Tɛnɛ Faalaaliiti
Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti
Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi ɠa ga sɛʋɛi nii ɠima ɓɔɛiti ti su. Nu mɔinmɔin ka kpɔgai su, ti Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi ɓɛtɛ, kɛlɛ masagi Davide ná-doun zunui, masagi Salomɔn ɠa é bɔɔlɔzu zɛʋɛai. Ɛsɛ pɛ ge ɠɛni Salomɔn ɠwɛɛ ná-ɠimalai vaa zu, ta Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ɠɛ tɛnɛ faalaali waasaʋagɔ (3.000) ɠa é sɛʋɛai (1Ma 5:12). Naazu Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi bɔɔlɔzu zɛʋɛʋɛ Salomɔn ná-yeeɠɛɠalai zu, kona untaaʋuugɔ puulɔfelaiti zɔɠɔzuʋɛ ta untaaʋuugɔ puusaʋagɔ maazu ɠilagi (970-931), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Ma zɛʋɛi mɔtai ɠa ɠɛ zɛʋɛni ɓaa gaalɛba, siɛgi zu Ezekiase ɠɛni la ga Zuda masagi, kona undɔfela puugɔ maazu lɔɔlugɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta kona undɔzita puulɔsaʋa maazu lɔzitai (715-686), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ (25:1).
Tɛnɛ Faalaaliiti ta ga ɠima ɓɔɛiti bɔɔlɔzu ga gaamai, kɛlɛ zeeɠaaɠwɛɛzu ɠa ti ʋa ta minazeɠegiti ɓaa faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛiti. Eɠɛʋelei 22:6 bosu la ga doungoi nii ti kalagai ga pelei maanɛai é ziɛ la, anɛɛ siɛgi zu é wɔlɔzaɠasu da, é la zeɠea ba. Kɛlɛ naama lɛnɛ faalaali la ga minazeɠe ga doungoi nii ti kalagai ga pelei maanɛai é ziɛ la, faa ɲɔu nɔpɛ ge la mɔ zeelia ma nu ma ná-eteai zu. Kɛlɛ tɔun, toɠa ga tɛnɛgi é lo naa ʋa, nii é ga gaama yeeɠɛɠala mɔinmɔin su. Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi ɓɔɠɔgoi ɠa faalaalii naati ma ungi lɛɛzu gaaɠwɛsu mɔungi zu (1:2-6). Ma ungi ɠa ga é ɠɛ ga kpɔbai buzeɠe niinɛgiti bɛ, ta niiti ti la faaɠwɛ sɛ ti ɠimalai ta tɛnɛ pagɔi zɔlɔɔ, ta é ta ɓɔ vɔlɔ ɠima nuiti ta-ɠimalai ʋa.
Unsosuʋɛ
1. Salomɔn ná-tɛnɛ faalaaliiti (1:1—22:16).
2. Ɠima nuiti ta-ɠima ɓɔɛ zɛʋɛ felegɔiti (22:17—24:34).
3. Salomɔn ná-tɛnɛ faalaali zɛʋɛi taɠili, nii masagi Ezekiase ná-botiɠɛ nuiti ti gaalɛɛni ba (25:1—29:27).
4. Aguul ɓɔɛ wooiti (30:1-33).
5. Lemuwɛle ɓɔɛ wooiti (31:1-9).
6. Anzanu zɔɓelamai ziɛ ʋelei (31:10-31).
Sɛʋɛi lɔɔzeigi ta sɛʋɛ ungi
1
1 Salomɔn é ɠɛni ga Davide ná-doun zunui, ta Izilayɛle masagi, naa ná-tɛnɛ faalaaliiti:*
2 Ti ɠɛ ungi ɠa ga ti nu ɠala ga ɠimalai, ti nu ɠɛʋele ɓɛtɛ,
é kpɔɛiti gaaɠa, niiti ti woni ga keleɠelegi.
3 Ti nui ɠala ga siɛ ʋelei ná-eteai zu, keleɠelegi ʋɔ,
é lelebo, é zɔle, é zoloo su.
4 Ti ɠi pagɔi ve naati zea, niiti ti la dɛ faa mɔinmɔin kwɛni,
ti faaɠwɛgi ta kidafaawui ve zunu loungoiti zea.
5 Ɠima nui woilo, toɠa ta ɓɔ ná-soofaalai ʋa,
zɔi keleɠelegai, naa ɠa ziɛ ʋele ʋagɔi zɔlɔɔ.
6 Ta zoo ti tɛnɛ faalaalii ma lɔɔɠuzu vai tanigaani kwɛɛ,
ta ɠima nuiti daawooiti ma lɔɔɠuzu vaiti poluʋɛti.
7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa é ga faaɠwɛgi lɔɔzeizuʋɛ,
faaɠaaɠalala nui ɠa ɗa ɠimalai ʋɛlɛʋɛlɛ ta kalagi.
Dama ga zunu loungo ɲɔiti
8 Dòun zunu, woilo, è dama ga faaɠwɛgi, è sɔlɔɔsu è-ɠɛɛ ya,
mina è-lee ná-tɛnɛ gooiti da ɠoba.
9 Mazɔlɔɔ ta ɠɛ ga masa bɔɔlɔ pagɔi è unba,
ta ɠɛ ga kɔbu ani ʋagɔi è ɠɔbu.
