12
Ötken ishlarni eslep sawaq élinglar!
1 Efraim Méni yalghan gepliri bilen kömüwétidu;
Yehudamu Tengrige, yeni ishenchlik, Pak-Muqeddes Bolghuchigha tuturuqsiz boldi.
Efraimning yégini shamaldur,
U sherq shamilini qoghlap yüridu;
U künlep yalghanchiliq, zulum-zorluqni köpeytmekte;
Ular Asuriye bilen ehde tüzidu,
Shuningdek Misirgha may «soghiliri» kötürüp apirilidu. ◼
2 Perwerdigarning Yehuda bilenmu bir dewasi bar;
U Yaqupni yolliri boyiche jazalaydu;
Uning qilmishlirini öz üstige qayturidu.
3 U baliyatquda turup akisini tapinidin tutuwalghan,
Öz küchi bilen Xuda bilen élishqan; ◼
◘
4 U berheq Perishte bilen éliship, ghelibe qildi;
U yighlidi, Uninggha dua-tilawet qildi;
Xuda uni Beyt-Elde tépiwaldi,
We shu yerde bizge söz qildi; ◼
◘
5 — Yeni Perwerdigar, samawi qoshunlarning Serdari bolghan Xuda,
— «Perwerdigar» bolsa Uning xatire namidur! ◼
6 Shunga sen, Xudaying arqiliq, Uning yénigha qayt;
Méhribanliq we adaletni qolungdin berme,
Xudayinggha ümid baghlap, Uni izchil kütkin.
Aldamchi sodiger
7 Mana bu sodiger! Uning qolida aldamchiliq tarazisi bar;
U bozek qilishqa amraqtur. ◼
8 Efraim: «Men derweqe béyidim,
Özümge köp bayliqlarni toplidim;
Biraq ular barliq ejirlirimde mendin héch gunahiy qebihlikni tapalmaydu!» — deydu. ◼
9 Biraq Misir zéminidin tartip Men Perwerdigar séning Xudaying bolghanmen,
Men séni yene «kepiler héyti»dikidek chédirlarda turghuzimen! ◼
◘
Peyghemberlerning ehmiyiti
10 «Men peyghemberlerge söz qilghanmen,
Alamet körünüshlerni köpeytkenmen,
Shundaqla peyghemberler arqiliq temsillerni körsetkenmen.
11 Giléad qebihmu? Ular berheq peqet yarimaslardur!
Ular Gilgalda torpaqlarni qurbanliq qilidu;
Ularning qurban’gahliri derweqe étiz qirliridiki tash döwiliridek köptur! ◼
◘
12 (Yaqup Suriyege qéchip ketti,
Shu yerde Israil xotun élish üchün ishligen;
Berheq, xotun élish üchün u qoylarni baqqanidi). ◘
13 Perwerdigar yene peyghember arqiliq Israilni Misirdin chiqirip qutquzghan,
Peyghember arqiliq uningdin xewermu alghan. ◼
14 Efraim Xudaning qehrini intayin qattiq qozghighan;
Uning Rebbi u tökken qan qerzni uning gedinige artidu,
Shermendilik-ahanetini öz béshigha qayturidu.
◼ 12:1 «Yehudamu Tengrige, yeni ishenchlik, Pak-Muqeddes Bolghuchigha tuturuqsiz boldi» — bashqa birxil terjimisi: «Yehuda yenila Xuda bilen bille hökümdarliq qilidu, u Pak-Muqeddes Bolghuchigha sadiqtur». Bizningche 12-bab, 2-ayetke qarighanda bu xil terjimisi qet’iy mumkin emes. «Efraimning yégini shamaldur, u sherq shamilini qoghlap yüridu» — démek, Efraim gépi tuturuqsiz, «shamalgha baqquchi» el idi. «Shuningdek Misirgha may «soghiliri» kötürüp apirilidu» — bu «may» shübhisizki, Misirning yardimini élish üchün ewetilgen. ◼ 12:3 «U baliyatquda turup akisini tapinidin tutuwalghan,...» — oqurmenlerning éside barki, «Yaqup» dégen isimning menisi eslide: «U (Xuda) tapiningda bolsun» (démek, u Sen (Xuda) bilen bille bolsun); biraq Yaqup peyghemberge shu isimning qoyulushining sewebi: — (1) u akisining tapinini tutqan (tughulghanda); (2) bu isimning «aldamchi» dégen köchme menisi bar; u kéyinki künlerde akisini ikki qétim «rohiy miras»tin aldap qoyghan («Yar.» 25-bab). Axirda u bu aldamchiliqtin towa qilip, akisidin epu sorighan («Yar.» 33-babnimu körüng). ◘ 12:3 Yar. 25:26; 35:9,10 ◼ 12:4 «Xuda uni Beyt-Elde tépiwaldi» — ibraniy tilida «U uni Beyt-Elde tépiwaldi». Shunga bashqa bir xil terjimisi: «U (Yaqup) Uni (Xudani) tépiwaldi». «U berheq Perishte bilen éliship, ghelibe qildi; u yighlidi, Uninggha dua-tilawet qildi; Xuda uni Beyt-Elde tépiwaldi, we shu yerde bizge söz qildi;» — bu tarixiy weqelerning ehmiyiti belkim: (1) Yaqup esli bir aldamchi; (2) biraq u étiqad arqiliq Xudaning Perishtisidin bext-beriketke we Xudaning iltipatigha érishken; (3) kéyin u bashqiche bir adem, étiqadliq, shepqetlik bolup chiqti (Israil dep ataldi). (4) Xuda esli bu ishlarni «Beyt-El»de (Yaqupni charqirghan