\NormalFont\ShortTitle{1 Kolɛnte}

{\MTB Pɔle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi \newline  É Teʋeni

\par }{\MT Kolɛnte Nuiti Ma

\par }{\IMT Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

\par }{\IP Sɛʋɛ mɔungi nii teʋegai Kolɛnte nuiti ma, Keelai Pɔle ɠa é sɛʋɛni kona ʋuulɔɔlugɔ maazu lɔɔlugɔ (55) ɠɛɠala leʋegai ma Yesu zɔlɔɔgai ʋoluma (1:1). Tɔ ɠa é ga Pɔle ná-sɛʋɛ felegɔiti ma mɔungi niiti ti ade yea ti leʋegai Kolɛnte Egilisii ma. Tanisu é sɛʋɛi nii zɛʋɛni, siɛgi zu é ɠɛni la Efɛze, aisa é ʋa li la daalimai ma, nii é ɠɛni pɔ é bo Kolɛnte diizuʋɛ Masedoane ta galema ziɛgi zu (16:5-9).

\par }{\IP Sɛʋɛi nii ɠa ga gooɠaaʋotegi é ʋilɛ fai tanigaa ʋa, niiti Pɔle ti zɔlɔɔni Egilisii zu nui tanigaa ya, faa ɲɔi niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Egilisii zu, naati ti ɠɛni ga zeeɠaaɠwɛɛ vai ta koloɠologi. Kolɛnte taa wolai lɔɠɔɠulani gola, é lo koloɠologi ʋa, tɔ ɠa é ba é la ga kulafiliba vaa ga Kolɛnte Egilisii faa ɓaagiti sɔlɔɔ. Kolɛnte nuiti ta-zɛʋɛ mɔungi zu gaaɠwɛsu ɠila ka su nii tɔɠɔɠulaai, é lo nɛɛbɛi ʋa: gaaɠwɛsu puugɔ maazu saʋagɔi (13:1-13).

\par }{\IOT Unsosuʋɛ

\par }{\IO 1. Pɔle ná-tuʋɔ gooi laazeelini Kolɛnte nuiti ma ta é GALA mama ta-vaa zu (1:1-9).

\par }{\IO 2. Naa ʋoluma é tɔɔzei ga naati gaaɠula ba, niiti é ti ma ɠeela wooi zɔlɔɔni, é lo zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ba ti Kolɛnte Egilisii zu (1:10—4:21).

\par }{\IO 3. Naa ʋoluma é naa ɠaaɠulani ba, nii pilɛgai koloɠolo faiti ba, ta tukpɔ lo faiti ti keletiɛinti zɔɠɔzu (5:1—6:20).

\par }{\IO 4. Naa pɛ poluma, é kalagiti feeni, é lo vulu vai ʋa, ta kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ zuaiti, ta GALA dɛbi ʋelei maaɓɔgiti, naa ʋɛɛ zɛnvu zu vebɛaniiti so pelei, ta gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa, ti ɠula saai ya (7:1—15:58).

\par }{\IO 5. Gaaɓelasu, é kalagi tanigaa wo, é lo nu luʋa ʋelei tanigaa ʋa ta ɓɔɠɔ vaiti (16:1-24).



\par }\ChapOne{1}{\SH Tuʋɔ gooiti
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nɛ̀i gè ga Pɔle, tòligai GALA ziimai maaʋele ma, ga gè ɠɛ ga Yesu Kilista ná-keelai, gá ade-ɠɛɛloin Sosɛtɛne,

\VS{2}gá wo luʋɔsu, wɔi wo GALA ná-Egilisii zu Kolɛnte taazuʋɛ, wɔi wa-ɠotoiti gbaai wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista, wo loligai ga wo ɠɛ ga GALA ná-nuiti, wa naati kpein ti mini-o-mini ti wooɠulazu ade-Maliɠii Yesu Kilista ma, ti-Maliɠii, ada ɓalaagi de-Maliɠii.

\VS{3}Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.


\par }{\SH Pɔle GALA mama fai Kolɛnte nuiti ta-vaa zu
\par }
{\PP \VS{4}Nà mamagi veezu GALA bɛ yeenɔpɛ wa-vaa zu, tɔɔzei zaalai ʋa, é daa wo ma ga Yesu Kilista maaʋele.

\VS{5}Mazɔlɔɔ é wo laazeeliʋɛ, é ʋooʋa ma, fai pɛ su Kilista zaɓui zu, kpɔɛzuɠulai zu, faaɠwɛgi zu.

\VS{6}Zeele wooi é wosu Kilista ná-faa zu, naa ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ wo zaama ga pagɔ.

\VS{7}Naazu, wo la ʋalani GALA ná-vebɛanii tanɔpɛ ma, wɔiti wo ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-kulakɛlɛma yeei maaɓɔunsu.

\VS{8}Toɠa wo makɛ, wo lo kpaan eyɛsu gaaɓela foloi zeeli, nii a kɛ peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa, de-Maliɠii Yesu Kilista ná-foloi zu.

\VS{9}GALA ka ga wooɠɛɠila nu ná-minazeɠegiti su, GALAGI é wo loliga ga wo ɠɛ kpɔfaamai zu wa ná-Doun Zunui Yesu Kilista, ade-Maliɠii.


\par }{\SH Zeeɠaaɠwɛɛ vai Kolɛnte Egilisii zu
\par }
{\PP \VS{10}Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu ade-Maliɠii Yesu Kilista laaseigi maaʋele ma, wo pɛ à zoloo woo ɠila ma, zeeɠaaɠwɛɛ vaa mina ɠɛ wo zaama. À ɠili ʋa kpaan, wa-ɠisiɛi ta wo ɠisu vai ɠɛ ga ani ɠilagi.

\VS{11}Mazɔlɔɔ, kɛ̀ɛleaiti, Kolowe ná-pɛlɛwu nuiti ti bogɛ mà ga sakpegiti ta wo zaama.

\VS{12}Nii gè pɔ gè bo, toɠa ga nii: Wo ɠilagilagi ɠa bosu, é ɗa ɠɛ ma: «Nɔ̀un, nà ga Pɔle ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Apolɔse ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Piyɛlɛ ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Kilista ʋolu nu.»

\VS{13}Wa ɠisiɛzu ga Kilista ɠaaɠwɛɛʋɛ su ɓaa? Pɔle ɠa é ɓadɔni saa wului ma wa-vaa zu ɓaa? Wo ɓatizeni Pɔle laaseigi zu ɓaa?


\par }{\PP \VS{14}Nà GALA mamasu, ga gè la wo tanɔpɛ kpatizeni, kɛni Kilisepuse ta Gaiyuseni nɔ,

\VS{15}naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina ɠɛ, é ɓatizeni dàaseigi zu.

\VS{16}Ungo, gaama ʋe! Gè Setefanase ná-pɛlɛwu nuiti kpatizeni ɓalaa. Naa ʋoluma, gè la kwɛɛ, ni gè taɠiligaa ɓatizeni mɔnɔ.

\VS{17}Kilista la ɠɛni tèʋeni ɓatize vaa ma, kɛni Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai, naa mina ɠɛ ga nuɓusɛiti ta-ɠimalai ma ɓɔɛzuɠulai maaʋele, naa ɠa a kɛ Kilista zaa vai saa wului ma, naa mina ɠɛ ga wafuun faa.


\par }{\SH Yesu Kilista ɠa é ga GALA ná-zɛbɛi ta ná-ɠimalai
\par }
{\PP \VS{18}Tɛnɛgi é wosu é lo Kilista zaa vai ʋa saa wului ma, naa ɠa ga ɠimalala vaa naati gaazu, niiti ti undaaʋilisu, kɛlɛ dɛiti de kizo pelei ma, toɠa de ʋɛ ga GALA ná-zɛbɛi.

\VS{19}Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

\par }{\Q «Nà ɠima nuiti ta-ɠimalai ɠoloɠolo,

\par }{\Q nà keleɠele nuiti ta-ɠeleɠelegi ɠɛ ga faa ɲaka.»\FTNT{*}{{\FR 1:19 }{\FR{1:19
}}{\FT{}}{\XT{Eza 29:14}}{\FT{ bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.}}}


\par }{\PP \VS{20}Mini ɠa ɠima nui ná? Mini ɠa tɔ kalamɔin ná? Mini ɠa niima eteai zu daaɠɔlɔ nui ná? GALA ge la niima eteai zu ɠima vai ɠɛɛni ga ɠimalala vaa ɓaa?


\par }{\PP \VS{21}Tama, GALA ge deveni ná-ɠimalai zu ga eteai la zooga é ʋa tɔun kwɛɛ nui ná-ɠimalai zaɓui zu. Naa ɠa é ba, GALA ge deveni ga pagɛ ga é naati kizo, zɔiti ti ɠidaaleʋeai ga wooi naa maaʋele nii gi daazeelizu, nuiti ti kaazu ga ɠimalala ɓɔɛi ʋe.

\VS{22}Zuifuiti ta laavɔɔ vaiti maaɠaazaɠabosu, Gɛlɛkiiti ti ɗa ɠimalai ɠaiziɛ.

\VS{23}Giya ma, Kilista ɓadɔ vai saa wului ma, gá naama wooi laazeelizu, naa ɠa Zuifuiti bɛ ga kɔɠɔziɠa zaɓu, é ɠɛ ga ɠimalala vaa zii ɠiligiti bɛ,

\VS{24}kɛlɛ niiti GALA ge ti loligai, Zuifuiti ta zii ɠiligiti, Kilista ɠa ga GALA ná-zɛbɛi ta GALA ná-ɠimalai naati bɛ.

\VS{25}Mazɔlɔɔ nii é nu ɠaazu ga GALA ná-ɠimalalai, naama ɠimalai wɔɔlɔʋɛ, é leʋe nuiti ta-ɠimalai ʋa, ta nii é nu ɠaazu ga GALA ná-zɛbɛsulalai, naa zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ, é leʋe nuiti ta-zɛbɛsulai ʋa.


\par }{\PP \VS{26}Kɛ̀ɛleaiti, à ɓɔɠɔ ɠɛʋele ʋɛtɛ dɛɛ: Wo ɠɛni ga ɓɛgele, wɔiti GALA ge wo loligai ga wo ʋa pɔ? Eteai letemazu, ɠima nui la mɔinni wo zaama, ɓaa zobobɛ nuiti, ɓaa seizumaanɛgiti.

\VS{27}Kɛlɛ GALA ge yiimazeɠea ga naama aniiti, niiti eteai ti levezu ga ɠimalala aniiti, é ʋa ɠima geleiti unfe ga tiye. É yiimazeɠea ga zɛbɛsulala aniiti, é ʋa zɛbɛsu geleiti unfe ga tiye.

\VS{28}GALA ge yiimazeɠeʋɛ ga naa, nii eteai devezu ga tosu la ba, ti ɓaaɠulazu ma, é la ɠaazu ga ani nɔpɛ, nii a kɛ é naati gaaʋala ba, niiti ti levezu ga ani ɓiigiti,

\VS{29}naa ɠa a kɛ, nuɓusɛi tanɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ maamusɛ GALA gaazu.

\VS{30}Kɛlɛ GALA ge wo ɠiliʋɛ Yesu Kilista ʋa, é Kilista ɠɛ ga da-ɠimalai. Kilista maaʋele ma de ɠɛa ga telebo nuiti GALA gaazu, ta nu ɲadegaiti, de unmɔɔgi zɔlɔɔga da-ɠotoiti ma.

\VS{31}Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu: «Zɔi é pɔ ga é ɓɔɠɔ maamusɛ, é ɓɔɠɔ maamusɛ Maliɠii ɠɛɛ vaiti su.»\FTNT{†}{{\FR 1:31 }{\FR{1:31
}}{\FT{}}{\XT{Zel 9:23}}{\FT{.}}}




\par }\Chap{2}{\SH Pɔle ná-tɛnɛgi é boni Kolɛnte
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kɛ̀ɛleaiti, siɛgi zu gè liini la wo ʋɔ bɛ, ga gè GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vaiti daazeeli wo ma, gè la ɠɛni woo woni wo ma, nii gaaɠaazu ɓaai, ɓaa ɠima ɓɔɛ maayikiai.

\VS{2}Mazɔlɔɔ gè deveni ga gè mina ani ɠili nɔpɛ kwɛɛ, yeeɠɛɠalai zu gè kɛɛzu wo zaama, kɛni Yesu Kilista, Yesu Kilista nii é ɓadɔni saa wului ma.

\VS{3}Naa ɠa é ba, gè ɓɔɠɔ lɛɛni ga woye ga zɛbɛ la bà, gè ɠɛ duai ta sasuɓali wolai zu.

\VS{4}Nà-kalagi ta nà-tɛnɛgiti ti la ɠɛni wosu ga nuɓusɛiti ta-ɠeleɠelegi ma ɠimalai, kɛni Zɛnvu Ɲadegai ná-zɛbɛi ma ɠulakɛlɛmai lɛɛ vai,

\VS{5}naa ɠa a kɛ wa-ɠidaaleʋei mina zɛlɛ nuɓusɛiti ta-ɠimalai ʋa, kɛni GALA ná-zɛbɛi.


\par }{\SH GALA ná-ɠimalai
\par }
{\PP \VS{6}Anɛɛ naa ʋe, ɠimala ɓɔɛi ɠa gi daazeelizu naati ma, niiti ti ga nu ɠiteiti kidaaleʋei zu. É la ga nii eteai devezu ga ɠimalai, ɓaa niima eteai zu ɠundiɠiiti ta-ɠimalai, niiti ti ʋaazu ɲɛɛlɛzu.

\VS{7}Gá GALA ná-ɠimalai laazeelizu, nii é ɠɛni dɔɔɠui zu eyɛsu za. GALA ge kpɛtɛni ɠana kaite aisa wɔlɔwɔlɔi, é ʋa ɠɛ ga lɛbiyai ade ma vaa ma.

\VS{8}Eteai niizu ɠundiɠiiti taɠila kpalaa ge la ɠɛni naama ɠimalai ɠwɛɛ. Mazɔlɔɔ ni ti ɠɛni kwɛɛ, ti la ɓena lɛbiya Maliɠii ɓadɔ saa wului ma.

\VS{9}Kɛlɛ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

\par }{\Q «Nii nu nɔpɛ gaazu la dɛ kaani,

\par }{\Q nii nu woiyeɠe la dɛ mɛnini,

\par }{\Q nuɓusɛ la dɛ ɠigaiziɛni su,

\par }{\Q naa ɠa GALA ge kpɛtɛai naati bɛ, niiti ti nɛai ʋɛ.»\FTNT{*}{{\FR 2:9 }{\FR{2:9
}}{\FT{}}{\XT{Eza 64:3}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{10}Tama, ada ɠa GALA ge dɔɔɠuzu vai naa ɠulaai kɛlɛma ade ʋɛ ga ná-Zɛnvui maaʋele. Tɔɔzei Zɛnvui ɠa fai pɛ fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu, anɛɛ GALA ná-faazeikpasui niiti ti lɔɔɠuai gola.

\VS{11}Nu ɓɔɠɔ yɛnvui nɔ ɠa é ɠigi zu vai ɠwɛɛ. Zekana é la, GALA Zɛnvui nɔ ɠa é GALA kigi zu vai ɠwɛɛ.


\par }{\PP \VS{12}Gá ma, gi la eteai ná-zɛnvui zɔlɔɔni, kɛni Zɛnvui ɓɔɠɔi nii seɠeai GALA pɔ bɛ, naa ɠa a kɛ gi faanɛɛi kpein kwɛɛ, nii GALA ge kɛa gi ʋɛ.