10 Dòun zunu, ni faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta pɔ, ti è ɠaazulɛ,
mina yeezei bu.
11 Ta ɠɛna ma: «Ʋilɛ gi ʋolu!
Ade li de nuiti teʋesuʋɛ maaɓɔun, de ta ʋaa,
de laalɛ nui ta wu lein nɔ, anɛɛ ni é la faa ɠaazani.
12 De ti-ma vului ɓɔle, eɠɛʋelei gɔvɛalaazu a ɗa kɛ la,
ti ɲɛɛlɛ ɲɛgɛlɛin ga naati kɛʋele, niiti ti yeizu kabai zu.
13 Ade ti-ɠɔli pagɔiti seɠe,
de da-ʋɛlɛiti buulaave da.
14 Ɗa ɗɔnɔ zɔlɔɔsu gi ʋɔ,
ada ɓɔsu wali ɓɔlɔ ɠilagi ma ade pɛ!»
15 Dòun zunu, mina ʋilɛ ti ʋolu, è ʋa ziɛ ga ta-ʋelei,
maaɠooza ta-ʋelei ʋa.
16 Mazɔlɔɔ ti-ɠɔɠɔiti suvilɛʋɛ faa ɲɔu ɠɛɛ vai zu,
ti zuvilɛʋɛ ɲamai ʋuu zu.
17 Mazɔlɔɔ toɠa ga fuun faa,
wɔnii ɗa tumɔi ɠa, é ɗa zei tuɠɔ.
18 Kɛlɛ tiya ɓɔɠɔi ɠa ti yaavai zeizu ɓɔɠɔ luɠɔ,
tiya ɓɔɠɔi ti-yɛnvui ɠa ti balii laazu tuɠɔ.
19 Zekana naati gaaɓelazuʋɛ la,
niiti ti ta-ɓɛtɛi wosu ga kakama vaiti su,
tɔnɔ ɲɔi ɠa ɗa sɔlɔɔ nui undaaʋili.
Ɠimalai ɠa toligi wosu ta tɛnɛgi
20 Ɠimalai ɠa kpeei loozu taazuʋɛ peleiti su,
toɠa wooɠulazu maaɓɔ bosuʋɛti.
21 É toligi wo maaɓɔ bosuʋɛ,
é ná-keela wooi wo taa loaʋɛ, é ɠɛ ma:
22 «Ɠimalala nuiti, wa ɠimalala vaiti nɛɛzu ʋɛ, eyɛsu yeelɛ?
Ɲɛɛɠulasu nuiti, wo-yiimai ɠa ɠɛɛzu ga ɲɛɛɠulasui, eyɛsu yeelɛ?
Faaɠaaɠalala nuiti, wa yɛsu faaɠwɛgi wɔinzeɠezu, eyɛsu yeelɛ?
23 À woilo nà-tɛnɛ gooiti ma!
Wɛlɛ nà nà-keleɠelegi ve wo ya,
nà dàawooiti dɛɛ ga woye.
24 Tɔɔzei gè wo lolini, wo ɠɛlɛ,
tɔɔzei gè yeeleteni, nu nɔpɛ ge la ma wɛlɛ woni,
25 wo nà-tɛnɛ gooiti kpein pilini ya,
wo la vaani nà-zelilomaiti bu,
26 naa ɠa é ba, nà ɓalaagi, nà wo ɲɛɛ, siɛgi zu maanɔɠɔi ʋaazu wo ʋɔ,
nà ɲɛɛɠula wo zu, siɛgi zu kidaaʋiligi zeelizu la wo ma,
27 siɛgi zu kidaaʋiligi ʋaazu la wo ʋɔ, eɠɛ fiilɛ wolai,
siɛgi zu maanɔɠɔi zeelizu la wo ma, eɠɛ tɔngɔlɔ fiilɛi,
siɛgi zu koozuʋiligi ta kidaaʋiligi ʋaazu la wo ʋɔ.
28 Naazu, ta wooɠula mà, gè la ti wooɠaaʋotega,
ta gàiziɛ, ti la kàa.
29 Toɠa ɠɛ ɠana, tɔɔzei ti faaɠwɛgi wɔinzeɠeʋɛ,
ti la yiimazeɠeni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai,
30 tɔɔzei ti la vaani nà-tɛnɛ gooiti bu,
ti laaɓɛɛluni ga nà-zelilomaiti,
31 ti-ziɛ ʋelei ma lɔnɔgi ɠa a ɠɛ ga ti-ɠɔnɔgi,
ti ɓɔɠɔ lɛnɛ gooiti ta ɠɛ ga ti-laamianigi, eyɛsu mɔtai yɛ.
32 Mazɔlɔɔ ɠimalala nui ná-kakagi ɠa ɗa paa,
faaɠaaɠalala nui ná-ziizoolɛlalai ga ɓɔɠɔ, naa ɠa a ɗa too ya.
33 Kɛlɛ zɔi a woilo gòoi ma, naa ɠa zei gaanɛɛi zu,
é ná-eteai ziɛ ziilɛigi zu, é la luaa maanɔɠɔi ʋa.»
* 1:1 Faalaali laaseigi, ta Salomɔn laaseigi ma vaa zu, wɛlɛ sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ.