\NormalFont\ShortTitle{Mmebusɛm}

{\MT Mmebusɛm



\par }\ChapOne{1}{\SH Botae Ne Nsɛmpɔw
\par }
{\PP \VerseOne{1}Dawid babarima Salomo, Israelhene, mmebusɛm ni:


\par }{\Q \VS{2}Ne botae ne sɛ ɛbɛkyerɛ nnipa nyansa ne ahohyɛso;

\par }{\QB ne sɛ ɛbɛboa ama wɔate nsɛm a emu dɔ ase;


\par }{\Q \VS{3}sɛ wobenya akwankyerɛ wɔ abrabɔ pa mu,

\par }{\QB a ɛbɛma wɔayɛ ade pa, nea ɛteɛ na ho nni asɛm;


\par }{\Q \VS{4}sɛ ɛbɛma nea nʼadwene mu nnɔ anya nyansa

\par }{\QB na mmabun anya nimdeɛ ne adwene,


\par }{\Q \VS{5}anyansafo ntie na wɔmfa nka nea wonim ho,

\par }{\QB na nea ɔwɔ nhumu nya akwankyerɛ a


\par }{\Q \VS{6}ɛbɛma wate mmɛ ne kasammebu,

\par }{\QB anyansafo nsɛnka ne abisaa ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}{\ND{Awurade}} suro yɛ nimdeɛ mfiase,

\par }{\QB na nkwaseafo bu nyansa ne ahohyɛso animtiaa.


\par }{\MS Nyansapɛ Ho Afotusɛm

\par }{\SH Nnaadaa Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VS{8}Me ba, tie wʼagya akwankyerɛ

\par }{\QB na mpo wo na nkyerɛkyerɛ.


\par }{\Q \VS{9}Ɛbɛyɛ wo ti anuonyam abotiri

\par }{\QB ne wo kɔn mu atweaban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Me ba, sɛ nnebɔneyɛfo twetwe wo a,

\par }{\QB mma wɔn ho kwan.


\par }{\Q \VS{11}Sɛ wɔka se, “Bra ma yɛnkɔ;

\par }{\QB ma yɛnkɔtetɛw na yenkum obi,

\par }{\QB ma yɛnkɔtɛw ntwɛn mmɔborɔni bi;


\par }{\Q \VS{12}ma yɛmmemene wɔn anikann sɛ ɔda,

\par }{\QB koraa, te sɛ wɔn a wɔkɔ ɔda mu;


\par }{\Q \VS{13}yebenya nneɛma a ɛsom bo ahorow

\par }{\QB na yɛde asade ahyɛ yɛn afi ma;


\par }{\Q \VS{14}fa wo ho bɛhyɛ mu,

\par }{\QB na wubenya wo kyɛfa wɔ ahonyade no mu.”


\par }{\Q \VS{15}Me ba, wo ne wɔn nnantew,

\par }{\QB mfa wo nan nsi wɔn akwan so;


\par }{\Q \VS{16}Wɔn anan de ntɛmpɛ kɔ bɔne mu,

\par }{\QB na wɔde ahoɔhare ka mogya gu.


\par }{\Q \VS{17}So nni mfaso sɛ obi besum nnomaafiri

\par }{\QB wɔ beae a anomaa biara hu!


\par }{\Q \VS{18}Saa nnipa yi tetɛw pɛ wɔn ankasa mogya;

\par }{\QB wɔtetɛw wɔn ankasa wɔn ho!


\par }{\Q \VS{19}Saa na wɔn a wodi akorɔnne akyi no awiei te;

\par }{\QB ɛma wɔhwere wɔn nkwa!


\par }{\SH Nyansa A Wɔpo Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VS{20}Nyansa teɛ mu wɔ mmɔnten so,

\par }{\QB ɔma ne nne so wɔ aguabɔbea,


\par }{\Q \VS{21}ɔteɛ mu wɔ afasu no atifi,

\par }{\QB ɔkasa wɔ kuropɔn no apon ano se,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Mo adwenharefo, mobɛyɛ adwenhare akosi da bɛn?

\par }{\QB Fɛwdifo bedi fɛw akosi da bɛn?

\par }{\QB Nkwaseafo bekyi nimdeɛ akosi da bɛn?


\par }{\Q \VS{23}Sɛ mutiee mʼanimka a,

\par }{\QB anka mekaa me koma mu nsɛm nyinaa kyerɛɛ mo

\par }{\QB ma muhuu me nsusuwii.


\par }{\Q \VS{24}Nanso sɛ muyii mo aso, bere a mefrɛɛ mo

\par }{\QB na amfa obiara ho, bere a meteɛɛ me nsa mu,


\par }{\Q \VS{25}sɛ mopoo mʼafotu,

\par }{\QB na moampɛ mʼanimka nti,


\par }{\Q \VS{26}me nso mɛserew mo wɔ mo amanehunu mu;

\par }{\QB sɛ abɛbrɛsɛ bi bu fa mo so a, midi mo ho fɛw,


\par }{\Q \VS{27}sɛ abɛbrɛsɛ bi bu fa mo so te sɛ ahum,

\par }{\QB na amanehunu bi bɔ fa mo so sɛ mfɛtɛ,

\par }{\QB na awerɛhow ne ɔhaw mene mo a,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}“Afei wɔbɛfrɛ me, nanso meremmua;

\par }{\QB wɔbɛhwehwɛ me, nanso wɔrenhu me.


\par }{\Q \VS{29}Esiane sɛ wokyii nimdeɛ

\par }{\QB na wɔampɛ sɛ wobesuro
{\ND{Awurade}},


\par }{\Q \VS{30}sɛ wɔpoo mʼafotu,

\par }{\Q na wobuu me nteɛso animtiaa nti,


\par }{\Q \VS{31}wobedi wɔn akwan so aba;

\par }{\QB na wɔn nhyehyɛe mu aduan bɛmee wɔn.


\par }{\Q \VS{32}Na ntetekwaafo asoɔden bekum wɔn,

\par }{\QB na nkwaseafo tirimudɛ bɛsɛe wɔn;


\par }{\Q \VS{33}Nanso obiara a obetie me no, ɔbɛtena ase asomdwoe mu

\par }{\Q na ne ho bɛtɔ no a ɔrensuro ɔhaw biara.”




\par }\Chap{2}{\SH Nyansa So Mfaso Wɔ Abrabɔ Mu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, sɛ wutie me nsɛm,

\par }{\QB na woma me mmaransɛm tena wo mu a,


\par }{\Q \VS{2}sɛ wowɛn wʼaso ma nyansa

\par }{\QB na wode wo koma ma ntease,


\par }{\Q \VS{3}na woma wo nne so frɛ nhumu

\par }{\QB na wusu frɛ ntease,


\par }{\Q \VS{4}na sɛ wohwehwɛ no te sɛnea wohwehwɛ dwetɛ

\par }{\QB na wohwehwɛ no sɛnea worepɛ ademude a ahintaw a,


\par }{\Q \VS{5}ɛno na wobɛte
{\ND{Awurade}} suro ase

\par }{\QB na woahu Onyankopɔn ho nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{6}{\ND{Awurade}} ma nimdeɛ,

\par }{\QB na nʼanom na nyansa ne ntease fi ba.


\par }{\Q \VS{7}Ɔkora nkonimdi ma wɔn a wɔteɛ,

\par }{\QB ɔyɛ kyɛm ma wɔn a wɔn akwan yɛ pɛ,


\par }{\Q \VS{8}ɔwɛn nea ɔyɛ pɛ kwan,

\par }{\QB na ɔbɔ wɔn a wodi no nokware no akwan ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɛno na wobɛte nea eye ne nea ɛyɛ pɛ,

\par }{\QB ne nea ɛfata, ɔkwan biara a eye ase.


\par }{\Q \VS{10}Afei nyansa bewura wo koma mu,

\par }{\QB na nimdeɛ ayɛ ahomeka ama wo kra.


\par }{\Q \VS{11}Adwene bɛbɔ wo ho ban

\par }{\QB na ntease ahwɛ wo so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nyansa beyi wo afi amumɔyɛfo akwan mu,

\par }{\QB ebeyi wo afi nnipa a wɔn nsɛm yɛ basabasa nsam,


\par }{\Q \VS{13}wɔn a wɔaman afi akwan pa so

\par }{\QB akɔnantew sum akwan so no,


\par }{\Q \VS{14}wɔn a wɔn ani gye bɔneyɛ ho,

\par }{\QB na wodi ahurusi wɔ bɔne mu basabasayɛ ho,


\par }{\Q \VS{15}wɔn a wɔn akwan yɛ kɔntɔnkye

\par }{\QB na wɔyɛ abonsam wɔ wɔn akwan mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nimdeɛ begye wo afi ɔbea waresɛefo no nsam,

\par }{\QB afi ɔbea warefo huhuni a ɔka nnaadaasɛm ho,


\par }{\Q \VS{17}nea wagyaa ne mmabaabere mu kunu

\par }{\QB na wapo apam a ɔyɛɛ wɔ Onyankopɔn anim no.


\par }{\Q \VS{18}Ne fi yɛ ɔkwan a ɛkɔ owu mu

\par }{\QB na nʼakwan kɔ awufo honhom nkyɛn.


\par }{\Q \VS{19}Obiara a ɔkɔ ne nkyɛn no nsan mma

\par }{\QB anaasɛ ɔrensi nkwa akwan so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Enti wubedi nnipa pa anammɔn akyi

\par }{\QB na woanantew atreneefo akwan so.


\par }{\Q \VS{21}Efisɛ wɔn a wɔteɛ bɛtena asase no so,

\par }{\QB na wɔn a asɛm nni wɔn ho no na wɔbɛka hɔ;


\par }{\Q \VS{22}na wobetwa amumɔyɛfo afi asase no so,

\par }{\Q na wɔatɔre atorofo ase.




\par }\Chap{3}{\SH Nyansa De Yiyedi Ba
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, mma wo werɛ mfi me nkyerɛkyerɛ,

\par }{\QB kora me mmara wɔ wo koma mu,


\par }{\Q \VS{2}na ɛbɛma wo nkwa aware, mfe bebree

\par }{\QB na ɛde yiyedi abrɛ wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mma adɔe ne nokware mmfi wo nkyɛn

\par }{\QB fa yan wo kɔn mu

\par }{\QB kyerɛw gu wo koma pon so.


\par }{\Q \VS{4}Na wubenya adom ne din pa

\par }{\QB wɔ Onyankopɔn ne nnipa anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Fa wo koma nyinaa to
{\ND{Awurade}} so,

\par }{\QB na mfa wo ho nto wʼankasa ntease so;


\par }{\Q \VS{6}hu no wʼakwan nyinaa mu,

\par }{\QB na ɔbɛteɛ wʼakwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nnye wo ho nni sɛ woyɛ onyansafo;

\par }{\QB suro
{\ND{Awurade}} na kyi bɔne.


\par }{\Q \VS{8}Ɛde ahoɔden bɛbrɛ wo nipadua,

\par }{\QB na ayɛ aduan ama wo nnompe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Fa wʼahonya hyɛ
{\ND{Awurade}} anuonyam,

\par }{\QB ne wo nnɔbae a edi kan nyinaa;


\par }{\Q \VS{10}na ɛno na ɛbɛma wo pata ayɛ ma abu so,

\par }{\QB na nsa foforo abu afa wʼahina so.


\par }{\Q \VS{11}Me ba, sɛ
{\ND{Awurade}} teɛ wo so a, tie no yiye,

\par }{\QB na mmu nʼanimka so,


\par }{\Q \VS{12}Efisɛ, obiara a
{\ND{Awurade}} pɛ nʼasɛm no, ɔtwe nʼaso,

\par }{\QB sɛnea agya teɛ ɔba a ɔdɔ no no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nhyira nka onipa a ohu nyansa,

\par }{\QB onipa a onya ntease,


\par }{\Q \VS{14}efisɛ, nimdeɛ so mfaso sen dwetɛ,

\par }{\QB na nea efi mu ba sen sikakɔkɔɔ.


\par }{\Q \VS{15}Ne bo yɛ den sen bota;

\par }{\QB na worentumi mfa wʼapɛde biara ntoto no ho.


\par }{\Q \VS{16}Nkwa tenten wɔ ne nsa nifa mu;

\par }{\QB ahonyade ne anuonyam wɔ ne nsa benkum mu.


\par }{\Q \VS{17}Nʼakwan yɛ ahomeka,

\par }{\QB na nʼanammɔnkwan nyinaa yɛ asomdwoe.


\par }{\Q \VS{18}Ɔyɛ nkwadua ma wɔn a woso ne mu;

\par }{\QB wɔn a wokura no mu no benya nhyira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nyansa mu na
{\ND{Awurade}} yɛɛ asase fapem,

\par }{\QB na ntease mu na ɔde ɔsoro tim hɔ.


\par }{\Q \VS{20}Efi ne nimdeɛ mu na ɔkyekyɛɛ ebun mu,

\par }{\QB na omununkum nso tɔɔ obosu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Me ba, fa atemmu pa ne nhumu sie,

\par }{\QB na mma emfi wʼani so;


\par }{\Q \VS{22}ɛbɛyɛ nkwa ama wo,

\par }{\QB nnwinne a ɛma wo kɔn anuonyam wie pɛyɛ.


\par }{\Q \VS{23}Afei wo kwan so bɛyɛ wo dwoodwoo,

\par }{\QB na wo nan renhintiw;


\par }{\Q \VS{24}sɛ woda a worensuro;

\par }{\QB sɛ woda a wʼani bekum.


\par }{\Q \VS{25}Nsuro mpofirim amanehunu

\par }{\QB anaa ɔsɛe a ɛba amumɔyɛfo so,


\par }{\Q \VS{26}efisɛ
{\ND{Awurade}} bɛwɔ wʼafa

\par }{\QB na ɔbɛkora wo nan afi afiri mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mfa ade pa nkame wɔn a wɔfata,

\par }{\QB bere a tumi wɔ wo nsam.


\par }{\Q \VS{28}Nka nkyerɛ wo yɔnko se:

\par }{\QB “Kɔ na bra; mede bɛma wo ɔkyena”

\par }{\QB wɔ bere a wowɔ no saa bere no.


\par }{\Q \VS{29}Mpam ɔhaw mma wo yɔnko

\par }{\QB bere a ɔne wo te yiye.


\par }{\Q \VS{30}Mmɔ obi sobo kwa

\par }{\QB bere a ɔnyɛɛ wo bɔne biara ɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mma wʼani mmere basabasayɛfo,

\par }{\QB na mfa nʼakwan no mu biara,


\par }{\Q \VS{32}efisɛ
{\ND{Awurade}} kyi basabasayɛfo

\par }{\QB na ɔde ne werɛ hyɛ ɔtreneeni mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}{\ND{Awurade}} nnome wɔ omumɔyɛfo fi so,

\par }{\QB na ohyira ɔtreneeni fi.


\par }{\Q \VS{34}Odi fɛwdifo a wɔyɛ ahantan no ho fɛw,

\par }{\QB na ɔdom ahobrɛasefo ne wɔn a wɔhyɛ wɔn so no.


\par }{\Q \VS{35}Anyansafo benya anuonyam adi,

\par }{\Q nanso nkwaseafo de, ɔma wɔn anim gu ase.




\par }\Chap{4}{\SH Pere Hwehwɛ Nyansa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me mma, muntie me, muntie agya nkyerɛkyerɛ;

\par }{\QB monyɛ aso na moanya ntease.


\par }{\Q \VS{2}Mema mo adesua a ɛkɔ anim,

\par }{\QB enti munnnyaa me nkyerɛkyerɛ mu.


\par }{\Q \VS{3}Efisɛ na me nso, meyɛ mʼagya babarima,

\par }{\QB meda so yɛ akokoaa no, na me na ani gye me ho.


\par }{\Q \VS{4}Na ɔkyerɛkyerɛɛ me se,

\par }{\QB “Ma me nsɛm nni wo koma mu dɛm,

\par }{\QB di me nkyerɛkyerɛ so na wubenya nkwa.


\par }{\Q \VS{5}Nya nyansa, nya ntease;

\par }{\QB mma wo werɛ mfi me nsɛm anaa ntwe wo ho mfi ho.


\par }{\Q \VS{6}Nnyaw nyansa hɔ, na ɛbɛbɔ wo ho ban;

\par }{\QB dɔ no, na ɛbɛhwɛ wo so.


\par }{\Q \VS{7}Nyansa boro biribiara so; enti hwehwɛ nyansa.

\par }{\QB Ɛwɔ mu sɛ ne bo te sɛ wʼahode nyinaa de, nanso nya ntease.


\par }{\Q \VS{8}Di no ni na ɛbɛma wo so;

\par }{\QB yɛ no atuu, na ɛbɛhyɛ wo anuonyam.


\par }{\Q \VS{9}Ɔde nkonimdi nhwiren hankare begu wo ti so

\par }{\QB na wama wo ahenkyɛw a ɛyɛ fɛ.”


\par }{\Q \VS{10}Me ba, tie na fa nea meka no,

\par }{\QB na wo nkwanna bɛyɛ bebree.


\par }{\Q \VS{11}Mɛkyerɛ wo nyansa kwan so

\par }{\QB na mede wo afa akwan a ɛteɛ so.


\par }{\Q \VS{12}Sɛ wonantew a, wʼanammɔntu bɛkɔ waa

\par }{\QB na sɛ wutu mmirika a, worenhintiw.


\par }{\Q \VS{13}Di nkyerɛkyerɛ so; na nnyaa mu,

\par }{\QB bɔ ho ban yiye, efisɛ ɛyɛ wo nkwa.


\par }{\Q \VS{14}Ntu wo nan nsi amumɔyɛfo kwan so

\par }{\QB na nnantew abɔnefo kwan so.


\par }{\Q \VS{15}Kwati no, ntu kwan mfa so;

\par }{\QB dan fi so na kɔ wo kwan.


\par }{\Q \VS{16}Efisɛ wɔnyɛɛ bɔne a wontumi nna;

\par }{\QB na wɔn nna tew yera kosi sɛ wɔbɛma obi ahwe ase.


