MAT 1:1 ⸤Isrel-yambumanga ui-pulu-pulu anda-kolepa⸥ Eprayam kene penga yandupa ⸤eninga yi nuim king auli⸥ Depit kene elsele-ni Yesos Krais kalku liiringli mele i-sipa:
MAT 1:2 Eprayam-ni Aisak mirim; Aisak-ni Jekop mirim; Jekop-ni Juda kene Juda-nga anginipilima kene mirim;
MAT 1:3 Juda-ni Péres kene Sera kene mirim, yi kanuselenga anum Tema; Péres-ni Esron mirim; Esron-ni Ram mirim;
MAT 1:4 Ram-ni Aminadap mirim; Aminadap-ni Nason mirim; Nason-ni Sallimon mirim;
MAT 1:5 Sallimon-ni Boas mirim, Boas yunga anum Reap; Boas-ni Opet mirim, Opet yunga anum Rut; Opet-ni Jesi mirim;
MAT 1:6 Jesi-ni Yi Nuim King Depit mirim. Depit-ni Sollomon mirim. Sollomon-nga anum ui Yuraya-nga ambu-mínele mulurum. Penga Depit-ni ambu kanili numanu monjupa Yuraya topa konjupa ambale yunu liirim.
MAT 1:7 Sollomon-ni Riapoam mirim; Riapoam-ni Apaya mirim; Apaya-ni Eta mirim;
MAT 1:8 Eta-ni Josipat mirim; Josipat-ni Joram mirim; Joram-ni Asaya mirim;
MAT 1:9 Asaya-ni Jotam mirim; Jotam-ni Eyas mirim; Eyas-ni Esikaya mirim;
MAT 1:10 Esikaya-ni Manasa mirim; Manasa-ni Emos mirim; Emos-ni Josaya mirim;
MAT 1:11 Josaya-ni Jekonaya kene yunga anginipilima kene mirim. Josaya kulupili yunga malupili molangi ele-tu yambuma Isrel-yambuma-kene oku ele teku kene toku munduku, Isrel-yambu pulele ka siku eninga kolea-auli Bapillon meku puring.
MAT 1:12 Ka siku meku puring kene penga Jekonaya-ni Sialtel mirim; Sialtel-ni Serapapel mirim;
MAT 1:13 Serapapel-ni Apayat mirim; Apayat-ni Ellayakim mirim; Ellayakim-ni Eso mirim;
MAT 1:14 Eso-ni Sedok mirim; Sedok-ni Ekim mirim; Ekim-ni Ellayat mirim;
MAT 1:15 Ellayat-ni Elliesa mirim; Elliesa-ni Matan mirim; Matan-ni Jekop mirim;
MAT 1:16 Jekop-ni Josep mirim. Josep Maria yi-min. Josep-ni Maria ui naa liipili Maria yunu kangambula oluna monjupa mulurum. Penga ambu-yisele muluringli kene Maria-ni Yesos mirim. ⸤Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi-nuim te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yili penga Yesos yi akili omba mulurumeliinga⸥ yunga bi te wasie siku kene ‘Kraisele’ niringko.
MAT 1:17 Eprayam kene Eprayam-ni yandupa-yandupa kalupa liipa Depit kalupa liipa tirim yima ⸤Yesos-nga⸥ anda-kolepa malapunga tale muluring. Penga Depit-ni yandupa-yandupa ui Bapillon yambuma-ni Juda-yambu mare ka siku kolea Bapillon anju naa meku pangi kalupa liirim anda-kolepa malapunga tale-ko muluring. Juda-yambu mare ka siku kolea Bapillon meku puring kene penga yandupa-yandupa yi-nuim Kraisele kalku liiring kene yi malapunga tale-ko muluring.
MAT 1:18 Yesos, Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele, yunu miring temanele i-sipa mele: Yunga anum Maria-nga pulu lirim yambuma-ni “Maria Josep-ni liipili.” niku kórunga niringeliinga-pe ui Josep wasie tiluna naa piangli Mini Kake Tiliele-ni Maria yunga oluna kangambula te munjunjurumele Maria yunu piliirim.
MAT 1:19 Kanu-kene yunga yi Josep yunu yi sumbi-niliele mulurumeliinga Maria kangambula munjurumele piliipa kene ‘Maria pipili naa kulupili.’ nimba ‘Yambu pulele molangi yunu tímu mele nimbu para naa sipu yu-yunu molumba kene kiyang nimbu we “Kamu pui.” niambu.’ nimba piliirim.
MAT 1:20 Josep aku-sipa numanu liipa mundupa mulupili Auliele-nga angkella te-ni Josep uru-kumbu sipa kene nimba mele: “Josep, yi nuim king Depit-ni kalupa liirim yili, Mini Kake Tiliele-ni Maria ulu te tirimeliinga yu kangambula monjulemú akiliinga nu-ni yu liinindu pipili naa kolkunu, lii.” ⸤nirim.⸥
MAT 1:21 “Yu kang te membá. Kang kanili-ni yunga yambuma ‘Eninga numanuna ulu-pulu-kis telemelema pípili molemeláliinga mindili nungí.’ nimba enini tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yunu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumbaliinga yunga bi lekunu “Yesos” niani.” nirim.
MAT 1:22 Aku-sipa wendu urum ulumanga pali kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te-ni ulu mare penga wendu ombá ui nirim mele kamu wendu urum. Akili i-sipa mele:
MAT 1:23 “Piliai. Ambu-wenipu te-ni kangambula monjupa kene kang te membá. Kanu-kene yunga bi leku “Imanuel” ningí.” nirim. Bi ilinga ung-pulele ‘Pulu Yili oliu-kene molemú’.
MAT 1:24 Josep uru pepa makiliipa kene Auliele-nga angkellale-ni nirim mele piliipa liipa tepa kene ambale liirim.
MAT 1:25 Akiliinga-pe yu kangambulale ui naa mipili tiluna naa piringli. Penga Maria-ni kangale mirim kene Josep-ni kangale bi lepa “Yesos” nirim.
MAT 2:1 Erot yunu kolea Judia distrik yambumanga yi nuim kingele mulupili Maria-ni kolea Judia, Betelliem taon-na Yesos mirim. Ena kanumanga ena ola ulikundu piliipa kungnjuli pili yi mare taki-taki kombukantupuna ‘ulu-pulu mare wendu ombánje?’ niku mimi-siku kanuku muluring yima kolea-auli Jerusallem oku kene niku mele:
MAT 2:2 “Juda-yambumanga yi nuim king molumba kang miring akili tena molemúye? Oliu ena ola ulikundu molupu kene yi te yi nuim king molumba miringele liipa ora sili kombukantupale pulu-pulu wendu omba angiliirim-na kanupu kene, yu popu topu bi paka tonjumulundu okomulu.” niring.
MAT 2:3 Yi nuim king Erot-ni ung ili piliipa kene ‘Yi te yu alko topa king molumba lam.’ nimba piliipa kene yu mini-wale mundurum, Jerusallem yambuma pali mini-waleko munduring.
MAT 2:4 Kanu-kene yu-ni Juda-yambumanga Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima pali kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima pali kene “Sukundu wai.” nimba kene enini walsipa piliipa kene nimba mele: “Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele tena mingélendu niringiye?” nirim.
MAT 2:5 Enini yunundu niku mele: “Kolea Judia distrik sukundu Betelliem taon-na yu mingí. Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi ⸤Maika-ni⸥ penga aku-sipa wendu ombá mele ui buk turum akuna molemú kanili. Yu-ni nimba mele:
MAT 2:6 “Betelliem, Juda koleana lelemú kolea te, yu kolea Juda sukundu kolea-aulimanga yu kolea kepe auli te-ko. Yunga sukundu yi-nuim auli te wendu ombá, yi akili-ni nanga Isrel-yambumanga kung-sipsip tápu-yili molupa enini nokumba.” nirim kanili.” niring.
MAT 2:7 Kanu-kene we-yambuma naa kanuku piliiku molangi Erot-ni piliipa kungnjuli pili yima “Wai.” nimba kombukantupale pulu-pulu wendu omba angiliirim enale walsipa piliirim kene yunundu niku siring mele
MAT 2:8 piliipa kene eninindu nimba mele: “Eni Betelliem puku kangale mimi-siku koro-pai! Kanuku liiku kene na oku niku sai. Na kepe yu ombu popu topu bi paka tonjambu.” nirim.
MAT 2:9 Kingele-ni aku-sipa nirim piliiku kene enini kelku puku kano-puring. Kanu-kene ena ola ulikundu molku kene kombukantupu kanuringele enini puringna kumbi-lepa pumba pupa kene kangale mulurum lku-imuna pupa ola angiliirim.
MAT 2:10 Enini kombukantupale kanuku kene numanu aima lakuku siring.
MAT 2:11 Lkuna lkundu puku kene kangale kene anum Maria kene muluringlina puku kanuku liiring. Kanuku kene kangalenga kumbi-kerina koporungu languku ma kanuku kene yu popu toku bi paka tunjuring. Bi paka tonjuku kene enini wale meku uringma apisiku méle kaíma wendu liiku yu siring. Ku-gollu talse kene, paura kalemele kene mura tuli paura akiliinga te kene, kopungu-wel aima mura tuli te kene, méle akuma yu siring.
MAT 2:12 Kanu-kene Pulu Yili-ni enini uru-kumbu sipa kene eninindu nimba mele: “Eni Erot molemúna kelku pu naa pai, mólu!” nirim piliiku kene enini kupulanum tenga-lupa oku lkundu puring.
MAT 2:13 Kanu-kene piliipa kungnjuli pili yima kelku puring kene Auliele-nga angkella te-ni Josep uru-kumbu sipa kene nimba mele: “Yi nuim king Erot-ni nondupa yunga ami-yimandu ‘Kangale koruku toku konju-pai!’ nimbá akiliinga nu ola molkunu kangale kene anum kene liikunu mekunu kolea Isip-ndu takara toku puku molu-pai. Ne anju molku kene, penga na-ni ‘Kelku yandu wai.’ nimbú kene wangi. Ui mólu.” nirim.
MAT 2:14 Aku nirim-na piliipa kene Josep ola molupa sumbulsuli anum-málusele liipa memba Isip-ndu purum.
MAT 2:15 ‘Erot kolumba kene kelepu lkundu pumulú.’ niku ui Isip anju muluring. Aku tiringeliinga Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi ⸤Osia⸥-ni ulu te penga wendu ombá ui nirim mele kamu wendu urum. Akili i-sipa mele: “Pulu Yili-ni nimba mele: ‘Nanga kangale “Kolea Isip munduku kelkunu wendu ui.” nirindu.’ nirim.” nimba yi ⸤Osia⸥ kanili-ni aku-sipa nirim kanili.
MAT 2:16 Kanu-kene anum lapasele Yesos wasie Isip puku molangi, piliipa kungnjuli pili yima-ni Erot yunu liiku lu siring mele piliipa kene Erot yu-ni arerembi aima lakupa kulurum. Arerembi kolupa kene ami-yi marendu nimba mele: “Betelliem taonale kene Betelliem nondupa lelemú kolea kanumanga puku kang punie tale omba puli kangma kene punie tale naa pora nili kangma kene pali koruku toku konju-pai!” nirim. Kombukantupu kanuku piliipa kungnjuli pili yima-ni kombukantupale pulu monjupa wendu omba angiliirim enale yunundu niku siring mele piliipa kene punie aku-sipa nirim.
MAT 2:17 Aku-sipa tirimeliinga kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Jeremaya-ni ulu te penga wendu ombá nimba ui nirim mele wendu urum.
MAT 2:18 Yu-ni nimba mele: “Enini kolea Rama sukundu ung te piliiring; kola tiring piliiring akili, yambu kolemele kene kola telemele mele kola aku-siku tiring piliiring. Ambu Resel-ni yunga kangambulamanga kola tirim. Yu ‘Numanu waengu nipili.’ niku kene tiringeliinga-pe ‘Naa piliimbu.’ nimba yunga kangambulama kolku pora siring, te naa mulurum akiliinga yu kondu kolupa kola tepa mindi mulurum.” nimba Jeremaya-ni ui aku-sipa nirim kanili.
MAT 2:19 Penga Erot kulurum kene Auliele-nga angkella te-ni Josep kolea Isip mulupili uru-kumbu sipa kene nimba mele:
MAT 2:20 “‘Kangale toku konjangi koro-pai.’ nirim yili kulurumeliinga ola molkunu anum málu-sele liiku mekunu kolea Isrel-ndu kelkunu pui.” nirim kene-na
MAT 2:21 piliipa kene yu ola molupa anum málu-sele liipa memba Isrel-ndu purum.
MAT 2:22 Akiliinga-pe Akelles yunga lapa Erot alko topa yi nuim kingele molupa kolea Judia distrik nukurum akili piliipa kene Josep yu kanuna alsupa pumbandu mundu-mong tirim. Kanu-kene Pulu Yili-ni uru-kumbu sipa kene nimba mele: “Marena tungí akiliinga akuna naa pui.” nimba yunundu lip-lipi turum kene yu kelepa kolea Gallalli distrik pupa
MAT 2:23 akuna lirim Nasaret taon-na pupa mulurum-na Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni ⸤Yesos-kene⸥ ulu te penga wendu ombá niku ui niring mele kamu wendu urum. Enini niku mele: “Yambuma-ni yu bi leku ‘Yu Nasaret taon yi te.’ ningí.” niring kanili.
MAT 3:1 ⸤Yesos Nasaret taon-na we mulupili⸥ No-Liinjili Jon omba kolea Judia distrik sukundu kolea-wakana ele-ung nimba kene nimba mele:
MAT 3:2 “Pulu Yili yi nuim kingele molumba enale nondupa wendu ombá tekemaliinga eninga ulu-pulu-kis tiring numanuna pelemúma munduku kelku numanu topele tai.” nirim.
MAT 3:3 Yi kanili ⸤ui naa mulupili aima kórunga-ui⸥ Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni Pulu Yili-nga ung te nimba sipa buk turum. Ung kanili i-sipa mele: “Kolea-wakana yambu tenga kerina ung te nimba mele: “Auliele ombá kupulanumele teku mimi tenjai. Yu ombá kupulanum kelúma toku sumbi sai.” nikem.” nirim. ⸤Jon-ni aima penga temba mele Asaya-ni ui aku-sipa nimba panjipa buk turum.⸥
MAT 3:4 Jon yu kung-kemel dili-ni tili wale-pakuli te pakupa, kung kiluele-ni tili kamirika te topa kene, kuli-kumba kene pillim-nóma kene langi akusele mindi nomba mulurum.
MAT 3:5 Kanu-kene kolea-auli Jerusallem yambuma kene Jerusallem lirim kolea Judia distrik pali yambuma kene kolea Jodan pali yambuma kene yi kanili mulurumna puku kene,
MAT 3:6 no Jodan sukundu puku kene ulu-pulu-kis tiringma niku para siring kene yu-ni enini no liinjirim.
MAT 3:7 Yu-ni ⸤Juda-yambumanga yi-auli⸥ Perisima kene Sadusima kene yi pulele no liingíndu uring kanupa kene, enini ung-mura sipa nimba mele: “Gólu topa yambuma tepa kis-sili wambiyelenga walúma, Pulu Yili arerembi kolumba enaliinga nae-ni “Eni takara toku pai.” nim-na enini ‘Pulu Yili-ni naa tepa kis-sipili.’ niku ‘No liimulú.’ niku okumeleye?
MAT 3:8 Eni sumbi-siku molku, ulu kaíma mindi teku mulungí kene eni ulu-pulu-kis tiringma aima sika munduku kelku numanu topele tungí mele mokeringa lemba.
MAT 3:9 “Oliu anda-kolepa Eprayam-ni kalupa liirimuma molemuláliinga yambu kaíma molemulu.” niku aku-siku niku naa piliai. Na-ni eni nimbu siker: “Pulu Yili-ni ku-mulú imandu “Eprayam-ni kalupa liirim yambuma au talangi.” nilkanje ku-mulúma Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molkemela.” niker. Eni Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molemeláliinga ulu te naa telemú.
MAT 3:10 “Unji peki tomba luli Pulu Yili-ni kórunga unji-puluna ambulupa ola liipa molemú. Unji-mong kaí naa tombama yu-ni peki topa kene tepina kalomba.
MAT 3:11 Ulu-pulu-kísima kanuku kis piliiku numanu topele tolemele yambuma na-ni sika no liinjiliu. Akiliinga-pe yi te aelepa ombále yu-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Mini Kake Tiliele kene tepéle kene eni liinjimba ⸤liingí⸥. Na kene aelepa ombá yi ili yunga tondulale aima olandupa, nanga tondulale aima mania-kilia. Na yunu-kene kapula mólu. Yambu-aulimanga kongun kis tili kendemande-yambuma-ni sika eninga aulimanga kongun kísima tinjingíndu kimbu-suma wendu liinjilimele akiliinga-pe na-kene aelepa ombáliinga kimbu-su wendu liinjimbu kongun kanili aima olandupa mele na-ni kapula naa tenjilka, ⸤na yi aima kisele⸥.
MAT 3:12 “Yu-ni yunga rais-wit apuruli apulu-pokale ambulupa kene yunga rais-wit monguma kene rais-wit kiluma kene apurumbandu molemú. Yunga rais-wit apuruli polale tepa mimi tembandu rais-witma pali apurupa wendu liipa kene monguma liipa rais-wit nosilimú lkuna ‘Lipili.’ nimba nosimbandu lku liipa nosupa, penga kiluma liipa máku topa tepi naa kumbulupa nomba pepa mindi pulimúna kalomba.” nirim.
MAT 3:13 ⸤Jon-ni yambuma no liinjipa mulurum⸥ kene Yesos kolea Gallalli distrik mundupa kelepa kene, ‘Jon-ni yu no liinjipili.’ nimba Jon no-Jodan kéluna mulurumna yu purum.
MAT 3:14 Urum kene Jon-ni nimba mele: “Akili aima mólu. Na-ni nu nambi-sipu no liinjambu nikunu nikinuye? Nu-ni na no liinjilkenanje kapula.” nirim.
MAT 3:15 Akiliinga-pe Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Mólu. Ulu kake tili uluma pali kapula tipili akiliinga niker mele ti.” nirim. Kanu-kene Jon-ni “Kapula.” nimba yu no liinjirim.
MAT 3:16 Yesos no liipa pora sipa kene nona sumbi-sipa wendu urum. Wendu ombá urum kene muléle takape nimba anju-yandu purum, Pulu Yili-nga Minéle, kera-waembonu mele, mania omba Yesos mulurumna pupa ⸤kangina⸥ ola mulurum kanurum.
MAT 3:17 Kanu-kene mulúna ola ung te wendu omba kene nimba mele: “Ili nanga numanu monjuliu kangale. Yunu-kene numanu siliu.” nirim.
MAT 4:1 Yesos ⸤no liirim kene Pulu Yili-nga Minéle yu-kene omba molupa kene,⸥ Minéle yu-ni ‘⸤Kurumanga nuim⸥ depollale-ni yu kundi tupili.’ nimba Yesos kolea-wakana memba purum.
MAT 4:2 Akuna Yesos kaliimbu te kóru tale mele langi naa nuli we molupa pirim kene yu engle-ni kolupa mulurum.
MAT 4:3 Kanu-kene kundi tuli ⸤kuru Seten⸥ omba kene yundu nimba mele: “Nu Pulu Yili-nga Málale lem ku-mulú ima ‘Pllawa kaluli au talupili.’ ni.” nirim.
MAT 4:4 Akiliinga-pe yu-ni pundu topa kene nimba mele: “Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: ‘Langima-ni mindi yambuma kona mululi ulu-pulele naa silimú. Pulu Yili-ni ung nilimúma pali piliiku liiku teku mulungí kene kona mululi ulu-pulele liingí.’ nimba molemú.” nirim.
MAT 4:5 Kanu-kene depollale-ni Yesos liipa kolea-auli Jerusallem, akilindu ‘kolea-auli kake tili’ niliele, akuna memba pupa, Pulu Yili popu toku kaluring lku-temboll imuna memba, aima ola pupa monjupa kene,
MAT 4:6 yundu nimba mele: “Nu Pulu Yili-nga Málale lem nu tepa liimba akiliinga pu-nikunu mania pui.” ⸤nirim.⸥ “Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: ‘Pulu Yili yunga angkellama-ni ‘Nu oku nokai.’ nimbá. Enini nu ‘Ku te-ni kepe naa tupili.’ niku nu eninga kima-ni oku kanglku liingí.’ nimba molemú kanili. Aku-sipa nirimeliinga piliiku kene aku-sikunu ti.” nirim.
MAT 4:7 Yesos-ni yundu nimba mele: “Pulu Yili-nga yambumandu ung te wasie nimba molemúko. Akili i-sipa mele: ‘Pulu Yili eninga Auliele-ni “Tembu.” nilimú mele ‘Sika nilimúnje mola gólu tolemúnje kanamili.’ niku eni yu manda leku naa teai.’ nimba molemúko kanili.” nirim.
MAT 4:8 Alsupa depollale-ni yu liipa ma-pangí te aima ola-kilia lirimna memba ola pupa monjupa kene, yu ma-koleama pali kene koleamanga méle kaíma wasie liipa ora sipa kene
MAT 4:9 yundu nimba mele: “Nu nanga kumbi-kerina koporungu languku mania molkunu na popu tokunu nanga bili paka tunjúnu lem nu ma-koleana méle lelemú kanokunu ima pali nu simbu.” nirim.
MAT 4:10 Kanu-kene Yesos-ni yundu nimba mele: “Seten, nu anju pa! Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: ‘Pulu Yili eninga Auliele mindi niku popu toku bi paka tonjuku, yunga kongunuma mindi tenjiku molai.’ nimba molemú kanili.” nirim.
MAT 4:11 Kanu-kene depollale-ni Yesos yu mundupa kelepa yu purum. Purum kene ⸤mulú-koleana⸥ angkellama-ni oku Yesos nukuring.
MAT 4:12 Kanu-kene ⸤No-Liinjili⸥ Jon ka siku ka-lkuna panjiringele piliipa kene Yesos kelepa kolea Gallalli distrik-ndu yandu omba
MAT 4:13 Nasaret taon-na omba kene, penga taon akili mundupa kelepa Kapeniam taon, numú-Gallalli kéluna lirim, akuna pupa ‘Ekupu kolea ili nanga kamu molumbu koleale lipili.’ nimba akuna mulurum. Kapeniam yi Sepullan kene Naptallai-seleni kalku liiringli yambuma ui muluring koleana lirim.
MAT 4:14 ⸤Kapeniam taon-na pupa mulurumeliinga⸥ kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni ulu te penga wendu ombá ui nirim mele kamu wendu urum. Asaya-ni nimba mele:
MAT 4:15 “Sepullan-ni kalupa liirim yambuma pelemelé koleale kene, Naptallai-ni kalupa liirim yambuma pelemelé koleale kene, no-numúna lepa pulimú kupulanumele no-Jodan nekendu lelemú koleale kene, kolea Gallalli wikindu yambu-lupa pulele molemele koleale kene, kolea akumanga molemele yambuma ⸤aima sumbulú túlina molemele⸥.
MAT 4:16 Yambu aima sumbulú túlina molemele kanuma talang tondulu aima auli te kanuring. Kululi ulu-pulele-ni panda topa sumbulú tuli koleana pelemelé yambumanga koleana talang pukum.” nirim.
MAT 4:17 ⸤Kapeniam omba mulurum⸥ ena kaniliinga Yesos-ni yambuma pulu monjupa ungma nimba sipa kene nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba enale nondupa wendu ombá tekemaliinga ⸤‘Pulu Yili yu-ni nokumba yambumanga talapena sukundu molamili.’ niku⸥ ulu-pulu-kis telemelema munduku kelku numanu topele tai.” nirim.
MAT 4:18 Yesos Numú-Gallalli kéluna andupa kene anginingli tale kanurum, akusele Saimon kene angin Endru-sele oma liili wale te no-numúna toku suku munduku muluringli kanurum. Penga Saimon-nga bi te Pita niringko. Oma liiringli akili elsengla ku-moni kongunale tiringli.
MAT 4:19 ⸤Aku-siku teku muluringli kanupa kene⸥ nimba mele: “Na lumbili wangli. Oma liinglíndu oma liili wale te liiku nona suku mundulimbili kene omama walena omba pelemú mele, penga ‘nanga kongunale tinglíndu nanga ungele piliikulu niku silsiliiku andunglí kene yambuma nanga talapena sukundu oku molangi.’ nimbu ‘Else na lumbili wale.’ niker.” nirim.
MAT 4:20 ⸤Aku nirim mele piliikululiinga⸥ lkisikulu elsengla oma liili walema munduku kelkulu kene Yesos lumbili puringli.
MAT 4:21 Kanu-kene yu laye-kolte anju pupa kene anginingli tale lupa kanurum, akusele Seperi málu Jemis kene Jemis angin Jon-sele, lapa Seperi kene eninga nona anduli sipna sukundu oma liili walema toku tambulku muluring kanupa kene elsele walsipa kene “Na lumbili wale.” nirim.
MAT 4:22 Aku nirim mele piliikulu kene elsengla lapa Seperi kene nona anduli sipele kene lkisikulu munduku kelkulu kene Yesos yu lumbili puringli.
MAT 4:23 Kanu-kene Yesos kolea Gallalli distrik sukundu koleamanga pali andupa, Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga lkundu pupa yambuma ung-bo tonjupa, Pulu Yili nondupa yi nuim kingele molupa nokumba mele temani kaiéle topa sipa, yambu kuru lupa-lupa turum-ma kene kangina ulu pulele tirim-ma kene tepa kaí tirim.
MAT 4:24 Yu-ni tirim mele temanele kolea Siria propinj koleamanga pali anju-anju purum piliiku kene eninga yambu kuru lupa-lupa turum yambuma kene, mindili lupa-lupa noku muluring yambuma kene, yambumanga numanuna kuru molku ambuluring yambuma kene, kuru-kopari turum yambuma kene, kimbu-ki kukurum yambuma kene, yu mulurumna meku uring kene yu-ni yambu kanuma tepa kaí tirim.
MAT 4:25 Yambu aima pulele yu lumbili puring. Kolea Gallalli distrik yambuma kene, ‘Kolea-Auli Rurepunga Tale’ niring kolea yambuma kene, kolea Judia distrik lirim kolea-auli Jerusallem yambuma kene, kolea Judia sukundu lirim we-koleamanga muluring yambuma kene, no Jodan nekendu koleamanga yambuma kene, aima pulele yu lumbili puring.
MAT 5:1 Yesos-ni yambu pulele liiku máku toku yu lumbili puringma kanupa kene ma-pangina ola pupa mania mulurum kene yu lumbili andúlima yu mulurumna uring.
MAT 5:2 Kanu-kene yu-ni enini ung-bo tonjupa ung-mani sipa kene nimba mele:
MAT 5:3 “Yambu numanuna korupa pulimú piliilimili yambuma Pulu Yili eninga yi nuim kingele molupa enini nokulemáliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:4 “Yambu kola teku numanu kis pípili molemele yambuma Pulu Yili-ni “Enini numanu kaí pepa toembu tupili.” nimbáliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:5 “Yambu táka-niku molku yambu lupamanga ungma piliiku molemele yambuma ma-koleama pali Pulu Yili-ni enini simba liingéliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:6 “Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ulu sumbi nílima tingíndu waka kolku molemele yambuma kapula mulungéliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:7 “Yambu lupama kondu kolemele yambuma Pulu Yili-ni kondu kolumbaliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:8 “Yambu numanu kake tipili molemele yambuma-ni Pulu Yili kaningéliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:9 “‘Yambuma numanu tiluna pupili molangi.’ nilimele yambuma Pulu Yili-ni ‘Enini nanga kangambulama.’ nimbáliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:10 “Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ulu sumbi nílima teku molemeláliinga yambu lupama-ni enini mindili silimele ⸤akiliinga⸥ Pulu Yili eninga yi nuim kingele molumbáliinga enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:11 “Na piliiku molemele yambuma, eni nanga yambuma molemeláliinga we-yambuma-ni eni ung-taka tonjuku mindili siku, ung kis lupa-lupama eninga bulkundu gólu toku ninjingí kene eni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
MAT 5:12 ⸤Yambuma-ni eni aku-siku mele telemeláliinga⸥ eni mulú-koleana pungí kene kanuna Pulu Yili-ni eni méle kalupa konjumbaliinga numanu aima lakuku siku numanu kaí pípili molai. Yambuma-ni ekupu eni mindili silimele mele aku-siku eni naa molangi kóru-ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku silsiliiku anduring yambuma we-yambuma-ni enini kepe mindili siringko kanili.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:13 “Eni ma-koleana yambumanga api-kusa mele molemele. ⸤Akili méle kaí⸥ akiliinga-pe yu sungu naa temba kene ‘Yu kelepa sungu tipili.’ nimbu ulu te kapula temulúye? Yu kongunale temba tondulu te alsupa naa pembaliinga we topu mundupu kelemulú kene yambuma-ni anduku kambiliingí kene kapula.
MAT 5:14 “Eni ma-koleana yambumanga talang pa tinjílima molemele. Kolea-auli te ma-pangina ola lembale kapula mo naa tomba.
MAT 5:15 Yambuma-ni tepi-llam kanduku kene mingina suku naa monjulemele. ‘Lkuna sukundu pa tipili, mélema kanangi.’ niku ⸤talang pa tinjili⸥ tepi-llam akili polu tenga ola monjulemele.
MAT 5:16 Aku-sipa mele ‘Oliu-ni ulu kaíma telemulu mele yambuma-ni kanuku kene oliunga Lapa, mulú-koleana molemále, kape niangi.’ niku, eni-enini eninga pa telemú talang akili yambuma-ni kanangi.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:17 “Na-ni ‘Pulu Yili-nga ung-manima ⸤Moses-ni⸥ bukna turum ungma kene Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni bukna turing ungma kene ‘mania pupili.’ nimbá okum.’ niku naa piliangi. Na-ni ‘ung kanuma kamu mania pupili.’ nimbú naa okur. ‘Ung akumanga ung-pulu pelemúma kamu wendu upili.’ nimbú okur.
MAT 5:18 Na-ni enindu aima sika niker: “Mulú-masele ui pora naa nipili Pulu Yili-nga ung-mani ⸤Moses-ni bukna tunjurum⸥-manga ung wallú-kolte kepe aima te mania naa pumba. Ung-manimanga pali ung auli kelúmanga pali kongunuma ui wendu ombá.” niker.
