- Yeshaya
- <
- 29
- >

29
Yérusalémgha chüshidighan «terbiyilik jazalash»
1 Arielge, Dawut öz makani qilghan Arielge way!
Yene bir yil yillargha qoshulsun,
Héyt-bayramlar yene aylinip kelsun; ◼«Ariel» — Yérusalémni körsitidu, u «Xudaning qurbanliq supisining béshi» dégenlik, yeni qurban’gahqa ot salidighan orun. Mushu isim, Xudagha ibadet qilidighan jay hem Xudaning otigha uchraydighan jay ikenlikini bildüridu. Belkim shu babtiki menisi shuki, Yérusalém Perwerdigargha ibadet qilidighan orun emes, belki itaetsizlik tüpeylidin uning otluq ghezipige uchraydighan orun bolup qaldi, dégenlik. «Yene bir yil yillargha qoshulsun» — menisi belkim, «bir yildin kéyin» — démek (2-8-ayetke asasen), Asuriye bir yildin kéyin Yérusalémni muhasirige alidu. Undaq bolsa, bésharet miladiyedin ilgiriki 702-yili bérilgen.
Toluq ayetning bashqa birxil terjimisi: — «Yillar köprek ötsun, héyt-bayramlar yenila ötküzülsun» qatarliq. Ikki xil terjimisi oxshashla, waqitmu yaki héyt-bayramlardiki diniy paaliyetlermu silerni qutquzmaydu, dégen menini bildüridu.
2 Biraq Men derd-elemni Arielge keltürimen;
Dad-peryadlar kötürülüp anglinidu;
U Manga heqiqeten bir «Ariel» bolidu.
3 Chünki Men séni qapsap chédirlar tiktürüp,
Séni qamal qilip muhasire istihkamlirini salimen,
Poteyliri bilen séni qorshiwalimen. ◼«Men séni qapsap chédirlar tiktürüp... poteyliri bilen séni qorshiwalimen» — bésharet Asuriyening hujumini körsetken emes, belki «barliq ellerning nurghunlighan qoshunliri»ning bir hujumini körsitidu (7-ayet); shunga u Asuriyening tajawuzidin kéyin bérilgen bolsa kérek. Uning üstige, Xuda «Ariel»ni (her qétim nijatini ret qilishi tüpeylidin) Babildin andin Rimliqlardin (miladiyedin kéyinki 70-yil) qutquzghan emes. Shunga bésharet axirqi zamandiki köp el-yurtlarning (7-ayet) Yérusalémgha, shundaqla Israilgha qilidighan hujumini közde tutidu. ◘Yer. 6:3; Ez. 17:17
4 Shuning bilen pes qilinisen,
Sen yer tégidin sözleydighan,
Gepliring pestin, yeni topa-changdin kélidighan,
Awazing erwahlarni chaqirghuchiningkidek yer tégidin chiqidu,
Sözliring topa-changdin shiwirlap chiqqandek bolidu; ◘Yesh. 8:19
5 Shu chaghda düshmenliringning topi xuddi yumshaq topa-changlardek,
Yawuzlarning topi shamal uchurup tashlaydighan topandek tozup kétidu.
Bu ish birdinla, tuyuqsiz bolidu! ◘Ayup 21:18; Zeb. 1:4; 35:5-6; Yesh. 17:13; 30:13
6 Emdi samawi qoshunlarning Serdari bolghan Perwerdigar séning yéninggha kélidu;
Güldürmama, yer tewresh, küchlük shawqun, quyuntaz, boran we yutuwalghuchi ot yalqunlar bilen sendin hésab alidu. ◼«...sendin hésab alidu» — ibraniy tilida «...séni yoqlaydu».
7 Shundaq qilip Arielge qarshi jeng qilidighan,
Yeni uninggha we qel’e-qorghanliq mudapielerge jeng qiliwatqan barliq ellerning nurghunlighan qoshunliri kéchisi körgen chüshtiki körünüshtek yoqap kétidu.