\par }{\Q \VS{17}Wodi amumɔyɛsɛm brodo,

\par }{\QB na wɔnom kitikitiyɛ nsa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Atreneefo kwan te sɛ adekyee hann a edi kan,

\par }{\QB ɛkɔ so hyerɛn yiye kodu awia ketee.


\par }{\Q \VS{19}Nanso amumɔyɛfo kwan te sɛ sum kabii;

\par }{\QB wonnim nea ɛma wohintiw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Me ba, yɛ aso ma nea meka;

\par }{\QB tie me nsɛm no yiye.


\par }{\Q \VS{21}Mma emfi wʼani so,

\par }{\QB fa sie wo koma mu;


\par }{\Q \VS{22}efisɛ, ɛyɛ nkwa ma wɔn a wohu

\par }{\QB ne akwahosan ma nipadua no nyinaa.


\par }{\Q \VS{23}Ne nyinaa akyi, bɔ wo koma ho ban,

\par }{\QB efisɛ, ɛno ne wo nkwa asuti.


\par }{\Q \VS{24}Mma oburu kasa mfi wʼano;

\par }{\QB mma nkontomposɛm mmɛn wʼano koraa.


\par }{\Q \VS{25}Hwɛ wʼanim tee,

\par }{\QB na ma wʼani nkɔ nea ɛwɔ wʼanim no so.


\par }{\Q \VS{26}Bɔ ɔkwan tamaa ma wʼanan

\par }{\QB na fa akwan a atim so.


\par }{\Q \VS{27}Mman mfa nifa anaa benkum;

\par }{\QB twe wo nan fi bɔne ho.




\par }\Chap{5}{\SH Aguamammɔ Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, yɛ aso ma me nyansa;

\par }{\QB tie me nhumu nsɛm no yiye,


\par }{\Q \VS{2}sɛnea ɛbɛma woahwɛ yiye,

\par }{\QB na wʼano akora nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{3}Efisɛ ɔbea aguaman ano sosɔ ɛwo,

\par }{\QB na ne kasa yɛ fɔmm sen ngo;


\par }{\Q \VS{4}nanso awiei no, ɛyɛ nwen sen bɔnwoma,

\par }{\QB ɛyɛ nam sɛ afoa anofanu.


\par }{\Q \VS{5}Nʼanan kɔ owu mu;

\par }{\QB nʼanammɔntutu kɔ ɔda mu tee.


\par }{\Q \VS{6}Onsusuw ɔkwan a ɛkɔ nkwa mu ho;

\par }{\QB nʼakwan yɛ kɔntɔnkye, nanso onnim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Enti afei, me mma, muntie me;

\par }{\QB Monntwe mo ho mmfi nea meka ho.


\par }{\Q \VS{8}Ɔkwan a ɛmmɛn no no na momfa so;

\par }{\QB mommmɛn ne fi pon ano,


\par }{\Q \VS{9}anyɛ saa a, mode mo ahoɔden bɛma afoforo

\par }{\QB na mode mo mfe ama otirimɔdenfo,


\par }{\Q \VS{10}anyɛ saa a, ahɔho bɛfom mo ahonyade

\par }{\QB na mo brɛ de ahonya akɔ afoforo fi.


\par }{\Q \VS{11}Mo nkwanna akyi, mubesi apini,

\par }{\QB bere a mo honam ne mo nipadua asa no.


\par }{\Q \VS{12}Na moaka se, “Na mikyi ahohyɛso!

\par }{\QB Me koma ampɛ nteɛso!


\par }{\Q \VS{13}Manyɛ osetie amma mʼakyerɛkyerɛfo

\par }{\QB na mantie me kwankyerɛfo asɛm.


\par }{\Q \VS{14}Madu ɔsɛe ano

\par }{\QB wɔ asafo no nyinaa mu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nom nsu fi wʼankasa ahina mu,

\par }{\QB nsu a ɛteɛ fi wʼankasa abura mu.


\par }{\Q \VS{16}So ɛsɛ sɛ wʼasuti yiri fa mmɔnten so

\par }{\QB na wo nsuwa kokɔ ɔman aguabɔbea ana?


\par }{\Q \VS{17}Ma ɛnyɛ wo nko ara de,

\par }{\QB a wo ne ahɔho nkyɛ da.


\par }{\Q \VS{18}Nhyira nka wʼasubura

\par }{\QB na wʼani nnye wo mmrantebere mu yere ho.


\par }{\Q \VS{19}Ɔte sɛ ɔtwe bere dɔfo, ɔwansan nuonyamfo;

\par }{\QB ma ne nufu nsɔ wʼani daa

\par }{\QB na ne dɔ nkyekyere wo.


\par }{\Q \VS{20}Me ba, adɛn nti na woma ɔbea aguaman kyekyere wo?

\par }{\QB Adɛn nti na woda ɔbarima foforo bi yere kokom?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}{\ND{Awurade}} hu onipa akwan nyinaa,

\par }{\QB na ɔhwehwɛ ne nyinaa mu.


\par }{\Q \VS{22}Omumɔyɛfo nnebɔne sum no afiri;

\par }{\QB na ne bɔne ahama kyekyere no papee.


\par }{\Q \VS{23}Wobewu, esiane ahohyɛso a wonni nti,

\par }{\QB na wɔayera, esiane wɔn agyennyentwisɛm nti.




\par }\Chap{6}{\SH Agyimisɛm Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, sɛ woadi akagyinamu ama ɔyɔnko bi,

\par }{\QB sɛ wode wo biribi asi awowa ama obi,


\par }{\Q \VS{2}sɛ nea wokae ayi ka ama wo

\par }{\QB na sɛ wʼano asɛm afiri ayi wo a,


\par }{\Q \VS{3}ɛno de yɛ eyi, me ba, na fa tetew wo ho,

\par }{\QB sɛ ɔyɔnko nsa aka wo no nti:

\par }{\Q fa ahobrɛase kɔ nʼanim;

\par }{\QB na kɔ so pa wo yɔnko no kyɛw!


\par }{\Q \VS{4}Mma wʼani nkum

\par }{\QB na ntɔ nko.


\par }{\Q \VS{5}Gye wo ho, sɛnea ɔforote guan fi ɔbɔmmɔfo nsam

\par }{\QB anaa sɛnea anomaa guan fi ofirisumfo afiri mu no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔkwadwofo, kɔ ɔtɛtea nkyɛn;

\par }{\QB hwɛ nʼakwan, na hu nyansa!


\par }{\Q \VS{7}Onni ɔsahene,

\par }{\QB onni ɔhwɛfo anaa sodifo bi,


\par }{\Q \VS{8}nanso ɔde aduan sie wɔ ahuhurubere mu,

\par }{\QB ɔboaboa nnuan ano wɔ twabere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Wo, ɔkwadwofo, wobɛda akosi da bɛn?

\par }{\QB Wubenyan bere bɛn?


\par }{\Q \VS{10}Nna kakra, nkotɔ kakra,

\par }{\QB nsa a woabobɔw de rehome kakra,


\par }{\Q \VS{11}ɛbɛma ohia aba wo so sɛ ɔkwanmukafo

\par }{\QB na ahokyere atow akyere wo sɛnea okura otuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Onipa teta ne ohuhuni a

\par }{\QB odi atoro kyin,


\par }{\Q \VS{13}nea obu nʼani,

\par }{\QB na ɔde ne nan yɛ nsɛnkyerɛnne

\par }{\QB na ɔde ne nsateaa kyerɛkyerɛ ade,


\par }{\Q \VS{14}nea ɔde ne koma mu nnaadaa bɔ pɔw bɔne,

\par }{\QB na ɔde mpaapaemu ba bere biara.


\par }{\Q \VS{15}Ɛno nti amanehunu bɛba no so prɛko pɛ;

\par }{\QB wɔbɛsɛe no mpofirim, a wɔrenya ano aduru.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{16}Nneɛma asia na
{\ND{Awurade}} mpɛ,

\par }{\LIB nneɛma ason na ɛyɛ nʼakyiwade:


\par }{\LIC \VS{17}ani a ɛtra ntɔn,

\par }{\LIC atoro tɛkrɛma,

\par }{\LIC nsa a ɛka mogya a edi bem gu,


\par }{\LIC \VS{18}koma a edwen amumɔyɛ ho,

\par }{\LIC anan a etutu mmirika kɔyɛ bɔne,


\par }{\LIC \VS{19}ɔdansekurumni a odi atoro

\par }{\LIC ne onipa a ɔde mpaapaemu ba anuanom mu.


\par }{\SH Aguamammɔ Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VS{20}Me ba, tie wʼagya ahyɛde

\par }{\QB na nnyaa wo na nkyerɛkyerɛ mu.


\par }{\Q \VS{21}Fa kyekyere wo koma ho daa;

\par }{\QB na fa kyekyere wɔ kɔn mu.


\par }{\Q \VS{22}Wonantew a, ɛbɛkyerɛ wo kwan;

\par }{\QB sɛ woda a, ɛbɛwɛn wo;

\par }{\QB sɛ wunyan a, ɛbɛkasa akyerɛ wo.


\par }{\Q \VS{23}Na saa ahyɛde yi yɛ kanea

\par }{\QB saa nkyerɛkyerɛ yi yɛ hann,

\par }{\Q na ahohyɛso nteɛso yi

\par }{\QB yɛ nkwa kwan,


\par }{\Q \VS{24}ɛtwe wo fi ɔbea a onni suban pa no ho,

\par }{\QB fi ɔbeawarefo huhuni tɛkrɛmadɛ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mma wo kɔn nnɔ nʼahoɔfɛ,

\par }{\QB mma nʼani akyideda no ntwetwe wo,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}efisɛ oguamanfo ma wʼanuonyam yɛ sɛ brodosin,

\par }{\QB na obi yere gyigye wo kɔ owu mu.


\par }{\Q \VS{27}Obi betumi asɔ gya agu ne srɛ so a

\par }{\QB nhyew nʼatade ana?


\par }{\Q \VS{28}Obi betumi anantew nnyansramma so a

\par }{\QB mpumpunnya mmobɔ nʼanan ho ana?


\par }{\Q \VS{29}Saa na ɔbarima a ɔne ɔbarima foforo yere da no te;

\par }{\QB obiara a ɔde ne nsa bɛka no no, remfa ne ho nni da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nnipa mmu ɔkorɔmfo a wakowia ade animtiaa

\par }{\QB sɛ ɔkɔm de no na ɔde rekodwudwo ano nti.


\par }{\Q \VS{31}Mmom, sɛ wɔkyere no a, ɛsɛ sɛ otua mmɔho ason;

\par }{\QB sɛ ɛbɛma wahwere ne fi agyapade nyinaa mpo a.


\par }{\Q \VS{32}Ɔbarima a ɔsɛe aware no nni adwene;

\par }{\QB obiara a ɔyɛ saa no sɛe ne ho.


\par }{\Q \VS{33}Ɔhwe ne animguase na obenya,

\par }{\QB na nʼahohora rempepa da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Ninkutwe hwanyan okunu abufuw

\par }{\QB na sɛ ɔtɔ were a, ahummɔbɔ biara nni mu.


\par }{\Q \VS{35}Ɔrennye mpata biara;

\par }{\QB na ɔbɛpo adanmude, sɛ ɛso sɛ dɛn mpo a.




\par }\Chap{7}{\SH Ɔbeawaresɛefo Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, fa me nsɛm sie

\par }{\QB na kora mʼahyɛde wɔ wo mu.


\par }{\Q \VS{2}Di mʼahyɛde so na wubenya nkwa;

\par }{\QB bɔ me nkyerɛkyerɛ ho ban sɛ nea wodɔ no.


\par }{\Q \VS{3}Kyekyere bɔ wo nsateaa ho;

\par }{\QB kyerɛw no yiye gu wo koma pon so.


\par }{\Q \VS{4}Ka kyerɛ nyansa se, “Woyɛ me nuabea,”

\par }{\QB na frɛ ntease wo busuani;


\par }{\Q \VS{5}Wɔbɛtwe wo afi ɔbeawaresɛefo ho,

\par }{\QB afi ɔbeawarefo huhuni nsɛmmɔdɛ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Me fi mfɛnsere ano,

\par }{\QB mede mʼani faa mfɛnsere mu.


\par }{\Q \VS{7}Mihuu wɔ ntetekwaafo mu,

\par }{\QB mehyɛɛ mmerante no mu baako nsow,

\par }{\QB ɔbabun a onni adwene.


\par }{\Q \VS{8}Na ɔnam borɔn a ɛbɛn ɔbea no fi so

\par }{\QB a nʼani kyerɛ ɔbea no fi


\par }{\Q \VS{9}bere a onwini redwo,

\par }{\QB na anim rebiribiri no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Afei ɔbea bi fi behyiaa no a

\par }{\QB wasiesie ne ho sɛ oguamanfo a nnaadaa wɔ ne koma mu.


\par }{\Q \VS{11}(Ɔyɛ hyirenn na hwee mfa ne ho,

\par }{\QB ɔntena fie koraa;


\par }{\Q \VS{12}nnɛ wohu no mmɔnten so, ɔkyena na ɔte aguabɔbea,

\par }{\QB ɔtetɛw wɔ mmantwea mmantwea.)


\par }{\Q \VS{13}Osoo ne mu few nʼano,

\par }{\QB wamfɛre, na ɔkae se,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Mewɔ asomdwoe afɔrebɔde wɔ fie;

\par }{\QB nnɛ madi me bɔhyɛ so.


\par }{\Q \VS{15}Enti mebae sɛ merebehyia wo;

\par }{\QB mehwehwɛɛ wo na mahu wo!


\par }{\Q \VS{16}Mato me mpa,

\par }{\QB mede nwera a wɔahyɛ no aduru a efi Misraim.


\par }{\Q \VS{17}Mede nnuhuam apete me mpa so:

\par }{\QB kurobow, pɛprɛ ne dupapo.


\par }{\Q \VS{18}Bra, ma yɛmfa ɔdɔ mmɔ ɔdɔ mu nkosi anɔpa;


\par }{\Q \VS{19}Me kunu nni fie;

\par }{\QB watu kwan na ɔbɛkyɛ.


\par }{\Q \VS{20}Ɔde sika a ɛdɔɔso hyɛɛ ne sika kotoku ma

\par }{\QB na ɔremma kosi ɔsram no kurokumatwa bere mu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ɔde tɛkrɛmakyene bɔɔ no adafa;

\par }{\QB ɔde nnaadaa nyaa no ne no dae.


\par }{\Q \VS{22}Odii nʼakyi prɛko pɛ

\par }{\QB te sɛ nantwi a ɔrekɔ akumii,

\par }{\Q anaa ɔwansan a ɔde ne ti rekɔhyɛ hankare fi mu


\par }{\QB \VS{23}kosi sɛ bɛmma bɛwɔ ne brɛbo mu,

\par }{\Q te sɛ anomaa a ɔrekɔtɔ anomaa afiri mu

\par }{\QB na onnim sɛ ɔbɛhwere ne nkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Na afei, me mma, muntie me;

\par }{\QB monyɛ aso mma nea meka.


\par }{\Q \VS{25}Mommma mo koma mpatiri nkɔ no so

\par }{\QB na momman mmfa nʼakwan so.


\par }{\Q \VS{26}Bebree na wɔnam no so ahwehwe ase;

\par }{\QB wɔn a wakum wɔn dɔɔso pa ara.


\par }{\Q \VS{27}Ne fi yɛ ɔda tempɔn a

\par }{\QB ɛkɔ owu pia mu.




\par }\Chap{8}{\SH Nyansa Frɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tie: Nyansa refrɛ.

\par }{\QB Ntease ma ne nne so.


\par }{\Q \VS{2}Ɔkwan no so, sorɔnsorɔmmea hɔ,

\par }{\QB nkwantanan no so, ɛhɔ na egyina,


\par }{\Q \VS{3}apon a ɛkɔ kuropɔn no mu no ho,

\par }{\QB ɛteɛ mu wɔ abobow ano hɔ se,


\par }{\Q \VS{4}“Ao, mo nnipa na meteɛ mu refrɛ;

\par }{\QB meteɛ mu frɛ adesamma nyinaa.


\par }{\Q \VS{5}Mo a moyɛ ntetekwaa, momma mo ani ntew;

\par }{\QB mo a moyɛ nkwaseafo, munnya ntease.


\par }{\Q \VS{6}Muntie, na mewɔ nsɛm pa bi ka kyerɛ mo;

\par }{\QB mibue mʼano ka nea eye.


\par }{\Q \VS{7}Mʼano ka nea ɛyɛ nokware,

\par }{\QB efisɛ mʼanofafa kyi amumɔyɛsɛm.


\par }{\Q \VS{8}Mʼanom nsɛm nyinaa yɛ pɛ;

\par }{\QB biara nni mu a ɛyɛ nkontompo anaa nnaadaasɛm.


\par }{\Q \VS{9}Ne nyinaa mu da hɔ ma nea ɔwɔ nhumu;

\par }{\QB ɛho nni asɛm ma wɔn a wɔwɔ nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{10}Mompo dwetɛ na momfa mʼakwankyerɛ,

\par }{\QB momfa nimdeɛ na mompo sikakɔkɔɔ ankasa.


\par }{\Q \VS{11}Efisɛ nimdeɛ som bo sen bota,

\par }{\QB na worentumi mfa nea wopɛ biara ntoto no ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Me, nyansa, mene anitew na ɛte;

\par }{\QB nimdeɛ ne nhumu wɔ me.


\par }{\Q \VS{13}Sɛ wosuro
{\ND{Awurade}} ɛne sɛ wokyi bɔne;

\par }{\QB mikyi ahantan ne ahomaso,

\par }{\QB ɔbra bɔne ne nnaadaasɛm.


\par }{\Q \VS{14}Afotu ne atemmu pa wɔ me;

\par }{\QB mewɔ ntease ne tumi.