MAT 5:19 Akiliinga, yambu te-ni Pulu Yili-nga ung-mani kanumanga ung-mani wallú te kepe “Naa tembu.” nimba mundupa kelepa, yambu lupama mani sipa kene “Munduku kelai.” nimbá yambale Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana yunga bili aima mania pemba. Akiliinga-pe yambu te-ni ung-mani kanuma piliipa liipa tingí panjipa molupa, yambu lupama mani sipa ung-bo tonjumba yambale Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana yunga bili aima lakupa molumba.
MAT 5:20 Na-ni enindu nimbu siker: “Perisi-yima kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjilimele yima kene enini ulu sumbi-nílima telemele ulumanga olandupa eni we-yambuma-ni naa tíngi lem, Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambu nokulemú talapena sukundu eni aima naa puku mulungí.” niker. ⸤Yi kanuma-ni ung-manima piliiku kene telemele mele lupa. Pulu Yili-ni kanupa ulu sumbi-nílima nimba kanolemú mele lupa.⸥” ⸤nirim.⸥
MAT 5:21 “Kóru-ui ⸤Moses-ni “Ulu mare i-siku teai! Mare i-siku naa teai!” nimba⸥ anda-kolepalimandu ung-manima sirim-manga te eni piliilimili. Ung-mani kanili i-sipa mele: “Eni yambuma toku naa konjai. Yambu topa konjumba yambale kot-na liiku angnjiku “Yu pundu tupili.” niku buni singí.” nirim kanili.
MAT 5:22 Akiliinga-pe ekupu na-ni eni ung-mani kaniliinga ung-pulele i nimbu simbu teker: “Yambu te-ni yunga angin kene arerembi kolumba yambale willis-kot-na liiku monjuku “Yu pundu tupili.” niku buni singí.” niker. Yambu te-ni yunga angin-ndu ung-taka tonjupa “Nu kamakaleye?” nimbá yambale propinjel-kot-na meku puku kot tinjingí. Yambu te-ni yambu te-ndu “Nu aima wilie kelepa tuliele!” nimbá yambale tepi-koleana pumba.
MAT 5:23 “Aku-siku tingí yambuma buni mingéliinga nu-ni ‘Pulu Yili-ni na kanupa kaí piliipili.’ niku yunga mélema tepina kaluli poluna Pulu Yili kung mola kera popu toku kalku sinindu meku okunu kene nunga angenele-ni nu-kene we arerembi te kolumba piliikunu kene,
MAT 5:24 nu Pulu Yili kalku sini mélema Pulu Yili popu toku kaluli polu alse punduna we lipili nosukunu kene kelku anju pukunu angenandu “Tiluna kapula-kapula molambili.” nikunu puku nikunu mele, penga kelku okunu nu Pulu Yili kaluní mélema okunu yu kalku sani.
MAT 5:25 “Nu kot tenjimba temba yambale ‘Kapula-kapula molambili ulu te teambu.’ nikunu kene wela ti. Aku naa tinu lem nu kot tenjimba yambale-ni nunga kot piliili yili molumbana memba pupa simbanje. Pe kot piliili yili-ni nu ka-lku nukuli yili liipa simba, yu-ni nu ka-lkuna liipa mundumba.
MAT 5:26 Na-ni nundu aima sika nimbu siker: “Nu ka-lkuna wendu uníndu pundu aima pali tokunu kene mindi wendu uní. We kapula wendu naa uní.” niker.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:27 “⸤Ui Moses-ni⸥ ung-mani te sirimele eni piliilimili. Ung-mani kanili i-sipa mele: ‘Ambu yi púlima yi lupama kene waperanale naa teku, yi ambu líílima ambu lupama kene waperanale naa teai.’ nirim kanili.
MAT 5:28 Akiliinga-pe ekupu na-ni eni ⸤ung-mani kaniliinga ung-pulele⸥ i nimbu siker: “Yi te-ni ambu te kanupa kene ‘Yu kene wasie tapú-topu pelkumbulanje kapula.’ nimba numanuna piliilimú akili numanuna sukundu ambale kene kamu waperanale telemú.” niker.
MAT 5:29 “Nunga mongsele-ni méle te kanukunu kene numanale-ni ‘Liambuka.’ niku piliikunu ulu-pulu-kis te tinu lem mongsele ukuku wendu mundui. Nunga mongsele angiliipili nu tepi-koleana liiku mundungí kene kapula naa tembaliinga kangieliinga méle te wendu liiku munduku kelkunu kene molkunu kunjini kene kapula.
MAT 5:30 Nunga ki-sele-ni ulu-pulu-kis te tinu lem ki-akusele kari leku wendu mundani. Nunga ki-sele angiliipili nu tepi-koleana liiku mundungí kene kapula naa temba akiliinga kangieliinga méle te wendu liiku munduku kelkunu kene molkunu kunjini kene kapula.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:31 “⸤Ui Moses-ni⸥ ung-mani te sipa kene nimba mele: “Yi te-ni yunga ambalendu ‘Kamu pupili.’ nimba makorombandu ambale “Kamu pui.” nimbá mele pepá te topa ambale sipa kene yundu “Kamu pui.” nimba aku tipili.” nirim kanili.
MAT 5:32 Akiliinga-pe na-ni ekupu eni nimbu siker: “Yi puli ambu te yi te kene waperanale naa tipili yunga yili-ni yu makurupa “Kamu pui.” nim lem ‘Waperanale tili ambale mulupili.’ nimba aku telemú. “Pui.” nimba topa makorolemú ambale pe yi te-ni yu liilimú kene yi kanili kepe waperanale telemú-ko.” niker.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:33 “Kóru-ui ⸤Moses-ni⸥ anda-kolepalimandu ung-mani te wasie sirimele eni piliilimili. Ung-mani kanili i-sipa mele: ‘ “Aima sika tembu.” niku, niku panjiku mi lingí ungele karaye naa teai. Auliele-ndu “Aima sika tembu.” niku, niku panjiku mi lingí mele aima sika aku-siku teai.’ nirim kanili.
MAT 5:34 Akiliinga-pe ekupu na-ni eni nimbu siker: “‘ ‘Aima sika nikem.’ niku piliangi.’ niku méle auli tenga bi leku aima mi naa leai. Mulú-koleale kepe bi leku mi naa leai. Kolea akili Pulu Yili molupa mélema nokulemú koleale, akiliinga aku naa teai.” niker.
MAT 5:35 Ma-koleale kepe bi leku mi naa leangiko. Akili Pulu Yili yunga kimbele mundulimú polale kanili. Jerusallem kepe bi naa-ko leai. Akili Yi Nuim King Aima Auliele-nga kolea-auliele kanili.
MAT 5:36 Nunga pengale kepe. Akili nu-ni pengi-di te ‘Kake tipili.’ mola ‘Pombera tupili.’ niku ulu te kapula naa tinéliinga pengale walsiku bi leku mi naa leai.
MAT 5:37 Ulu te sika tiní lem sumbi-sikunu “Tembu.” ni. Naa tiní lem “Naa tembu.” ni. Ulu-kisimanga pali ulu-pulele pelemú ⸤kur⸥ale-ni ambululemú yambuma-ni mindi ung sulu teku nilsiliiku puku mi lelemele.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:38 “⸤Ui Moses-ni⸥ ung-mani te sirimele eni piliilimili. Ung-mani kanili i-sipa mele: “Yambu te-ni yambu tenga mong te topa ukunjumba kene yunga mongale toku ukunjangiko. Yambu te-ni yambu tenga gu te topa langonjumba kene yunga gule toku langonjangiko.” nirim kanili.
MAT 5:39 Akiliinga-pe ekupu na-ni eni nimbu siker: “Eni tepa kis-simba yambale anju ulu te naa teku, ‘We tepa kis-sipili.’ niai. Yambu te-ni nunga kumbi-keri ekendunga lkarauwa-ni tomba kene topele toku ‘Ekendunga kamu lkarauwa-ni tupili.’ ni.” niker.
MAT 5:40 Yambu te-ni ‘Nunga wale-pakuliele liambu.’ nimba kot tenjimba temba yambale nunga wale sulu kaiéle kepe ‘wasie we liipili.’ ni.
MAT 5:41 ⸤Rom-ami-⸥yi te-ni nu ambulupa kene “Nu-ni na liiku tapunjukunu makó tenga ⸤nanga mélema menjani⸥ pambili.” nimbá kene makó tenga wasie yu we liiku tapunjukunu mélema menjikunu pui.
MAT 5:42 “Méle te si.” nimba mawa temba yambale mawa temba mélale we si. “Ku-moni te pundu monjukunu si.” nimbá yambale “Mólu.” naa ni.” ⸤nirim.⸥
MAT 5:43 “⸤Ui Moses-ni⸥ ung-mani te sirimele eni piliilimili. Ung-mani kanili i-sipa mele: “Ele-lkeramale numanu monjuku, ele-túli kanuku kis pilíí.” nirim kanili.
MAT 5:44 Akiliinga-pe ekupu na-ni eni nimbu siker: “Eni eninga ele-túma numanu monjuku, eni teku kis-silimele yambuma ‘Pulu Yili-ni nokupa kunjupili.’ niku Pulu Yili eninga niku mawa tenjai.
MAT 5:45 ‘Eninga Lapale mulú-koleana molemáliinga kangambulama molamili.’ niku aku-siku teai.” niker. Yu-ni yambu kis kaíma molemelena ‘Ena tupili.’ nilimú. Yambu ulu sumbi-nílima telemele yambuma kepe yambu ulu sumbi-nílima naa telemele yambuma kepe eninga wasie pali ‘Lo tupili.’ nilimú-ko.
MAT 5:46 “Eni numanu monjulemele yambuma mindi numanu monjulemele kene Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimbaye? ⸤Rom-gapman⸥ ku-moni-takis liilimele yambu ⸤kis⸥ma kepe anju-yandu aku-ko telemeláliinga ⸤eni kanuku kis piliilimili yambuma wasie numanu munjingí kene kapula⸥.
MAT 5:47 Eni eninga pulu lelemú yambumandu mindi “Eni kapula molemeleye?” nilimele kene we-yambuma-ni telemele mele mania-kilia, eni telemele mele olandupaye? Ulsukundu yambuma-ni aku-sikuko naa telemeleye?
MAT 5:48 Akiliinga ⸤Moses-ni sirim ung-manima we piliiku naa teku,⸥ eninga Lapale mulú-koleana molemú yi aima sumbi-niliele molemú mele eni aku-siku yambu sumbi-nílima molai.” ⸤nirim.⸥
MAT 6:1 ⸤Yesos-ni ung mare nimba molupa kene ung mare wasie nimba mele:⸥ “‘Yambuma-ni ‘Oliu yambu aima kaíma. Uluma aima tepu konjulimulu.’ niku kanangi.’ niku yambuma kanuku molangi eninga ulu kaíma aima naa teai. Aku-siku tingí kene yambuma-ni eni kape ningí. Kape ningí ung kanuma eninga méle kaluliele liingéliinga eninga mulú-koleana molemú Lapale-ni eni méle naa kalomba.
MAT 6:2 “⸤Eninga mulú-koleana molemú Lapale-ni aku-siku tingí yambuma méle naa kalomba⸥liinga eni yambu korupa púlima kondu kolku ‘Liipu tapunjamili.’ niku ku-moni te singíndu ‘Temulú mele yambuma-ni kanangi.’ niku, nangale toku niku méle te naa sai. Topele-mapele tuli yima-ni ‘Na yambuma-ni kape niangi.’ niku yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliili lkumanga kene kupulanumumanga kene we-yambu pulele-ni mongale-ni kanangi yambu-korupama liiku tapunjulemele. Yi akuma-ni telemele mele eni aku-siku naa teai. Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Aku telemeláliinga enini yambuma-ni kape nilimele ungma eninga méle kaluliele kórunga liilimele.” niker.
MAT 6:3 “Akiliinga-pe eni yambu-korupama kondu kolku méle te singíndu ‘Yambuma-ni aima naa kanangi. Yambu te wasie tapú-topulu andolembulále-ni kepe naa kanupili, mo topu kiyang nimbu liipu tapunjambu.’ niai.
MAT 6:4 Kanu-kene yambuma-ni naa kanangi, tingí mele yambu te naa niku siku kene korupa puli yambu te liiku tapunjungí kene eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale-ni mo toku telemele uluma kanolemále-ni eni méle kalomba.” ⸤nirim.⸥
MAT 6:5 “Eni Pulu Yili kene ung ningíndu topele-mapele tuli yima-ni Pulu Yili kene ung nilimele mele aku-siku naa teai. Topele-mapele tuli yi kanuma-ni ‘Na yi aima kaiéle moliu mele yambu pulele-ni eninga mongale-ni na kanuku kape niangi.’ niku yambuma máku toku Pulu Yili-nga ung piliili lkumanga kene kupulanumumanga kene yambuma kanuku molangi numanu siku angiliiku Pulu Yili-popu kene ung toku nilimele. Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Aku-siku telemeláliinga enini eninga méle kaluliele kórunga liilimele kanili.” niker.
MAT 6:6 Akiliinga-pe eni Pulu Yili-kene popu toku ung ningíndu eninga suluminana sukundu puku kuna angnjiku mo toku kolea kanuna eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapa naa kanolemele yili-kene ung niai. ⸤Yu akuna molemú.⸥ Aku tingí kene eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale mo toku telemele uluma kanolemále-ni eni penga méle kalomba.
MAT 6:7 “‘Na Pulu Yili-kene popu topu ung niambu.’ nikunu kene Isrel-talapena ulsu molemele yambuma-ni eninga kuruma mola pulu yi gólu túlima-kene popu toku ung ningíndu we ung pulele nilimele mele aku-siku naa teai. Yambu kanuma-ni ‘Na ung pulele nimbú kene piliimba.’ niku aku-siku nilimele kanili.
MAT 6:8 Eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale ui mawa naa teangi eni mólu tolemú mélema yu-ni piliipa kanolemú akiliinga yambu kanuma-ni telemele mele aku-siku naa teai.
MAT 6:9 “Eni Pulu Yili kene popu toku ung ningíndu i-siku mele niangi: “Oliunga Tata mulú-koleana mollale, yambuma-ni ‘Nunga bili ola pípili yi kake tili kaiéle mollu.’ niku molangi.
MAT 6:10 Nu yi nuim kingele molkunu yambuma nukuni enale wendu upili. Nunga ungele mulú-koleana piliiku liiku telemele mele aku-siku ya ma-koleana piliiku liiku teangi.
MAT 6:11 Oliu ekupu langi nomulú mele ekupu siyo.
MAT 6:12 Yambuma-ni oliu teku kis-síngi kene kanupu konde tenjipu ulu te naa tímulu mele aku-sikuko oliu-ni nu-kene tepu kis-símulu uluma kanuku konde tenjikunu oliu ulu te naa tiyo.
MAT 6:13 Oliu ‘Ulu te-ni kundi tupili.’ naa nikunu ulu-kismanga pali ulu-pulele pelemú ⸤kur⸥ale-ni ‘oliu naa ambulupili.’ nikunu yunga kína wendu liiyo. (Nu koleama kene mélemanga pali yi nuim kingele molkunu, tondulu olandupale nu-kene pepa, nu bi aima olandupa molupa nu-kene talang tondulu-tepa pupili taki-taki molkunu mindi pullaliinga aku-sipa tipili.)” niku aku-siku Pulu Yili-kene popu toku ung niai.
MAT 6:14 “Yambuma-ni eni teku kis-singí uluma kanuku konde tenjiku ulu te naa tíng lem eninga mulú-koleana molemú Lapale-ni eninga ulu-pulu-kísima kanupa konde tenjipa ulu te naa tembako.
MAT 6:15 Akiliinga-pe yambuma-ni eni teku kis-singí uluma ‘We mania naa pupili.’ niku kanuku konde naa tinjíng lem eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale-ni eninga ulu-pulu-kísima ‘Mania naa pupili.’ nimba kanupa naa tenjimbako.” ⸤nirim.⸥
MAT 6:16 “Eni langi naa noku mi toku we mulungí ulu-pulele tingíndu topele-mapele tuli yima-ni ‘Na kumbi-keri tepu molambu.’ nilimele mele aku-siku naa niai. Yi kanuma-ni ‘Na langi naa nombúndu mi topu moliu mele yambuma-ni kanangi.’ niku enini kumbi-keri teku eninga kumbi-kerima kolku panjiku molemele. Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yi kanuma-ni aku telemeláliinga yambuma-ni enini kape nilimele ungma eninga méle kaluliele kórunga liilimele.” niker.
MAT 6:17 “Akiliinga-pe eni langi naa noku mi toku we mulungíndu ‘We-yambuma-ni na aku teker mele naa kanangi. Tata-ni mindi kanupili.’ niku we-yambuma-ni kanungí uluma naa teangi. Aku tingí kene eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale mo toku telemele uluma kanolemále-ni eni méle kalomba.” ⸤nirim.⸥
MAT 6:19 “Ya ma-koleana méle nosulimelema oralu topa koka mola lkurena mélema-ni oku noku, wa liili yima oku mélema wa liilimele akiliinga ⸤ya mana⸥ kamako molupu méle lupa-lupama liipu nosamili.’ ni naa niai.
MAT 6:20 Aku naa teku kene mulú-koleana mélema oralu naa topa koka mola lkurena méle te-ni omba nomba tepa kis naa sipa, wa liili yima oku wa naa liilimeláliinga eni mulú-koleana ⸤penga pungéliinga⸥ ‘méle kande-kande penga liimulúma ui lipili.’ niku ya ma-koleana ulu kaíma teku molai.
MAT 6:21 Eninga nosulimele mélema lelemú kolea akuna eni numanale-ni piliiku numanu monjuku molemeláliinga ⸤‘mulú-koleana mindi mélema lipili.’ niku molai.” nirim⸥.
MAT 6:22 “Nunga mongale nunga kangieliinga tepi-llam mélale. Akiliinga nunga mong kaí angiliimú kene nu kangi pali pa tipili molláliinga nu molkunu konjullu.
MAT 6:23 Akiliinga-pe nunga mongale kis lemba kene nunga kangiele pali sumbulú molombana anduni. Kanu-kene nunga kangina pa tili pembale alsupa sumbulú tomba kene akili aima kamu sumbulú tomba.” ⸤nirim.⸥
MAT 6:24 “Yambu te-ni yi-auli tálenga kongun liipa tere lepa kapula naa tenjimba. Yi-auli te numanu kis panjipa, te numanu monjumba. Mola aku naa tímu lem yi auli tenga ung nimbáma aima numanu sipa piliipa liipa kongun nimbáma tondulu mundupa tenjipa, te numanu kis panjipa yunga ung nimbáma pulie nimba naa temba. Yambuma-ni Pulu Yili-nga kongunale kene Ku-Monelenga kongunale kene liiku tere leku kapula naa tinjingí.
MAT 6:25 “Akiliinga na-ni eni ⸤tingí mele⸥ nimbu sambu. ‘Kangikundu molupu konjamili.’ niku numanu pulele liiku naa mundai. Langi nungéliinga kepe no nungéliinga kepe mulumbale pakungéliinga kepe akumanga numanu pulele liiku munduku naa molai. Eni kapula mulungí mele ulu-pulele langi kene mulumbale kene mindiye?
MAT 6:26 Kerama kanai. Langi te talku kene tepa tolemú kene liiku meku lkundu puku nosuku naa nolemele akiliinga-pe eni yambumanga mulú-koleana molemú Lapale-ni kerama langi silimú. Kerama we-mele, eni yambuma olandupaliinga yu-ni eni naa nokumbaye?
MAT 6:27 Eninga yambu te-ni numanu pulele liipa mundumbále-ni yu kolumba ena te kapula ‘We lipili.’ nimbáye? Kapula naa nimbá.
MAT 6:28 “Eni pakungí mélemanga numanu pulele nambimuna liiku mundulimeleye? Pllawa-kukuma mana olemú mele eni naa kanolemeleye? Pllawa-kukuma-ni kongun mindili siku naa teku, mulumbale te teku mimi naa telemele akiliinga-pe pllawa-kukuma molemele mele olandupa, ⸤yi nuim king⸥ Sollomon kongun pulele tepa kene wale-pakuli aima kaíma pakupa au nirim mele mandupa.
MAT 6:30 Era-kuku tolemúma ekupu-mele molemú, ulsulam-ukundu ⸤lkunuku⸥ tepina kalemele akuma Pulu Yili-ni aku-sipa nokupa konjulimú lem eni ‘Pulu Yili-ni oliu kapula nokumbanje.’ niku laye-kolte mindi piliilimili yambuma pakungí mélemanga yu-ni kapula liipa naa tapunjumbaye? Eni aima sika liipa tapunjumba.
MAT 6:31 “⸤Pulu Yili-ni kerama kene era-kukuma kene we-méle akuma aku-sipa nokulem⸥áliinga eni numanu pulele liiku munduku kene ‘Es, langi te tena liipu nomulúnje?’, mola ‘No tena kolupu nomulúnje?’, mola ‘Wale-pakuli tena liipu pakomulúnje?’ niku piliiku naa molai.
MAT 6:32 Pulu Yili-nga yambuma naa molku ulsukundu molemele yambuma-ni aku-siku telemele akiliinga-pe eninga mulú-koleana molemú Lapale-ni eni yunga yambumanga méle mólu tolemúma kanupa molemú.
MAT 6:33 ⸤Eni langi nungímanga kene mulumbale pakungímanga kene numanu naa liiku munduku,⸥ Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú uluma kene yu kanupa kake telemú nimba kanolemú uluma kene mélema kene ‘Kumbi-lepu teambu.’ niku numanu liiku munduku piliiku molai. Aku tingí kene yu-ni we-mélema kepe eni simba.
MAT 6:34 Yu-ni aku tembaliinga ‘Opali nambi tembunje?’ niku ekupu numanu pulele liiku naa mundai. Opalinga langi mola mélema aku opalinga, ekupunga langi mola mélema kene, opalinga kene, liiku tere leku naa piliai! Enamanga lupa-lupa bunima pelemú pembama ena kanumanga mindi. Ekupu buni wendu ombáma kene, opali talú buni wendu ombámanga kene tere leku numanu liiku naa mundai.” ⸤nirim.⸥
MAT 7:1 ⸤Yesos-ni ung mare nimba molupa kene ung mare wasie nimba mele:⸥ “Eni anju yambuma ⸤telemele uluma⸥ apurungí kene aku-sipa ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni telemele mele anju apurumbako. Eni anju yambuma-ni telemele mele apuruku kanuku kene “Teku kis-sikimili. Tekemele mele Pulu Yili-ni kanupa kis piliipili.” ningí mele ⸤Pulu Yili-ni⸥ aku-sipa eni apurumba. Aku tembaliinga ‘⸤Pulu Yili-ni⸥ oliu ulu telemuluma naa apurupili.’ niku eni yambuma telemele uluma naa apurangiko.
MAT 7:3 “Nu-ni angenanga monguna nurupalu te lelemále kanolláliinga-pe nunga monguna unji-kolomong auli te lelemále naa kanollu akili nambimuna telluye?
MAT 7:4 Nunga monguna unji-kolomong auli lelemále naa kanuku kene angenandu “Ang, nunga monguna nurupalu te lelemále wendu liinjambu.” nambi-siku nilluye?
MAT 7:5 Topele-mapele tuli yambale, nu-ni nunga monguna lelemú unji-kolomong auliele ui wendu liikunu kene pe kanuku kongnjukunu angenanga monguna lelemú nurupalale kapula wendu liinjui.” ⸤nirim.⸥
MAT 7:6 “‘Pulu Yili-nga’ nilimele mélema liiku owa naa sai. Nomba kene pe topele topa eni nombánje akiliinga aku-siku naa teai. Eninga méle kaíma kung molumbana toku naa mundai. Kimbele-ni kambiliimba akiliinga aku naa teai.” ⸤nirim.⸥
MAT 7:7 “⸤Eninga Lapa, mulú-koleana molemú yili,⸥ mélema mawa teku “Si.” niai. Aku tingí kene mélema sika simba liingí. ⸤Lapa molemúna⸥ mélema korai. Aku tingí kene mélema sika kanuku liingí. Lku-keri-puluna angiliiku “Lkundu wamiliye?” niai. Aku-siku ningí kene “Lkundu wai.” nimba kuna liimba.
MAT 7:8 Mawa tingí mélema sika simba liingí; kurungí mélema sika kanuku liingí; “Lkundu wamiliye?” ningí kene sika kuna liimba. Aku tembaliinga aku-siku teai.
MAT 7:9 “Eninga yi te yunga málale omba kene “Tata, pllawa kaluli te nambu si.” nimbá kene yunga lapale-ni yu ku-mulú te simbaye?
MAT 7:10 Mola kangale-ni “Tata, oma te nambu si.” nimbá kene yunga lapale-ni wambiye te simbaye?
MAT 7:11 Pe eni numanu kis pípili molemele yambuma-ni aku-siku eninga kangambulama méle kaíma silimele lem eninga Lapa mulú-koleana molemále-ni “Mélema si.” niku mawa tingí yambuma méle kaí aima olandupama naa simbaye? ⸤Aima simba.⸥
MAT 7:12 Akiliinga, ‘Yambuma-ni nu-kene teangi.’ nikunu numanuna piliillu mele nu-ni anju yambuma aku-sikunu ti. ‘Aku teangi.’ nikinu ulu akili ung tálenga pulele. Ulu akili Moses-ni Pulu Yili-nga ung-mani sirim bukna turum-manga pulele kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni bukna turing ungmanga pulele kene, liipa tere lepa nilimáliinga aku-siku anju-yandu yambuma-kene teku kaí teai.” ⸤nirim.⸥
MAT 7:13 “Eni pala keri-pulu si nili wallúna aima pai. Kolea kísina pulimú pala keri-puléle aima auliele, akuna pulimú kupulanumele aima anju-yandu pupa aima parále lelemú akuna yambu pulele mindili naa siku we-we teku pulimelé.
MAT 7:14 Akiliinga-pe taki-taki kona molupa konjupa mindi puli koleana pulimú keri-puléle aima wallú, yunga kupulanumele aima si nili kelále lelemú akiliinga yambuma akuna pungíndu mindili silimeláliinga yambu tilu-tilu niku mindi kupulanum akili kanuku kene pulimelé. Aku telemeláliinga eni pala keri-pulu wallú kanuna pai.” ⸤nirim.⸥
MAT 7:15 “Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba, nimba sili ungma naa piliiku we gólu toku yandu niku singí yima ungí akiliinga piliiku kongnjuku molai. Kung-sipsipma aima táka-niku molemele mele aku-siku yambu kanuma oku mulungéliinga-pe owa-takarama aima engle-ni kolku kene ‘Méle te topu nomulú.’ niku anduku molemele mele aku-siku yambu kanuma-ni ‘Eni mindili nangi. Eni tepu kis-samili.’ niku molemele.
MAT 7:16 Gólu tuli yambu kanuma oku ulu tingíma kanuku kene, ‘Enini sika gólu túlima.’ niku kanungí. ‘Ámu namili.’ niku takemé kapula olku toku nolkemelaye? Mola ‘Me te namili.’ niku silipú kapula ukuku nolkemelaye? Aima mólu. ‘Ámu lupa, takemé lupako; me lupa, silipú lupako.’ niku kanolemele. ⸤Aku-siku mele Pulu Yili-ni sika “Ninjai!” nimba, nimba sili ungma piliiku yambuma sika niku silimele mele lupa, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba, naa nimba sili ungma yambuma gólu toku niku silimele mele lupako niku kanungí.⸥ Unjima mong tolemú kene kanuku kene ‘Ima nomulú lem. Ima naa nomulú lem.’ niku kanuku bi silimele kanili.
MAT 7:17 Unji kaiéle-ni mong kaiéle tolemú; unji kisele-ni mong kisele tolemú.
MAT 7:18 Unji kaiéle-ni mong kis te kapula naa tomba; unji kisele-ni mong kaí te kapula naa-ko tomba.
MAT 7:19 Unji mong kaíma naa tomba unjima pali peki toku kene tepina kalemele.
MAT 7:20 Unjima mong tolemú kanuku kene, “Ili kaí, ili kis.” niku apurulimele mele, ungí yambu kanuma-ni tingí uluma eni kanuku kene yambuma molemele mele sika aku-siku kanungí.
MAT 7:21 “‘Yambuma-ni nandu ‘Auliele. Auliele.’ nilimele yambuma pali Pulu Yili-ni yi nuim kingele molupa nokumba mulú-koleana sukundu pungí.’ niku naa piliai. Tata mulú-koleana molemáliinga ungma piliiku liiku tingí yambuma mindi akuna pungí.
MAT 7:22 Yambuma apurumba ena kanili wendu ombá kene yambu pulele-ni nandu niku mele: “Auliele, na-ni nunga bi lepu nunga ungma nimbu sirindu kanili; nunga bili lepu yambumanga numanuna kuru muluringma “Oku ulsu pai.” nirindu kanili; nunga bili lepu ulu tondulu pulele tirindu kanili.” ningí.
MAT 7:23 Akiliinga-pe aku-siku ningí kene na-ni enindu nimbu mele: “Na eninga bima aima naa piliipu eni kanupu bi naa siliu. Eni Pulu Yili-nga ungele naa piliiku liiku tiringeliinga nanga kumbi-kerina naa oku anju pai.” nimbú.
MAT 7:24 “Akiliinga, nanga ung ima piliiku liiku tingí yambuma enini yi te molemú mele niambu: Yi piliipa kungnjuli pirim yi te yu-ni yunga lkuli ‘gi nimba angiliipili.’ nimba ku-poluna ola takurum.
MAT 7:25 Penga lo topa no topa popuremi topa kene lkuli aima topa kalalu simba tirim akiliinga-pe lku paka-súmele ku-poluna angiliirimeliinga topa tekisi naa tekisipa gi nimba we angiliirim. Nanga ungma piliiku liiku telemele yambuma enini yi kanili mele molemele.
MAT 7:26 “Nanga ung ima piliiku liiku naa tingí yambuma enini yi te molemú mele niambu: Yi piliipa kungnjuli naa pirim yi te-ni yunga lkuli okeana ola takurum.
MAT 7:27 Pe lo topa no topa popuremi topa kene lku kanili topa kalalu sipa aima bulu-bale sirim. Nanga ungma naa piliiku liiku tingí yambuma enini yi kanili mele molemele.” nirim.
MAT 7:28 Yesos-ni ung akuma nimba pora sirim kene yu-ni mani sirim piliiku muluring yambuma-ni yu-ni ung-mani sipa ung-bo tunjurum mele piliiku kene mini-wale munduring.