\VS{13}Gi la naama ɓɔɛiti bosu eɠɛʋelei nui ná-ɠimala ɓɔɛi ma ɠalagi la, kɛlɛ kɛni niiti GALA Zɛnvui kalagi wosu da. Zekana gi zɛnvu zu ɠaama vaiti zɔɠɔzuɠulazu la ga zɛnvu zu ɓɔɛiti.\FTNT{†}{{\FR 2:13 }{\FR{2:13
}}{\FQ{ga zɛnvu zu ɓɔɛiti}}{\FT{: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii:
}}{\FQA{naama nuiti ma, niiti ti Zɛnvui ɠwɛɛ}}}


\par }{\PP \VS{14}Kɛlɛ nui nii GALA Zɛnvui la ziimaʋɛ, é la zooga é ʋa yeezei Zɛnvui tɔna ná-gaama vaiti bu, mazɔlɔɔ naati ta tɔun gaazu ga ɠimalala vaa nɔ. É la zooga é ʋa ti ɠaaɠa, tɔɔzei GALA Zɛnvui nɔ ɠa é ma zobogi veezu pɛ, nu ʋa ti yɔɠɔzuɠwɛɛ.

\VS{15}Nui GALA Zɛnvui ziimaʋɛ, naa ɠa zoo é fai pɛ ma lukpɔi ɠaaleʋe, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa tɔun tukpɔɠaaleʋe.

\VS{16}Mazɔlɔɔ GALA Sɛʋɛi bogɛ, é ɠɛ ma:

\par }{\Q «Ɓɛ ɠa é Maliɠii ná-kisiɛi ɠwɛɛ,

\par }{\Q ɓɛ ɠa a zoo é tɔun kala?»\FTNT{‡}{{\FR 2:16 }{\FR{2:16
}}{\FT{}}{\XT{Eza 40:13}}{\FT{ bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.}}}

\par }{\MM Tama adɔun, Kilista ná-kisiɛi ɠa é de ya.




\par }\Chap{3}{\SH GALA ná-botiɠɛ nuiti tosuʋɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nɔ̀un nà, kɛ̀ɛleaiti, gè la ɠɛni zooni gè ʋa ɓɔɛ wo ʋɔ eɠɛ nuiti GALA Zɛnvui loni ti luɠɔ, gè ɠɛni ɓɔɛzu wo ʋɔ eɠɛ etea nuɓusɛiti nɔ, eɠɛ doungoiti kidaaleʋei zu Kilista ma.

\VS{2}Gè ɲiimiɗɛi nɔ veeni wo ya, daamiani kpaaɓaa ge la ɠɛni de, mazɔlɔɔ wo la ɓena ziɛ bu. Anɛɛ niizuʋɛ, wo la dɛ ziaa bu,

\VS{3}tɔɔzei wa dɛ ziɛzu nɔ ga etea nuɓusɛiti siɛ ʋelei. Tama tɛi tolo ɲɔi wo zaama, ta kpɔɛ vaiti, wo la ziɛzu ga etea nuɓusɛiti kɛʋele ɓaa?

\VS{4}Siɛgi zu wo taɠila ge ɠɛɛzu ma la: «Nà ga Pɔle ʋolu nu,» zɔi ɠɛ ma: «Nà ga Apolɔse ʋolu nu,» nuɓusɛiti tuʋa ʋelei la ga naa ɓaa, wo ʋa ɠɛ ziɛzu la?


\par }{\PP \VS{5}Ɓɛ ɠa mu é ga Apolɔse? Ɓɛ ɠa é ga Pɔle? Botiɠɛ nuiti nɔ, niiti wo ɠidaaleʋeai nɔ ti ya, eɠɛʋelei Maliɠii ma zobogi vea la ɛsɛ zea.

\VS{6}Gè siinni, Apolɔse kɔ ga ziɛi, kɛlɛ GALA ka é kpɛtɛni.

\VS{7}Naa ma, zɔi é siinsu, ta zɔi é kɔɔzu ga ziɛi, naati ti la ga ani nɔpɛ, kɛni GALA, nii é kpɛtɛzu.

\VS{8}Zɔi é siinsu, ta zɔi é kɔɔzu ga ziɛi, ta ga ɠɛʋele nɔ, GALA ka ti ɠilagilagi zala, é zoloo ta-wotiiti ma, ta kɛ.

\VS{9}Mazɔlɔɔ gá botii ɠɛɛzu ʋɔɔma GALA ná-fai zu, wa ga GALA ná-kpalagi.

\par }{\PP Wa ɓalaa wa ga GALA ná-pɛlɛi.

\VS{10}Eɠɛʋelei GALA ge tèʋegai la wo ma ná-zaalai zu, gè seɓasemai laa, eɠɛʋelei ɠima ʋɛlɛ lo nui a ɗa kɛ la. Niizu, nu ɠili ka ta lo maazu. Kɛlɛ ɛsɛ ge dama ga ma ʋɛlɛi lo pelei maazu.

\VS{11}Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa seɓasema ɠili da mɔnɔ, zɔi ʋolu daai, nii é ga Yesu Kilista.

\VS{12}Nui ta ɠa zoo é to seɓasemai naa maazu ga zanugi, ɓaa walii, ɓaa kɔtu zɔngɔ ɓaagiti, ɓaa gului, ɓaa tufa vɔɔi, ɓaa muiin.

\VS{13}Kɛlɛ ɛsɛ ná-kɛɛwotii ma zii ɠa ɠula kɛlɛ zu tukpɔɠaaleʋe voloi, tɔɔzei toɠa ɠula kɛlɛ zu abui ɠa, abui ɠa ɛsɛ gilagilagi ná-kɛɛwotii zuɠɔɠɔ.

\VS{14}Ni nui ta ná-kɛɛwotii é togai seɓasemai naa ɠa, naa la ɠɛ ɠalani abui ɠa, naama nui ɠa zalai zɔlɔɔ.

\VS{15}Kɛlɛ zɔi ná-kɛɛwotii a ɠalana, toɠa ʋala salai ma, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi ɠa ɠizo, eɠɛ a leʋe abui zaama.


\par }{\PP \VS{16}Wo la suɠwɛɛ ɓaa ga wa ga GALA sei ʋɛlɛi, ga GALA Zɛnvui ɠa zeini wo-yiimaʋɛ?

\VS{17}Ni nu a GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolona, GALA ka naama nui ɠoloɠolo. Mazɔlɔɔ GALA sei ʋɛlɛi ɲadegɛ, wa ɠa wo ga naama ʋɛlɛi.


\par }{\PP \VS{18}Nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ yaava. Ni nui ta ɠa wo zaama, é ɓɔɠɔ ɠaazu ga ɠima nu eteai ná-kɛʋelei ma, é ɠɛ ga ɠimalala nu, naa ɠa a kɛ é ɠɛ ga ɠima nui.

\VS{19}Mazɔlɔɔ niima eteai ná-ɠimalai ɠa ga ɠimalala vaa GALA gaazu. Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

\par }{\Q «Toɠa ɗa ɠima nuiti so ga balii, nii é ga ta-ɠeleɠele ɲɔi.»\FTNT{*}{{\FR 3:19 }{\FR{3:19
}}{\FT{}}{\XT{Zɔɓ 5:13}}{\FT{.}}}


\par }{\MM \VS{20}Sɛʋɛʋɛ mɔnɔ ga:

\par }{\Q «Maliɠii ɠima nuiti ta-ɠisiɛiti kwɛɛ, ta nɔ ga faa ɲaka.»\FTNT{†}{{\FR 3:20 }{\FR{3:20
}}{\FT{}}{\XT{Guy 94:11}}{\FT{ bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.}}}


\par }{\MM \VS{21}Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ lɛ su ga nuɓusɛ vaa. Mazɔlɔɔ ti pɛ ta ga wɔnɔ,

\VS{22}é ɠɛni ga Pɔle ʋe, ɓaa Apolɔse ʋe, ɓaa Piyɛlɛ ʋe, ɓaa eteai ʋe, ɓaa nu yɛnvui ʋe, ɓaa saai ʋe, ɓaa niizu vaiti be, ɓaa faiti be ti ʋaazu. Ti pɛ ta ga wɔnɔ,

\VS{23}kɛlɛ wɔun, wa ga Kilista nɔnɔiti, Kilista ɠɛ ga GALA nɔnɔ.




\par }\Chap{4}{\SH Kilista ná-keelaiti
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wo maanɛɛʋɛ, wo gi leve ga Kilista ná-botiɠɛ nuiti, ta nuiti GALA ná-fai ma lɔɔɠuzu vaiti kalivaai ti ma.

\VS{2}Nii ɛsɛ pɛ ge pɔ kaliva ma makɛ nuiti ta-vaa zu, naa ɠa é ga, ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nuiti.

\VS{3}Nɔ̀un nà, gè la yiizoolɛzu ga wo tùkpɔɠaaleʋe vai, ɓaa eteai tùkpɔɠaaleʋe vai. Gè la ɓɔɠɔ lukpɔɠaaleʋezu ɓalaa, nà ɓɔɠɔi.

\VS{4}Anɛɛ ni gè la ɓɔɠɔ ʋeelalazu kìgi zu, naa la bosu ga nà pee zɔlɔɔ naa zu. Zɔi é tùkpɔɠaaleʋezu, tɔ ɠa é ga Maliɠii.

\VS{5}Naa ɠa é ba, à mina faa nɔpɛ ma lukpɔ ɠaaleʋe ma yeeluɠɔ, eyɛsu Maliɠii ʋa. Toɠa kpidii zu lɔɔɠuzu vaiti kula kɛlɛma, é nuiti ziimaʋɛ vaiti dɛɛ. Názu ɠa ɛsɛ ka maamusɛi zɔlɔɔ da GALA zea.


\par }{\PP \VS{6}Kɛ̀ɛleaiti, nii gè boga, gè pokɔɠɔga gi ma gá Apolɔse, é ɠɛ wo ʋɛ ga kalagi. Wa gaaɠa ɓalaa ga gá-ʋoogi maaʋele, ga wo mina ɓudɛ naa maazu, nii sɛʋɛai, wo tanɔpɛ ge mina waso, é ʋa lo nu ʋolu, nu laalɔɠɔma.

\VS{7}Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa é è vizɔ ga zɔiti ba? Leeni ɠa é è ya, nii GALA ge la feeni è ya? Ni tama fea nɔ ʋe è ya, ɗa wasosu ɠale, eɠɛ é la veeni nɔ è ya?


\par }{\PP \VS{8}Wo wo wɔinma anii pɛ sɔlɔɔgɛ na! Wo ɓɛtɛʋɛ na! Wo ɠɛa ga masagiti, tama gi la ga masagaa! Nà pɔ ga wo masa fai ɠɛ ga ɠite, naa ɠa a kɛ gi masa fai ɠɛ wo ʋa!

\VS{9}Mazɔlɔɔ nà ɠisiɛzu ga GALA ge gi zeiɗa, gɛi gi ga keelaiti, gi ɠɛ ga nuiti ma ɠaaɓelagiti, gi ɠɛ eɠɛ nuiti deveai ti ma ga ti za kɛlɛi zu, gi ɠɛa ga pɛtɛ ganii eteai pɛ bɛ: geezuɠeelaiti bɛ, ta nuɓusɛiti pɛ bɛ.

\VS{10}Gá ga ɠimalala nuiti Kilista ná-faa zu, kɛlɛ wɔun, wa ga ɠima nuiti wa-ɠilibalai zu wa Kilista. Zɛbɛ la gi ʋa, kɛlɛ wɔun, wo zuɓaaʋɛ. Lɛbiyai ɠa wo ʋɛ, kɛlɛ gɔun, ɓaaɠulaʋɛ gi ma!

\VS{11}Zaaɠaza, gi maa ɠa nɔɠɔzu ga pului, ta kpɔɔle wɔin, ta seɠe vɛɛloi, gá doɠai laawu, gi ɠɛ ga teʋeteʋe nuiti,

\VS{12}gá ɓɔlɔzu ga botii ɠɛa ga gi-yeeiti. Ta gi ʋoomuna, gi tuya loo. Ta gi wɔinzeɠena, gi ziɛ naa wu.

\VS{13}Siɛgi zu ti gi-lɔɠɔi ɠoloɠolosu da, gá ɗa ɓɔɛ ga pagɔ. Ta gi levezu ga eteai ma nɔɠɔi, anii pɛ ma ɠaʋai, eyɛsu niizu.


\par }{\PP \VS{14}Wo unfe faa laade gè ʋa ɠɛ niima vaiti sɛʋɛzu la wo ma, kɛlɛ gè wo ɠala, eɠɛʋelei wo la ga dòinti, wo nɛai bɛ̀.

\VS{15}Anɛɛ ni kalamɔn waapuugɔ (10.000) ɠa wo ya Kilista ná-fai zu, wo-ɠɛɛ ɠa ɠila kpe nɔ, tɔɔzei nà ɠa gè wo zɔlɔɔga kidaaleʋei zu, Yesu Kilista ná-fai zu, ga Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai maaʋele.

\VS{16}Nà wo maanɛɛnɛzu deɠɛmu ga wo ʋokɔɠɔ mà.

\VS{17}Naa ɠa é kɛɛni, gè Timɔte leʋeni wo ma, dòin nii nɛai bɛ̀ gola, é ga wooɠɛɠila nu Maliɠii ná-fai zu. Toɠa wo ɠitoo naati su, ʋelei gè nà-eteai ziɛzu la Kilista ná-fai zu, ʋelei gè ma ɠalagi wosu da adaʋɛ pɛ, Egilisiiti su.


\par }{\PP \VS{18}Wo zaama, tanigaani ti ɠɛni wasosu, ti ɗa ɠisiɛ ga gè la mɔ ʋa wo ʋɔ bɛ.

\VS{19}Kɛlɛ ni Maliɠii a laana ga, su la ɠoozazu gè ʋa wo ʋɔ bɛ. Názu waso nuiti ta-ɓɔɛzuɠulai laade gè ʋa ɠɛ kaazu, kɛlɛ kɛni ti-zɛbɛi!

\VS{20}Mazɔlɔɔ GALA ná-masadai la ga kpɔɛzuɠulai nɔ, kɛni zɛbɛi.

\VS{21}Leeni ɠa wo pɔ? Gè ʋa wo ʋɔ bɛ ga tukpɔi, ɓaa nɛɛbɛi ta sɛsɛbogi?




\par }\Chap{5}{\SH Kpusɛ zu vaiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Egilisii zu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Toɠa wosu adaʋɛ pɛ ga koloɠologi ɠa wo zaama, koloɠologi nii nui niiti vɔlɔ ti la GALA kwɛɛ, ti la ma zii ɠɛɛzu, ga wo taɠila ge ʋilɛga kɛɛɠɛ anzai ʋolu!

\VS{2}Wasogi ɠa wo su gola! Wo pɛ wo maanɛɛni wo yiiɓɔlɔ, naa ɠa a la kɛ zunui é naama vai ɠɛai, é ɠula wo zaama!

\VS{3}Nɔ̀un nà, anɛɛ ni màaɠoozaʋɛ wo ʋa kpusɛi zu, nà wo ɠoba kisiɛi zu. Tama gè nui naa lukpɔɠaaleʋea Maliɠii Yesu laaseigi zu, eɠɛ nà ɠɛ ná.

\VS{4}Wa ɠaalɛɛna ba, nà wo ɠoba kisiɛi zu. Maliɠii Yesu ná-zɛbɛi zu,

\VS{5}à naama zunui ve Setana ya, nii a kɛ kpusɛi ɠoloɠolo, nii a kɛ zɛnvui ɠizo Maliɠii ná-foloi zu.\FTNT{*}{{\FR 5:5 }{\FR{5:5
}}{\FQ{nii a kɛ kpusɛi ɠoloɠolo, nii a kɛ zɛnvui ɠizo Maliɠii ná-foloi zu}}{\FT{: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii:
}}{\FQA{nii a kɛ faa ɲɔi nii é ziimaʋɛ, naa ɠoloɠolo, nii a kɛ é ɠizo Maliɠii ná-foloi zu}}}


\par }{\PP \VS{6}Wa-ɓɔɠɔwɔɔlɔi la ʋani. Wo la kwɛni ɓaa, ga: «lɛʋɛi tago nɔ ɠa a ɗa ɓulu vukɔ ɠaayɔgai pɛ kpokolo»?