8 Ach qalghan birsi chüsh körgende,
Chüshide bir néme yeydu;
Biraq oyghansa, mana qorsiqi quruq turidu;
Changqighan birsi chüsh körgende,
Chüshide su ichidu;
Biraq oyghansa, mana u halidin kétidu,
U yenila ussuzluqqa teshna bolidu;
Mana Zion téghigha qarshi jeng qiliwatqan ellerning nurghunlighan qoshunliri del shundaq bolidu. ◼«... oyghansa, mana u halidin kétidu, u yenila ussuzluqqa teshna bolidu; mana Zion téghigha qarshi jeng qiliwatqan ellerning nurghunlighan qoshunliri del shundaq bolidu» — démek, bu chüshni körgen kishi bashqa ellerning qoshunlirini körsitidu. Chüshide körgen «tamaq-su» barliq eller yutuwalmaqchi bolghan Yérusalémni körsitidu. Eller «Yérusalém bizningki» dep xam xiyal qilip, tuyuqsiz hemmidin ayrilip, meghlup bolidu.
Rohiy qarighuluq, rohiy gheplet, Perwerdigarning dora-dermani
9 Emdi arisaldi boluwérip,
Qaymuqup kétinglar!
Özünglarni qarighu qilip, qarighu bolunglar!
Ular mest boldi, biraq sharabtin emes!
Ular ilengliship qaldi, biraq haraqtin emes! ◼«Emdi arisaldi boluwérip, qaymuqup kétinglar!...» — bu ayet intayin muhim. Yeshaya Asuriye yaki bashqa bésip kirgen tajawuzchilardin qutulushni alliburun aldin’ala éytqan (36-37-bablarni körüng). Emdi mushu qutulushlarni körgenler yenila Xudagha ishenmey «tasadipiyliqtin bolghan» yaki «Misir bilen bolghan ittipaqtin bolghan» dése qandaq bolidu?
Eger ular shu chaghda «arisaldi» bolsa, héch qarargha téxi kelmise, ular herqandaq bir ishta bash qaturidighan bolidu. Yeshaya ularning shundaq kajliq qilidighanliqini aldin bilgen (Xudaning agahini 6:10-ayette körüng). Shunga u kinaye qilip, ularni shundaq qilishqa dewet qilidu.
10 Chünki Perwerdigar silerge gheplet uyqusi basquchi bir rohni töküp,
Közünglarni étiwetti;
U peyghemberler we bash-közünglar bolghan aldin körgüchilernimu chümkiwetti. ◼«Perwerdigar silerge gheplet uyqusi basquchi bir rohni töküp... aldin körgüchilernimu chümkiwetti» — yuqiriqi izahatta éytqinimizdek, ular Perwerdigarning karametlirini yenila étirap qilmighandin kéyin, Xuda ularni téximu öz kajliqida békitip qoyidu. Shundaq qilghini bilen U ularni téxi tashliwetmigen; U ulargha eng axirqi bir pursetni yaritip béridu. Bu purset 14-ayette aldin’ala éytilidu. ◘Rim. 11:8
11 Mushu körgen pütkül wehiy bolsa, siler üchün péchetliwétilgen bir yögime kitabdek bolup qaldi;
Xeq kitabni sawatliq birsige bérip: —
«Oqup bérishingizni ötünimen» — dése, u: —
«Oquyalmaymen, chünki péchiti bar iken» — deydu.
12 Kitab sawatsiz birsige bérilip: —
«Oqup bérishingizni ötünimen» — déyilse, u: —
«Men sawatsiz» — deydu. ◼«Kitab sawatsiz birsige bérilip... u: — «Men sawatsiz» — deydu» — sawatliq kishi bolsa «kitab péchetlen’gen» (péchetni buzushqa özümni aware qilmaymen) dégen bahanini körsitidu. Sawatsiz kishi bolsa elwette oquyalmaydu; biraq u sawatliq kishidinmu oqup bérishni sorimaydu. Démek, nurghun ademler bu ikki xil kishilerge oxshash Xudaning bergen wehiysige perwayim pelek dep yürüwéridu.
