Woo Niinɛ Ʋagɔi
Nii Maleke Sɛʋɛni
Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti
Maleke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga Minazeɠe Niinɛi zu zɛʋɛ naanigɔiti gila, niiti ti Yesu Kilista ná-eteai zu vaiti suɠulazu. Ti ɠilagilagiti pɛ ti-laasei ka ga «Woo Niinɛ Ʋagɔi». Ti zɛʋɛʋɛ Yesu ná-saai ʋoluma, ti-zɛʋɛ nuiti ta ga: Matiyo, Maleke, Luke ta Zan. Maleke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa suɓuɠaai Woo Niinɛ Ʋagɔ naanigɔiti saama. Tanisu toɠa ɠɛ sɛʋɛni kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Faaɠwɛ nu mɔinmɔin daaʋɛ da ga sɛʋɛʋɛ Wɔlɔme, nii a kɛ é náʋɛ ɠeletiɛinti iɲɔdɔ.
Maleke laaseigi ta ɓalaa ka ga Zan Maleke, é ɠɛni ga keelai Pɔle ta Ɓalanaɓase ti-ziɛɲɔɠɔi ta, kɛlɛ tɔɠɔ ʋagɔi ɠoloɠoloni siɛgi zu é ɠɛlɛni naati ta-ɠeela ziɛi ʋa (KKw 13:13). Suɠoozaai ma, Maleke ʋilɛni ʋolu Ɓalanaɓase ʋolu, ti li siɛi ma (KKw 15:37-39). Nuiti ti kwɛɛni ɓalaa ga Maleke ɠɛni ga Piyɛlɛ bɔɔla ɠiteɠitegi ta (1Pi 5:13). Woo Niinɛ Ʋagɔi nii zu, Maleke laaɓakpagɛ kaladopoi losuʋɛ ma, ta kalagi Yesu bogai é lo yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ʋa.
Unsosuʋɛ
1. Maleke ná-woo lɔɔzei mɔungi bogɛ (1:1-13).
2. Naa ʋoluma Maleke Yesu ná-botii ma vaa zuɠulaʋɛ, siɛgi zu é ɠɛni la Galilé (1:14—8:21).
3. É zɛba é Yesu lii vai zuɠula Zeluzalɛme (8:22—10:52).
4. Maleke gaaɓelagɛ ga é sɛʋɛi ɠɛ, é lo yeeɠɛɠalai ʋa, nii Yesu kɛɛni Zeluzalɛme, naa ʋɛɛ ná-saai ta buzeɠe vai ʋa, é ɠula saai ya (11:1—16:20).
1
GALA keelai Zan Ɓatisete
(Matiyo 3:1-12;
Luke 3:1-18;
Zan 1:19-28)
1 Ʋele ɠa Woo Niinɛ Ʋagɔi lɔɔzeiɗai la, nii pilɛgai GALA Doun Zunui Yesu Kilista ʋa. 2 Ʋelei sɛʋɛai la GALA goo wo nui Ezayi ná-sɛʋɛi zu ga:
«Nà nà-keelai leʋesu è luɠɔ,
é ɗa-ʋelei ɓɛtɛ è ʋɛ.*
3 Nui ta ɠa ɓainsu teʋebai zu, é ɗa ɠɛ ma:
‹À Maliɠii ná-pelei ɓɛtɛ bɛ.
À ná-pele goiti sɔle.› »†
4 Zan ɠulani kɛlɛma ɠana. É ɠɛni ɓatizei wosu teʋebai zu. É ɠɛni GALA daawooi laazeelizu, é ɗa ɠɛ ma: «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, wo ɓatize, naa ɠa a kɛ wo zuvaayɛ ga wa-ɠotoiti.» 5 Nuiti ti ɠɛni ʋaazu pɔ, ti zeɠe Zudé yooi zu ná pɛ, ta Zeluzalɛme, é ɗa ti ɓatize Zuludɛn wu, ti ɗa laa zɔ ga ga ta-ɠotoiti.