MAT 7:29 Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku enini ung-bo tunjuring yima-ni we ung-bo tunjuring mele Yesos-ni aku-sipa ung-bo naa tunjurum. Namba lirim yima-ni mundu-mong naa teku tondulu munduku ung-bo tunjuring aku-sipa mele mani sipa ung-bo tunjurumeliinga piliiku kene enini mini-wale munduring.
MAT 8:1 Yesos ma-pangina mandu ombá urum kene yambu pulele liiku máku toku yu lumbili uring.
MAT 8:2 Kanu-kene yi te kuru-kindí nomba pirimele Yesos urumna omba yunga kumbi-kerina koporungu langupa kene yunundu nimba mele: “Auliele, nunga numanale-ni ‘nanga kangiele kaí lipili.’ nikunu pilíínu lem nu-ni na kapula tekunu kaí tiní.” nirim kene
MAT 8:3 Yesos-ni yili kíli-ni ambulupa kene yunundu nimba mele: “‘Nunga kangiele kaí lipili.’ nimbu piliiker akiliinga kaí lipili.” nirim kene lkisipa kuru-kindéle pora nirim.
MAT 8:4 Kanu-kene Yesos-ni yunundu alsupa nimba mele: “Nu-ni ya ulu tekerale yambu tilurindu kepe aima naa ni. Sumbi-siku pukunu Pulu Yili popu tunjuli yili nunga kangiele liiku ora sikunu, ‘Nanga kangiele alsupa kaí lipili molkur akiliinga.’ nikunu Moses-ni “Ti.” nimba, nimba panjurum mele piliiku liikunu tinindu “Pulu Yili popu toku kalku sai.” nirim mélale liikunu Pulu Yili popu tunjuli yilindu “Kalonjui.” niku yu si. Penga yambuma-ni nu kanuku kene ‘Yu sika kangiele kaí lipili molemú.’ niku piliangi akiliinga niker mele isili-ui ti-pui.” nirim. ⸤“Aku-siku tiní kene yambuma-ni nu kanuku kis naa piliingí, nu alsuku we-yambuma molemelena kapula tiluna pukunu muluni.” nirim.⸥
MAT 8:5 Yesos Kapeniam taon-na sukundu purum kene Rom-yambumanga ami-yi wan-andret nukurum yi te yu urumna omba yunundu mawa tepa kene nimba mele:
MAT 8:6 “Auliele, nanga kendemande-yili kimbu-kima kolupa pora sipa mindili nomba perepa lku-koleana lipili okur.” nirim.
MAT 8:7 Yesos-ni yundu “Ombu tepu kaí timbu.” nirim.
MAT 8:8 ⸤Aku nirim mele piliipa kene⸥ ami-yi wan-andret nukurum yili-ni yunundu pundu topa nimba mele: “Auliele, na yi kisele mele moliu, nu nanga lkuna unéle kapula naa temba. Na yi te-ni kepe nokupa molemú, yunga ungele piliipu liipu teliu. Na-ni kepe ami-yi mare nokupu moliu. Yi kanumanga te-ndu “Pui.” niliu kene yu pulimú. Mola te-ndu “Ui.” niliu kene yu olemú. Mola nanga kongun tinjili kendemande-yambu te-ndu “I-siku ti.” niliu mele yu aku-sipa telemú kanili. Aku-sipako, nu-ni ung te we niní kene nanga kendemande-yili kona pumba akiliinga ungele nu-ni we ni.” nirim.
MAT 8:10 Yesos-ni yu nirim mele piliipa kene yu numanu pulele liipa mundupa kene yu lumbili uring yambumandu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Isrel-yambumanga talapena ulsukundu mululi yi ili-ni na ungele-ni mindi kapula tembu mele nimba lakupa tondulu mundupa piliilimú mele koleamanga pali, Isrel-koleana sukundu kepe, yambu tiluri-ni kepe aku-siku ‘Sika’ niku piliiring mele aima naa kanurundu.” niker.
MAT 8:11 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ena ola olemú koleamanga kene ena mania pulimú koleamanga kene yambu pulele wendu oku Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú mulú-koleana sukundu Eprayam kene Aisak kene Jekop kene wasie oku langi noku mulungí.
MAT 8:12 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘yunga yambuma’ nimba makó turum ⸤Isrel-⸥yambuma yu nokupa molemú koleana puku molkemela yambuma yu-ni topa makurupa sumbulú túlina mundumba. Kanuna aima mindili noku kene kola teku mindili siku mulungí.” niker.” nirim.
MAT 8:13 Aku nimba kene yu-ni ami-yi wan-andret nukurum yilindu nimba mele: “Na-ni nu ‘kapula tenjimbu’ nikunu pilíínu mele tinjindeliinga pui.” nirim. Kanu-kene yu-ni aku-sipa nirim enaliinga kendemande-yili yunga kurale pora nimba kona pupa we mulurum.
MAT 8:14 ⸤Kanu-kene⸥ Yesos Pita-nga lkuna lkundu pupa kene Pita-nga kolepa-ambale kuru topa kangiele nurum-na yu anambu lirim kanupa kene,
MAT 8:15 yunga kili ambulurum kene kangiele nomba kilirim kene ambale ola angiliipa wendu omba kene Yesos langi sipa yu nukurum.
MAT 8:16 Penga kolea kalá tomba tirim kene numanuna kuru mulurum yambu pulele Yesos mulurumna meku uring kene yu-ni kurumandu “Oku wendu pai.” nirim kene oku wendu puring. Kuru turum yambuma pali tepa kaí tirim-ko.
MAT 8:17 Aku-sipa tirimeliinga kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni ulu te penga wendu ombá ui nirim mele kamu wendu urum. Asaya-ni nimba mele: “Yu-ni oliu kuru turum-ma tepa pora sipa, oliu anambu lirimulu kuruma liipa ulsu mundurum.” nirim.
MAT 8:18 ⸤Walse⸥ Yesos ⸤numú-Gallalli kéluna mulupili⸥ yambu pulele liiku máku toku yu liiku póku teku muluring kanupa kene, ⸤lumbili andúlimandu⸥ “No-numúna nekendu pamili wai.” nirim.
MAT 8:19 ⸤Akiliinga-pe ui naa pupa we angiliipili⸥ Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliipa ung-bo tunjurum yi te yu angiliirimna omba yunundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nu puni koleamanga pali nu lumbili ombú.” nirim.
MAT 8:20 ⸤Aku nirim kene⸥ Yesos-ni yundu nimba mele: “Piliiyo! Owa-takarama lku pelemelémanga pelemelé; kerama eninga mi takolemelemanga pelemelé, akiliinga-pe Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili pelemú kolea te naa lelemú ⸤akiliinga, nu ‘Yu lumbili pupu kene kapula naa molumbu.’ niku piliikunu kene na lumbili ui. We naa ui.⸥” nirim.
MAT 8:21 Kanu-kene yu lumbili andurum yi te-ni yunundu nimba mele: “Auliele, nu kamu lumbili wambu aramele-pe ui na pupu nanga lapale ⸤kene wasie molambu. Pe yu kolumba kene⸥ ónu tepu kene nu lumbili ombú.” nirim.
MAT 8:22 Akiliinga-pe Yesos-ni yundu ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Yambu kululi yambuma-ni enini yambu kulungíma ónu teangi. Akiliinga-pe nu na lumbili ui.” nirim.
MAT 8:23 Aku nimba kene ⸤numú-Gallalli nekendu pumbandu⸥ nona anduli sip tenga suku purum kene yu lumbili andúlima yu lumbili suku puringko.
MAT 8:24 Kanu-kene ⸤no-numúna pungí puring kene⸥ popuremi aima auli te no-numúna turum. Aku tirimeliinga numéle apsipa ola omba kene sipele liipa panda tomba tirimeliinga-pe Yesos we uru pirim.
MAT 8:25 Kanu-kene enini yu uru pirimna puku toku makinjiku kene niku mele: “Auliele, oliu tekunu lii. Oliu no wangkumulu.” niring.
MAT 8:26 Yu ⸤makiliipa kene⸥ eninindu nimba mele: “‘Pulu Yili-ni oliu nokumba.’ niku numanu tondulu naa pili yima, eni nambimuna mini-wale mundukumiliye?” nirim. Aku nimba kene ola molupa popuremale kene numéle kene ung-mura sirim. Kanu-kene popuremale topa kelepa numéle lope naa tepa aima we lirim.
MAT 8:27 ⸤Yu-ni tirim mele kanuku kene⸥ yima-ni mini-wale munduku kene niku mele: “Apa! Yi ili nambulka yi te-nje? Popuremale-ni kepe no-numéle-ni kepe yunga ungele piliiku liiku kelkembele.” niring.
MAT 8:28 Kanu-kene yu ⸤lumbili andúlima kene wasie⸥ no-numú nekendu pupa kolea-Gadara puring kene kolea Gadara kanuna yi tale, numanuna kuru mulurum yisele, yambu ónu-koleana wendu okulu yu mulurumna uringli. Elsele aima tondulu mundukulu yambuma tunglí tiringleliinga we-yambuma elsele piringli koleana ‘Elsele-ni enini tunglí.’ niku kupulanum-na oku naa puring.
MAT 8:29 Yesos kanukulu kene tondulu mundukulu walsikulu kene nikulu mele: “Pulu Yili-nga Málale, oliu-kene ulu nambulka ulu te tinindu únuye? Oliu mindili liipa simba enale ui wendu naa upili nu-ni isili-ui oliu mindili liiku sini okunuye?” niringli.
MAT 8:30 Akuna anjupa kolea tenga bo-kung pulele im noku muluring ⸤kanuku kene⸥
MAT 8:31 kuruma-ni Yesos mawa teku kene niku mele: “Oliu toku makuruku kene ‘ne kungmanga numanuna molu-pai.’ ni.” niring kene
MAT 8:32 yu-ni “Kapula, akuna pai.” nirim kanu-kene ⸤kuruma⸥ yi kanuselenga numanuna wendu oku kene kung akuna muluringmanga numanuna puku muluring kene kung kanuma pali kelep toku lkisiku puku kopuna puka toku no-numúna suku puku no wanguring.
MAT 8:33 ⸤Ulu akuma wendu urum mele kanuku kene⸥ kung tápu-teku muluring yima takara toku puku kene, taon-na puku akuna muluring yambuma eninga kungma tiring mele kepe kuruma numanuna muluring yisele tiringli mele kepe temani toku siring.
MAT 8:34 Niring mele piliiku kene taon-na muluring yambuma pali Yesos mulurumna oku kanuku yu mawa teku kene niku mele: “Oliunga koleana naa molkunu kelkunu pui.” niring.
MAT 9:1 Kanu-kene Yesos alsupa nona anduli sip tenga suku pupa kene, Numú-⸤Gallalli⸥ yakundu omba yunga kolea ⸤Kapeniam taon⸥ urum.
MAT 9:2 Yesos yu ⸤Kapeniam kelepa⸥ omba mulurumna yi mare-ni kimbu-kima kolupa pora sirim yi te taropola teku meku uring. Enini ‘Yesos-ni yi ili kapula tepa kaí temba.’ niku piliiku kene yu meku uring mele kanupa piliipa kene Yesos-ni kimbu-kima kolupa pora sirim yilindu nimba mele: “Nanga kangale, nu numanu waengu nipili. Nunga numanuna ulu-pulu-kis tirinu pelemúma mania pupili, kanupu konde tenjikur.” nirim.
MAT 9:3 Aku nirim-na piliiku kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi mare-ni eni-enini numanale-ni piliiku kene, ‘Yi ili-ni Pulu Yili marake tekem.’ niku piliiring.
MAT 9:4 Enini numanale-ni piliiring mele Yesos-ni piliipa kene nimba mele: “Eni nambimuna numanuna ungma piliiku kis piliikimiliye?
MAT 9:5 Yi ilindu “Nunga ulu-pulu-kísima mania pupili, kanupu konde tenjikur.” nimbú kene eni ulu te naa kanuku kene ‘We-we tepa nikem.’ niku piliingíye? Mola “Ola angiliikunu nunga kunungele liiku mekunu kimbu kambiliikinu andui.” nimbú kene yu ola angiliimbane mola naa angiliimbanje mokeringa lemba kapula kanuku kene ‘Aku-sipa mindili sipa nikem-nje?’ niku piliingíye?
MAT 9:6 Akiliinga-pe ‘ ‘Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili tondulu pelemále-ni ya ma-koleana yambumanga ulu-pulu-kísima “Mania pupili, kanupu konde tenjikur.” kapula nimbá.’ niku piliangi.’ nimbu aku-sipu nindu.” nirim. Aku nimba kene kimbu-kima kolupa pora sili yilindu nimba mele: “Nu ola angiliikunu nunga kunungele liiku mekunu lkundu pui.” nirim.
MAT 9:7 Aku nirim kene yili ola angiliipa lkundu purum.
MAT 9:8 Yambu pulele akuna máku toku muluringma-ni yu aku tirim kanuku mini-wale munduku kene, mana-yambuma ulu-tondulu aku-mele tingí tondulale sirim Pulu Yili-nga bili paka tonjuku kape niring.
MAT 9:9 Kanu-kene Yesos pumba pupa kene, ku-moni-takis liipa mulurum yi te, yunga bili Matyu, kanupa kene yunundu “Na-kene wasie pambili lumbili ui.” nirim. Kanu-kene Matyu ola angiliipa yu lumbili purum.
MAT 9:10 Penga Yesos Matyu-nga lkuna langi nomba mulurum kene ku-moni-takis liili yima kene, ⸤Juda-yi aulima-ni⸥ “ulu-pulu-kísima tili yi” ⸤niring⸥ yi we kanuma kene pulele oku Yesos kene yu lumbili anduli yima kene enini wasie mania molku langi nuring.
MAT 9:11 ⸤Enini aku-siku tiluna langi noku muluringeliinga⸥ Perisi-yima-ni kanuku kene yunga lumbili anduli yimandu walsiku piliiku kene niku mele: “Eninga ung-bo tunjuli yili ku-takis liili yima kene ulu-pulu-kísima tili yi wema kene enini-kene yu nambimuna langi wasie nokomeleye?” niring.
MAT 9:12 Aku-siku niring mele piliipa kene Yesos-ni eninindu ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Kuru naa tolemú yambuma doktana naa pulimelé. Kuru tolemú yambuma mindi doktana pulimelé kanili.
MAT 9:13 Na-ni “Yambu sumbi-nílima na molombuna wangi.” nimbúndu naa urundu. “Ulu-pulu-kis tili yambuma na molombuna wangi.” nimbúndu urundu. Ulu-pulu-kis tili yambuma liipu tapunjupu tepu liimbundu urundeliinga eni puku Pulu Yili-nga bukna molemú ung tenga pulele puku pilii-pai. Pulu Yili-ni nimba mele: “‘Na mélema popu toku kalku sangi.’ nimbu piliipu naa moliu. ‘Eni yambu lupama numanu monjuku kondu kolangi.’ nimbu piliipu mindi moliu.” nirim kanili.” nimba Yesos-ni nirim.
MAT 9:14 Pe ⸤No-Liinjili⸥ Jon lumbili anduring yima Yesos mulurumna oku kene yunundu walsiku piliiku kene niku mele: “Oliu kene Perisi-yima kene oliu taki-taki langi mi topu naa nolemulu akiliinga-pe nu lumbili andúlima aku-siku naa telemele akili nambimuna naa telemeleye?” niring.
MAT 9:15 ⸤Aku-siku niring-na piliipa kene⸥ Yesos-ni pundu topa eninindu ⸤ung-eku te topa yu toku kunjingí kolumbaliinga ung te nimba kene⸥ nimba mele: “Ambu liimba yi te yunga pulu lelemú yima kene molemú kene enini numanu siku kene “Kola tepu langi naa namili.” kapula ningíye? Kapula naa ningí. Penga mindi, ambu liimba yili enini mulungína oku wendu liingí kene ena kanumanga sika ⸤numanu kis panjiku⸥ langi naa nungíndu mi tungí. ⸤Isili-ui mólu.⸥
MAT 9:16 “Mulumbale ui te sungu nilimú kene oliu-ni mulumbale aima kona tenga te kopsipu liipu, sungu nilimúna naa topu tambululimulu kanili. Yambu te-ni aku-sipa topa tambulkanje mulumbale kanili nona panjilka kene mulumbale kona kupsiliele wallú pupa tang tepa kene mulumbale-uiele alsupa kamu lakupa sungu nilka.
MAT 9:17 “Kung-memi kangiele-ni tili mingi-ukundu tenga no-waen kona naa-ko kolemulu kanili. Yambu te-ni mingi-ukundu tenga no-waen kona te kolkanje no-waen kanili mingina sukundu molupa kene penga akolka kene mingi-ukundu kanili naa akopa sungu nilka. Kanu-kene nole kepe mingele kepe kamu kis lelka. Akiliinga, no-waen kona kung-memi kangiele-ni tili mingi konána mindi kolemulu kanili. ⸤Pe nole akolemú kene kangiele-ni tili mingi konale anju-yandu pupa sungu naa nilimáliinga⸥ nole kene mingi konale wasie kapula lelemú.” nirim.
MAT 9:18 Yesos-ni Jon-nga lumbili anduli yimandu ung nimba mulupili ⸤Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku te⸥ nukurum yi te Yesos mulurumna omba yunga kumbi-kerina koporungu langupa yunundu nimba mele: “Nanga ambulale ekupu isili kolupa pora sikem. Akiliinga-pe nu okunu yu kili-ni ambuluní kene yu kona pumba.” nirim.
MAT 9:19 Aku nirim kene Yesos ola angiliipa yu lumbili purum. Yesos lumbili andúlima kene wasie puringko.
MAT 9:20 Kanu-kene ambu te mulurum kaniliinga ku-puku turum enama pora naa nirim. Yu ku-puku mindi tupili punie engkaki-rurepu omba purum. Ambu kanili-ni ‘Yunga wale-pakuliele mindi ambulundu lem nanga kurale pora nimbá.’ nimba piliipa kene Yesos pumba purum kene bulkundu omba, yunga wale-pakulieliinga pundele ambulurum.
MAT 9:22 ⸤Ambulurum kene⸥ Yesos topele topa yu kanupa kene nimba mele: “Nanga ambulale, nu numanu waengu nipili muluyo. ‘Nunga kurale kapula pora nimbá.’ nikunu pilíínu ulu kanili-ni nunga kurale pora nikem.” nirim. Ena-mong kaniliinga ambaliinga kurale pora nirim kene we mulurum.
MAT 9:23 Kanu-kene Yesos ⸤Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuli⸥ nukuli yilinga lkuna lkundu omba kene yambu pulele molku kondu kolku, kulap-mingi languku, kola lakuku teku muluring kanupa kene yu-ni nimba mele:
MAT 9:24 “Eni anju pai! Ambulale kulú naa kulum. We uru mindi pelemú.” nirim. Aku nirim kene ⸤ambula kanili sika kolupa pora sirim piliiku kene yu-ni “We uru pelemú.” nirimaliinga⸥ yu ung-taka tonjuku tae tinjiring.
MAT 9:25 Kanu-kene yambu máku toku muluring kanuma pulú sipa pena-pena tepa kene ⸤ambula ónale lirim⸥ suluminana pupa ambulaliinga kili ambulurum kene ambulale ola mulurum.
MAT 9:26 Ulu-tondulu tirim ilinga temanele kolea kanuna sukundu lirim koleamanga pali anju-anju purum piliiring.
MAT 9:27 Yesos kolea kanili mundupa kelepa pumba purum kene mong kis lirim yi tale yu lumbili oku walsikulu kene nikulu mele: “⸤Yi Nuim King⸥ Depit-ni Kalupa Liirim Yili, nu olsu kondu kului.” nikulu wale pulele nikulu walsiliiku uringli.
MAT 9:28 Yu lku tenga lkundu purum kene mong kis lili yisele yu mulurumna lumbili uringli kene yu-ni elsele walsipa kene nimba mele: “Else na mawa tekembele mele ‘Kapula tenjimba.’ nikulu piliikimbili mola móluye?” nirim kene elsele-ni nikulu mele: “Auliele, ‘Kapula tinjiní.’ nimbu piliikumbulu.” niringli.
MAT 9:29 Kanu-kene yu-ni elsengla mongselenga ambulupa kene nimba mele: “Na-ni ‘kapula tenjimba.’ nikulu piliikimbili mele aku-sipa wendu upili.” nirim
MAT 9:30 kene elsengla mongsele kaí lirim, mélema alsuku kanuringli. Yesos-ni elsele tondulu mundupa mani sipa kene nimba mele: “Else-ni ulu wendu okum ili yambu tiluri kepe aima naa piliangi, naa niku sale!” nirim.
MAT 9:31 Akiliinga-pe elsele pena pukulu Yesos-ni tirim mele kolea akiliinga sukundu lirim koleamanga pali temani toku silsiliikulu anduringli.
MAT 9:32 Yi kanusele Yesos munduku kelkulu punglí puringli kene yi te numanuna kuru mulurumeliinga ung te naa nirim yi te Yesos mulurumna meku uring.
MAT 9:33 Yesos-ni yilinga numanuna mulurum kuru kanili topa makururum kene ung naa nirim yi kanili-ni ung nirimeliinga yambu máku toku muluringma-ni kanuku kene numanu pulele liiku munduku kene niku mele: “Ui Isrel-koleana sukundu i-sipa ulu te wendu naa urum kanili.” niring.
MAT 9:34 Akiliinga-pe Perisi-yima-ni niku mele: “Kurumanga nuimele-ni yu liipa tapunjilimú-na yu-ni kuruma topa makorolemú.” niring.
MAT 9:35 Yesos kolea-aulimanga kene, kolea-kelúmanga kene pelsiliipa andupa kene, Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga lkundu pupa ung-bo tonjupa; Pulu Yili yi nuim king molupa yambuma nokulemú nokumba ung-pulumanga temani kaíma topa sipa; kuru lupa-lupama turum yambuma tepa kaí tirim-ko.
MAT 9:36 Yambu aima pulele yu mulurumna oku liiku máku toku muluringma kanupa kene enini numanu-bo naa pípili anduku, kangima tondulu naa pirimeliinga eni-enini kapula liiku naa tapunjuku molku kene enini kung-sipsipma eninga tápu-yi te naa mulurumeliinga we muluring mele enini aku-siku muluringeliinga kanupa kene enini aima kondu kulurum.
MAT 9:37 Kanu-kene ⸤yambu pulele ‘Yu-ni liipa tapunjupili.’ niku muluringeliinga kanupa kene⸥ lumbili anduli yimandu nimba mele: “Langi pulele puniena tepa tolemú akiliinga-pe kongun-yi pulele mólu.
MAT 9:38 ⸤Na yi tiluele mindi kongun ili tekeraliinga⸥ langimanga Pulu Yili mawa teku kene yu-ni “Langi tepa-túlima liingí kongun tingí yambuma yunga puniena liipa mundupili.” niai.” nirim.
MAT 10:1 Yesos-ni yunga lumbili anduli yi engkaki-rurepundu “Yandu wai.” nimba kene enini yambumanga numanuna kuru molemúma “Oku wendu pai.” niku toku makurungí tondulale sipa kene, yambu kuru túlima kene kangiele pang-mangi tílima kene “Kaí molangi.” ningí tondulale sirim.
MAT 10:2 Yu-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi engkaki-rurepunga bima i-sipa mele: Ui Saimon, yunga bi te ‘Pita’ niringko, yu kene yunga angin Endru kene, Jeperi-nga málu Jemis kene Jemis yunga angin Jon kene,
MAT 10:3 Pillip kene Batollomiu kene, Tomas kene ku-moni-takis liirim yi Matyu kene, Alpias-nga málu Jemis kene Tadias kene,
MAT 10:4 “Oliu Juda-yambuma oliuliu gapman molamili.” niring talape-yi Saimon kene, Yesos penga liipa ele-túma sirim yi Judas-Iskeriot kene, akuma.
MAT 10:5 Yesos-ni yi engkaki-rurepu akuma liipa mundupa kene eninindu nimba mele: “Yambu-lupama molemelena naa pai. Sameria-yambumanga taon tenga kepe naa-ko pai.
MAT 10:6 Isrel-yambuma mindi eninga kung-sipsipma pena lu liiku pelemelé mele aku-siku molemele yambuma molemelena mindi pai.
MAT 10:7 Enini molemelena pungí puku kene, eninindu “Pulu Yili yi nuim king molupa yambuma nokumba enale nondupa wendu ombá tekem.” nilsiliiku pai.
MAT 10:8 “Kuru tomba yambuma teku kaí teku, kolku lingí yambuma ‘Suru niku ola molai.’ niku, kuru laká nombá yambuma ‘Bo-kangi angiliipili.’ niku, kuru numanuna mulupili mulungí yambuma ‘Numanuna naa molangi, oku wendu pai.’ niku telsiliiku pai. Kongun ili tingéliinga tondulale ku-moni te mola méle te-ni taropu toku naa liikimele akiliinga anju yambuma aku-siku liiku tapunjuku kene, ‘Ku-moni te liamili.’ niku naa-ko teai. We teai.
MAT 10:9 “Pungíndu ku-gollu mare mola ku-sillipa mare mola ku-kopa mare kamirikana panjiku meku pu naa pai.
MAT 10:10 Méle-wale kepe wale-pakuli tale kepe kimbu-su kepe apulu-mingi kepe naa meku we pai. Yambu kongun tenjilimále kongun tenjilimú yambale-ni langi simba kene kapula, akiliinga méle te mi naa miai. We pai.
MAT 10:11 “Pe kolea-auli tenga mola kolea-kelú tenga sukundu puku kene, yambuma walsiku piliiku kene “Yi nae yi kaí te molemáliinga oliundu “Wasie piamili wai.” nimbáye?” niai. Kanu-kene te niku singí kene piliiku yu kanuku liiku kene yi kaniliinga lkuna puku yu-kene mindi wasie peku molku kene pe kolea akili munduku kelku pai. ⸤Lku tenga puku tenga puku naa teai. Tiluringa mindi langi noku peai.⸥
MAT 10:12 ⸤Kolea tenga puku yi kaí te liiku ora singí kene kanuku liiku⸥ yunga lkuna lkundu puku kene, lku pulu yambumandu “Eni numanu kaí pípili molai.” niai.
MAT 10:13 Kanu-kene yambu kanuma-ni “Wasie piamili lkundu wai.” níngi lem eninga ung kaí ningí kanili yambu kanuma-kene pípili. Akiliinga-pe yambu kanuma-ni numanu kaí naa panjiku, “Wasie piamili wai.” naa níngi lem ung kaí ui lkundu puku kene ningí kanili “Eni-kene naa pípili.” niku, kelku meku ⸤enini munduku kelku yandu wai⸥.
MAT 10:14 “Yambu te-ni enindu “Wasie piamili wai.” ni naa niku eni ung ningíma piliiku naa lííngi lem lku kanili mola taon kanuna yambu kísima munduku kelku pungíndu ⸤kolea kanuna yambuma ‘Kamu molku kis-sangi. Pulu Yili-ni enini liipa naa tapunjumba mele piliangi.’ niku⸥ kolea kanumanga ma eninga kimbuna angiliimbama tanda siku munduku pai.
MAT 10:15 Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Kot enale wendu ombá kene kolea-auli Sodom kene Gomora-sele elsengla yambuma ⸤ui ulu-pulu-kis pulele sika tiring akiliinga-pe⸥ elsengla kot meliwe mele pemba. Akiliinga-pe yambu enindu “Sukundu wai.” ni naa niku eninga ungma piliiku naa liingí yambu ima kot enale wendu ombá kene eninga kot auliele pemba.” niker.
MAT 10:16 “Eni liipu mundukur yima eni kung-sipsip melema, yambu owa-takara auli kísima-ni sipsipma topa nolemú mele yambuma molemelena eni liipu mundukur. ⸤Nanga ungele anduku niku singí kene piliiku kis piliiku kene yambuma-ni eni mindili liiku singí.⸥ Yambuma owa-takara mele aku-siku molemeláliinga wambiyema piliipa kungnjuliele aima pelemú-na uluma tembandu mimi-sipa piliipa telemú mele eni wambiye akuma mele molku, kera-waembonu molemú mele molai. ⸤Kera akili-ni mélema mindili sipa tepa kis-simba ulu-pulu te naa pelemú.⸥
MAT 10:17 “Yambuma mimi-siku kanai. Eni ⸤‘Na lumbili anduli yambuma mindili noku, kolangi.’ niku,⸥ eni ⸤mare ambolku liiku kene⸥ kanjollumanga mákumanga meku puku kot tenjiku, eni ⸤mare⸥ Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga kundu liiku meku puku kimbulú-ni tungíko.
MAT 10:18 Eni nanga yambuma mulungéliinga eni ⸤mare ka siku⸥ yambu-lupamanga gapman yi aulima kene yi nuim kingima kene mulungína ⸤kot tinjingíndu⸥ meku pungíko. Aku-siku tingéliinga eni-enini piliiku kongnjuku molai. Akiliinga-pe kot tinjingí kene kot-na angiliiku kene yi kanuma kene yi kanuma nukungí yi-nuimima kene eni ‘Nanga ungele piliangi.’ niku enini niku singí.
MAT 10:19 Akiliinga-pe eni ka siku kot tinjingí kene ‘Kotna nambulka ung te nimulúnje? Oliu ung te walsiku piliingí kene nambulka ung te pundu topu nimulúnje?’ niku mini-wale naa mundai. Aku tingí enaliinga eni ung ningí mele piliingí.
MAT 10:20 Eni ung ningíma eni-enini piliiku kene naa ningí. Eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapanga Minéle eninga kerina molupa kene nimba simba ungma eni anju ningéliinga numanu liiku naa munduku, piliingí mele we niai.
MAT 10:21 “⸤Wale akumanga⸥ angin-ni yunga anginele ‘Kulupili toku konjangi.’ nimba kot tenjimba. Lapale-ni yunga kangambulama akuko temba. Kangambulama-ni kepe eninga anupili lapalii-kene arerembi kolku kot-na meku puku “Toku konjangi.” ningíko.
MAT 10:22 Nanga yambuma mulungéliinga yambuma-ni pali eni-kene numanu kis panjingí, akiliinga-pe na munduku naa kelku enama pora naa nipili tondulu munduku mulungí yambuma ⸤Pulu Yili-ni⸥ tepa liipa ‘Mindili nungí koleana naa puku, wasie molupu konjupu mindi pamili.’ nimbá.
MAT 10:23 Kolea tenga yambuma-ni ‘eni mindili nangi.’ niku teku kis-singí kene kolea tenga-lupa takara toku pai. Na-ni enindu aima sika nikerele: “Eni kolea-Isrel sukundu koleamanga pali anduku nanga kongunale ui teku pora naa sinjangi Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤kelepa yandu⸥ ombá.” niker.