13 We Reb mundaq deydu: —
«Mushu xelq aghzi bilen Manga yéqinlashqanda,
Tili bilen Méni hörmetligende,
Biraq qelbi bolsa Mendin yiraq turghachqa,
Mendin bolghan qorqushi bolsa, peqet insan balisining petiwaliridinla bolidu, xalas; ◼«Mushu xelq aghzi bilen Manga yéqinlashqanda... qelbi bolsa Mendin yiraq turghachqa, Mendin bolghan qorqushi bolsa, peqet insan balisining petiwaliridinla bolidu, xalas» — «Mat.» 15:7-9, «Mar.» 7:6-7ni körüng. ◘Mat. 15:8; Mar. 7:6
14 Shunga mana, Men mushu xelq arisida yene bir karamet körsitimen;
Karamet bir ishni karamet bilen qilimen;
Shuning bilen ularning danishmenlirining danaliqi yoqilidu;
Ularning aqillirining eqilliri yoshurunuwalghan bolidu». ◼«Shunga mana, Men mushu xelq arisida yene bir karamet körsitimen; karamet bir ishni karamet bilen qilimen» — Xuda ulargha sewr-taqet bilen yene bir purset bermekchi. Bu pursetning néme ikenliki éniq tilgha élinmighan. Biraq bu yerde déyilgen sözlerge qarighanda bu karametning «Asuriyedin qutulush» dégen möjizidin birnechche hesse yuqiriliqi, ajayibliqi, karametliki we tilsimatliqi bar bolushi mumkin. Biz yene shundaq dep qaraymizki, Yeshaya peyghember mushu ishni kitabining qalghan qismida bizge éytip béridu; oqurmenlerning özi uni oqup chüshineleydu. «Shuning bilen ularning danishmenlirining danaliqi yoqilidu; ularning aqillirining eqilliri yoshurunuwalghan bolidu» — Xudaning ishligen mushu karamitining netijisi dunyadiki «danishmenlik»ni öz-özidin xijil qilidu. «1Kor.» 1:19ni körüng.
««Aqillarning eqilliri» yoshuruniwalidu» — démek, ularning eqli héch esqatmaydu hem bashqilar aldida körünüshke xijil bolidu. ◘Yer. 49:7; Ob. 8; Mat. 11:25; 1Kor. 1:19
Chong özgirishler
15 Özining pükken niyetlirini Perwerdigardin yoshurush üchün astin yerge kiriwalghan,
Öz ishlirini qarangghuluqta qilidighan,
We «Bizni kim köridu» we «Kim bizni bilgen» dégenlerge way! ◘Zeb. 94:7
16 Ah, silerning tetürlükünglar!
Sapalchini séghiz laygha oxshatqili bolamdu?
Shundaqla ish özini Ishligüchige: «U méni ishlimigen»,
Yaki shekillendürülgen özini Shekillendürgüchige: «Uning eqli yoq» dése bolamdu?! ◘Yesh. 45:9
17 Chünki qisqa waqit ichidila, Liwan méwilik baghqa aylandurulmamdu?
Méwilik bagh bolsa orman hésablanmamdu? ◼«Liwan méwilik baghqa aylandurulmamdu? Méwilik bagh bolsa orman hésablanmamdu?» — Liwan kona zamanlardin tartip ormanliri bilen dangqi chiqqan rayon bolup kelgen. Mushu orman bilen uning «méwilik bagh»lirining rolliri almashturulghan bolsa, undaqta yuqiri orunda turghanlar yaki tekebburlar pes (biraq yenila yaxshi we méwe béridighan) orun’gha békitilidu we kemterler bolsa yuqiri orun’gha qoyulidu, démekchi. Qandaqla bolmisun, nurghun kishilerning orunlirida almishish yüz béridu.
