12
Tuꞌun ndichi xaꞌa na tatu too ñuꞌu
1 Saa xaꞌa Jesús sañaꞌa ra na xiꞌin tuꞌun ndichi, kachi ra saa:
―Suꞌva ndoꞌo iin tiaa, ra ndataan teꞌe uva iin nuu ñuꞌu kaꞌnu, ra chikaa tu ra korra yuu va nuu ñuꞌu yoꞌo, ra kaan tu ra yavi sata kava nuu kuꞌni na uva va, ra saa xavaꞌa tu ra iin veꞌe sukun nuu kundee na kiꞌin kuenda xiꞌin teꞌe uva kan; ra te ndiꞌi saa satatu ra ña inka yuvi, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka ñuu xika va. 2 Ra te nditiandiaa kii tiaꞌndia uva, saa tiꞌvi ra iin muso ra kuaꞌan nuu na tatu too ñuꞌu kan, ña na ndataxi na loꞌo kuenda ra. 3 Su ndi na tatu ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ra ndukuiin na tiin na ra muso kan, ra kani na ra, ra sandiko vichi na ra kuanu̱ꞌu̱ ra nuu xitoꞌo ra. 4 Saa tiꞌvi tuku ra xitoꞌo uva kan inka muso kuaꞌan nuu na, ra saa xa tu na xiꞌin ra kan va: tiin na ra, ra kuun na yuu xini ra, ra kundivaꞌa ka vi na xiꞌin ra. 5 Ra saa tiꞌvi tuku ra xitoꞌo uva inka muso ra kuaꞌan nuu na yuvi kan, ra te ndixaa ra ndaꞌvi kan, saa ra tiin na ra, ra xaꞌni va na ra. Ra saa tiꞌvi ka ra xitoꞌo uva kan kuaꞌa ni ka na ndixaꞌan, ra saa xa tu na xiꞌin na kan va, chi sava na kani na, ra sava na xaꞌni va na.
6 ’Ra te ndiꞌi, ra köo ka na tiꞌvi ra xitoꞌo uva kan kuꞌu̱n, chi siin ndaa mituꞌun seꞌe va ra kuvi ra ndindoo xiꞌin ra, ra kuꞌvi ka vi ini ra xini ra ra. Ndia saa ra tiꞌvi ra ra kuaꞌan ra nuu va na, saa chi ndakani ini ra kaꞌan ra saa, “Satoꞌo va na seꞌe yo te na xaa ra nuu na”, kaꞌan ra. 7 Su ndi na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ra suꞌva va kachi na xiꞌin taꞌan na: “Ra yoꞌo va kuvi ra ndòò ndiꞌi ña yoꞌo ndaꞌa. Ra naꞌa ndo vichin, ra na tiin yo ra, ra kaꞌni yo ra, ra ñaꞌa mii yo nduu ndiꞌi va ña yoꞌo”, kachi na xiꞌin taꞌan na. 8 Ra saa tiin ndixa va na ra, ra xaꞌni va na ra, ra saa tava na ra nuu ñuꞌu Iva ra, ra ndixaꞌan na sakana na ra.
9 Ra saa ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa:
―¿Ni ke sa Iva ra ndixiꞌi kan xiꞌin na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan tuvi ndoꞌo? Su kuꞌun ra ra kaꞌni ndiꞌi va ra, na tatu too ñuꞌu kan, ra saa ndataxi ra ña ndaꞌa inka yuvi va. Ra saa va ke koo na kan ―kachi Jesús xiꞌin na.
10 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, kachi ra saa:
―¿A täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa? Ña kachi suꞌva:
Yuu ña ku̱ñu̱ꞌu̱ na xavaꞌa veꞌe te yachi
ku yuu ña xiniñuꞌu vaꞌa ka va vichin.
11 Ra Ndioxi va ku ra xa ña yoꞌo, ra ndakanda ni ini yo xiꞌin ña, kachi tuꞌun Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.