\par }{\Q \VS{15}Me so na ahemfo nam di ade

\par }{\QB na sodifo nam me so hyehyɛ mmara a ɛyɛ pɛ;


\par }{\Q \VS{16}Mmapɔmma de me bu ɔman

\par }{\QB ne atitiriw nyinaa a wodi asase so hene.


\par }{\Q \VS{17}Medɔ wɔn a wɔdɔ me,

\par }{\QB na wɔn a wɔhwehwɛ me no hu me.


\par }{\Q \VS{18}Ahonyade ne anuonyam wɔ me nkyɛn,

\par }{\QB ahode a ɛkyɛ ne yiyedi nso saa ara.


\par }{\Q \VS{19}Mʼaba ye sen sikakɔkɔɔ ankasa;

\par }{\QB nea efi me mu boro dwetɛ a wɔasɔn so so.


\par }{\Q \VS{20}Trenee akwan so na menam,

\par }{\QB atɛntrenee akwan so,


\par }{\Q \VS{21}mede ahode ma wɔn a wɔdɔ me

\par }{\QB na mehyɛ wɔn adekoradan amaama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“{\ND{Awurade}} bɔɔ me sɛ nʼabɔde mu abakan

\par }{\QB dii ne tete nneyɛe anim;


\par }{\Q \VS{23}oyii me sii hɔ fi tete,

\par }{\QB ansa na wiase refi ase.


\par }{\Q \VS{24}Wɔwoo me ansa na wɔrebɔ po kakraka no,

\par }{\QB ansa na wɔreyɛ nsuti a nsu ahyɛ no ma no,


\par }{\Q \VS{25}ansa na wɔde mmepɔw resisi hɔ;

\par }{\QB wɔwoo me ansa na nkoko reba,


\par }{\Q \VS{26}ansa na ɔbɔɔ asase ne ne mfuw

\par }{\QB anaa dɔte biara a ɛwɔ asase so.


\par }{\Q \VS{27}Mewɔ hɔ ansa na wɔbɔɔ ɔsoro,

\par }{\QB bere a otwaa ɔhye too ebun no ani no,


\par }{\Q \VS{28}bere a ɔbɔɔ omununkum wɔ soro

\par }{\QB na ɔde ebun mu nsuti tintim hɔ dennen no;


\par }{\Q \VS{29}bere a otwaa ɔhye maa po

\par }{\QB sɛnea nsu no rentra ne hye,

\par }{\Q ne bere a otwaa asase fapem no,


\par }{\QB \VS{30}na meyɛ odwumfo a mete ne nkyɛn.

\par }{\Q Anigye hyɛɛ me ma daa

\par }{\QB na midii ahurusi wɔ nʼanim bere biara,


\par }{\Q \VS{31}na mʼani gye wɔ ne wiase nyinaa mu

\par }{\QB na mʼani ka wɔ adesamma mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Enti me mma, muntie me;

\par }{\QB nhyira ne wɔn a wɔnantew mʼakwan so.


\par }{\Q \VS{33}Muntie mʼakwankyerɛ na munhu nyansa;

\par }{\QB mummmu mo ani ngu so.


\par }{\Q \VS{34}Nhyira ne onipa a otie me,

\par }{\QB ɔwɛn mʼabobow ano daa,

\par }{\QB na ɔtwɛn wɔ hɔ.


\par }{\Q \VS{35}Na obiara a ohu me no nya nkwa,

\par }{\QB na onya anisɔ fi
{\ND{Awurade}} nkyɛn.


\par }{\Q \VS{36}Na nea wanhwehwɛ me no haw ne ho

\par }{\QB na wɔn a wɔtan me no dɔ owu.”




\par }\Chap{9}{\SH Nyansa Ne Nkwaseasɛm Frɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nyansa asi ne fi;

\par }{\QB wasisi nʼafadum ason.


\par }{\Q \VS{2}Wasiesie ne nam de afra ne nsa,

\par }{\QB wato ne pon.


\par }{\Q \VS{3}Wasoma ne mmaawa, na ɔfrɛ

\par }{\QB fi kuropɔn no sorɔnsorɔmmea hɔ se,


\par }{\QB \VS{4}“Momma ntetekwaafo nyinaa mmra ha!”

\par }{\Q Ɔka kyerɛ wɔn a wonni atemmu se,


\par }{\QB \VS{5}“Mommra mmedi mʼaduan

\par }{\QB na monnom nsa a mafra no.


\par }{\Q \VS{6}Munnyaw mo ntetekwaasɛm no na mubenya nkwa;

\par }{\QB monnantew ntease akwan so.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nea ɔteɛteɛ ɔfɛwdifo no frɛ ahohorabɔ;

\par }{\QB na nea ɔka amumɔyɛfo anim no nya ɔyaw.


\par }{\Q \VS{8}Ɛno nti, nka ɔfɛwdifo anim na ɔmmɛtan wo;

\par }{\QB ka onyansafo anim na ɔbɛdɔ wo.


\par }{\Q \VS{9}Ma onyansafo akwankyerɛ na ɔbɛkɔ so ahu nyansa;

\par }{\QB kyerɛkyerɛ ɔtreneeni na ɔde bɛka nʼadesua ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}{\ND{Awurade}} suro yɛ nyansa mfiase

\par }{\QB Ɔkronkronni no ho nimdeɛ yɛ ntease.


\par }{\Q \VS{11}Me mu na wo nna bɛdɔɔso,

\par }{\QB na wɔde mfe bɛka wo nkwa ho.


\par }{\Q \VS{12}Sɛ woyɛ onyansafo a, wubenya wo nyansa so mfaso;

\par }{\QB sɛ woyɛ ɔfɛwdifo a, wo nko ara na wubehu amane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔbea ɔkwasea yɛ ɔkasafo;

\par }{\QB onni ahohyɛso na onni nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{14}Ɔte ne fi pon ano,

\par }{\QB na ɔte akongua a esi kuropɔn no sorɔnsorɔmmea,


\par }{\Q \VS{15}na ɔfrɛfrɛ wɔn a wotwa mu wɔ hɔ,

\par }{\QB wɔn a wɔnam wɔn kwan so tee se,


\par }{\QB \VS{16}“Momma ntetekwaafo nyinaa mmra ha”

\par }{\Q ɔka kyerɛ wɔn a wonni atemmu se,


\par }{\QB \VS{17}“Nsu a wowia no yɛ fremfrem

\par }{\QB na aduan a wodi no ahintawee no yɛ dɛ!”


\par }{\Q \VS{18}Nanso wonnim koraa sɛ awufo wɔ hɔ

\par }{\QB sɛ nʼahɔho wɔ ɔda no ase tɔnn.




\par }\Chap{10}{\SH Salomo Mmebusɛm
\par }
{\PP \VerseOne{1}Salomo mmebusɛm:

\par }{\Q Ɔba nyansafo ma nʼagya ani gye,

\par }{\QB na ɔba kwasea brɛ ne na awerɛhow.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔkwan bɔne so ahonya nni bo,

\par }{\QB nanso trenee gye onipa fi owu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}{\ND{Awurade}} remma ɔkɔm nne ɔtreneeni

\par }{\QB na omumɔyɛfo de, ɔka nʼadepa gu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nsa a ɛnyɛ adwuma ma onipa di hia,

\par }{\QB nanso nsiyɛfo nsa de ahonya ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nea ɔboaboa nnɔbae ano wɔ ahuhurubere no yɛ ɔba nyansafo

\par }{\QB na nea ɔda wɔ twabere mu no yɛ ɔba nimguaseni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Atreneefo hyɛ nhyira kyɛw

\par }{\QB na akakabensɛm ayɛ omumɔyɛfo anom ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɔtreneeni nkae yɛ nhyira,

\par }{\QB na omumɔyɛfo din bɛporɔw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Koma mu nyansafo tie ɔhyɛ nsɛm,

\par }{\QB na ɔkwasea kasafo hwe ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɔnokwafo nantew dwoodwoo,

\par }{\QB na nea ɔfa akwan kɔntɔnkye so no ho bɛda adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nea ɔde nitan bu nʼani no de ɔhaw ba,

\par }{\QB na ɔkwasea kasafo hwe ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɔtreneeni anom yɛ nkwa asuti,

\par }{\QB na akakabensɛm ayɛ omumɔyɛfo anom ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔtan kanyan mpaapaemu,

\par }{\QB nanso ɔdɔ kata mfomso nyinaa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Wohu nyansa wɔ nhumufo anom,

\par }{\QB na abaa fata nea onni adwene akyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Anyansafo kora nimdeɛ,

\par }{\QB nanso ɔkwasea ano frɛfrɛ ɔsɛe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Adefo ahonya yɛ wɔn kuropɔn a wɔabɔ ho ban,

\par }{\QB nanso ahiafo hia yɛ wɔn asehwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Atreneefo akatua de nkwa brɛ wɔn,

\par }{\QB na nea amumɔyɛfo nya no de asotwe brɛ wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nea otie ntetew pa no kyerɛ nkwa kwan,

\par }{\QB na nea ɔpo nteɛso no di afoforo anim yera kwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nea ɔkata nitan so no yɛ ɔtorofo,

\par }{\QB na nea odi nseku no yɛ ɔkwasea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mfomso mpa ɔkasa bebree mu,

\par }{\QB na nea ɔkora ne tɛkrɛma no yɛ onyansafo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɔtreneeni tɛkrɛma yɛ dwetɛ ankasa

\par }{\QB nanso omumɔyɛfo koma nni bo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Atreneefo ano ma bebree aduan,

\par }{\QB na atemmu a nkwaseafo nni nti wowuwu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}{\ND{Awurade}} nhyira de ahonya ba,

\par }{\QB na ɔmfa ɔbrɛ mmata ne nya ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Bɔneyɛ yɛ anigyede ma ɔkwasea,

\par }{\QB nanso nea ɔwɔ nimdeɛ anigye wɔ nyansa mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nea amumɔyɛfo suro no bɛba wɔn so;

\par }{\QB na nea atreneefo pɛ no, wɔde bɛma wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Sɛ ahum no betwa mu a, amumɔyɛfo yera,

\par }{\QB nanso atreneefo gyina hɔ pintinn afebɔɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Sɛnea nsa keka ɛse, na wusiw kɔ aniwa no,

\par }{\QB saa ara na ɔkwadwofo yɛ ma wɔn a wɔsoma no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}{\ND{Awurade}} suro ma nkwa tenten,

\par }{\QB nanso wotwa amumɔyɛfo nkwa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Atreneefo anidaso de ahotɔ ba,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo anidaso nkosi hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}{\ND{Awurade}} kwan yɛ guankɔbea ma ɔtreneeni,

\par }{\QB nanso ɛyɛ ɔsɛe ma wɔn a wɔyɛ bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Wɔrentɔre atreneefo ase da,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo renka asase no so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Nyansa fi ɔtreneeni anom ba

\par }{\QB nanso tɛkrɛma a ɛdaadaa no, wobetwa akyene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Ɔtreneeni ano nim ade a ɛfata

\par }{\QB na omumɔyɛfo ano nim nea ɛyɛ nnaadaasɛm nko ara.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}{\ND{Awurade}} kyi asisi nsania,

\par }{\QB na nʼani gye nokware nkaribo ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ahantan ba a, animguase na edi so,

\par }{\QB nanso ahobrɛase de nyansa ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Teefo nokwaredi kyerɛ wɔn kwan;

\par }{\QB nanso nkontompofo ano ntanta sɛe wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ahonya nka hwee wɔ abufuwhyew da no,

\par }{\QB nanso trenee gye nkwa fi owu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Wɔn a wonni bɔne no trenee bɔ kwan tee ma wɔn,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo amumɔyɛsɛm brɛ wɔn ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Pɛyɛfo treneeyɛ gye wɔn,

\par }{\QB nanso akɔnnɔ bɔne afiri yi nkontompofo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Sɛ omumɔyɛfo wu a, nʼanidaso yera;

\par }{\QB nea osusuw sɛ obenya afi ne tumi mu nyinaa no yɛ ɔkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wogye ɔtreneeni fi amane mu,

\par }{\QB na ɛba omumɔyɛfo so mmom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nea onsuro Onyame de nʼano sɛe ne yɔnko,

\par }{\QB nanso ɔtreneeni nam nimdeɛ so fi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Sɛ atreneefo di yiye a, kuropɔn no di ahurusi;

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo wu a, wɔbɔ ose.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Pɛyɛfo nhyira ma kuropɔn no kɔ so,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo ano ma ɛbɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Onipa a onni adwene no bu ne yɔnko animtiaa,

\par }{\QB nanso nea ɔwɔ nhumu no to ne tɛkrɛma nnareka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nsekudi sɛe ahotoso,

\par }{\QB nanso nea wɔwɔ ne mu ahotoso no kora ahintasɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔman a enni akwankyerɛ no bɔ,

\par }{\QB nanso afotufo dodow ma nkonimdi ba.


\par }{\Q \VS{15}Nea odi akagyinamu ma ɔfoforo no behu amane,

\par }{\QB na nea ɔmmfa ne nsa nhyɛ awowasi ase no aso mu dwo no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɔbea a ne yam ye no, wɔde obu ma no,

\par }{\QB nanso mmarima atirimɔdenfo nya ahode nkutoo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔyamyefo ye ma ne ho,

\par }{\QB na otirimɔdenfo de ɔhaw ba nʼankasa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Omumɔyɛfo nya akatua a ennyina,

\par }{\QB nanso nea ogu trenee aba no twa aba a edi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nea ɔyɛ nokware treneeni no nya nkwa,

\par }{\QB nanso nea ɔkɔ so yɛ bɔne no kɔ owu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}{\ND{Awurade}} kyi nnipa a wɔn koma akyea,

\par }{\QB na nʼani gye wɔn a wɔn akwan ho nni asɛm no ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Gye to mu sɛ, amumɔyɛfo benya wɔn akatua,

\par }{\QB na atreneefo benya wɔn ti adidi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ɔbea hoɔfɛfo a ontumi nsi gyinae no

\par }{\QB te sɛ sika kaa a ɛhyɛ prako hwene mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Atreneefo apɛde wie yiye,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo anidaso wie abufuwhyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Obi yɛ adɔe, na onya ne ho bebree;

\par }{\QB obi nso yɛ pɛpɛe, nanso ehia no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔyamyefo bɛkɔ so anya ne ho;

\par }{\QB na nea ɔma ebinom mee no nso bɛmee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nnipa dome nea ɔde atoko sie,

\par }{\QB na nhyira ba nea ɔtɔn ne de so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nea ɔhwehwɛ papa akyi kwan no nya anisɔ,

\par }{\QB na nea ɔhwehwɛ bɔne no, bɔne ba ne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nea ɔde ne ho to nʼahonyade so no bɛhwe ase,

\par }{\QB na ɔtreneeni bɛyɛ frɔmfrɔm sɛ ahabammono.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nea ɔde ɔhaw bɛto nʼabusua so no bedi mframa ade,

\par }{\QB na ɔkwasea bɛyɛ onyansafo somfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ɔtreneeni aba yɛ nkwadua,

\par }{\QB na nea ogye akra no yɛ onyansafo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Kyerɛwsɛm no ka se, “Ɛyɛ den sɛ wobegye onipa pa nkwa;

\par }{\QB na wɔn a wonnye asɛm no nni ne nnebɔneyɛfo no de, dɛn na ɛbɛba wɔn so?”