18 Shu künide gaslar shu yögime kitabning sözlirini anglaydighan,
Qarighular zulmet hem qarangghuluqtin chiqip közliri köridighan bolidu; ◘Mat. 11:5
19 Möminler bolsa Perwerdigardin téximu xursen bolidu;
Insanlar arisidiki miskinler Israildiki Muqeddes Bolghuchidin shadlinidu.
20 Rehimsiz bolghuchi yoqaydu,
Mazaq qilghuchi ghayib bolidu;
Qebihlik pursitini kütidighanlarning hemmisi halak qilinidu;
21 Mana mushundaq ademler ademni bir söz üchünla jinayetchi qilidu,
Derwazida turup rezillikke tenbih bergüchi üchün tuzaq teyyarlap qoyidu,
Heqqaniy ademning dewasini sewebsiz bikar qiliwétidu. ◼«(Ular) derwazida turup rezillikke tenbih bergüchi üchün tuzaq teyyarlap qoyidu» — sheher derwazisi sot qilidighan jay idi. ◘Am. 5:10
22 Shunga Ibrahim üchün bedel tölep qutquzghan Perwerdigar Yaqupning jemeti toghruluq mundaq deydu: —
«Hazir bolsa Yaqup xijilliqqa qalmaydu,
Hazir bolsa u tit-tit bolup chirayi tatirip ketmeydu; ◼Shunga Ibrahim üchün bedel tölep qutquzghan Perwerdigar Yaqupning jemeti toghruluq mundaq deydu: — «Hazir bolsa Yaqup xijilliqqa qalmaydu, hazir bolsa u tit-tit bolup chirayi tatirip ketmeydu» — démek: —
(1) «Yaqup öz perzentliri (jemeti) toghrisida xijil bolmaydu». Yaqup hayat waqtida özining on ikki oghlining qilmishliridin nahayiti xijil bolup yüretti («Yar.» 34-babni körüng). Andin Yaqup kéyinki dewrde perzentlirining qilghanlirini körgen bolsa, téximu xijil bolghan bolatti! Biraq «hazir bolsa» (kelgüside) adil, heqqaniy, sap dilliq «yéngidin tughulghan», yéngi bir perzenti, yéngi bir Israil wujudqa kélidu; Yaqup (tirilgen waqtida) ulardin héch xijil bolmaydu, elwette.
(2) «Uning chirayi tatirip ketmeydu» — Öz oghullirining bir-birige hesetxor bolghanliqi tüpeylidin Yaqup köp japa tartqan. U Yüsüpni «öltürülgen» dep uzun yillar matem tutqan, andin eng yaxshi köridighan Binyaminni «yoqap ketti» dep ensirep öley dep qalghan. Biraq öz perzentliri toghrisida ensireshning hajiti yoq — chünki «hazir bolsa» herbiri Xudaning bashpanahida aman-ésen menggü turidu, shundaqla bir-biri bilen inaq ötüshidu.
23 Chünki Yaqup qolumning ishligen emili bolghan, öz arisida turghan ewladlirini körgen waqtida,
Ular namimni muqeddes dep ulughlaydighan,
Yaqupning Muqeddes Bolghuchisini pak-muqeddes dep bilidighan,
Israilning Xudasidin qorqidighan bolidu. ◼«Yaqup qolumning ishligen emili bolghan, öz arisida turghan ewladlirini körgen waqtida...» — mushu 22-24-ayette hem Yaqupning özini (Israilni) hem uning ewladlirini (Israillarni) körsitidu. Yaqupning özi ularni körüsh üchün ölümdin tirilishi kérek, elwette.
24 Rohi ézip ketkenler yorutulidighan,
Qaqshap yürgenler nesihet-bilim qobul qilidighan bolidu.

