- Obadiya
- <
- 1
- >

Obadiya
1
Edomning bǝrbat boluxi
1 Obadiya kɵrgǝn alamǝt kɵrünüx: —
Rǝb Pǝrwǝrdigar Edom toƣruluⱪ mundaⱪ dǝydu: —
(Biz Pǝrwǝrdigardin bu hǝwǝrni anglaxⱪa muyǝssǝr bolduⱪ)
— «Bir ǝlqi ǝllǝr arisiƣa ǝwǝtildi;
U: «Ornunglardin turunglar, biz uningƣa ⱪarxi jǝng ⱪilix üqün turayli!» — dǝp hǝwǝr beridu. ◼«Bir ǝlqi ǝllǝr arisiƣa ǝwǝtildi» — «ǝllǝr» (yaki «yat ǝllǝr») — Israilƣa yat bolƣan ǝllǝrni kɵrsitidu. «Ornunglardin turunglar, biz uningƣa ⱪarxi jǝng ⱪilix üqün turayli!» — «uningƣa» bolsa, Edomƣa. Bǝlkim bu ǝlqi Edomƣa düxmǝn ǝllǝrning biridin qiⱪⱪan bolup, u baxⱪa ǝllǝrni Edomni yoⱪitixⱪa qaⱪiridu.
2 Mana, Mǝn seni ǝllǝr arisida kiqik ⱪildim;
Sǝn ǝllǝr arisida ⱪattiⱪ kǝmsitilgǝn hǝlⱪ bolisǝn! ◼«Mǝn seni ǝllǝr arisida kiqik ⱪildim; sǝn ǝllǝr arisida ⱪattiⱪ kǝmsitilgǝn hǝlⱪ bolisǝn!» — Huda Edomni «seni» dǝp, muxu yǝrdǝ uningƣa biwasitǝ sɵz ⱪilidu.
3 Ⱨǝy tik ⱪiyaning yeriⱪliri iqidǝ turƣuqi,
Turalƣusi yuⱪiri bolƣuqi,
Kɵnglüngdǝ: «Kim meni yǝrgǝ qüxürǝlisun?!» degüqi,
Kɵnglüngdiki tǝkǝbburluⱪ ɵzüngni aldap ⱪoydi! ◼«tik ⱪiyaning yeriⱪliri iqidǝ turƣuqi, turalƣusi yuⱪiri bolƣuqi» — demisǝkmu, Edom pinⱨanraⱪ, üstigǝ qiⱪix tǝs bolƣan taƣliⱪ rayonda turƣan.
4 Sǝn bürküttǝk ɵzüngni yuⱪiri kɵtürsǝngmu,
Qanggangni yultuzlar arisiƣa tizsangmu,
Mǝn xu yǝrdin seni qüxürüwetimǝn,
— dǝydu Pǝrwǝrdigar. ◘Yǝr. 49:16
5 Bulangqilar ⱪexingƣa kǝlsimu,
Oƣrilar keqilǝp yeningƣa kirsimu,
(Ⱨǝy, xunqǝ üzüp taxlinisǝn!)
Ular ɵzlirigǝ quxluⱪla oƣrilaytti ǝmǝsmu?
Üzüm üzgüqilǝr yeningƣa kǝlsimu, azraⱪ wasanglarni ⱪalduridu ǝmǝsmu? ◼«Ⱨǝy, xunqǝ üzüp taxlinisǝn!» — tirnaⱪ iqidiki sɵzlǝr, bǝlkim pǝyƣǝmbǝrning ⱨayajandin Pǝrwǝrdigarning sɵzini üzüp ⱪoyup degǝn gepidur. «Üzüm üzgüqilǝr yeningƣa kǝlsimu, azraⱪ wasanglarni ⱪalduridu ǝmǝsmu?» — Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn ⱪanun boyiqǝ üzüm ⱨosulini alƣanda üzgüqilǝr kǝmbǝƣǝllǝrning teriwelixi üqün bir’az wasanglarni ⱪaldurux kerǝk idi. Bǝzi xǝrⱪiy dɵlǝtlǝrdǝ bu bir adǝtkǝ aylinip ⱪalƣan. ◘Yǝr. 49:9
6 Biraⱪ Əsawning tǝǝlluⱪati ⱪandaⱪ ahturuldi!