\VS{7}À lɛʋɛ wɔlɔmaiti kpein kula ɓɔɠɔ zaama, naa ɠa a kɛ wo ɠɛ ga ɓulu vukɔ ɠaayɔga niinɛi. Gaamazu, lɛʋɛ la wo ʋa, mazɔlɔɔ ada-Ʋakegi ma ʋaala ziʋoi ɠulani ga zalaɠai, Kilista ɓɔɠɔi ɠa é ga naa.

\VS{8}Naa ɠa é ba, ade mina da-vɛtii naa ɠula ga lɛʋɛ wɔlɔmai, é mina ɠɛ ga keleɠele ɲɔi ta suɲɔi ma lɛʋɛi, kɛlɛ kɛni é ɠɛ ga ɓului lɛʋɛ la su, nii é ga ɲadegi ta gaamai.


\par }{\PP \VS{9}Gè sɛʋɛni nà-sɛʋɛi zu, gè teʋe wo ma, ga kpɔfaama mina ɠɛ wo yɔɠɔzu, wa koloɠolo nuiti.

\VS{10}Naa la bosu ga kpɔfaama mina ɠɛ wo yɔɠɔzu ɲɛgɛlɛin, wa naati kpein ti eteai zu ga koloɠolo nuiti, ta koozu yii nuiti, ta unma nuiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti ba. Ni naa ʋe, kɛni wo ɠula eteai zu.

\VS{11}Ɓa. Nii gè pɔ gè bo, naa ɠa ga, kpɔfaama mina ɠɛ wo yɔɠɔzu wa nui naa, nii é ɠɛɛzu, toɠa ga kidaaleʋe nui ta, ni a ɠɛna ga koloɠolo nui, ɓaa koozu yii nui, ɓaa kɔɔɠɔ gani kɔɔ nui, ɓaa tɔɠɔ ɠoloɠolo nui, ɓaa nui dɔɔi koloɠologai, ɓaa unma nui. Wo maa la nɛɛni, wo ʋa anɛɛ daami wo ʋɔɔma wa naama nu zii.

\VS{12}Nà ɠa nɛi màanɛai, gè naati tukpɔɠaaleʋe, niiti ti la ga kidaaleʋe nua ɓaa? Zɔiti ti wo zaama, naati tɛi wo ʋa ɠɛ ga ta-lukpɔɠaaleʋe nuiti ɓaa?

\VS{13}Zɔiti ti la ga GALA pɛlɛ wu nui ta, GALA ka naati tukpɔɠaaleʋezu. «À nu ɲɔi ɓɛ, wo kula ɓɔɠɔ zaama.»\FTNT{†}{{\FR 5:13 }{\FR{5:13
}}{\FT{}}{\XT{TSV 17:7}}{\FT{ bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.}}}




\par }\Chap{6}{\SH Keletiɛinti zɔɠɔzu lukpɔɠaaleʋe vai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ni kpɔɛ ɠa wo ta yɔɠɔzu ta kɛɛɠɛloin, toɠa zoo ɠale, é lii la tukpɔɠaaleʋe nuiti pɔ bɛ, ti la luazu GALA ba, é la lia la GALA ná-nuiti pɔ bɛ?

\VS{2}Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga GALA ná-nuiti ka ti ʋaazu eteai lukpɔɠaaleʋezu? Ni tama wa ɠa wo maanɛai ga wo eteai lukpɔɠaaleʋe, wo la zooga wo ʋa faa goiti ma lukpɔi ɠaaleʋe ɓaa?

\VS{3}Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga ada geezuɠeelaiti tukpɔɠaaleʋezu? Faa ɓɛgele ɠa mu é eteai zu, nii de la zooga ma lukpɔi ɠaaleʋezu?

\VS{4}Tama, siɛgi zu tukpɔɠaaleʋe vai ta wo zaama la, ga niima eteai zu vai ta, zɔiti ti la levezu ga ani nɔpɛ Egilisii zu, naati ka wo ti zeɠezu ga tukpɔɠaaleʋe nuiti!

\VS{5}Nà nii wosu wo unfe fai ma. Ɠima nu ɠila kpalaa ge la wo zaama mu ɓaa, nii a zoo é ɠɛɛɠɛlointi ta-vaawogi wo!

\VS{6}Kɛlɛ ɠɛɛɠɛloin ɗa kɛɛɠɛloin lukpɔ, naa ɗa ɠɛ kidaaleʋelala lukpɔɠaaleʋe nuiti gaazu!


\par }{\PP \VS{7}Toobu mu ka niina é wo zaama, ga wo ɓɔɠɔ lukpɔ vai. Leeni vaa zu wo la yiilɔɔzu telebotala vai tanigaani bu? Leeni vaa zu wo la laazu ga ti ʋa la loo wo ma?

\VS{8}Kɛlɛ tɔun, wa ɠa wo telebotala vai ɠɛɛzu, wo ɗa toomai ɠɛ, wo ɗa naa ɠɛ ɠana ga wo-ɠɛɛlointi!

\VS{9}Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga telebotala nuiti ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga ga tɔnɔ? À mina ɓɔɠɔ yaava, koloɠolo nuiti ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga ga tɔnɔ, ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti, naa ʋɛɛ wɛɛnziɛ nuiti ba, ta zunuiti ti laazu ga ɓɔɠɔ,

\VS{10}naa ʋɛɛ unma nuiti, ta koozu yii nuiti ba, naa ʋɛɛ nuiti ba ti ɓɔɠɔ veai dɔɔ ya, ta tɔɠɔ ɠoloɠolo nuiti, é ʋɛɛ ladalala nuiti ba. Ti pɛ ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga ga tɔnɔ.

\VS{11}Zekana wo tanigaani wo ɠɛni la. Kɛlɛ wo gbani, wo makɛ yɛ GALA bɛ, wo ɠɛ ga telebo nuiti GALA gaazu ga da-ƓALAGI ná-Zɛnvui maaʋele, Maliɠii Yesu Kilista laaseigi zu.


\par }{\SH À wo-ɓusɛi zo ga pagɔ, é ɠɛ ga lɛbiya GALA bɛ
\par }
{\PP \VS{12}«Zobo feeʋɛ bɛ̀ ga gè fai ma zii pɛ kɛ,» kɛlɛ kulanuma la fai pɛ ba. «Zobo feeʋɛ bɛ̀ ga gè fai ma zii pɛ kɛ,» kɛlɛ gè la ɓɔɠɔ vea faa nɔpɛ zea, é ʋa zei ùnda.

\VS{13}«Daamianigi ɠa ná nu ɠogi vaa ma, nu ɠogi ɠa ná daamianigi vaa ma.» GALA ka ti zeizu felegɔ pɛ koloɠolo. Nui ɓusɛi la ga koloɠologi nɔnɔ. Toɠa ga Maliɠii nɔnɔ, Maliɠii ɠa ga kpusɛi nɔnɔ.

\VS{14}GALA nii é Maliɠii wuzeɠeni, é kula saai ya, toɠa de wuzeɠe ɓalaa, é de ɠula saai ya ga ná-zɛbɛi maaʋele.

\VS{15}Wo la kwɛɛ ɓaa, ga wo-ɓusɛiti ta ga Kilista ɓusɛi ʋaalobazuʋɛti? Gè Kilista ɓusɛi ʋaalobazuʋɛ ta zeɠena, gè kɛ ga koloɠolo anzanui ɓusɛi ʋaalobazuʋɛ ta? Naa li poun!

\VS{16}Wo la kwɛɛ ɓaa, ga zɔi é ɠilizu koloɠolo anzanui ʋa, ta naa ta ga kpusɛ ɠila? Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

\par }{\Q «Ti felegɔ ta ɠɛ ga kpusɛ ɠila.»\FTNT{*}{{\FR 6:16 }{\FR{6:16
}}{\FT{}}{\XT{Zen 2:24}}{\FT{.}}}


\par }{\MM \VS{17}Kɛlɛ nui é ɠilizu Maliɠii ʋa, ta naa ta ga zɛnvu ɠila.

\VS{18}À ɓizɛ koloɠologi ʋa! Zɔɔma ɠotoiti nui ti ɠɛɛzu, naati ta kpusɛi ʋoluʋelei, kɛlɛ zɔi é ɓɔɠɔ veezu koloɠologi ya, toɠa kotoi ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ɓusɛi laalɔɠɔma.

\VS{19}Wo la kwɛɛ ɓaa, ga wo-ɓusɛi ɠa ga Zɛnvu Ɲadegai zei ʋɛlɛi, nii é wo-yiimaʋɛ, wo sɔlɔɔgai GALA zea? Wo la ga ɓɔɠɔ nɔnɔ.

\VS{20}Mazɔlɔɔ wo unmɔɔgɛ ga sɔngɔ ɓaa. Deɠɛmu à GALA dɛbi ga wo-ɓusɛi.




\par }\Chap{7}{\SH Vulu vai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ade naati pɛtɛna, faiti wo ti-ma zɛʋɛi ɠɛai mà. Pagɛ zunui ma ga é mina anzanu vulu.\FTNT{*}{{\FR 7:1 }{\FR{7:1
}}{\FQ{Pagɛ zunui ma ga é mina anzanu vulu}}{\FT{: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii:
}}{\FQA{Wo ɠɛni ma: «Pagɛ zunui ma ga é mina anzanu vulu»}}}

\VS{2}Kɛlɛ tama, nii a kɛ koloɠologi maala, fizɔgɛ zunui ɠilagilagi ɓɔɠɔ anzai ɠɛ zea, anzanui ɠilagilagi ɓɔɠɔ zinigi ɠɛ zea.

\VS{3}Zunui zini tosuʋɛ ɠɛ anzanui ʋɛ, anzai anzanu losuʋɛ ɠɛ ɠana nɔ sinigi ʋɛ.

\VS{4}Mazɔlɔɔ anzai ɓusɛi la nɔ ga tɔ ɓɔɠɔi nɔnɔ, toɠa ga sinigi nɔnɔ. Zenɔ ɠana é la, anzazinigi ɓusɛi la ɓalaa nɔ ga tɔ ɓɔɠɔi nɔnɔ, toɠa ga anzai nɔnɔ.

\VS{5}À mina yeeɠula wa-lakobai wu, kɛni wa zoloona su yeeɠɛɠala laawu, nii a kɛ wo ɓɔɠɔ ve GALA falii ya. Naa ʋolu wo ɠale ma ɓɔɠɔ ma, naa ɠa a kɛ, Setana mina wo lɛ ga, ga wa ɓɔɠɔzotalai maaʋele.

\VS{6}Nà nii wosu, gè wo ɠula ɠeleɠele dɛɛ, kɛlɛ deve laade.

\VS{7}A la nɛɛ bɛ̀ ga ɛsɛ pɛ ge ɠɛ ga nɔ̀un kɛʋele, kɛlɛ ɛsɛ ta ná-vebɛanii ʋe, GALA ge fea zea, ta nɔnɔ ɠa ga nii, zɔi nɔnɔi ɠɛ ga nuu.


\par }{\PP \VS{8}Nà bosu naati ma, niiti ti la ga anzazini, ta niiti ti la zini bɛ, ta poanzaiti, ga pagɛ ti ma, ti yɛ ɠana, eɠɛʋelei gè la.

\VS{9}Kɛlɛ ni wo la zoosu wo ʋa ɓɔɠɔ zo, à vului ɠɛ, mazɔlɔɔ soloogɛ wo vului ɠɛ, wa ʋa ɗa ɠalasu ga ɓɔɠɔyiimai.


\par }{\PP \VS{10}Zɔiti ti vului ɠɛai, devei gè bosu, nà laade gè ʋa ɠɛ bosu, Maliɠii ɠa é bosu: Anzanui fuluai, é mina ɠula sinigi ya.

\VS{11}Ni a ɠulana zea, é mina mɔ zei zini bɛ ʋolu, ɓaa é ti yɔɠɔzuɓɛtɛ ta sinigi. Zunui mina ɠɛlɛ anzai ʋa.


\par }{\PP \VS{12}Nà bosu zɔiti ma, Maliɠii woo la ga nii, nà ɓɔɠɔ ʋe ga: Ni kidaaleʋelala anzanui ta ɠa kidaaleʋe zunui ta ya, ni nɛɛʋɛ anzanui ʋɛ ga ti eteai ziɛ ʋɔɔma, zunui mina ɠɛlɛ ba.

\VS{13}Zekana nɔ é la, ni kidaaleʋe anzanui ta ɠa kidaaleʋelala zunui ta ya, ni nɛɛʋɛ zunui ʋɛ ga ti eteai ziɛ ʋɔɔma, maa la nɛɛni, é ʋa ɠɛlɛ sinigi naa ʋa.

\VS{14}Mazɔlɔɔ kidaaleʋelala zinigi ɠa ɲadesu ga anzai maaʋele, kidaaleʋelala anzanui ɠa ɲadesu ga sinigi maaʋele. Ni naa laade, ti-lointi ta ɠɔzɔ, tama gaamazu ti ɲadegɛ.

\VS{15}Anɛɛ naa ʋe, zɔi é la ga kidaaleʋe nu, naa a wɔinna ga ti bali ma, à zɛ ná, é naa ɠɛ. Zɔi é ga kidaaleʋe nui, zunui, ɓaa anzanui, naa la ɠilini naazu. GALA ge wo loligɛ ga wo eteai ziɛ ziilɛigi zu.

\VS{16}Mazɔlɔɔ anzanui, ɗa kwɛɛ ɠale, ni è la ʋaazu è-zinigi ɠizosu? Ɓaa anzazinigi, è kwɛɛ ɠale, ga è la ʋaazu è-anzai ɠizosu?


\par }{\SH À eteai ziɛ eɠɛʋelei GALA ge wo loliga da ga wo siɛ
\par }
{\PP \VS{17}Ɛsɛ ge ziɛ nɔ naama yai zu nii Maliɠii feai bɛ, siɛgi zu GALA ge tolini da. Zekana gè ma levei veai la Egilisiiti pɛ su.

\VS{18}Ni zunui ta latigɛ pɛlɛʋolu pɛ, GALA ge ʋa toli, maa la nɛɛni, é ʋa tatipɛlɛʋolui lɔɔɠu. Ni zunui ta la latini pɛlɛʋolu pɛ GALA ge ʋa toli, maa la nɛɛni, é ʋa ɓɔɠɔ lati pɛlɛʋolu.

\VS{19}Tatipɛlɛʋolu vai la ga faa nɔpɛ, tatipɛlɛʋolulala vai ɓalaa la ga faa nɔpɛ. Nii bɔɔlɔai, naa ɠa é ga nu GALA ná-deveiti so.

\VS{20}Kɛni ɛsɛ pɛ ge yɛ naama yai zu, nii zɛgai su, eyɛsu GALA ge toli.

\VS{21}È ɠɛni ga duɔi, siɛgi zu GALA ge è lolini da? Naa mina è yiizoolɛ, kɛlɛ ni ɗa ɗa-wɔɔlɔyai maazɔlɔɔna, yeezei nɔ naa wu.

\VS{22}Mazɔlɔɔ duɔi nii Maliɠii toligai, naa ɠɛa ga Maliɠii ná-wɔɔlɔi. Zenɔ ɠana é la, zɔi é ɠɛni ga wɔɔlɔi toligai ma, naa ɠɛa ga Kilista ná-duɔi.

\VS{23}Wo unmɔɔgɛ ga sɔngɔ ɓaa, à mina ɠɛ mɔnɔ ga nuiti ta-luɔ.

\VS{24}Kɛ̀ɛleaiti, ɛsɛ pɛ ge yɛ naama yai zu GALA gaazu, nii é yɛni su eyɛsu toligi wo da.


