\NormalFont\ShortTitle{Efɛze}

{\MTB Pɔle Ná-Sɛʋɛi \newline  É Teʋeni

\par }{\MT Efɛze Nuiti Ma

\par }{\IMT Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

\par }{\IP Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi ta Kolɔse nuiti tɔnɔi ti ɠɛɛʋɛ yeeɠɛɠala ɠila nɔ zu, kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma. Nui nii é sɛʋɛa, é ɠɛ daasei ka ga keelai Pɔle (1:1). Faaɠwɛ nu mɔinmɔin soloogɛ ma ga Pɔle ɠa é Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi ɠɛai, anɛɛ ni nu ɠilagila tuʋɔgi ma zii, nii é Kolɔse nuiti tɔnɔi zu, naa la su. Naa maaʋele ma kɛɛʋɛ eɠɛ sɛʋɛi nii ɠɛɛni ga é vaza Egilisi mɔinmɔin su, koʋii naa zu. Pɔle sɛʋɛʋɛ su ɓalaa ga, é ɠɛni kasoɠa sɛʋɛi nii ɠɛɛ ziɛgi zu (3:1; 4:1; 6:20). Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi, ta Filipe nuiti tɔnɔi, ta Kolɔse nuiti tɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa, ti-laasei pɛɛʋɛ ga kasoɠa zɛʋɛiti, tɔɔzei é ti zɛʋɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa. Tisike ɠa Pɔle sɛʋɛi veeni zea ga é lii la, siɛgi zu naa ɠɛni liizu la laaliizu Efɛze Egilisii ma (6:21-22).

\par }{\IP Efɛze ɠɛni ga taa wola ta Wɔlɔme masa zooi zu, tɔ ɠa é ɠɛni ga Azi ɠoʋii nii dɔiɗai, naama ɠoʋi laa wolai. Efɛze lɔɠɔi ɠulani gola, tɔɔzei Gɛlɛkiiti ta-anzanu ɠalagi, nii daa ɠɛni ga Aaletemise, naa zei ʋɛlɛi ʋa, é ɠɛni ná (KKw 19:23-31). Efɛze Egilisii faiti tɔɔzeini ga pagɔ, kɛlɛ gaaɓelasu yeezeini faa ɠiligi tanigaa wu (Kul 2:1-7).

\par }{\IP Pɔle ná-sɛʋɛi lɔɔzeizu ʋelei, é naa zuɠulaʋɛ, ʋelei GALA ge yiimazeɠea la ga ná-nuɓusɛiti, ta ʋelei é ti ɠizoga da ta-ɠotoiti ma ga Yesu Kilista maaʋele. É Egilisii ʋokɔɠɔgɛ kpusɛi ta ma, nii Kilista ga ma ungi, ta é pokɔɠɔ pɛlɛi ta ma togai, nii Kilista ga ma zɔɓelama ɠɔtu wolai. Sɛʋɛi ɠilazuʋɛ velesiɛi zu, Pɔle kalagiti feeʋɛ, é lo keletiɛn eteai ziɛ ʋelei ʋa.

\par }{\IOT Unsosuʋɛ

\par }{\IO 1. Pɔle ɓɔɠɔ lɛɛni ta é Efɛze nuiti tuʋɔ (1:1-2).

\par }{\IO 2. Naa ʋoluma, é Egilisiiti zɔɠɔzu vai zuɠulani ta Kilista (1:3—3:21).

\par }{\IO 3. Pɔle zɛba é sɛʋɛi ɠɛ é lo naa ʋa, ʋelei keletiɛinti maanɛai ga eteai ziɛ la (4:1—6:20).

\par }{\IO 4. Gaaɓela Pɔle faa ɠaaɓelagi tanigaa yɔɠɔzu lɛɛ (6:21-24).



\par }\ChapOne{1}{\SH Tuʋɔ gooiti
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nɛ̀i gè ga Pɔle, gè ga Yesu Kilista ná-keelai GALA ziimai maaʋele ma, nà wo luʋɔsu, GALA ná-nuɓusɛiti, wɔi wo Efɛze taazuʋɛ, wo ga wooɠɛɠila nuiti wa-ɠilibalai zu wa Kilista.

\VS{2}Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.


\par }{\SH GALA ná-faaɓɔɠɔi ɓela ge la ba
\par }
{\PP \VS{3}Mamagi ɠa de-Maliɠii Yesu Kilista Kɛɛɠɛ GALA bɛ, é tuya looni ade ʋɛ ga zɛnvu zu luyai ma zii pɛ, niiti ti zeɠezu geeɠɔlɔgi zu, ada-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista.

\VS{4}Mazɔlɔɔ aisa GALA ge ʋa eteai ɓɛtɛ, é yiimazeɠeni ga adeye ada-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista, naa ɠa a kɛ, de ɠɛ ga nu ɲadegaiti, kɔzɔzu nɔpɛ ge la de ʋa tɔun gaazu.

\VS{5}GALA ná-nɛɛbɛi maaʋele ma, é deveni ade ma ma yeeluɠɔ ga toɠa de ɠɛ ga ná-dointi, ga Yesu Kilista maaʋele. É ɠɛni pɔ ɠana ná-nuɓɔɠɔlai zu,

\VS{6}naa ɠa a kɛ de ná-zaalai ma lɛbiyai maamusɛ, nii é daa ade ma ga nɛɛbɛ Loun Zunui maaʋele.