MAT 10:24 “Ung-bo tunjuli yi te lumbili puku ungma piliilimili yambuma ‘Eninga ung-bo tunjuliele mandupa, eni ola-kilia.’ kapula naa ningí. Kendemande-yambu te-ni ‘yunga nukuli yili mania-kilia, yu ola-kilia.’ kapula naa-ko nimbá.
MAT 10:25 Lumbili pupa ungma piliilimú yambale kene yunga ung-bo tonjulemú yili kene kapula-kapula molembele akili kapula. Kendemande-yambale kene yunga nukuli yili kene kapula-kapula molembele akili kapulako. Lku pulu yilinga ung naa piliilimili yambuma-ni yu-kene arerembi kolku ung-mura singíndu ⸤kurumanga nuim Seten-nga bili manda leku⸥ “Yu Belsipull” niku bili lelemele kanili. Pe ekupu lku pulu yilindu aku-siku níngi lem yunga lkuna pelemelé yambumandu pali aima lakuku olandupa ung kísima ningíko.
MAT 10:26 “⸤Nanga ele-tu yambuma-ni na teku kis-silimele mele eni na lumbili anduli yima sika teku kis-singíko⸥ akiliinga eni yambu kanuma mundu-mong naa teai. Panda tolemú ulumanga tilu kepe pe panda naa topa pali mokeringa lemba. Mo tolemú ulumanga tilu kepe penga mo naa tomba. Ulu kanuma kene ungma pali yambuma-ni pali piliingéliinga mundu-mong naa teai.
MAT 10:27 Na-ni enindu sumbulsuli niliu ungma tangiliim niai. Ung ólu-wálu toku ningí eni-enini kumuna piliingí ungma lku-imuna ola angiliiku nangale toku niai.
MAT 10:28 “Kangiele mindi toku konjuku kene minéle kapula toku naa kunjingí yambuma mundu-mong naa teai. ⸤Pulu Yili mindi mundu-mong teai⸥. Yu-ni kangiele kene minéle kene wasie-nele tepi-koleana kapula topa konjumbaliinga yu-mindi mundu-mong teai.
MAT 10:29 “Kera-kalepandele aima kelále molemú, taropu toku liingíndu kera tale kene wasie ku-moni mong tilu mele mindi pulimú kanili. Akiliinga-pe te kolupa we mania naa pulimú. Kera kanuma na lumbili anduli yambumanga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale-ni kanolemú.
MAT 10:30 Eni ⸤na lumbili andúlima⸥, eninga pengi-dima kepe yu-ni kórunga tilu-tilu nimba pali kambu turum.
MAT 10:31 Eninga ⸤mulú-koleana molemú⸥ Lapale-ni aku-sipa eni molemele mele kanupa mololsiliipa pulimáliinga ⸤‘Yambuma-ni oliu teku kis-singí.’ niku⸥ mundu-mong naa teai. Kera-kalepandele yunga ku-moni aima koltale mele pulimáliinga-pe kera kanili Pulu Yili-ni kanupa molemú. Eni yambuma aima olandupa aulima piliipa kene eni aima nokupa konjupa molumba.” ⸤nirim.⸥
MAT 10:32 “Yambu te-ni yambumanga kumbi-kerina ola angiliipa “Na Yesos-nga yambale moliu.” nimbá kene na-ni Tata mulú-koleana molemáliinga kumbi-kerina ola angiliipu kene “Yambu kanili nanga yambale.” nimbúko.
MAT 10:33 Akiliinga-pe yambumanga kumbi-kerina “Yesos yu naeye? Yu na naa piliiker.” aku-mele nimbá yambale yunu na-ni Tata mulú-koleana molemáliinga kumbi-kerina “Yambu akili yu naeye? Yu na naa piliiker.” nimbúko.
MAT 10:34 “‘ ‘Ya mana-yambuma ele naa teku tiluna kapula-kapula molangi.’ nimbu urundu.’ niku naa piliai. Enini yambuma ‘Táka-niku molku kapula-kapula molangi.’ nimbúndu naa urundu. ‘Arerembi kolku ele teangi.’ nimbúndu urundu.
MAT 10:35 ‘Yambuma-ni teangi.’ nimbúndu urundu akili i-sipa mele: “Yi te-ni yunga lapa kene ele tipili, limin te-ni yunga anum kene ele tipili, málu tenga mínu-ni yunga bamu kene ele tipili. Lku tiluna pelemelé yambuma ele-tu mulungí.” ‘Aku teangi.’ nimbúndu urundu.
MAT 10:37 “Yambu te-ni na ola-kilia numanu naa monjupa, yunga lapa mola anum lakupa numanu monjumba yambale ‘Nanga yambale mulupili.’ nimbále kapula naa temba. Yambu te-ni na olandupa numanu naa monjupa, yunga málale mola limin lakupa numanu monjumba yambale ‘Nanga yambale mulupili.’ nimbále kapula naa temba.
MAT 10:38 Yambu te-ni ‘Yu lumbili pambu.’ nimba kene yambuma unji-perana angiliiku mindili noku kolemele mele yu-ni unji-pera mele koma lembandu ‘Na yu lumbili pumbundu mindili nundu lem kapulako; kulundu lem kapulako.’ naa nim lem ‘Nanga yambale mulupili.’ nimbále kapula naa temba.
MAT 10:39 Yambu te ya ma-koleana ‘Na molupu konjupu, nondupa naa kolambu.’ nimba piliilimú yambale kolupa kene kolea kísina mindili nomba molupa mindi pumba. Akiliinga-pe yambu te na lumbili andupa nanga kongunale tenjimbandu ‘Ya ma-koleana mindili nombu molumbu kene kapulako, kolumbu kene kapulako.’ nimbá yambale kona molupa konjupa mindi pumba.
MAT 10:40 “Eni kolea tenga-lupa pungí kene yambu te-ni ‘Wasie molamili wai.’ nimba liipa tapunjilimú yambale-ni na wasie aku-sipa liipa tapunjilimúko. Na ‘Wasie molambili ui.’ nilimú yambale-ni na “Ma-koleana pui.” nimba liipa mundurum yili ‘Wasie molambili ui.’ nilimúko.
MAT 10:41 Yambu te-ni Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yambu te olemú kene ‘Yu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yambu te akiliinga’ nimba piliipa kene “Wasie molambili ui.” nimba liipa tapunjilimú yambale Pulu Yili-ni yunga ungele nimba silimú yambale méle kalomba mele liipa tapunjilimú yambu kanili kepe tilu-sipa-mele kalombako. Yambu te-ni Pulu Yili-nga ungele piliipa liipa numanu sumbi nipili molemú yambu te olemú kene ‘Yu Pulu Yili-nga ungele piliipa liipa numanu sumbi nipili molemú yambu te akiliinga.’ nimba piliipa kene ‘Wasie molambili ui.’ nimba liipa tapunjilimú yambale ⸤Pulu Yili-ni⸥ yambu sumbi-nili kanili méle kalomba kene yu liipa tapunjilimú yambale kepe tilu-sipa-mele kalombako.
MAT 10:42 Yambu te-ni eni nanga lumbili anduli yambu bi naa mululi yambu te kanupa ‘yu nanga lumbili anduli yambu te akiliinga’ nimba piliipa kene yu liipa tapunjupa we no kepe kolupa símu lem na-ni eni aima sika nimbu siker: “Yambu kanili aima sika méle kaluliele liimba.” niker.” nirim.
MAT 11:1 Yesos-ni yunga lumbili anduli yi rurepundu yunga kongunale tinjingí mele mani sipa pora sipa kene, yu kolea kanili mundupa kelepa kolea Gallalli distrik taon-manga andupa ung-mani sipa, ung-bo tonjupa, ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele nimba sirim.
MAT 11:2 ⸤Pulu Yili-ni “Nanga yambuma nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yi-nuim⸥ Kraisele-ni ulu-tonduluma tirimeliinga Jon ka-lkuna pepa piliipa kene, “Yesos-ndu i-sipa i-sipa walsiku piliinjangi.” nimba yu lumbili anduli mare Yesos mulurumna liipa mundurum.
MAT 11:3 Yi kanuma Yesos mulurumna oku yu walsiku piliiku niku mele: “Pulu Yili-ni oliu nokupa konjumba yi te “Liipu mundumbu.” nimba, nimba panjurum yili ‘Ombá.’ nimbu nokupu molemulu kanili nu mola te-lupa ombáliinga nokupu molamiliye?” niring.
MAT 11:4 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Eni ya kanokumele mele kepe piliikimili mele kepe puku Jon niku si-pai.
MAT 11:5 Mong kis lili yambuma mongale-ni kanuku, kimbu kis lili yambuma kapula anduku, kuru-laká núlima bo-kangi angiliipa, kum sílima kumele-ni ung piliiku, kolupa lílima lomburuku ola molemeleko, korupa púlima temani kaiéle topu siliu piliilimiliko kanili. Aku-siku Jon-ndu niku sai.
MAT 11:6 Na kanuku kene ‘Yu sika yi kanili molemú.’ niku tondulu munduku piliiku kene, alsuku numanu tale naa panjiku mulungí yambuma Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.” nirim.
MAT 11:7 Jon-nga lumbili andúlima pungí puring kene Yesos-ni alsupa yambu pulele máku toku muluringmandu Jon-ndu nimba mele: “⸤Kolea-wakana Jon-ni no liinjipa mulurum kene⸥ eni kolea-waka kanuna nambulkari kanungí puringiye? Lkepanie mele popuremi-ni topa lop-lope tenjipa mulurum te kanungí puringiye?
MAT 11:8 ⸤Mólu kanili. Taki-taki kanolemele mele kanungí naa puring lem⸥ ulu nambulkari kanungíndu puringiye? Yi te mulumbale aima kaíma pakupa mulurum-na kanungí puringiye? Akili móluko. Yambu mulumbale aima kaíma pakolemelema yi nuim kingimanga lkuna mindi molemele kanili.
MAT 11:9 “⸤Aku-sili te kanungí naa puring lem⸥ Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba sili yi te kanungí puringiye? Akili sika akiliinga-pe na-ni enindu nimbu siker: “Jon yu sika Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba sili yi te akiliinga-pe yu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa nimba sili yi we te mólu.” niker.
MAT 11:10 Yunu-ni Pulu Yili-ni ui “Liipu mundumbu.” nirim yilinga kupulanumele tepa mimi tímu kanili. Yi kanilindu Pulu Yili-nga bukna sukundu molemú ung te i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yili-ni yunga Málalendu nimba mele:⸥ “Piliai. Nanga ung te ninjimba yili na-ni nu puni kupulanum-na yu kumbi-lepu liipu mundukur. Yunu-ni nunga kupulanumele akisinjimba.” nirim.’ ung kanili bukna molemú.
MAT 11:11 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ui ma-koleana muluring yambumanga te No-Liinjili Jon-kene kapula mólu. Jon ola-kilia mele. Akiliinga-pe ekupu ena konale wendu okum. Ena kanili Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambumanga te aima bi naa molupa aima korupa puli yambale ola-kilia; Jon yu mania-kilia.” niker. ⸤Ui muluring yambuma mania mele; ekupu na ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingéliinga numanu kaí pemba yambuma olandupa mele.⸥
MAT 11:12 Jon ui naa mulupili ung-manima molemú buk Moses-ni turum-ma kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siku bukna turing bukma kene, buk akuma-ni Pulu Yili-nga ungma niku siku, Jon kene Pulu Yili-ni “Eni nokumba yi-nuim te liipu mundumbu.” nimba, nimba panjurum yili kene unglí mele ungma niring. Akiliinga-pe Jon urum kene yandupa Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú ulele aima tondulu mundupa wendu omba yunga ele-túma topa mania mundulimúko; yi tondulu púlima-ni ulu akili ambulungíndu tondulu munduku karaye teku liingí tekemeleko.
MAT 11:14 Ung te nimbú tekerale piliimulú niku piliiku liingí lem piliangi. Pulu Yili-nga bukna “⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba simba yi⸥ Illaija ombá.” nirim yi kanili Jon-ndu nirim.
MAT 11:15 Ya niker mele kum angiliimú yambuma-ni aima mimi-siku piliai!” ⸤nirim.⸥
MAT 11:16 “Ekupu mana molemele yambuma nambulka méle te kene enini manda lepu nimbúnje? ⸤Enini molemele mele i-sipu nimbu sambu:⸥ Enini yambuma máku tolemele koleana kangambulama pepi pereku molemele mele. Kangambula kanumanga mare-ni ne anju molemele kangambula mare ⸤wasie pepi pereku mulungí kupulanum te koruku kelku kene⸥ eninindu walsiku kene niku mele:
MAT 11:17 “Konana nímulu kene eni ‘Wasie konana niamili.’ naa niku “Mólu.” níngi. Pe kelepu kola tímulu kene eni ‘Wasie kola teamili.’ ni naa níngi. ⸤Wasie pepi perepu molomulú kupulanum te mólu lam.⸥” nilimele. ⸤Ekupu molemele yambuma enini kangambula kanuma mele molemele.⸥
MAT 11:18 ⸤Na kene No-Liinjili Jon kene olsu-ni nilimbulu ungma enini piliiku kis piliilimili; telembulu mele kanuku kis piliilimiliko⸥. Jon omba kene ga kene no-waen kene naa nomba mulurumeliinga ⸤kanuku kis piliiku kene⸥ niku mele: “Yunga numanuna kuru te molemú.” niring.
MAT 11:19 Pe Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili omba ga kene no-waen kene nurum kene ⸤kanuku kis-ko piliiku kene⸥ niku mele: “Yu ga pulele nomba kis piliipa, no-waen pulele nomba kelep topa telemú yili. Yu ku-moni-takis liili yima kene, ulu-pulu-kis telemele yambu-wema kene ‘Yu-kene pulu lipili wasie tapú-topu molamili.’ nimba telemú.” nilimeleko. ⸤Enini aku-siku Jon kanuku kis-ko piliilimili. Na kanuku kis-ko piliilimili.⸥ Akiliinga-pe piliipa kungnjuli ulu-pulele Pulu Yili-kene pelemú-na yu-ni telemú mele kanuku kene ‘Papu telemú.’ ningí.” nirim.
MAT 11:20 Aku nimba kene Yesos kolea ui andupa ulu-tondulu pulele tirim koleamanga ⸤muluring yambuma⸥ yunu-ni tirim mele kanuku kene eninga ulu-pulu-kísima kanuku kis piliiku munduku kelku numanu topele naa turing kanupa kene yunu-ni enini ung-mura sipa kene nimba mele:
MAT 11:21 “Kolea Korasin kene Besaida taon-selenga ⸤molemele yambuma⸥ mindili noku aima molku kis-singí! Kolea akuselenga sukundu ulu-tondulu pulele tirindu ⸤akiliinga-pe akuna molemele yambuma numanu topele naa tolemele⸥. Kolea-auli Taya kene Saidon-selenga sukundu ⸤ulu-tondulu te naa tirindu akiliinga-pe kolea kanuselenga sukundu⸥ na-ni ulu-tondulu aku-sipu telka kanolkemelanje kolea kanuselenga ⸤yambuma-ni⸥ enini ulu-pulu-kis telemelema kórunga munduku kelku, liiku bulu siku, numanu topele tolkemela.
MAT 11:22 Akiliinga na-ni enindu nimbu siker: “Penga kot enale wendu ombá kene kolea Taya kene Saidon kanuselenga ⸤yambuma ulu-pulu-kis telemeláliinga⸥ eninga kot kelú mele pemba. Akiliinga-pe eni kolea Korasin kene Besaida-selenga ⸤yambuma na-ni ulu-tonduluma tirindu kene kanuku kene numanu topele naa turingeliinga⸥ kot enale wendu ombá kene eninga kot auli-mele pemba.”
MAT 11:23 “Kapeniam taon-na ⸤yambuma eni⸥ ‘Mulú-koleana pupu molamili.’ niku piliikimiliye? Akili kapula mólu. ⸤Eni nanga ungma taki-taki piliilimili akiliinga-pe numanu topele naa tolemeláliinga⸥ eni kolea kísina puku mulungí. Eninga koleana sukundu ulu-tondulu pulele tirindu ⸤akiliinga-pe eni numanu topele naa turing⸥ . Kolea-auli Sodom sukundu ⸤ulu-tondulu te naa tirindeliinga-pe kolea kanuna sukundu⸥ na-ni ulu-tondulu aku-sipu telka kanolkemelanje yambuma numanu topele tolkemela, pe ekupu kepe kolea kanili we lelka.
MAT 11:24 Akiliinga na-ni eni ⸤Kapeniam yambumandu⸥ nimbu siker: “Kot enale wendu ombá kene kolea Sodom ⸤yambuma ui ulu-pulu-kis pulele sika tiringeliinga-pe⸥ eninga kot kelú mele pemba. Akiliinga-pe eni kolea Kapeniam ⸤yambuma na-ni ulu-tondulu tirinduma kanuku kene numanu topele naa turing yambuma,⸥ kot enale wendu ombá kene eninga kot auli-te mele pemba.” niker.” nirim.
MAT 11:25 Ena akumanga Yesos-ni nimba mele: “Tata, Mulú-Ma-sele Nokukunu Mollu Yi-Nuimele, na-ni nu-kene ‘Angke’ niker. “Oliu piliipa kungnjuli pelemú. Oliu-oliuliu ungmanga puluma pali piliipu konjulimulu.” niku piliilimili yambuma enini na-ni ekupu teliu ulumanga pulele nu-ni ‘Naa piliangi.’ nikunu naa niku sirinu. Yambu kangambula-pame mele molku na-ni niliu ungma kum teku molemele yambuma mindi na-ni teliu ulumanga pulele ‘Piliangi.’ nikunu, enini niku sirinu kaniliinga nu kape nimbu ‘Papu tirinu.’ niker.
MAT 11:26 Sika, Tata, nu-ni ‘aku-sipa wendu ombá kene numanu simbu.’ nikunu aku-sikunu tirineliinga ⸤aku-sipa wendu okum⸥.” ⸤nirim.⸥
MAT 11:27 ⸤Pulu Yili-ndu aku-sipa nimba kene kelepa yambu muluringmandu nimba mele:⸥ “Mélema pali Tata-ni na sirim. Yambu te-ni Málale aima sika molemú mele piliipa kanupa bi silimú yambu te mólu; Lapale-ni mindi yu kanupa bi silimú. Yambu te-ni Lapa aima sika molemú mele piliipa kanupa bi silimú yambu te mólu. Málale-ni mindi kanupa bi silimú; Málale-ni ‘Lapa liipu ora sambu.’ nimbá yambuma enini Lapa kanuku bi singíko.
MAT 11:28 “Eni kongun mindili siku telemele yambuma kene, numanuna buni telemú yambuma kene, na moliuna wai. Ungí kene na wasie numanu tiluna pumbaliinga na-ni ‘Numanu waengu nipili kóru molai.’ nimbú.
MAT 11:29 Nandu “Nunga kongun tellu mele wasie tenjambili. Nu nanga ung-bo tunjuliele molani. Nunga ung niníma piliipu liipu molambu.” niku teai. Na táka-nimbu molupu, yambuma-ni na teku kis-silimele kene piliipu mundupu kelepu moliáliinga ya niker mele eni na molumbuna oku tingí kene eninga numanuma waengu nimbá.
MAT 11:30 Nanga kongun teliále wasie teambili kene we-we sikunu tiní. Méle penta nílima mindi siliáliinga moliuna wai.” nirim.
MAT 12:1 Walse, ⸤kóru muluring⸥ ena Sambat tenga, Yesos kene yu lumbili anduli yima kene rais-wit puniemanga oku puring kene yu lumbili anduli yima engle-ni kolku kene rais-wit mong mare lkeku nuring.
MAT 12:2 Aku tiring kene kanuku kene Perisi-yima-ni Yesos yunundu niku mele: “Kána! ⸤Kóru molemulu⸥ ena Sambateliinga ‘Kongun naa teangi.’ nimba pelemú ung-manele nu lumbili anduli yima-ni ung-manele toku pula toku kene aku-siku tekemele.” niring.
MAT 12:3 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Eni Pulu Yili-nga bukna sukundu ⸤anda-kolepa yi nuim king⸥ Depit-ni tirim mele nimba molemú temanele kanuku kene temaneliinga pulele naa piliilimiliye? Depit kene yunu wasie puring yima kene enini engle-ni kolku kene,
MAT 12:4 Depit Pulu Yili mulurum sell-lkuna sukundu pupa, Pulu Yili-nga kumbi-kerina lirim pllawa kalúlima liipa nomba, yunu wasie puring yima sirim nuringko kanili. Pllawa-kaluli kanumandu Pulu Yili-ni ung-mani te sipa kene nimba mele: “We-yambuma-ni aima naa nangi! Pulu Yili popu tunjuli yima mendepulu nangi!” aku-sipa mele nirim ⸤ung-mani kanili topa pula turum⸥ kanili. ⸤Eni numanu tale nambimuna piliilimiliye? Depit yunu-ni ui aku tirim mele eni piliiku kis naa piliilimiléliinga ekupu na lumbili anduli yima-ni tekemele mele kanuku kis naa piliai.⸥” ⸤nirim.⸥
MAT 12:5 “Ung-mani te pelemúko. “Pulu Yili popu tunjuli yima-ni ⸤kóru mululi⸥ ena Sambat-manga Pulu Yili-nga lkuna kongun telemele kene ena Sambat-manga ung-manele pula tolemelaliinga-pe kongun telemele akiliinga mong naa pemba.” nimba molemú akili naa-ko piliilimiliye?
MAT 12:6 Na-ni enindu nimbu siker: “Méle kona te ekupu pelemú akili Pulu Yili popu toku kalemele lku-tembollaliinga ola-kiliele.” niker.
MAT 12:7 ⸤Pulu Yili-ni nirim ung te yunga bukna molemú mele i-sipa:⸥ “Eni yambuma kondu kolemele kene kanupu kaí piliiliu. Na popu toku kungma kalemele akili ulu te mólu.” nilimú, akiliinga ung-pulele eni Perisi-yima-ni piliilkimilánje yi ulu teku kis naa sikimili yi ima “Teku kis-sikimili.” naa nilkimela.
MAT 12:8 Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni ena Sambatma nokulemú yili molemú-na ⸤ena Sambatele-kene yambuma molku kunjingíndu tingí mele kapula nimbá kanili⸥.” nirim.
MAT 12:9 Kanu-kene Yesos kolea akili mundupa kelepa pupa Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku tenga purum.
MAT 12:10 Lku kanuna yi te mulurum, yunga ki te kamu kolupa kukurum. Kanu-kene akuna muluring yi mare-ni ‘Yesos-ni ulu te tepa kis-simba kene kot tenjamili.’ niku yunu walsiku piliiku kene niku mele: “Kóru molemulu ena Sambat-kene yambu kuru tolemúma tepu kaí temulú kene kapula mola aku tímulu lem Pulu Yili-nga ung-manele pula tomulúye?” niring.
MAT 12:11 Yesos-ni yimandu pundu topa nimba mele: “Ena Sambatele-kene yi tenga kung-sipsip te kusina topa mania mundumba kene sipsip ari telemú yili-ni kundupa ola liipa memba naa ombáye?
MAT 12:12 Aku lem sipsip mania-kilia mele, yambuma aima ola-kilia, akiliinga, ena Sambat-kene ulu kaíma kapula naa temulúye?” nirim.
MAT 12:13 Aku nimba kene ki kolupa kukurum yilindu nimba mele: “Nunga kili sunu si.” nirim kene yili-ni yunga kili sunu sirim kene yunga ki ekendu kaí lirim mele ki kis lirimele alsupa kamu kaí lirim.
MAT 12:14 Akiliinga-pe ⸤Yesos-ni aku tirim kene kanuku kene⸥ Perisi-yima-ni pena puku máku toku “Yu nambi-sipu topu konjumulúye?” niku kupulanum te kururing.
MAT 12:15 ⸤Perisi-yima-ni⸥ yu tungí tiring piliipaliinga Yesos kolea akili mundupa kelepa purum. Kanu-kene yambu pulele Yesos purum mele yunu lumbili puring kene yunu-ni yambu kuru turum-ma pali tepa kaí tepa kene
MAT 12:16 nimba mele: “Na sika yili molupu kene ulu-tondulu ima teker mele eni yambu lupa marendu naa niku para sai!” nirim.
MAT 12:17 Aku-sipa wendu urumeliinga kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni ulu te penga wendu ombá ui nirim mele kamu wendu urum. Asaya-ni nimba mele:
MAT 12:18 “Yi ili nanga makó turundu kongunale tinjili yili; na-ni yi ili numanu monjupu, yunu kanupu aima kaí piliiliu yili. Nanga Minéle yunga numanuna panjinjimbu. Yunu-ni ma-koleana yambuma pali na-ni enini sumbi-sipu nokumbu mele nimba simba.
MAT 12:19 Yambuma-ni yunu ung-mura singí kene yu-ni pundu topa ung te naa nimba, ung te tondulu mundupa naa nimba, yambuma anduku molemele koleamanga yunu-ni ele-ung naa nimbá.
MAT 12:20 Kamaye tondulu naa pulimú te elki naa topa, tepi-llam mimi-sipa naa nolemú kene kamu topa naa kumunjumba. ‘Pulu Yili-ni yambuma kamu sumbi-sipa nokumba enale kamu wendu upili.’ nimba yunu aku-sipa naa tepa táka-nimba molumba.
MAT 12:21 Kanu-kene mana-yambuma pali ‘Yunu-ni ‘oliu mindili naa namili.’ nimba tepa liimba.’ niku mulungí.” nirim ung akili wendu urum.
MAT 12:22 Kanu-kene yi te yunga numanuna kuru te mulurum-na mong kis lepa mélema naa kanupa ung naa nirim yi te Yesos mulurumna meku uring kene Yesos-ni yili tepa kaí tirim kene yi kanili ung nimba mélema kanurum.
MAT 12:23 Aku tirim kanuku kene yambuma-ni pali mini-wale munduku kene niku mele: “Yi ili ⸤yi nuim king⸥ Depit-nga Málalenje?” niring.
MAT 12:24 Akiliinga-pe niring ung akili piliiku kene Perisi-yima-ni niku mele: “Mólu. Kurumanga nuim Belsipull mindi i yi ⸤Yesos-⸥nga numanuna molupa kene yunu tondulu silimú-na yunu-ni kuruma topa makorolemú.” niring.
MAT 12:25 Enini aku-siku numanale-ni piliiring mele Yesos-ni piliipaliinga ⸤‘Yesos ‘Seten-kene ele-tu muluringeliinga Seten-ni yunu naa liipa tapunjulka.’ niku aima piliangi.’ nimba⸥ eninindu nimba mele: “Yambu-talape te numanu tiluna naa pupili molku suku-singina oe panjiku eni-enini ele teku lupa-lupa molemele kene talape kanili pora nilimú. ⸤Mola⸥ kolea tenga yambuma mola lku tiluna pelemelé yambuma numanu tiluna pupili naa molku eni-enini ele telemele kene yambu-talape kanili sungu siku lupa-lupa molemele.
MAT 12:26 Aku-sipako, Seten-ni yunga kuru te topa makurulkanje aku telkaliinga yunga talapele kene ele mele telka. Pe yunga talapele nambi-sipa kapula molkemelaye? ⸤Pora nilka.⸥
MAT 12:27 “Ung te kamu piliai. Na-ni Belsipull-nga tondulale-ni kuruma topu makuruliu lem eninga yima-ni naenga tondulale-ni kuruma toku makurulemeleye? Akiliinga, ⸤eninga yi kuruma toku makorolemele yima-ni ‘Pulu Yili-ni oliu tondulu silimú-na oliu-ni kuruma topu makorolemulu.’ niku piliilimiléliinga⸥ eni nandu nikimili ung ima yi kanuma-ni piliiku apuruku kene “Eni gólu tokomele.” ningí.
MAT 12:28 Akiliinga-pe sika Pulu Yili-nga Minéle-ni na tondulu silimú-na na-ni kuruma topu makuruliu lem Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba enale eni molemelena kórunga wendu um.” ⸤nirim.⸥
MAT 12:29 “Ung te wasie i-sipa mele: Yi tondulu puli te-ni yunga lkuli nokupa konjulimú kene yi te-ni we kapula sukundu omba mélema wa liipa memba pulimúye? Akili kapula mólu. Ui wa nuli yili-ni yi tondulu pulieliinga kimbu kima ka siku kene yunga lkuna kapula omba mélema wa liilimú kanili.
MAT 12:30 “Na naa liipa tapunjilimú yambale-ni na-kene ele-tu molemú. Yambu te-ni na liipa tapunjupa ⸤kung-sipsipma⸥ sukundu naa liilimú yambale-ni ⸤kung-sipsipma⸥ topa bulu-bale silimú.
MAT 12:31 Akiliinga, na-ni enindu niker: “Yambu te-ni ulu-pulu-kísima tepa, ung-taka tonjupa nimba kis-silimú uluma Pulu Yili-ni kapula ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimba. Akiliinga-pe yambu te-ni Pulu Yili-nga Minéle nimba kis-sipa ung-taka tonjupa yunga bili marake mele temba uluma Pulu Yili-ni ‘Mania naa pupili.’ nimba mundupa naa kelemba.” niker.
MAT 12:32 Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ung-taka tonjupa ung nimba kis-silimú yambale aku-sipa ulu-kis telemúma Pulu Yili-ni ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde temba. Akiliinga-pe Mini Kake Tiliele⸤-ni ulu te telemú kene⸥ yambu te-ni ung-taka tonjupa, ele tepa sipa ⸤“Yunu-ni naa tekem. Kurumanga nuim Seten-ni yunu liipa tapunjilimú-na telemú.⸥” nilimú yambu akili aku-sipa ulu-kis telemále ekupu kepe mulú ma pora nimbá ena kene kepe ‘Mania naa pupili.’ nimba aima kanupa konde naa tenjimba.
MAT 12:33 “Unji kaí te kanuku kene ‘Mong kaíma tomba nomulú.’ niku kanolemele. Unji kis te kanuku kene ‘Mong kísima tomba kapula naa nomulú.’ niku kanolemele. Unji te mong tolemú kene kanuku kene ‘Unji ili kaí, unji ili kis.’ niku i-siku apuruku kanolemele.
MAT 12:34 Eni Perisi-yima, gólu topa yambuma tepa kis-sili wambiyelenga walúma, eni yi kis molemelema-ni nambi-siku ung kaíma kapula ningíye? Yambu te yunga numanuna pelemú ungma mindi kerina nilimú akiliinga eni yi kísima-ni nambi-siku ung kaíma kapula ningíye?
