44
Dawami
1 Biraq hazir, i Yaqup Méning qulum,
I Méning tallighinim Israil, angla! — ◘
2 Séni yasighan, baliyatqudin tartipla séni shekillendürgen, sanga yardemde bolghuchi Perwerdigar mundaq deydu: —
«Qorqma, i Méning qulum Yaqup,
I Méning tallighinim «Yeshurun», qorqma! ◼
3 Chünki Men ussap ketkenning üstige suni,
Qaghjiraq yerning üstige kelkünlerni quyup bérimen;
Nesling üstige Rohimni,
Perzentliring üstige berikitimni quyimen; ◘
4 Ular yumran chöpler arisidin,
Ériq-östengler boyidiki mejnun tallardek ösidu;
5 Birsi: «Men Perwerdigargha tewemen» — deydu,
Yene birsi bolsa Yaqupning ismi bilen özini ataydu;
Yene bashqa birsi qoli bilen: «Men Perwerdigargha tewemen» dep yazidu,
Shundaqla Israilning ismini özining ismige yandash qoshidu. ◼
6 Israilning padishahi Perwerdigar,
Yeni Israilning hemjemet-qutquzghuchisi, samawi qoshunlarning Serdari bolghan Perwerdigar mundaq deydu: —
«Men bolsam Tunji hem Axiridurmen;
Mendin bashqa héch ilah yoqtur. ◘
7 Qéni, kim Méning qedimki xelqimni tiklep békitkinimdek bir ishni jakarlap, aldin’ala bayan qilip, andin uni Méning aldimgha Mendek tiklep qoyalaydu?
Qéni, kim kéyinki ishlarni, kelgüside bolidighan ishlarni aldin’ala bayan qilalisun! ◼
8 Qorqmanglar, sarasimige chüshüp ketmengler!
Men ilgiri mushularni silerge anglitip, aldin bayan qilghan emesmu?
Mushu toghruluq siler Méning guwahchilirimdursiler.
Mendin bashqa ilah barmu? Berheq, bashqa Qoram Tash yoq; héchbiridin xewirim yoqtur. ◼ ◘
9 Oyulghan mebudni shekillendürgenlerning hemmisining ehmiyiti yoq;
Ularning etiwarlighan nersilirining héch paydisi yoqtur;
Mushulargha bolghan «guwahchilar» bolsa, özliri qarighu, héchnémini bilmes;
Derweqe netijisi ularning özlirige shermendiliktur.
10 Kim bir «ilah»ni shekillendürgen bolsa,
Héch paydisi yoq bir mebudni quyghan, xalas!
11 Mebudning barliq hemrahliri shermende bolidu;
Mebudni yasighuchilar bolsa ademdur, xalas;
Ularning hemmisi yighilip, ornidin turup körsun,
Ular qorqushup, shermendichilikte qalidu. ◼ ◘
12 Mana tömürchi saymanlirini qoligha élip,
Choghlar üstide mushu nersini bazghanliri bilen soqup shekillendüridu;
Andin u küchlük qoli bilen uninggha ishleydu;
Biraq uning qorsiqi échip maghduridin qalidu;
Su ichmey u halsizlinip kétidu. ◘
13 Yaghachchi bolsa yaghach üstige ölchesh yipini tartidu;
U qelem bilen üstige endize sizidu;
Uni rende bilen rendileydu;
U yene perka bilen sizip jijaydu;
Axirda u uni ademning güzellikige oxshitip insan teqi-turqini shekillendüridu;
Shuning bilen u öyde turushqa teyyar qilinidu.
14 Mana u bir küni özi üchün kédir derexlirini késishke chiqidu!
(U eslide archa we dub derexlirini élip özi üchün ormanliq arisigha tikip chong qilghanidi;
U qarighaymu tikkenidi, yamghur uni ündürdi).
15 Mushu yaghachlardin otun élinidu;
Birsi uningdin élip, issinidu;
Mana, u ot yéqip, nan yéqiwatidu;
U yene uningdin élip bir ilahni yasaydu hem uninggha ibadet qilidu;
Uni oyulghan mebud qilip uninggha bash uridu.
16 Démek, yérimini otta köydürüwétidu;
Yérimi bilen gösh yeydu;
U kawab qilip qan’ghuche yeydu;
Berheq, u issinip, öz-özige: —
«Ah, rahetlinip issindimmen, otni körüwatimen!» — deydu.
17 Biraq qalghini bilen u bir ilahni yasaydu;
Bu uning mebudi bolidu;
U uning aldigha yiqilip ibadet qilidu;
U uninggha dua qilip: «Méni qutquzghaysen;
Chünki sen méning ilahimdursen» — deydu. ◼
18 Bu kishiler héch bilmeydu, héch chüshenmeydu;
Chünki u ularni körmisun dep közlirini,
Ularni chüshenmisun dep könglini suwaq bilen suwiwetken. ◼
19 Ulardin héchbiride mushularni könglige keltürüp: —
«Yaghachning yérimini men otta köydürdüm,
Yérimining choghliri üstide men nan yaqtim;
Men kawabmu qilip yewaldim;
Qalghinini bir lenetlik nerse qilamtim?