\VS{7}Ada-ɠilibalai maaʋele ma ada Kilista, é ade unmɔɔni ga Kilista ma ɲamai maaʋele, ada-vaaɠaazagiti suvaayɛga, eɠɛʋelei ná-zaalai wɔɔlɔ ʋelei la,

\VS{8}nii GALA ge feeni ade ʋɛ ga bɔɔlɔa. É ɠimala laazeeliai veeni ade ya ta keleɠele daazeeliai.

\VS{9}É ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai lɛɛni ga adeye, nii é deveni ma yeeluɠɔ ná-nuɓɔɠɔlai zu ga é ti pɛ daazeeli ga Kilista maaʋele.

\VS{10}GALA ka naama vaazeikpasui laazeeli yeeɠɛɠalai zu, nii é deveni. Toɠa anii pɛ gaalɛ ba, niiti ti geeɠɔlɔgi zu, ta niiti ti zooi ma, ta-ɠilibalai zu ta Kilista.


\par }{\PP \VS{11}Gá-ɠilibalai maaʋele ma ɓalaa gá Kilista, GALA ge yiimazeɠeni ga giye ga gi gɔnɔ zɔlɔɔ. É naa leveni gi ma, eɠɛʋelei ná-faa ɓɛtɛai pɛ ge la, é kɛɛzu ziimai zu,

\VS{12}naa ɠa a kɛ gi maaʋele ma maamusɛi ve ná-lɛbiyai ʋɛ, gɛiti mɔunpa, gi ɠitoni Kilista ʋa.


\par }{\PP \VS{13}Wa-ɠilibalai maaʋele ma wa Kilista, wa ɓalaagi, siɛgi zu wo gaama ɓɔɛi mɛnini da, Woo Niinɛ Ʋagɔi é ʋaazu ga kizo fai wo ʋɔ, wo ɠidaaleʋeni Kilista ma. GALA ge poogi veeni wo ya ga Zɛnvu Ɲadegai, nii é ma minazeɠegi woni.

\VS{14}Naama Yɛnvui ɠa ga faanɛɛiti ti-ma ʋoogi, niiti GALA ka ti ve ade ya, siɛgi zu ade ti maalolisu da, naa ɠa a kɛ ade maaʋele ma maamusɛi ve ná-lɛbiyai ʋɛ.


\par }{\SH Pɔle ná-GALA falii
\par }
{\PP \VS{15}Naa ɠa é ba, siɛgi zu gè wa-ɠidaaleʋe vai mɛnini da Maliɠii Yesu ma, ta wa-nɛɛbɛi é lo GALA ná-nuiti ba,

\VS{16}gè la ɓɔlɔzu ga GALA mama fai wa-vaa zu, gè ɗa wa-vai wo nà-GALA faliiti su,

\VS{17}ga lɛbiya Ɠɛɛɠɛi, de-Maliɠii Yesu Kilista ná-GALAGI ɠima yɛnvui ve wo ya, ta kulakɛlɛmai, nii wa kwɛɛ da.

\VS{18}GALA ge wo-ɠigi ɠaazuʋɛ zeɠe ma, naa ɠa a kɛ wo kitogi ɠwɛɛ, nii é wo loliga ma, ta naama vaanɛɛiti bɔɔlɔ ʋelei, ti vizɔgai gola, é ga GALA ná-nuiti tɔnɔi.

\VS{19}Wa ná-zɛbɛ wolai ɠwɛɛ ɓalaa, ɓela ge la ba, nii é ade ʋɛ, kidaaleʋe nuiti. Naama zɛbɛi ɠa ga naa ɓɔɠɔi, nii GALA ge dɛɛni ga ná-zobogi pɛ,

\VS{20}siɛgi zu é Kilista wuzeɠeni la, é kula saai ya, é sei yeezazuʋɛ geeɠɔlɔgi zu.

\VS{21}Miná ɠa Kilista zeini ná masadai pɛ maazu, ta zobodaiti, ta zɛbɛiti, ta maliɠilaiti, ta daaseigiti kpein maazu, niiti ti wosu niima eteai zu, ta zɔɔma eteai zu é ʋaazu.

\VS{22}GALA ge aniiti pɛ daa Kilista ɠɔɠɔi wu, é kɛ ga anii pɛ ma ungi Egilisii ʋɛ.

\VS{23}Egilisii ɠa é ga tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi. Kilista ɠa é Egilisii laazeelizu, zɔi é fai pɛ daazeelizu.




\par }\Chap{2}{\SH É ɠula saai ya, é zɛnvui wo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mɔungi, wo zaa ɠɛni de, zɛnvu zu vaiti tetemazu, wa-vaaɠaazagiti ta wa-ɠotoiti maaʋele ma.

\VS{2}Wo wa-etea ziɛi ʋokɔɠɔni niima eteai zu vaiti ma. Wo ʋilɛni fiilɛ zu yɛnvu ɲɔiti ta-ɠundiɠii ʋolu. Zɛnvui naa ɠa é botii ɠɛɛzu niizu nuiti ziimaʋɛ, niiti ti la ɠolozu GALA bɛ.

\VS{3}Mɔungi zu, adea ɓalaa, de ɠɛni ga ti ɠɛʋele, de ɗa eteai ziɛ eɠɛʋelei de-ɓusɛi yiimaiti ti la. Nii nɛai de-ɓusɛi ʋɛ ta da-ɠisiɛi, naa ɠa de ɠɛni kɛɛzu. De zɔlɔɔ pelei maaʋele ma, GALA ná-ziiɠaawanai ɠa é zolooni de ma ga zɔiti kɛʋele.