Uning yoxurun bayliⱪliri ⱪandaⱪ tepip qiⱪildi! ◼«... Əsawning tǝǝlluⱪati ⱪandaⱪ ahturuldi!» — «Əsaw» Edomning baxⱪa bir ismi. «... Uning yoxurun bayliⱪliri ⱪandaⱪ tepip qiⱪildi!...» — 5-6-ayǝtlǝr «mǝrsiyǝ» (matǝm tutux munajiti) xǝklidǝ.
7 Barliⱪ ittipaⱪdaxliring seni qegrayingƣiqǝ ⱨǝydiwetidu;
Sǝn bilǝn inaⱪ ɵtkǝnlǝr seni aldap, üstüngdin ƣǝlibǝ ⱪilidu;
Neningni yegǝnlǝr sanga ⱪiltaⱪ ⱪuridu;
Sǝn dǝrwǝⱪǝ yorutulmiƣandursǝn! ◼«... seni... ⱨǝydiwetidu; ... üstüngdin ƣǝlibǝ ⱪilidu; ... sanga ⱪiltaⱪ ⱪuridu...» — 5-7-ayǝtlǝrdǝ eytilƣan bexarǝtlǝrdiki peillar «ɵtkǝn zaman» bilǝn ipadilinidu. Lekin ular kǝlgüsi ixlarni kɵrsitidu (8-ayǝttǝ eniⱪ kɵrsitilidu). Ibraniy tilida, bexarǝtlǝrdǝ peillarning «ɵtkǝn zaman»da ixlitixi «bu ix jǝzmǝn yüz beridu» degǝnni tǝkitlǝydu. «... Sǝn bilǝn inaⱪ ɵtkǝnlǝr seni aldap, üstüngdin ƣǝlibǝ ⱪilidu; neningni yegǝnlǝr sanga ⱪiltaⱪ ⱪuridu» — bu ayǝt bǝlkim ǝrǝblǝrning Edomiylarni aldam haltisiƣa qüxürüp, ularni ɵz zeminidin ⱨǝydiwetixi toƣruluⱪ bexarǝt beridu (wǝⱪǝ bǝlkim miladiyǝdin ilgiriki 6-ǝsirning ahirida bolƣan). Ibraniy tilini qüxinix tǝs.
Bexarǝt kǝlgüsidiki ixlarni kɵrsǝtkini bilǝn, peillar «ɵtkǝn zaman»da ipadilinidu. Adǝttǝ ibraniy tilida bexarǝt «ɵtkǝn zaman»da ipadilǝngǝn bolsa, uning jǝzmǝnlikini tǝkitlǝydu.
8 Mǝn xu küni, — dǝydu Pǝrwǝrdigar,
— Edomdin danixmǝnlǝrni,
Əsawdin ǝⱪil-parasǝtni yoⱪatmamdimǝn? ◼«Mǝn xu küni... Edomdin danixmǝnlǝrni, Əsawdin ǝⱪil-parasǝtni yoⱪatmamdimǝn?» — «xu küni» bǝlkim Babil imperiyǝsi ularƣa tajawuz ⱪilidiƣan künini (miladiyǝdin ilgiriki 587-yili) yaki ǝrǝblǝr ularni aldap ⱨǝydiwetidiƣan künini, yǝnǝ ahirⱪi zamanda «Pǝrwǝrdigarning küni»ni kɵrsitiximu mumkin. Edom ɵz danixmǝnliri bilǝn dangⱪi qiⱪⱪan. Ayup pǝyƣǝmbǝrning üq dostidin biri bolƣan «Temanliⱪ Elifaz»mu Edomluⱪ idi. ◘Yǝx. 29:14; Yǝr. 49:7
9 Xuning bilǝn palwanliring parakǝndǝ bolidu, i Teman,
Xuning bilǝn Əsawning teƣidiki ⱨǝrbir adǝm ⱪirƣinqiliⱪta ⱪǝtl ⱪilinidu. ◼«Xuning bilǝn palwanliring parakǝndǝ bolidu, i Teman,...» — «Teman» Edomning qong bir xǝⱨiri. ◘Am. 2:14, 16
Edomning bǝrbat boluxining sǝwǝbi
10 Ukang Yaⱪupⱪa ⱪilƣan zulum-zorawanliⱪing tüpǝylidin,
Iza-aⱨanǝt seni ⱪaplaydu;
Sǝn mǝnggügǝ üzüp taxlinisǝn. ◘Yar. 27:41; Əz. 35:5; Am. 1:11