Men bir parche yaghachqa bash uramtim!» — dégudek héch bilim yaki yorutulush yoqtur.
20 Uning yégini küllerdur!
Uning köngli éziqturulghan! U öz-özini azdurdi!
Shuning bilen u özining jénini qutquzalmaydu,
Yaki: «Méning ong qolumda bir saxtiliq bar emesmu?» — déyelmeydu. ◼
21 Mushu ishlarni ésingde tut, i Yaqup,
I Israil, chünki sen Méning qulumdursen;
Men séni yasap shekillendürdüm;
Sen Méning qulumdursen, i Israil,
Sen Méning ésimdin héch chiqmaysen!
22 Itaetsizlikliringni bulutni öchürüwetkendek,
Gunahliringni tumanni öchürüwetkendek öchürüwettim;
Méning yénimgha qaytip kel;
Chünki Men séni hemjemetlik qilip hörlükke sétiwaldim.
23 I asmanlar, naxsha éytinglar, chünki Perwerdigar shu ishni qilghan!
I yerning tegliri, shadlinip, yangranglar!
I taghlar, ormanlar we ulardiki herbir derexler,
Yangritip naxshilar éytinglar!
Chünki Perwerdigar Yaqupni hemjemetlik qilip hörlükke sétiwaldi,
U Israil arqiliq güzellikini körsitidu!».
Chong qutulush •••• Qoresh padishahning wezipisi
24 «Séning Hemjemet-Qutquzghuching bolghan, séni baliyatquda yasap shekillendürgen Perwerdigar mundaq deydu: —
Men bolsam hemmini Yaratquchi,
Asmanlarni yalghuz kergenmen,
Öz-özümdinla yer-zéminni yayghan Perwerdigardurmen; ◘
25 (U bolsa yalghan peyghemberlerning bésharetlirini bikar qilghuchi,
Palchilarni qaymuqturghuchi,
Danalarni yolidin yandurghuchi,
Ularning bilimlirini nadanliqqa aylandurghuchi;
26 Öz qulining sözini emelge ashurghuchi,
Rosul-elchilirining nesihetlirini muweppeqiyetlik qilghuchi,
Yérusalémgha: «Sen ahalilik bolisen»,
Yehuda sheherlirige: «Qaytidin qurulisiler; xarabenglarni eslige keltürimen» — dégüchi; ◼
27 Chongqur déngizgha: «Quruq bol,
Deryaliringni qurutimen» — dégüchi; ◼
28 Hem Qoresh toghrisida: «U Méning qoy padichim, u Méning könglümdikige toluq emel qilip,
Yérusalémgha: «Qurulisen»,
Hem ibadetxanigha: «Séning ulung sélinidu» deydu» — dégüchidur): — ◼
◘ 44:1 Yesh. 41:8; 43:5; Yer. 30:10; 46:27 ◼ 44:2 «Yeshurun» — Xuda Israilgha qoyghan bir «leqem». Menisi «Méning durus bolghuchim». ◘ 44:3 Yesh. 35:7; Yo. 2:28,29; Yuh. 7:38; Ros. 2:18 ◼ 44:5 «Birsi: «Men Perwerdigargha tewemen» — deydu... Yene bashqa birsi qoli bilen: «Men Perwerdigargha tewemen» dep yazidu...» — hazir Xudaning «süküt qilghan» guwahchilirining tili chiqip, gep qilishqa bashlaydu. Ularning hemmisi bir-birlep Xudaning méhir-muhebbitini béshidin ötküzgen bolushi mumkin. ◘ 44:6 Yesh. 41:4; 48:12; Weh. 1:8,17; 22:13 ◼ 44:7 «Méning qedimki xelqim» — Xudaning xelqi Israildur. Xuda awwal Musa peyghemberge: «Men Yaqup jemetidikilerni (yeni Israilni) Misirdin qutquzimen, andin ular Manga tewe bir xelq bolidu» — dep «jakarlighan». U ishletmekchi bolghan qutquzush yolini awwal Musagha uqturup «bayan qilghan»; andin hemme bayanlirigha emel qilip ularni yéngi bir xelq bolushqa «tiklep békitken». Buni: «...qedimki xelqimni tikliginimdin tartip...» dep terjime qilish mumkinchilikimu bar, biraq bizningche yuqiriqi terjimisi aldi-keynidiki geplerge mas kélidu. «qéni, kim kéyinki ishlarni, kelgüside bolidighan ishlarni aldin’ala bayan qilalisun!» — mebudlar undaq qilalaydighan bolsa özining «ilah» ikenlikini ispatlighan bolatti, elwette. ◼ 44:8 «Men ilgiri mushularni silerge anglitip...» —Ibraniy tilida «Men ilgiri mushularni sanga anglitip...». ◘ 44:8 Qan. 4:35,39; 32:39; 1Sam. 2:2; Yesh. 45:21 ◼ 44:11 «Ularning