12 Ra xaꞌa na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu kuni na tiin na ra, saa chi kundaa ini na ña xaꞌa mii va na ke ndikaꞌan ra tuꞌun ndichi yoꞌo, su ndi nditïin na ra, saa chi ndiyuꞌvi va na nuu na ñuu, na ndee xini soꞌo tuꞌun yoꞌo, ndia saa ra ndakoo na ra, ra ndakiꞌin na kuaꞌan va na.
Ndikaꞌan Jesús xaꞌa ña chaꞌvi yo nuu na chiñu
13 Saa tiꞌvi na xikuaꞌa sava na fariseo xiꞌin na ndikun sata ra Herodes kuaꞌan na nuu xika Jesús ña na kotondoso na ra, tu ndia iin tuꞌun ña väꞌa na kaꞌan ra, ra saa ke ni̱ꞌi̱ ndie̱e̱ na, ña taxi na kuachi xaꞌa ra. 14 Ra saa ndi̱xàà na yuvi kan nuu xika Jesús, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:
―Tata Maestro, kundaa ini ndi, chi ña kaꞌan kun ra ña ndixa ni kuvi va ña, ra nii xä kun xaꞌa vi ña kaꞌan na yuvi, ra iin ku ndiꞌi va na nuu kun, köo na ndakaxin kun, chi sañaꞌa kun na ichi Ndioxi ta kuꞌva iyoo va ña. Ra yoꞌo ku ndixa va ra sañaꞌa ta kuꞌva kuni Ndioxi. Ra kaꞌan xiꞌin ndi vichin, ¿A vaꞌa ña chaꞌvi ndi nuu ra tata chiñu César ñuu Roma, xuꞌun ña nduku ra nuu ndi, a väꞌa? ¿A taxi ndi ña ndaꞌa ra a täxi ndi ña? ―kachi na xiꞌin ra.
15 Ra xa kundaa va ini Jesús ra ixtondoso va na kuvi ra, saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:
―¿Nichuun xamaña ndo ra ixtondoso ndo yuꞌu? Taxi ndo iin xuꞌun kaa ndaꞌa yu na kuni yu ―kachi ra xiꞌin na. 16 Saa taxi na iin xuꞌun ndaꞌa ra, ra ndindakatuꞌun ra na kachi ra saa:
―¿Yoo naꞌna ke nduꞌu nuu xuꞌun yoꞌo, ra yo kivi ke ndoso nuu ña? ―kachi Jesús xiꞌin na,
Saa ndakuiin na kachi na saa:
―Naꞌna ra César, xiꞌin kivi ra kuvi ña ―kachi na.
17 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:
―Tu saa, ra taxi ndo ñaꞌa ra César ndaꞌa ra, ra ña ku kuenda Ndioxi, na taxi tu ndo ndaꞌa Ndioxi va ―kachi ra xiꞌin na.
Saa ra, ndakanda ka vi ini na ña ndichi ni ndakuiin ra yuꞌu na.
Ndakatuꞌun na saduceo Jesús a ndixa ke ndatiaku na ndii
18 Saa ndaxàà sava na saduceo nuu Jesús, ra ndindakatuꞌun na ra a ndixa ke ndatiaku na ndìì chi na saduceo, ra kuëe kandixa na ña ndatiaku na ndìì. Ña kan ke ndindakatuꞌun na Jesús kachi na saa:
19 ―Tata Maestro, ley ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndi, ra suꞌva va kachi ña: “Tu iin tiaa ra iyoo yasiꞌi, ra ndikäku seꞌe ra xiꞌin ña, ra ndixiꞌi va ra, saa ra xiniñuꞌu na ndakiꞌin inka ñani ra ñaꞌa kan, ra ta xa na kaku seꞌe ña, ra ta yoo seꞌe ra ndixiꞌi kan, saa na koo ña kaku kan”, kachi ña tiaa ra Moisés. 20 Ra suꞌva ke kuu xiꞌin iin veꞌe: uxa tiaa xikuu ndia veꞌe ndia. Ra saa kuu tandaꞌa ñani ndia ra chee, ra ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin yasiꞌi ra, ra ndixiꞌi va ra. 21 Saa ndakiꞌin ña inka ñani ra, ra ndikun sata ra, ra ndixiꞌi tu ra kan va, ra ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin ña. Ra saa ndakiꞌin ña inka tuku va ra, ra ndixiꞌi tu ra uni kan va. 22 Ra uxa saa ndia xinduꞌu ña xiꞌin va, ra ndixiꞌi uxa saa va ndia; ra ndia nii ndia ndikäku seꞌe ña xiꞌin. Saa ra ndixiꞌi tu mii va ña. 23 Ña kan ke kuni ndi ndakatuꞌun ndi yoꞌo: te na ndatiaku ndia kan, ¿ra yoo ku ndia kuu yii ña, chi xinduꞌu ña xiꞌin uxa saa va ndia? ―kachi na xiꞌin Jesús.