\par }{\PP \VS{4}Kɛlɛ GALA nii ná-gaazumaawɔinɠai zuwɔɔlɔai gola, tɔɔzei ná-nɛɛbɛ wolai ʋa, é de nɛai la ʋɛ,

\VS{5}siɛgi zu de zaa ɠɛni de la zɛnvu zu vaiti tetemazu, da-vaaɠaazagiti maaʋele ma, é zɛnvui vea ade ya Kilista ʋɔ. Zaalai ɠa wo ɠizogai la.

\VS{6}Ada-ɠilibalai maaʋele ma da Yesu Kilista, GALA ge ade wuzeɠeni ʋɔɔma, é ade ɠula saai ya, é ade zei ʋɔɔma geeɠɔlɔgi zu.

\VS{7}É naa ɠɛɛni, nii a kɛ é dɛɛ yeeɠɛɠalaiti pɛ su ti ʋaazu, ʋelei ná-zaala wolai wɔɔlɔai la ga ná-nuɓɔɠɔlai maaʋele ade ʋɛ, ada-ɠilibalai maaʋele ma da Yesu Kilista.

\VS{8}Mazɔlɔɔ wo ɠizogɛ ga GALA ná-zaalai, ga kidaaleʋei maaʋele. Naa la ɠulazu wa ɓɔɠɔi zu, kɛlɛ GALA ná-vebɛanii ʋe.

\VS{9}Kɛɛwotiiti maaʋele laade ɲɛgɛlɛin, naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ maamusɛ pa.

\VS{10}Mazɔlɔɔ GALA ka é ade ɓɛtɛai, é ade ɓɛtɛʋɛ ada-ɠilibalai zu da Yesu Kilista, kɛɛwoti ʋagɔiti kɛ vaiti ma, niiti é ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ma yeeluɠɔ, nii a kɛ de ʋilɛ naati kɛ vai ʋolu.


\par }{\SH Ziiti pɛ ti ɠɛ ga ani ɠila \newline  Kilista maaʋele ma
\par }
{\PP \VS{11}Zuifuiti ti latigai pɛlɛʋolu kpusɛi zu, ti ɗa ɓɔɠɔ loli ga tatipɛlɛʋolu nuiti. Wɔiti wo la latini pɛlɛʋolu kpusɛi zu, ti ɗa wo loli ga tatipɛlɛʋolulala nuiti. Tama, à ɠizɛ naa zu, ʋelei wo ɠɛni la mɔungi:

\VS{12}Wo la ɠɛni dɛ Kilista ɠwɛɛ, wo la ɠɛni levezu ga Izilayɛle nuɓusɛi ta, wo ɠɛni ga wɛɛinti GALA ná-minazeɠegiti faa zu, wo ɗa eteai ziɛ, kito ge la wo ʋɛ, wo la GALA kwɛɛ.

\VS{13}Wɔigiti wo maaɠoozani GALA ba mɔungi, kɛlɛ niizu niina, wa-ɠilibalai maaʋele ma wa Yesu Kilista, wo maaɓuɠaa ba ga Kilista ɲamai maaʋele.

\VS{14}Mazɔlɔɔ Kilista ɓɔɠɔi ɠa é ga ada-yiilɛigi. É Zuifuiti ta zii ɠiligiti kpɔga su, é ti ɠɛ ga nuɓusɛ zii ɠila kpegi. Ná-saai maaʋele ma, é siɠigi woloa ti yɔɠɔzu, nii é ɠɛni ti zilizu ga ɓɔɠɔ.

\VS{15}É tɔgi zeɠeni ga, ta tɔgi zu leveiti, ta ma vaazeikpasuiti. É ɠɛni pɔ ga é nuɓusɛ niinɛi ɓɛtɛ, é Zuifuiti ta zii ɠiligiti gili tɔ ɓɔɠɔi ʋa, é ziilɛigi lɔ ti yɔɠɔzu.

\VS{16}É ɠɛni pɔ é ti felegɔ yɔɠɔzuɓɛtɛ ta GALA, é ti ɓɔ su kpusɛ ɠilagi zu, ga ná-saai maaʋele saa wului ma, é naa ɠoloɠoloni, nii é ɠɛni ti zilizu ga ɓɔɠɔ.

\VS{17}É ʋaani, é woo niinɛ ʋagɔi laazeeli wo ma nii é ga ziilɛigi wo ʋɛ, wɔiti wo maaɠoozani GALA ba, ta zɔiti bɛ, niiti ti maaɓuɠani ba.

\VS{18}Mazɔlɔɔ Kilista maaʋele ma, Zuifuiti ta zii ɠiligiti, de losu zɔlɔɔga Ɠɛɛɠɛ ɠobaʋɛ ga Zɛnvu Ɲadega ɠilagi maaʋele.


\par }{\PP \VS{19}Naa ma, wo la mɔ ga wɛɛn ɓaa seikɔɠɔma nu, kɛlɛ wa niina ga zou lointi ʋɔɔma wa GALA ná-nuiti, ta wa niina ga GALA ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti.

\VS{20}GALA ge wo logɛ ga pɛlɛi, ma seɓasemai ɠɛ ga keelaiti ta GALA goo wo nuiti, naama ʋɛlɛi ma zɔɓelama ɠɔtu wolai ɠa é ga Yesu Kilista ɓɔɠɔi.

\VS{21}Tɔun maaʋele ma, pɛlɛi naa pɛ togɛ ɓɔɠɔ la ga pagɔ ná pɛ, é ɠɛ GALA sei ʋɛlɛ ɲadegai Maliɠii ʋɛ.

\VS{22}Wa-ɠilibalai maaʋele ma wa Kilista, wo logɛ ʋɔɔma, wo ɠɛ ga GALA sei ʋɛlɛi, ga GALA Zɛnvui maaʋele.