MAT 12:35 Aku-sipa mele, yambu kaí te-ni yunga numanuna ulu kaí pelemúma telemú, akiliinga-pe yambu kis te-ni yunga numanuna ulu-kis pelemúma telemú.
MAT 12:36 “Akiliinga na-ni enindu nimbu siker: “Pulu Yili-ni yambuma kot tenjimba enaliinga eni-enini ung nilimelema apurupa piliipa kene “Nu yambu kaiéle, nu yambu kisele.” nimbá akiliinga yambuma-ni mana-we-ung nilimelema pali kepe apurupa piliipa kene “Ung akuma nambimuna niringiye?” nimbá.” niker.” nirim.
MAT 12:38 Kanu-kene Perisi-yi mare kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi mare kene enini Yesos-ndu niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, ‘Nu sika Pulu Yili-ni “Kongun tenjani.” nimba ma-koleana liipa mundurumnje oliu kanamili.’ niku Pulu Yili-ni mindi kapula ulu-tondulu telemú mele te ti.” niring.
MAT 12:39 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Ekupu ma-koleana molemele yambuma kis mindi molemele. Enini teku kis-siku Pulu Yili liiku su silimele yambuma-ni “Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma kapula telemú mele kanamili ti.” niku na mawa telemele. Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-ni na liipa mundurum-na ombu molkur. Yu-kene tapú-topu kongun telembulu mele liipa ora simba⸥ ulu-tondulu te wendu naa ombá. Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Jona-kene wendu urum ulu akili-ni mindi liipa ora silimále kapula kanungí.
MAT 12:40 Oma auli te-ni Jona topa pengí mundurum kene yunu omaliinga oluna sumbulsum tanguli ena yupuku molupa pirim ⸤kene omale-ni yunu no-numú kéluna miku topa wendu mundurum kene yunu alsupa we mulurum⸥ mele Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤kolumba kene angnjiku panjingí kene⸥ aku-sipa sumbulsum tanguli ena yupuku mana sukundu pepa kene ⸤lomburupa ola molumba⸥.
MAT 12:41 “Ui kolea-auli Ninipa-yambuma ⸤sika molku kis-siringeliinga-pe Pulu Yili-ni wendu ombá mele “Nikunu si.” nimba yundu nimba sirim mele⸥ Jona-ni ⸤piliipa⸥ Ninipa-yambuma pupa nimba sirim kene piliiku kene teku kis-siring mele kanuku kis piliiku numanu topele toku molku kunjuring. Aku tiringeliinga ekupu molemele yambuma-ni Jona-nga olandupa yi te ya molemú yilinga ungele liiku su siku naa piliilimiléliinga kot-enale penga wendu ombá kene Ninipa-yambuma-ni kot-na angiliiku, ekupu molemele yambumandu “Teku kis-siring. Mindili nungí kene kapula.” ningí.” ⸤nirim.⸥
MAT 12:42 “Ui oliu Isrel-yambumanga yi nuim king Sollomon yunu yi aima tondulu te molupa, yunu ung lupa-lupama piliipa kungnjuliele pípili mulurum mele kolea Sipa nukurum ambu nuim kuinele piliipaliinga, Sollomon-ni ung kaíma mindi nirim mele piliimbandu yunu kolea suluna molupa kene ⸤Sollomon mulurumna⸥ ena pulele kupulanum-na pelsiliipa urum. Aku-sipa tirimeliinga, yi-nuim Sollomon-nga olandupa ya molemú yili-ni nilimú ungele ekupu mana molemele yambuma-ni naa piliiku, liiku su silimeláliinga kot-enale wendu ombá kene kolea Sipa ambu nuim kuinele-ni nimba mele: “Sollomon-ni ung kaí nirim akili na-ni piliimbundu kupulanum suluna urundu akiliinga-pe Sollomon-nga olandupa mulurum yili-ni nirim ungele eni naa piliiku, liiku su siring yambuma tiring akiliinga eni mindili nungí kene kapula.” nimbá.” ⸤nirim.⸥
MAT 12:43 “Kuru te yi tenga numanuna wendu omba kene, no naa mululi koleamanga pupa kapula kóru molumba kolea te korolemú. Te naa kanupa lenjipa kene
MAT 12:44 yunu-ni nimba mele: “Na ui molupu kene wendu úndu lkuna kelepu pambu.” nimba yunu omba yunu ui molupa purum lkuli kanolemú kene lku kulsupana memba tepa kaí tepa we lepa yambu te naa molemú kene kanupa kene,
MAT 12:45 yunu kelepa anju pupa kene kuru kara puli aima olandupa angere yupuku-guli liipa memba omba enini wasie lku kanuna sukundu puku molemele. Kanu-kene yi kanili ui molupa kis-silimú akiliinga-pe penga aima kamu olandupa mele molupa kis-silimú. Aku-sipa, ekupu ya teku kis-siku molemele yambuma penga kamu molku kis-singí.” nirim.
MAT 12:46 Yesos yambu máku toku muluringma ung-mani sipa mulupili yunga anum kene anginipili kene yu-kene ung ningíndu oku pena angiliiring.
MAT 12:47 Yambu te-ni yundu nimba mele: “Aminie kene angenali kene enini nu-kene ung ningíndu oku pena angiliimili.” nirim.
MAT 12:48 Yesos-ni yundu pundu topa ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Nanga anum naeye? Nanga anginipili nameléye?” nimba kene,
MAT 12:49 yunu lumbili anduli yambuma liipa ora sipa kene nimba mele: “Yambu ima nanga anum kene nanga anginipilima kene molemele.
MAT 12:50 Nanga Lapa, mulú-koleana molemále-ni “Teai.” nilimú mele piliiku liiku telemele yambuma nanga anum kene nanga anginipilima kene nanga kimulupilima kene molemeláliinga aku-sipu niker.” nirim.
MAT 13:1 Yambu máku toku muluringmandu aku-sipa nimba pora sipa kene, Yesos lkuna molupa pena pupa numú-⸤Gallalli⸥ kéluna pupa mania mulurum.
MAT 13:2 Yambu aima pulele yu mulurumna oku máku toku muluringeliinga nona anduli sip te nona ola lirim-na sukundu pupa mania mulurum, yambuma no-numú kéluna angiliiring.
MAT 13:3 Yu-ni eninindu ung-mani pulele nimba simbandu ung-eku talse turum. Ung-eku te i-sipa topa kene nimba mele: “Piliai! “Yi te-ni rais-wit boma puniena andupa tanda sirim.
MAT 13:4 Tanda silsiliipa andurum kene bo mare kupulanum-na mania purum, kanuma kerama-ni oku liiku nuring.
MAT 13:5 Bo mare ku pirimna mania pupa kene ma laye-sele mindi lirimeliinga nondupa mulie topa ola urum.
MAT 13:6 Akiliinga-pe pulkanu naa mundurumeliinga ena tirim kene kanuma kulurum.
MAT 13:7 Bo mare kumbulu-sirkambu aku-sipa mele mulurumna mania purum, sirkambu melale ola omba wit-boma topa nurumeliinga omba kaí naa tepa ⸤mong te naa turum⸥.
MAT 13:8 Bo mare ma kaína mania purum-ma ola omba mong kaíma turum. Mare mong tokapu-angere mele topa, mare mong tokapu-yupuku mele topa, mare tokapu-tilu mele turum.” ⸤nirim.⸥
MAT 13:9 ⸤Aku nimba kene⸥ “Yambu kum-peú lelemúma-ni ung ili piliai.” nirim.
MAT 13:10 Yesos lumbili andúlima yu mulurumna oku kene yundu niku mele: “Nu yambumandu ung te niníndu ung-eku taki-taki nambimuna tolluye?” niring.
MAT 13:11 Yunu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma kene mélema kene nokulemáliinga ulu-pulu yu-yunu piliirim ulu-pulu kanuma ‘Ekupu eni ⸤na lumbili olemele yambuma⸥ piliangi.’ nimba kene eni nimba sikem. Akiliinga-pe we-yambuma nimba naa sikem.
MAT 13:12 Pulu Yili-nga ungele piliiku molemele yambuma aima lakupa nimba simba piliingí. Penga aima pulele piliingí. Akiliinga-pe naa piliiku molemele yambuma enini layesele piliilimili ungele kepe wendu liimba.
MAT 13:13 ‘Enini mongale-ni kanuku kene kanuku bi si naa silimele; kumele-ni piliiku kene piliiku bi naa silimele.’ akiliinga na-ni we-yambumandu ungma nimbu simbundu ung-eku mindi topu siliu.
MAT 13:14 “Aku-siku teku molemeláliinga kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni “Aku-siku tingí.” ui nirim mele wendu olemú. Asaya-ni nimba mele: “Enini taki-taki kumele-ni piliingí akiliinga-pe numanale-ni piliiku kene aima naa liiku manjingí; mongale-ni kanungí akiliinga-pe méle te aima sika kanuku bi naa singí.
MAT 13:15 Yambu imanga numanuma aima pipi silimú; enini ung piliingíndu kum naa leku molemele; eninga monguma kumbulku molemele. Aku-siku teku molemeláliinga naa kanuku naa piliiku molemele. Ulu ima aku-sipa naa telkanje enini eninga mongale-ni kanuku kumele-ni piliiku numanale-ni piliiku kene topele tolkemela, kanu-kene na-ni ‘Enini kaí molangi.’ nilka.” nirim. ⸤Asaya-ni aku-sipa nirim mele⸥ ekupu we-yambuma aku-siku teku molemele.
MAT 13:16 “Akiliinga-pe ⸤na lumbili andúlima⸥ eni mongale-ni aima sika kanuku kumele-ni aima sika piliiku molemeláliinga eni Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele. Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ui muluring yambuma, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima kene, Pulu Yili-nga ungma piliiku liiku sumbi-siku muluring yambuma kene, yambu pulele kanuma ekupu eni mongale-ni kanuku molemele mélema kene uluma kene kanungíndu “Kanámuluka!” niku muluringeliinga-pe naa kanuring. Eni ekupu kumele-ni piliiku molemele ungma piliingíndu “Piliámuluka!” niku muluringeliinga-pe naa piliiring, akiliinga ekupu sika kanuku sika piliilimiléliinga eni Pulu Yili-ni membu panjilimú kupulanum-na molemele.” niker.
MAT 13:18 “Akiliinga, yambu te-ni rais-wit bo tanda sirim ung-ekaliinga pulele ekupu niambu piliai.
MAT 13:19 Bo mare tanda sirim kene kupulanum-na mania purum kanumanga ⸤ung-pulele i-sipa mele:⸥ Yambu te-ni Pulu Yili yi nuim kingele molupa mélema nokulemáliinga ungele piliipa naa liilimú kene ulu-kísimanga pali ulu-pulele pelemú ⸤kur⸥ ale-ni omba langi-bo tanda sili numanuna pupa pelemúma walsekale torulupa wendu liilimú.
MAT 13:20 Bo mare tanda sirim kene ku pirimna mania purum kanumanga ⸤ung-pulele i-sipa mele:⸥ Yambu mare aku-sílima molemele. Enini ungele piliiku walsekale sumbi-siku numanu siku piliiku liilimele.
MAT 13:21 Akiliinga-pe enini pulkanu naa munduku kene ungele layesele mindi piliiku molemele. Penga enini numanuna buni telemú kene mola enini Pulu Yili-nga ungele piliiku liiku molemele mele yambu lupama-ni kanuku kis piliiku kene ung-taka tonjuku teku kis-siku mindili silimele kene eninga piliilimili ungma munduku kelelemele.
MAT 13:22 Bo mare tanda sirim kene kumbulu-sirkambu mele mulurumna mania purum kanumanga ⸤ung-pulele i-sipa mele:⸥ Yambu mare kepe aku-sílima molemele. Enini ungele piliilimili kene numanuna buni telemú bunima kene, méle pulele nosuku kene ‘Méle akuma-ni oliu liipa tapunjilimú tapunjumba.’ niku piliiku molemele uluma kene, kanu sili ulu mare wendu omba ung kanili topa nolemú kene ungele-ni ulu te naa tepa langi mong naa tolemú.
MAT 13:23 Bo mare tanda sirim kene ma kaína mania purum ⸤kanumanga ung-pulele i-sipa mele:⸥ Yambu mare aku-sílima molemele. Enini ungele piliiku liiku kene ung-pulele piliiku konjulemele. Penga enini langi mong tolemele. Yambu mare kanumanga langi mong tokapu-angere mele topa, yambu marenga mong tokapu-yupuku mele topa, marenga mong tokapu-tilu mele topa, aku-sipa tolemú. ⸤Ung-ekaliinga ung-pulele aku-sipa.⸥” nirim.
MAT 13:24 Yesos-ni ung-eku te wasie yambuma topa sipa kene nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa mélema nokulemú akili i-sipa mele: Yi te-ni yunga puniena rais-wit bo kaíma tanda sirim.
MAT 13:25 Akiliinga-pe yambuma uru piring kene yunga ele-tu yi te omba era-kis ⸤rais-wit mele era te⸥ akiliinga bo te wit-puniena tanda sipa kene kelepa purum.
MAT 13:26 Kanu-kene bo kaíma ola omba wit-mong turum kene era-kisele kene wasie ola uringli mele mokeringa mulurum kanuring.
MAT 13:27 Kanu-kene punie pulu yilinga kongun tinjili yima oku yunundu niku mele: “Auliele, nunga puniena langi-bo kaí te tanda naa sirinuye? Pe ekupu era-kisele nambi-sipa ola okumuye?” niring.
MAT 13:28 Yunu-ni eninindu nimba mele: “Tena. Ele-tu yi te-ni era-bo kis akuma omba tanda sirim lam.” nirim. Kongun tinjili yima-ni niku mele: “‘Era-kísima wasie waka-maka ola okumeleliinga pupu era-kísima ukupu liipu máku tamili.’ niku piliikunuye?” niring.
MAT 13:29 Akiliinga-pe yunu-ni nimba mele: “Mólu. Era tíngi lem wit wasie pulu ukungínje.
MAT 13:30 Penga kamu wit liipu máku tomuláliinga ui wasie okulu molangli. Penga wit kamu liimulú enale wendu ombá kene na-ni wit kari leku linjingí yambumandu nimbu mele: “Ui era kalangi liiku oru toku máku toku kene, penga wit liiku nanga wit nosiliu lkuna máku toku nosai.” nimbú.” nirim.” nimba, Yesos-ni “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili aku-sipa mele.” nirim.
MAT 13:31 Ung-eku te wasie yambuma topa sipa kene nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa mele: Yi te-ni unji-mastet bo te liipa
MAT 13:32 yunga puniena bo mundurum. Mastet-bo akili langi-bomanga pali yu aima wallú-mele-wele akiliinga-pe ola omba ai lelemú kene puniena molemú mélemanga pali yu aima auliele. Kamu ai lepa unji mele angiliimú kene kerama unji kanuna oku polamanga pelemelé. ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molumba mele aku-sipa.⸥” nirim.
MAT 13:33 Ung-eku te wasie yambuma topa sipa kene nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa mele: Ambu te-ni yu langi-pllawa tepa auli mundulimú méle yis laye-sele pllawa puleliinga mundurum kene pllawa pali akurum. ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molumba mele aku-sipa.⸥” nirim.
MAT 13:34 Ung kanuma pali Yesos-ni yambumandu ung-eku mindi topa nirim. We-ung te eninindu sumbi-sipa naa nimba ung-eku mindi topa nirim.
MAT 13:35 Aku-sipa tirimeliinga kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te-ni ui nirim ung te kamu wendu urum. Akili i-sipa mele: “Na-ni ⸤ung nimbúndu⸥ ung-eku ⸤mendepulu⸥ topu nimbále. Pulu Yili-ni ui mulú-masele tirim kene kepe yandupa-yandupa kepe ⸤mokeringa naa niring⸥ mo topa pirim ungma ⸤nimbúndu ung-eku mendepolu topu⸥ nimbú.” nirim.
MAT 13:36 ⸤Yesos-ni ung-eku akuma topa pora sipa kene,⸥ yu máku toku muluring yambuma mundupa kelepa lkundu purum kene yu lumbili anduli yima-ni yu mulurumna oku kene niku mele: “Puniena era-kis urum ung-ekaliinga ung-pulele oliu niku para si.” niring.
MAT 13:37 Yunu-ni pundu topa nimba mele: “Langi-bo kaíma tanda sirim yili Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili.
MAT 13:38 Puniele ma-koleale pali. Langi-bo kaíma yambu ‘Pulu Yili nanga yi nuim kingele mulupili.’ nilimeláliinga eninga numanumanga Pulu Yili-ni tápu-tepa molupa nokulemú yambuma. Era-bo akuma ulu-kísimanga pali ulu-pulele pelemú ⸤kuru⸥ akiliinga yambuma.
MAT 13:39 Era-bo kis tanda sirim ele-tu yi akili ⸤kurumanga nuim⸥ depollale. Wit lkundu liiku máku tungí ena akili ma-kolea pora nimbá enale. Wit-monguma lkundu liingí yambuma mulú-koleana angkellama.
MAT 13:40 “Era-kísima liiku máku toku kene tepina kalemele mele ma-kolea pora nimbá enaliinga aku-sipa.
MAT 13:41 Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni yunga angkellama liipa mundumba, enini ‘Yambuma Pulu Yili-nga ungma naa piliiku, teku kis-siku molangi.’ nilimele yambuma pali kene, ulu-pulu-kis telemele yambuma pali kene, Pulu Yili-ni tápu-tepa molupa nokulemú yambuma mulungína wendu liiku máku toku kene,
MAT 13:42 tepi auli nomba pelemú koleana suku toku mundungí, kanuna yambuma aima mindili noku kola teku mindili noku mulungí.
MAT 13:43 Ena kanuna numanu sumbi nili yambuma eninga Lapa yi nuim kingele molupa nokulemú koleana ena talang pulimú mele enini aku-siku kanuna talang pupili mulungí. “Yambu kum-peú lelemúma-ni ung ili pilíí.” ⸤nirim.⸥
MAT 13:44 ⸤Yesos-ni aku nimba kene kelepa nimba mele:⸥ “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa mele: Ku-moni beng te laku teku punie tenga-lupa ui mo turing we pirim kanili yi te-ni penga walse kanupa liipa kene alsupa panda turum. Panda topa kene numanu sipa pupa yunga mélema pali liipa maket tepa ku-moni talse yandu liipa kene punie kanili pupa taropu topa yandu liirim. ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molumba mele aku-sipa.⸥” ⸤nirim.⸥
MAT 13:45 “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipako: Méle taropu tuli yi te-ni sisipalé-kaíma korupa mulurum.
MAT 13:46 Kanu-kene sisipalé-kaí ku-moni aima pulele puli te kanupa kene, yu pupa yunga mélema pali taropu topa ku-moni yandu liipa kene sisipalé-kaí kanili taropu topa yandu liirim. ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molumba mele aku-sipa.⸥” ⸤nirim.⸥
MAT 13:47 “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa meleko: Oma liili wale te no-numúna toku munduring kanili-ni oma lupa-lupama liirim.
MAT 13:48 Walale aima peka lirim kene kunduku liiku no-numú kéluna nosuku kene, mania molku apuruku kaíma liiku wale-basket marenga liiku munduring akiliinga-pe kísima toku munduku kiliring.
MAT 13:49 “Ma-koleale pora nimbá enaliinga aku-sipako: Mulú-koleana angkellama oku kene, yambu teku kis-siku mulungíma kene yambu sumbi-siku molku kunjingíma kene liiku apuruku
MAT 13:50 yambu teku kis-siku mulungíma liiku tepi auli we nomba pelemú koleana toku suku mundungí, kanuna aima mindili noku kola teku mindili siku mulungí.” ⸤nirim.⸥
MAT 13:51 ⸤Ung-ekuma topa pora sipa kene Yesos-ni lumbili andúlima walsipa piliipa kene nimba mele:⸥ “Ung akuma pali ung-puluma eni pilííngiye?” nirim. Enini yundu niku mele: “Pilíímulu.” niring.
MAT 13:52 Yunu-ni eninindu nimba mele: “Aku lem Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku mani siku ung-bo tonjilimele yima-ni Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemáliinga ungma mani sipu ung-bo tonjilimulu kene piliiku liiku molemele yima enini i-sipa mele: Lku pulu yi te-ni yunga méle kaí lupa-lupa nosilimáliinga méle konama kene méle uima kene wasie wendu liilimú.” nirim.
MAT 13:53 Yesos-ni ung-eku akuma topa pora sipa kene kolea kanili mundupa kelepa yu purum.
MAT 13:54 Mundupa kelepa pupa kene yunga pulu-kolea ⸤Nasaret⸥ taon-na omba kene Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna lkundu pupa yambuma ung-bo tonjupa mani sirim kene piliikuliinga enini suru niku mini-wale munduku kene niku mele: “Yi ili yunga piliipa kungnjuliele kene yunga ulu-tondulu telemúmanga tondulale kene yu tena liirimuye?
MAT 13:55 Yu lkuma takurum yilinga málale móluye? Maria yunga anum naa molemúye? Jemis mene, Josep mene, Saimon mene, Judas mene, yunga anginipili móluye?
MAT 13:56 Yunga kimulupili pali oliu kene wasie naa molemuluye? ⸤Yu aima sika yi akili molemále.⸥ Aku lem yunga piliipa kungnjuliele kene yunga ulu-tondulu telemúmanga tondulale kene yu tena liirimuye?” niring.
MAT 13:57 ⸤Aku-siku ungma niku⸥ yu ung nimba uluma tepa mulurum mele kanuku kis piliiku yunu-kene aima numanu kis piliiring. Kanu-kene ⸤enini yu-kene arerembi kuluringeliinga ulu-pulele piliipa kene⸥ Yesos-ni eninindu nimba mele: “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te koleamanga pali bi ola pulimú, yambuma-ni pali yunga ungma piliiku liilimele. Akiliinga-pe yunga pulu-koleana yu-kene wasie tapú-toku molemele yambuma mendepolu yu-ni nilimú ungele piliiku kene ‘Yu oliunga we-yi te. Yu bi mululi yi te mólu.’ niku yu-ni nilimú ungma naa piliiku, liiku su silimele.” nirim.
MAT 13:58 Kanu-kene yu ⸤ung nimba uluma tepa yu-yunu mulurum mele ‘Sika’ niku⸥ tondulu munduku naa piliiringeliinga yu kolea kanuna ulu-tondulu pulele naa tirim, koltale mendepolu tirim.
MAT 14:1 Ena kanumanga kolea Gallalli distrik nukurum yi nuim king Erot-ni Yesos-ni tirim mele temani turing piliipa kene
MAT 14:2 yu-kene tapú-toku molku yu liiku tapunjuring tapú-yimandu nimba mele: “Ulu ima telemú yili No-Liinjili Jon lam! Yu kolupa kene lomburupa ola molupa úmeliinga ulu-tonduluma temba tondulale yu-kene pelemú.” nirim.
MAT 14:3 ⸤King Erot-ni aku-sipa nirim ungeliinga pulele i-sipa mele:⸥ Ui walse Erot-ni yunga angin Pillip-nga ambu-min Erodias mangupa liirim. ⸤No-Liinjili⸥ Jon-ni Erot aku-sipa tirim kanupa kene yunundu taki-taki nimba mele: “Nu-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani te toku pula tokunu angenanga ambale mangukunu liirinu. Akili tekunu kis-sirinu.” nirim kene Erot-ni yu liipa ka sipa ka-lkuna panjurum.
MAT 14:5 Ka-lkuna panjipa kene ‘Yu topu konjumbu.’ nimba piliirimeliinga-pe we-yambuma-ni ‘Jon yu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te molemú.’ niku kanuringeliinga yu mundu-mong tenjipa kene Jon topa naa kunjurum.
MAT 14:6 Pe walse king Erot-nga miring enale wendu urum kene Erodias limin lkuna lkundu omba, yima máku toku kanuku molangi yu denis tirim. Erot-ni ambu-wenipale-ni aku tirim kene aima kanupa kaí piliipa kene
MAT 14:7 yunundu nimba mele: “Na “Si.” niní mélale aima sika simbu.” nimba, nimba panjipa Pulu Yili-nga bi lepa mi lirim.
MAT 14:8 Erot-ni nirim mele piliipa kene ⸤ambu-wenipale-ni anum walsipa piliirim kene⸥ anumu-ni ung te nimba sirim piliipa kene yunu-ni Erot-ndu nimba mele: “No-Liinjili Jon-nga ⸤numiele kari lekunu yunga⸥ pengale dis tenga nosukunu yandu si.” nirim. ⸤Jon-ni ui taki-taki “Erot kene Erodias-seleni teku kis-siringli.” nirimaliinga arerembi kolupa kene Erodias-ni ‘Yu kulupili. Sika kulumnje na kanambu.’ nimba “Pengale meku okunu si.” nirim.⸥
MAT 14:9 Yu-ni aku-sipa mele mawa tirimeliinga piliipa kene Erot numanu buni lirimeliinga-pe yunu-ni “Aima sika simbu.” nimba, nimba panjipa Pulu Yili-nga bi lepa mi lirim mele kepe, yu numanu topele tomba kene yu-kene wasie langi noku muluring yima yu kanuku kis piliingí mele kepe, ulu akusele piliipa kene, ka-lkuna nukuring yimandu ung te nimba mundupa kene “Yunu-ni mawa tepa “Si.” nikem mele sangi akiliinga ⸤No-Liinjili⸥ Jon-nga ⸤numiele kari leku yunga⸥ pengale yandu meku wai.” nirim.
MAT 14:11 Aku nirim-na piliiku kene Jon toku konjuku, yunga pengale dis tenga nosuku, yandu meku oku ambu-wenipale siring kene yunu-ni liipa anum mulurumna memba pupa sirim.
MAT 14:12 Aku tiring piliiku kene Jon lumbili anduring yima oku yunga ónale liiku meku puku ónu teku kene Yesos mulurumna puku temani toku siring. ⸤King Erot-ni No-Liinjili Jon ui aku-sipa topa kunjurum kulurumeliinga penga Yesos-ni ulu-tonduluma tirim mele piliipa kene “Jon numi kari lirindu yili lomburupa ola molemú lem.” nirim.⸥
MAT 14:13 ⸤Yi nuim king⸥ Erot-ni No-Liinjili Jon topa kunjurum piliipa kene, Yesos yu mulurum koleale mundupa kelepa ‘Tenga yunu molumbu.’ nimba nona andolemú sip tenga suku pupa numú-⸤Gallalli⸥ nekendu pupa kolea-waka tenga yunu pumba purum. Akiliinga-pe yambu pulele yu tirim akili piliiku kene eninga koleama munduku kelku kimbu-kongun teku no-numú kéluna poku teku puku yu purumna lumbili aeleku puring.
MAT 14:14 Yesos no-kéluna omba kene yambu aima pulele akuna máku toku muluring kanupa kene enini kondu kolupa eninga kuru turum-ma ‘Kaí molangi.’ nimba enini tepa kaí tirim.
MAT 14:15 Penga ipinjali ena pumba tirim kene yunga lumbili anduli yima yu mulurumna oku yunundu niku mele: “Kolea ilinga yambu te naa pelemelé, enale kamu pukumeliinga ya máku toku molemele yambuma ‘Puku kolea marenga langi taropu toku lii-pangi.’ ni.” niring.
MAT 14:16 Akiliinga-pe yunu-ni yunga lumbili anduli yimandu pundu topa nimba mele: “Nambimuna ‘yambu akuma ‘We pangi.’ niambu.’ niku nikimeleye? Eni-enini yambuma langi mare liiku sai.” nirim.
MAT 14:17 Enini yunundu niku mele: “Ya langi mare au-sipa naa lelemú. Pllawa kaluli wallú angere te-guli kene oma kaluli tale kene langi aku-sele mendepolu lelemú.” niring.
MAT 14:18 Yu-ni “Na moliuna yandu meku wai.” nirim.
MAT 14:19 Kanu-kene yambumandu “Erana mania molai.” nimba kene yu-ni pllawa kaluli angere te-guli kene oma tale kene liipa mulú-koleana olandu-sipa kanupa ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angke” nimba pllawa kalúlima ambulupa puku topa ⸤oma kene⸥ lumbili anduli yima moke tepa sipa kene “Anju yambuma sai.” nirim, enini yambuma moke teku siring.
MAT 14:20 Enini pali langi kanuma nuring kene olu tirim. Pe lumbili anduli yima-ni langi kakena lirim-ma liiku máku toku wale-basket engkaki-rurepu toku peka siring.
MAT 14:21 Langi nuring yima mindi paip-tausen mele. Ambu kangambula ⸤mare wasie langi nuring⸥ akuma wasie pulele.
MAT 14:22 ⸤Yambuma langi sirim nuring⸥ kene Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu sumbi-sipa nimba mele: “Máku toku molemele yambuma na-ni “Pangi.” niambu. Eni nona anduli sipna ola puku no-nekendu kumbi-leku pai.” nirim.
MAT 14:23 Yambumandu “Pai.” nimba kene yu-yunu Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu ma-pangina ola purum. Kanu-kene ena pupa kolea kala turum kene akuna yunu mulurum.
MAT 14:24 Sipele no-nekendu pumbandu no-numú ai-suku-singina koela pumba purum kene sip kumbikundu mendu-sipa popuremi topa, numéle lombeya lepa nole kolsapia topa ola omba mania pupa tirim, sipele topa ola-mundupa mania-mundupa tepa topele-mapele turum.
MAT 14:25 Kanu-kene sumbulsuli kolea muni naa lipili ⸤yunga lumbili andúlima sipna ola molku⸥ puringna Yesos nona ola kimbu kambiliipa ombá urum.
MAT 14:26 Eni yu nona ola kimbu kambiliipa urum kanuku kene, mundu-mong lakuku teku kene “Kuru te okumaa!” niku mini-wale munduring kene
MAT 14:27 Yesos-ni lkisipa eninindu nimba mele: “Eni numanu tondulu pupili molai. Na mindi okur. Mundu-mong naa teai.” nirim.
MAT 14:28 ⸤Yunu-ni aku nirim mele piliiring kene⸥ Pita-ni pundu topa nimba mele: “Auliele, akili sika nu-nunu únu lem nu okununa na nona ola angiliipu wambu ni.” nirim.
MAT 14:29 Yu-ni “Ui.” nirim kene Pita sipna ulsu pupa puka topa nona mania pupa kene nona ola kimbu kambiliipa Yesos mulurumna pumba purum.
MAT 14:30 Akiliinga-pe popuremi tondulu turum kene kanupa kene mundu-mong tepa yu no wangomba tepa kene, “Auliele, na tekunu lii!” nimba nangale turum.