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Obiara a ɔpɛ ahohyɛso no pɛ nimdeɛ,

\par }{\QB na nea okyi nteɛso no yɛ ogyimifo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nnipa pa nya
{\ND{Awurade}} nkyɛn adom,

\par }{\QB na
{\ND{Awurade}} bu amumɔyɛfo fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Amumɔyɛsɛm rentumi mma onipa ase ntim,

\par }{\QB na wɔrentumi ntu ɔtreneeni ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ɔyere a ɔwɔ suban pa yɛ ne kunu ahenkyɛw,

\par }{\QB nanso ɔyere nimguasefo te sɛ porɔwee wɔ ne kunu nnompe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Atreneefo nhyehyɛe yɛ pɛ,

\par }{\QB na amumɔyɛfo afotu yɛ nnaadaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Amumɔyɛfo nsɛm da hɔ twɛn mogya,

\par }{\QB na ɔtreneeni kasa yi wɔn fi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wotu amumɔyɛfo gu na wɔyera,

\par }{\QB nanso atreneefo fi gyina pintinn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wɔkamfo onipa sɛnea ne nyansa te

\par }{\QB na nnipa a wɔn adwene yɛ kɔntɔnkye de, wobu wɔn animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Eye sɛ wobɛyɛ wo ho sɛ ɔteta nanso wowɔ ɔsomfo,

\par }{\QB sen sɛ wobɛyɛ wo ho sɛ obi, nanso wunni aduan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɔtreneeni ma ne nyɛmmoa nea wɔpɛ,

\par }{\QB na amumɔyɛfo nneyɛe a eye pa ara yɛ atirimɔden.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nea ɔyɛ nʼasase so adwuma no benya aduan bebree,

\par }{\QB na nea odi nsɛm huhuw akyi no nni adwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Amumɔyɛfo pɛ abɔnefo asade,

\par }{\QB nanso ɔtreneeni ase dɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔbɔnefo anosɛm yi no sɛ afiri,

\par }{\QB nanso ɔtreneeni nya ne ho tetew wɔ ahohia mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nneɛma pa fi onipa anom aba mu hyɛ no ma

\par }{\QB sɛnea ne nsa ano adwuma ma no akatua no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ɔkwasea akwan teɛ nʼani so,

\par }{\QB na onyansafo tie afotu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nkwaseafo bo nkyɛ fuw,

\par }{\QB nanso mmadwemma bu wɔn ani gu animka so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔdanseni nokwafo di adanse turodoo,

\par }{\QB na nea odi adansekurum no twa nkontompo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nsɛm hunu keka wowɔ te sɛ afoa

\par }{\QB nanso onyansafo tɛkrɛma ma abodwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ano a ɛka nokware no tim hɔ daa,

\par }{\QB na atoro tɛkrɛma renkyɛ koraa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nnaadaa hyɛ wɔn a wodwen bɔne ho no koma mu,

\par }{\QB na wɔn a wɔpɛ asomdwoe nya ahosɛpɛw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ɔhaw biara rento ɔtreneeni,

\par }{\QB nanso amanehunu mee amumɔyɛfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}{\ND{Awurade}} kyi ano a etwa atoro,

\par }{\QB na nʼani gye nnipa a wodi nokware ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ɔtreneeni mmɔ ne nimdeɛ ho dawuru

\par }{\QB nanso ɔkwasea koma da agyimisɛm adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nsa a ɛyɛ adwuma no bedi tumi,

\par }{\QB nanso akwadworɔ wie nkoasom mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Koma a ɛpere ade ho ma onipa botow,

\par }{\QB nanso nkuranhyɛsɛm bi hyɛ no den.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɔtreneeni wɔ ntoboase wɔ ayɔnkofa mu,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo kwan ma wɔfom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Onihawfo ntoto ne hanam,

\par }{\QB nanso nsiyɛfo ahonyade som bo ma wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Trenee kwan mu wɔ nkwa;

\par }{\QB na owu nni saa kwan no so.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Ɔba nyansafo tie nʼagya nkyerɛkyerɛ;

\par }{\QB na ɔfɛwdifo ntie animka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nneɛma pa a efi onipa anom no ma no anigye,

\par }{\QB na wɔn a wonni nokware no kɔn dɔ kitikitiyɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nea ɔkora nʼano no kora ne nkwa so,

\par }{\QB nanso nea ɔkasa a onsusuw ho no bɛba ɔsɛe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Onihawfo pere hwehwɛ nanso onya hwee,

\par }{\QB na nea ɔyɛ adwuma no nya nea ɔpɛ biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Atreneefo kyi nea ɛnyɛ nokware,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo de aniwu ne ahohora ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Trenee bɔ ɔnokwafo ho ban,

\par }{\QB na amumɔyɛsɛm tu ɔbɔnefo gu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Obi yɛ ne ho sɛ ɔdefo, a nso onni hwee,

\par }{\QB ɔfoforo yɛ ne ho sɛ ohiani, nso ɔwɔ ahonya bebree.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Obi ahonya betumi agye no nkwa,

\par }{\QB nanso ohiani nte ahunahuna biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Atreneefo kanea hyerɛn pa ara,

\par }{\QB nanso wodum amumɔyɛfo kanea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ahantan de ntɔkwaw nko ara na ɛba,

\par }{\QB na wohu nyansa wɔ wɔn a wotie afotu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ahonya a ɛnam ɔkwammɔne so no hwere ntɛm so,

\par }{\QB na nea ɔboa sika ano nkakrankakra no ma ɛdɔɔso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Anidaso a wotu hyɛ da no bɔ koma ɔyare,

\par }{\QB nanso anigyinade a nsa aka no yɛ nkwadua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nea otwiri akwankyerɛ no betua so ka,

\par }{\QB nanso wɔma nea ɔde obu ma mmara no akatua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Onyansafo nkyerɛkyerɛ te sɛ nkwa asuti,

\par }{\QB eyi onipa fi owu afiri mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nhumu pa de adom ba,

\par }{\QB nanso atorofo akwan so yɛ den.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɔbadwemma biara yɛ nʼade wɔ nimdeɛ mu,

\par }{\QB nanso ɔkwasea da nʼagyimisɛm adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔsomafo mumɔyɛfo tɔ amane mu,

\par }{\QB nanso ɔnanmusini nokwafo de abodwo ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nea ɔpo nteɛso no kɔ ohia ne animguase mu,

\par }{\QB na wɔhyɛ nea otie nteɛso no anuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Akɔnnɔde a nsa aka ma ɔkra ani gye,

\par }{\QB nanso nkwaseafo kyi sɛ wɔtwe wɔn ho fi bɔne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nea ɔne onyansafo nantew no hu nyansa,

\par }{\QB na nea ɔne nkwaseafo bɔ no hu amane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ɔhaw di ɔbɔnefo akyi,

\par }{\QB na nkɔso yɛ ɔtreneeni akatua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Onipa pa de agyapade gyaw ne nenanom,

\par }{\QB na wɔkora ɔbɔnefo ahonyade so ma ɔtreneeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ohiani afum nnɔbae tumi ba pii,

\par }{\QB nanso ntɛnkyew pra kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nea ɔkyɛe nʼabaa so no tan ne ba,

\par }{\QB na nea ɔdɔ no no hwɛ sɛ ɔbɛteɛ no.


\par }{\Q \VS{25}Atreneefo didi ma wɔn koma mee,

\par }{\QB nanso ɔkɔm de amumɔyɛfo.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Ɔbea nyansafo si ne dan,

\par }{\QB nanso ɔbea kwasea de nʼankasa ne nsa dwiriw ne de gu fam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nea ne nantew teɛ no suro
{\ND{Awurade}},

\par }{\QB na nea nʼakwan kyea no bu no animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɔkwasea kasa ma wɔbɔ nʼakyi abaa,

\par }{\QB nanso anyansafo ano bɔ wɔn ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Faako a anantwi nni no, adididaka no mu da mpan,

\par }{\QB na nantwi ahoɔden mu na nnɔbae pii fi ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ɔdanseni nokwafo rennaadaa,

\par }{\QB ɔdansekurumni hwie atoro gu hɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔfɛwdifo hwehwɛ nyansa nanso onya,

\par }{\QB nanso wɔn a wɔwɔ nhumu nya nimdeɛ ntɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Twe wo ho fi ɔkwasea ho,

\par }{\QB efisɛ, worennya nimdeɛ mfi nʼano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Anitewfo nyansa ne sɛ wɔbɛdwene wɔn akwan ho,

\par }{\QB na nkwaseafo agyimisɛm yɛ nnaadaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nkwaseafo de bɔne ho adwensakra di fɛw,

\par }{\QB na wɔn a wɔteɛ mu na anisɔ wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Koma biara nim ɔyaw wɔ ne mu,

\par }{\QB na obi foforo rentumi ne no nkyɛ nʼanigye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Wɔbɛsɛe amumɔyɛfo fi,

\par }{\QB nanso teefo ntamadan bɛyɛ frɔmfrɔm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔkwan bi wɔ hɔ a ɛteɛ wɔ onipa ani so,

\par }{\QB nanso awiei no, ɛkɔ owu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔserew mu mpo, koma tumi di yaw,

\par }{\QB na anigye tumi wie awerɛhow.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Akyirisanfo benya akatua sɛnea wɔn akwan te,

\par }{\QB na onipa pa nso benya ne de.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Atetekwaa gye biribiara di,

\par }{\QB nanso onitefo dwene nʼanammɔntu ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Onyansafo suro
{\ND{Awurade}} na oguan bɔne,

\par }{\QB nanso ɔkwasea yɛ asowui ne basabasa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Onipa a ne bo nkyɛ fuw no yɛ nkwaseade,

\par }{\QB na wɔtɔn nea ɔpam apam bɔne no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ntetekwaafo agyapade ne gyimi,

\par }{\QB na wɔde nimdeɛ bɔ anitewfo abotiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nnipa bɔnefo bɛkotow nnipa pa anim,

\par }{\QB na amumɔyɛfo akotow atreneefo apon ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ahiafo de, wɔn yɔnkonom mpo mpɛ wɔn anim ahwɛ,

\par }{\QB nanso adefo wɔ nnamfonom bebree.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nea obu ne yɔnko animtiaa yɛ bɔne,

\par }{\QB na nhyira nka nea ne yam ye ma ohiani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}So wɔn a wɔbɔ pɔw bɔne nyera kwan ana?

\par }{\QB Nanso wɔn a wɔhyehyɛ nea eye no nya adɔe ne nokware.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Adwumadenyɛ nyinaa de mfaso ba,

\par }{\QB na kasahunu de, ɛkɔ ohia mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Anyansafo ahonya ne wɔn abotiri,

\par }{\QB na nkwaseafo agyimisɛm sow gyimi aba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔdanseni nokwafo gye nkwa,

\par }{\QB nanso ɔdansekurumni yɛ ɔdaadaafo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nea osuro
{\ND{Awurade}} no wɔ bammɔ a mu yɛ den,

\par }{\QB na ɛbɛyɛ guankɔbea ama ne mma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}{\ND{Awurade}} suro yɛ nkwa asuti,

\par }{\QB eyi onipa fi owu afiri mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔman mu nnipa dodow yɛ ɔhene anuonyam,

\par }{\QB nanso sɛ asomfo nni hɔ a mmapɔmma no sɛe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Onipa a ɔwɔ abodwokyɛre wɔ ntease a mu dɔ,

\par }{\QB na nea ne bo fu ntɛm no da agyimisɛm adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Koma mu asomdwoe ma nipadua nkwa,

\par }{\QB na anibere ma nnompe porɔw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Nea ɔhyɛ ahiafo so no bu wɔn Yɛfo animtiaa,

\par }{\QB nanso nea ohu ohiani mmɔbɔ no hyɛ Onyankopɔn anuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Sɛ amanehunu ba a amumɔyɛfo hwe ase,

\par }{\QB nanso owu mu mpo atreneefo wɔ guankɔbea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Nyansa te ntease koma mu,

\par }{\QB na nkwaseafo mu mpo, oyi ne ho adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Trenee pagyaw ɔman,

\par }{\QB na bɔne yɛ animguase ma nnipa nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Ɔhene ani sɔ ɔsomfo nyansani,

\par }{\QB na ɔsomfo nimguasefo hyɛ no abufuw.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Mmuae pa sianka abufuwhyew,

\par }{\QB nanso asɛm a ano yɛ den hwanyan abufuw mu.


\par }{\Q \VS{2}Onyansafo tɛkrɛma yi nimdeɛ ayɛ,

\par }{\QB nanso ɔkwasea ano woro agyimisɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}{\ND{Awurade}} ani hu baabiara,

\par }{\QB na ɛhwɛ amumɔyɛfo ne apapafo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tɛkrɛma a ɛde abodwo ba yɛ nkwadua,

\par }{\QB nanso nnaadaa tɛkrɛma dwerɛw honhom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ɔkwasea mfa nʼagya nteɛso nyɛ hwee,

\par }{\QB na nea otie nteɛso no kyerɛ sɛ ɔyɛ onitefo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ahonya bebree wɔ ɔtreneeni fi,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo adenya de ɔhaw brɛ wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Anyansafo ano trɛtrɛw nimdeɛ mu,

\par }{\QB nanso ɛnyɛ saa na nkwaseafo koma te.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}{\ND{Awurade}} kyi amumɔyɛfo afɔrebɔ,

\par }{\QB nanso teefo mpaebɔ sɔ nʼani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}{\ND{Awurade}} kyi amumɔyɛfo akwan,

\par }{\QB nanso ɔdɔ wɔn a wotiw trenee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Asotwe dennen wɔ hɔ ma nea ɔman fi ɔkwan no so,

\par }{\QB nea ɔtan nteɛso no bewu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Owu ne Ɔsɛe da
{\ND{Awurade}} anim,

\par }{\QB na nnipa koma mu de, onim ma ɛboro so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔfɛwdifo mpɛ nteɛso;

\par }{\QB onkobisa anyansafo hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Anigye koma ma anim yɛ sereserew,

\par }{\QB na koma a abotow dwerɛw honhom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nhumufo koma hwehwɛ nimdeɛ,

\par }{\QB nanso ɔkwasea ano ka agyimisɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wɔn a wɔhyɛ wɔn so nna nyinaa yɛ mmɔbɔmmɔbɔ,

\par }{\QB nanso anigye koma wɔ daa ahosɛpɛw mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ketewa bi a yenya a
{\ND{Awurade}} suro ka ho no ye

\par }{\QB sen ahonyade bebree a ɔhaw bata ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nhabamma aduan a ɔdɔ wɔ mu no ye

\par }{\QB sen nantwi sradenam a ɔtan bata ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nea ne bo fuw ntɛm no de mpaapaemu ba,

\par }{\QB nanso nea ɔwɔ ntoboase pata ntɔkwaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nsɔe ama onihawfo kwan asiw,

\par }{\QB nanso teefo kwan yɛ ɔtempɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɔba nyansafo ma nʼagya ani gye,

\par }{\QB nanso ɔba kwasea bu ne na animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Agyimisɛm ma nea onni adwene ani gye,

\par }{\QB nanso nea ɔwɔ ntease no fa ɔkwan a ɛteɛ so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nhyehyɛe a enni afotu no sɛe,

\par }{\QB nanso afotufo bebree ma ɛyɛ yiye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Onipa a ɔma mmuae a ɛfata no ani gye,

\par }{\QB asɛm a ɛba bere pa mu no nso ye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Onyansafo asetena mu kwan ma no nkɔso,

\par }{\QB esiw ne da mukɔ ho kwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}{\ND{Awurade}} sɛe ɔhantanni fi,

\par }{\QB na ɔma akunafo ahye yɛ pɛpɛɛpɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}{\ND{Awurade}} kyi amumɔyɛfo nsusuwii,

\par }{\QB nanso nʼani sɔ wɔn a wɔyɛ kronkron no de.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Odifudepɛfo de ɔhaw brɛ nʼabusua,

\par }{\QB nanso nea okyi kɛtɛasehyɛ no benya nkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔtreneeni koma kari ne mmuae,

\par }{\QB nanso omumɔyɛfo ano woro bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}{\ND{Awurade}} mmɛn amumɔyɛfo koraa,

\par }{\QB nanso ɔte ɔtreneeni mpaebɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Anim a ɛtew ma koma nya ahomeka,

\par }{\QB na asɛm pa ma nnompe ahoɔden.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Nea otie animka a ɛma nkwa no

\par }{\QB ne anyansafo bɛbɔ mu atena ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Nea ɔmfa ahohyɛso no bu ne ho animtiaa,

\par }{\QB na nea otie nteɛso no nya nhumu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}{\ND{Awurade}} suro kyerɛ onipa nyansa,

\par }{\QB ahobrɛase di anuonyam anim.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Koma mu nhyehyɛe yɛ onipa de,

\par }{\QB na tɛkrɛma mmuae fi
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɛyɛ onipa sɛ nʼakwan nyinaa yɛ kronkron,

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔpɛɛpɛɛ adwene mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Fa nea woyɛ nyinaa hyɛ
{\ND{Awurade}} nsam,

\par }{\QB na wo nhyehyɛe besi yiye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}{\ND{Awurade}} yɛ biribiara ma nʼankasa botae,

\par }{\QB mpo, ɔhwɛ omumɔyɛfo so kosi amanehunu da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}{\ND{Awurade}} kyi koma mu ahantanfo nyinaa.

\par }{\QB Nya saa ntease yi sɛ, wɔremfa wɔn ho nni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wɔnam ɔdɔ ne nokware so pata bɔne;

\par }{\QB onipa nam
{\ND{Awurade}} suro so yi bɔne akwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Sɛ onipa akwan sɔ
{\ND{Awurade}} ani a,

\par }{\QB ɔma nʼatamfo mpo ne no tena asomdwoe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kakraa bi a wɔnam trenee kwan so nya no ye

\par }{\QB sen mfaso pii a wɔnam ntɛnkyew so nya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Onipa yɛ ne nhyehyɛe wɔ ne koma mu,

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔhwɛ nʼanammɔntu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɔhene anom kasa te sɛ nkɔmhyɛ,

\par }{\QB enti ɛnsɛ sɛ nʼano ka nea ɛnyɛ atɛntrenee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nsania ne abrammo a asisi nni mu fi
{\ND{Awurade}};

\par }{\QB nkaribo a ɛwɔ kotoku mu no, ɔno na ɔyɛe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ahemfo kyi bɔneyɛ,

\par }{\QB efisɛ ahengua si trenee so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ahemfo ani sɔ ano a ɛka nokware;

\par }{\QB na wobu onipa a ɔka nokware.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔhene abufuwhyew yɛ owu somafo,

\par }{\QB nanso onyansafo bedwudwo ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sɛ ɔhene anim tew a, ɛyɛ nkwa,

\par }{\QB nʼadom te sɛ asusowbere mu omununkum.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Eye sɛ wubenya nyansa sen sɛ wubenya sikakɔkɔɔ,

\par }{\QB sɛ wubenya nhumu sen sɛ wubenya dwetɛ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔtreneeni tempɔn kwati bɔne;

\par }{\QB nea ɔhwɛ nʼakwan yiye no bɔ ne nkwa ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ahantan di ɔsɛe anim,

\par }{\QB na ahomaso honhom nso di asehwe anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Eye sɛ wobɛyɛ honhom mu hiani wɔ wɔn a wɔhyɛ wɔn so mu

\par }{\QB sen sɛ wo ne ahantanfo bɛkyɛ asade.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nea ɔyɛ osetie ma nkyerɛkyerɛ no nya nkɔso;

\par }{\QB nhyira nka nea ɔde ne ho to
{\ND{Awurade}} so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Wɔfrɛ koma mu anyansafo se nhumufo,

\par }{\QB na kasa pa ma nkyerɛkyerɛ kɔ so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ntease yɛ nkwa asuti ma wɔn a wɔwɔ bi,

\par }{\QB nanso agyimisɛm de asotwe brɛ nkwaseafo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Onyansafo koma kyerɛ nʼano kwan,

\par }{\QB na nʼanofafa ma nkyerɛkyerɛ kɔ so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Abodwosɛm te sɛ ɛwokyɛm;

\par }{\QB ɛyɛ ɔkra dɛ, na ɛsa nnompe yare.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔkwan bi wɔ hɔ a ɛteɛ wɔ onipa ani so,

\par }{\QB nanso awiei no, ɛkɔ owu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Apaafo akɔnnɔ ma wɔyɛ adwumaden;

\par }{\QB efisɛ wɔpɛ sɛ wokum wɔn kɔm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ohuhuni bɔ pɔw bɔne,