11 Sǝn bir qǝttǝ pǝrwasiz ⱪarap turƣan küni,
Yǝni yaⱪa yurttikilǝr buradiringning mülkini bulap kǝtkǝn küni,
Taipilǝr uning dǝrwaziliridin kirip Yerusalem üstigǝ qǝk taxliƣan küni,
Sǝn ularning bir ǝzasiƣa ohxax bolƣansǝn. ◘Zǝb. 137:7
12 Biraⱪ ⱪerindixingning apǝtlik künigǝ pǝrwasiz ⱪarap turmasliⱪing kerǝk idi,
Yǝⱨudaning balilirining ⱨalakǝt künidǝ huxal bolup kǝtmǝsliking kerǝk idi;
Külpǝtlik künidǝ aƣzingni yoƣan ⱪilmasliⱪing kerǝk idi;
13 Ɵz hǝlⱪimni apǝt basⱪan künidǝ, ularning dǝrwazisiƣa kirmǝsliking kerǝk idi;
Ularni apǝt basⱪan künidǝ ularning dǝrd-ǝlǝmigǝ erǝnsiz ⱪarap turmasliⱪing kerǝk idi,
Apǝt basⱪan künidǝ ⱪolungni mal-mülkigǝ sozmasliⱪing kerǝk idi;
14 Sǝn xǝⱨǝrdin ⱪeqip ⱪutulƣanlarni üzüp taxlax üqün aqa yolda turmasliⱪing kerǝk idi;
Külpǝt basⱪan künidǝ uningdin ⱪutulup ⱪalƣanlarni düxmǝngǝ tapxurmasliⱪing kerǝk idi.
Pǝrwǝrdigarning küni
15 Qünki Pǝrwǝrdigarning küni barliⱪ ǝllǝr üstigǝ qüxüxkǝ yeⱪin ⱪalƣandur;
Sening baxⱪilarƣa ⱪilƣiningdǝk, sangimu xundaⱪ ⱪilinidu;
Sanga tegixlik jaza ɵz bexingƣa qüxidu; ◘Əz. 35:15
16 Qünki sǝn Ɵz muⱪǝddǝs teƣimda ƣǝzipimni iqkiningdǝk,
Barliⱪ ǝllǝrmu xundaⱪ tohtawsiz iqidu;
Bǝrⱨǝⱪ, ular iqidu, yutidu,
Andin ular ⱨeq mǝwjut ǝmǝstǝk yoⱪap ketidu. ◼«Qünki sǝn Ɵz muⱪǝddǝs teƣimda ƣǝzipimni iqkiningdǝk» — ibraniy tilida «qünki sǝn Ɵz muⱪǝddǝs teƣimda iqkiningdǝk...» — Qüxǝnqimiz boyiqǝ Edomiylar Hudaning ⱪolida uning ƣǝzipini iqkǝnidi.
Baxⱪa birhil qüxǝnqisi, Edomiylar Yǝⱨuda üstidin ⱪilƣan ƣǝlibisini tǝbriklǝp, «Hudaning muⱪǝddǝs teƣi»da xarab iqkǝn; wǝ ular (ayǝtning ikkinqi ⱪismi boyiqǝ) xu gunaⱨi üqün barliⱪ ǝllǝr bilǝn tǝng Hudaning ƣǝzipini iqidu. «Barliⱪ ǝllǝrmu xundaⱪ tohtawsiz iqidu; bǝrⱨǝⱪ, ular iqidu, yutidu, andin ular ⱨeq mǝwjut ǝmǝstǝk yoⱪap ketidu» — ǝllǝrning nemini iqidu? Hudaning ƣǝzipini iqidu (mǝsilǝn «Zǝb.» 75:8, «Yǝx.» 49:26, «Yǝr.» 25:15-16, «Zǝb.» 16:4nimu kɵrüng). ◘Zǝb. 75:8; Yǝx. 49:26; Yǝr. 25:15-16; Zǝb. 16:4; Mat. 26:39, 42; Yuⱨ. 18:11
Israilning ǝsligǝ kǝltürülüxi
17 Biraⱪ Zion teƣi üstidǝ panaⱨ-ⱪutⱪuzulux bolidu,
Taƣ pak-muⱪǝddǝs bolidu;