\par }\Chap{3}{\SH Pɔle losuʋɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa ɠa é ba, nà Pɔle, nà GALA falii wosu. Nà ga kasoɠa nui, botii maaʋele ma gè kɛa Yesu Kilista ʋɛ, wa-vaa ma, wɔi wo la ga Zuifua.

\VS{2}Dàaʋɛ da ga wo mɛnigɛ, tosuʋɛ GALA ge naa ɠalivaai mà, ga ná-zaalai maaʋele, wa-vaa zu.

\VS{3}É ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai lɛɛni ga ze ga kulakɛlɛmai maaʋele, eɠɛʋelei gè sɛʋɛai la wo ma woo ɓuɠa su.

\VS{4}Siɛgi zu wo kalasu da, wa nà-faaɠaaɠai ɠwɛɛ, nii é zèa dɔɔɠuzu vai vaa zu, é lo Kilista ʋa.

\VS{5}Niima lɔɔɠuzu vai, GALA ge la ɠɛni dɛɛni ga nuɓusɛiti wɔlɔwɔlɔi zu, eɠɛʋelei é kula la kɛlɛma niizu ná-keela ɲadegaiti bɛ ta GALA goo wo nuiti, ga ná-Zɛnvui maaʋele.

\VS{6}Dɔɔɠuzu vai naa ɠa é ga nii: Tɛiti ti la ga Zuifua, ta tɔnɔ zɔlɔɔ nɔ ga Zuifuiti kɛʋele ta-ɠilibalai maaʋele ma ta Yesu Kilista. Ta niina ga kpusɛ ɠilagi naa ʋaalobai, ta tɔnɔ zɔlɔɔ minazeɠe gilagi tɔna su, Woo Niinɛ Ʋagɔi zaɓui zu.


\par }{\PP \VS{7}Gè ɠɛa ga Woo Niinɛ Ʋagɔi ma wotiɠɛ nui, tɔɔzei ná-zaalai ʋa. GALA ge naa veeʋɛ bɛ̀ ga ná-zɛbɛsu wotii maaʋele.

\VS{8}Tama nɛ̀i dɔ̀iɗai, gè ga ma ɠaaɓelagi GALA ná-nuiti pɛ saama, gè naama zaalai zɔlɔɔni, ga Kilista ná-kpɛtɛi nii kpelagi la ɠwɛɛga, gè naama vai laazeeli naati ma, ti la ga Zuifua,

\VS{9}ta é la wozakalagi ɠa nui pɛ bɛ, ʋelei GALA ge naama lɔɔɠuzu vaazeikpasui laazeelizu la. Naama vaazeikpasui, GALAGI é anii pɛ kpɛtɛai, é dɔɔɠuni ɓɔɠɔ ʋɛ kaite wɔlɔwɔlɔ,

\VS{10}naa ɠa a kɛ, zɛnvu zu zobodaiti ta ma zɛbɛiti ti GALA ná-ɠimalai ɠwɛɛ, ná-kɛʋelei pɛ su, ga Egilisii maaʋele,

\VS{11}eɠɛʋelei ná-ɠɔoɠɔ faazeikpasui la, é kɛai ga de-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele.

\VS{12}Da-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista, da-ɠidaaleʋei de boga tɔun ma, ma zobogi ɠa de ya, de maaɓuɠa GALA ba ga ladalai.

\VS{13}Naa ma, nà wo lɛnɛsu, wo iɲɔ ge mina leʋe, tɔɔzei nà-kpɔlɔiti ba, gè sɔlɔɔsu wa-vaa zu. Naati ka ti ga wa-lɛbiyai.


\par }{\SH Kilista ná-nɛɛbɛi
\par }
{\PP \VS{14}Naa maaʋele ma, nà ʋilɛsu ɲiibiɠa Ɠɛɛɠɛ GALA bu,

\VS{15}niigi é ga pɛlɛyeɠeiti pɛ ma ungi, niiti ti geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma.

\VS{16}Nà maanɛɛnɛzu ga é fe wo ʋɛ, eɠɛʋelei ná-lɛbiyai zuwɔɔlɔai la, wo zɛbɛlɔ ga gola ga ná-Zɛnvui zɛbɛi maaʋele, wa-nuɓusɛlai pɛ su,

\VS{17}Kilista zei wo-yiimaʋɛti ga kidaaleʋei maaʋele. Nà maanɛɛnɛzu ɓalaa ga wo zapelɔ, wo zɛbɛlɔ nɛɛbɛi zu,

\VS{18}nii a kɛ wa GALA ná-nuiti pɛ, wo zoo wo Kilista ná-nɛɛbɛi ɠaaɠa, komaʋɛ wɔɔlɔ ʋelei, ta sakpai, buuɠooza ʋelei ta gaaɠooza ʋelei,

\VS{19}ta nii a kɛ wo Kilista ná-nɛɛbɛi ɠwɛɛ, nii kpudɛai faaɠwɛgi pɛ maazu, wo laa ɗa zeeli ga GALA kɛʋele, ná-kɛʋeleiti pɛ su.


\par }{\PP \VS{20}Deɠɛmu, tɔungi a zoo ná-zɛbɛi zu, é botii ɠɛɛzu la de-yiimaʋɛ, é faa wolaiti kɛ, é ɓudɛ da-vali wooiti ta da-ɠisiɛiti maazu, é ʋooʋa ma,

\VS{21}lɛbiyai ɠɛ bɛ Egilisii zu, Yesu Kilista maaʋele ma, yeeɠɛɠalaiti pɛ su, eyɛsu ɠɔ. Amina!