\par }{\QB ne kasa te sɛ ogya a ɛhyew ade.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Onipa kɔntɔnkye de mpaapaemu ba,

\par }{\QB na ɔsututufo tetew nnamfonom ntam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Kitikitiyɛni daadaa ne yɔnko,

\par }{\QB na ɔde no fa ɔkwammɔne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nea obu nʼani no redwene bɔneyɛ ho;

\par }{\QB na nea omua nʼano no ani wɔ bɔne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Dwen yɛ anuonyam abotiri;

\par }{\QB trenee mu asetena na ɛde ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Nea ɔwɔ abodwokyɛre no ye sen ɔkofo,

\par }{\QB na nea ɔmfa abufuw ye sen nea ɔko fa kuropɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Wɔbɔ ntonto de hwehwɛ nea
{\ND{Awurade}} pɛ,

\par }{\QB nanso ne gyinaesi biara fi
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Aduan sakoo a asomdwoe wɔ ho

\par }{\QB ye sen ofi a aponto ahyɛ no ma nanso basabasayɛ wɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔsomfo nyansafo bedi ɔba nimguasefo so,

\par }{\QB na obenya ne kyɛfa wɔ agyapade no mu sɛ anuanom no mu baako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kyɛmfɛre wɔ hɔ ma dwetɛ na fononoo wɔ hɔ ma sikakɔkɔɔ

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔsɔ koma hwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Omumɔyɛfo tie nsusuwii bɔne;

\par }{\QB ɔtorofo yɛ aso ma adwene bɔne tɛkrɛma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nea odi ahiafo ho fɛw no bu wɔn Yɛfo animtiaa;

\par }{\QB na nea ɔfoa amanehunu so no benya asotwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nananom yɛ mmasiriwa anuonyam,

\par }{\QB na awofo yɛ wɔn mma ahohoahoa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Anotew nye mma ɔkwasea,

\par }{\QB saa ara na ano a edi atoro mfata ɔhene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nea ɔma adanmude no hu sɛ ɛyɛ suman;

\par }{\QB osusuw sɛ nkonimdi bɛba bere biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nea obu nʼani gu mfomso so no ma ɔdɔ kwan,

\par }{\QB na nea ɔkɔ so bɔ so no tetew nnamfonom ntam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Animka sɔ onipa a ɔwɔ nhumu ani

\par }{\QB sen mmaa ɔha a wɔbɔ ɔkwasea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Onipa bɔnefo ani wɔ atuatew nko ara so

\par }{\QB na wɔbɛsoma odwumayɛni tirimuɔdenfo akɔ no so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Eye sɛ wubehyia sisi a wɔawia ne mma

\par }{\QB sen ɔkwasea a ɔregyimi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Sɛ obi de bɔne tua papa so ka a,

\par }{\QB bɔne rempa ne fi da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ntɔkwaw mfiase te sɛ nea wɔretue suka;

\par }{\QB enti gyae ma ɛnka na ankɔfa ɔham amma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sɛ wobegyaa nea odi fɔ ne sɛ wobebu nea odi bem kumfɔ no,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} kyi nʼabien no nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sika a ɛwɔ ɔkwasea nsam so nni mfaso,

\par }{\QB efisɛ onni botae biara sɛ obehu nyansa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Adamfo kyerɛ ɔdɔ bere nyinaa mu,

\par }{\QB wɔwo onuabarima ma ahokyere bere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Obi a onni adwene no na ɔde ne nsa hyɛ krataa ase di akagyinamu

\par }{\QB nam so de si awowa ma ne yɔnko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nea ɔpɛ ntɔkwaw no dɔ bɔne;

\par }{\QB nea osi ɔpon tenten no frɛfrɛ ɔsɛe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Onipa a ɔwɔ porɔwee koma no nnya nkɔso;

\par }{\QB nea ɔwɔ nnaadaa tɛkrɛma no tɔ amane mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nea ɔwo ɔbakwasea no di awerɛhow,

\par }{\QB ɔbakwasea agya nni anigye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Koma mu anigye yɛ aduru, ɛsa ɔyare,

\par }{\QB nanso honhom a abotow no yoyow nnompe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Omumɔyɛfo gye adanmude wɔ sum ase

\par }{\QB de kyea atɛntrenee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Onipa a ɔwɔ nhumu no ani kɔ nyansa so,

\par }{\QB na ɔkwasea toto nʼani kosi asase ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔbakwasea hyɛ nʼagya awerɛhow,

\par }{\QB na ɔma nea onyinsɛn no no di yaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Enye sɛ wɔtwe nea odi bem aso,

\par }{\QB anaasɛ wotwa adwumayɛfo mmaa wɔ wɔn nokwaredi nti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Onimdefo dwene nʼanom kasa ho,

\par }{\QB na nea ɔwɔ nhumu no wɔ abodwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mpo sɛ ɔkwasea yɛ dinn a wobu no sɛ onyansafo,

\par }{\QB na sɛ omua nʼano a wobu no sɛ ɔwɔ nhumu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Ɔhonamkani yɛ pɛsɛmenkominya;

\par }{\QB na nea ɛmfa atɛntrenee mma no turuw ɔham.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔkwasea nni nhumu ho anigye,

\par }{\QB na mmom nea ɔpɛ ara ne sɛ ɔde nʼadwene bɛto gua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sɛ amumɔyɛsɛm ba a animtiaabu di so,

\par }{\QB na aniwu nso di animguase akyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Onipa anom nsɛm yɛ nsu a emu dɔ,

\par }{\QB na nyansa asuti yɛ asuwa a ɛrefi ahuru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Enye sɛ wodi ma omumɔyɛfo

\par }{\QB anaasɛ wobu nea odi bem ntɛnkyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nkwaseafo ano de akasakasa ba,

\par }{\QB na wɔn ano frɛfrɛ ɔhwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nkwaseafo ano yɛ wɔn ara wɔn sɛe,

\par }{\QB na wɔn anofafa yɛ wɔn ara wɔn kra afiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Osekuni ano asɛm te sɛ aduan a ɛyɛ dɛ;

\par }{\QB ɛhyɛnhyɛn onipa akwaa mu nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nea ɔtoto nʼadwuma ase no

\par }{\QB yɛ ɔsɛefo nuabarima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}{\ND{Awurade}} din yɛ abantenten a ɛyɛ den;

\par }{\QB ahotefo guan kɔtoa na wonya bammɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Adefo ahonyade ne wɔn kuropɔn a wɔabɔ ho ban

\par }{\QB wɔfa no sɛ ɔfasu tenten a wontumi mforo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ansa na onipa bɛhwe ase no onya ahomaso koma,

\par }{\QB na ahobrɛase di anuonyam anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nea ontie asɛm ansa na wama mmuae no,

\par }{\QB ɛno ne ne gyimi ne nʼanimguase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Onipa honhom na ɛhyɛ no den wɔ ɔyare mu

\par }{\QB na honhom a abotow de, hena na ɔpɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nhumu koma nya nimdeɛ;

\par }{\QB na anyansafo aso nso hwehwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Akyɛde bue kwan ma nea ɔde ma

\par }{\QB na ɛde no ba atitiriw anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɛyɛ nea ɔbɔ ne nkuro kan no sɛ nʼasɛm yɛ dɛ,

\par }{\QB kosi sɛ ɔfoforo bɛba abebisa no nsɛm no mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ntontobɔ twa akyinnyegye so,

\par }{\QB na ɛpata atamfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Onua a wɔafom no no asɛm yɛ den sen kuropɔn a ɛwɔ bammɔ,

\par }{\QB akyinnyegye te sɛ abankɛse apon a wɔabram akyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Onipa anom asɛm so aba ma ɔyafunu mee,

\par }{\QB nnɔbae a nʼanofafa twa no mee no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Tɛkrɛma kura nkwa ne owu tumi,

\par }{\QB na wɔn a wɔdɔ no no bedi nʼaba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nea wanya yere no anya ade pa

\par }{\QB na onya adom fi
{\ND{Awurade}} hɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ohiani srɛ ahummɔbɔ,

\par }{\QB nanso ɔdefo de kasaden bua no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɔbarima a ne nnamfonom dɔɔso betumi ahwe ase,

\par }{\QB nanso adamfo bi wɔ hɔ a ɔbɛfam ne ho asen onua.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Ohiani a ne nantew ho nni asɛm no

\par }{\QB ye sen ɔkwasea a nʼasɛm mfa kwan mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mmɔdemmɔ a nimdeɛ nka ho no nye,

\par }{\QB saa ara na ntɛmpɛ a ɛma obi yera kwan nso nye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Onipa agyimisɛm sɛe nʼabrabɔ,

\par }{\QB nanso ne koma huru tia
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ahonya frɛfrɛ nnamfonom bebree;

\par }{\QB nanso ohiani adamfo gyaw no hɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Adansekurumni benya nʼakatua,

\par }{\QB na nea otwa nkontompo remfa ne ho nni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nnipa pii pɛ adom fi sodifo nkyɛn,

\par }{\QB na nea ɔkyɛ ade yɛ obiara adamfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ohiani abusuafo nyinaa po no,

\par }{\QB na saa ara na ne nnamfonom po no!

\par }{\Q Mpo ɔhwehwɛ wɔn, pɛ sɛ ɔpa wɔn kyɛw,

\par }{\QB nanso onhu wɔn baabiara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nea onya nyansa no dɔ ne kra;

\par }{\QB nea ɔpɛ nhumu no nya nkɔso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Adansekurumni benya asotwe,

\par }{\Q na nea otwa nkontompo no bɛyera.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɛmfata sɛ ɔkwasea bedi taamu,

\par }{\QB anaasɛ akoa bedi mmapɔmma so!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Onipa nyansa ma no ntoboase;

\par }{\QB ɛyɛ anuonyam ma obi sɛ obebu nʼani gu mfomso bi so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔhene abufuw te sɛ gyata mmubomu,

\par }{\QB na nʼadom te sɛ sare so bosu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔba kwasea yɛ nʼagya ɔsɛe,

\par }{\QB ɔyere tɔkwapɛfo te sɛ ɔdan a ne nwini to ntwa da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Afi ne ahonyade yɛ agyapade a efi awofo,

\par }{\QB na ɔyere nimdefo fi
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Akwadworɔ de nnahɔɔ ba,

\par }{\QB na ɔkɔm de ɔkwadwofo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nea odi nkyerɛkyerɛ so no bɔ ne nkwa ho ban,

\par }{\QB na nea ogyaagyaa ne ho no bewu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nea ɔyɛ adɔe ma ohiani no yɛ de fɛm
{\ND{Awurade}},

\par }{\QB na obetua no nea ɔyɛ no so ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Teɛ wo ba, na ɛno mu na anidaso wɔ,

\par }{\QB na nyɛ wɔn a wɔde no kɔ owu mu no mu baako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ɛsɛ sɛ onipa a ne koma haw no no nya so asotwe;

\par }{\QB sɛ woka ma no a, wobɛyɛ bio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Tie afotu na gye nkyerɛkyerɛ to mu,

\par }{\QB na awiei no, wubehu nyansa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nhyehyɛe bebree wɔ onipa koma mu,

\par }{\QB nanso nea
{\ND{Awurade}} pɛ no na ɛba mu.


\par }{\Q \VS{22}Nea onipa pɛ ne nokware dɔ;

\par }{\QB eye sɛ wobɛyɛ ohiani sen sɛ wobɛyɛ ɔtorofo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}{\ND{Awurade}} suro kɔ nkwa mu;

\par }{\QB na onipa de abotɔyam home a ɔhaw bi nni mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɔkwadwofo de ne nsa si aduan mu,

\par }{\QB na ɛyɛ no anihaw sɛ obeyi akɔ nʼano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Twa ɔfɛwdifo mmaa, na atetekwaa bɛfa adwene;

\par }{\QB ka nea ɔwɔ nhumu anim, na obenya nimdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nea ɔbɔ nʼagya korɔn na ɔpam ne na no

\par }{\QB yɛ ɔba a ɔde aniwu ne animguase ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Me ba, sɛ wugyae nkyerɛkyerɛ tie a,

\par }{\QB wobɛman afi nimdeɛ nsɛm ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Adansekurumni di atɛntrenee ho fɛw;

\par }{\QB na omumɔyɛfo ano mene bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Wɔasiesie asotwe ama fɛwdifo,

\par }{\QB ne mmaabɔ ama nkwaseafo akyi.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Nsa yɛ ɔfɛwdifo na nsaden yɛ ɔtɔkwapɛfo;

\par }{\QB na obiara a nsa bɛma wafom kwan no nyɛ onyansafo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔhene abufuwhyew te sɛ gyata mmubomu;

\par }{\QB na nea ɔhyɛ no abufuw no de nkwa twa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɛyɛ onipa anuonyam sɛ ɔbɛkwati akasakasa,

\par }{\QB nanso ogyimifo biara pɛ ntɔkwaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Onihawfo mfuntum nʼasase wɔ ne bere mu;

\par }{\QB enti edu twabere a onya hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Onipa koma botae yɛ asubun,

\par }{\QB nanso nea ɔwɔ nhumu no twetwe ma epue.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nnipa dodow no ara ka se wɔwɔ ɔdɔ a ɛnsa da,

\par }{\QB na hena na obetumi ahu ɔnokwafo?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɔtreneeni bu ɔbra kronkron;

\par }{\QB nhyira nka ne mma a wɔba wɔ nʼakyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Sɛ ɔhene tena nʼahengua so bu atɛn a,

\par }{\QB ɔde nʼani huhuw bɔne nyinaa so gu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Hena na obetumi aka se, “Mapra me koma mu;

\par }{\QB meyɛ kronkron na minni bɔne?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nkaribo ne susudua a ɛnyɛ papa no,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} kyi nʼabien no nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mpo wɔnam abofra nketewa nneyɛe so hu wɔn,

\par }{\QB saa ara na ne suban yɛ kronkron ne papa no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Aso a wɔde te asɛm ne ani a wɔde hu ade,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} na wayɛ nʼabien no nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mma nna nyɛ wo dɛ, na woanni hia;

\par }{\QB nna, na wubenya aduan ama abu so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Adetɔni ka se, “Enye, enye!”

\par }{\QB nanso sɛ ɔkɔ a ɔde nea watɔ no hoahoa ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sika kɔkɔɔ wɔ hɔ, na nhene pa nso abu so,

\par }{\QB na ano a ɛka nimdeɛ nsɛm yɛ ɔbohemaa a ɛho yɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Fa obi a odi ɔhɔho akagyinamu atade;

\par }{\QB sɛ ɔregyina ɔbea huhufo akyi a, fa si awowa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Aduan a wonya no ɔkwan bɔne so no yɛ onipa anom dɛ,

\par }{\QB nanso akyiri no, ɛdan mmosea wɔ nʼanom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Pɛ afotu yɛ wo nhyehyɛe;

\par }{\QB sɛ wutu ɔsa a, nya ho akwankyerɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Osekuni da kokoamsɛm adi;

\par }{\QB enti twe wo ho fi onipa a ɔkasa bebree ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Sɛ obi dome nʼagya anaasɛ ne na a,

\par }{\QB wobedum ne kanea wɔ sum kabii mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Agyapade a wɔpere ho nya no,

\par }{\QB renyɛ nhyira akyiri no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nka se, “Metua wo saa bɔne yi so ka!”

\par }{\QB Twɛn
{\ND{Awurade}}, na obegye wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}{\ND{Awurade}} kyi nkaribo a ɛnyɛ papa,

\par }{\QB na asisi nsania nso nsɔ nʼani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}{\ND{Awurade}} na ɔkyerɛ onipa anammɔntu.

\par }{\QB Na ɛbɛyɛ dɛn na obi bɛte nʼankasa akwan ase?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Obi pɛ ntɛm hyɛ bɔ, ansa na wadwene ho a,

\par }{\QB osum ne ho afiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɔhene nyansafo hu amumɔyɛfo;

\par }{\QB na ɔde awiyam afiri hankare fa wɔn so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}{\ND{Awurade}} kanea hwehwɛ onipa honhom mu,

\par }{\QB ɛhwehwɛ ne mu baabiara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔdɔ ne nokwaredi bɔ ɔhene ho ban;

\par }{\QB nʼadɔe ma nʼahengua tim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mmerante anuonyam ne wɔn ahoɔden,

\par }{\QB tidwen nso ne mmasiriwa anuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ɔhwe ne apirakuru hohoro amumɔyɛ,

\par }{\QB mmaatwa tew koma mu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Ɔhene koma da
{\ND{Awurade}} nsam;

\par }{\QB ɔkyerɛ no ɔkwan te sɛ asuten ma ɔkɔ baabiara a ɔpɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Onipa akwan nyinaa teɛ wɔ nʼani so,

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔkari koma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sɛ woyɛ ade pa ne ade a ɛteɛ a,

\par }{\QB ɛsɔ
{\ND{Awurade}} ani sen afɔrebɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ani a ɛtra ntɔn ne ahomaso koma,

\par }{\QB ne amumɔyɛfo asetena nyinaa yɛ bɔne!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nsiyɛfo nhyehyɛe de mfaso ba,

\par }{\QB sɛnea ntɛmpɛ kowie ohia no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ahonya a nkontompo tɛkrɛma de ba no,

\par }{\QB ɛyɛ omununkum a etwa mu kɔ, na ɛsan yɛ owu afiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Amumɔyɛfo basabasayɛ bɛtwe wɔn akɔ,

\par }{\QB efisɛ wɔmpɛ sɛ wɔyɛ nea ɛteɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Onipa a odi fɔ no akwan yɛ kɔntɔnkye,

\par }{\QB na nea ne ho nni asɛm no nneyɛe teɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Suhyɛ twɔtwɔw ase baabi tena

\par }{\QB ye sen sɛ wo ne ɔyere tɔkwapɛfo bɛtena fie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Omumɔyɛfo kɔn dɔ bɔne;

\par }{\QB onni ahummɔbɔ mma ne yɔnko.