Yaⱪup jǝmǝtining tǝǝlluⱪatliri ɵzigǝ tǝwǝ bolidu; ◼«Biraⱪ Zion teƣi üstidǝ panaⱨ-ⱪutⱪuzulux bolidu» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Biraⱪ Zion teƣida ⱪutulup ⱪalƣanlar bolidu».
18 Wǝ Yaⱪup jǝmǝti ot, Yüsüp jǝmǝti yalⱪun,
Əsaw jǝmǝti ularƣa pahal bolidu;
Ot wǝ yalⱪun Əsaw jǝmǝti iqidǝ yeⱪilip, ularni yutup ketidu;
Əsaw jǝmǝtidin ⱨeqbirsi ⱪalmaydu;
Qünki Pǝrwǝrdigar xundaⱪ sɵz ⱪilƣan.
19 Yǝⱨudaning jǝnubidikilǝr Əsawning teƣiƣa igǝ bolidu;
Xǝfǝlaⱨ tüzlǝnglikidikilǝr Filistiylǝrning zeminiƣa igǝ bolidu,
Bǝrⱨǝⱪ, ular Əfraimning dalasi ⱨǝm Samariyǝning dalasiƣa igǝ bolidu;
Binyamin Gileadⱪa igǝ bolidu; ◼«Yǝⱨudaning jǝnubidikilǝr» — ibraniy tilida «Nǝgǝwdikilǝr». «Nǝgǝw» — Yǝⱨudaning jǝnubiy tǝripidiki qong qɵl-bayawan.
«Yǝⱨudaning jǝnubidikilǝr Əsawning teƣiƣa igǝ bolidu; Xǝfǝlaⱨ tüzlǝnglikidikilǝr Filistiylǝrning zeminigǝ igǝ bolidu, ... Binyamin Gileadⱪa igǝ bolidu» — 19-ayǝttiki bexarǝtlǝrning kɵp ⱪismi miladiyǝdin ilgiriki 2-ǝsirdǝ ǝmǝlgǝ axurulidu («Makabbiylar» ⱨǝm «Yosefus» degǝn kona tarihiy kitablarda hatirilǝngǝn). Biraⱪ pikirimizqǝ, bu bexarǝtning toluⱪ ǝmǝlgǝ axuruluxi ahirⱪi zamanda bolidu.
20 Sürgün bolƣanlardin ⱪelip ⱪalƣan Israillardin tǝrkib tapⱪan bu ⱪoxun Ⱪanaandikilǝrgǝ tǝwǝ bolƣan zeminƣa Zarǝfatⱪiqǝ igǝ bolidu;
Sǝfaradta sürgündǝ turƣan Yerusalemdikilǝr bolsa jǝnubtiki xǝⱨǝrlǝrgǝ igǝ bolidu. ◼«Sürgün bolƣanlardin ⱪelip ⱪalƣan Israillardin tǝrkib tapⱪan bu ⱪoxun...» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Ⱪanaanƣa ⱪaytip kǝlgǝn, sürgün bolƣan Israillar jamaiti... ».
21 Andin Zion teƣi üstigǝ ⱪutⱪuzƣuqilar qiⱪidu,
Ular Əsaw teƣi üstidin ⱨɵküm süridu;
Xuning bilǝn padixaⱨliⱪ Pǝrwǝrdigarƣa tǝwǝ bolidu! ◼«Ular Əsaw teƣi üstidin ⱨɵküm süridu» — yaki «ular Əsaw teƣi üstidin ⱨɵküm qiⱪiridu». «Xuning bilǝn padixaⱨliⱪ Pǝrwǝrdigarƣa tǝwǝ bolidu!» — ⱨazir «Əsaw teƣidikilǝr»ning ⱨeqⱪaysisi Edomluⱪlar ǝmǝs (18-ayǝtni kɵrüng). Bu «ⱪutⱪuzƣuqilar»ning kim ikǝnliki deyilmidi; pikrimizqǝ, «ⱪutⱪuzƣuqilar» kona zamanlarda Israilni ⱪutⱪuzƣan pǝyƣǝmbǝrlǝr wǝ «batur ⱨakimlar» süpitidǝ bolidu. Ular ⱨazir ɵlümdin tirilgǝn. Israil Hudaning toluⱪ idarǝ-ⱨɵkümi astida bolup, uning ǝⱨwali pütünlǝy mukǝmmǝl bolidu.