\par }\Chap{4}{\SH Gilibalai makɛ vai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nɛ̀i gè ga kasoɠa nui, botii maaʋele ma gè kɛa Maliɠii ʋɛ, nà wo maanɛɛnɛzu deɠɛmu, wo-ziɛ ʋelei zoloo naama loligi ma bogai ga woye:

\VS{2}À ɓɔɠɔmaayei, wo ɠɛ ga nu zɛsɛbo nu, wo ziilɔɔi ʋɛɛ naa ʋa. À yeezei ɓɔɠɔ wu wo ɠilagilagi pɛ nɛɛbɛi zu.

\VS{3}À ɠaaɓa, wo gilibalai makɛ, nii Zɛnvu Ɲadegai feezu wo ya, ziilɛigi zu nii é wo ɠilizu ʋa.

\VS{4}Ada ga kpusɛ ɠila kpe nɔ, ta Zɛnvu Ɲadega ɠila kpe nɔ ɠa é ná, eɠɛʋelei nɔ kito gila kpegi la, nii GALA ge wo loligai ma.

\VS{5}Maliɠi ɠila kpe nɔ ɠa é ná, ta kidaaleʋe ɠila kpe, naa ʋɛɛ ɓatize ɠila kpe ba,

\VS{6}GALA gila kpe ka é ná, nii é ga ɛsɛ pɛ Kɛɛɠɛ, é nuiti pɛ unda, é kɛɛwotii ɠɛɛzu ga nuiti pɛ maaʋele, é yɛ nuiti pɛ ba.


\par }{\PP \VS{7}Kɛlɛ de ɠilagilagi pɛ de losu zɔlɔɔgɛ yɛ, é zoloo kɔɠɔgi ma Kilista feeni ga vebɛanii.

\VS{8}Naa ɠa é ba, GALA Sɛʋɛi ɠɛni:

\par }{\Q «É lɛɛni maazuʋɛ,

\par }{\Q é liini ga kɔɔ luɔiti,

\par }{\Q é vebɛaniiti fe nuɓusɛiti bɛ.»\FTNT{*}{{\FR 4:8 }{\FR{4:8
}}{\FT{}}{\XT{Guy 68:19}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{9}Naa ʋoluʋɛ ɠa ga leeni ga: «É lɛɛni»? Naa ɠa bosu ga, é yeini dɛ zooi wuʋɛ ma adaʋɛti.

\VS{10}Zɔi zeiɗai, tɔ ɠila nɔ ɠa é lɛɛni geeɠɔlɔgi maazu ʋelei poun, naa ɠa a kɛ é fai pɛ daazeeli.


\par }{\PP \VS{11}Tɔ ɠa é nuɓusɛiti tosuʋɛti feai, tanigaa ti ɠɛ ga keelaiti, tanigaa GALA goo wo nuiti, tanigaa Woo Niinɛ Ʋagɔ laazeeli nuiti, tanigaa GALA ná-baala kpulugiti makɛ nuiti ta nuiti kala nuiti,

\VS{12}naa ɠa a kɛ GALA ná-nuiti suzeeli, nii a kɛ ti zoo ti ta-wotii laazeeli, ta Kilista ɓusɛi lii vai zu luɠɔma,

\VS{13}eyɛsu ade pɛ de ɠɛ ga ani ɠila kidaaleʋei ma ɠilibai zu, ta GALA Doun Zunui ɠwɛɛgai zu, de ɠɛ ga nu ɠiteiti, de zuzeeli, é zoloo Kilista ná-suzeelii ma.

\VS{14}Naazu, de la mɔ ɠɛa ga doungoa, kala kiligiti ma viilɛi ʋa ɗa de li tingotanga, nuɓusɛiti ta-yaavaiti zea, ti nuiti pilɛsu kaka pelei ʋa ga ta-ɠeleɠele ɲɔiti.

\VS{15}Tama, kɛni gaamai wo fai maaʋele ma nɛɛbɛi zu, de ɓaɠo fai pɛ su Kilista letemazu, nii é ga ma ungi.

\VS{16}Tɔun saɓu zu ɠa é kɛɛzu kpusɛi ʋaalobazuʋɛ ɠilagilagi pɛ togai la ɓɔɠɔ ʋa kpaan, kpusɛi pɛ ge ɠili ɓɔɠɔ ʋa ga todazuʋɛti pɛ, ti veai zea. Naazu ti ɠilagilagiti pɛ ta ɠɛna losuʋɛ ɠɛa, ʋelei maanɛai é ɠɛ la, kpusɛi pɛ ka wɔɔlɔzu, é lii luɠɔ nɛɛbɛi zu.


\par }{\SH Zɛnvu niinɛi
\par }
{\PP \VS{17}Wɛlɛ deɠɛmu nii ɠa gè bosu wo ma Maliɠii laaseigi zu, gè maaɓakpa, toɠa ga: Wo maa la mɔ nɛɛni, wo ʋa ziɛ eɠɛʋelei nui niiti ti la, ti la GALA kwɛɛ, ti ziɛzu la, ta-ɠeleɠelegi la faa nɔpɛ paazu ti ma.

\VS{18}Ta-ɠisiɛi zuɓidiʋɛ, ta ga wɛɛin zɛnvui vaa ma, nii GALA ge feezu, tɔɔzei ta-vaaɠaaɠalala wolai ʋa, ta ta-ɠikpaa ɲɔiti.

\VS{19}Ti ti ɠɛʋele ʋagɔi pɛ toa ya, ti ɓɔɠɔ lɔa ɓaaɠulama vai zu, ti ɗa kɔzɔba vai ma zii pɛ kɛ ga ɓɔɠɔzotalai.