\par }{\Q \VS{11}Sɛ wɔtwe ɔfɛwdifo aso a, ntetekwaafo hu nyansa,

\par }{\QB sɛ wɔkyerɛkyerɛ onyansafo a, onya nimdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔtreneeni no hu nea ɛrekɔ so wɔ omumɔyɛfo fi,

\par }{\QB na ɔde omumɔyɛfo no kɔ ɔsɛe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Sɛ onipa sisiw nʼaso wɔ mmɔborɔni su ho a,

\par }{\QB ɔno nso besu afrɛ, na wɔrennye no so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kokoa mu adekyɛ dwudwo koma,

\par }{\QB kɛtɛasehyɛ nso pata abufuwhyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sɛ wubu atɛntrenee a, atreneefo ani gye,

\par }{\QB nanso ɛyɛ ahunahuna ma abɔnefo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Onipa a ɔman fi nhumu kwan so no

\par }{\QB bɛhome wɔ awufo fekuw mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nea odi ahosɛpɛw akyi no bɛyɛ ohiani;

\par }{\QB nea ɔpɛ nsa ne ngo no rennya ne ho da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Amumɔyɛfo de wɔn nkwa to hɔ ma atreneefo,

\par }{\QB na atorofo yɛ saa ma wɔn a wɔyɛ pɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Eye sɛ wobɛtena sare so,

\par }{\QB sen sɛ wo ne ɔyere tɔkwapɛfo a ne koma haw no no bɛtena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nnuan pa ne ngo ayɛ onyansafo fi ma,

\par }{\QB nanso ɔkwasea di nea ɔwɔ nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nea otiw trenee ne ɔdɔ no

\par }{\QB nya nkwa, yiyedi ne anuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Onyansafo tow hyɛ ahoɔdenfo kuropɔn so,

\par }{\QB na odwiriw abandennen a wɔn werɛ hyɛ mu no gu fam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nea ɔkora nʼano ne ne tɛkrɛma no

\par }{\QB twe ne ho fi amanenya ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɔhantanni a ɔma ne ho so no, ne din ne “Ɔfɛwdifo”

\par }{\QB ɔde ahantan ntraso yɛ ade.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nea ɔkwadwofo kɔn dɔ no bɛyɛ owu ama no,

\par }{\QB efisɛ ne nsa mpɛ adwumayɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Da mu nyinaa ɔpere sɛ obenya bebree,

\par }{\QB nanso ɔtreneeni de, ɔma a ɔnnodow ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Omumɔyɛfo afɔrebɔ yɛ akyiwade,

\par }{\QB ne titiriw ne sɛ ɔde adwemmɔne bata ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔdansekurumni bɛyera,

\par }{\QB na wɔbɛsɛe obiara a otie no no nso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Amumɔyɛfo di akakabensɛm,

\par }{\QB na ɔtreneeni de, osusuw nʼakwan ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nyansa, nhumu ne nhyehyɛe biara nni hɔ a

\par }{\QB ebetumi ayɛ yiye atia
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Wosiesie apɔnkɔ ma ɔko da,

\par }{\QB nanso nkonimdi yɛ
{\ND{Awurade}} dea.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Din pa ye sen ahonya bebrebe;

\par }{\QB sɛ wobedi wo ni ye sen dwetɛ anaa sikakɔkɔɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔdefo ne ohiani wɔ ade baako,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} ne wɔn nyinaa Yɛfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Onitefo hu amanehunu a ɛreba na ohintaw ne ho,

\par }{\QB nanso atetekwaa kɔ nʼanim konya amane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ahobrɛase ne
{\ND{Awuradesuro}}

\par }{\QB ɛma ahonya ne anuonyam ne nkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nsɔe ne mfiri wɔ amumɔyɛfo akwan so,

\par }{\QB nanso nea ɔbɔ ne kra ho ban no mmɛn ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kyerɛ abofra ɔkwan a ɔmfa so,

\par }{\QB na sɛ onyin a ɔremfi so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Adefo di ahiafo so,

\par }{\QB na boseagyefo yɛ nea ɔde fɛm somfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nea odua amumɔyɛsɛm no twa ɔhaw

\par }{\QB na wɔbɛsɛe nʼabufuwhyew abaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɔyamyefo benya nhyira

\par }{\QB efisɛ ɔne ahiafo kyɛ nʼaduan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Pam ɔfɛwdifo na basabasayɛ nso bɛkɔ;

\par }{\QB ntɔkwaw ne animka to atwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Obi a ɔdɔ koma a mu tew na ne kasa ho yɛ nyam no,

\par }{\QB benya ɔhene afa no adamfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}{\ND{Awurade}} ani wɛn nimdeɛ,

\par }{\QB na ɔsɛe ɔtorofo nsɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔkwadwofo ka se, “Gyata bi wɔ mfikyiri hɔ!”

\par }{\QB anaasɛ, “Wobekum me wɔ mmɔnten so.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔbea waresɛefo anom yɛ amoa donkudonku;

\par }{\QB nea ɔhyɛ
{\ND{Awurade}} abufuw ase no bɛtɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Agyimisɛm kyekyere abofra koma ho,

\par }{\QB nanso nteɛso abaa bɛpam no akɔ akyiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Obi besisi ohiani de apɛ ahonya,

\par }{\QB anaa ɔbɛkyɛ ɔdefo ade, ne nyinaa de no kɔ ohia mu.


\par }{\SH Anyansasɛm
\par }
{\Q \VS{17}Yɛ aso na tie anyansasɛm yi;

\par }{\QB fa wo koma di me nkyerɛkyerɛ akyi,


\par }{\Q \VS{18}efisɛ eye sɛ wokora saa nsɛm yi wɔ wo koma mu,

\par }{\QB na ne nyinaa ada wʼano.


\par }{\Q \VS{19}Sɛ ɛbɛyɛ a wode wo ho bɛto
{\ND{Awurade}} so,

\par }{\QB merekyerɛkyerɛ wo nnɛ, yiw ɛyɛ wo.


\par }{\Q \VS{20}Menkyerɛw mmɛ aduasa mmaa wo,

\par }{\QB nea ɛyɛ afotusɛm ne nimdeɛ,


\par }{\Q \VS{21}a ɛkyerɛkyerɛ wo nokware ne nea akyinnye nni ho,

\par }{\QB sɛnea wubenya mmuae pa ama nea ɔsomaa wo no ana?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mmɔ ahiafo korɔn, sɛ wɔyɛ ahiafo nti,

\par }{\QB na nsisi wɔn a wonni bi wɔ asennii,


\par }{\Q \VS{23}efisɛ
{\ND{Awurade}} bedi wɔn asɛm ama wɔn,

\par }{\QB na wafom afa wɔn a wɔfom ahiafo fa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mfa obi a ne koma yɛ den no adamfo,

\par }{\QB na mfa wo ho mmɔ nea ne bo nkyɛ fuw,


\par }{\Q \VS{25}anyɛ saa a, wubesua nʼakwan

\par }{\QB na woakɔtɔ afiri mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nyɛ nea ɔde ne nsa hyɛ krataa ase di akagyinamu

\par }{\QB anaasɛ odi akagyinamu;


\par }{\Q \VS{27}na sɛ wunni nea wɔde tua a

\par }{\QB wobehuam wo mpa mpo afi wʼase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ntutu tete abo a wɔde ato hye,

\par }{\QB nea wo nenanom de sisii hɔ no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Wuhu obi a ne nsa akokwaw nʼadwuma ho ana?

\par }{\QB Ahemfo anim na ɔbɛsom,

\par }{\QB na ɔrensom wɔ mpapahwekwa anim.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{23}{\Q \VerseOne{1}Sɛ wo ne ɔhene bi to nsa didi a,

\par }{\QB hwɛ nea esi wʼanim no yiye,


\par }{\Q \VS{2}Sɛ woyɛ adidibrada a,

\par }{\QB hyɛ wo ho so.


\par }{\Q \VS{3}Nni nʼaduan akɔnnɔ akɔnnɔ no akyi,

\par }{\QB efisɛ saa aduan no daadaa nnipa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mmiri wo mogya ani mpɛ sika;

\par }{\QB hu nyansa na tɔ wo bo ase.


\par }{\Q \VS{5}Wʼani bɔɔ sika so ara pɛ, na atu ayera,

\par }{\QB ampa ara ebefuw ntaban

\par }{\QB na atu akɔ wim sɛ ɔkɔre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nni obi a ɔyɛ pɛpɛe aduan,

\par }{\QB nni nʼakɔnnɔ aduan akyi;


\par }{\Q \VS{7}efisɛ ɔyɛ obi a

\par }{\QB bere biara osusuw sika ho.

\par }{\Q Ɔka se, “Didi na nom,”

\par }{\QB nanso ɛnyɛ ne koma mu.


\par }{\Q \VS{8}Kakra a woadi no wobɛfe,

\par }{\QB na ɛno nti wo nkamfo so remma mfaso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nkasa nkyerɛ ɔkwasea,

\par }{\QB efisɛ ɔremfa nyansa a ɛwɔ wo kasa mu no.


\par }{\Q \VS{10}Ntutu tete abo a wɔde ato hye ngu,

\par }{\QB na ntra ɔhye nkɔ ayisaa mfuw mu,


\par }{\Q \VS{11}efisɛ wɔn Gyefo yɛ den,

\par }{\QB na obedi wɔn asɛm ama wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ma wo koma mmra nkyerɛkyerɛ so,

\par }{\QB na wɛn wʼaso tie nimdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ntwentwɛn abofra nteɛso so;

\par }{\QB sɛ wode abaa teɛ no a, ɔrenwu.


\par }{\Q \VS{14}Fa abaa twe nʼaso

\par }{\QB na gye ne kra fi owu mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Me ba, sɛ wo koma hu nyansa a,

\par }{\QB ɛno de, me koma ani begye;


\par }{\Q \VS{16}sɛ wʼano ka nea ɛteɛ a

\par }{\QB me mu ade nyinaa ani begye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mma wʼani mmere abɔnefo,

\par }{\QB mmom bɔ
{\ND{Awurade}} suro ho mmɔden bere biara.


\par }{\Q \VS{18}Ampa ara anidaso wɔ hɔ ma wo daakye,

\par }{\QB na wʼanidaso renyɛ ɔkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Me ba, tie, na hu nyansa,

\par }{\QB ma wo koma mfa ɔkwantrenee so.


\par }{\Q \VS{20}Mfa wo ho mmɔ akɔwensafo

\par }{\QB anaasɛ wɔn a wɔpɛ nam mmoroso ho,


\par }{\Q \VS{21}efisɛ, akɔwensafo ne adidibradafo bɛyɛ ahiafo,

\par }{\QB na anikum fura wɔn ntamagow.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Tie wʼagya a ɔwoo wo no,

\par }{\QB na sɛ wo na bɔ aberewa a, mmu no animtiaa.


\par }{\Q \VS{23}Tɔ nokware na ntɔn da;

\par }{\QB nya nyansa, ahohyɛso ne nhumu.


\par }{\Q \VS{24}Ɔtreneeni agya wɔ anigye bebree;

\par }{\QB nea ɔwɔ ɔba nyansafo no ani gye ne ho.


\par }{\Q \VS{25}Ma wʼagya ne wo na ani nnye;

\par }{\QB ma ɔbea a ɔwoo wo no nnya ahosɛpɛw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Me ba, fa wo koma ma me

\par }{\QB na ma wʼani nkɔ mʼakwan ho,


\par }{\Q \VS{27}na oguamanfo yɛ amoa donkudonku

\par }{\QB ɔyere huhuni yɛ ɔdaadaafo.


\par }{\Q \VS{28}Ɔtɛw, twɛn, te sɛ ɔkwanmukafo,

\par }{\QB na ɔma mmarima mu atorofo dɔɔso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Hena na wɔadome no? Hena na odi awerɛhow?

\par }{\QB Hena na odi aperepere? Hena na onwiinwii?

\par }{\QB Hena na ɔwɔ atape nko ara? Hena na mogya ada nʼani so?


\par }{\Q \VS{30}Wɔn a wɔkyɛ nsa ho,

\par }{\QB na wɔka nsa a wɔafrafra hwɛ.


\par }{\Q \VS{31}Nhwɛ nsa ani kɔkɔɔ no haa,

\par }{\QB bere a ɛretwa yerɛw yerɛw wɔ kuruwa mu,

\par }{\QB na ɛkɔ yɔɔ no.


\par }{\Q \VS{32}Awiei no, ɛka te sɛ ɔwɔ

\par }{\QB na ɛwɔ bɔre te sɛ ahurutoa.


\par }{\Q \VS{33}Wʼani behu nneɛma a wunhuu da,

\par }{\QB na woadwene nneɛma basabasa ho.


\par }{\Q \VS{34}Wobɛtɔ ntintan te sɛ hyɛn mu dwumayɛni a,

\par }{\QB okura hyɛn dua a, ɛrehinhim mu den, na ehinhim wɔ po so.


\par }{\Q \VS{35}Na wobɛka se, “Wɔbɔ me, nanso mimpira.

\par }{\QB Wɔboro me, nanso mente ɔyaw biara.

\par }{\Q Bere bɛn na menyan

\par }{\QB akɔpɛ nsa anom bio?”


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{24}{\Q \VerseOne{1}Mma wʼani mmere amumɔyɛfo,

\par }{\QB mfa wo ho mmɔ wɔn;


\par }{\Q \VS{2}Efisɛ wɔn koma dwene atirimɔdensɛm ho,

\par }{\QB na wɔn ano ka nea ɛde basabasayɛ ba ho asɛm.


\par }{\Q \VS{3}Wɔde nyansa na esi fi,

\par }{\QB na nhumu mu na wɔma etim;


\par }{\Q \VS{4}ɛnam nimdeɛ so na wonya ademude a ɛho yɛ na

\par }{\QB na ɛyɛ fɛ hyehyɛ nʼadan mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Onyansafo wɔ tumi a ɛso,

\par }{\QB na onimdefo nyin ahoɔden mu;


\par }{\Q \VS{6}nea ɔretu sa hia akwankyerɛ,

\par }{\QB nea ɔrehwehwɛ nkonimdi no hia afotufo pii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nyansa wɔ soro dodo ma ɔkwasea;

\par }{\QB wɔ apon ano aguabɔ mu no, ɛnsɛ sɛ wobue wɔn ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Onipa a ɔbɔ pɔw bɔne no,

\par }{\QB wɔbɛfrɛ no ɔkɔtwebrɛfo.


\par }{\Q \VS{9}Ogyimifo nhyehyɛe yɛ bɔne,

\par }{\QB nnipa kyi ɔfɛwdifo.


\par }{\Q \VS{10}Sɛ wʼaba mu gow wɔ ɔhaw mu a,

\par }{\QB na wʼahoɔden sua!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Gye wɔn a wɔde wɔn rekɔ akokum wɔn no nkwa;

\par }{\QB na sianka wɔn a wɔtɔ ntintan kɔ akumii.


\par }{\Q \VS{12}Sɛ woka se, “Na yennim eyi ho hwee a,”

\par }{\QB nea ɔkari koma hwɛ no nhu ana?

\par }{\Q Nea ɔbɔ wo nkwa ho ban no nnim ana?

\par }{\QB Ɔrentua nea obiara ayɛ so ka ana?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Me ba, di ɛwo, efisɛ eye;

\par }{\QB ɛwokyɛm mu wo yɛ wʼanom dɛ.


\par }{\Q \VS{14}Hu nso sɛ nyansa yɛ wo kra dɛ;

\par }{\QB sɛ wunya a, wowɔ anidaso ma daakye,

\par }{\QB na wʼanidaso renyɛ ɔkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nkɔtɛw ɔtreneeni fi sɛ ɔkwanmukafo,

\par }{\QB na nkɔtow nhyɛ nʼatenae so,


\par }{\Q \VS{16}Ɛwɔ mu sɛ ɔtreneeni hwe ase mpɛn ason de, nanso ɔsɔre bio,

\par }{\QB na amumɔyɛfo de amanehunu baako ma wɔhwe ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Sɛ wo tamfo hwe ase a mma ɛnyɛ wo dɛ;

\par }{\QB na sɛ ohintiw a mma wo koma nni ahurusi,


\par }{\Q \VS{18}efisɛ
{\ND{Awurade}} behu wʼadwene na ɔrempɛ

\par }{\QB na obeyi nʼabufuwhyew afi no so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nhaw wo ho wɔ abɔnefo nti,

\par }{\QB na mma wʼani mmere amumɔyɛfo nso,


\par }{\Q \VS{20}efisɛ, ɔbɔnefo nni anidaso biara daakye,

\par }{\QB na wobedum amumɔyɛfo kanea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Me ba, suro
{\ND{Awurade}} ne ɔhene,

\par }{\QB na mfa wo ho mmɔ atuatewfo ho,


\par }{\Q \VS{22}efisɛ saa baanu yi de, ɔsɛe bɛba wɔn so mpofirim;

\par }{\QB na hena na onim amanehunu ko a wobetumi de aba?


\par }{\SH Anyansafo Nsɛnka A Ɛkeka Ho
\par }
{\PP \VS{23}Eyinom nso yɛ anyansafo Nsɛnka:

\par }{\Q Atemmu a nhwɛanim wɔ mu no nye:


\par }{\Q \VS{24}Obiara a ɔbɛka akyerɛ nea odi fɔ se, “Wo ho nni asɛm” no,

\par }{\QB nnipa bɛdome no na amanaman remmɔ no din pa.


\par }{\Q \VS{25}Na wɔn a wobu afɔdifo fɔ no, ebesi wɔn yiye,

\par }{\QB na nhyira bɛba wɔn so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mmuae pa

\par }{\QB te sɛ mfewano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Wie wo mfikyidwuma

\par }{\QB na siesie wo mfuw;

\par }{\QB ɛno akyi, si wo fi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nni adanse ntia ɔyɔnko a ɔnyɛɛ wo hwee,

\par }{\QB na mfa wʼano nnaadaa.