- Obadiya
- <
- 1
- >

◼1:1 «Bir ǝlqi ǝllǝr arisiƣa ǝwǝtildi» — «ǝllǝr» (yaki «yat ǝllǝr») — Israilƣa yat bolƣan ǝllǝrni kɵrsitidu. «Ornunglardin turunglar, biz uningƣa ⱪarxi jǝng ⱪilix üqün turayli!» — «uningƣa» bolsa, Edomƣa. Bǝlkim bu ǝlqi Edomƣa düxmǝn ǝllǝrning biridin qiⱪⱪan bolup, u baxⱪa ǝllǝrni Edomni yoⱪitixⱪa qaⱪiridu.

◼1:2 «Mǝn seni ǝllǝr arisida kiqik ⱪildim; sǝn ǝllǝr arisida ⱪattiⱪ kǝmsitilgǝn hǝlⱪ bolisǝn!» — Huda Edomni «seni» dǝp, muxu yǝrdǝ uningƣa biwasitǝ sɵz ⱪilidu.

◼1:3 «tik ⱪiyaning yeriⱪliri iqidǝ turƣuqi, turalƣusi yuⱪiri bolƣuqi» — demisǝkmu, Edom pinⱨanraⱪ, üstigǝ qiⱪix tǝs bolƣan taƣliⱪ rayonda turƣan.

◘1:4 Yǝr. 49:16

◼1:5 «Ⱨǝy, xunqǝ üzüp taxlinisǝn!» — tirnaⱪ iqidiki sɵzlǝr, bǝlkim pǝyƣǝmbǝrning ⱨayajandin Pǝrwǝrdigarning sɵzini üzüp ⱪoyup degǝn gepidur. «Üzüm üzgüqilǝr yeningƣa kǝlsimu, azraⱪ wasanglarni ⱪalduridu ǝmǝsmu?» — Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn ⱪanun boyiqǝ üzüm ⱨosulini alƣanda üzgüqilǝr kǝmbǝƣǝllǝrning teriwelixi üqün bir’az wasanglarni ⱪaldurux kerǝk idi. Bǝzi xǝrⱪiy dɵlǝtlǝrdǝ bu bir adǝtkǝ aylinip ⱪalƣan.

