23
Heqqaniyet we adilliq
1 Yalghan gepni yaymighin we ya yalghan guwahliq bérip rezil ademge yan basmighin.
2 Topqa egiship rezil ishta bolma yaki dewa-desturlarda guwahliq bergende topqa egiship heqiqetni burmilima. 3 Kembeghel dewa qilsa, uninggha yan basma. ◘
4 Düshminingning kala ya éshiki ézip kétip, sanga uchrap qalsa, uni élip kélip, igisige choqum tapshurup ber. ◘ 5 Eger sanga öch bolghanning éshiki yükni kötürelmey yükning astida yatqinini körseng, uni yardemsiz tashlimay, belki uninggha yardemliship éshikini qopurushup bérishing zörür. ◘
6 Arangdiki kembeghelning dewasida adaletni burmilima. ◘
7 Herqandaq saxta ishtin özüngni néri tart; bigunah adem bilen heqqaniy ademni öltürmigin; chünki Men rezil ademni hergiz adil dep aqlimaymen. 8 Shuningdek héchqandaq para yéme; chünki para közi ochuqlarni kor qilip, heqqaniylarning sözlirini burmilaydu. ◘
9 Musapir kishilerge zulum qilma; chünki özünglar Misir zéminida musapir bolup turghan bolghachqa, musapirning rohiy halini bilisiler. ◘
«Shabat yili» we shabat küni
10 Alte yil öz yéringni térip, hosullirini al. 11 Lékin yettinchi yili yerge aram bérip uni bosh qoy; xelqingning namratliri uningdin yighip yésun, ulardin ashqinini janggaldiki haywanlar yésun; shundaqla üzümzarliqing bilen zeytunzarliqingnimu shundaq qilghin. ◼ ◘
12 Alte kün ichide öz ishingni ada qilip, yettinchi küni aram élishing zörür. Buning bilen kala-éshekliring aram tapidu, dédikingning oghli bilen musapir kishimu harduqini chiqiridu. ◘
13 Men sanga éytqinimning hemmisini köngül bölüp ada qil; bashqa ilahlarning namini tilinggha alma; bular hetta aghzingghimu chiqmisun. ◼ ◘
Üch muhim héyt-bayram
14 Her yilda üch qétim méning üchün héyt ötküzgin. 15 Aldi bilen «pétir nan héyti»ni ötküz; sanga emr qilghinimdek Abib éyidiki békitilgen künlerde yette kün pétir nan yégin; chünki shu ayda sen Misirdin chiqqaniding. Shu héytta héchkishi aldimgha quruq qol kelmisun. ◘
16 Sen ejir qilip térighan étizdiki ziraitingning tunji hosulini orghanda «orma héyti»ni ötküz; shundaqla sen ejir singdürüp yerdin axirqi hosul-mehsulatliringni yil axirida yighqanda «hosul yighish héyti»ni ötküz. ◼
17 Yilda üch qétim erkekliringning hemmisi Reb Perwerdigarning huzurigha hazir bolsun.
18 Sen manga atalghan qurbanliqning qénini xémirturuch sélin’ghan nan bilen sunmighin; héyt qurbanliqining yéghini bolsa kéchiche qondurup etigichige saqlima. ◼
19 Zéminingdiki deslepki hosulning eng yaxshsini Perwerdigar Xudayingning öyige élip kel.
Oghlaqni anisining sütide qaynitip pishurma. ◼ ◘
Perwerdigarning Perishtisining yollarni teyyarlishi
20 Mana, Men bir Perishtini yolda séni qoghdap, Men sanga teyyarlighan yerge élip barsun dep, aldingda yürüshke ewetimen. ◘ 21 Sen uning aldida özüngge agah bol, uning awazigha qulaq sal. Uning zitigha tegme; bolmisa, u itaetsizlikliringni kechürmeydu; chünki Méning namim uningdidur. ◼ 22 Lékin eger sen uning awazigha qulaq sélip, Méning barliq buyrughanlirimgha emel qilsang, Men düshmenliringge düshmen, küshendiliringge küshende bolimen. ◘ 23 Chünki Méning Perishtem aldingda yürüp, séni Amoriy, Hittiy, Perizziy, Qanaaniy, Hiwiy we Yebusiylarning zéminigha bashlap kiridu; Men ularni yoqitimen.