MAT 14:31 Kanu-kene Yesos-ni ki sunu sipa mundupa Pita kundupa ola liipa kene yunundu nimba mele: “Na moliu mele kepe uluma kapula tembu mele kepe “Sika” nikunu laye-kolte mindi piliillu lem. Ui ‘Yunu-ni na tepa liimba, sika nona ola kapula pumbu.’ niku piliikunu kene alsuku numanu topele nambimuna tokunu ‘Na no wangombunje?’ niku pilíínuye?” nirim.
MAT 14:32 Sipna sukundu puringli kene popuremi topa kilirim.
MAT 14:33 Aku tirimeliinga kanuku kene sipna suku muluring yima-ni Yesos-nga bili paka tonjuku kape niku “Nu aima sika Pulu Yili-nga Málale lam.” niring.
MAT 14:34 Kanu-kene ⸤Yesos kene yu lumbili andúlima kene⸥ numú ⸤Gallalli⸥ nekendu puku kene no-numú kélu nekendu kolea Geneseret lirimna wendu puring.
MAT 14:35 ⸤Kolea kanuna sipna mania uring kene⸥ akuna muluring yima-ni Yesos kanuku bi siku kene akundu lirim koleamanga muluring yambuma pali niku munduring kene yambuma-ni kuru turum yambuma pali yu omba mulurumna meku oku kene,
MAT 14:36 “‘Nunga wale-pakuli pundele kepe ambolangi.’ ni.” niku mawa tiring. Kanu-kene kuru turum yambuma-ni yunga wale-pakuliele ambuluring yambuma pali kuruma pora nirim.
MAT 15:1 Kanu-kene Perisi-yi mare kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi mare kene enini Jerusallem munduku kelku Yesos mulurumna oku yu walsiku piliiku niku mele:
MAT 15:2 “Oliunga anda-kolepalima-ni “Teai.” niring ung-manele nunga lumbili anduli yima-ni nambimuna liiku su silimeleye? ⸤Anda-kolepalima-ni “Teai.” niring mele mimi-sipu piliipu kene oliu-ni kíma lumaye tolemulu mele⸥ eninga kíma aku-siku lumaye naa toku langi we nolemele kanili.” niring.
MAT 15:3 Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Eni kepe eninga anda-kolepalima-ni “Teai.” niring mele mindi piliiku liiku tingíndu Pulu Yili-nga ung-manima nambimuna liiku su silimeleye?
MAT 15:4 Akiliinga Pulu Yili-ni nimba mele: “Aminiali lanialinga ungma piliiku liiku, liiku ai siku teai.” nimba “Yambu te-ni yunga anumundu mola lapandu ung te nimba kis-sipa ung-mura sim lem yambu kanili toku konjangi.” nirim kanili.
MAT 15:5 Akiliinga-pe eni yima-ni niku mele: “Yambu te-ni yunga anum lapaselendu nimba mele: “Na-ni else méle mare liipu tapunjupu silkama kórunga ‘Pulu Yili simbu.’ nimbu panjurundu kaniliinga else kapula naa liipu tapunjupu simbu.” nimbá kene
MAT 15:6 ⸤aku-sipa nimbáliinga⸥ yunga lapa bi paka tonjumba ung te naa pemba.” nilimele. Aku-siku nilimele ungele-ni ‘Anda-kolepalima-ni mani siring ungma ola-kilia.’ niku ‘Pulu Yili-ni nirim ungele ulu te mólu. Mania pupili.’ nilimele.
MAT 15:7 “Eni ⸤ung-manima piliiku ung-bo tonjilimele yima kene Perisi-yima kene⸥ eni topele-mapele tuli yima molemele! Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni enindu nirim mele kapula nirim. ⸤Eni ekupu telemele mele yunu-ni ui nimba Pulu Yili-nga bukna turum molemú mele i-sipa:⸥
MAT 15:8 ‘⸤Pulu Yili-ni nimba mele:⸥ “Yambu kanuma eninga kerima-ni na kape niku ‘Yi auli ola-kiliele. Nu liipu ai silimulu.’ niku na bi paka tonjilimele akiliinga-pe eninga numanuma kene nanga numanale kene tiluna naa pulimú. Lupa-lupa pelemú.
MAT 15:9 Enini ‘Nanga bili paka tunjamili.’ niku na we popu toku kape nilimele. Mana-yambuma-ni mani silimele ungma mindi mani siku kene ‘Ung-mani ima Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ung-manima.’ niku piliiku liiku telemele, akiliinga na sika popu tungí kene ulu te naa temba.” nirim.’ kanili.” nimba Yesos-ni nirim.
MAT 15:10 Aku nimba kene Yesos-ni máku toku muluring yambumandu “Na moliuna wai.” nimba kene eninindu nimba mele: “Na-ni ⸤aku nikereliinga ung te⸥ nimbú teker ungele kum leku ungeliinga pulele piliiku konjai.
MAT 15:11 Yambumanga kangina ulsukundu lepa kene kerina pupa oluna sukundu pulimú méle te-ni ⸤Pulu Yili kapula popu tungí kupulanumele pipi silimú⸥ kalaru te kapula naa monjulemú. Yambumanga numanuna sukundu pepa kene wendu olemú uluma-ni mindi yambuma kalaru monjulemú.” nirim.
MAT 15:12 Aku nirim piliiku kene, yunga lumbili andúlima yu mulurumna oku kene niku mele: “Nu aku-siku nikinu mele piliiku kene Perisi-yima-ni aima piliiku kis pilííngi mele nu piliikunuye?” niring.
MAT 15:13 Akiliinga-pe Yesos-ni pundu topa ⸤ung-eku topa Perisi-yima muluring mele nimba kene⸥ nimba mele: “Nanga mulú-koleana molemú Lapale-ni langi-bo naa panjurum-ma pali pulu ukumba.
MAT 15:14 Yi ima-ni nilimele mele numanu kimbu-siku naa piliiku molangi. Enini mong kis lílima-ni ⸤mong kis lílima⸥ kupulanum liiku ora sili yima molemele. Mong kis lili yi te-ni mong kis lili yi te kupulanum te liipa ora sipa ki ambulupa memba pumba kene elsele wasie-nele kusina topa mania mundumba.” nirim.
MAT 15:15 ⸤Kalaru molemáliinga ung-ekale aku-sipa turum piliipa kene⸥ Pita-ni yunundu nimba mele: “Ung-eku akiliinga pulele nambulkanje? Niku para si.” nirim kene
MAT 15:16 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ekupu kepe naa piliikimiliye?
MAT 15:17 Yambu tenga kangina ulsu lepa kene kerina pulimú méle te oluna suku pupa mere wendu omba le-kusina kamu pulimú mele naa piliikimiliye?
MAT 15:18 ⸤Kerina sukundu pulimú mélema-ni ulu te naa telemú kanili.⸥ Ulu-kísima ui numanale-ni piliiku kene penga kamu wendu olemáliinga numanuna pepa kene kerina wendu olemú méle kanuma-ni mindi ⸤Pulu Yili popu tomba kupulanumele pipi silimú⸥ kalaru te monjulemú. Méle kanuma i-sipa mele: Numanale-ni ulu-kísima piliilimili, yambuma toku konjulemele, ambu yi púlima mola yi ambu líílima yambu lupama kene waperanale telemele, waperanale lupa-lupama anduku telemele, wa nolemele, gólu toku yambuma kot tenjilimele, ‘Yambuma pipili kolku molku kis-sangi.’ niku ung-bulkundu ninjilimele, ulu-pulu akuma piliiku telemele.
MAT 15:20 Aku telemele ulu akuma-ni yambuma ⸤Pulu Yili-nga kumbi-kerina pungí kupulanumele pipi silimú⸥ kalaru te monjulemú. Akiliinga-pe kima ui naa lumaye toku langi we sumbi-siku nolemele ulu pulele-ni ⸤yambu tenga numanuna suku⸥ kalaru te naa monjulemú.” nirim.
MAT 15:21 Kanu-kene Yesos mulurum kolea ⸤Geneseret⸥ mundupa kelepa ⸤Juda-yambuma muluring kolea Gallalli distrik ulsukundu⸥ kolea-auli Taya kene Saidon-sele lirim koleana suku purum.
MAT 15:22 Akuna purum kene kolea Kenan ambu te mulurum, yu wendu omba tondulu nangale topa kene nimba mele: “Auliele, Yi Nuim King Depit-ni Kalupa Liirim Yili, nanga ambulale kuru te numanuna sukundu molupa yu tondulu ambululemáliinga nu-ni na kondu kului!” nirim.
MAT 15:23 Akiliinga-pe Yesos-ni yunundu ung te pundu topa naa nirim. Kanu-kene yunga lumbili andúlima-ni oku yunundu niku mele: “Ambale-ni nu walsiliipa oliu lumbili okomale ⸤enembu tokum⸥aliinga ‘Anju pupili.’ ni.” niring.
MAT 15:24 ⸤Ambale yu ambu-lupa, Juda-ambu te mólu, nimba kanupa kene⸥ Yesos-ni ⸤yunundu⸥ nimba mele: “Pulu Yili-ni na Isrel-yambu talapeliinga kung-sipsip takara talemele mele molemele yambuma molemelena mindi liipa mundurum kanili. Yambu talape lupama molemelena liipa naa mundurum.” nirim.
MAT 15:25 Aku-sipa nirim-na piliipa kene ambale omba yunga kumbi-kerina koporungu langupa ma kanupa kene nimba mele: “Auliele, na liikunu tapunjui.” nirim.
MAT 15:26 Aku nirim kene Yesos-ni pundu topa ⸤ung-eku te topa kene⸥ nimba mele: “Kangambulamanga langima liipu owama simulú kene kapula naa temba.” nirim.
MAT 15:27 Ambale-ni nimba mele: “Auliele, sika nikinu akiliinga-pe owama-ni kepe eninga pulu-yambumanga langi pundu mania pulimúma liiku nolemele kanili.” nirim.
MAT 15:28 Kanu-kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ambale, nu kapula tembu mele aima lakuku tondulu munduku piliillu akiliinga mawa tekenu mele aku-sipa wendu upili.” nirim kene yu-ni aku-sipa nirim mele ena akiliinga ambaliinga limin kaí lepa kapula mulurum.
MAT 15:29 Kanu-kene Yesos kolea kanili mundupa kelepa numú-Gallalli kéluna ⸤kupulanum te lirimna⸥ omba pupa ma-pangi tenga ola pupa mania mulurum.
MAT 15:30 Kanu-kene yu mulurumna yambu aima pulele uring. Kimbu kis lirim-na kupulanum mimi-siku naa anduring yambuma kene, mong kis lirim yambuma kene, kimbu-kima topele-mapele turum yambuma kene, ung kapula naa niring yambuma kene, aku-sipa kuru lupa-lupa turum yambu pulele meku oku yu mulurumna nondupa nusiring kene yu-ni enini tepa kaí tirim.
MAT 15:31 Ung naa niring yambuma ung niring; kimbu kima topele-mapele turum yambumanga kimbu kima alsupa sumbi-sipa angiliirim; kimbu kis lirim-na kupulanum mimi-siku naa anduring yambuma kapula anduring; mong kis lirim yambuma mongale-ni mélema kanuring; aku-sipa ulu-tonduluma wendu urum-na kanuku kene we máku toku muluring yambuma-ni aima numanu pulele liiku munduku, Pulu Yili enini Isrel-yambuma nukurum popu turing Pulu Yili kape niku bi paka tunjuring.
MAT 15:32 Kanu-kene Yesos-ni yunga lumbili andúlimandu “Na moliuna wai.” nimba kene eninindu nimba mele: “Yambu máku toku molemele ima na kondu tekem. Ena yupuku na-kene mulúngi, pe ekupu langi nungí te naa lelemú. Enini langi naa noku we pungí kene kupulanum-na kimbu kima pang-mangi tepa, topa ne-munda ya-munda temba akiliinga ‘Eni engle topa pípili lkundu pai.’ naa nimbú.” nirim.
MAT 15:33 Aku nirim kene-na piliiku kene yunga lumbili anduli yima-ni niku mele: “⸤Sika nikinu akiliinga-pe⸥ kolea-waka ilinga molemulu. Yambu aima pulele ima kapula nungí mele pllawa kaluli tena lembana liipu simulúye?” niring.
MAT 15:34 Yesos-ni eninindu “Pllawa kaluli nambi-sili nosuku molemeleye?” nimba walsurum kene enini “Pllawa kaluli angere yupuku-guli kene oma koltale kene nosupu molemulu.” niring.
MAT 15:35 Kanu-kene yunu-ni máku toku muluring yambumandu “Mania molai.” nimba kene,
MAT 15:36 pllawa kaluli angere yupuku-guli kene omama kene liipa Pulu Yili-kene “Angke” nimba, langi akuma puka lepa yu lumbili anduli yima sirim kene enini yambuma moke teku siring.
MAT 15:37 Yambuma pali noku kis piliiring. Pe langi-kakena lirim-ma lumbili anduli yima-ni liiku wale-basket aulimanga laliiring, wale angere yupuku-guli peka lirim.
MAT 15:38 Yi po-tausen-ni langi akuma nuring. Ambu kangambulama kene wasie langi nuring.
MAT 15:39 Kanu-kene Yesos-ni máku toku muluring yambumandu “Lkundu pai.” nimba kene, nona-anduli-sip tenga suku pupa, ⸤numú nekendu⸥ kolea Makatan purum.
MAT 16:1 ⸤Kolea Makatan purum⸥ kene Yesos mulurumna Perisi-yima kene Sadusi-yima kene enini oku, ‘Yunu-ni nambi tembanje? Kanamili.’ niku yu manda leku mawa teku kene niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, ‘Nu sika Pulu Yili-ni ‘Kongun tenjani.’ nimba ya ma-koleana liipa mundurumnje kanamili.’ niku mulú-koleana molemú Pulu Yili-ni mindi kapula ulu-tondulu telemú mele te ti.” niring.
MAT 16:2 Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Ipinjali ena pumbandu muléle kunduli telemú kanuku kene “Ena kaiéle wendu ombá lem.” nilimele.
MAT 16:3 Ulsulam-ui kolea tangumbandu kolea kupa topa muléle sumbulú molemú kanuku kene “Lo ombá lem.” nilimele kanili. Muléle kanuku kene ‘koleale i-temba.’ niku kanolemeláliinga-pe ena imanga uluma wendu olemúma kanuku kene ulumanga pulele kapula naa piliilimili.
MAT 16:4 Ekupu ma-koleana molemele yambuma yambu kísima mindi molemele. Enini teku kis-siku Pulu Yili enembu kolku, méle lupama numanu monjulemele yambu kanuma-ni “Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma kapula telemú mele kanamili ti.” niku na mawa telemele. Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-ni na liipa mundurum-na ya ombu molkur. Yu-kene tapú-topu kongun telembulu mele⸥ liipa ora simba ulu-tondulu te wendu naa ombá. ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi⸥ Jona-ni tirim ulele-ni mindi liipa ora silimú mele kapula kanungí. Te wasie wendu naa ombá.” nimba kene enini mundupa kelepa yunu purum.
MAT 16:5 Enini ⸤Numú-Gallalli⸥ nekendu pungíndu ⸤Yesos⸥ lumbili anduli yima pllawa kaluli apera siku naa meku puring.
MAT 16:6 Kanu-kene Yesos-ni eninindu ⸤lip-lipi topa ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Aima mimi-siku kanai! Perisi-yima kene Sadusi-yima kene enini pllawa tepa auli mundulimú méle yis nosulimelale kanuku konjai!” nirim.
MAT 16:7 Aku-sipa nirim kene piliiku yunga lumbili anduli yima-ni eni-enini tombulku kene niku mele: “Oliu pllawa kaluli ⸤nomulú⸥ mare naa liipu membu úmulaliinga nikem-nje.” niring.
MAT 16:8 Aku-siku niring mele piliipa kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Eni ‘na-ni kapula liipa tapunjumba.’ niku laye-kolte mindi piliilimili yima, “Pllawa kaluli naa mímulu.” niku nambimuna tombulku nikimiliye?
MAT 16:9 Ekupu kepe eni naa piliiku konjulemeleye? Ui pllawa kaluli angere te-guli yi paip-tausen moke teku siring mele apera silimeleye? ⸤Noku pora siring kene⸥ langi kakena lirim-ma liiku wale-basket pulele toku peka siring mele apera siku naa piliikimiliye?
MAT 16:10 “Mola ui pllawa kaluli angere yupuku-guli moke teku yi po-tausen siring mele naa piliiku, ⸤noku pora siring kene⸥ wale-basket auli mare langi kakena lirim-ma toku peka siring mele naa piliiku molemeleye?
MAT 16:11 ‘Yunu-ni sika pllawa kalúlielendu naa nikem.’ niku nambimuna naa pilííngiye? ‘Perisi-yima kene Sadusi-yima kene pllawa tepa auli mundulimú méle yis nosulimelale mimi-siku kanangi.’ nimbu niker.” nirim.
MAT 16:12 Yunu-ni aku-sipa nirim-na piliiku kene enini ‘Pllawa kalungíndu yis mundulimele akilindu naa nikem. Perisi-yima kene Sadusi-yima kene enini ung-mani siring ungmandu nikem.’ niku piliiring. ⸤‘erisi-yima kene Sadusi-yima kene enini ung-mani mare lawa teku siringma yunga lumbili andúlima-ni aima naa piliangi!’ nimba nirim mele niku piliiring.⸥
MAT 16:13 Yesos kolea-auli Sisaria-Pillipai lirim koleana pupa kene, yunga lumbili andúlimandu walsipa kene nimba mele: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yilindu yambuma-ni yu bi leku nae nilimeleye?” nirim.
MAT 16:14 Enini yundu niku mele: “Mare-ni “Nu No-Liinjili Jon ⸤kulurum, ekupu alsupa lomburupa ola molemú⸥.” nilimele; mare-ni “Nu ⸤Pulu Yili-ni ui kona mulupili olandu liirim yi⸥ Illaija alsupa omba molemú.” nilimele; mare-ni nu “Jeremaya mola Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi ⸤ui kulurum ekupu lomburupa ola molemú⸥ te-lupa.” nilimele.” niring.
MAT 16:15 Aku niring piliipaliinga Yesos-ni eninindu nimba mele: “⸤We-yambuma-ni aku-siku nilimele⸥ akiliinga-pe eni-enini na nae nilimeleye?” nirim.
MAT 16:16 Saimon-Pita-ni pundu topa nimba mele: “Nu Kona Molupa Mindi Puli Pulu Yili-nga Málale, ⸤Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ ui nimba makó turum yi-nuim⸥ Kraisele.” nirim.
MAT 16:17 Yunu-ni aku nirim-na piliipa kene Yesos-ni yundu nimba mele: “Jona Málu Saimon, nu Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjani.” nilimú kupulanum-na mollu. Nikinu ili mana-yambu te-ni nu naa nimba símu. Tata mulú-koleana molemále-ni nimba símu.
MAT 16:18 Ung te kene wasie nundu nikerko: Nunga bili Pita, (bi kaniliinga ung-pulele ‘ku-mulú’ kanili). Ku-mulú kanuna ola nanga yambu-talapele liipu máku topu monjumbu. Kanu-kene kululi ulu-pulelenga tondulale-ni nanga talape ili topa mania kapula naa mundumba, mólu.
MAT 16:19 Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba lku-kili nu simbu. Kanu-kene nu-ni mana-mélerindu “Mólu.” niní mélale mulú-koleana sukundu “Mólu.” nimbáko. Nu mana-mélerindu “Kapula.” niní mélale mulú-koleana sukundu “Kapula.” nimbáko.” nirim.
MAT 16:20 Kanu-kene yunga lumbili anduli yima-ni Yesos-ndu “Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele nu oku mollu.” niring ung kanilindu yunu-ni eninindu tondulu mundupa nimba mele: “Eni anju-yambu tilurindu kepe na yi kanili moliu mele ⸤isili-ui⸥ aima naa niku sai!” nirim.
MAT 16:21 Kanu-kene Yesos yunga lumbili andúlima-ni yunundu ⸤“Pulu Yili-ni oliu “Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele nu.” niku, niku para siring-na piliipa kene⸥ yu-ni yunu-kene wendu ombá mele pulu monjupa enini sumbi-sipa nimba sipa kene nimba mele: “‘Na mindili pulele nombúndu kolea-auli Jerusallem aima pumbu.’ nimbu piliipu moliu. Juda-yambuma nokolemele tápu-yima kene, Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene, enini na aima toku mindili kunjingí. Na toku kunjingí kolumbu kene kongun tale omba pumba kene yupuku-sipaliinga Pulu Yili-ni nandu ‘Lomburuku ola mului.’ nimbá.” nirim.
MAT 16:22 ⸤Aku nirim-na piliipa kene⸥ Pita-ni yu anju liipa memba pupa kene yu pulu monjupa ung-mura sipa kene nimba mele: “Auliele, aku-siku aima naa ni! Nu nikinu mele aku-sipa aima wendu naa ombá.” nirim.
MAT 16:23 Akiliinga-pe ⸤yu-ni kurumanga nuim Seten-ni “I-sikunu i-sikunu niku sinjui.” nimba sirim mele piliipa kene nirimeliinga piliipa kene⸥ Yesos-ni topele topa Pita-ndu nimba mele: “Seten, nu anju pa! Pulu Yili-ni nandu “Ti.” nirim kongunale tembu tekerale pipi sini tekenu akiliinga nu anju pui! Nu-ni na teku bemba sini tekenu. Nu Pulu Yili-ni numanuna piliilimú mele naa piliillu. Yambuma-ni numanuna piliilimili mele mindi piliillu.” nirim.
MAT 16:24 Kanu-kene Yesos-ni yunga lumbili andúlimandu nimba mele: “Yambu te-ni ‘Yu lumbili pambu.’ nimba kene yunu-ni yunga numanale-ni piliilimú mélemanga ‘Topu mania mundambu.’ nimba yambuma unji-perana peku mindili noku kolemele mele yu-ni unji-pera mele koma lembandu ‘Na yu lumbili pupu kene mindili nundu lem kapulako; kulundu lem kapulako.’ nimba kene na lumbili upili. We naa upili.
MAT 16:25 Yambu te-ni ma-koleana yunga kona molupa naa kululi ulu-pulele ambulumba temba kene yu kolupa kene sika molupa kis-sipa mindi pumba. Akiliinga-pe yambu te-ni na numanu monjupa kene nanga kongunale “Tenjambu.” nimba temba kene yu kolupa kene yu kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele sika kanupa liimba.
MAT 16:26 ⸤Akili nambimuna nikerye?⸥ Yambu te-ni ma-koleana mélema pali yu-yunu liipa nosulka kene yu mini pali Pulu Yili naa molumba koleana pupa mindili nomba molupa kis-silkanje méle kanuma-ni yambu kanili nambi-sipa tepa liilkanje? Manda tepa naa liilkale. Mola yambu te-ni ‘Na mini-kangi pali kona molupu konjupu mindi pambu.’ nimba kene yu nambulka méle te-ni mini-kangi pali kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele taropu topa liilkaye? Méle te-ni kapula taropu topa naa liimba.
MAT 16:27 “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili penga Lapanga tondulu pa tepa talang puliele kene yunga ⸤mulú-koleana⸥ angkellama kene wasie ombá. Omba kene yunu-ni oliu ya mana-yambuma lupa-lupa telemulu ulumanga oliu lupa-lupa pundu tombaliinga na-ni aku niker.
MAT 16:28 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni ya angiliikimilimanga mare ui kulú naa kolangi Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili yi nuim kingele omba molupa mélema kene yambuma kene pali nokumbandu ombá kanungí.” niker.” nirim.
MAT 17:1 Yesos-ni ⸤yu lumbili andúlimandu aku-sipa nimba sirim kene⸥ penga kóru te omba purum kene Pita kene Jemis kene Jemis angin Jon kene enini liipa memba pupa ma-pangi aima olandupa pulurum tenga ola purum. ‘Oliu oliuliu mindi molamili.’ nimba enini akuna liipa memba purum.
MAT 17:2 Akuna puring kene enini kanuku molangi yunga kangiele te-lupa-mele tepa angiliirim, yunga kumbi-kerale ena tondulu topa yambumanga mongma takele telemú mele talang lakupa pupa, yu pakurum mulumbalema pa tepa talang pulimú mele aku-sipa kake tirim.
MAT 17:3 Yu aku-sipa mulupili, ⸤Juda-yambumanga kórunga-ui muluringli yi-auli tale,⸥ Moses kene Illaija-sele okulu Yesos-kene ung nikulu mokeringa angiliiringli kanuring.
MAT 17:4 Kanu-kene Pita-ni Yesos-ndu nimba mele: “Auliele, oliu yana molkumulale kapula lam. Nu-ni “Kapula.” ninu lem, lku-takaé yupuku takonjambu. Te nunga, te Moses-nga, te Illaija-nga takonjambu.” nirim.
MAT 17:5 Yunu-ni aku-sipa nimba mulupili kupa tondulu talang puli te omba enini panda turum kene kupana suku ung te wendu omba kene nimba mele: “Yi ili nanga numanu monjuliu Málale. Yu kanupu aima kaí piliiliu. Yu-ni ung nimbáma piliiku liai.” nirim.
MAT 17:6 Aku nirim piliiku kene yunga lumbili anduli yi ⸤yupuku⸥ aima mini-wale munduku kene mana-mania molku tamalu piring.
MAT 17:7 Enini tamalu piringna Yesos omba enini ambulupa kene nimba mele: “Mini-wale naa munduku ola angiliai.” nirim.
MAT 17:8 Pe olandu-siku kanuring kene yisele naa kanuring. Yesos yunu mulurum kanuring.
MAT 17:9 Ma-pangina mania ungí uring kene Yesos-ni enini mani sipa kene nimba mele: “Eni ekupu kanúngi mele isili-ui yambu tiluri kepe niku naa sai. Penga, Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kolupa lomburupa ola molumba kene temanele toku anju sai. Ui mólu!” nirim.
MAT 17:10 Aku nirim-na piliiku kene yu lumbili andúlima-ni ⸤yu sika mulurum mele niku kanuku kene⸥ yunundu walsiku piliiku kene niku mele: “⸤Pulu Yili-ni ‘oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele nu lem⸥ Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjilimele yima-ni “Illaija ⸤alsupa⸥ kumbi-lepa ombá. ⸤Yi-nuim Kraisele penga aelepa ombá.⸥” nilimele mele nambimuna nilimeleye? ⸤Illaija alsupa naa upili nu kórunga urunu mollu kanili.⸥” niring.
MAT 17:11 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “ “Illaija ⸤alsupa⸥ kumbi-lepa omba kene mélema pali tepa mimi temba.” nilimele kanili sika nilimele.
MAT 17:12 Akiliinga-pe ⸤ung akiliinga te kene wasie nimbu sikerko.⸥ Piliai. Illaija kórunga urum. Yu urum kene ⸤yi kanuma-ni⸥ yu kanuku bi naa siku ‘Yu we-yi te.’ niku piliiku kene ‘Yunu-kene temulú.’ niku piliiring uluma pali tiring. Aku-siku mele Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili mindili liiku singíko.” nirim.
MAT 17:13 Aku-sipa nirimele piliiku kene lumbili andúlima-ni ‘No-Liinjili Jon-ndu nikem.’ niku piliiring.
MAT 17:14 ⸤Yesos kene yunga lumbili anduli yi yupuku kene⸥ enini ⸤ma-pangina mania⸥ oku kene yambuma máku toku muluringna uring kene yi te Yesos urumna omba koporungu langupa
MAT 17:15 mawa tepa kene nimba mele: “Auliele, nanga kangale kondu kului. Yu kuru-kopari tolemú-na mindili lakupa nolemú. Taki-taki yu tepina pupa nomanga pulimú.
MAT 17:16 Nu lumbili anduli yima mulúngina kangale membu úndu kene enini yu kapula teku kaí naa tíngi.” nirim.
MAT 17:17 Aku nirim-na piliipa kene Yesos-ni ⸤yambuma ung-mura sipa kene⸥ nimba mele: “Ekupu molemele yambuma eni ⸤‘Pulu Yili-ni uluma sika kapula temba.’ niku⸥ tondulu munduku naa piliilimili. Eni numanu karaye tepa pili yambuma, na eni wale nambi-sipu mani sipu ulu mare liipu ora simbu kene mimi-siku piliingíye? ⸤Na eni-kene enembu tokum.⸥” nimba kene “Na moliuna kangale meku wai.” nirim.
MAT 17:18 Meku uring kene Yesos-ni kuru kanili ung-mura sirim kene yu kángalenga ⸤numanuna⸥ omba wendu purum kene ena-mong kanuna kángale kapula mulurum.
MAT 17:19 Aku tirim-na kanuku kene Yesos lumbili anduli yima Yesos yunu mulurumna oku walsiku piliiku kene niku mele: “Kuru akili oliu-ni nambimuna kapula naa makurúmuluye?” niring kene
MAT 17:20 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “ ⸤‘ulu Yili-ni sika oliu liipa tapunjumba.’ niku⸥ aima laye-kolte mindi piliilimiléliinga ulu-tondulu i-silima kapula naa telemele. Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Unji tenga mong akili méle aima wallú akiliinga-pe mong kanili mana mundulimele kene unji ola omba angiliimú mele, aku-sipa eni ‘Pulu Yili-ni oliunga ungma piliimba. Oliu liipa tapunjumba.’ niku laye-kolte mindi piliiku kene ma-pangi ilindu “Anju puku ne kolea tenga angilíí.” ningí kene sika aku-sipa pupa angiliimba. ‘Teamili.’ ningí uluma ulu kapula naa tingí ulu te naa pemba.
MAT 17:21 (Pulu Yili mawa teku langi mi toku naa noku kene kuru i-silima yambumanga numanumanga kapula makurungí. Ulu-tondulu i-silima we kapula naa tingí.)” niker.” nirim.
MAT 17:22 ⸤Pe walse,⸥ kolea Gallalli distrik puku muluring kene Yesos-ni yunga lumbili andúlimandu nimba mele: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤ka siku kene yu toku kunjingí⸥ yima anju singí kene
MAT 17:23 enini yu toku kunjingí. Kolupa kene kongun yupuku-sipaliinga Pulu Yili-ni yunundu ‘Lomburuku ola mului.’ nimbá.” nirim. Aku nirim piliiku kene eninga numanuna sukundu memi kumu pirimeliinga piliiku kene aima kondu kuluring.