\par }{\Q \VS{29}Nka se, “Nea wayɛ me no me nso mɛyɛ no bi;

\par }{\QB nea ɔyɛe no mitua no so ka.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Menantew faa onihawfo afuw ho,

\par }{\QB twaa mu wɔ nea onni adwene bobeturo nso ho;


\par }{\Q \VS{31}nsɔe afuw wɔ baabiara,

\par }{\QB wura afuw akata asase no so,

\par }{\QB na abo afasu no nso abubu.


\par }{\Q \VS{32}Mede me koma kɔɔ nea mihuu no so

\par }{\QB na misuaa biribi fii mu:


\par }{\Q \VS{33}nna kakra, nkotɔ kakra,

\par }{\QB nsa a woabobɔw de rehome kakra


\par }{\Q \VS{34}bɛma ohia aba wo so sɛ ɔkwanmukafo,

\par }{\QB na nneɛma ho nna bɛba wo so sɛ obi a okura akode. Na ohia bɛtow akyere wo sɛ ɔkwanmukafo; ahokyere bɛtoa wo sɛ ɔkorɔmfowerɛmfo.




\par }\Chap{25}{\SH Salomo Mmebusɛm Nkekaho
\par }
{\PP \VerseOne{1}Eyinom yɛ Salomo mmebusɛm nkekaho a Yudahene Hesekia afotufo kyerɛwee:


\par }{\Q \VS{2}Ɛyɛ Onyankopɔn anuonyamhyɛ sɛ wɔde asɛm sie;

\par }{\QB sɛ wɔpɛɛpɛɛ asɛm mu nso hyɛ ahemfo anuonyam.


\par }{\Q \VS{3}Sɛnea ɔsoro korɔn na asase mu dɔ no,

\par }{\QB saa ara na wɔrentumi nhwehwɛ ahemfo koma mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Sɛ woyi dwetɛ ho fi a,

\par }{\QB na ato nea ɛkɔ dwetɛdwumfo nsam;


\par }{\Q \VS{5}Yi amumɔyɛfo fi ɔhene anim,

\par }{\QB na trenee bɛma nʼahengua atim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mma wo ho so wɔ ɔhene anim,

\par }{\QB na mpere dibea wɔ atitiriw mu;


\par }{\Q \VS{7}Eye ma no sɛ ɔbɛka akyerɛ wo se, “Bra soro ha,”

\par }{\QB sen sɛ ɔbɛbrɛ wo ase wɔ otitiriw bi anim.

\par }{\BB \par }
{\Q Nea wode wʼani ahu no


\par }{\QB \VS{8}mpɛ ntɛm mfa nkɔ asennii,

\par }{\Q na sɛ awiei no wo yɔnko gu wʼanim ase a

\par }{\QB dɛn na wobɛyɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛ wo ne wo yɔnko di asɛm a

\par }{\QB nna obi foforo ahintasɛm adi,


\par }{\Q \VS{10}anyɛ saa a, nea ɔbɛte no begu wʼanim ase

\par }{\QB na din bɔne a wubenya no rempepa da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Asɛm a wɔka no sɛnea ɛfata no

\par }{\QB te sɛ sika kɔkɔɔ a wɔabɔ sɛ aprɛ

\par }{\QB de atuatua dwetɛ nsiesiei mu.


\par }{\Q \VS{12}Sikakɔkɔɔ asokaa anaa sikakɔkɔɔ ankasa ahyehyɛde

\par }{\QB te sɛ onyansafo animka a ɔde ma nea ɔyɛ aso ma no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Sɛnea sukyerɛmma ma wim dwo wɔ otwabere mu no,

\par }{\QB saa ara na ɔsomafo nokwafo te ma wɔn a wɔsoma no no;

\par }{\QB na ɔma ne wuranom akomatɔyam.


\par }{\Q \VS{14}Omununkum ne mframa a ɛmfa osu mma no

\par }{\QB te sɛ onipa a ɔde akyɛde a ɔmmfa mma hoahoa ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ntoboase ma sodifo ti da,

\par }{\QB na tɛkrɛmabere tumi bu dompe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sɛ wunya ɛwo a, nni ntra so,

\par }{\QB ne bebrebe bɛma woafe.


\par }{\Q \VS{17}Ntaa nkɔ wo yɔnko fi,

\par }{\QB wo ho fono no a, ɔbɛtan wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Onipa a odi adansekurum tia ne yɔnko no

\par }{\QB te sɛ kontibaa, afoa anaa bɛmma a ano yɛ nnam.


\par }{\Q \VS{19}Ɛse a ɛyare ɔkekaw anaa nan a ɛyɛ apakye

\par }{\QB te sɛ nea wode wo ho to ɔtorofo so hiada mu.


\par }{\Q \VS{20}Nea ɔto dwom kyerɛ ɔwerɛhowni no,

\par }{\QB te sɛ nea ɔpa ntama gu awɔwbere mu

\par }{\QB anaa te sɛ nsa nyinyanyinya a wohwie gu apirakuru so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Sɛ ɔkɔm de wo tamfo a, ma no aduan nni;

\par }{\QB sɛ osukɔm de no a, ma no nsu nnom.


\par }{\Q \VS{22}Sɛ woyɛ saa a, wobɛsosɔ nnyansramma agu nʼatifi,

\par }{\QB na
{\ND{Awurade}} bɛma wo akatua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛnea atifi fam mframa de osu ba no,

\par }{\QB saa ara na tɛkrɛma a edi nseku de omuna ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Eye sɛ wobɛtena suhyɛ twɔtwɔw ase baabi,

\par }{\QB sen sɛ wo ne ɔyere tɔkwapɛfo bɛtena fie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nsuonwini a ɔkra a atɔ beraw nya no

\par }{\QB te sɛ anigyesɛm a efi akyirikyiri.


\par }{\Q \VS{26}Asuti a afono anaa abura a ayɛ pɔtɔɔ

\par }{\QB te sɛ ɔtreneeni a ogyaa ne ho ma amumɔyɛfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Enye sɛ wodi ɛwo ntraso,

\par }{\QB saa ara na ɛnyɛ anuonyam sɛ obi bɛhwehwɛ nsɛm a mu dɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Onipa a onni ahohyɛso no

\par }{\QB te sɛ kuropɔn a nʼafasu abubu agu fam.




\par }\PoetryChap{26}{\Q \VerseOne{1}Sɛnea sukyerɛmma te ahuhurubere anaasɛ osu wɔ otwabere no,

\par }{\QB saa ara na anuonyam mfata ɔkwasea.


\par }{\Q \VS{2}Sɛnea apatuprɛw tu anaasɛ asomfena tu dannan ne ho no,

\par }{\QB saa ara na nnuabɔ hunu nsi hwee.


\par }{\Q \VS{3}Ɔkafo abaa wɔ hɔ ma ɔpɔnkɔ, nnareka wɔ hɔ ma afurum,

\par }{\QB na abaa wɔ hɔ ma nkwaseafo akyi.


\par }{\Q \VS{4}Nhwɛ ɔkwasea agyimisɛm so mma no mmuae,

\par }{\QB anyɛ saa a wo nso bɛyɛ sɛ ɔno.


\par }{\Q \VS{5}Gyina ɔkwasea agyimisɛm so ma no mmuae,

\par }{\QB anyɛ saa a ɛbɛyɛ no sɛ onim nyansa.


\par }{\Q \VS{6}Sɛ wode nkra bi soma ɔkwasea a,

\par }{\QB ɛte sɛ wutwitwa wʼankasa wʼanan anaasɛ wonom awuduru.


\par }{\Q \VS{7}Apakye nan a awu na ɛsensɛn hɔ no,

\par }{\QB yɛ mmebusɛm a ɛda ɔkwasea ano.


\par }{\Q \VS{8}Ɔbo a wɔakyekyere afam ahwimmo so

\par }{\QB te sɛ anuonyam a wɔde ama ɔkwasea.


\par }{\Q \VS{9}Nsɔe dua a ɔkɔwensani kita no

\par }{\QB te sɛ mmebusɛm a ɛda ɔkwasea ano.


\par }{\Q \VS{10}Nea ɔbɔ ɔkwasea anaa obi hunu paa no

\par }{\QB te sɛ agyantowni a opira nnipa kwa.


\par }{\Q \VS{11}Sɛnea ɔkraman san kɔ ne fe ho no,

\par }{\QB saa ara na ɔkwasea ti nʼagyimisɛm mu.


\par }{\Q \VS{12}Wuhu obi a ɔyɛ onyansafo wɔ nʼankasa ani so ana?

\par }{\QB Anidaso pii wɔ ɔkwasea mu sen no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔkwadwofo ka se, “Gyata wɔ ɔkwan no mu,

\par }{\QB gyatakeka nenam mmɔnten no so!”


\par }{\Q \VS{14}Sɛnea ɔpon di akɔneaba wɔ ne mpontare so no,

\par }{\QB saa ara na ɔkwadwofo twa ne ho wɔ ne mpa so.


\par }{\Q \VS{15}Ɔkwadwofo de ne nsa si aduan mu,

\par }{\QB na ɛyɛ no anihaw sɛ obeyi akɔ nʼano.


\par }{\Q \VS{16}Ɔkwadwofo yɛ onyansafo wɔ ɔno ankasa ani so

\par }{\QB sen nnipa baason a wodwen asɛm ho na wɔabua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Obi a oso ɔkraman aso twe no no

\par }{\QB te sɛ obi a ɔretwa mu na ɔde ne ho kɔfra ntɔkwaw a ɛmfa ne ho mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ɔbɔdamfo a ɔtotow atuo

\par }{\QB anaa agyanwerɛmfo no


\par }{\Q \VS{19}te sɛ obi a, ɔdaadaa ne yɔnko

\par }{\QB na ɔka se, “Na mede redi agoru!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nnyansin hi a ogya dum;

\par }{\QB nseku nni hɔ a ntɔkwaw to twa.


\par }{\Q \VS{21}Sɛnea gyabiriw dan nnyansramma na nnyina dan ogya no,

\par }{\QB saa ara na ɔtɔkwapɛfo hyɛ ntɔkwaw mu takramugya.


\par }{\Q \VS{22}Osekuni ano asɛm te sɛ aduan a ɛyɛ dɛ;

\par }{\QB ɛhyɛnhyɛn onipa akwaa mu nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛnea ama kata asankagow ho no

\par }{\QB saa ara na tɛkrɛmadɛ kata amumɔyɛ koma so.


\par }{\Q \VS{24}Onipa bɔne kasa te sɛ nea oye,

\par }{\QB nanso nnaadaa ahyɛ ne koma ma.


\par }{\Q \VS{25}Ɛwɔ mu sɛ ne kasa yɛ dɛ de, nanso nnye no nni,

\par }{\QB efisɛ abususɛm ason ahyɛ ne koma ma.


\par }{\Q \VS{26}Ebia nnaadaa bɛkata nʼadwemmɔne so,

\par }{\QB nanso nʼamumɔyɛsɛm bɛda adi wɔ bagua mu.


\par }{\Q \VS{27}Sɛ onipa tu amoa a, ɔbɛtɔ mu;

\par }{\QB sɛ onipa pirew ɔbo a, ɛbɛsan aba no so.


\par }{\Q \VS{28}Atoro tɛkrɛma kyi wɔn a ogu wɔn ho fi,

\par }{\QB na adɛfɛdɛfɛ ano de ɔsɛe ba.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{27}{\Q \VerseOne{1}Mfa ɔkyena nhoahoa wo ho,

\par }{\QB na wunnim nea ɛda bi de bɛba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ma ɔfoforo nkamfo wo; na ɛnyɛ wo ankasa;

\par }{\QB ma emfi ɔfoforo anom na ɛnyɛ wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɔbo mu yɛ duru, na nwea yɛ adesoa,

\par }{\QB nanso ɔkwasea abufuwhyew yɛ duru sen emu biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Abufuw tirim yɛ den, na abufuwhyew sɛe ade,

\par }{\QB na hena na obetumi agyina ninkutwe ano?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Animka a ɛda gua

\par }{\QB ye sen ɔdɔ a asuma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Apirakuru a efi adamfo nkyɛn no ye

\par }{\QB sen ɔtamfo mfewano bebrebe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɛwo nyɛ nea wamee akɔnnɔ,

\par }{\QB nanso nea ɛyɛ nwen mpo yɛ nea ɔkɔm de no no nʼanom dɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Onipa a wayera ne fi kwan,

\par }{\QB te sɛ anomaa a wafi ne berebuw mu rekyinkyin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ngo ne aduhuam ma koma ani gye,

\par }{\QB adamfo ho anigye fi nʼafotu pa a ɔma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nnyaa wʼadamfo ne wʼagya adamfo mu,

\par }{\QB nkɔ wo nuabarima fi bere a ɔhaw ato wo,

\par }{\QB na ɔyɔnko a ɔbɛn wo no ye sen onuabarima a ɔwɔ akyirikyiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Me ba, hu nyansa na ma me koma ani nnye;

\par }{\QB ɛno na ɛbɛma manya mmuae ama obiara a obu me animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mmadwemma hu asiane na wohintaw,

\par }{\QB nanso ntetekwaafo kɔ wɔn anim kɔtɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Fa atade a ɛhyɛ obi a odi ɔhɔho akagyinamu;

\par }{\QB sɛ ɔregyina ɔbea huhufo akyi a, fa si awowa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛ obi teɛ mu hyira ne yɔnko anɔpahema a,

\par }{\QB wɔbɛfa no sɛ ɛyɛ nnome.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ɔyere tɔkwapɛfo te sɛ

\par }{\QB ahumtuda nsusosɔ wɔ ɔdan a enwin so;


\par }{\Q \VS{16}sɛ wopata no a, ɛte sɛ nea wopata mframa

\par }{\QB anaa wode wo nsa beso ngo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Dade sew dade,

\par }{\QB saa ara na onipa sew ɔfoforo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nea ɔhwɛ borɔdɔma dua so no bedi so aba,

\par }{\QB na nea ɔsom ne wura no, wɔbɛhyɛ no anuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Sɛnea nsu yi animdua kyerɛ no,

\par }{\QB saa ara na onipa koma da onipa no adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Sɛnea Owu ne Ɔsɛe bo ntɔ da no,

\par }{\QB saa ara, na onipa ani nso bo ntɔ da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kyɛmfɛre wɔ hɔ ma dwetɛ na fononoo wɔ hɔ ma sikakɔkɔɔ,

\par }{\QB nanso wɔnam nkamfo a onipa nya so na ɛsɔ no hwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Sɛ wowɔw ɔkwasea wɔ ɔwaduru mu,

\par }{\QB sɛ wode ɔwɔma wɔw no te sɛnea wusiw aburow a,

\par }{\QB worentumi nyi agyimisɛm mfi ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ma ɛnyɛ wo asɛnhia sɛ wubehu wo nguankuw tebea,

\par }{\QB na ma wʼani nkɔ wo anantwikuw so;


\par }{\Q \VS{24}efisɛ, ahonya ntena hɔ daa,

\par }{\QB na ahenkyɛw ntena hɔ mma awo ntoantoaso nyinaa.


\par }{\Q \VS{25}Sɛ wotwa sare no na foforo fifi,

\par }{\QB na wɔboaboa nkoko so sare no ano a,


\par }{\Q \VS{26}ɛno de, nguantenmma no bɛma wo ntama,

\par }{\QB na mmirekyi ama sika a ɛtɔ mfuw.