24 Sen ularning ilahlirigha bash urup ibadet qilma we yaki ular qilghandek qilma; belki ularning butlirini üzül-késil chéqiwet, but tüwrüklirini üzül-késil kukum-talghan qiliwet; ◼ 25 Lékin Xudayinglar Perwerdigarning ibaditide bolunglar. Shundaq qilsanglar U nan bilen süyünglarni beriketleydu; Men barliq késellikni aranglardin chiqirip tashlaymen. ◘ 26 Buning bilen zéminingda boyidin ajrap kétidighan yaki tughmas héchbir ayal yaki charpay bolmaydu; ömrüngning künlirini toluq qilimen. ◘
27 Men séning aldingda wehimimni ewetimen, qaysi taipige yéqinlashsang shularni parakende qilimen; shuning bilen hemme düshmenliringni keynige yandurup qachurimen. ◘ 28 Hiwiylar, Qanaaniylar we hittiylarni aldingdin qoghlap chiqiriwétishke sériq herilerni aldingda yürüshke ewetimen. ◼ ◘ 29 Emma zéminning Xarabiliship, dalada wehshiy haywanlar awup sanga xewp bolup qalmasliqi üchün, shu ellerni aldingdin bir yilghiche heydiwetmeymen, 30 Belki sen awup, zéminni pütünley miras qilip bolghuche, az-azdin heydep turimen.
31 Séning zéminingning chégrilirini Qizil Déngizdin tartip Filistiylerning déngizighiche, shuningdek chöldin tartip Efrat deryasighiche békitimen; chünki zéminda turuwatqanlarni heydiwétip yérini igilishing üchün, ularni qolunggha tapshurimen. ◼ ◘ 32 Sen ular bilen we yaki ilahliri bilen héchqandaq bir ehde tüzme. ◘ 33 Ularning séni aldimda gunahqa patquzmasliqi üchün ularni zéminingda qet’iy turghuzma. Chünki mubada sen ularning ilahlirining ibaditide bolsang, bu ish sanga tuzaq bolidu. ◘
◘ 23:3 Law. 19:15 ◘ 23:4 Qan. 22:1, 2; Luqa 6:27; Fil. 2:4 ◘ 23:5 Qan. 22:4 ◘ 23:6 Qan. 27:19 ◘ 23:8 Qan. 16:19; 1Sam. 8:3; Pend. 19:6; Top. 7:7 ◘ 23:9 Mis. 22:21; Law. 19:33; Qan. 24:17 ◼ 23:11 «Lékin yettinchi yili yerge aram bérip uni bosh qoy;...» — Xuda Öz xelqige shundaq emr bergeniken, elwette ulardin xewer alidu. Bu emrge baghliq wediler toghrisida «Law.» 25:1-7, 11, 12ni, bolupmu 20-22-ayetlerni körüng. ◘ 23:11 Law. 25:4, 5 ◘ 23:12 Mis. 20:8; 31:13-17. ◼ 23:13 «Men sanga éytqinimning hemmisini köngül bölüp ada qil» — ibraniy tilida «Men silerge éytqinim... ada qilinglar» déyilidu. ◘ 23:13 Chöl. 32:38; Ye. 23:7; Zeb. 16:4; Hosh. 2:19; Zek. 13:2 ◘ 23:15 Mis. 12:14,15; 13:3; 34:20; Qan. 16:16 ◼ 23:16 «orma héyti» — mushu héyt yene «heptiler héyti» hem «deslepki orma héyti» depmu atilidu. «hosul-mehsulatliring» — mushu «hosul-mehsulatliring» ashliqlarni hem herxil méwe-chiwe mehsulatlirini öz ichige alidu. «hosul yighish héyti» — mushu héyt yene «kepiler héyti» depmu atilidu. ◼ 23:18 «qurbanliq» — bu söz adette «inaqliq qurbanliqi» yaki «teshekkur qurbanliqi»ni körsitidu. ◼ 23:19 «Oghlaqni anisining sütide qaynitip pishurma» — bu emr belkim etraptiki butperes xelqlerning melum örp-aditige egeshmeslik kéreklikini körsitishi mumkin. Bu toghruluq yene «Lawiylar»diki «qoshumche söz»imizni körüng. ◘ 23:19 Mis. 34:26 ◘ 23:20 Mis. 33:2 ◼ 23:21 «özüngge agah bol» — ibraniy tilida «özüngge qara» («shamar») dégen péil bilen ipadilinidu. 20-ayette Perishtining ularni «qoghdaydighanliqi» (ibraniy tilida «qaraydighanliqi») «xamar» dégen oxshash péil bilen ipadlinidu. ◘ 23:22 Yar. 12:3 ◼ 23:24 «ularning butlirini üzül-késil chéqiwet,...» — yaki «ularni (Qanaaniylarning) yoqitip,...». ◘ 23:25 Mis. 15:26; Qan. 7:15 ◘ 23:26 Qan. 7:14 ◘ 23:27 Mis. 14:24; Ye. 10:10 ◼ 23:28 «sériq here» — bu isim ibraniy tilida adettiki heridin chong we téximu chaqqaq birxil herini körsetse kérek. ◘ 23:28 Qan. 7:20; Ye. 24:12 ◼ 23:31 «Filistiylerning déngizi» — «Ottura Déngiz»ni körsitidu. ◘ 23:31 Chöl. 34:3, 4 ◘ 23:32 Mis. 34:12,15; Qan. 7:2 ◘ 23:33 Ye. 23:13; Hak. 2:3