hemmisi yighilip, ornidin turup körsun, ular qorqushup, shermendichilikte qalidu» — Yeshaya peyghemberning sözining ikki menisi bar bolushi mumkin: — (a) ular peqet mushu mebudni birlikte obdan körüp baqsila, özlirining exmeqliqini hés qilip Xudadin qorqup shermende bolidu; (e) qiyamet künide ular ornidin turup hésabini tapshurushi kérek; shu chaghda ular qorqup shermende bolidu. ◘ 44:11 Zeb. 97:7; Yesh. 1:29; 42:17; 45:16 ◘ 44:12 Yer. 10:3 ◼ 44:17 «Biraq qalghini bilen u bir ilahni yasaydu; bu uning mebudi bolidu» — eslide bu kishi butni yasash koyida emes idi. Tasadipiyliqtin yaghachtin éship qalghinini ishlitip but yasaydu. Eng ghelite ish shuki, u Yeshaya teswirligendek, özining oylimayla qilghan bir nersisige, yeni «tasadipiyliqtin» bolghan bir nersisige ishinidu. ◼ 44:18 «Bu kishiler héch bilmeydu, héch chüshenmeydu; chünki u ularni körmisun dep közlirini ularni chüshenmisun dep könglini suwaq bilen suwiwetken» — bu ayettiki «u» bolsa, yaki Xudaning Özi yaki mushu butni körsitidu. Butni körsetse, butning keynide bir jin-sheytan bar démekchi. Bizningche mushu menisi éhtimalgha yéqin. Beziler derweqe «butperesler xéch bilmeydu, xéch chüshenmeydu» dep étirap qilsimu, yenila tiltumar qatarliqlarni ishlitip Xudani haqaretleydu. ◼ 44:20 «méning ong qolumda bir saxtiliq bar emesmu?» — «bir saxtiliq» mebudining özini körsitishi mumkin. ◘ 44:24 Ayup 9:8; Zeb. 104:2; Yesh. 40:22; 42:5; 45:12 ◼ 44:26 «Öz qulining sözini emelge ashurghuchi,...» — «Öz quli» mushu yerde belkim Yeshaya peyghemberning özi; bolmisa 42-babtiki «Perwerdigarning heqqaniy quli». «Yérusalémgha: «Sen ahalilik bolisen», Yehuda sheherlirige: «Qaytidin qurulisiler; xarabenglarni eslige keltürimen» — dégüchi» — Xuda mushu gepliride, Yeshaya peyghember özidin kéyinki bir dewr, yeni Yérusalém we Yehuda sheherliri xarabilik bolghan bir dewrge qarap söz qilidu. Mushu yerde Xuda Yérusalémgha: «Séni qaytidin qurghuzimen» dep wede qilidu. Shu yéngi dewr bolsa Yeshayadin kéyin 170 yil etrapida bolghan. ◼ 44:27 «...Chongqur déngizgha: «Quruq bol», «deryaliringni qurutimen» — dégüchi;...» — mushu sözler Xudaning «Qizil Déngiz»ni hem kéyinrek Iordan deryasini qurutup Israilni Misirdin qutquzghanliqini, shundaqla axirqi zamanda bolidighan, oxshap kétidighan bir weqeni körsitidu. ◼ 44:28 «Qoresh toghrisida:...» — axirida, Yeshaya peyghember yuqiriqi 41-bab, 1-7-ayette déyilgen «tajawuzchi»ning ismining «Qoresh» ikenlikini éytidu. Oqurmenlerge melumki, Qoresh padishah Pars impériyesining asaschisi bolup, miladiyedin ilgiriki 540-529-yillirida textke olturghan. U Yeshayaning dewridin texminen 150 yil kéyin yashighan. «U Méning könglümdikige toluq emel qilip, Yérusalémgha: «Qurulisen», hem ibadetxanigha: «Séning ulung sélinidu» deydu» — dégüchidur» — mushu bésharet boyiche Qoresh padishah Babil impériyesi weyran qilghan Yérusalémni, jümlidin muqeddes ibadetxanini qaytidin qurushqa perman chüshüridu. Qoresh Babil shehirini ishghal qilghandin kéyin, ademni intayin heyran qalduridighan ishi shuki, u Babildiki barliq sürgün bolghanlarni öz yurtlirigha qaytishqa ruxset bergen. Ademni téximu heyran qalduridighan shuki, u Israillargha ibadetxanisidiki altun-kümüsh, qacha-buyumlirini qayturup, hetta ibadetxanining özini qaytidin qurushqa pul bergen (miladiyedin ilgiriki 536-yili). Tewrattiki «Ezra» 1- hem 6-babni körüng.