\par }{\SH Zɔiti ti la sei pɛlɛla zu
\par }
{\PP \VS{25}Zɔiti ti la sei pɛlɛla zu, Maliɠii ná-deve la zèa naati ta-vaa zu, kɛlɛ nà kìsu vai wosu, eɠɛʋelei gè maawɔinɠai zɔlɔɔga da Maliɠii ya, ga gè ɠɛ ga lada nu.

\VS{26}Naa ɠa é ba, nii gè ɠisiɛzu su pagai, toɠa ga soloogɛ nu ma, é yɛ ɠana, naa lɔɔzei niizu yeeɠɛɠalaiti su vaaɓaagiti ba.

\VS{27}Wo ɠiliʋɛ ʋa ɓaa, wa anzanu? Mina pele ɠaiziɛ ga wo ʋa bali ma. È la anzanu vuluni ɓaa? Mina anzanu ɠaiziɛ.

\VS{28}Anɛɛ naa ʋe, ni ɗa vului ɠɛɛna, è la koto ɠɛɛni. Ni anzalopo ɓeai a zeina zini bɛ, é la koto ɠɛɛni. Kɛlɛ nuiti ti vuluzu, ta kpɔlɔi zɔlɔɔ eteai zu, tama nà pɔ gè naa ɓudɛ wo maazu.


\par }{\PP \VS{29}Kɛlɛ nii gè bosu, kɛ̀ɛleaiti, tɔ ɠa é ga nii: Yeeɠɛɠalai zuɓuɠaa, é zo niizu ma niina, kɛni anzazinigiti ti ɠɛ eɠɛ anza la ti ya,

\VS{30}zɔiti ti wɔlɔzu, ti ɠɛ eɠɛ ti la wɔlɔzu, zɔiti ti ɠoozunɛai, ti ɠɛ eɠɛ ti ɠoozu la nɛɛni, zɔiti ti ani ɠeyazu, ti ɠɛ eɠɛ ani la ti ya,

\VS{31}zɔiti ti ɓɛdɛ ɠulazu ga etea aniiti, é ɠɛ eɠɛ ti la ɓɛdɛ ɠulazu ga ani. Mazɔlɔɔ niima eteai ɠɛʋelei ɠa leʋesu.


\par }{\PP \VS{32}Nà pɔ ga ziizoolɛ nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ma. Zunui anza la bɛ, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga Maliɠii ná-faiti nɔ, toɠa ɗa ɠaaɓa ga é nɛɛ Maliɠii ʋɛ.

\VS{33}Kɛlɛ zɔi anzai zea, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga etea vaiti, toɠa ɗa ɠaaɓa ga é nɛɛ anzai ʋɛ,

\VS{34}gaaɠwɛɛʋɛ su fele. Zenɔ ɠana, anzanui é la zini bɛ, ɓaa anzalopo ɓeai, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga Maliɠii ná-faiti, mazɔlɔɔ toɠa pɔ é ɲade kpusɛi zu ta zɛnvui. Kɛlɛ zɔi ma é zinigi ʋɛ, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga etea vaiti, toɠa ɗa ɠaaɓa ga é nɛɛ sinigi ʋɛ.


\par }{\PP \VS{35}Nà nii wosu wa-ɠulanuma vai zu, é la ga gè da wo ma ga maaɓaa. Nà pɔ ga wo eteai ziɛ ga pagɔ, nii soloogai, wo ɠiliai yɛ de Maliɠii ʋa, ná-botii zu.


\par }{\PP \VS{36}Ni ta ɠana, ná-wɛɛin é maazogai, naa wɔin ma niina gola, é ɠigaiziɛ ga é la mɔ maaɓɔun boga, kɛlɛ kɛni faiti ti ɠɛ ga ʋelei maanɛai ti ɠɛ la, é kɛ eɠɛʋelei ná-kisiɛi la. É la koto ɠɛɛni, ti vului ɠɛ.

\VS{37}Kɛlɛ ni wɛɛn nui, zunu loungoi, a devena yiimaʋɛ, nu la daani ma ga maaɓa, tɔ ɓɔɠɔi ná-devei ʋe, ga é mina anza zei, ni toɠa zoo ɓɔɠɔ zosu, é naa leve ʋelei a ziɛ la, naazu toɠa kɛɛzu ga pagɔ, é mina anzalopoi zei.

\VS{38}Naa ɠa é ba, zɔi a ná-anzalopo maazogai zeina, naa ɠa faa ʋagɔ ɠɛɛzu. Zɔi ɓalaa é la ɠɛ seini, nɔnɔi vizɔgɛ.


\par }{\SH Poanzaiti
\par }
{\PP \VS{39}Anzanui fuluai, naa ɠiliʋɛ sinigi ʋa, siɛgi pɛ su naa vulua la. Kɛlɛ ni sinigi a zaana, fiegɛ ga é zei naama nui ʋɛ, nii é pɔ, kɛlɛ kɛni é ɠɛ ga kidaaleʋe nui ta.

\VS{40}Kɛlɛ nɔ̀un, nà kìsu vai wosu, undaa ɠa nɛ gola, ni a yɛna ɠana. Nɔ̀un dàaʋɛ da ɓalaa ga GALA Zɛnvui ɠa bà.




\par }\Chap{8}{\SH Kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ zuaiti
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ade ɠida zalaɠa zua vaiti bu, ti ɠulazu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ: Ade kwɛni ga «faaɠwɛ ka de pɛ de ya». «Faaɠwɛgi» ɠa ɗa nu waso, kɛlɛ nɛɛbɛi ɠa ɗa nu zapelɔ kidaaleʋei zu.

\VS{2}Zɔi é ɠisiɛzu ga é faa ɠwɛɛ, naa la dɛ faa ɠwɛɛ, ʋelei maanɛai é kwɛɛ da.

\VS{3}Kɛlɛ ni nu a GALA nɛɛna ʋɛ, GALA ge naama nui ɠwɛɛ.


\par }{\PP \VS{4}Naa ɠa é ba, nii é ga zalaɠa zuaiti mii vai, ti ɠulazu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ: Ade kwɛɛ ga kɔɔɠɔ gani la ga ani nɔpɛ eteai zu, GALA gila kpegi nɔ ɠa é ná.

\VS{5}Mazɔlɔɔ anɛɛ ni ta ɠɛɛzu tanigaa ma galagiti, geeɠɔlɔgi zu ɓaa zooi ma, galagiti gola mɔinʋɛ, maliɠiiti ti mɔin gola,

\VS{6}anɛɛ naa ʋe, adɔnɔi, GALA gila kpe nɔ ɠa, é ade ʋɛ, Ɠɛɛɠɛi, nii é aniiti pɛ kpɛtɛa, nii de zɛnvui wosu zeema, ta Maliɠi ɠila kpe, é ga Yesu Kilista, nii aniiti pɛ ti saɓui zu, da ɓalaa de zɛnvui wosu saɓui zu.


\par }{\PP \VS{7}Kɛlɛ nui pɛ ge la gaamai naa ɠwɛɛ. Tanigaani ti ɓega ga ɠata kɔɔɠɔ gani fai ʋa mɛtu, niizu ti ɗa naama zuaiti mi, niiti ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, zɛbɛ la ta-ɠisiɛiti ba, ti ɗa ɠisiɛ ga daamianigi naati ti ti ɠɔzɔa.

\VS{8}Tama daamianigi laade, é ʋa ɠɛ de maaɓuɠazu GALA ba. Ni de la daami woni, naa la ta ɠulazu de la, ni da ta miina, naa la ta laazu de ma.


\par }{\PP \VS{9}À dama ga wa-wɔɔlɔyai nii wo sɔlɔɔgai, naa mina ɠɛ ga kɔɠɔziɠa zaɓu zɛbɛsulala nuiti bɛ kidaaleʋei zu, ti ʋa loo kotoi zu.

\VS{10}Mazɔlɔɔ ni zɛbɛsulala nui ta ɠa è ɠaana zeini sale ɠɔɔ ʋɛlɛi wu, ɗɛi faaɠwɛgi è ya, è ɗa daami wo, ná-kisiɛi la iɲɔdɔa ɓaa, é ʋa ɗa suaiti mi, ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ?

\VS{11}Naa maaʋele ma, zɛbɛsulala nui naa undaa ɠa ʋilisu, ɗa-vaaɠwɛgi maaʋele ma, ɠɛɛɠɛloin naa, nii Kilista zaai bɛ.

\VS{12}Siɛgi zu wo kotoi ɠɛɛzu la ga naa ma zii ɠɛɛɠɛleaiti daalɔɠɔma, wo ta-ɠisiɛi maawana, nii zɛbɛ la ba, Kilista ɓɔɠɔi ɠana wo kotoi ɠɛɛzu daalɔɠɔma.

\VS{13}Naa ɠa é ba, ni daamianigi ɠa a kɛ̀ɛloin loo kotoi zu, eyɛsu pɛ, gè la mɔ sua mia, naa ɠa a kɛ gè mina kɛ̀ɛloin loo.




\par }\Chap{9}{\SH Keela vai ma zobogi ta ma ɠulanumai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Gè la ga wɔɔlɔ ɓaa? Gè la ga keela ɓaa? Gè la ɠɛni Yesu ɠaani ɓaa, de-Maliɠii? Wo la ga nà-botii zulɔnɔgi ɓaa, Maliɠii ná-botii zu?

\VS{2}Ni gè la ga keela nui tanigaani gaazu, nà ga keelai wɔun wo ʋɛ. Mazɔlɔɔ wa ga nà-keela wotii ma ʋoogi Maliɠii ná-botii zu.


\par }{\PP \VS{3}Naa ɠa nà ɗa ɓɔɠɔ maavaawo da naati daalɔɠɔma, niiti ti màalɔɔzu.

\VS{4}Naama zobo ge la gi ʋɛ ɓaa, gi ʋa daamianigi ta kpɔɔle anii zɔlɔɔ gá-wotii maaʋele ma?

\VS{5}Naama zobo ge la ɓena ɠɛ gi ya ɓaa, gi ʋa kidaaleʋe anzanui ta ʋilɛ ʋolu, é ɠɛ ga gi-anza, eɠɛʋelei keelai zɔiti ti kɛɛzu la, ta Maliɠii deɠeiti, ta Piyɛlɛni?

\VS{6}Ɓaa mu, nà-o, Ɓalanaɓase-o, gá nɔ ɠa gá ɗa botii ɠɛ pɛ, gi ʋa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ?

\VS{7}Ɓɛ ɠa a ɗa salaʋusu vai ɠɛ ga tɔ ɓɔɠɔi yeaɠɔligi? Ɓɛ ɠa a ɗa leezɛn ɓelei leʋe, é la ma waai ta mia? Ɓɛ ɠa a ɗa togani ɓulugi makɛ, é la togani ɓulugi ma ɲiimiɗɛi ta ɓɔlea?


\par }{\PP \VS{8}Niima vaiti gè ti wosu, ti la ga nuɓusɛiti ta-leveiti nɔ, mazɔlɔɔ GALA ná-tɔgi ɓalaa ka ti wosu.

\VS{9}Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ Moize ná-tɔgi zu ga: «Mina nikɛi laaʋɛ ɠili, a ɠɛna moloi ɠaalia ga.»\FTNT{*}{{\FR 9:9 }{\FR{9:9
}}{\FT{}}{\XT{TSV 25:4}}{\FT{.}}} GALA ka yiizoolɛzu ga nikɛiti nɔ ɓaa?

\VS{10}Ɓaa, gi maaʋele laade, é ʋa ɠɛ nii wosu da? Ungo, giya ɠa naa zɛʋɛai gá-vaa zu. Kɛni zɔi é wozai wolizu, ta zɔi é moloi loɠazu, ti losuʋɛ ɠɛ kitogi zu, ga ta tɔnɔ zɔlɔɔ su.

\VS{11}Ni gi zɛnvu zu vaiti fazaga wo zaama, faa ɲɔu ɠana ɓaa, ni gá gɔnɔ zɔlɔɔna wo-yeaɠɔligiti su?

\VS{12}Ni naama zobogi ɠa zɔiti zea wo unda, naama zobogi la gi ya wo unda, é ʋa leʋe naati ba ɓaa?

\par }{\PP Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, gi la naama zobogi zeɠeni, tɔun kɛni gi yeezeiɗa fai pɛ bu, naa ɠa a kɛ, gi mina pele leʋe Woo Niinɛ Ʋagɔi luɠɔ, é ʋilɛ Kilista ʋa.

\VS{13}Tama wo kwɛɛ ga niiti ti boti ɲadegai ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu, naati ta ɗa ti-ɠɔnɔgi zɔlɔɔ GALA sei ʋɛlɛi wu. Ta zɔiti ti zalaɠai ɠulazu zalaɠa ɠulazuʋɛ, naati ta ɗa tɔnɔ zɔlɔɔ zalaɠaiti su, ti ɠulazu zalaɠa ɠulazuʋɛ.

\VS{14}Zekana é la ɓalaa, Maliɠii deveʋɛ ga niiti ti Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu, naati ti ɠɔnɔgi zɔlɔɔ Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai zu.


\par }{\PP \VS{15}Nɔ̀un, gè la niima zobogi tanɔpɛ seɠeni, gè la sɛʋɛi ɠɛɛzu ɓalaa ga gè ʋa ɠɛ niima vaiti maalolisu ga gè ti zɔlɔɔ ɓɔɠɔ ʋɛ. Tɔun nɛɛʋɛ bɛ̀ vɔlɔ ga gè za, kɛlɛ nu nɔpɛ ge mina lɛbiyai ma ungi ɠulaa zèa!

\VS{16}Nà ɠɛna Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelia, naa la bɛ̀ ga ɓɔɠɔ wɔɔlɔ vaa, mazɔlɔɔ ma ɠeleɠele ge la ná, kɛni gè kɛ. Maanɔɠɔ ɠa tùɠɔ, ni gè la Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini!

\VS{17}Ni nà ɓɔɠɔi zìimai ɠa gè kɛɛzu la, kulanuma ɠa bɛ̀ naazu, kɛlɛ ni nà kɛɛzu nɔ ga kɛɛɠeleɠele ge la ná vaa, toɠa ùnma ga kasɔ nii kalivaai mà.

\VS{18}Nà-kulanumai ɠa ga leeni naazu? Tɔ ɠa é ga, gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, nii geya la ba, gè mina naama losuʋɛ zeɠe ʋɛ, nii é ga nɔ̀nɔi, nɛ̀i gè ga Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli nui.


\par }{\PP \VS{19}Nà ga wɔɔlɔ, gè la ga nu nɔpɛ ná-duɔ. Anɛɛ naa ʋe, gè ɓɔɠɔ ɠɛa ga ɛsɛ pɛ ná-duɔi, naa ɠa a kɛ, ni toɠa zoo ɠɛɛzu, gè ma mɔinmɔin gola zɔlɔɔ.

\VS{20}Nà ɠɛna botii ɠɛa Zuifuiti saama, nà ɠɛɛzu eɠɛ Zuifui ta, nii a kɛ gè Zuifuiti maazɔlɔɔ. Nà ɠɛna zɔiti ba, ti Moize ná-tɔgi wu, nà botii ɠɛɛzu ti zaama, eɠɛ nà ɠɛ tɔgi wu, nii a kɛ gè ti maazɔlɔɔ, anɛɛ ni nà ɓɔɠɔi gè la tɔgi naa wu.

\VS{21}Zenɔ ɠana é la, siɛgi zu gè naati saama la, niiti ti la Moize ná-tɔgi ɠwɛɛ, ná ɗa ziɛ ga ti ɠɛʋele, eɠɛ gè la tɔ bu, nii a kɛ gè ti maazɔlɔɔ. Naa la bosu ga gè la ɠolozu GALA ná-tɔgi ʋɛ, mazɔlɔɔ nà ɠolozu Kilista ná-tɔgi ʋɛ.