- Yeshaya
- <
- 29
- >

◼29:1 «Ariel» — Yérusalémni körsitidu, u «Xudaning qurbanliq supisining béshi» dégenlik, yeni qurban’gahqa ot salidighan orun. Mushu isim, Xudagha ibadet qilidighan jay hem Xudaning otigha uchraydighan jay ikenlikini bildüridu. Belkim shu babtiki menisi shuki, Yérusalém Perwerdigargha ibadet qilidighan orun emes, belki itaetsizlik tüpeylidin uning otluq ghezipige uchraydighan orun bolup qaldi, dégenlik. «Yene bir yil yillargha qoshulsun» — menisi belkim, «bir yildin kéyin» — démek (2-8-ayetke asasen), Asuriye bir yildin kéyin Yérusalémni muhasirige alidu. Undaq bolsa, bésharet miladiyedin ilgiriki 702-yili bérilgen. Toluq ayetning bashqa birxil terjimisi: — «Yillar köprek ötsun, héyt-bayramlar yenila ötküzülsun» qatarliq. Ikki xil terjimisi oxshashla, waqitmu yaki héyt-bayramlardiki diniy paaliyetlermu silerni qutquzmaydu, dégen menini bildüridu.

◼29:3 «Men séni qapsap chédirlar tiktürüp... poteyliri bilen séni qorshiwalimen» — bésharet Asuriyening hujumini körsetken emes, belki «barliq ellerning nurghunlighan qoshunliri»ning bir hujumini körsitidu (7-ayet); shunga u Asuriyening tajawuzidin kéyin bérilgen bolsa kérek. Uning üstige, Xuda «Ariel»ni (her qétim nijatini ret qilishi tüpeylidin) Babildin andin Rimliqlardin (miladiyedin kéyinki 70-yil) qutquzghan emes. Shunga bésharet axirqi zamandiki köp el-yurtlarning (7-ayet) Yérusalémgha, shundaqla Israilgha qilidighan hujumini közde tutidu.

◘29:3 Yer. 6:3; Ez. 17:17

◘29:4 Yesh. 8:19

◘29:5 Ayup 21:18; Zeb. 1:4; 35:5-6; Yesh. 17:13; 30:13

◼29:6 «...sendin hésab alidu» — ibraniy tilida «...séni yoqlaydu».

◼29:8 «... oyghansa, mana u halidin kétidu, u yenila ussuzluqqa teshna bolidu; mana Zion téghigha qarshi jeng qiliwatqan ellerning nurghunlighan qoshunliri del shundaq bolidu» — démek, bu chüshni körgen kishi bashqa ellerning qoshunlirini körsitidu. Chüshide körgen «tamaq-su» barliq eller yutuwalmaqchi bolghan Yérusalémni körsitidu. Eller «Yérusalém bizningki» dep xam xiyal qilip, tuyuqsiz hemmidin ayrilip, meghlup bolidu.

◼29:9 «Emdi arisaldi boluwérip, qaymuqup kétinglar!...» — bu ayet intayin muhim. Yeshaya Asuriye yaki bashqa bésip kirgen tajawuzchilardin qutulushni alliburun aldin’ala éytqan (36-37-bablarni körüng). Emdi mushu qutulushlarni körgenler yenila Xudagha ishenmey «tasadipiyliqtin bolghan» yaki «Misir bilen bolghan ittipaqtin bolghan» dése qandaq bolidu? Eger ular shu chaghda «arisaldi» bolsa, héch qarargha téxi kelmise, ular herqandaq bir ishta bash qaturidighan bolidu. Yeshaya ularning shundaq kajliq qilidighanliqini aldin bilgen (Xudaning agahini 6:10-ayette körüng). Shunga u kinaye qilip, ularni shundaq qilishqa dewet qilidu.

◼29:10 «Perwerdigar silerge gheplet uyqusi basquchi bir rohni töküp... aldin körgüchilernimu chümkiwetti» — yuqiriqi izahatta éytqinimizdek, ular Perwerdigarning karametlirini yenila étirap qilmighandin kéyin, Xuda ularni téximu öz kajliqida békitip qoyidu. Shundaq qilghini bilen U ularni téxi tashliwetmigen; U ulargha eng axirqi bir pursetni yaritip béridu. Bu purset 14-ayette aldin’ala éytilidu.

◘29:10 Rim. 11:8

◼29:12 «Kitab sawatsiz birsige bérilip... u: — «Men sawatsiz» — deydu» — sawatliq kishi bolsa «kitab péchetlen’gen» (péchetni buzushqa özümni aware qilmaymen) dégen bahanini körsitidu. Sawatsiz kishi bolsa elwette oquyalmaydu; biraq u sawatliq kishidinmu oqup bérishni sorimaydu. Démek, nurghun ademler bu ikki xil kishilerge oxshash Xudaning bergen wehiysige perwayim pelek dep yürüwéridu.

◼29:13 «Mushu xelq aghzi bilen Manga yéqinlashqanda... qelbi bolsa Mendin yiraq turghachqa, Mendin bolghan qorqushi bolsa, peqet insan balisining petiwaliridinla bolidu, xalas» — «Mat.» 15:7-9, «Mar.» 7:6-7ni körüng.