waqtida) bashlighan, Yaqupqa, shundaqla ewladlirigha bext ata qilidighan wedilerni qilghan; (5) shunga Israil «Beyt-El»ning heqiqiy ehmiyitini eslishi kérek; (6) ular bu ishlardin sawaq alsunki, «Xuda ménimu (Yaqupqa oxshash) yaman aldamchiliqtin durus, étiqadliq ademge özgerteleydu»; (7) «shunga Xudaning küchige tayinip Uninggha qaytishim kérek». Weqeler «Yar.» 25-32-bablarda xatirilen’gen. Bashqa birnechche xil terjimiler uchrishi mumkin. ◘ 12:4 Yar. 28:12, 19; 35:7, 14, 15 ◼ 12:5 «— Yeni Perwerdigar, samawi qoshunlarning Serdari bolghan Xuda, — «Perwerdigar» bolsa Uning xatire namidur!» — oqurmenlerning éside barki, Yaqup özi bilen élishqan Perishtining namini sorighan. Shu chaghda u namini uninggha éytmighan. Kéyin Xuda bu namning «Yahweh» (terjimimizde, «Perwerdigar» déyilidu) ikenlikini Musa peyghemberge ayan qilip chüshendürgen (Yahweh — «Özgermes», «Ezeldin Bar Bolghuchi», «Ehdisige herdaim sadiq Bolghuchi» dégen menilerni öz ichige alidu). Shunga bu nam Israilgha ümid bérishi kérek idi. ◼ 12:7 «Mana bu sodiger!» — «sodiger» ibraniy tilida «Qanaan» yaki «Qanaanliq» dégenlik bolidu. Démek, Efraim bir tereptin esli özi aldidin heydiwetken butperes Qanaanliqlargha oxshap qalghan; yene bir tereptin u «Yaqup»ning eslidiki «aldamchi» xaraktérida bolup, héch özgertilmigendur. ◼ 12:8 «ular... mendin gunahiy qebihlikni tapalmaydu» — «gunahiy qebihlik» — démek, mende «qebihlikler bar, biraq éghir emes, «gunah emes»» dégen külkilik gep. «Men anche yaman adem emesmen» deydighan pozitsiyiler bügün’ge qeder hemmimizge tonushtur. ◼ 12:9 «Biraq Misir zéminidin tartip men Perwerdigar séning Xudaying bolghanmen, Men séni yene «kepiler héyti»dikidek chédirlarda turghuzimen!» — ««kepiler héyti»dikidek» ibraniy tilida «héyttiki künlerdikidek». «Chédirlarda turush» tilgha élin’ghandin kéyin shübhisizki, «kepiler héyti»ni körsetse kérek. Israil «Misirdin chiqish»tiki muhim sawaqlarni untughan. «Kepiler héyti» («kepe tikish héyti»)da Israil yette kün öyde emes, belki chédirlarda turushi kérek idi. Héyttiki bu ish ulargha eslidiki ajiz, kembeghel bashlinishini we «Insan peqet nan bilenla yashimaydu, belki Xudaning herbir sözige tayinip yashishi kérek» dégen muhim sawaq toghruluq eslitishi kérek idi. ◘ 12:9 Yesh. 43:11 ◼ 12:11 «Giléad qebihmu? Ular berheq peqet yarimaslardur!» — mushu ayette «qebih» we «yarimas» dégen sözler bir-birige oxshaydaydighan sözlerdur. «Ular Gilgalda torpaqlarni qurbanliq qilidu; ularning qurban’gahliri derweqe étiz qirliridiki tash döwiliridek köptur!» — Hoshiya «Gilgal» («döwe», «deste», dégen menide) dégen yer nami bilen söz oyuni qilidu — ular heqiqeten ismi-jismigha layiqtur . Hemme yéride köpligen qurban’gahlirining bolushi bilen, Gilgal derweqe «étizdiki tash döwiler»dek bir jay, xalas. Ayetning bashqa xil terjilirimu bar. ◘ 12:11 Hosh. 4:15; 6:8; 9:15 ◘ 12:12 Yar. 28:5; 29:20, 28 ◼ 12:13 «Perwerdigar yene peyghember arqiliq Israilni Misirdin chiqirip qutquzghan, peyghember arqiliq uningdin xewermu alghan» — mushu ishlar (12-14-ayet) ispatlayduki, Efraim ejdadi bolghan Yaqupni heddidin ziyade izzetligen. Ularning temenna qoyghan «büyük ejdad»i Yaqupning ailisidikiliri (Israil) peyghembersiz qalghan bolsa (démek, ularda Xudaning Rohining yétekchiliki bolmighan bolsa) u chöl-bayawanda yürüwatqan nahayiti bir «qachqun» yaki hetta Misirdin chiqmighan bir «ishlemchi» bolatti, xalas. U hergiz ulugh bir el bolup chiqmaytti. Biraq hazirqi Israil (bolupmu Efraim qebilisi) Xuda ewetken peyghemberler (Amos, Hoshiya, Yeshaya, Mikah)ni ret qilip, Xudani intayin ghezeplendüridu. Israilning mewjudluqi we hayatining her jehetliri ularning Xuda bilen bolghan rohiy munasiwitige baghliq idi. Israilning peyghemberliri bu ishni xelqning köz aldida körsitidu; peyghemberlerni sel chaghlash Xudaning Özini sel chaghlighan bilen barawerdur. Yaqup özi ahirida peyghember bolghan, elwette («Yar.» 48-49 bablarni körüng).