\par }{\PP \VS{20}Kɛlɛ wɔun, zetaale wo ʋa Kilista ná-fai ɠala da!

\VS{21}Dàaʋɛ da ga wo ná-fai mɛnigɛ, ti wo ɠala da, é zoloo gaamai ma, é Yesu ya.

\VS{22}Wo maanɛɛʋɛ deɠɛmu wo nu wɔlɔmalai ta ma ziɛ ʋelei ɠula ɠɔba, nii é ɠoloɠolosu gaazuɠulapɔi ma yaavai zu.

\VS{23}Kɛni wo niinɛ mɛtu wo-yɛnvui ta wa-ɠisiɛi zu,

\VS{24}wo ɓɔɠɔ maaɠili ga nu niinɛlai, kpɛtɛai é zoloo GALA kɛʋelei ma, naa ɠa a kɛ wo eteai ziɛ telebodai ta ɲadedai zu, niiti ti zɔlɔɔsu gaamai zu.


\par }{\PP \VS{25}Naa ɠa é ba, à ɓe zɛɛi ʋa! Wo ɠilagilagi ɗa gaamai wo seiɲɔɠɔi ma, mazɔlɔɔ ada ga kpusɛ ɠilagi ʋaalobaiti.

\VS{26}Wa yiiɠaawanana, à mina koto ɠɛ. Ziiɠaawanai mina yɛ wo ɠɔbu, foloi a ʋa da.

\VS{27}À mina pele tanɔpɛ fe Inɛgi ya.

\VS{28}Zɔi é ɠɛa unmai wosu, é mina mɔ unma wo, kɛlɛ é botii ɠɛ, é boti ʋagɔi ɠɛ ga ɓɔɠɔ yeei, naa ɠa a kɛ, ani ɠɛ zea, é ɓɔ tanigaani ba, ti ɠula ti ɓɛdɛma vaiti su.

\VS{29}À mina kpɔɛ ɲɔu nɔpɛ bo, kɛni nɔ kpɔɛ zɔɓelamai, nii a ɓɔ zɔiti ba, ti li luɠɔma kidaaleʋei zu, é ɓɔ nu ʋa maavai zu, é faa ʋaa mɛni nuiti ma.

\VS{30}À mina GALA Zɛnvu Ɲadegai yiiɓɔlɔ. Tɔ ɠa GALA ge kɛai wo ma ga poogi, unmɔɔ folo ɠaaɓelagi vaa ma.

\VS{31}Faawanama vai, ziiɠula fai, ziiɠaawana vai, zɔngɔma vai, tɔɠɔ ɠoloɠologi, ta keleɠele ɲɔi ma zii pɛ, naa pɛ ge ɠula wo zaama.

\VS{32}À nuɓɔɠɔlai ta maawɔinɠai ɠɛ wo ɠilagilagiti pɛ. À ɓɔɠɔ zuvaayɛ wo ɠilagilagiti, eɠɛʋelei GALA ge wo zuvaayɛga da, ga Kilista maaʋele.




\par }\Chap{5}{\SH À eteai ziɛ wozakalagi ɠa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tɔɔzei wa ga dointi, GALA ge ti nɛai ʋɛ, à ɠaaɓa, wo ziɛ ga tɔun kɛʋele.

\VS{2}À ziɛ ga nɛɛbɛi, eɠɛʋelei Kilista de nɛai la ʋɛ, é zɛnvui ve da-vaa zu, ga vebɛanii ta zalaɠai nii makugi nɛai GALA bɛ.


\par }{\PP \VS{3}Kɛlɛ koloɠologi, ta kɔzɔba vai ma zii pɛ, ta koozu yii, naama vai tanɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, eɠɛʋelei fizɔgai la GALA ná-nuiti saama.

\VS{4}À mina unfetala ɓɔɛiti bo, ɓaa kpɔɛ ɲakaiti, ɓaa ɓaaɠulama ɓɔɛiti, niiti ti la zolooni. Kɛlɛ tɔun, kɛni nɔ wo ɗa mamagi ve GALA bɛ.

\VS{5}Mazɔlɔɔ à kwɛɛ ga nui é ga koloɠolo nui, ɓaa kɔzɔba nui, ɓaa koozu yii nui é ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ nui, naati ti la tɔnɔ zɔlɔɔga Kilista ta GALA ta-masadai zu.


\par }{\PP \VS{6}Nu nɔpɛ ge mina wo yaava ga zɛɛ ɓɔɛiti, mazɔlɔɔ GALA ná-ziiɠaawanai ɠa ʋaazu kololala nuiti daalɔɠɔma, tɔɔzei niima vaiti ba.

\VS{7}Deɠɛmu, à mina ɓɔ faa nɔpɛ ma wa naama nu ziiti.

\VS{8}Mazɔlɔɔ mɔungi, wo ɠɛni kpidii zu, kɛlɛ niizu, wa wozakalagi zu ga wa-ɠilibalai maaʋele wa Maliɠii. Naa ɠa é ba, à ziɛ eɠɛ nuiti ti ga wozakalagi nɔnɔiti.

\VS{9}Mazɔlɔɔ wozakalagi ma waai ɠa ga faa ʋagɔiti kpein, ta telebodai, ta gaamai.

\VS{10}À ɠaaɓa, wo Maliɠii yiimai ɠaaɠa.

\VS{11}À mina ʋɔɔpɛɛ kpidii ná-kɛɛwoti ɲɔiti ba, kulanuma la ti ʋa, kɛlɛ à naama ɠɛɛwotiiti da kɛlɛi zu.

\VS{12}Mazɔlɔɔ nii naama nuiti ti kɛɛzu dɔɔɠuzu, naa wo fai ɠa ga unfe faa.