\VS{22}Zɔiti zɛbɛ la ti ʋa kidaaleʋei zu, gè ɠɛa ga zɛbɛsulala nu ga naati kɛʋele, nii a kɛ gè ti maazɔlɔɔ. Nà ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga ti pɛ kɛʋelei, nii a kɛ, ʋele-o-ʋele gè tanigaani kizo.

\VS{23}Tama nà naa pɛ kɛɛzu Woo Niinɛ Ʋagɔi vaa ma, nii a kɛ gè nɔ̀nɔ zɔlɔɔ su.


\par }{\PP \VS{24}Wo la kwɛɛ ɓaa, ga zɔiti ti ɓizɛzu ɓɔɠɔ yɛ kpizɛi zu, ti pɛ ta ɗa ɓizɛ, kɛlɛ ti zaama, nu ɠila nɔ ɠa a ɗa zalai zɔlɔɔ? À ɓizɛ ɠana ga wo ʋa zalai zɔlɔɔ.

\VS{25}Kpizɛ wo nuiti ta ɗa ɓɔɠɔ zo, ti yeeɠula faa mɔinmɔin su, nii a kɛ ti lɛbiya wɔɔlɔgi zɔlɔɔ, é la lɛbisu, é ɠoloɠolo. Kɛlɛ adɔnɔi, da kɛɛzu, nii a kɛ de lɛbiya wɔɔlɔgi zɔlɔɔ, nii é la ɠoloɠologa eyɛsu ɠɔ.

\VS{26}Naa ɠa é ba, nà ɓizɛzu, kɛlɛ ani ɠa gàazu logai ba. Ɲɛpii gè kɔɔzu, fiilɛi laade gè ʋa ɠɛ doɠazu.

\VS{27}Nà ɓakpasu kpùsɛi ma, é ɠolo bɛ̀, naa ɠa a kɛ nà GALA daawooi laazeelina nuiti ma, nà ɓɔɠɔi gè mina loo bu.




\par }\Chap{10}{\SH Kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ vai \newline  maaɲɛɛ vai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kɛ̀ɛleaiti, nà pɔ ga wo ɠitoo su ga ade-mɛmɛwolani pɛ ti ɠɛni tonaɓiingi wu, ti pɛ ti ɓudɛni kpoloɗɛi maazu.

\VS{2}Ti pɛ ti ɓatizeni tonaɓiingi wu ta kpoloɗɛi wu, ta-ɠilibalai zu ta Moize.

\VS{3}Ti pɛ ti zɛnvu zu laamiani sii ɠilagi miini.

\VS{4}Ti pɛ ti ɓɔɔleni ga zɛnvu zu ɓɔɔle ɗɛ zii ɠilagi, mazɔlɔɔ ti ɓɔɔleni zɛnvu zu vasai ʋa, nii é ɠɛni ti ʋolu. Kilista ɠa é ɠɛni ga naama vasai.

\VS{5}Kɛlɛ ti-ma mɔinmɔin ti la ɠɛni GALA ziimani, naa ɠa é ba, ti zaani teʋebai zu.


\par }{\PP \VS{6}Tama niima vaiti ti ɠɛa de ʋɛ ga poogi, nii a kɛ de mina mɔ kisiɛ ɲɔu wo, eɠɛʋelei ti kɛɛni la.

\VS{7}À mina ɠɛ ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ nua, eɠɛʋelei ti tanigaani ti kɛɛni la. Sɛʋɛʋɛ ɠani GALA Sɛʋɛi zu ga: «Nuɓusɛiti ti zeini, ti daamii ta kpɔɔlei wo. Naa ʋolu, ti wuzeɠeni, ti ɗa ɠaɠo.»\FTNT{*}{{\FR 10:7 }{\FR{10:7
}}{\FT{}}{\XT{Ɛgz 32:6}}{\FT{.}}}

\VS{8}Ade mina ɓɔɠɔ ve koloɠologi ya, eɠɛʋelei ti tanigaani ti kɛɛni la. Naa maaʋele ma, nu waaʋuufelegɔ maazu saʋagɔ (23.000) zaani folo ɠilagi nɔ.

\VS{9}Ade mina Kilista zuɠɔɠɔ, eɠɛʋelei ti tanigaani ti kɛɛni la, kaaliiti ti ti ɲiini, ti za.

\VS{10}À mina ɓɔɛ unsu, eɠɛʋelei ti tanigaani ti ɓɔɛni la unsu, geezuɠeelai ti ʋaa, é ti zuwuɠaaleʋe.

\VS{11}Niima vaiti ti zeini ti ma, ti ɠɛ ade ʋɛ ga poogi, ti zɛʋɛ ade lɛnɛ faa ma, adɛiti yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi zeeliai ade ma.


\par }{\PP \VS{12}Naa ɠa é ba, zɔi é ɠisiɛzu ga toɠa loni, é dama, a ʋa loo.

\VS{13}Tɛga nɔpɛ ge la dɛ zeelini wo ma, nii ma zii la dɛ zeelini nu ɠili ma. GALA é ga wooɠɛɠila GALAGI, é la vaa bu pɛ, ga tɛga zeeli wo ma, é ɓudɛ wo-zɛbɛi maazu. Kɛlɛ yeei tɛgai ʋaazu la, toɠa zɛbɛi ve wo ʋɛ, wo ɠula ɠeleɠele sɔlɔɔ su, nii a kɛ wo ziɛ bu.


\par }{\PP \VS{14}Naa ɠa é ba, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à maaɠooza kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ʋa.

\VS{15}Nà ɓɔɛzu wo ʋɔ, eɠɛ ɠima nuiti, wa ɓɔɠɔi à ɠida naa wu, nii gè bosu.

\VS{16}Tuya ɗaawɔi de GALA mamasu ma vaa zu, da ɠɛna ɓɔɔlea la, naa laade é ʋa ɠɛ ga da-ɠilibalai Kilista ɲamai vaa zu ɓaa? Ɓului de galeɠalezu, da ɠɛna mia, naa laade é ʋa ɠɛ ga da-ɠilibalai Kilista ɓusɛi vaa zu ɓaa?

\VS{17}Ɓului ɠa ɠila nɔ. Anɛɛ ni ade mɔinʋɛ, da ga kpusɛ ɠila kpegi, mazɔlɔɔ da dɔnɔ zɔlɔɔsu ɓului naa zu.


\par }{\PP \VS{18}Izilayɛle nuiti pɛtɛ: Niiti ti zalaɠa zuai ta miizu, naati ti la kpɔfaamai zu nɛi ɓaa, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ?

\VS{19}Leeni ɠa gè bosu naazu? Kɔɔɠɔ ganigi, ɓaa suai é ɠulazu bɛ ga zalaɠai, naati ka tosu ti ʋa ɓaa? Naa laade!

\VS{20}Kɛlɛ nii ti kulazu ga zalaɠai, ta naa ɠulazu ga zalaɠai inɛgiti bɛ, GALA taade. Tama gè la pɔ ga kpɔfaama ʋa ɠɛ wo yɔɠɔzu wa inɛgiti.

\VS{21}Wo la zooga wo ʋa ɓɔɔle ga Maliɠii ná-ziawɔi, wo ɗa ɓɔɔle mɔnɔ ga inɛgiti ta-ɗaawɔi. Wo la zooga wo ʋa Maliɠii ná-daamianigi mi, wo ɗa inɛgiti ta-laamianigi mi mɔnɔ.

\VS{22}Ada pɔ de Maliɠii ná-toloi wuzeɠe ɓaa? Wa kaazu ga de zuɓaaʋɛ tɔun ba ɓaa?


\par }{\SH Fai pɛ ge ɠɛ é GALA dɛbi
\par }
{\PP \VS{23}Tanigaa ti ɠɛ ma: «Zobo feeʋɛ nu ʋɛ ga è fai ma zii pɛ kɛ,» kɛlɛ kulanuma la fai pɛ ba. «Zobo feeʋɛ nu ʋɛ ga è fai ma zii pɛ kɛ,» tama fai pɛ ge la vizɔni kidaaleʋe nuiti ma.

\VS{24}Nu nɔpɛ ge mina ɠisiɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-faa nɔ zu, kɛlɛ kɛni é ɠisiɛ ɓalaa zɔiti ta-vaa zu.


\par }{\PP \VS{25}À naa pɛ mi, nii é ʋɔdizu dɔɔɠɔi zu, à mina gaazaɠa bo wa-ɠisiɛi zu ga mini ɠa seɠeai ná.

\VS{26}Mazɔlɔɔ «zooi ta gaa ɠaniiti ta ga Maliɠii nɔnɔ.»\FTNT{†}{{\FR 10:26 }{\FR{10:26
}}{\FT{}}{\XT{Guy 24:1}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{27}Ni kidaaleʋelala nui ta a wo lolina daami wo faa ma, wa vaana bu ga wo li, à li. Nii kpein a fe wo ya, à ti pɛ ta mi, wo mina gaazaɠa bo wa-ɠisiɛi zu.

\VS{28}Kɛlɛ ni nui ta a ɠɛna wo ma: «Nii ɠulaʋɛ ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ,» à mina naa ta mi, naama nui maaʋele ma, ta ná-kisiɛi maaʋele ma.

\VS{29}Nà nii wosu ʋɛ, wɔun wa-ɠisiɛi ma vaa laade, kɛlɛ zɔi ná-kisiɛi ma vaa ʋe. Leeni vaa zu taɠili ná-kisiɛi ʋaazu nà-wɔɔlɔyai lukpɔɠaaleʋezu?

\VS{30}Ni nà GALA mamana daamii vaa zu, leeni vaa zu zeli a lo mà naama vaa zu, nii gè mamagi wogai ma vaa zu?


\par }{\PP \VS{31}Naa ɠa é ba, wo ɠɛni daami wosu, wo ɠɛni kpɔɔle wosu, wo ɠɛni faa nɔpɛ kɛɛzu, à ti pɛ kɛ, é ɠɛ ga lɛbiyai GALA bɛ.

\VS{32}Naa ma, wo-ziɛ ʋelei pɛ su, à mina ɠɛ ga kaka saɓu Zuifuiti bɛ, ɓaa zii ɠiligiti, ɓaa GALA ná-Egilisii zu nuiti.

\VS{33}À ziɛ ga kɛ̀ʋele, nà ɠaaɓaazu, gè nuiti ziima fai pɛ su, gè la nà-kulanuma ɠaiziɛzu, kɛlɛ kɛni nui ma mɔinmɔin nɔnɔi, naa ɠa a kɛ, ti ɠizo.




\par }\Chap{11}{\PP \VerseOne{1}À ʋokɔɠɔ mà, eɠɛʋelei gè ʋokɔɠɔsu da Kilista ma.


\par }{\SH Anzanui nɔungi maalɔɔɠu vai
\par }
{\PP \VS{2}Nà wo maamusɛzu, tɔɔzei wa ɠizɛsu sù, fai pɛ su, ta wa ziɛzu ga tɛnɛ gooiti kpein, gè ti woni wo ma.


\par }{\PP \VS{3}Anɛɛ naa ʋe, nà pɔ ga wo nii ɠaaɠa: Kilista ɠa é ga zunuiti pɛ ma ungi, zunui ɠa é ga anzanui ma ungi, GALA ka é ga Kilista ma ungi.

\VS{4}Zunu nɔpɛ a ɠɛna GALA falia, ɓaa é ɗa GALA gooi wo, é ani ʋɛɛ nɔungi ma, naa ɠa ɓaaɠulazu ma ungi ma.

\VS{5}Kɛlɛ anzanu nɔpɛ a ɠɛna GALA falia, ɓaa é ɗa GALA gooi wo, é la ani ʋɛɛni unma, naa ɠa ɓaaɠulazu ma ungi ma, kɛɛʋɛ eɠɛ nɔungi a ɓuye.

\VS{6}Mazɔlɔɔ ni anzanui la ani ʋɛɛni unma, kɛni é nɔundeɠai ɓalaa leʋe ma. Tama ni toɠa ga unfe faa anzanui ʋɛ, ga é ta leʋe nɔundeɠai ʋa, ɓaa é nɔungi ɓuye, kɛni é ani ʋɛɛ unma.

\VS{7}Maa la nɛɛni ga zunui nɔungi maalɔɔɠu, mazɔlɔɔ toɠa ga GALA maaniinigi ta ná-lɛbiyai. Kɛlɛ anzanui ɠa ga zunui ná-lɛbiyai.

\VS{8}Mazɔlɔɔ zunui la ɓɛtɛni, é ʋa ɠula anzanui zu, kɛlɛ anzanui ɠa kulaai zunui zu.

\VS{9}Zunui la ɠɛni ɓɛtɛni anzanui ʋɛ, kɛlɛ anzanui ɠa kpɛtɛai zunui ʋɛ.

\VS{10}Naa ɠa é ba, geezuɠeelaiti ta-vaa ma, anzanui maanɛɛʋɛ é zobogi ma ʋoogi zɔlɔɔ nɔungi ma.

\VS{11}Naati pɛ ta nɔnɔ, Maliɠii ná-pelei ma, anzanui la ɓɔɠɔyeema yɛ, ni zunui laade, zunui la ɓɔɠɔyeema yɛ, ni anzanui laade.

\VS{12}Mazɔlɔɔ, eɠɛʋelei anzanui ɓɛtɛni la, é ɠula zunui zu, zekana é la, zunui ɓalaa ɠa ná anzanui zaɓui zu, ti pɛ ti zeɠeʋɛ GALA pɔ.


\par }{\PP \VS{13}À ɠida lɛɛ bu wa ɓɔɠɔgoi: Fizɔgɛ nɛi anzanui ma ga é GALA fali, unba ɲakai?

\VS{14}Etea vaiti ti la wo ɠalasu ɓaa, ga toɠa ga unfe faa zunui ʋɛ, nɔundeɠai wola a ɠoozana?

\VS{15}Kɛlɛ toɠa ga lɛbiya vaa anzanui ʋɛ, nɔundeɠai ɠooza. Tɔɔzei undeɠai veeʋɛ anzanui ʋɛ, ga é ɗa maalɔɔɠu.

\VS{16}Ni nui ta wɔinni é niima vaiti sakpe, gá bosu ma ga gi ziɛ ʋele la ga naa pɔlɔma, anɛɛ ɓalaa GALA ná-Egilisiiti bɛ.


\par }{\SH Maliɠii ná-daamii wo fai
\par }
{\R (Matiyo 26:26-29; \newline  Maleke 14:22-25; \newline  Luke 22:14-20)

\par }{\PP \VS{17}Niima vai gè ʋaazu bosu wo ma, gè la zooga gè ʋa wo maamusɛ, mazɔlɔɔ wa-ɠaalɛbaiti ti la wo ɓɛtɛzu, kɛni ti ɗa wo ɠoloɠolo.

\VS{18}Mɔunpa, bogɛ mà ga siɛgi zu wo Egilisi ɠaalɛbai wosu da, zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ta wo zaama, gè lago laa da.

\VS{19}Mazɔlɔɔ kɛni zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ti ɠɛ wo zaama, naa ɠa a kɛ, zɔiti ti zɔlegai wo zaama, naati ti ɠa.

\VS{20}Siɛgi zu wo ɠaalɛɛzu ba la, Maliɠii ná-daamii laade wo ʋa ɠɛ bosu.

\VS{21}Mazɔlɔɔ siɛgi zu wo daami wosu da, ɛsɛ ka tɔ ɓɔɠɔ nɔ ná-daamiani kpɛtɛai nɔ miizu, tama pului tanigaani ma, dɔɔi tanigaani sogai niina.

\VS{22}Pɛlɛa ti la wo ʋɛ ɓaa, ʋɛti wa daamii ta kpɔɔleiti bo ná? Ɓaa mu GALA ná-Egilisii ɠa wo ɓaazeɠezu ma, wo ɗa zɔiti unfe, niiti ani la ti ya? Kɛni gè wo maamusɛ naazu ɓaa? Gè la wo maamusɛzu naazu ɲɛgɛlɛin!