6 Zan ɠɔba zeɠei ɠɛni ga seɠei fɛlɛai ga ɲɔmɛ leɠai, ná-saamaɠiligi ɠɛni ga kɔlɔ ʋaai. Kɔnɔgi ɠɛni ga kotogi ta dɔɓɔ ɠɔin gulɔi. 7 Zan ɠɛni GALA daawooi laazeelizu, é ɗa ɠɛ ma: «Zɔi é ʋaazu nɔ̀un poluma, sɛbɛi wɔɔlɔʋɛ nɔ̀nɔi ʋa. Gè la vɔlɔ kula ɠɛɛni su ga gè ʋa maaʋɛ, gè ʋa ná-saʋala galuiti daavie. 8 Nɔ̀un, gè wo ɓatizegɛ ga ziɛi, kɛlɛ tɔun, toɠa wo ɓatize ga Zɛnvu Ɲadegai.»
Yesu ɓatize fai ta tɛgai é zeelini ma
(Matiyo 3:13—4:11;
Luke 3:21-22; 4:1-13)
9 Naama ziɛgi zu, Yesu zeɠeni Galilé yooi zu, Nazalɛte taazuʋɛ. Zan kpatizeni Zuludɛn ɗɛi wu. 10 Kulaai ma ziɛi wu feya, é geeɠɔlɔgi ɠaani daa ɗa lao, Zɛnvu Ɲadegai ɗa yei ma, eɠɛ poopogi. 11 Wooi ta ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui, ɗa gòla yiilaazu.»
12 Gaamago, Zɛnvu Ɲadegai Yesu laaʋilini teʋebai zu. 13 É kɛɛni ná ga folo ʋuunaanigɔ (40), Setana ɠɛni tɛɛzu ga. É ɠɛni ná dɔɓɔ zuaiti saama, geezuɠeelaiti ti ɗa maaleʋebo.
Yesu ná-botii lɔɔzei vai Galilé
(Matiyo 4:12-17;
Luke 4:14-15)
14 Ti Zan ʋiligai ma kasoi ɠa, Yesu liini Galilé yooi zu, é ɠɛni GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu. 15 É ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Yeeɠɛɠalai zeelia, GALA ná-masadai maaɓuɠaa. À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, wo la Woo Niinɛ Ʋagɔi la.»
Yesu ná-kaladopo mɔungiti toli fai
(Matiyo 4:18-22;
Luke 5:1-11)
16 Yeeta, tɛi é ɠɛni leʋesu Galilé ɗɛ wolai laaʋɛ, é Simon ɠaani ta kɛɛɠɛloin Andelé. Ti ɠɛni kale ɓɛɛ lumɔi ʋilisu ziɛ wolai wu, tɔɔzei ti ɠɛni ga kale ɓɛɛ nuiti. 17 Yesu ɠɛni ti ma: «À ʋilɛ pòlu, nà wo ɠɛ ga nu ɠaiziɛ nu.» 18 Gaamago, ti ta-lumɔiti zɛni ná, ti ʋilɛ polu.
19 Yesu lago liini poun, é Zeɓedé ná-doun zunu felegɔiti ka: Zake ta kɛɛɠɛloin Zan. Naati ti ɠɛni keingi zu, ti ɗa ta-lumɔiti kpɛtɛ. 20 É naati tolini gaamago. Naati ti ti-ɠɛɛ Zeɓedé yɛni keingi zu ta ná-botiɠɛ nuiti, tiya ma ti ʋilɛ Yesu ʋolu.
Yesu inɛ su nui ɠɛdɛ fai
(Luke 4:31-37)
21 Ti liini Kapɛɛlɛnawume taazuʋɛ. Dooɠo foloi, Yesu lɛɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, é zɛba é ɗa kalagi wo. 22 Nuiti ti wola laavɔɔni ga ná-kalabo pelei, tɔɔzei é la ɠɛni kalagi wosu ga tɔ kalamɔinti kɛʋele, kɛlɛ é ɠɛni bosu ga zobogi.
23 Tama naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, zunui ta ɠɛni ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu, nii kɔzɔba yɛnvui ɠɛni su. É kpeei looni, 24 é ɠɛ ma: «Nazalɛte nui Yesu, ɗa-vaa ɓɛgele ɠa é gá-vaa zu? È ʋaaʋɛ gi undaaʋilisu ɓaa? Gè è ɠwɛni, ɗa ga GALA ná-Nu Ɲadegai!»
