Pɔle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi
É Teʋeni
Kolɛnte Nuiti Ma
Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti
Sɛʋɛ mɔungi nii teʋegai Kolɛnte nuiti ma, Keelai Pɔle ɠa é sɛʋɛni kona ʋuulɔɔlugɔ maazu lɔɔlugɔ (55) ɠɛɠala leʋegai ma Yesu zɔlɔɔgai ʋoluma (1:1). Tɔ ɠa é ga Pɔle ná-sɛʋɛ felegɔiti ma mɔungi niiti ti ade yea ti leʋegai Kolɛnte Egilisii ma. Tanisu é sɛʋɛi nii zɛʋɛni, siɛgi zu é ɠɛni la Efɛze, aisa é ʋa li la daalimai ma, nii é ɠɛni pɔ é bo Kolɛnte diizuʋɛ Masedoane ta galema ziɛgi zu (16:5-9).
Sɛʋɛi nii ɠa ga gooɠaaʋotegi é ʋilɛ fai tanigaa ʋa, niiti Pɔle ti zɔlɔɔni Egilisii zu nui tanigaa ya, faa ɲɔi niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Egilisii zu, naati ti ɠɛni ga zeeɠaaɠwɛɛ vai ta koloɠologi. Kolɛnte taa wolai lɔɠɔɠulani gola, é lo koloɠologi ʋa, tɔ ɠa é ba é la ga kulafiliba vaa ga Kolɛnte Egilisii faa ɓaagiti sɔlɔɔ. Kolɛnte nuiti ta-zɛʋɛ mɔungi zu gaaɠwɛsu ɠila ka su nii tɔɠɔɠulaai, é lo nɛɛbɛi ʋa: gaaɠwɛsu puugɔ maazu saʋagɔi (13:1-13).
Unsosuʋɛ
1. Pɔle ná-tuʋɔ gooi laazeelini Kolɛnte nuiti ma ta é GALA mama ta-vaa zu (1:1-9).
2. Naa ʋoluma é tɔɔzei ga naati gaaɠula ba, niiti é ti ma ɠeela wooi zɔlɔɔni, é lo zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ba ti Kolɛnte Egilisii zu (1:10—4:21).
3. Naa ʋoluma é naa ɠaaɠulani ba, nii pilɛgai koloɠolo faiti ba, ta tukpɔ lo faiti ti keletiɛinti zɔɠɔzu (5:1—6:20).
4. Naa pɛ poluma, é kalagiti feeni, é lo vulu vai ʋa, ta kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ zuaiti, ta GALA dɛbi ʋelei maaɓɔgiti, naa ʋɛɛ zɛnvu zu vebɛaniiti so pelei, ta gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa, ti ɠula saai ya (7:1—15:58).
5. Gaaɓelasu, é kalagi tanigaa wo, é lo nu luʋa ʋelei tanigaa ʋa ta ɓɔɠɔ vaiti (16:1-24).
1
Tuʋɔ gooiti
1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, tòligai GALA ziimai maaʋele ma, ga gè ɠɛ ga Yesu Kilista ná-keelai, gá ade-ɠɛɛloin Sosɛtɛne, 2 gá wo luʋɔsu, wɔi wo GALA ná-Egilisii zu Kolɛnte taazuʋɛ, wɔi wa-ɠotoiti gbaai wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista, wo loligai ga wo ɠɛ ga GALA ná-nuiti, wa naati kpein ti mini-o-mini ti wooɠulazu ade-Maliɠii Yesu Kilista ma, ti-Maliɠii, ada ɓalaagi de-Maliɠii. 3 Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.
Pɔle GALA mama fai Kolɛnte nuiti ta-vaa zu
4 Nà mamagi veezu GALA bɛ yeenɔpɛ wa-vaa zu, tɔɔzei zaalai ʋa, é daa wo ma ga Yesu Kilista maaʋele. 5 Mazɔlɔɔ é wo laazeeliʋɛ, é ʋooʋa ma, fai pɛ su Kilista zaɓui zu, kpɔɛzuɠulai zu, faaɠwɛgi zu. 6 Zeele wooi é wosu Kilista ná-faa zu, naa ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ wo zaama ga pagɔ. 7 Naazu, wo la ʋalani GALA ná-vebɛanii tanɔpɛ ma, wɔiti wo ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-kulakɛlɛma yeei maaɓɔunsu. 8 Toɠa wo makɛ, wo lo kpaan eyɛsu gaaɓela foloi zeeli, nii a kɛ peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa, de-Maliɠii Yesu Kilista ná-foloi zu. 9 GALA ka ga wooɠɛɠila nu ná-minazeɠegiti su, GALAGI é wo loliga ga wo ɠɛ kpɔfaamai zu wa ná-Doun Zunui Yesu Kilista, ade-Maliɠii.
Zeeɠaaɠwɛɛ vai Kolɛnte Egilisii zu
10 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu ade-Maliɠii Yesu Kilista laaseigi maaʋele ma, wo pɛ à zoloo woo ɠila ma, zeeɠaaɠwɛɛ vaa mina ɠɛ wo zaama. À ɠili ʋa kpaan, wa-ɠisiɛi ta wo ɠisu vai ɠɛ ga ani ɠilagi. 11 Mazɔlɔɔ, kɛ̀ɛleaiti, Kolowe ná-pɛlɛwu nuiti ti bogɛ mà ga sakpegiti ta wo zaama. 12 Nii gè pɔ gè bo, toɠa ga nii: Wo ɠilagilagi ɠa bosu, é ɗa ɠɛ ma: «Nɔ̀un, nà ga Pɔle ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Apolɔse ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Piyɛlɛ ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Kilista ʋolu nu.» 13 Wa ɠisiɛzu ga Kilista ɠaaɠwɛɛʋɛ su ɓaa? Pɔle ɠa é ɓadɔni saa wului ma wa-vaa zu ɓaa? Wo ɓatizeni Pɔle laaseigi zu ɓaa?