\par }{\PP \VS{23}Mazɔlɔɔ, kalagi gè sɔlɔɔni Maliɠii ya, naa ɠa gè feeni wo ya: Kpidii nii ti Maliɠii Yesu lɔɔni la sili nuiti zeezu, ti ʋa paa, é ɓului zeɠeni.

\VS{24}Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é galeɠaleni, é ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga kpùsɛi, nii é wo vaa ma. À nii ɠɛ, wo ɠizɛ sù.»

\VS{25}Zenɔ ɠana, daamii wogai ma, é ziawɔi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Ziawɔi nii ɠa é ga minazeɠe niinɛi, daazeeliai ga mà ɲamai maaʋele. Siɛnɔpɛ su wa ɠɛna ɓɔɔlea la ga nii, à nii ɠɛ, wo ɠizɛ sù.»

\VS{26}Mazɔlɔɔ, siɛnɔpɛ su wo niima ɓului miizu la, wo ɓɔɔle ga niima ɗaawɔi, wa Maliɠii ná-saa vai lɛɛzu, eyɛsu é ʋa.


\par }{\PP \VS{27}Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ é la Maliɠii ná-ɓului miini ga mi ʋele, é ʋa ɓɔɔle ga Maliɠii ná-ziawɔi ga ɓɔɔle ʋele, toɠa ɠɛ ga sɔba nu Maliɠii ɓusɛi ta ma ɲamaiti faa zu.

\VS{28}Naa ɠa é ba, ɛsɛ pɛ ge ɓɔɠɔ vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ, aisa é ʋa niima ɓului ta mi, ta aisa é ʋa ɓɔɔle ga niima ɗaawɔi,

\VS{29}mazɔlɔɔ zɔi é daamii ta kpɔɔlei wosu, é la ɠidaani naama aniiti zɔɠɔzuʋɛ wu ta Maliɠii ɓusɛi, naa ɠa daamii ta kpɔɔlei wosu, é ɓɔɠɔ ʋeelala.

\VS{30}Niima vaa ma, seeɓɛ nu mɔinmɔin ka wo zaama, ta zɛbɛsulala nuiti, ta ma mɔinmɔin ge zaa.

\VS{31}Ni da ɓɔɠɔ vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛna da ɓɔɠɔ, de la ʋeelalaa.

\VS{32}Siɛgi zu Maliɠii de lukpɔɠaaleʋezu la, é de ɠolo. Toɠa naa ɠɛɛzu, nii a kɛ de mina lɔ peelalai zu ʋɔɔma da eteai.


\par }{\PP \VS{33}Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, siɛgi zu wo ɠaalɛɛzu ba la, daami wo fai ma, à ɓɔɠɔ maaɓɔun, wo ɠilagilagi pɛ.

\VS{34}Ni pului ɠa nui ta ma, é daami wo ná-pɛlɛi wu, naa ɠa a kɛ, wo mina ɠaalɛ ba, wo ʋa ɓɔɠɔ ʋeelala. Siɛgi zu nà ʋaana la, nà fai mɔtaiti gaaɠula ba.




\par }\Chap{12}{\SH Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kɛ̀ɛleaiti, nii é ga Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti ma vai, wɔin ɠa mà, ga wo gaamai ɠwɛɛ, é lo vebɛanii naati ba.

\VS{2}Wo kwɛɛ, siɛgi zu wo ɠɛni la dɛ ga GALA kwɛɛtala nuiti, ti wo zoni, ti wo lɔ kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ vai zu, niiti daa la ti ʋa.

\VS{3}Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: Nu nɔpɛ é ɓɔɛzu GALA Zɛnvui zɛbɛi zu, é la zooga é ʋa ɠɛ ma: «Yesu ɠoto faan!» Ta nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ɠɛ ma: «Yesu ɠa ga Maliɠii,» kɛni Zɛnvu Ɲadegai lo tuɠɔ.


\par }{\PP \VS{4}Vebɛanii ma zii mɔinʋɛ, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadega ɠilagi nɔ ɠa, é ti veezu.

\VS{5}Botii ɠɛʋelei mɔinʋɛ, kɛlɛ Maliɠi ɠilagi nɔ ɠa, ti ɠɛɛzu bɛ.

\VS{6}Faa ɠɛɛ ʋelei ma zii mɔinʋɛ, kɛlɛ GALA gilagi nɔ ɠa, é naati pɛ kɛɛzu ɛsɛ pɛ tetemazu.


\par }{\PP \VS{7}Zɛnvu Ɲadegai ɠa ɠulazu kɛlɛma ɛsɛ gilagilagi ʋɛ ga vebɛanii maaʋele, ɛsɛ pɛ ná-kulanumai ma vaa ma.

\VS{8}Zɛnvu Ɲadegai ɠima ɓɔɛi wo fai veeʋɛ ta ya, Zɛnvu Ɲadega ɠila kpegi nɔ faaɠwɛ kpɔɛi ve taɠili zea.

\VS{9}Zɛnvu Ɲadega ɠilagi naa nɔ ɠa, é kidaaleʋei veai taɠili zea, Zɛnvu Ɲadega ɠilagi naa nɔ nu ɠɛdɛ vebɛanii ve taɠili zea.

\VS{10}Zɛnvu Ɲadegai ma zobogi veeʋɛ taɠili zea, é ɗa laavɔɔ vaiti kɛ, é vebɛanii ve taɠili zea, naa ɗa GALA gooi wo. É zɛnvuiti ta-vaiti zeeɠaaɠwɛ zobogi veeʋɛ taɠili zea. É ma zobogi veeʋɛ taɠili zea, é ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, é ma zobogi ve taɠili zea, é ɗa daawooleʋegi wo.

\VS{11}Zɛnvu Ɲadega ɠila kpegi ɓɔɠɔi nɔ ɠa, é niima vaiti kɛɛzu, é ɗa ti pɛ gaaɠwɛ nu ɠilagilagi ʋa, eɠɛʋelei é pɔ la.


\par }{\SH Kpusɛ ɠilagi baalobazuʋɛ mɔinɗai
\par }
{\PP \VS{12}Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei kpusɛi la ɠila kpe nɔ, kɛlɛ baalobazuʋɛ mɔinɗai, tama kpusɛi ʋaalobazuʋɛ kpein, anɛɛ ni ti mɔinʋɛ, ta nɔ ga kpusɛ ɠilagi, zekana Kilista la.

\VS{13}Mazɔlɔɔ ade pɛ de ɓatizegɛ Zɛnvu Ɲadega ɠilagi zaalai zu, ga de ɠɛ ga kpusɛ ɠila, é ɠɛni ga Zuifuiti, é ɠɛni ga niiti ti la ga Zuifua, é ɠɛni ga duɔiti, é ɠɛni ga wɔɔlɔiti, de pɛ de ɓɔɔlea Zɛnvu Ɲadega ɠilagi naa ná-ziɛungi zu.


\par }{\PP \VS{14}Zekana é la, kpusɛi ʋaalobazuʋɛ la ɠila nɔ, kɛlɛ mɔinʋɛ.

\VS{15}Ni nu ɠɔɠɔi a ɠɛna ma: «Gè la ga nu yeei, naa ma, gè la kpusɛi ʋa,» naa la ʋaazu kpeteʋezu kpusɛi ʋa.

\VS{16}Ni nu woii a ɠɛna ma: «Gè la ga nu ɠaazuɠɛzɛi, naa ma, gè la kpusɛi ʋa,» naa la ʋaazu kpeteʋezu kpusɛi ʋa.

\VS{17}Ni kpusɛi pɛ ge ɠɛni ga nu ɠaazuɠɛzɛi nɔ, nu a la ɗa faa mɛni ɠale? Ti pɛ ma ta la ɠɛna ga nu woii nɔ, nu a la ɗa aniiti makugi mɛni ɠale?

\VS{18}Gaamazu, GALA ge kpusɛi ʋaalobazuʋɛ ɠilagilagi pɛ togɛ ba, eɠɛʋelei é ɠɛni pɔ la.

\VS{19}Ni ti pɛ ti ɠɛni ga baalobazu ɠila kpe nɔ, mini ɠa kpusɛi a la ɠɛ ná?

\VS{20}Naa ɠa é ba, baalobazuʋɛ mɔinʋɛ, kɛlɛ kpusɛ ɠila kpe nɔ ʋe.


\par }{\PP \VS{21}Nu ɠaazuɠɛzɛi la zooga é ʋa ɠɛ nu yeei ma: «Màavaa la è ʋa!» Nu ungi ɓalaa la zooga é ʋa ɠɛ nu ɠɔɠɔiti ma: «Màavaa la wo ʋa!»

\VS{22}Kɛlɛ tɔun, kpusɛi ʋaalobazuʋɛti zɛbɛ la ti zu, naati ka nu ɓɛdɛi ti ʋa.

\VS{23}Zɔiti de ti ʋɛtɛsu ga unfema wola la ti ʋɛ, naati ka da ɗa unfemai ve ti ʋɛ, é leʋe zɔiti ba. Zɔiti é la zolooni ga nu ti laaseigi wo, da ɗa naati so ga pagɔ,

\VS{24}kɛlɛ tɔun zɔiti maavaa la naa ʋa. GALA ge kpusɛi ɓɛtɛʋɛ ga kɛʋelei ta, nii a kɛ lɛbiyai ve naati bɛ, niiti ti ʋalagai ma,

\VS{25}naa ɠa a kɛ, zeeɠaaɠwɛɛzu mina ɠɛ kpusɛi ʋa, kɛlɛ kpusɛi ʋaalobazuʋɛti pɛ ti yiizoolɛ ga ɓɔɠɔ, ti ɠilagilagi pɛ.

\VS{26}Ni kpusɛi ʋaalobazuʋɛ ta ɠa taɓai zu, zɔiti pɛ ta zoolɛzu ga ɓɔɠɔ ga tɔun maaʋele. Ni kpusɛi ʋaalobazuʋɛ gila ga lɛbiya zɔlɔɔna, zɔiti pɛ ta ɠoozunɛ ga tɔun maaʋele.


\par }{\PP \VS{27}Wa ga Kilista ɓusɛi, wa ga baalobazuʋɛti, ɛsɛ pɛ ta tosu.

\VS{28}Niiti GALA ge ti zeiɗai Egilisii zu, mɔunpa keelaiti, ná velesiɛi GALA goo wo nuiti, ná zaʋasiɛi kalamɔinti, naa ʋolu, niiti ti laavɔɔ vaiti kɛɛzu, naa ʋolu, niiti seeɓɛ nu ɠɛdɛ fai ma zobogi ti ya, ta kpɔba wo nuiti, ta niiti ti losu zɔiti tuɠɔ, ta niiti ti ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su.

\VS{29}Ɛsɛ pɛ ka nɛi é ga keelai ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi é ga GALA goo wo nui ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi é ga kalamɔin ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi a ɗa laavɔɔ vai ɠɛ ɓaa?

\VS{30}Ɛsɛ pɛ ka nɛi nu ɠɛdɛ vebɛanii zea ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi a zoo zii woo ɠiligiti bosu ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi a zoo daawooleʋegi wosu ɓaa?

\VS{31}Naa ɠa é ba, à vebɛani ɓii golaiti wɔin ɠɛ.

\par }{\PP Nà ʋaazu pele ʋagɔi lɛɛzu ga woye naazu, nii fizɔgai gola.




\par }\Chap{13}{\SH Nɛɛbɛi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Anɛɛ ni nà ɓɔɛzu nuɓusɛiti ta geezuɠeelaiti daawooiti su, ni nɛɛbɛi la zìimaʋɛ, nà ɠɛ nɔ eɠɛ tala golai lugi, ɓaa kɔtɛgi lugi.

\VS{2}Anɛɛ ni nà zoo gè GALA goo wo vebɛanii zɔlɔɔ, ta dɔɔɠuzu vaiti ma vaaɠaaɠaiti, ta faaɠwɛgi pɛ, anɛɛ kidaaleʋei pɛ ka zèa, eyɛsu gè ɗa gizeiti seɠe ti-losuʋɛti, ni nɛɛbɛi la zìimaʋɛ, gè la ga ani nɔpɛ.

\VS{3}Anɛɛ ni nà zèaɠɔligi pɛ gaaɠwɛɛzu, é ɠɛ ga bala nuiti kɔnɔgi, anɛɛ ɓalaa nà kpùsɛi veezu, é ɠala, ni nɛɛbɛi la zìimaʋɛ, naa la faa nɔpɛ paa mà.


\par }{\PP \VS{4}Nɛɛbɛi yiilɔɔʋɛ, nɛɛbɛi ʋagɛ. É la toloi ɠɛa, é la ɓɔɠɔ vaa lɛa su, é la wasoga.

\VS{5}É la ɓaaɠulama vaa ɠɛa, é la tɔnɔ gaiziaa tɔ ɓɔɠɔ ɠila nɔ ʋɛ, zii la ɠulaa, é la faawanama makɛga.

\VS{6}É la ɠoozunɛa telebotala vaa zu, kɛlɛ toɠa ɗa ɠoozunɛ gaamai zu.

\VS{7}Siɛʋɛ fai pɛ bu, é kidaaleʋei makɛgɛ fai pɛ su, kitogi ɠa bɛ fai pɛ su, fai pɛ kubogɛ su.


\par }{\PP \VS{8}Nɛɛbɛi la ɓega eyɛsu ɠɔ. GALA goo wo fai ɠa ɓe yeeta, zii woo ɠili bo fai ma vebɛanii ɠa ɓe, faaɠwɛgi ɠa ɓe.

\VS{9}Mazɔlɔɔ da-vaaɠwɛgi la laazeelini, ta GALA goo wo fai de kɛɛzu, daa la zeelini.

\VS{10}Kɛlɛ siɛgi zu naa ʋaazu la, nii daazeeliai, daazeelilala gelei ɠa ɲɛɛlɛ niina.


\par }{\PP \VS{11}Siɛgi zu gè ɠɛni la ga doungoi, gè ɠɛni ɓɔɛzu eɠɛ doungoi, gè ɠɛni ɠisiɛzu, gè ɗa faiti kɛ eɠɛ doungoi, kɛlɛ bɔ̀ɔlɔai ma, gè ɠɛlɛni doungo vai pɛ ba.

\VS{12}Za ada wɛlɛzu ada zuɓidiai zu, eɠɛ da ɠɛ wɛlɛzu pɛtɛgi nɔ zu, kɛlɛ yeeɠɛɠala ɠa ʋaazu, ada ka ɠaazuni ta ɠaazu. Za tago nɔ ɠa gè kwɛɛ, kɛlɛ yeeɠɛɠala ɠa ʋaazu, nà kwɛɛ ga pagɔ, eɠɛʋelei GALA ge kwɛ̀ɛ la.


\par }{\PP \VS{13}Naa ɠa é ba niizu, faa saʋagɔ ɠa é ɓɔɠɔ ɠaazu: kidaaleʋei, kitogi, nɛɛbɛi. Kɛlɛ zɔi bɔɔlɔai gola ti zaama, naa ɠa é ga nɛɛbɛi.




\par }\Chap{14}{\SH Vebɛaniiti sopelei
\par }
{\PP \VerseOne{1}À ɠaaɓa ga wo nɛɛbɛi ziɛ. À Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti wɔin ɠɛ, ma un ge daa ma ga GALA goo wo fai.

\VS{2}Zɔi é ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, naa la ɓɔɛzu nuɓusɛiti pɔ, kɛni GALA, mazɔlɔɔ nii é bosu, nu nɔpɛ ge la gaaɠaazu. Zɛnvu Ɲadegai ná-zobogi maaʋele ma, toɠa dɔɔɠuzu vaiti bosu.