\par }{\Q \VS{27}Wubenya mmirekyi nufusu bebree

\par }{\QB ama wo ne wʼabusuafo adi

\par }{\QB ne aduan ama wo mmaawa.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Omumɔyɛfo guan bere a obiara ntaa no,

\par }{\QB nanso atreneefo koko yɛ duru sɛ gyata.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Atuatewman nya sodifo pii,

\par }{\QB nanso onipa a ɔwɔ nhumu ne nimdeɛ ma mmara yɛ adwuma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sodifo a ɔhyɛ ahiafo so no

\par }{\QB te sɛ osu mu ahum a ennyaw nnɔbae bi wɔ akyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Wɔn a wɔpo mmara no kamfo amumɔyɛfo,

\par }{\QB na wɔn a wodi mmara so no siw wɔn kwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Abɔnefo nte atɛntrenee ase,

\par }{\QB nanso wɔn a wɔhwehwɛ
{\ND{Awurade}} no, te ase yiye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ohiani a ne nantew ho nni asɛm

\par }{\QB ye sen ɔdefo a nʼakwan yɛ kɔntɔnkye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nea odi mmara so yɛ ɔba a ɔwɔ nhumu,

\par }{\QB nanso nea ɔne adidibradafo bɔ no gu nʼagya anim ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nea ogye mfɛntom mmoroso de nya ne ho no,

\par }{\QB ɔboaboa ano ma nea ɔbɛyɛ ahiafo adɔe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛ obi nni mmara so a,

\par }{\QB ne mpaebɔ mpo yɛ akyiwade.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nea odi atreneefo anim de wɔn fa ɔkwan bɔne so no

\par }{\QB bɛhwe ɔno ankasa afiri mu,

\par }{\QB nanso wɔn a wɔn ho nni asɛm no benya agyapade a eye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɔdefo tumi yɛ onyansafo wɔ nʼankasa ani so,

\par }{\QB nanso ohiani a ɔwɔ nhumu no hu sɛnea ɔte.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sɛ atreneefo di nkonim a, nnipa di ahurusi pii;

\par }{\QB nanso sɛ amumɔyɛfo nya tumi a nnipa kohintaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Onipa a ɔkata ne bɔne so no nnya nkɔso,

\par }{\QB na nea ɔka ne bɔne na ogyae yɛ no nya ahummɔbɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nhyira nka nea osuro
{\ND{Awurade}} bere nyinaa,

\par }{\QB nanso nea opirim ne koma no tɔ amane mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Omumɔyɛfo a odi nnipa a wonni mmoa so no

\par }{\QB te sɛ gyata a ɔbobɔ mu anaa sisi a nʼani abere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɔsodifo tirimɔdenfo nni adwene,

\par }{\QB na nea okyi mfaso a wɔnam ɔkwan bɔne so nya no benya nkwa tenten.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nea awudi ma ne tiboa bu no fɔ no

\par }{\QB bɛyɛ ɔkobɔfo akosi ne wu da;

\par }{\QB wɔmma obiara nsiw no kwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nea ne nantew ho nni asɛm no, wogye no fi ɔhaw mu,

\par }{\QB nanso nea nʼakwan yɛ kɔntɔnkye no bɛhwe ase mpofirim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nea ɔyɛ nʼasase so adwuma no benya aduan pii,

\par }{\QB nanso wɔn a wodi nnaadaasɛm akyi no benya wɔn so ne wɔn hia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Wobehyira onipa nokwafo pii,

\par }{\QB na nea ɔpere pɛ ahonyade no remfa ne ho nni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nhwɛanim nye,

\par }{\QB nanso aduan kakraa bi nti nnipa bɛyɛ bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nea ɔyɛ pɛpɛe pere sɛ ɔbɛyɛ ɔdefo

\par }{\QB na onnim sɛ ohia retwɛn no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nea ɔka obi anim no bɛsɔ nnipa ani akyiri no

\par }{\QB asen nea ɔwɔ tɛkrɛmadɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nea ɔbɔ nʼagya anaa ne na korɔn

\par }{\QB na ɔka se, “Ɛnyɛ bɔne no,”

\par }{\QB ɔne ɔsɛefo na ɛbɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Odifudepɛfo de mpaapaemu ba

\par }{\QB na nea ɔde ne ho to
{\ND{Awurade}} so no benya nkɔso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nea ogye ne ho di no yɛ ɔkwasea,

\par }{\QB na nea ɔnantew nyansa mu no wobegye no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nea ɔma ahiafo no, hwee renhia no,

\par }{\QB nanso nea obu nʼani gu wɔn so no nya nnome pii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Sɛ amumɔyɛfo nya tumi a, nnipa kohintaw;

\par }{\QB na sɛ amumɔyɛfo ase tɔre a, atreneefo ase dɔ.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Obi a ɔkɔ so yɛ tufoante wɔ animka pii akyi no

\par }{\QB wɔbɛsɛe no mpofirim a wɔrennya ano aduru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Sɛ atreneefo di yiye a, nnipa no di ahurusi;

\par }{\QB sɛ amumɔyɛfo di nnipa so a, wusi apini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Onipa a ɔdɔ nyansa no ma nʼagya anigye,

\par }{\QB nanso nguamanfo yɔnko sɛe nʼahonya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ɔhene nam atɛntrenee so ma ɔman no asomdwoe,

\par }{\QB nanso nea ɔde adifudepɛ gye adanmude no bɔ ɔman no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Obiara a ɔdaadaa ne yɔnko no

\par }{\QB sum ne nan afiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔdebɔneyɛni bɔne sum no afiri,

\par }{\QB nanso ɔtreneeni betumi ato dwom ama nʼani agye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ahiafo atɛntreneebu ho hia atreneefo,

\par }{\QB nanso amumɔyɛfo nni saa ɔtema no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Fɛwdifo de basabasayɛ ba kuropɔn mu,

\par }{\QB nanso anyansafo sianka abufuw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛ onyansafo de ɔkwasea kɔ asennii a,

\par }{\QB ɔkwasea no bobɔ mu kasa di fɛw, na asomdwoe mma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mogyapɛfo kyi ɔnokwafo,

\par }{\QB na wɔhwehwɛ sɛ wobekum nea ɔteɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɔkwasea da abufuw nyinaa adi,

\par }{\QB nanso onyansafo hyɛ ne ho so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sɛ ɔsodifo tie nkontomposɛm a,

\par }{\QB nʼadwumayɛfo nyinaa bɛyɛ amumɔyɛfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ohiani ne ɔsohyɛfo nyinaa wɔ saa ade baako yi:

\par }{\QB {\ND{Awurade}} ma wɔn baanu nyinaa ani a wɔde hu ade.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛ ɔhene di ahiafo asɛm yiye a,

\par }{\QB nʼahengua betim hɔ daa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nteɛso abaa ma nyansa,

\par }{\QB na abofra a wɔde ne pɛ ma no no, gu ne na anim ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sɛ amumɔyɛfo di yiye a, bɔne nso kɔ so,

\par }{\QB na atreneefo behu wɔn asehwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Teɛ wo ba, na ɔbɛma wo asomdwoe;

\par }{\QB ɔbɛma wo kra ani agye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Sɛ anisoadehu nni hɔ a nnipa no yɛ basaa;

\par }{\QB na nhyira nka nea odi mmara so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Wɔmfa anom nsɛm kɛkɛ nteɛ ɔsomfo;

\par }{\QB ɔte ase de, nanso ɔremfa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Wuhu obi a ɔpɛ ntɛm kasa ana?

\par }{\QB Ɔkwasea wɔ anidaso sen no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Sɛ obi kokɔ ne somfo fi ne mmofraase a,

\par }{\QB awiei no ɔde awerɛhow na ɛbɛba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Onipa a ne bo afuw de mpaapaemu ba,

\par }{\QB na nea ne bo nkyɛ fuw no yɛ bɔne pii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Onipa ahomaso brɛ no ase,

\par }{\QB nanso nea ɔwɔ ahobrɛase no nya anuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nea ɔboa ɔkorɔmfo no haw ɔno ankasa ho.

\par }{\QB Wɔama waka ntam nti osuro sɛ obedi adanse.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Onipa ho suro betumi ayɛ afiri,

\par }{\QB na nea ɔde ne ho to
{\ND{Awurade}} so no, wobegye no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Bebree hwehwɛ sɛ wobenya ɔhene ne no akasa,

\par }{\QB nanso onipa nya atɛntrenee fi
{\ND{Awurade}} nkyɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Atreneefo kyi atorofo;

\par }{\QB na amumɔyɛfo kyi wɔn a wɔn akwan teɛ.




\par }\Chap{30}{\SH Agur Nsɛm A Ɔkae
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yake babarima Agur nsɛm a ɔkae a ɛyɛ nkuranhyɛ:

\par }{\Q Saa ɔbarima yi ka kyerɛɛ Itiel ne Ukal se:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Me na minnim hwee koraa wɔ nnipa mu,

\par }{\QB minni onipa ntease.


\par }{\Q \VS{3}Minsuaa nyansa,

\par }{\QB na minni Ɔkronkronni no ho nimdeɛ nso.


\par }{\Q \VS{4}Hena na waforo akɔ ɔsoro na wasian aba fam?

\par }{\QB Hena na wabɔ mframa boa wɔ ne nsam?

\par }{\Q Hena na ɔde nʼatade abɔ nsu boa?

\par }{\QB Hena na ɔbɔɔ asase tamaa yi?

\par }{\Q Ne din de dɛn, na ne babarima nso din de dɛn?

\par }{\QB Sɛ wunim a ka kyerɛ me!


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Onyankopɔn asɛm biara yɛ nokware;

\par }{\QB ɔyɛ nkatabo ma wɔn a woguan toa no.


\par }{\Q \VS{6}Mfa biribi nka nʼasɛm ho,

\par }{\QB anyɛ saa a ɔbɛka wʼanim ama woayɛ ɔtorofo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“{\ND{Awurade}}, nneɛma abien na mehwehwɛ afi wo nkyɛn;

\par }{\QB mfa nkame me ansa na mawu:


\par }{\Q \VS{8}ma me ne atoro ne nnaadaasɛm ntam nware koraa;

\par }{\QB mma mennyɛ ohiani anaa ɔdefo;

\par }{\QB nanso ma me me daa aduan nkutoo.


\par }{\Q \VS{9}Anyɛ saa a, ebia minya me ho pii a ɛbɛma mapa wo

\par }{\QB na maka se, ‘Hena ne
{\ND{Awurade}}?’

\par }{\Q Anaa mɛyɛ ohiani na mabɔ korɔn,

\par }{\QB na ama magu me Nyankopɔn din ho fi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Nsɛe ɔsomfo din nkyerɛ ne wura;

\par }{\QB sɛ woyɛ saa a, ɔbɛdome wo na wubetua so ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}“Nnipa bi dome wɔn agyanom,

\par }{\QB na wonhyira wɔn nanom nso;


\par }{\Q \VS{12}Wɔn a wɔteɛ wɔ wɔn ankasa ani so

\par }{\QB nanso wɔnhohoroo wɔn ho fi no;


\par }{\Q \VS{13}wɔn a wɔn ani tra ntɔn,

\par }{\QB na wobu animtiaa;


\par }{\Q \VS{14}wɔn a wɔn se yɛ afoa

\par }{\QB na asekan hyehyɛ wɔn abogye mu

\par }{\Q wɔn na wɔbɛtɔre ahiafo ase afi asase so,

\par }{\QB na wɔayi ahiafo afi adesamma mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Amemem wɔ mmabea baanu

\par }{\QB a wɔteɛ mu se, ‘Fa ma! Fa ma!’

\par }{\BB \par }
{\LI “Nneɛma abiɛsa na ɛmmee da

\par }{\LIB anan na ɛnka da se, ‘Eye!’


\par }{\LIC \VS{16}Ɔda,

\par }{\LIC obonin awotwaa,

\par }{\LIC asase a ɛyɛ wosee daa,

\par }{\LIC ne ogya a ɛnka da se, ‘Eye!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Ani a eyi agya ahi,

\par }{\QB na ebu ɛna animtiaa no,

\par }{\Q obon mu kwaakwaadabi betutu,

\par }{\QB na apete abedi.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{18}“Nneɛma abiɛsa na ɛyɛ me nwonwa,

\par }{\LIB anan na mente ase:


\par }{\LIC \VS{19}Ɔkwan a ɔkɔre nam so wɔ wim,

\par }{\LIC sɛnea ɔwɔ nantew ɔbotan so,

\par }{\LIC ɔkwan a hyɛn nam so wɔ po tamaa so,

\par }{\LIC ne sɛnea ɔbarima dɔ ababaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“Ɔbea ɔwaresɛefo kwan ni:

\par }{\QB Odidi, ɔpepa nʼano

\par }{\QB na ɔka se, ‘Menyɛɛ mfomso biara.’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{21}“Nneɛma abiɛsa na ɛma asase wosow,

\par }{\LIB anan na asase ntumi nnyina ano:


\par }{\LIC \VS{22}akoa a wabɛyɛ ɔhene,

\par }{\LIC ɔkwasea a wadidi amee,


\par }{\LIC \VS{23}ɔbea a wɔmpɛ no na waware,

\par }{\LIC afenaa a otu nʼawuraa tena nʼanan mu.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{24}“Nneɛma nketenkete anan na ɛwɔ asase so,

\par }{\LIB nanso wɔyɛ anyansafo ankasa:


\par }{\LIB \VS{25}Ntɛtea yɛ abɔde nketewa a wonni ahoɔden,

\par }{\LIC nanso wɔboaboa wɔn aduan ano ahuhuru bere mu;


\par }{\LIB \VS{26}Nkukuban\FTNT{*}{{\FR 30:26 }{\FT{Nkukuban yɛ nnanko mu ahorow bi a, wɔtena akuwakuw wɔ mmepɔw mu.}}} yɛ abɔde a wonni ahoɔden,

\par }{\LIC nanso wɔyɛ wɔn afi wɔ abotan mu,


\par }{\LIB \VS{27}mmoadabi nni ɔhene,

\par }{\LIC nanso wɔsa so akuwakuw, kɔ wɔn anim;


\par }{\LIB \VS{28}wotumi de nsa kyere ɔketew,

\par }{\LIC nanso wohu no abirɛmpɔn ahemfi.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{29}“Nneɛma abiɛsa na wɔwɔ abirɛmpɔnnantew,

\par }{\LIB anan na wɔkeka wɔn ho te sɛ abirɛmpɔn:


\par }{\LIC \VS{30}gyata, mmoadoma hene a, biribiara mmɔ no hu;


\par }{\LIC \VS{31}akokɔnini a ɔretutu taataa,

\par }{\LIC ɔpapo,

\par }{\LIC ne ɔhene a nʼasraafo atwa no ho ahyia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Sɛ woayɛ ɔkwasea ama wo ho so,

\par }{\QB anaa woadwene bɔne a,

\par }{\QB ma wʼani nwu na mua wʼano!


\par }{\Q \VS{33}Sɛnea wɔka nufusu nu mu a srade fi mu ba,

\par }{\QB na wokyinkyim hwene a etu mogya no,

\par }{\QB saa ara na abufuw de akasakasa ba.”




\par }\Chap{31}{\SH Ɔhene Lemuel Nsɛm
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ɔhene Lemuel nsɛm a ɛyɛ nkuranhyɛ a ne na kyerɛɛ no:


\par }{\Q \VS{2}Tie, me babarima! Tie, me yafunu ba,

\par }{\QB Tie, me bɔhyɛ ba, me mpaebɔ ho mmuae!


\par }{\Q \VS{3}Nsɛe wʼahoɔden wɔ mmea\FTNT{*}{{\FR 31:3 }{\FT{Saa mmea yi yɛ mmea nguamanfo a wɔwɔ ahemfi a wobetumi atwe ɔhene adwene afi nʼadwuma so.}}} ho,

\par }{\QB wɔn a wogu ahemfo asu no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Enye mma ahemfo, Lemuel,

\par }{\QB asanom nye mma ahemfo,

\par }{\QB ɛnsɛ sɛ sodifo pere bobesa ho;


\par }{\Q \VS{5}sɛ wɔnom nsa a wɔn werɛ befi nea mmara no ka,

\par }{\QB na wɔn a wɔhyɛ wɔn so no rennya nea ɛyɛ wɔn kyɛfa.


\par }{\Q \VS{6}Fa bobesa ma wɔn a wɔresɛe,

\par }{\QB na fa nsa ma wɔn a wɔwɔ amanehunu mu;


\par }{\Q \VS{7}Momma wɔnnom, na wɔn werɛ mfi wɔn hia,

\par }{\QB na wɔnnkae wɔn awerɛhow bio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kasa ma wɔn a wontumi nkasa mma wɔn ho,

\par }{\QB kasa ma mmɔborɔfo yiyedi.


\par }{\Q \VS{9}Kasa na bu atɛntrenee;

\par }{\QB kasa ma ahiafo ne onnibi yiyedi.


\par }{\SH Awiei: Ɔyere A Ɔsom Bo
\par }
{\Q \VS{10}Ɔyere pa, hena na obenya?

\par }{\QB Ɔsom bo pa ara sen nhene pa.


\par }{\Q \VS{11}Ne kunu wɔ ne mu ahotoso pa ara,

\par }{\QB na biribiara a ɛwɔ bo nhia no.


\par }{\Q \VS{12}Ɔde nea eye brɛ no, na ɛnyɛ ɔhaw,

\par }{\QB ne nkwanna nyinaa mu.


\par }{\Q \VS{13}Ɔhwehwɛ oguannwi ne asaawa

\par }{\QB na ɔde ne nsa nwen wɔ fɛw so.


\par }{\Q \VS{14}Ɔte sɛ aguadifo ahyɛn,

\par }{\QB ɔde ne nnuan fi akyirikyiri ba.


\par }{\Q \VS{15}Ade nnya nkyee no na wasɔre;

\par }{\QB osiesie aduan ma nʼabusuafo

\par }{\QB na ɔkyekyɛ nnwuma ma ne mmaawa.


\par }{\Q \VS{16}Osusuw afuw ho na ɔtɔ;

\par }{\QB ofi nea onya mu yɛ bobeturo.


\par }{\Q \VS{17}Ɔde nsi yɛ nʼadwuma;

\par }{\QB nʼabasa mu wɔ ahoɔden ma nʼadwuma.


\par }{\Q \VS{18}Ɔhwɛ sɛ nʼaguadi so wɔ mfaso,

\par }{\QB na ne kanea anum anadwo.


\par }{\Q \VS{19}Daa, na ne nsa kura tadua mu

\par }{\QB a ne nsateaa nso retoatoa asaawa.


\par }{\Q \VS{20}Ogow ne nsam ma ahiafo

\par }{\QB na ne nsa so ohiani so.


\par }{\Q \VS{21}Sɛ sukyerɛmma tɔ a ne yam nhyehye no wɔ ne fifo ho;

\par }{\QB efisɛ wɔn nyinaa wɔ adurade a wɔde ko awɔw.


\par }{\Q \VS{22}Ɔyɛ ne mpasotam;

\par }{\QB na ofura nwera ne sirikyi ntama.


\par }{\Q \VS{23}Ne kunu wɔ anuonyam wɔ kuropɔn pon ano,

\par }{\QB faako a ɔne asase no so mpanyimfo tena.


\par }{\Q \VS{24}Ɔpempam nwera ntade tontɔn,

\par }{\QB na otu nkyekyeremu ma aguadifo.


\par }{\Q \VS{25}Ɔwɔ ahoɔden ne anuonyam;

\par }{\QB na onsuro nna a ɛwɔ nʼanim.


\par }{\Q \VS{26}Ɔkasa nyansa mu,

\par }{\QB na nokware nkyerɛkyerɛ wɔ ne tɛkrɛma so.


\par }{\Q \VS{27}Ɔhwɛ ne fi mu nnwuma so

\par }{\QB na onnyigye anihaw so.


\par }{\Q \VS{28}Ne mma sɔre a wɔfrɛ no nhyira;

\par }{\QB ne kunu nso saa ara, na ɔkamfo no se,


\par }{\Q \VS{29}“Mmea pii yɛ nneɛma a ɛwɔ din

\par }{\QB na wo de, wosen wɔn nyinaa.”


\par }{\Q \VS{30}Ɔbea kɔnnɔfo yɛ nnaadaa, na ahoɔfɛ twa mu ntɛm so;

\par }{\QB nanso ɔbea a osuro
{\ND{Awurade}} no fata nkamfo.


\par }{\Q \VS{31}Fa abasobɔde a wanya no ma no,

\par }{\QB na wɔnkamfo ne nnwuma wɔ kuropɔn pon ano.

\par }