14 Nà GALA mamasu, ga gè la wo tanɔpɛ kpatizeni, kɛni Kilisepuse ta Gaiyuseni nɔ, 15 naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina ɠɛ, é ɓatizeni dàaseigi zu. 16 Ungo, gaama ʋe! Gè Setefanase ná-pɛlɛwu nuiti kpatizeni ɓalaa. Naa ʋoluma, gè la kwɛɛ, ni gè taɠiligaa ɓatizeni mɔnɔ. 17 Kilista la ɠɛni tèʋeni ɓatize vaa ma, kɛni Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai, naa mina ɠɛ ga nuɓusɛiti ta-ɠimalai ma ɓɔɛzuɠulai maaʋele, naa ɠa a kɛ Kilista zaa vai saa wului ma, naa mina ɠɛ ga wafuun faa.
Yesu Kilista ɠa é ga GALA ná-zɛbɛi ta ná-ɠimalai
18 Tɛnɛgi é wosu é lo Kilista zaa vai ʋa saa wului ma, naa ɠa ga ɠimalala vaa naati gaazu, niiti ti undaaʋilisu, kɛlɛ dɛiti de kizo pelei ma, toɠa de ʋɛ ga GALA ná-zɛbɛi. 19 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:
«Nà ɠima nuiti ta-ɠimalai ɠoloɠolo,
nà keleɠele nuiti ta-ɠeleɠelegi ɠɛ ga faa ɲaka.»*
20 Mini ɠa ɠima nui ná? Mini ɠa tɔ kalamɔin ná? Mini ɠa niima eteai zu daaɠɔlɔ nui ná? GALA ge la niima eteai zu ɠima vai ɠɛɛni ga ɠimalala vaa ɓaa?
21 Tama, GALA ge deveni ná-ɠimalai zu ga eteai la zooga é ʋa tɔun kwɛɛ nui ná-ɠimalai zaɓui zu. Naa ɠa é ba, GALA ge deveni ga pagɛ ga é naati kizo, zɔiti ti ɠidaaleʋeai ga wooi naa maaʋele nii gi daazeelizu, nuiti ti kaazu ga ɠimalala ɓɔɛi ʋe. 22 Zuifuiti ta laavɔɔ vaiti maaɠaazaɠabosu, Gɛlɛkiiti ti ɗa ɠimalai ɠaiziɛ. 23 Giya ma, Kilista ɓadɔ vai saa wului ma, gá naama wooi laazeelizu, naa ɠa Zuifuiti bɛ ga kɔɠɔziɠa zaɓu, é ɠɛ ga ɠimalala vaa zii ɠiligiti bɛ, 24 kɛlɛ niiti GALA ge ti loligai, Zuifuiti ta zii ɠiligiti, Kilista ɠa ga GALA ná-zɛbɛi ta GALA ná-ɠimalai naati bɛ. 25 Mazɔlɔɔ nii é nu ɠaazu ga GALA ná-ɠimalalai, naama ɠimalai wɔɔlɔʋɛ, é leʋe nuiti ta-ɠimalai ʋa, ta nii é nu ɠaazu ga GALA ná-zɛbɛsulalai, naa zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ, é leʋe nuiti ta-zɛbɛsulai ʋa.
26 Kɛ̀ɛleaiti, à ɓɔɠɔ ɠɛʋele ʋɛtɛ dɛɛ: Wo ɠɛni ga ɓɛgele, wɔiti GALA ge wo loligai ga wo ʋa pɔ? Eteai letemazu, ɠima nui la mɔinni wo zaama, ɓaa zobobɛ nuiti, ɓaa seizumaanɛgiti. 27 Kɛlɛ GALA ge yiimazeɠea ga naama aniiti, niiti eteai ti levezu ga ɠimalala aniiti, é ʋa ɠima geleiti unfe ga tiye. É yiimazeɠea ga zɛbɛsulala aniiti, é ʋa zɛbɛsu geleiti unfe ga tiye. 28 GALA ge yiimazeɠeʋɛ ga naa, nii eteai devezu ga tosu la ba, ti ɓaaɠulazu ma, é la ɠaazu ga ani nɔpɛ, nii a kɛ é naati gaaʋala ba, niiti ti levezu ga ani ɓiigiti, 29 naa ɠa a kɛ, nuɓusɛi tanɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ maamusɛ GALA gaazu. 30 Kɛlɛ GALA ge wo ɠiliʋɛ Yesu Kilista ʋa, é Kilista ɠɛ ga da-ɠimalai. Kilista maaʋele ma de ɠɛa ga telebo nuiti GALA gaazu, ta nu ɲadegaiti, de unmɔɔgi zɔlɔɔga da-ɠotoiti ma. 31 Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu: «Zɔi é pɔ ga é ɓɔɠɔ maamusɛ, é ɓɔɠɔ maamusɛ Maliɠii ɠɛɛ vaiti su.»†
* 1:19 Eza 29:14 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma. † 1:31 Zel 9:23.