\VS{3}Kɛlɛ zɔi é GALA gooi wosu, naa ɠa ɓɔɛzu nuɓusɛiti pɔ, é ti li luɠɔma kidaaleʋei zu, é ti iɲɔdɔɔ, é ti ɠaanɛɛnɛ.

\VS{4}Zɔi é ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, naa ɠa ɓɔɠɔ nɔ liizu luɠɔma kidaaleʋei zu, tama zɔi é GALA gooi wosu, naa ɠa Egilisii liizu luɠɔma kidaaleʋei zu.

\VS{5}Nà pɔ ga wo pɛ wo ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, kɛlɛ wɔ̀inʋɛ mɔnɔ gola ga wo zoo wo ɗa GALA gooi wo. Zɔi é GALA gooi wosu, naa wɔɔlɔʋɛ zɔi ʋa, é ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, kɛni ni nu ɠa ná, a zoo daawooleʋesu, nii a kɛ Egilisii li luɠɔma kidaaleʋei zu.


\par }{\PP \VS{6}Kɛ̀ɛleaiti, lee lɔnɔ ka wa sɔlɔɔ zèa, nà ʋaana wo ʋɔ bɛ, gè ɗa ɓɔɛ wo ʋɔ zii woo ɠiligiti su, ni gè la ɓɔɛni wo ʋɔ ga kulakɛlɛma vaiti, ɓaa faaɠwɛgi, ɓaa GALA gooi, ɓaa kalagi?

\VS{7}Gɛingɛin ganigiti pɛtɛ, eɠɛʋelei koolei la, ɓaa kɔnigi, ni gooi la ɠɛ zɔleni, ɗa gaaɠa ɠale ga nii ɠa koolei bosu, ɓaa kɔnigi bosu?

\VS{8}Ni puʋu fɛɛ wooi a zupuna, ɓɛ ɠa a ɠɛʋele ɓɛtɛ kɔɔɠɔ vai ma?

\VS{9}Zekana é la wa ɓalaagi. Ni wa ɓɔɛna zii woo ɠiligiti su, ga wooiti nu la ti ʋoluɠwɛɛ, ta naa ɠaaɠa ɠale? Wa ɓɔɛ fiilɛi nɔ zu.

\VS{10}Zii woo mɔinmɔin ka eteai zu. Ti zaama, gila kpalaa ge la ná nii é wosu, ni polu la ba.

\VS{11}Tama, ni gè la zii wooi naa ɠwɛɛ, nii ti ɓɔɛzu la pɔ̀, naama nui ɠɛa bɛ̀ ga wɛɛn, nà ɓalaa gè ɠɛa ga wɛɛn naama nui ʋɛ.

\VS{12}Zekana é la wa ɓalaagi. Tɔɔzei wɔin ɠa wo ma gola ga wo Zɛnvui ná-vebɛaniiti sɔlɔɔ suwɔɔlɔ, ti ɠaiziɛ ungi ɠɛ wo ʋɛ ga Egilisii li luɠɔma kidaaleʋei zu.


\par }{\PP \VS{13}Naa ɠa é ba, zɔi é ɓɔɛzu zii woo ɠiligi zu, é GALA fali ga é vebɛanii zɔlɔɔ, é zoo é daawooleʋe.

\VS{14}Mazɔlɔɔ ni nà GALA falina zii wooi naa zu, nà GALA falizu ga zɛ̀nvui, kɛlɛ nà-kisiɛi zu ɲakai ʋe.

\VS{15}Leeni ɠa nà kɛ naazu? Nà GALA fali ga zɛ̀nvui, kɛlɛ nà GALA fali ɓalaa ga kìgi. Nà guyei loo ga zɛ̀nvui, kɛlɛ nà guyei loo ɓalaa ga kìgi.

\VS{16}Ni naa laade, ɗa GALA mamasu ga è-yɛnvui, zɔi é la niima vai ɠaaɠaani, naa ɠa zoo ɠale é ɓɔɛ bu ga: «Amina» ɗa-mama bogai naa zu? Tɔɔzei é la naa ɠwɛɛ, nii è bosu.

\VS{17}Anɛɛ ni ɗa-mama GALA falii ʋagɛ gola, é la ɓɔsu zɔi ʋa, é ʋa li luɠɔma kidaaleʋei zu.


\par }{\PP \VS{18}Nà GALA mamasu, tɔɔzei nà zii woo ɠiligi wosu, gè leʋe wo pɛ ba.

\VS{19}Kɛlɛ Egilisi maaɓɔgi zu, zìima ɠa ga gè kpɔɛ lɔɔlugɔ nɔ wo, wooiti nu a ti ɠaaɠa, nii a kɛ zɔiti ti ɠi sɔlɔɔ, naa vizɔgɛ gè ʋa kpɔɛ waapuugɔ (10.000) wo zii woo ɠiligi zu.


\par }{\PP \VS{20}Kɛ̀ɛleaiti, à mina ɠɛ ga doungoiti wa-ɠidafaawui ɠɛʋelei zu. À ɠɛ ga doungoiti faa ɲɔi letemazu, kɛlɛ à ɠɛ ga kpakologiti wa-ɠidafaawui letemazu.

\VS{21}Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

\par }{\Q «Zii ɠiligiti daawooi ta wɛɛinti daaʋɛ ɠa nà ɓɔɛ la niima nuɓusɛiti pɔ,

\par }{\Q ti la vɔlɔ woiloga gòoi ma pɛ,

\par }{\Q Maliɠii wooi ɠana.»\FTNT{*}{{\FR 14:21 }{\FR{14:21
}}{\FT{}}{\XT{Eza 28:11-12}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{22}Zii woo ɠili bo fai ɠa mu ga poogi kidaaleʋelala nuiti bɛ, kɛlɛ kidaaleʋe nuiti taade. Kɛlɛ tɔun, GALA goo wo fai ɠa ga poogi kidaaleʋe nuiti bɛ, kɛlɛ kidaaleʋelala nuiti taade.


\par }{\PP \VS{23}Ni tanisu, Egilisii pɛ ka ɠaalɛɛna ba, ti pɛ ti ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, ni niima vai ɠaaɠaalala nuiti ta ʋaana, ɓaa kidaaleʋelala nuiti, ti la ɠɛa ma wo litigɛ ɓaa?

\VS{24}Kɛlɛ ni ti pɛ ta GALA gooi wosu, kidaaleʋelala nui ta a ʋaana, ɓaa niima vai ɠaaɠaalala nui ta, ti pɛ ta-ɓɔɛi ɠa ná-kotoi ɠula kɛlɛma, é ɓɔɠɔ ɠwɛɛ ga sɔba nu,

\VS{25}ziimaʋɛ ma lɔɔɠuzu vaiti ta ɠula kɛlɛma. Toɠa unpilɛ zooi ma, é nɔkɔ GALA bu, é bo ga: «Gaamazu, GALA ka wo zaama!»


\par }{\SH Egilisii zu vaazeikpasui
\par }
{\PP \VS{26}Kɛ̀ɛleaiti, leeni ɠa maanɛai é ɠɛ deɠɛmu? Siɛgi zu wo maaɓɔsu da, ta ɠa ná guye looi veai zea, ta ɠa ná kalagi wo fai veai zea, ta ɠa ná kulakɛlɛmai vai veai zea, ta ɠa ná zii woo ɠiligi wo fai veai zea, ta ɠa ná a zoo é daawooleʋe, naa pɛ ge ɠɛ ga zaɓui é ɓɔ Egilisii ʋa, é li luɠɔma kidaaleʋei zu.

\VS{27}Ni nui ta a ɠɛɛna é ɓɔɛ zii woo ɠiligi zu, nu felegɔ ɓaa nu saʋagɔ ta laa ʋa naa ma ga seizu saʋagɔ, kɛlɛ ti kula bu ga gilagila. Kɛlɛ kɛni nu ɠɛ ná, é ɗa ti laawooleʋe.

\VS{28}Ni daawooleʋe nu la ná, ti maaɠɛ kpɔ Egilisii zu, ti ɗa ɓɔɛ yiimaʋɛ GALA pɔ.

\VS{29}GALA goo wo nuiti tetema, nu felegɔ ɓaa saʋagɔ nɔ kpɔɛi wo, nii ti bosu, zɔiti ti ɗa ɠida naa wu.

\VS{30}Kɛlɛ ni GALA ga fai ta ɠulana zɔi ʋɛ kɛlɛma, ma mɔungi maaɠɛ kpɔ.

\VS{31}Mazɔlɔɔ wo pɛ wa zoo wo GALA gooi wo, ni wa seɠena da ga gilagila, naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ ge faa maalɛlɛ, ɛsɛ pɛ iɲɔ ge lɔ kidaaleʋei zu.

\VS{32}Zɔiti ti GALA gooi wosu, ta ɗa dama ga vebɛanii feai ti ya,

\VS{33}mazɔlɔɔ GALA ge la ga faazupu ƓALAGI, kɛni ziilɛi GALAGI.

\par }{\PP Eɠɛʋelei é la GALA ná-Egilisiiti pɛ su ná-nuiti saama,

\VS{34}kɛni anzanuiti ti ɗa maaɠɛ kpɔ, Egilisi maaɓɔgiti su, mazɔlɔɔ é la veeni ti ʋɛ ga ti ʋa ɗa kpɔɛi zuɠula ná, kɛlɛ kɛni ti ɓɔɠɔmaayei, eɠɛʋelei tɔgi bogai la.

\VS{35}Ni ta pɔ ga ti fai ta zuɠɛzɛ zo, kɛni ti ti-zinigiti gaazaɠa pɛlɛi wu. Mazɔlɔɔ é la zolooni anzanui ma ga é ʋa ɓɔɛ Egilisi maaɓɔgi zu.


\par }{\PP \VS{36}Toɠa ɠale, wo ʋɔ bɛ ɠa GALA daawooi zeɠeai ná ɓaa? Ɓaa mu wa ɠila nɔ ɠa seeliai wo ma?

\VS{37}Ni nui ta ɠa ɠisiɛzu ga toɠa ga GALA goo wo nu, ɓaa GALA Zɛnvui ma vebɛani veeʋɛ bɛ, kɛni é kwɛɛ ga niiti gè ti zɛʋɛai, gè ti leʋe wo ma, ta ga Maliɠii ná-deveiti.

\VS{38}Ni nu a ɠɛlɛna ti ɠwɛɛ fai ʋa, tɔ ɓalaagi é la ɠwɛɛga.


\par }{\PP \VS{39}Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, à GALA goo wo vebɛanii wɔin ɠɛ, kɛlɛ à mina pele leʋe zii woo ɠiligiti bo fai luɠɔ.

\VS{40}Kɛlɛ kɛni fai pɛ ge ɠɛ gaaɠula ba ga pagɔ.




\par }\Chap{15}{\SH Yesu Kilista wuzeɠe vai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kɛ̀ɛleaiti, nà wo ɠitoozu Woo Niinɛ Ʋagɔi zu, nii gè daazeelini wo ma, wo yeezeini bu, tɔ ɠa wa-ɠidaaleʋei ɠiliai ba kpaan,

\VS{2}tɔ ɠa wo ɠizogai saalai zu ɓalaa, ni wo sogɛ ga ʋelei nɔ gè daazeelini la wo ma. Ni naa laade, wa ɠidaaleʋe wafuun nɔ.


\par }{\PP \VS{3}Gè wo ɠalani ga faa ɓii mɔunpagi ga ʋelei gè sɔlɔɔni la ɓalaa: Kilista zaani ada-ɠotoiti faa zu, eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la,

\VS{4}maaɠuluni, buzeɠeʋɛ, é ɠula saai ya foloi zaʋasiɛi ma, eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la,

\VS{5}é ɠulani kɛlɛma Piyɛlɛ ʋɛ, naa ʋolu keela puugɔ maazu felegɔiti (12) bɛ.

\VS{6}Naa ʋoluma, kidaaleʋe nuiti é ɠulani kɛlɛma ti ʋɛ ʋɔɔma, ti-liegi leʋeni nu undɔɔlugɔ (500) ʋa. Naati ma mɔinmɔin ka dɛ vulua, tanigaani nɔ ɠa dɛ ti zaai.

\VS{7}Naa ʋoluma, é ɠulani kɛlɛma Zake ʋɛ, naa ʋolu keelaiti pɛ.


\par }{\PP \VS{8}Ti pɛ poluma, é ɠulani nà ɓalaa bɛ̀ kɛlɛma, nɛ̀i kɛ̀ai eɠɛ doin saai pɛ dee ɠoozu, é ʋa zɔlɔɔ.

\VS{9}Mazɔlɔɔ dɔ̀iʋɛ keelaiti su, gaamazu màa la nɛɛni gè ʋa loli ga keela, tɔɔzei gè GALA ná-Egilisii wɔinzeɠeni.

\VS{10}Kɛlɛ GALA ná-zaalai maaʋele ma, ʋelei gè la, nà ga naa. Ná-zaalai é daa mà, naa la ɠɛni ga wafuun faa. Naa li poun, tɔun gè botii ɠɛɛʋɛ é leʋe ti pɛ ba, tama nà ɓɔɠɔ laade, kɛlɛ GALA ná-zaalai ʋe, é nɔ̀un ba.

\VS{11}Naa ɠa é ba, é ɠɛni ga nà ʋe-o, ɓaa tiya ʋe-o, zekana gi tɛnɛgi wosu da, ze ma kana wo ɠidaaleʋeni la.


\par }{\SH Gɔvɛiti buzeɠe vai
\par }
{\PP \VS{12}Tɛi gi tɛnɛgi wosu ga Kilista wuzeɠeni, é ɠula saai ya, leeni vaa zu wo zaama, tanigaani ti ɠɛɛzu ma, gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya?

\VS{13}Ni gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya, deɠɛmu Kilista ɓalaagi la ɠɛni wuzeɠeni, é ɠula saai ya.

\VS{14}Tama ni Kilista la ɠɛni wuzeɠeni, é ʋa ɠula saai ya, naazu tɛnɛgi gi bosu, é ɠɛa ga faa ɲaka, wa ɓalaagi wa-ɠidaaleʋei ɠɛa ga faa ɲaka.

\VS{15}Tama, ni gaama ʋe ga gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya, gi maanɛɛʋɛ gi leve ga zɛɛ zeeleiti GALA tetema. Tɔɔzei gi ma zeele wooi woni ga GALA ge Kilista wuzeɠeni, é kula saai ya. Kɛlɛ ni é la ɠɛni naa ɠɛɛni, ni gaama ʋe gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya.

\VS{16}Ni gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya, Kilista la ɠɛni wuzeɠeni mu, é ʋa ɠula saai ya.

\VS{17}Ni Kilista la ɠɛni wuzeɠeni, é ʋa ɠula saai ya, wa-ɠidaaleʋei ɠɛa ga faa ɲaka, wa dɛ wa-ɠotoiti su.

\VS{18}Naazu ma, niiti ti ɠidaaleʋeai yɛgai dɛ Kilista ma eyɛsu ti za, naati ti undaaʋiliga.

\VS{19}Ni niima eteai zu vaa nɔ ɠa, ade ɠitogai da Kilista ʋa, ade maawɔinʋɛ, é leʋe nuɓusɛiti pɛ ba.


\par }{\PP \VS{20}Kɛlɛ gaamazu, Kilista wuzeɠeni, é ɠula saai ya, naa ɠa é kitogi veezu la ga niiti ti zaai, ta wuzeɠe ɓalaa, ti ɠula saai ya.

\VS{21}Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei saai ʋaai la ga nu ɠilagi maaʋele, zenɔ ɠana, gɔvɛiti buzeɠe vai ɓalaa ʋaai la ga nu ɠilagi maaʋele.

\VS{22}Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei ɛsɛ pɛ ge saai maazɔlɔɔsu da ga Adama maaʋele, zekana nɔ ɛsɛ pɛ ka zɛnvui wo da ʋolu ɓalaa ga Kilista maaʋele.