◘29:13 Mat. 15:8; Mar. 7:6

◼29:14 «Shunga mana, Men mushu xelq arisida yene bir karamet körsitimen; karamet bir ishni karamet bilen qilimen» — Xuda ulargha sewr-taqet bilen yene bir purset bermekchi. Bu pursetning néme ikenliki éniq tilgha élinmighan. Biraq bu yerde déyilgen sözlerge qarighanda bu karametning «Asuriyedin qutulush» dégen möjizidin birnechche hesse yuqiriliqi, ajayibliqi, karametliki we tilsimatliqi bar bolushi mumkin. Biz yene shundaq dep qaraymizki, Yeshaya peyghember mushu ishni kitabining qalghan qismida bizge éytip béridu; oqurmenlerning özi uni oqup chüshineleydu. «Shuning bilen ularning danishmenlirining danaliqi yoqilidu; ularning aqillirining eqilliri yoshurunuwalghan bolidu» — Xudaning ishligen mushu karamitining netijisi dunyadiki «danishmenlik»ni öz-özidin xijil qilidu. «1Kor.» 1:19ni körüng. ««Aqillarning eqilliri» yoshuruniwalidu» — démek, ularning eqli héch esqatmaydu hem bashqilar aldida körünüshke xijil bolidu.

◘29:14 Yer. 49:7; Ob. 8; Mat. 11:25; 1Kor. 1:19

◘29:15 Zeb. 94:7

◘29:16 Yesh. 45:9

◼29:17 «Liwan méwilik baghqa aylandurulmamdu? Méwilik bagh bolsa orman hésablanmamdu?» — Liwan kona zamanlardin tartip ormanliri bilen dangqi chiqqan rayon bolup kelgen. Mushu orman bilen uning «méwilik bagh»lirining rolliri almashturulghan bolsa, undaqta yuqiri orunda turghanlar yaki tekebburlar pes (biraq yenila yaxshi we méwe béridighan) orun’gha békitilidu we kemterler bolsa yuqiri orun’gha qoyulidu, démekchi. Qandaqla bolmisun, nurghun kishilerning orunlirida almishish yüz béridu.

◘29:18 Mat. 11:5

◼29:21 «(Ular) derwazida turup rezillikke tenbih bergüchi üchün tuzaq teyyarlap qoyidu» — sheher derwazisi sot qilidighan jay idi.

◘29:21 Am. 5:10

◼29:22 Shunga Ibrahim üchün bedel tölep qutquzghan Perwerdigar Yaqupning jemeti toghruluq mundaq deydu: — «Hazir bolsa Yaqup xijilliqqa qalmaydu, hazir bolsa u tit-tit bolup chirayi tatirip ketmeydu» — démek: — (1) «Yaqup öz perzentliri (jemeti) toghrisida xijil bolmaydu». Yaqup hayat waqtida özining on ikki oghlining qilmishliridin nahayiti xijil bolup yüretti («Yar.» 34-babni körüng). Andin Yaqup kéyinki dewrde perzentlirining qilghanlirini körgen bolsa, téximu xijil bolghan bolatti! Biraq «hazir bolsa» (kelgüside) adil, heqqaniy, sap dilliq «yéngidin tughulghan», yéngi bir perzenti, yéngi bir Israil wujudqa kélidu; Yaqup (tirilgen waqtida) ulardin héch xijil bolmaydu, elwette. (2) «Uning chirayi tatirip ketmeydu» — Öz oghullirining bir-birige hesetxor bolghanliqi tüpeylidin Yaqup köp japa tartqan. U Yüsüpni «öltürülgen» dep uzun yillar matem tutqan, andin eng yaxshi köridighan Binyaminni «yoqap ketti» dep ensirep öley dep qalghan. Biraq öz perzentliri toghrisida ensireshning hajiti yoq — chünki «hazir bolsa» herbiri Xudaning bashpanahida aman-ésen menggü turidu, shundaqla bir-biri bilen inaq ötüshidu.

◼29:23 «Yaqup qolumning ishligen emili bolghan, öz arisida turghan ewladlirini körgen waqtida...» — mushu 22-24-ayette hem Yaqupning özini (Israilni) hem uning ewladlirini (Israillarni) körsitidu. Yaqupning özi ularni körüsh üchün ölümdin tirilishi kérek, elwette.

© 2010 Mukeddes Kalam - Uyghur Bible Translation Committee