◘1:5 Yǝr. 49:9

◼1:6 «... Əsawning tǝǝlluⱪati ⱪandaⱪ ahturuldi!» — «Əsaw» Edomning baxⱪa bir ismi. «... Uning yoxurun bayliⱪliri ⱪandaⱪ tepip qiⱪildi!...» — 5-6-ayǝtlǝr «mǝrsiyǝ» (matǝm tutux munajiti) xǝklidǝ.

◼1:7 «... seni... ⱨǝydiwetidu; ... üstüngdin ƣǝlibǝ ⱪilidu; ... sanga ⱪiltaⱪ ⱪuridu...» — 5-7-ayǝtlǝrdǝ eytilƣan bexarǝtlǝrdiki peillar «ɵtkǝn zaman» bilǝn ipadilinidu. Lekin ular kǝlgüsi ixlarni kɵrsitidu (8-ayǝttǝ eniⱪ kɵrsitilidu). Ibraniy tilida, bexarǝtlǝrdǝ peillarning «ɵtkǝn zaman»da ixlitixi «bu ix jǝzmǝn yüz beridu» degǝnni tǝkitlǝydu. «... Sǝn bilǝn inaⱪ ɵtkǝnlǝr seni aldap, üstüngdin ƣǝlibǝ ⱪilidu; neningni yegǝnlǝr sanga ⱪiltaⱪ ⱪuridu» — bu ayǝt bǝlkim ǝrǝblǝrning Edomiylarni aldam haltisiƣa qüxürüp, ularni ɵz zeminidin ⱨǝydiwetixi toƣruluⱪ bexarǝt beridu (wǝⱪǝ bǝlkim miladiyǝdin ilgiriki 6-ǝsirning ahirida bolƣan). Ibraniy tilini qüxinix tǝs. Bexarǝt kǝlgüsidiki ixlarni kɵrsǝtkini bilǝn, peillar «ɵtkǝn zaman»da ipadilinidu. Adǝttǝ ibraniy tilida bexarǝt «ɵtkǝn zaman»da ipadilǝngǝn bolsa, uning jǝzmǝnlikini tǝkitlǝydu.

◼1:8 «Mǝn xu küni... Edomdin danixmǝnlǝrni, Əsawdin ǝⱪil-parasǝtni yoⱪatmamdimǝn?» — «xu küni» bǝlkim Babil imperiyǝsi ularƣa tajawuz ⱪilidiƣan künini (miladiyǝdin ilgiriki 587-yili) yaki ǝrǝblǝr ularni aldap ⱨǝydiwetidiƣan künini, yǝnǝ ahirⱪi zamanda «Pǝrwǝrdigarning küni»ni kɵrsitiximu mumkin. Edom ɵz danixmǝnliri bilǝn dangⱪi qiⱪⱪan. Ayup pǝyƣǝmbǝrning üq dostidin biri bolƣan «Temanliⱪ Elifaz»mu Edomluⱪ idi.

◘1:8 Yǝx. 29:14; Yǝr. 49:7

◼1:9 «Xuning bilǝn palwanliring parakǝndǝ bolidu, i Teman,...» — «Teman» Edomning qong bir xǝⱨiri.