\VS{23}Kɛlɛ ɛsɛ pɛ ta tosu, Kilista ɠa é ga ti pɛ ma mɔungi, naa ʋoluma niiti ti ga Kilista nɔnɔiti, siɛgi zu é ʋaazu la.

\VS{24}Naa ʋoluma gaaɓela foloi ɠa zeeli niina, Kilista a masadai veena Ɠɛɛɠɛ GALA zea, naazu é ɓega ga masadaiti pɛ koloɠolo, ta zobodaiti, ta zɛbɛiti.

\VS{25}Mazɔlɔɔ kɛni Kilista masadai ɠɛ, eyɛsu GALA ge sili nuiti pɛ puu kɔɠɔwu.

\VS{26}Sili nui ma ɠaaɓelagi a koloɠolo, naa ɠa é ga saai.

\VS{27}Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «GALA ge aniiti pɛ puu kɔɠɔwu.»\FTNT{*}{{\FR 15:27 }{\FR{15:27
}}{\FT{}}{\XT{Guy 8:7}}{\FT{.}}} Kɛlɛ wooi nii é wosu ga «aniiti pɛ», koleʋɛ ga GALA ge la «anii pɛgi» naa zu, tɛigi é aniiti pɛ kolozu Kilista ʋɛ.

\VS{28}Siɛgi zu aniiti pɛ ti ɠolozu la Kilista ʋɛ, naazu tɔ ɓɔɠɔi, Doun Zunui, toɠa unmaayei GALA bɛ, nii é anii pɛ koloai bɛ, naa ɠa a kɛ GALA ge ɠɛ ga ma ɓiigi fai pɛ su.


\par }{\PP \VS{29}À ɠisiɛ lɛɛ mɔnɔ naati ta-vai zu, niiti ti ɓatizesu gɔvɛiti bɛ. Leeni ɠa ti ɠitogai ba ga ti sɔlɔɔ? Ni gaama ʋe ga gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ɠula saai ya, lee vaa zu naati ti ɓatizesu gɔvɛiti bɛ?

\VS{30}Giya ma, leeni vaa zu gi faaɓaagi laawu lɛlɛi pɛ daawu?

\VS{31}Folo-o-folo nà saai laawu, nà bosu wo ma ga ɠite, kɛ̀ɛleaiti, naama wasogi maaʋele ma, nii é zèa wa-vaa ma, da-ɠilibalai zu da de-Maliɠii Yesu Kilista.

\VS{32}Ni nuɓusɛiti gaazu vai nɔ ɠa gè dɔɓɔ zuaiti sakpeni la Efɛze, nà-tɔnɔgi ɠa naa zu ga leeni? Ni gɔvɛiti ti la wuzeɠezu, ti ʋa ɠula saai ya, «Ade daamii wo, de ɓɔɔle, mazɔlɔɔ da zaazu lina.»\FTNT{†}{{\FR 15:32 }{\FR{15:32
}}{\FT{}}{\XT{Eza 22:13}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{33}À mina ɓɔɠɔ yaava: «Bɔɔla ɲɔiti ta ɗa nu zɔ pagɔiti koloɠolo.»

\VS{34}À ɠale ma ʋolu wo ɠɛʋele ʋagɔi ma, ʋelei soloogai la. À ɓe koto ɠɛɛ vai ʋa. Mazɔlɔɔ tanigaani ta wo zaama, ti la GALA kwɛɛ. Nà naa wosu wo unfe fai ma.


\par }{\SH Kpusɛi buzeɠeai, é ɠula saai ya
\par }
{\PP \VS{35}Kɛlɛ nui ta ɠa ɠɛ ma: «Gɔvɛiti ta wuzeɠe ɠale, ti ɠula saai ya? Kpusɛ ɓɛgele ɠa ti ʋaazu sɔlɔɔsu?»

\VS{36}Ɠimalala nu ɠa ga ɗe! Ani ɠaei è dɔɔzu zooi wu, é la zɛnvui woga ʋolu, kɛni a zaana.

\VS{37}Nii è siinsu, naama ziinziin ganigi ɠɔlɔgi laade, é ʋa ɠɛ ʋɔnɔsu, kɛni ma ɠɛzɛi, é ɠɛni ga moloi, ɓaa ani zuwu ɠiligi tanɔpɛ.

\VS{38}GALA ka kɔlɔgi veezu ma ɠaei ya, eɠɛʋelei é pɔ la, ma ɠaei ɠilagilagi pɛ ka ɓɔɠɔ ɠɔlɔgi zɔlɔɔsu, eɠɛʋelei GALA ge pɔ la.

\VS{39}Kpɛtɛaniiti kpusɛi la ga ani ɠila, nuɓusɛi nɔnɔi ɠa ná, suaiti tɔnɔi ɠɛ ná, wɔniiti tɔnɔi ɠɛ ná, kaleiti tɔnɔi ɠɛ ná.

\VS{40}Geezu aniiti kɔlɔgiti ta ná, zooi ma aniiti kɔlɔgiti ti ɠɛ ná. Geezu geleiti kɔlɔgi ná-pagi ɠa yɛ, zou ma aniiti kɔlɔgi ná-pagi ɠɛ yɛ.

\VS{41}Foloi ná-pagi ɠa yɛ, alugi ná-pagi ɠɛ yɛ, somideɠaiti ta-ʋagi ɠɛ yɛ, somideɠaiti folo ʋeleiti ti la ɓɔni, anɛɛ somideɠai ta ɠa volozu é leʋe ta ʋa.


\par }{\PP \VS{42}Zekana é ɠɛɛzu la gɔvɛiti ta wuzeɠena, ti ɠula saai ya. Siɛgi zu kpusɛi zaazu la, é la zooi wu, é luula. A wuzeɠena, é ɠula saai ya, toɠa niina ga saalala gelei.

\VS{43}A ɠɛna laa zooi wu, maawɔinʋɛ, zɛbɛ la ba. A wuzeɠena, é ɠula saai ya, pagai, zɛbɛi ba.

\VS{44}Siɛgi zu é lɔɔzu la zooi wu, toɠa ga kpusɛ ɠɔlɔgi. Siɛgi zu é wuzeɠezu la, é ɠula saai ya, GALA Zɛnvui ɠa a ɠɛ su. Ʋelei kpusɛ ɠɔlɔgi naa la, ʋele ɠana ɓalaa kpusɛi naa la Zɛnvui su.

\VS{45}Naa ɠa é ba, sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Zunu mɔungi Adama ɠɛɛni ga zɛnvu su nu.»\FTNT{‡}{{\FR 15:45 }{\FR{15:45
}}{\FT{}}{\XT{Zen 2:7}}{\FT{.}}} Kɛlɛ Adama ma ɠaaɓelagi ɠa ga zɛnvui, nii é zɛnvui veezu.

\VS{46}Nii é ga zɛnvu zu gelei, naa ese taade é ʋa ʋa, kɛni kpusɛ zu gelei, naa ʋoluma, zɛnvu zu gelei ʋa leɠa ʋa.

\VS{47}Zunu mɔungi ɓɛtɛni ga zooi ma ʋɔlɔi, zooi nɔnɔi ɠana. Zunui velesiɛi naa ʋaani, é zeɠe geezuʋɛ.

\VS{48}Zɔiti ti ga zooi nɔnɔiti, naati kulaʋɛ ga zɔi nii é ɓɛtɛni ga zooi ma ʋɔlɔi. Zɔiti ti ga geezu geleiti, naati kulaʋɛ ga zɔi, nii é ʋaani, é zeɠe geezuʋɛ.

\VS{49}Eɠɛʋelei de ɠulaa la ga zunui é ɓɛtɛni ga zooi ma ʋɔlɔi, zenɔ ɠana da ɠula la ga zɔi paai, é zeɠe geezuʋɛ.


\par }{\PP \VS{50}Kɛ̀ɛleaiti, à wɛlɛ nii gè pɔ gè bo, toɠa ga: Nii kpɛtɛai ga kpusɛi ta ɲamai, naa la zooga é ʋa nɔnɔ zɔlɔɔ GALA ná-masadai zu. Zɔi ma é ga duula gelei, naa la zooga é ʋa duulalala gelei zɔlɔɔ.


\par }{\PP \VS{51}À wɛlɛ, nà dɔɔɠuzu vaa wosu wo ma: Ade pɛ de la zaa, kɛlɛ ade pɛ da valibo,

\VS{52}yeeɠɛɠala go nɔ laawu, gaazulooma laa ɠila daawu, siɛgi zu puʋu gaaɓelagi vɛɛzu la. Mazɔlɔɔ siɛgi zu é vɛɛzu la, gɔvɛiti ta wuzeɠe, ti ɠula saai ya, ga duulalala ɓusɛi. Ada ma, ade pɛ da valibo.

\VS{53}Mazɔlɔɔ kɛni duula ɓusɛi duulalala gelei loo ɠɔba, saa ɓusɛi nii saalala gelei loo ɠɔba.

\VS{54}Siɛgi zu duula ɓusɛi nii a duulalala gelei loona la ɠɔba, saa ɓusɛi nii a saalala gelei loona la ɠɔba, naama wooi laa ɠa zeeli niina, nii sɛʋɛai ga:

\par }{\Q «Zobogi zɔlɔɔga mɛtu saai ma!»\FTNT{§}{{\FR 15:54 }{\FR{15:54
}}{\FT{}}{\XT{Eza 25:8}}{\FT{ bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.}}}


\par }{\Q \VS{55}«Ee, saai, ɗa-zobogi ɠa mini?

\par }{\Q Ee, saai, è-ma lologi ɠa mini?»\FTNT{*}{{\FR 15:55 }{\FR{15:55
}}{\FT{}}{\XT{Woz 13:14}}{\FT{ bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.}}}


\par }{\MM \VS{56}Saai ma lologi ɠa é ga kotoi, kotoi ná-zɛbɛi ɠa é ga tɔgi.

\VS{57}Kɛlɛ mamagi ɠa GALA bɛ, é zobogi veezu ade ya, ga de-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele!


\par }{\PP \VS{58}Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à lo kpaan, wo mina ɲiikpi, à li luɠɔma Maliɠii ná-botii zu, wo ɠɛ suɠwɛɛ ga wo-mɔɔlɛzuʋɛ la ɠɛa ga wafuun Maliɠii ya.




\par }\Chap{16}{\SH Zeeɓɔ fai Zeluzalɛme Egilisii vaa ma
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nii é ga zeemaaɓɔgi ma vaa, é lo kidaaleʋe nuiti ba ti Zeluzalɛme, à kɛ eɠɛʋelei nɔ gè Egilisiiti kalagai da Galate yooi zu.

\VS{2}Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi ɠilagilagi pɛ, wo ɠilagilagi pɛ ge ani la ɠoba yɛ, nii a zoo da, eɠɛʋelei ná-zobogi la. À mina pàa yeei maaɓɔun, ga wo ʋa yeemaaɓɔ.

\VS{3}Siɛgi zu nà ʋaana la, naama nuiti wa yeelo ti ʋa, ná ti leʋe, ti ɠalivaa zɛʋɛi ti ya, ti li ga wa-ɓɔba anii Zeluzalɛme.

\VS{4}Ni nà ɓɔɠɔi kɛni gè li ɓalaa, gá siɛi wo niina gá tiye.


\par }{\SH Pɔle ná-siɛ wo fai ma levei
\par }
{\PP \VS{5}Nà leʋena Masedoane yooi zu, nà ʋa niina wo ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ nà leʋesu ga naama yooi zu ʋele.

\VS{6}Tanisu nà ku felegɔ ɠɛɛzu wo ʋɔ bɛ, ɓaa gè samai ɠɛ wo ʋa, naa ɠa a kɛ wo ɗa màazaa, ʋɛti nà ɠɛ liizu náti.

\VS{7}Gè la pɔ ga gè ʋa wo ɠaa, gè ʋa leʋe nɔ, kɛlɛ toɠa kìsu ga gè yeeɠɛɠalai ta ɠɛ wo ʋɔ bɛ, ni Maliɠii a laana ga.


\par }{\PP \VS{8}Kɛlɛ tama nà ɠɛɛzu gè yɛ Efɛze eyɛsu Pantekote voloi zeeli.

\VS{9}Mazɔlɔɔ botii ɠɛ zobo pagɔi ma ʋɛlɛla wolai laalaogɛ tùɠɔ, anɛɛ ni sàkpe nuiti mɔinʋɛ.


\par }{\PP \VS{10}Ni Timɔte a ʋaana, à kɛ wo dɛɛ ga wo yeezeiʋɛ bu ga pagɔ wo zaama, mazɔlɔɔ toɠa botii ɠɛɛzu ga nɔ̀un kɛʋele, Maliɠii ná-botii zu.

\VS{11}Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ge mina bɛlɛʋili. À maazaa, é ná-siɛi wo ga pagɔ, é zoo é zeeli mà ziilɛigi zu, mazɔlɔɔ nà-o, ade-ɠɛɛleaiti-yo, gá maaɓɔunsu.


\par }{\PP \VS{12}Nii é ga ade-ɠɛɛloin Apolɔse nɔnɔi, gè maanɛɛnɛni gola, ga ta ade-ɠɛɛleai zɔiti ti ʋa wo ʋɔ bɛ, kɛlɛ é la ɠɛni leveni ga ziimai niizu é ʋa kɛ. Kɛlɛ tama toɠa liizu, siɛgi zu a ná zɔlɔɔna da.


\par }{\SH Fali ɠaaɓelagiti
\par }
{\PP \VS{13}À wɛlɛ ɓɔɠɔ ma, wo lo kpaan kidaaleʋei zu, wo zɛbɛzeɠe, wo yiilɔɔ.

\VS{14}Nii kpein wo kɛɛzu, à ti pɛ kɛ ga nɛɛbɛi.


\par }{\PP \VS{15}Kɛ̀ɛleaiti, wo Setefanase ná-pɛlɛyeɠei ɠwɛɛ, Akayi yooi zu, tiya ɠa ti ɠɛni ga ma mɔungi, ti ɠidaaleʋe, ti ɓɔɠɔ lɔ GALA ná-nuiti maavaa ɠɛɛ vai zu. Nà wo maanɛɛnɛzu ga

\VS{16}wo ɠolo naa ɠɛɠala nuiti bɛ, ta naati pɛ, niiti ti botii ɠɛɛzu ʋɔɔma ta tiye.


\par }{\PP \VS{17}Kòozunɛɛʋɛ Setefanaseni paa vai zu ta Fɔɔletunatuse, ta Akayikuse. Nii gè ʋalani ma wo ʋoluʋelei, ti naa laazeelini.

\VS{18}Mazɔlɔɔ ti zìilɛini, ti wa ɓalaa wo yiilɛi. À unfema ve naa ɠɛɠala nuiti bɛ.


\par }{\SH Tuʋɔ gooiti
\par }
{\PP \VS{19}Azi yooi zu Egilisiiti ta wo luʋɔsu. Akilase ta Pilisile, é ɓɔ Egilisii ʋa é gaalɛbai wosu ta-ʋɛlɛi wu, naati ɓalaa ta ta-luʋɔ gooi laazeelizu wo ma, Maliɠii laaseigi zu.

\VS{20}Ade-ɠɛɛleaiti pɛ ta wo luʋɔsu. À ɓɔɠɔ luʋɔ ga nɛɛnɛi.


\par }{\PP \VS{21}Nà Pɔle, nà ɓɔɠɔi zèeʋogi ɠa gè wo luʋɔsu da.


\par }{\PP \VS{22}Ni nui ta la Maliɠii nɛɛni ʋɛ, kotoʋɛ!

\par }{\PP Malanata (ʋaana, gi-Maliɠii)!


\par }{\PP \VS{23}Maliɠii Yesu ná-zaalai yɛ wo ʋa.

\VS{24}Nà-nɛɛbɛi ɠa wo pɛ wo ʋa, ada-ɠilibalai zu da Yesu Kilista.

\par }