MAT 17:24 Penga Yesos kene yu lumbili andúlima kene Kapeniam taon-na uring kene Pulu Yili popu turing lku-tembollaliinga ku-moni-takis liiring yima oku Pita walsiku kene niku mele: “‘Nunga ung-bo tunjuli yili-ni lku-tembollaliinga ku-takis tolemú.’ nimbu piliikumulale. Sikaye?” niring kene
MAT 17:25 Pita-ni “Tolemú.” nirim. Kanu-kene Pita lkuna lkundu pupa kene ung te nimbá tirim kene Yesos-ni yu ui walsipa kene nimba mele: “Saimon, nu nambulka niku piliikunuye? Yi nuim kingima-ni ku-moni-takis lupa-lupama liingíndu namelé “Tai.” nilimeleye? “Eninga yambuma kene ku-takis tai.” nilimele mola “Yambu-lupama kene ku-takis tai.” nilimeleye?” nirim.
MAT 17:26 Pita-ni pundu topa nimba mele: “Yambu-lupamandu ‘Ku-takis tai.’ nilimele.” nirim. Aku nirim-na piliipa kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Aku lem kingeliinga yambuma-ni ku-takis naa tungí.
MAT 17:27 Akiliinga-pe ku-takis naa tombulú kene lku-temboll ku-takis liilimele yima-ni olsu kanuku kis piliingí kapula naa tembaliinga no-numúna pukunu uk mundu-pani. Uk mundukunu kene oma te tuni oma akiliinga kerina aká tinjiní kene ku-moni te pemba, ku-moni akili liikunu kene meku pukunu olsunga wasie liiku tere leku ku-takis tui.” nirim.
MAT 18:1 Ena akiliinga Yesos lumbili anduli yima-ni yu mulurumna oku yu walsiku piliiku niku mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambumanga nae aima olandupa molemúye?” niring.
MAT 18:2 Enini walsiring mele Yesos-ni piliipa kene yu kangambula kelú te “Na moliuna ui.” nimba enini muluringna monjupa kene
MAT 18:3 eninindu nimba mele: “Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Eni numanu topele toku kangambula kelúma mele naa mulúngi lem Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú koleana suku aima kapula naa pungí.” niker.
MAT 18:4 Akiliinga, yambu te-ni ‘Na we-yambale molumbu. Nanga bi te olandupa naa mulupili.’ nimba kangambula kelú ili mele molemú yambale yu Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana yambu bi aima olandupa mululiele molemú.” ⸤nirim.⸥
MAT 18:5 “⸤Kangambula ilindu ung te wasie niambu:⸥ Yambu te-ni ‘Na Auliele-nga yambale moliu.’ nimba kangambula ili mele liipa tapunjumba kene yambu kanili-ni aku tembaliinga na liipa tapunjumbako.
MAT 18:6 Akiliinga-pe yambu te-ni ⸤kangambula⸥ kelú ili ⸤mele yambu⸥ te ⸤na ‘Sika’ nimba⸥ tondulu mundupa piliilimú ⸤kangambula⸥ kelále ‘Ulu-kísima tipili.’ nimba ung-kundi tombaliinga ⸤kangambula⸥ kelú kanili na tondulu mundupa piliilimú mele mundupa kelepa liipa bulu símu lem ⸤kangambula⸥ kelále ui ung-kundi naa tupili yambu kanili ku-mulú aima auli te moku toku numina lenjiku ‘Yu kamu kulupili.’ niku paka toku no-numúna aima mania mundulkemelanje aima kapula.
MAT 18:7 “⸤Na⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma kelku liiku bulu siku munduku kilingí uluma ya mana lelemáliinga na enini kondu tekem. Sika aku-sipa uluma wendu ombá akiliinga-pe yambu te-ni nanga yambu te ung-kundi tombaliinga yambu kanili na liipa bulu sipa anju pumu lem ung-kundi tomba yambu kanili mindili nomba aima molupa kis-simba.
MAT 18:8 “Nunga ki-seleni mola kimbu-seleni ulu-pulu-kis te tímu lem kima mola kimbu akusele kari leku wendu mundui. Nu kona mololsiliikunu mindi puni koleana ki-sele mola kimbu-sele naa angiliipili puni kene kapula. Nunga kimbu kima pali we angiliipili tepi naa kumbulupa nomba pepa mindi pumba koleana liiku toku mundungí kene kisele.
MAT 18:9 Mola nunga mongsele-ni méle te kanuku kene numanale-ni ‘Liambuka.’ niku piliikunu ulu-pulu-kis te tinu lem mong akusele ukuku wendu mundui. Nu kona mololsiliikunu mindi puni koleana mongsele naa angiliipili puni kene kapula. Mong tale we angiliipili nu tepi-koleana sukundu liiku toku mundungí kene kisele.” ⸤nirim.⸥
MAT 18:10 “⸤Kangambula⸥ kelú ima ⸤mele yambuma⸥ nga te kanuku kis piliiku ‘Yu korupale.’ niku aima naa teangi. Eninga nokolemele mulú-koleana angkellama taki-taki Tata mulú-koleana molemúna wasie molemele akiliinga ⸤aku naa teai⸥.
MAT 18:11 (Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni ‘Yambu kupulanum lu liiku molku kis-silimele yambuma korupu tepu liambu.’ nimba urum kanili.)” ⸤nirim.⸥
MAT 18:12 “Eni nambulka niku piliikimiliye? ‘Yi te-ni kung-sipsip paip paon monjulka kene, te takara tolkanje, yu-ni sipsip po paon ten kelepa nain we kanuma ma-pangina molangi mundupa kelepa pupa, takara tolka kung-sipsipele kanupa liimbandu korulsiliipa naa pulka.’ niku piliikimiliye?
MAT 18:13 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Sipsip takara tolka kanili kanupa liipa kene sipsip kanili-kene aima lakupa numanu silka. Takara naa tolkemela kanuma we numanu silka.” niker.
MAT 18:14 Aku-sipako eninga Lapa mulú-koleana molemále-ni kangambula kelú ima ⸤mele molemele yambuma⸥ ‘kupulanum lu liiku molku kis-singí kene aima kisele.’ nimba molemúko.” ⸤nirim.⸥
MAT 18:15 “⸤Na lumbili andúlimanga⸥ angin te-ni nu tepa kis-sim lem nu pukunu tepa kis-simba yambale kene wasie else-elsele molangli ulu-pulu-kis kanili yu-ni nu temba mele nikunu si. Nu-ni niní ungele tepa kis-simba angena piliipa kene “Sika tepu kis-sindu.” nim lem angena kene else alsuku kapula-kapula mulunglí.
MAT 18:16 Akiliinga-pe nu-ni niní ungele yu naa pilíímu lem penga nu-ni ‘Ung ili pora nipili akiliinga tembu mele yambu mare kanuku molangi alsupu niambu.’ niku kene, kanungí yambu tale mola yupuku liiku angena molumbana meku oku enini kanuku molangi angenandu ‘Tiluna molambili.’ alsuku ni. Kanu-kene nu-ni tiní kene angenale-ni temba mele yambu kanuma-ni kanuku kene yambu lupamandu kapula temani toku singí.
MAT 18:17 Kanu-kene yu-ni eninga ungele kepe naa pilíímu lem Krais-nga yambu-talapelendu puku nikunu si. Penga Krais-nga yambu-talapele kepe angenale-ni naa pilíímu lem ‘Yu oliunga angin te mólu. Yu ulsukundu molku numanu topele naa tuli yambuma mele molemú lem.’ niku kanai.
MAT 18:18 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ya ma-koleana eni ⸤uluma kene yambuma kene⸥ “Mólu.” ningí kene Pulu Yili-ni mulú-koleana sukundu “Mólu.” nimbáko; eni ma-koleana “Kapula.” ningíma Pulu Yili-ni mulú-koleana sukundu “Kapula.” nimbáko.” niker.
MAT 18:19 “⸤Akiliinga⸥ na-ni enindu ung te wasie nimbu siker: “Eninga yambu tale-ni ya mana “I-sipu mawa teambili.” niku panjíngli lem else-ni mawa tinglí mele mulú-koleana molemú Tata-ni elsengla mawa tinglí mele aku-sipa tenjimba.” niker.
MAT 18:20 Yambu ⸤koltale,⸥ tale mola yupuku, na “eninga Auliele” niku bi leku walsiku, ‘Wasie tapú-topu molemulu.’ niku piliiku liiku máku toku molemelemanga na ⸤sika⸥ enini-kene molemulu-na ⸤mawa tingí mele Tata yu-ni aku-sipa tenjimbale⸥.” nirim.
MAT 18:21 ⸤Yesos-ni yambu ui teku kis-silimelemandu ung-mani aku-sipa sirim⸥ kene yu mulurumna Pita nondupa omba yu walsipa piliipa kene nimba mele: “Auliele, nanga angin te-ni na wale nambi-sipa tepa kis-simba kene na we ‘Mania pupili.’ nimbu kanupu konde tenjumbuye? Wale sepen yu-ni temba mele kanupu konde tenjipu we molupu kene engkaki-sipaliinga ‘Pundu tupili.’ nimbú kene kapulaye?” nirim.
MAT 18:22 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni “Wale sepen ⸤mindi⸥ yu-ni nu tepa kis-simba kene yu-ni tembama kelku alsukunu piliiku naa mului.” ni naa niker. “Wale sepen andret sependi sepen yu-ni nu tepa kis-simba enama pali yu tipili, munduku kelkunu we mului.” niker.
MAT 18:23 “Akiliinga Pulu Yili yi nuim kingele molupa mélema nokulemú akili i-sipa mele: “Walse yi nuim king te-ni yunga kongun nukunjuring kendemande-yima kene pundu angiliirim-ma ‘Ekupu kanupu kaí tepu kene “Pundu tangi.” niambu.’ nirim.
MAT 18:24 Aku-sipa nirim kene kingele-ni ku-moni ten millien kina mele ui pundu angiliirim yi te kumbi-leku yu mulurumna meku uring.
MAT 18:25 Akiliinga-pe yu kapula ku-moni pundu akili tomba kupulanum te aima naa lirimeliinga auliele-ni nimba mele: “Kapula, yi ili kene yunga ambu kangambulama kene yunga mélema pali kene maket teku ku-moni liiku kene ku-monele oku pundu tunjai.” nirim.
MAT 18:26 Aku nirimeliinga piliipa kene kendemande-yili-ni yi-nuimeliinga kumbi-kerina koporungu langupa tamalu pepa mawa tepa kene nimba mele: “Nu-ni na kondu kolkunu we nokuku muluyo. Na-ni pundu pali tombu.” nirim.
MAT 18:27 ⸤Kanu-kene⸥ yi-nuimele-ni yunga kendemande-yili aima kondu kolupa yu kendemande-yili kene pundu angiliirim-ma pali “Yu tipili. Alsukunu pundu naa tani.” nimba kamu kanupa konde tenjipa yili ka naa sipa “We pui.” nirim.
MAT 18:28 Akiliinga-pe ⸤ka singí tiring⸥ kendemande-yi kanili yu pena pupa kendemande-yi te yunga ku wan andret kina mele sirimele kanupa kene, yu pupa yunga numina ambulupa ‘Yu kulupili.’ nimba ambulupa elkele lakurupa kene “Nanga ku-moni sirindele pundu tui!” nirim.
MAT 18:29 Aku tirim kene yu-ni tomba tirim yili yunga kumbi-kerina koporungu langupa tamalu pepa mawa tepa kene nimba mele: “Nu-ni na kondu kolkunu we nokuku muluyo. Na-ni pundu pali tombu.” nirim.
MAT 18:30 Akiliinga-pe kendemande-yi lupale-ni “Mólu, aima isili pundu tui!” nimba kene “Nu ka-lkuna pekunu kene pundu toku pora siku wendu wani.” nimba yu ka sipa ka-lkuna panjurum.
MAT 18:31 Yu-ni aku tirim mele kendemande-yi wema-ni kanuku kene enini numanu kis panjiku puku eninga yi-nuimelendu kendemande-yisele tiringli kanuring mele kundi turing.
MAT 18:32 Kanu-kene yi-nuimele-ni aku niring mele piliipa kene kendemande-yi yunga pundu “Naa toku we pui.” nirim kendemande-yi kanili “Yandu ui.” nimba kene yunundu nimba mele: “Kendemande-yi kisele, nu-ni na tondulu munduku mawa tínu-na nu na-kene pundu aima auli-tepa angiliirimele “Yu tipili, pundu naa tui.” nimbu kene we kanupu konde tindu kanili.
MAT 18:33 Pe na-ni nu we kondu kulundu mele nu-ni aku-sikunu kendemande-yi te nambimuna kondu naa kulúnuye?” nirim.
MAT 18:34 Yi-nuimele-ni yu arerembi kolupa kene ka-lku nokuku ka-lkuna piring yambuma toku mindili kunjuring yima yu liipa sirim. Yu-ni nimba mele: “Nu mindili noku kene pundu tani. Ui pundu pali toku pora sikunu kene penga mindi wendu wani. Ui mólu.” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 18:35 ⸤Yesos yu-ni aku nimba kene ung-ekaliinga pulele kamu nimba mele:⸥ “Aku-sipako, angenali-ni eni aku-siku teku kis-singí kene eni kerina mindi “Mania pupili. Mundupu kelker.” we niku, sika munduku naa kelku, we numanale-ni piliiku mulúngi lem, ⸤kendemande-yilinga yi-nuimele-ni kendemande-yili tepa kis-sirim mele⸥ mulú-koleana molemú Tata-ni kanuku konde naa tenjiku we numanale-ni piliiku mulungí yambu kanuma eninga ulu-pulu-kisma ‘Mania naa pupili.’ nimba, we kanupa konde naa tenjipa ulu-pulu-kis kanumanga “Mindili nangi.” nimba aku tembako.” nirim.
MAT 19:1 Yesos-ni aku-sipa ungma nimba pora sipa kene, kolea Gallalli distrik mundupa kelepa kolea Judia distrik pupa no Jodan lumbiliipa nekendu purum.
MAT 19:2 Kanu-kene yambu pulele yu lumbili uring kene yunu-ni kuru turum yambuma tepa kaí tirim.
MAT 19:3 Perisi-yi mare yu mulurumna oku ‘Yunu nambulka nimbánje? Nimba kis-simbanje manda lepu piliamili.’ niku yu walsiku piliiku kene niku mele: “Yi te-ni yu-yunu piliipa kene yunga ambale “Kamu pui.” nimbá kene kapula temba mola aku temba kene ung-mani te liipa su simbaye?” niring.
MAT 19:4 Yunu-ni anju pundu topa nimba mele: “Pulu Yili-ni ung nirim yunga bukna molemú mele kanuku kambu naa túngiye? Ui-pulu-pulu, Pulu Yili-ni mélema tepa kene, yu-ni yambu tembandu yili kene ambale kene tepa kene
MAT 19:5 nimba mele: “Aku-sipu tindeliinga yi te-ni ambu te liipa kene yunga anum lapasele mundupa kelepa yunga ambale kene elsele tiluna tapú-toku pekulu kangi tiluele mele ⸤molkulu elsengla numanu tiluna pupili⸥ mulunglí.” nirim kanili naa pilííngiye?
MAT 19:6 Pulu Yili-ni aku-sipa nirimeliinga yi te ambu te liilimú kene kangiele tiluele mele molembeláliinga elsele alsuku tale mele naa molembele, elsele yambu tiluele mele molembele. Yambu tiluele molembele akiliinga Pulu Yili-ni ambu yi tale ‘Tiluele molangli.’ nilimú ambu yisele yambu te-ni kelku liiku lupa-lupa naa mundangi. Aku tíngi lem kapula naa temba.” nirim.
MAT 19:7 Aku-sipa nirim kene enini niku mele: “Aku lem Moses-ni ung-mani te sirim mele nambimuna sirimuye? Moses-ni nimba mele: “Yi te-ni yunga ambalendu ‘Kamu pupili.’ nimba makorombandu ambale “Kamu pui.” nimbá mele pepá te topa ambale sipa kene yunundu “Kamu pui.” nimba aku tipili.” nirim kanili.” niring.
MAT 19:8 Yesos-ni nimba mele: “Moses-ni sika aku-sipa nirim akiliinga-pe eni kara puku Pulu Yili-ni ambu yisele kapula-kapula mulunglí mele ung-mani sirimele liiku su siku naa piliiku liiringeliinga yu-ni “Aku teangi.” nirim. Akiliinga-pe ui-pulu-pulu ⸤Pulu Yili-ni mélema koela tepa mimi tirim kene⸥, ung-mani aku-sipa te naa pirim akiliinga
MAT 19:9 na-ni eni i-sipu nimbu siker: “Yi te-ni yunga ui liilimú ambale makurupa “Kamu pui.” nimba kene kelepa ambu te liilimú kene yi akili-ni waperanale telemú. Yili-nga ambale-ni yi te kene waperanale tímu lem kapula topa makurumba. We mólu. (“Pui.” nimba makorolemú ambale penga yi te-ni yu liilimú kene yi kanili kepe waperanale telemúko.)” niker.” nirim.
MAT 19:10 ⸤Yu-ni aku nirim-na piliiku kene⸥ yu lumbili anduli yima-ni yunundu niku mele: “Yi te-ni ambu liilimú kene nu-ni nikinu mele aku-siku mulunglí mele ung-mani te molemú lem yi te ambu naa liilkanje kapula.” niring.
MAT 19:11 Akiliinga-pe Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Ung⸤-mani siker⸥ ili yambuma-ni pali kapula naa piliiku liingí. ⸤Pulu Yili-ni⸥ makó topa tonduluma simba yambuma mindi kapula ⸤ambuma yi naa puku yima ambu naa liiku⸥ tingí.
MAT 19:12 Yi mare anupili-ni melemele kene ambuma kene tiluna tapú-toku peku ulu-kísima tingí tondulu te naa pelemú. Yi mare ‘Ambuma kene tiluna naa peangi.’ niku eninga láka tonjilimele. Mare-ni eni-enini ‘Yi nuim king Pulu Yili-nga yima molupu yunga kongunuma mendepulu tenjamili.’ niku enini eni-enini mi leku ambu naa liilimele. Ung ili yambu piliiku liingí yambuma piliai.” nirim.
MAT 19:13 Kanu-kene yambuma-ni eninga kangambulama ‘Yesos yunga kili-ni ambulupa Pulu Yili-kene eninga popu toku mawa tinjipili.’ niku yu mulurumna meku uring kanuku kene Yesos lumbili andúlima-ni ung-mura teku kene ⸤“Naa meku wai.”⸥ niring.
MAT 19:14 ⸤“Mólu.” niring-na⸥ kanupa kene Yesos-ni nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambu-talape akili kangambula ima mele molemele akiliinga eni kangambula ima na moliuna wangi pipi siku “Mólu.” naa niai.” nirim.
MAT 19:15 Aku nimba kene yu-ni kangambulama ⸤kondu kolupa⸥ yunga kili-ni enini tilu-tilu nimba ambulupa kene kolea kanuna mundupa kelepa purum.
MAT 19:16 Walse yi te Yesos mulurumna omba yunundu walsipa piliipa kene nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, na nambulka ulu kaiéle tembu kene kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele liimbuye?” nirim.
MAT 19:17 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu-ni na nambimuna ulu kaiélendu walsiku piliikunuye? Yambu tilu mindi kaí molemú. Nu-ni ‘kona molupu konjupu mindi puli ulu-pulele liimbu.’ nikunu pilíínu lem ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani ⸤Moses-ni yandu nimba sirim-ma⸥ teng panjiku teku mului.” nirim.
MAT 19:18 Yili-ni walsipa kene nimba mele: “Ung-mani akumanga témandu nikinuye?” nimba walsurum kene Yesos-ni pundu topa nimba mele: “ “Yambu toku naa konjai.” nimba, “Ambu yi púlima mola yi ambu líílima yambu lupama kene waperanale naa teai.” nimba, “Mélema wa naa liai.” nimba, “Yambumanga kot gólu toku naa tenjai.” nimba,
MAT 19:19 “Aminiali laniali kene teku konjuku, ung ningí mele piliiku liiku teku molai.” nimba, “eni-enini lupa-lupa numanu monjuku eninga kangiele eni-enini kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko pulu lelemú yambuma numanu monjuku nokuku molai.” nimba, ung-mani akuma sirim pelemú kanili.” nirim.
MAT 19:20 Aku nirim-na piliipa kene yi-kanguwa kanili-ni nimba mele: “Na ung-mani kanuma pali piliipu liipu tepu moliu. Pe ekupu nambulka ulu te olandupa teambuye?” nimba walsurum.
MAT 19:21 Yesos-ni yunundu pundu topa nimba mele: “Nu ‘kamu yi sumbi niliele molambu.’ nikunu pilíínu lem nu pukunu nunga méle nosulluma pali ku-moni liikunu kene, ku-moni liiníma yambu-korupama moke teku sikunu kene na lumbili ui.” nirim. “Nunga ⸤mana-⸥mélema aku tiní kene mulú-koleana nunga méle lupa-lupa kaí pulele lemba.” nirim.
MAT 19:22 Yi-kanguwa kanili méle aima lupa-lupa kaí pulele nosurumeliinga Yesos-ni yunundu aku nirimeliinga piliipa kene yu numanu kis panjilsiliipa anju purum.
MAT 19:23 ⸤Aku tirimeliinga kanupa kene⸥ Yesos-ni yu lumbili andúlimandu nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu yambu-kamakoma aima mindili siku sukundu pungí.
MAT 19:24 Enindu alsupu niker: ‘Kung-kemel akili ⸤kung aima auli te akiliinga-pe⸥ kalé suruli kupulanum-na sukundu pumbandu mindili laye-kolse mele sipa kene pumba. Akiliinga-pe yambu-kamakoma Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu mindili aima lakuku mele siku pungí.’ niker.” nirim.
MAT 19:25 Aku nirim-na piliiku kene yunga lumbili andúlima aima mini-wale munduku suru niku kene anju-yandu tombulku kene niku mele: “Aku lem mindili nolkemela kupulanum-na nae kapula wendu pupa, molupu konjumulú kupulanum-na pumbaye? Te mólunje.” niring.
MAT 19:26 Yesos-ni enini nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele: “Sika yambuma eni-enini kapula mólu akiliinga-pe Pulu Yili-ni kapula tenjimba. Pulu Yili yu-ni uluma pali kapula telemú. Ulu te yu-ni kapula naa temba te mólu.” nirim.
MAT 19:27 Yu-ni aku nirim piliipa kene Pita-ni yunundu nimba mele: “⸤Pe oliu-kene nambulka ulu te wendu ombáye?⸥ Oliu oliunga mélema pali mundupu kelepu nu lumbili pulimulaliinga méle nambulka mélema liimulúye?” nirim.
MAT 19:28 Yesos-ni nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Penga ⸤Pulu Yili-ni⸥ mélema pali ‘kona pupili.’ nimbá kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili yunga yi nuim king polu talang tondulu púlina molupa yambuma nokumba kene, eni na lumbili andolemele yima wasie yi nuim king polu engkaki-rurepunga molku kene, Isrel-yambu talape rurepu nukungí.” niker.
MAT 19:29 Yambu na numanu monjuku nanga kongun tinjingíndu eninga lkuma, anginipili, kimulupili, anupili, lapalii, kangambulama, koleama, akuma munduku kelemele ⸤mele kelengí⸥ yambuma pali, ya ma-koleana aima méle pulele ola-kilia liiku kene, kona molku konjuku mindi puli ulu-pulele liingíko.
MAT 19:30 Akiliinga-pe ekupu auli molemele yambumanga pulele penga ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana⸥ yambu-korupama mulungí; ekupu korupa pupili molemele yambuma penga yambu-aulima mulungí.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 20:1 ⸤Yesos-ni yunga lumbili anduli yimandu ung te wasie nimba mele:⸥ “Niker ung akiliinga ⸤ung te niambu⸥: Pulu Yili-ni yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa mele: “Walse punie pulu yi te-ni ‘Kongun tinjili yi mare yunga unji-waen puniena kongun tenjangi.’ nimba aima ipulam-ui pupa lii-purum.
MAT 20:2 “Kongun teangi.” nimba liirim yimandu nimba mele: “Ekupu tingí enaliinga eni ku-moni ten kina ten kina nimbu méle kalombu.” nirim kene enini “Kapula.” niring kene yu-ni enini yunga unji-waen puniena “Kongun teangi pai.” nimba enini liipa mundurum.
MAT 20:3 Penga, ipulam-ui nain killok mele tirim kene, yunu kelepa yambuma máku turing koleana pupa yi mare akuna we angiliiring kanupa kene
MAT 20:4 eninindu nimba mele: “Eni kepe ⸤nanga⸥ unji-waen puniena kongun tenjangi pai. Penga na-ni eni ku-moni kapula-mele kalombu.” nirim
MAT 20:5 kene enini puring. Penga ai-tangili kene kepe, ipinjali ena tre-killok mele kene kepe, kelepa aku-sipa pupa yi mare wasie liirimko.
MAT 20:6 Ipinjali ena paip-killok mele kene ⸤alsupa⸥ pupa yi mare we angiliiring-na kanupa kene eninindu nimba mele: “Enaliinga pali kongun naa teku ya ilinga nambimuna we angiliimiliye?” nirim.
MAT 20:7 Enini yunundu niku mele: “Yi te-ni oliu kongununa naa líímu-na we angiliimulu.” niring. Yu-ni eninindu nimba mele: “Eni kepe ⸤nanga⸥ unji-waen puniena kongun tenji-pai.” nirim.
MAT 20:8 Ena pora nirim kene unji-waen punie pulu yili-ni yunga kongun nukuli yilindu nimba mele: “Kongun tekemele yima ‘sukundu wai.’ nikunu eni kongun tíngeliinga méle kalonindu aima aeleku úngi yima pulu monjuku méle kalulsiliiku puku, kumbi-leku úngi yima aima aeleku méle kalui.” nirim.
MAT 20:9 ⸤Aku nirim kene⸥ ipinjali ten killok mele tirim kene “Kongun tenjangi.” nimba liirim yima ⸤kumbi-leku⸥ oku ten-kina ten-kina nimba sirim liiring.
MAT 20:10 Aeleku oku kongun tinjiring yima ku-moni aku-siku liiring kanuku kene kumbi-leku oku kongun tinjiring yima oku kene ‘Oliu ku-moni olandupa mele liimulú.’ niku piliiring akiliinga-pe enini ten-kina ten-kina nimba sirim liiringko.
MAT 20:11 Liiku kene enini punie pulu yilindu ung-mura teku kene niku mele:
MAT 20:12 “Aeleku úngi yima ena-mong tilu mindi kongun tíngi, oliu ipulam-ui ombu kongun auli-tepu tímulu, ena auli te-ni oliu aima num kanili, akiliinga-pe enini kene oliu kene ku-moni kapula-kapula teku sikenele, kapula naa tekem.” niring.
MAT 20:13 Yu-ni eninga yi te-ndu pundu topa nimba mele: “Kangale, na-ni nu tepu kis naa siker. “Ten-kina simbu.” nindu kene “Kapula.” ninu kanili.
MAT 20:14 Ku sikerale liiku mekunu pui. Nanga numanale-ni mindi piliipu kene aelepa um yili kepe nu siker mele yu aku-sipu sindu.
MAT 20:15 Nanga nosiliu mélemanga numanale-ni piliipu kene kapula naa tembuye? Mola penga úngi yima ku-moni auli-tepu síndeliinga nu numanu kis piliikunuye?” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 20:16 ⸤Ung-eku akili topa pora sipa kene ung-ekaliinga pulele kamu nimba mele:⸥ “Aku-sipako, aeleku ungí yambuma ⸤Pulu Yili-ni nokulemú talapena sukundu⸥ kumbi-leku pungí; kumbi-leku ungí yambuma aeleku pungí.” nirim.
MAT 20:17 Kanu-kene Yesos kolea-auli Jerusallem pumba purum kene yunga lumbili anduli yi engkaki-rurepu akuka ‘na kene enini kene oliuliu molamili.’ nimba enini liipa anju memba pupa kene eninindu nimba mele:
MAT 20:18 “Piliai. Oliu Jerusallem pumulú pukumulu. Akuna pumulú kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili yi te-ni ‘Tangi.’ nimba Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku mani siku ung-bo tonjilimele yima kene, liipa simba. Kanu-kene enini yu kot tenjiku ‘Yu kulupili tangi.’ niku kene
MAT 20:19 Juda-yi naa molemele yima liiku singí. Kanu-kene yi kanuma-ni yu ung-taka tonjuku, ka-pulsa-ni toku, ‘Yu kulupili.’ niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjingí. Kolupa kene sumbulu yupuku-sipaliinga Pulu Yili-ni yunundu ‘Lomburuku ola mului.’ nimbá.” nirim.
MAT 20:20 Penga-mele, Seperi-málu Jemis kene Jon-selenga anum Yesos mulurumna omba koporungu langupa nimba mele: “‘Nu ulu te teani.’ nimbu mawa tembu okur.” nirim kene
MAT 20:21 Yesos-ni ambalendu nimba mele: “Nambulka ulu te ‘na-ni tenjambu.’ niku nikinuye?” nirim. Ambale-ni nimba mele: “Nu penga yi nuim kingele muluni kene nanga kang tale ⸤‘i-sele nu-kene wasie yi-nuimima molamili.’ nikunu⸥ ‘te nunga ki-bokundu monjukunu te nunga ki-tarukundu monjani.’ nimbu mawa teker.” nirim.
MAT 20:22 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Mawa tekemele mele eni piliiku naa kongnjukumele. Na nondupa no-mingina no nombále else kapula nunglíye?” nirim kene elsele-ni “Kapula nombulú.” niringli.
MAT 20:23 Yu-ni elselendu nimba mele: “Na no-mingina no nombále penga else aima sika nunglí akiliinga-pe na-ni else “Nanga wangu-selenga oku molangli.” nimbále kapula naa temba. Tata-ni yunu akuna mulunglí-sele kórunga makó turum.” nirim.
MAT 20:24 Anginingli ⸤Jemis kene Jon-seleni ‘Yesos-nga wangu-selenga molambili.’⸥ niku mawa tiringli mele piliiku kene lumbili anduli yi rurepunga tale ⸤wema-ni⸥ elsele-kene numanu kis piliiring.
MAT 20:25 Kanu-kene Yesos-ni enini “Wai.” nimba kene, eninindu nimba mele: “Oliu Juda-yambumanga ulsukundu molemele yambu-talapemanga yi-nuimima eninga yambuma tondulu munduku nokuku kongun tondulu púlima taki-taki silimele. Yi bi molemú yima eninga yambuma ‘Mindili nangi.’ niku nokolemele. Yambuma-ni eninga yi-nuimimanga ungma liiku su singí kupulanum te naa lelemú. Aku-siku telemele mele eni piliilimili kanili.