\VS{13}Kɛlɛ siɛgi zu niima vaiti ti ɠulazu la kɛlɛzu, ti ɠɛʋelei ɓɔɠɔi ɠa la wozakalagi ɠa niina.

\VS{14}Mazɔlɔɔ nii kulaai wozakalagi ɠa ga pagɔ, naa ɠɛa ga wozakalagi. Naa ɠa é ba, bogai ga:

\par }{\Q «Ɗɛigi è ɲiizu, ɓaɠa,

\par }{\Q wuzeɠe, è ɠula saai ya,

\par }{\Q Kilista ɠa ná-wozakalagi volo è ma.»


\par }{\PP \VS{15}À dama ga wo-ziɛ ʋelei. À mina ziɛ eɠɛ ɠimalala nua, kɛlɛ à ɠɛ ga ɠima nuiti.

\VS{16}À mina yeeɠɛɠalai ɠoloɠolo, mazɔlɔɔ da-eteai ɲɔuʋɛ.

\VS{17}Naa ɠa é ba, à mina ɠɛ ga ɠimalala nua, kɛni wo ɠaaɓa, wo Maliɠii yiimai ɠaaɠa.

\VS{18}Dɔɔi mina wo zo, naa ɠa wa-etea ziɛgi zupu wo ya, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai wo laave.

\VS{19}À ɓɔɠɔ iɲɔdɔ wo ɠilagilagi pɛ ga GALA guyeiti, ta GALA dɛbi wuyeiti, ta guyeiti Zɛnvu Ɲadegai ti lɛɛzu ga woye, wo ɗa guyei loo Maliɠii maamusɛ vai ma ga wo-yiimaʋɛ pɛ.

\VS{20}À mamagi ve yeenɔpɛ Ɠɛɛɠɛ GALA bɛ fai pɛ su, ade-Maliɠii Yesu Kilista laaseigi zu.


\par }{\SH Anzaiti ta anzazinigiti
\par }
{\PP \VS{21}À ɓɔɠɔmaayei ɓɔɠɔ ʋɛ wo ɠilagilagi pɛ, unfemai zu nii wo feezu Kilista ʋɛ.

\VS{22}Anzaiti, à ɓɔɠɔmaayei wo-zinigiti bɛ, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la Maliɠii ʋɛ.

\VS{23}Mazɔlɔɔ anzazinigi ɠa é ga anzai ma ungi, eɠɛʋelei Kilista la ga Egilisii ma ungi. Kilista ɓɔɠɔi ɠa é ga Egilisii Ɠizo Nui, nii é ga kpusɛi.

\VS{24}Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei Egilisii ɓɔɠɔmaayeiɗai la Kilista ʋɛ, ʋele ɠana anzanuiti maanɛai ti ɓɔɠɔmaayei la ti-zinigiti bɛ fai pɛ su.


\par }{\PP \VS{25}Anzazinigiti, à wo-anzaiti nɛɛ ʋɛ, eɠɛʋelei Kilista Egilisii nɛa la ʋɛ, é za ná-faa zu.

\VS{26}É ɲadeni ga ná-saai maaʋele, é kole ga ziɛi ta daawooi,

\VS{27}mazɔlɔɔ é ɠɛni pɔ é dɛɛ ɓɔɠɔ ɠaazu, ga toɠa ga Egilisii é volozu, kɔzɔzu la ba, kpilikpilisu la kɔlɔgi ʋa, ɲadegai, naa pɛ daazeeliai.

\VS{28}Zekana anzazinigiti maanɛai ti ti-anzaiti nɛɛ la ʋɛ, eɠɛ ti-ɓusɛi. Zɔi é anzai nɛɛzu ʋɛ, naa ɓɔɠɔ nɛa ʋɛ.

\VS{29}Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la dɛ ɓɔɠɔ ɓusɛi wɔinzeɠeni, kɛni tɔun é ɗa kɔnɔkula, é ɗa sɛsɛbo, eɠɛʋelei Kilista kɛɛzu la Egilisii ʋɛ,

\VS{30}tɔɔzei da ga kpusɛi ʋaalobazuʋɛti.

\VS{31}«Naa ɠa é ba, zunui ɠa zeɠe kɛɛɠɛ ta dee ʋa, é ɠili anzai ʋa, ti felegɔ ta ɠɛ ga kpusɛ ɠila.»\FTNT{*}{{\FR 5:31 }{\FR{5:31
}}{\FT{}}{\XT{Zen 2:24}}{\FT{.}}}

\VS{32}Nii ɠa ga faa wola nii é ɠɛa lɔɔɠuni. Nà nii wosu, é lo Egilisii ta Kilista ʋa.

\VS{33}Nii é wo ma, naa ɠa ga zinigi ɠilagilagi anzai nɛɛ ʋɛ eɠɛ tɔ ɓɔɠɔi, anzai ɠilagilagi unfe sinigi ma.




\par }\Chap{6}{\SH Doun zɔlɔɔ nuiti ta ti-lointi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Dointi, à ɠolo wo zɔlɔɔ nuiti bɛ, Maliɠii maaʋele ma, mazɔlɔɔ naa ɠa soloogai.

\VS{2}«È-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee,» deve mɔungi ɠana, minazeɠegi polu,

\VS{3}«naa ɠa a kɛ è undaanɛ, è-zii zuɠooza gola eteai zu.»\FTNT{*}{{\FR 6:3 }{\FR{6:3
}}{\FT{}}{\XT{TSV 5:16}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{4}Wa ma, doun kɛɛɠɛiti, à mina wo-lointi sopele ɲɔu, wo ʋa ti yiiɠaawana, kɛlɛ à ti ɠula su, wo ti maaɠolo, wo ti lɛnɛ, é zoloo Maliɠii ná-faiti ma.