24 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:
―Ndo yaꞌa xini va kuvi ndo, saa chi xa xïni ndo ni ke kachi tuꞌun Ndioxi, ra xa xïni tu ndo xaꞌa ndie̱e̱ Ndioxi va. 25 Chi te na xaa kii ndatiaku na ndixiꞌi, na tiaa xiꞌin na siꞌi ra tandäꞌa ka na, chi xa ta iyoo mii na tatun Ndioxi, na iyoo ndivi va, nduu na. 26 Ra saa tu, xaꞌa ña kaꞌan ndo ña ndatiaku na ndìì va, ra suꞌva va kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña, ¿A täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Moisés, nuu ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra, te xini ra xixi̱ itun ìñu̱? Ra ikan ke ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra kachi ra saa: “Yuꞌu ku Ndioxi ra kañuꞌu ra Abraham, xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob.” 27 Ña kan ke na kundaa vaꞌa ini yo, chin Ndioxi, ra Ndioxi na tiaku va kuvi ra, süvi Ndioxi na ndii kuvi ra. Ra ndoꞌo, ra na täan kundaa vaꞌa ini va kuvi ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.
Sañaꞌa Jesús ndia ña ku ndiayu ña chee vaꞌa ka
28 Ra saa te xini soꞌo iin ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña vaꞌa ni ndakuiin Jesús yuꞌu na kan, ra saa kuyachin ra ndindakatuꞌun ra Jesús, kachi ra saa:
―¿Tata ndia ndiayu ke chee vaꞌa ka nuu takundiꞌi ña? ―kachi ra. 29 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:
―Ndiayu ña kaꞌnu vaꞌa ka nuu takundiꞌi ña ke yoꞌo: “Kuni soꞌo ndoꞌo na Israel, chi Iva yo Ndioxi ra indaa mituꞌun va kuvi ra. 30 Ra ndinuni ni na kuꞌvi ini kun kuni kun Iva kun Ndioxi xiꞌin takundiꞌi nima kun, xiꞌin takundiꞌi ña tiaku kun, xiꞌin takundiꞌi ña xinituni kun, xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ kun;” ña yoꞌo ku ndiayu ña chee vaꞌa ka nuu takundiꞌi va ña. 31 Ra ndiayu ña uvi ku tu ña yoꞌo, ra iin nuu kaꞌan va ña: “Na kuꞌvi ini kun kuni kun na taꞌan kun ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun.” Ra köo ka ña kaꞌnu nuu ña yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin tiaa kan.
32 Saa ndakuiin ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi, kachi ra saa xiꞌin Jesús:
―Vaꞌa ni ndikaꞌan kun, Tata Maestro, ña ndixa ke, indaa mituꞌun va ku Ndioxi, ra köo ka inka Ndioxi nuu ra kan. 33 Ra ña kuꞌvi ini yo kuni yo Ndioxi xiꞌin takundiꞌi nima yo, xiꞌin takundiꞌi ña xinituni yo, xiꞌin takundiꞌi ña tiaku yo, xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ yo, xiꞌin ña kuꞌvi ini yo kuni yo na taꞌan yo ta kuꞌva kuꞌvi ini yo xini yo mii yo, ra ndiaa yaꞌvi ni ka va ña yoꞌo nuu takundiꞌi ñaꞌa ña soko yo nuu Ndioxi ―kachi ra xiꞌin Jesús.