◘1:9 Am. 2:14, 16

◘1:10 Yar. 27:41; Əz. 35:5; Am. 1:11

◘1:11 Zǝb. 137:7

◘1:15 Əz. 35:15

◼1:16 «Qünki sǝn Ɵz muⱪǝddǝs teƣimda ƣǝzipimni iqkiningdǝk» — ibraniy tilida «qünki sǝn Ɵz muⱪǝddǝs teƣimda iqkiningdǝk...» — Qüxǝnqimiz boyiqǝ Edomiylar Hudaning ⱪolida uning ƣǝzipini iqkǝnidi. Baxⱪa birhil qüxǝnqisi, Edomiylar Yǝⱨuda üstidin ⱪilƣan ƣǝlibisini tǝbriklǝp, «Hudaning muⱪǝddǝs teƣi»da xarab iqkǝn; wǝ ular (ayǝtning ikkinqi ⱪismi boyiqǝ) xu gunaⱨi üqün barliⱪ ǝllǝr bilǝn tǝng Hudaning ƣǝzipini iqidu. «Barliⱪ ǝllǝrmu xundaⱪ tohtawsiz iqidu; bǝrⱨǝⱪ, ular iqidu, yutidu, andin ular ⱨeq mǝwjut ǝmǝstǝk yoⱪap ketidu» — ǝllǝrning nemini iqidu? Hudaning ƣǝzipini iqidu (mǝsilǝn «Zǝb.» 75:8, «Yǝx.» 49:26, «Yǝr.» 25:15-16, «Zǝb.» 16:4nimu kɵrüng).

◘1:16 Zǝb. 75:8; Yǝx. 49:26; Yǝr. 25:15-16; Zǝb. 16:4; Mat. 26:39, 42; Yuⱨ. 18:11

◼1:17 «Biraⱪ Zion teƣi üstidǝ panaⱨ-ⱪutⱪuzulux bolidu» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Biraⱪ Zion teƣida ⱪutulup ⱪalƣanlar bolidu».

◼1:19 «Yǝⱨudaning jǝnubidikilǝr» — ibraniy tilida «Nǝgǝwdikilǝr». «Nǝgǝw» — Yǝⱨudaning jǝnubiy tǝripidiki qong qɵl-bayawan. «Yǝⱨudaning jǝnubidikilǝr Əsawning teƣiƣa igǝ bolidu; Xǝfǝlaⱨ tüzlǝnglikidikilǝr Filistiylǝrning zeminigǝ igǝ bolidu, ... Binyamin Gileadⱪa igǝ bolidu» — 19-ayǝttiki bexarǝtlǝrning kɵp ⱪismi miladiyǝdin ilgiriki 2-ǝsirdǝ ǝmǝlgǝ axurulidu («Makabbiylar» ⱨǝm «Yosefus» degǝn kona tarihiy kitablarda hatirilǝngǝn). Biraⱪ pikirimizqǝ, bu bexarǝtning toluⱪ ǝmǝlgǝ axuruluxi ahirⱪi zamanda bolidu.

◼1:20 «Sürgün bolƣanlardin ⱪelip ⱪalƣan Israillardin tǝrkib tapⱪan bu ⱪoxun...» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Ⱪanaanƣa ⱪaytip kǝlgǝn, sürgün bolƣan Israillar jamaiti... ».

◼1:21 «Ular Əsaw teƣi üstidin ⱨɵküm süridu» — yaki «ular Əsaw teƣi üstidin ⱨɵküm qiⱪiridu». «Xuning bilǝn padixaⱨliⱪ Pǝrwǝrdigarƣa tǝwǝ bolidu!» — ⱨazir «Əsaw teƣidikilǝr»ning ⱨeqⱪaysisi Edomluⱪlar ǝmǝs (18-ayǝtni kɵrüng). Bu «ⱪutⱪuzƣuqilar»ning kim ikǝnliki deyilmidi; pikrimizqǝ, «ⱪutⱪuzƣuqilar» kona zamanlarda Israilni ⱪutⱪuzƣan pǝyƣǝmbǝrlǝr wǝ «batur ⱨakimlar» süpitidǝ bolidu. Ular ⱨazir ɵlümdin tirilgǝn. Israil Hudaning toluⱪ idarǝ-ⱨɵkümi astida bolup, uning ǝⱨwali pütünlǝy mukǝmmǝl bolidu.

© 2010 Mukeddes Kalam - Uyghur Bible Translation Committee