\par }{\SH Duɔiti ta duɔ kɛɛɠɛiti
\par }
{\PP \VS{5}Duɔiti, à ɠolo wa-luɔ kɛɛɠɛiti bɛ eteai zu, wo lua ti ʋa unfemai zu ta zii zɔledai, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la Kilista ʋɛ.

\VS{6}Naa mina ɠɛ ga ti ɠaazu vaa nɔ, wo ʋa nu ɛnɛkɛ nɔ, kɛlɛ à kɛ eɠɛ wa ɠɛ ga Kilista ná-duɔiti, wo GALA ziimai laazeeli ga wo-yɛnvui pɛ.

\VS{7}À botii ɠɛ ti ʋɛ ga ɠi pagɔi, eɠɛ nɔ wa ɠɛ kɛɛzu Maliɠii ʋɛ, nuiti taade.

\VS{8}À ɠizɛ su ga, è ɠɛni ga duɔ, ɓaa wɔɔlɔ, ɛsɛ ka ná-kulanumai zɔlɔɔ Maliɠii ya, eɠɛʋelei é faa ʋagɔi ɠɛa la.


\par }{\PP \VS{9}Wa ma, wɔiti wo ga duɔ kɛɛɠɛiti, à wo-ziɛ ʋelei ɓɛtɛ, é lo ti ʋa. À mina ti zulua. À dama naazu, wo ɠizɛ su ga wa tiye, wo-Maliɠii ɠa é geeɠɔlɔgi zu, é la ɗa ga zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ.


\par }{\SH GALA nui ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti
\par }
{\PP \VS{10}Gaaɓelagi ɠa ga: À wa-zobogi ɠaiziɛ wa-ɠilibalai zu wa Maliɠii, tɔun ná-zobo golai zu.

\VS{11}À ɓɔɠɔ maaɠili ga GALA ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ, naa ɠa a kɛ wo lo kpaan, Inɛgi ná-yaava vaiti pɛ daalɔɠɔma.

\VS{12}Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti tɛi, de ʋa ɠɛ ti zakpesu, kɛlɛ zɛnvu ɲɔiti ka de ti zakpesu, niiti ti geezuʋɛ: niiti ti devei wosu, ta niiti zobogi ti ya, naa ʋɛɛ niiti ba, ti zeini niima etea ɲɔi unda.

\VS{13}Naa ɠa é ba, à GALA ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ seɠe, naa ɠa a kɛ wo zoo wo kɔɔi ɠɔ folo ɲɔi zu, wo yɛ loni kpaan, wo ɓega ʋoluma ga ti pɛ maazuɓudɛ.

\VS{14}À lo kpaan: wo gaamai ɠɛ ga wa-zaamaɠiligi, wo telebodai ɠɛ ga wo-ɠakai makɛ ɠɔɔɠɔ zɔɔlai.

\VS{15}À wo-ɠɔɠɔa zaʋalagi ɠɛ ga zɛbɛi nii wa ziilɛigi ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli la.

\VS{16}Yeeɠɛɠalai pɛ su, à kidaaleʋei zeɠe ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi, nii wa zoo wo Inɛgi ná-abu ba mɛɛinti paa su la.

\VS{17}À kizogi ma ɠɔɔɠɔ wɔɔlɔgi lɔ unba, wo Zɛnvu Ɲadegai ná-boɠa zɔkpɔi zeɠe, nii é ga GALA daawooi.


\par }{\PP \VS{18}À GALA falii ɠɛ yeenɔpɛ GALA Zɛnvui ná-kpɔbai zu, ga GALA falii ta maanɛɛnɛi ma zii pɛ. Naa ɠa é ba, à ɠaaɓa ga ziilɔɔ laazeeliai pɛ, wo GALA falii ɠɛ GALA ná-nuiti pɛ bɛ.

\VS{19}À GALA fali nà ɓalaa bɛ̀, wooi ve zèa, nà ɠɛna ɓɔɛa, gè Woo Niinɛ Ʋagɔi ma lɔɔɠuzu vai lɛ ladalai zu ga pagɔ,

\VS{20}nii gè ga ma ɠeelai, gìliai ga yɔlɔɠɔiti. À GALA fali bɛ̀, ga gè ɗa ɓɔɛ ga ladalai, eɠɛʋelei maanɛai gè kɛ la.


\par }{\SH Tuʋɔgiti
\par }
{\PP \VS{21}Gi-ɠɛɛloin, gi-nɛɛɲɔɠɔi Tisike, wooɠɛɠila nui Maliɠii ná-botii zu, tɔ ɠa a nà-faiti pɛ bo wo ma, naa ɠa a kɛ wo ɠɛ kwɛɛ nii gè su.

\VS{22}Nà teʋesu wo ma, naama vai nɔ ma, naa ɠa a kɛ wo gá-vaiti kwɛɛ, é wo iɲɔdɔ ga pagɔ.


\par }{\PP \VS{23}Ɠɛɛɠɛ GALA ta Maliɠii Yesu Kilista ti ziilɛigi ve ade-ɠɛɛlointi pɛ bɛ, ta nɛɛbɛi, é ɓɔ kidaaleʋei ʋa.

\VS{24}GALA ná-zaalai yɛ naati pɛ ba, niiti ti ade-Maliɠii Yesu Kilista nɛai ʋɛ, ga nɛɛbɛi nii maa la valiboga eyɛsu pɛ.

\par }