34 Ra te xini soꞌo Jesús ña mii ña ndixa ke ndikaꞌan ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:
―Xa yachin ni va iyoo kun ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi ra xiꞌin ra.
Ndia saa ra ndia nii ka na ndixändiee ini ña ndakatuꞌun na Jesús.
Kaꞌnu ni ka ra tiꞌvi Ndioxi xaa nuu ra rey David.
35 Saa ndikaa Jesús ini korra veꞌe ñuꞌu sañaꞌa ra na yuvi, ra ndindakatuꞌun ra na kachi ra saa:
―¿Nichuun kaꞌan na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña seꞌe xikua ra David kuvi ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku ña yuuvi yoꞌo? 36 Ra ra David, ra suꞌva va kachi ra, ndikaꞌan ra xiꞌin ndie̱e̱ Tachi Yii Ndioxi:
“Suꞌva kachi Ndioxi xiꞌin Iva yu, ‘Naꞌa, koo kun chi xii̱n kuaꞌa yu,
ra vaꞌa sandiꞌi yu xaꞌa takundiꞌi na iyoo kuachi xiꞌin kun’ ”, kachi Ndioxi,
kachi ra David.
37 Ndatuꞌun ndo xiꞌin yu, ¿Ndixaa ke iyoo ña, ña kaꞌan ra David ña ku Iva ra, ra tiꞌvi Ndioxi kixi, ra kaꞌan tu na ña kuu ra seꞌe xikua va ra? ―kachi Jesús xiꞌin na.
Ra kuaꞌa ka vi na ndee xini soꞌo ña kaꞌan ra, ra kusii ka vi ini na.
Väꞌa ndasavaꞌa ni yo mii yo nuu inka na.
38 Ra saa sakuaꞌa ka Jesús na, kachi ra saa:
―Kuenda ni koo ndo, ra xä ndo ta xa na sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, chi na yoꞌo ra kotoo ni na kundixi na tikoto nani̱, ra kuni ni tu na na satoꞌo ni yuvi na te ndakutaꞌan na xiꞌin na nuu yaꞌvi. 39 Ra saa tu te kuaꞌan na veꞌe ñuꞌu a te kuaꞌan na viko, ra xini sii ni na kundee na tiayu tu ndee na kunaꞌnu. 40 Ra sandaꞌvi ni tu na, na siꞌi na ndukuaan va, chi kindiaa na ñaꞌa ña ku mii na ndaꞌa na. Ra ña kuni na kindoo vaꞌa na nuu na ñuu, ra naꞌa ka vi kaꞌan na xiꞌin Ndioxi. Ra ña xa na ña yoꞌo, ra chee ni ka tundoꞌo vaxi nuu na sa Ndioxi ―kachi Jesús.
Ndatuꞌun Jesús xiꞌin na xaꞌa xuꞌun ña ndisoko iin ñaꞌa ndaꞌvi ña ndukuaan.
41 Saa nduꞌu Jesús ini korra veꞌe ñuꞌu, ra yachin kan iin iin ñaꞌa nuu taan na xuꞌun ña soko na. Ra ixtoꞌni ra ña soko ka vi na xuꞌun, ra kuaꞌa ka vi xuꞌun soko sava na kuika. 42 Ra saa ndi̱xa̱a̱ iin ña siꞌi ndaꞌvi ndixiꞌi yii, ndisoko ña uvi xuꞌun kàà vali nuu Ndioxi, ra uvi saa ku mii xuꞌun loꞌo va ña. 43 Saa ra ndakana Jesús ndia xika xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:
―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndiaa yaꞌvi ni ka va xuꞌun ña ndisoko ña ndaꞌvi kaa nuu ña ndisoko takundiꞌi na kan. 44 Chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va ku xuꞌun soko na, su ndi ña xa ndoo ndoso nuu va na ke soko na. Ra ña ndaꞌvi kaa, ra takua ña kaa ku ndiꞌi xuꞌun loꞌo va ña, ra ndisoko ndiꞌi va ña ña nuu Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.