25 Yesu devei veeni zea ga sɛbɛi, é ɠɛ ma: «É vɔ, ɠula zunui tɛi su!» 26 Kɔzɔba yɛnvui zunui ɲiikpini. É ɠulani naa zu, é ɗa kpee wolai loo. 27 Ɛsɛ pɛ daavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Lee ɠa é ɠɛɛzu ɠani? Kala niina ɠa ga nii! Toɠa kɔzɔba yɛnvuiti devezu ga zobogi, naati ti ɗa ɠolo bɛ!» 28 Gaamago nɔ, maawooi ziɛni ná maaɠoolii pɛ su, Galilé yooi zu.
Yesu seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ fai
(Matiyo 8:14-17;
Luke 4:38-41)
29 Yesu ɠulaai ma GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, tɔ ʋe, Zake ʋe ta Zan ti liini Simon ta Andelé ta-ʋɛlɛi wu. 30 Simon mɔɛin ɠɛni laani ga kɔlɔkpadimai. Yesu unkulani nɔ feya, ti ná-fai zuɠula naa ma. 31 Yesu maaɓuɠani ba, é so zeei ʋa, é buzeɠe. Kɔlɔkpadimai ɠaayei, é tɔɔzei ga é ɗa ti maaleʋebo.
32 Kpɔkɔi, foloi liai ma, ti ʋaani pɔ ga seeɓɛ nuiti pɛ, ta inɛ su nuiti pɛ. 33 Taai ɓusɛni nɔ kpulu, ti ʋa, ti ʋu pɛlɛlaʋɛ. 34 É seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ, niiti seeɓɛ laalitaaligiti ti ɠɛni ti ʋa. É inɛ mɔinmɔin kpɛɛni ɓalaa, é ɗa pele leʋe ti luɠɔ ga ti mina kpɔɛzuɠula, tɔɔzei naati ti ɠɛni kwɛɛni nui ma zii nii é le.
Yesu GALA daawooi laazeeli vai
GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu
(Luke 4:42-44)
35 Polumai, gosu ɓidii nɔ ɠɛni de, é ɠula, é li teʋebai zu, é GALA fali ná. 36 Simon ta bɔɔlaiti ti ʋilɛni, ti ɗa gaiziɛ. 37 Siɛgi zu ti kaani la, ti ɠɛni ma: «Ɛsɛ pɛ ka è ɠaiziɛzu.»
38 É ɠɛni ti ma: «Ade li ʋɛ ɠoba laaiti su. Kɛni gè GALA daawooi laazeeli náti. Tɔɔzei naa ɠa é kɛa gè ʋaa.» 39 Tama é leʋeni Galilé yooi zu ná pɛ, é ɗa GALA daawooi laazeeli ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, é ɗa inɛgiti kpɛ.
Yesu gee nui ɠɛdɛ fai
(Matiyo 8:1-4;
Luke 5:12-16)
40 Gee nui ta maaɓuɠani ba, é nɔkɔ kɔɠɔwu, é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: «Ni ɗa vaana bu, ɗa zoo è ɲàde.» 41 Maawɔin Yesu zoni, é yeemaale, é vɔɔɠu ba, é ɠɛ ma: «Gè vaa bu, ɲade!» 42 Gaamago nɔ, gee zeeɓɛi zeɠeni zunui naa ʋa, é ɲade. 43 É tɛnɛni ɠɛzɛɠɛzɛ, é teʋe gaamago, 44 é ɠɛ ma: «Dama, nii kɛai ga ɗe ʋɛ, è mina bo nu nɔpɛ ma. Kɛlɛ li, è ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui, é è ɠɛʋele ʋɛtɛ, naa ʋoluma è ɗa-ɲade fai ma zalaɠai ɠula, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la. Naa ɠa ɠɛ ga zeele woo nuiti bɛ.» 45 Kɛlɛ zunui naa ɠulani nɔ feya, é tɔɔzei ga naa laazeelia ɛsɛ pɛ ma, nii kɛai. É ma wooi vazani adaʋɛ pɛ. Naa maaʋele ma, Yesu la mɔ ɠɛni zooga é ʋa lɛ taa nɔpɛ su kalakalaga, é ɠɛni liizu kamaʋolu teʋebaiti su. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, nuiti ti ɠɛni zeɠezu adaʋɛ pɛ, ti ɗa ʋa pɔ.
* 1:2 Mal 3:1. † 1:3 Eza 40:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.