MAT 20:26 Akiliinga-pe ⸤we-yambumanga yi-nuimima-ni eninga yambuma tondulu munduku nokolemele mele na lumbili anduli yima⸥ eni-enini aku-siku anju-yandu naa teangi. Eninga yi te ‘Na bi lakupa mulupili. Na yi-auliele molambu.’ nimbá yi kanili aima eninga kongun tinjili yili mulupili.
MAT 20:27 ‘Na eninga yi-nuimele molupu eni nokambu.’ nimbá yili aima eninga kongun kendemande tinjili yili mulupili.
MAT 20:28 Aku-sipako, Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kepe ‘Yambumanga yi-auliele molupu enini nokambu. Enini nanga kongun tinjili kendemande-yambuma molangi.’ nimba naa urum. ‘Yambumanga kongun tinjili kendemande-yili molupu enini tepu liipu, ulu-pulu-kisma-ni enini ka sipa nokulemú mele naa tipili kapula molangi akiliinga na yambu puleliinga nimbu pundu tonjupu nanga kangiele sipu, eninga nimbu alko topu kolunjambu.’ nimba urum.” nirim.
MAT 20:29 Yesos kene yunga lumbili anduli yima kene enini kolea-auli Jeriko munduku kelku pungí puring kene we-yambu pulele yu lumbili puring.
MAT 20:30 Kanu-kene mong kis lirim yi tale kupulanum alsena molkulu Yesos omba purum mele piliikulu kene yunundu tondulu nangale tokulu walsikulu kene nikulu mele: “Auliele, ⸤Yi Nuim King⸥ Depit-ni Kalupa Liirim Yili, olsu kondu kului.” niringli.
MAT 20:31 Yambuma-ni elsele ung-mura teku “Ung naa nikulu táka-nikulu molale!” niring. Akiliinga-pe elsele-ni aima tondulu nangale toku walsikulu kene nikulu mele: “Auliele, Depit-ni Kalupa Liirim Yili, olsu kondu kului!” niringli.
MAT 20:32 Yesos we angiliipa kene “Else wale.” nimba kene elselendu nimba mele: “Na-ni else nambulka tenjambu niku piliikimbiliye?” nirim kene
MAT 20:33 mong kis lirim yisele-ni nikulu mele: “Auliele, ‘olsunga mongsele ‘Alsupa mong kaí lipili.’ niani.’ nimbu piliikumbulu.” niringli.
MAT 20:34 Kanu-kene Yesos-ni elsele kondu kolupa mongselenga ambulurum kene lkisipa elsengla mongsele kaí lirim, mélema kanukulu kene, Yesos lumbili puringli.
MAT 21:1 ⸤Yesos kene yunga lumbili anduli yima kene⸥ enini kolea-auli Jerusallem nondupa oku, ma-pangi te ‘Unji Ollip Punie Lili Ma-Pangiele’ nili akuna kolea-kelú Betepas uring. Kanu-kene Yesos-ni yunga lumbili anduli yi tale liipa mundupa,
MAT 21:2 Elselendu nimba mele: “Ne kolea-kelú kanukumbele akuna pukulu kene kung-dongki te ka teku panjingéle kene yunga walále wasie ne sukundu mulunglí kanukulu, puku posukulu meku wangli pale.
MAT 21:3 Pusinglí teku mulunglí kene yambu te-ni elsendu ung te nim lem else-ni i-siku niangli: “Auliele yu-ni ‘Kung-dongkele mipili.’ nimu-na ombu liikimbulu.” niangli. Aku ninglí kene yu-ni sumbi-sipa “Kapula, meku pale.” nimbá.” nirim.
MAT 21:4 Aku-sipa wendu urumeliinga kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te-ni ulu te penga wendu ombá mele ui nirim mele kamu wendu urum. Akili i-sipa mele:
MAT 21:5 “Eni kolea-auli Sayon yambumandu i-siku niangi: “Kanai! Eni molemelena eninga yi nuim kingele okum. Yu yi bi naa mululi yili mele táka-nimba molemále kung-dongki bulu-mingina molupa okum. Kung-dongki tenga waláliinga bulu-mingina molupa okum.” niku, niku sai.” nirim kanili. ⸤Aku nirim mele Yesos-ni tirim.⸥
MAT 21:6 Kanu-kene lumbili andulisele pukulu Yesos-ni “Te-pale.” nirim mele ti-puringli.
MAT 21:7 Elsele-ni kung-dongkele kene yunga walále kene meku okulu kene, elsengla mulumbalema posukulu, dongki-selenga bulu-mingina ola pauwa tunjuringli kene Yesos kanuna ola mulurum.
MAT 21:8 Yambu máku turingmanga pulele-ni eninga mulumbalema posuku yu ombá kupulanum-na pauwa tolsiliiku puku, mare-ni yala-gomú languku liiku yu ombá kupulanum-na pauwa tolsiliiku puring.
MAT 21:9 Kumbi-leku puring yambuma-ni kepe aeleku puring yambuma-ni kepe unji ambululiiku puku kene niku mele: “⸤Yi Nuim King⸥ Depit-ni Kalupa Liirim Yili ‘Bi ola mulupili.’ niamili. Pulu Yi Yawe-ni liipa mundurum-na yunga kongunale tenjimba okum yili molupa kunjupili. Mulú-koleana ola yunga bi ola pípili.” nilsiliiku puring.
MAT 21:10 Yesos Jerusallem suku purum kene kolea-auli kanuna sukundu muluring yambuma pali numanu pulele liiku munduku kene “Ili yi naeye?” niring.
MAT 21:11 Máku toku muluring yambuma-ni niku mele: “Ili Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi-Yesos, kolea Gallalli distrik Nasaret taon yi te.” niring.
MAT 21:12 Yesos ⸤Jerusallem suku pupa kene,⸥ Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna ⸤“Juda-yambu naa molemele yambuma ‘Pulu Yili popu tamili.’ niku máku tolemele kolea” niring akuna⸥ suku pupa kanupa kene akuna mélema maket teku muluring yambuma kene, mélema taropu toku liiku muluring yambuma kene akuma kanupa kene enini pali topa makurupa, ku-moni lupa-lupama taropu toku anju siring yambumanga poluma kene, kera-waembonu maket tiring yambumanga mania muluring poluma kene, topa kongndupa, topa bulu-bale sipa kene,
MAT 21:13 eninindu nimba mele: “Pulu Yili-nga bukna ung te i-sipa mele nilimú: ‘Yambuma-ni nanga lkulindu “Pulu Yili-kene popu topu ung nilimulu lkuli.” ningí.’ kanili. Ung aku-sipa molemú akiliinga-pe eni lku ili ‘wa nolemele yambuma mo toku molemele lkuli’ mele niku piliiku kene aku-siku telemele.” nirim.
MAT 21:14 Kanu-kene Yesos lku-tembolluna mulupili yambu mong kis lili, kimbu-ki kis lirim yambu pulele yunu mulurumna uring kene yunu-ni enini tepa kaí tirim.
MAT 21:15 Akiliinga-pe yunu-ni we-yambu te-ni kapula naa telka ulu-tondulu kaíma tirim mele kene, lku-tembolluna kangambulama-ni tondulu nangale toku kene niku mele: “Yi Nuim King Depit-ni Kalupa Liirim Yili ‘Bi ola mulupili.’ niamili.” niring mele kene, ulu kanusele wendu urum mele kanuku kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Pulu Yili-nga ungmanimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene enini numanu kis panjiku kene
MAT 21:16 Yesos walsiku piliiku kene niku mele: “Andi kangambulama-ni ung nikimili mele nu ⸤naa⸥ piliikunuye?” niring. ⸤Akiliinga-pe⸥ Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na piliiker. ⸤Andi kangambulama-ni tekemele mele⸥ ung te bukna molemú mele eni naa kanolemeleye? Kanili i-sipa mele molemú: ‘Kangambula-kelúma kene kangambula-pamema kene ⸤Pulu Yili⸥ nu aima kape ningí mele mani sirinu.’ ung akili bukna molemú mele eni naa kanolemeleye?” nirim.
MAT 21:17 Aku-sipa nimba kene yunu yi kanuma mundupa kelepa kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ ulsukundu pupa kolea-kelú Betani pupa akuna pirim.
MAT 21:18 Ipulam-ui ⸤Jerusallem nondupa lirim kolea Betani mundupa kelepa Yesos⸥ alsupa kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ pumba purum kene yunu engle turum.
MAT 21:19 Kanu-kene yunu urum kupulanum kéluna unji-pik te angiliirim kanupa kene nondupa pupa kanurum kene unji-mong te topa naa pirim, gomú mindi tirim kanurum. ⸤Gomú mindi tirimu-na⸥ kanupa kene “Nu alsukunu mong te naa tani.” nirim kene unji-pik kanili walsekale kulurum.
MAT 21:20 Ulu akili wendu urum mele kanuku kene yunga lumbili anduli yima-ni aima mini-wale munduku kene niku mele: “Unji-pik ili nambi-tepa kene walsekale kulumuye?” niku walsiring.
MAT 21:21 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni numanu tale tepa naa pípili ⸤Pulu Yili-ni nanga ungele sika piliimbaliinga nimbú mele ‘aima sika wendu ombá.’ niku⸥ tondulu munduku pilííngi lem na-ni unji-pik ili tindu mele kapula tingí. Unjima mindi móluko. Ne ma-pangielendu “Ungú toku numú-kusana sukundu pui.” ningí kene pumbako.
MAT 21:22 ‘Oliu ⸤Pulu Yili-ni aima sika liipa tapunjumbaliinga ‘Teamili.’ nimulú mele sika kapula aku-sipu temulú.’ mola ‘Nimulú kene sika aku-sipa wendu ombá.’ niku⸥ tondulu munduku piliiku kene ⸤Pulu Yili-kene⸥ ung niku mawa tingí mele pali Pulu Yili-ni sika tenjimbaliinga ulu kanuma sika wendu ombá.” niker.” nirim.
MAT 21:23 Kanu-kene Yesos ⸤kamu Jerusallem omba⸥ lku-temboll keri-puluna omba, yambuma ung-bo tonjupa mani sipa mulurum kene yi mare, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene enini oku yunu walsiku piliiku kene niku mele: “Nu namba nambulka nambale liikunu kene kongun ili telluye? Nae-ni kongun ili ‘Ti-pui.’ nimba nu nambale sipa liipa mundurumye?” niring.
MAT 21:24 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni eni ung te walsipu piliimbuko. Pe na-ni eni walsimbu mele eni na sumbi-siku pundu toku níngi lem ‘Na kongun ili teambu.’ nimba namba sirimeliinga pulele eni nimbu simbuko.
MAT 21:25 ⸤Na-ni i-sipu eni walsipu piliiker:⸥ Ui ⸤No-Liinjili⸥ Jon omba yambuma no liinjirim kene yunu mulú-koleana molemú yilinga kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim mola ya mana-yambumanga kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirimuye? ⸤Nae-ni “Ti.” nirim-na tirimuye? Niku sai.⸥” nirim. ⸤Yu-ni aku-sipa walsurum mele piliiku kene⸥ eni-enini tombulku niku kene niku mele: “Yu-ni walsikem mele oliu-ni pundu topu, “⸤Jon⸥ yunga mulú-koleana ⸤molemú yilinga kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim⸥.” nímulu lem yu-ni oliundu nimba mele: “Aku lem eni Jon-ni nirim ungele nambimuna ‘Ung ili sika.’ niku naa piliiku liiringiye?” nimbá.
MAT 21:26 Mola oliu-ni nimbu mele: “Yu mana-yambumanga ⸤kongun tenjimbandu yambuma no liinjirim⸥.” nímulu lem we-yambuma-ni ‘oliu tungínje’ nimbu mundu-mong tenjikimulu. We-yambuma-ni ‘⸤No-Liinjili Jon⸥ yunga aima sika Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te mulurum.’ niku piliilimili akiliinga oliu nambi-temulúnje?” niku eni-enini aku-siku tombulku niring.
MAT 21:27 ⸤Eni-enini aku-siku anju-yandu tombulku niku kene⸥, Yesos-ndu pundu toku niku mele: “⸤Nu-ni walsikenu mele⸥ oliu naa piliikumulu.” niring. Aku-siku niring kene piliipaliinga Yesos-ni eninindu nimba mele: “Kapula. ⸤Na-ni eni walsiker ungeliinga ung te pundu toku naa nikimilieliinga⸥ eni na walsikimili ungeliinga ung te pundu topu nandu kongunili ‘Ti-pui.’ nimba na liipa mundupa namba sirim yilinga bili eni naa nimbu simbuko.” ⸤nirim.⸥
MAT 21:28 ⸤Yesos-ni alsupa Juda-yambu kanumanga yi-aulimandu nimba mele:⸥ “Eni nambulka niku piliikimiliye? Yi te yunga kang tale muluringli. Yu pupa kang-komalendu nimba mele: “Kangale, ekupu nu unji-waen puniena pukunu kongun ti-pui.” nirim.
MAT 21:29 “Yu-ni pundu topa lapandu “Mólu, na naa pumbu.” nirim, akiliinga-pe penga yunga numanu topele topa kene purum.
MAT 21:30 “Lapa pupa kang-komalendu nirim mele aku-sipa kang-akelealendu nirim ⸤kene⸥ yunu-ni pundu topa “Te-pumbu.” nirim, akiliinga-pe naa purum.
MAT 21:31 “Kang kanuselenga nae-ni lapanga ungele piliipa liipa tirimuye?” nirim. Enini pundu toku “Kang-komale.” niring. Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni ⸤Juda-yambumanga yi-aulima⸥ Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú talapena sukundu ⸤kumbi-leku naa pungí⸥. Ku-moni-takis liili yima kene wapera tuli ambuma kene ⸤yambu kanuma, eni Juda-yambumanga yi-aulima-ni kanuku kis piliilimilima⸥ kumbi-leku pungí.” niker.
MAT 21:32 ⸤No-Liinjili⸥ Jon omba eni sumbi-siku mulungí kupulanumele liipa ora sirim kene enini yu nirimele ‘Gólu tokum.’ niku piliiku yunga ungele piliiku naa liiringeliinga-pe ku-moni-takis liili yima kene wapera tuli ambuma kene yunu-ni nirim ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring. Akiliinga-pe ambu yi kis kanuma-ni aku tiring kene kepe kanuku kene ‘Numanu topele topu ‘Yunu-ni sika nikem.’ nimbu tondulu mundupu piliamili.’ naa niringko. Akiliinga, ⸤ambu yi “Tepu kis-silimulu.” niku numanu topele tolemele kanuma Pulu Yili molemúna kumbi-leku pungí⸥.” ⸤nirim.⸥
MAT 21:33 ⸤Aku nimba kene Yesos-ni yi-auli kanumandu alsupa nimba mele:⸥ “Ung-eku te wasie tambu piliai: “Kolea pulu yi te-ni unji-waen punie tepa kene pala tirim. Puniena sukundu luikolu ukupa no-waen kingí tepa monjumbandu tepa mimi tepa kene pe punie nukungí lku-takae te polu kulupa ola takurum. Yi mare kanupa liipa kene eninindu nimba mele: “Nanga puniele tápu tenjiku unji-monguma lkeku nokunjangi. Penga unji-waen-mong polu tomba kene unji-monguma moke tepu, kongun tinjingí méle mare eni liangi mare na liambu.” nimba punie kanili enini sipa kene yu kolea ⸤sulu⸥ tenga pupa mulurum.
MAT 21:34 Kanu-kene penga unji-waen-mongma polu tomba tirim kene punie pulu yili-ni yunga kendemande-yi mare “Nanga unji-waen-mongma sangi puku liiku menjiku wangi pai.” nimba punie nukuring yima muluringna liipa mundurum.
MAT 21:35 Akiliinga-pe kendemande-yima ⸤uring kene⸥ punie nukuli yima-ni enini ambolku liiku kene te kimbulú-ni toku, te toku konjuku, te ku-mulú-ni turing.
MAT 21:36 Alsupa punie pulu yili-ni kendemande-yi mare pulele mele liipa “Nanga unji-waen-mongma liinji-pai.” nimba liipa mundurum, ui kendemande-yi koltale mele liipa mundurum. Akiliinga-pe punie nukuli yima-ni ui-pulu-pulu uring kendemande-yima-kene tiring mele penga kendemande-yi uringma-kene akuko tiring.
MAT 21:37 Kanu-kene punie pulu yili yunu-ni ⸤numanale-ni piliipa kene⸥ ‘Nanga kangale ai siku mundu-mong tenjiku yunga ungma piliiku liiku, yunu unji-waen-monguma singí.’ nimba piliipa kene yunga málale liipa mundurum.
MAT 21:38 Akiliinga-pe punie nukuli yima-ni punie pulu yilinga málale ombá urum kanuku kene eni-enini niku mele: “Andi okum yili penga lapanga moya-méle simbama liimba yili okum. Yunu topu konjupu punie ili oliu kamu liamili.” niku kene
MAT 21:39 enini yunu ambolku liiku puniena makuruku ulsu munduku kene yunu toku kunjuring.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 21:40 ⸤Yesos-ni ung-eku akili topa pora simbandu Juda-yambumanga yi-auli kanumandu walsipa kene nimba mele:⸥ “Punie nukuli yima-ni aku tiringeliinga punie pulu yili omba kene punie nukuli yi kanuma-kene yunu-ni nambulka ulu te temba niku piliikimiliye?” nirim.
MAT 21:41 Enini yundu pundu toku niku mele: “Yunu-ni yi-kis kanuma ‘kamu molku kis-sangi.’ nimba tepa kis-sipa kene punie nukungí yi lupa mare liipa unji-waen-mongma polu tomba kene unji-waen-monguma moke teku, mare punie pulu yili singí yima puniele simba.” niring.
MAT 21:42 Yesos-ni ⸤Pulu Yili-nga Juda-yambuma nukuring yima-ni yunu toku kunjingí mele piliipaliinga⸥ eninindu nimba mele: “Pulu Yili-nga bukna sukundu molemú ung te kanuku naa piliilimiliye? ⸤Ung akili i-sipa mele:⸥ “Lku takuring yima-ni kanuku kis piliiku toku munduku kiliring ku-mulú kanili ekupu kelepa lku-paka-sum mele lku tepa tondulu munduli ku-mulú auli kaiéle. Auliele-ni ulu akili tirim oliu-ni kanupu aima kaí piliilimulu.” nimba molemú kanili.
MAT 21:43 Aku ⸤nirim⸥ eliinga na-ni eni ⸤Pulu Yili-nga Juda-yambuma⸥ nimbu siker: “Pulu Yili eninga yi nuim kingele molupa eni nokulemú mele mundupa kelepa kene, yambu talape lupa te-ni yunga ungele piliiku liiku teku mulungíma liipa nokumba.” niker.
MAT 21:44 (Ku-mulú ⸤niker⸥ ilinga ola yambu te singa topa tomba kene ombele-mélema elki tomba. Akiliinga-pe yambu te molumbana ola ku-mulále omba yu topa kene yambu kanili topa nurupalu tomba.)” nirim.
MAT 21:45 Kanu-kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Perisi-yima kene Yesos-ni ung-eku turum-ma piliiku kene enini yunu toku kunjingí teku muluring mele yunu-ni nirim piliiku kene
MAT 21:46 enini yunu ka singí tiringeliinga-pe yambuma-ni ‘Yu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yandu nimba silimú yi te.’ niku piliiringeliinga yambuma mundu-mong tenjikuliinga yunu isili-ui ambolku ka naa siring.
MAT 22:1 Yesos-ni kelepa ung mare ⸤Juda yi-aulimandu nimbándu⸥ ung-eku te wasie topa kene nimba mele:
MAT 22:2 “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa mele: “Yi nuim king te-ni yunga málale ambu liimbaliinga langi pulele kalunjurum.
MAT 22:3 Kórunga “Yi ambu liimba langi wasie namili sukundu wangi.” nirim yambuma yunga kendemande-yimandu “ “Ekupu langi namili wai.” ni-pai.” nimba liipa mundurum, akiliinga-pe puku aku-siku niring kene enini “Naa omulú.” niring.
MAT 22:4 Alsupa kendemande-yi mare lupa liipa mundupa kene nimba mele: “ “Langi wasie namili wangi.” nirindu yambumandu puku niku mele: “Langi tepa mimi tepa pora símu. Yunga kung-kao pelama kene kung-kao walú wami tílima kene tum. Langi pali tepa mimi tepa nosilimáliinga yi ambu liimbaliinga langi wasie namili wai.” ni-pai.” nirim.
MAT 22:5 Akiliinga-pe puku niring kene naa piliiku munduku kelku, te yunga puniena purum, te yunga méle taropu túlina purum,
MAT 22:6 mare-ni kingeliinga kendemande-yima ambolku liiku teku kis-siku kene toku kunjuring.
MAT 22:7 ⸤Aku tiringeliinga⸥ kingele arerembi kolupa kene yunga ami-yimandu nimba mele: “Yima molemelena puku toku konjuku eninga koleale tepi leku to-pai.” nimba enini liipa mundurum kene puku kene, nirim mele tiring.
MAT 22:8 Kanu-kene kingele-ni yunga kendemande-yimandu nimba mele: “Yi ambu liimbaliinga langi nosuliumulu akiliinga-pe “Wasie namili wangi.” nirindu yambuma nungí kapula naa temba akiliinga
MAT 22:9 eni puku kene kupulanum lupa-lupa lelemúmanga pali puku yambu kanungíma “Yi ambu liimbaliinga langi wasie namili wai.” ni-pai.” nirim.
MAT 22:10 Piliiku kene kendemande-yi kanuma kupulanumumanga pali puku yambu kanuringma pali liiku máku turing. Yambu kaíma kene yambu kísima kene wasie liiku máku turing. Kanu-kene yi ambu liimbaliinga koleana yambuma aima oku si siku muluring.
MAT 22:11 Oku muluring kene kingele “Yambu máku toku molemelema kanu-pambu.” nimba enini muluringna omba kene, yambuma yi ambu liimba ⸤mákuna ungéliinga wale-pakuli kam-kamuma ‘pakuku sukundu wangi.’ niku siring⸥ wale-pakulimanga yi te wale-pakuli akumanga te naa pakupa mulurum kanupa kene
MAT 22:12 yunundu nimba mele: “Kangale, nu yi ambu liimba wale-pakuli kamu te naa pakukunu we únu kanokur akiliinga nu kupulanum téliinga sukundu únuye?” nirim kene yi kanili-ni ung te naa nirim.
MAT 22:13 Kanu-kene kingele-ni langi nukuring kendemande-yimandu nimba mele: “Yi ili kimbu-kima ka toku kene pena kolea súmbulu mulúlina toku pena mundai!” nirim. Akuna yambuma aima mindili noku kene kola teku mindili siku mulungí.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 22:14 ⸤Aku nimba kene Yesos-ni ung-ekaliinga pulele kamu nimba mele:⸥ “Sika ⸤Pulu Yili-ni⸥ yambu pulelendu “Wai.” nilimú akiliinga-pe yambu koltale mindi makó topa “Sukundu wai.” nilimú.” nirim.
MAT 22:15 ⸤Yesos-ni aku-sipa nirim⸥-na ⸤piliiku kene⸥ Perisi-yima ulsu puku eni-enini liiku máku toku kene niku mele: “‘Yesos-ni ung te nimba kis-sipili. Nimba kis-simba kene yunu tepu kis-samili.’ nimbu nambi teamiliye?” niku tombulku niku kene,
MAT 22:16 enini lumbili andúlima kene yi nuim king Erot-nga talapena-yi mare kene liiku Yesos mulurumna liiku munduring, enini puku Yesos-ndu niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, oliu piliilimulu, ‘Nu-ni ung-sikama mindi niku, Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú uluma aima sika-ungma mani siku ung-bo tonjukunu, nu yambu tiluringa kepe numanu kimbu naa sikunu, yambuma-kene mundu-mong naa tenjiku eninindu pali ung tilu-siku kapula-kapula nikunu sillu.’ nimbu piliilimulu.
MAT 22:17 Aku-siku nikunu molláliinga nu nambulka niku piliikunuye? Oliu-ni Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale ku-moni-takis túmulu lem kapula mola móluye? Pulu Yili-ni akilindu ung-mani sirim ung-manele nambulkale nimba pelemúye? Nikunu si.” niring.
MAT 22:18 Akiliinga-pe Yesos-ni yu-kene numanu kis panjiku yu teku kis-singí tiring piliipa kene eninindu nimba mele: “Eni gólu toku topele-mapele tuli yima, ‘Yu-ni nimba kis-sipili.’ niku nambimuna na manda leku gólu toku walsikimiliye?
MAT 22:19 Ku-moni-takis tolemele ku-mong te na liiku ora sai.” nirim. Enini yu mulurumna ku-mong te meku oku yu siring.
MAT 22:20 Kanu-kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ku-moni ilinga naenga kumbi-kerale kene bili kene molemúye?” nirim.
MAT 22:21 Enini yunundu niku mele: “Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga kumbi-kerale kene bili kene molemú.” niring. Kanu-kene yu-ni eninindu nimba mele: “⸤Ku-monele Sisale-nga⸥ akiliinga Sisale-nga mélema Sisale yunu siku, Pulu Yili-nga mélema Pulu Yili yunu sai.” nirim.
MAT 22:22 Yu-ni aku-sipa ⸤aima sumbi-sipa⸥ nirim mele piliiku kene ⸤‘Yu aima piliipa kungnjuli pelemú yili lam.’ niku piliiku⸥ numanu pulele liiku munduku kene yu munduku kelku enini puring.
MAT 22:23 ⸤Yi kanuma Yesos kene ku-moni-takis tuli ungele niku pora siring kene⸥ penga ena akiliinga Sadusi-yi mare Yesos mulurumna uring. Sadusi-yima enini ‘Pulu Yili-ni kolemele yambuma topa naa makinjimba, lomburuku ola naa mulungí.’ niku piliiku muluring talapele. Sadusi-yi akuma oku Yesos walsiku piliiku kene niku mele:
MAT 22:24 “Ung-Bo Tunjuliele, ⸤Pulu Yili-nga ung-manima oliu sirim yi⸥ Moses-ni ung-mani sipa kene nimba mele: “Ambu liimba yi te kangambula naa memba kolumba kene yi kanili yunga angin molumbále-ni yunga ambu-wayele liipa angin liipa tapunjupa kangambula minjipili.” nirim aku-sipa bukna molemú kanili.
MAT 22:25 ⸤Ung-mani kaniliinga ulu te oliunga yi mare-kene wendu urum mele nu walsipu piliamili.⸥ “Anginipili angere yupuku-guli muluring. Yi-komale ambu liipa kene kulurum. Kangambula te naa mulupili yunu kulurumeliinga yunga bulkundu anginele-ni ⸤yunga angin kulurumeliinga⸥ kangambula ‘menjambu.’ nimba ambu-wayele kelepa yunu liirim.
MAT 22:26 Akiliinga-pe kangambula te naa-ko menjipa kene yunu we kulurumko. Yunga bulkundele-ni ambu kanili liirimko akiliinga-pe yunu kepe we kulurumko. Aku telsiliiku puku kene yi angere yupuku-guli pali kangambula tilu kepe naa meku kene kolku pora siring kene akeleale kamu we kulurumko.
MAT 22:27 Penga ambale yunu kulurumko.
MAT 22:28 Akiliinga, kolemele yambuma penga lomburuku ola mulungí kene ambu kanili yi angere yupuku-guli pali ya mana liiringeliinga ambale yu yi naenga min molumbaye?” niring.
MAT 22:29 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Eni Pulu Yili-nga bukna ung molemúma kene, Pulu Yili-kene tondulu pelemú mele kene, naa piliiku lu liilimeláliinga ⸤yambuma penga tengélendu nikimili mele piliiku sunduku gólu tokomele⸥ .
MAT 22:30 Lomburuku ola mulungí yambumanga yima ambu naa liiku, ambuma yi naa puku, aku aima naa tingí. Mulú-koleana angkellama molemele mele aku-siku mulungí. ⸤Angkellama-ni mana-yambuma telemele mele naa telemele kanili.⸥ Aku tingéliinga ⸤‘Eni Pulu Yili-nga ungele piliiku sunduku lawa telemele.’ niker.⸥
MAT 22:31 “Akiliinga-pe ⸤eni Sadusima-ni⸥ ‘Kolemele yambuma lomburuku ola naa mulungí.’ niku piliilimeláliinga ung te Pulu Yili-ni enindu nirimele eni naa kanuku piliilimiliye? Yunu-ni i-sipa mele nimba mele: “Na Eprayam kene Aisak kene Jekop kene eninga Pulu Yili moliu.” nirim. Pulu Yili-nga bukna ung molemú akili naa kanuku piliilimiliye? ⸤‘Eninga Pulu Yili mulurundu.’ naa nirim. ‘Eninga Pulu Yili moliu.’ nirim kanili.⸥ Pulu Yili yu kululi yambumanga Pulu Yili mólu; yu kona mululi yambumanga Pulu Yili.” nirim.
MAT 22:33 Yesos yu-ni aku nirim mele yambu máku toku muluringma-ni piliiku kene yunga ung-mani sipa ung-bo tunjurum ungma piliiku kene pung-pungu niku aima numanu pulele liiku munduring.
MAT 22:34 Akiliinga-pe Yesos-ni ung nirim akili-ni Sadusi-yimanga ungele pipi sinjirim, enini ung te naa pirim-na Perisi-yima-ni piliiku kene enini liiku máku toku ⸤Yesos mulurumna⸥ uring.
MAT 22:35 ⸤Uring kene⸥ eninga yi te, yu Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliipa kunjurum yili-ni ‘Yunu-ni nimba kis-simbanje manda lepu piliambu.’ nimba Yesos-ndu walsipa piliipa kene nimba mele:
MAT 22:36 “Ung-Bo Tunjuliele, Pulu Yili-ni ung-mani sirim pelemúmanga nambulka ung-manele olandupaye?” nirim.
MAT 22:37 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ung-mani olandupale i-sipa mele: ‘Eninga numanuma kene, eninga minima kene, eninga piliipa kungnjúlima kene, akuma-ni Auliele eninga Pulu Yili mendepulu tondulu munduku numanu monjai.’ aku nimba pelemú.
MAT 22:38 Ung-mani akili yunu aima tondulu, olandupale.
MAT 22:39 Tale-sipa ung-manele yu-kene tilu-sipa mele. Akili i-sipa: ‘Eni-enini lupa-lupa numanu monjuku eninga kangiele eni-enini kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko pulu lelemú yambuma numanu monjuku nokuku molai.’ nimba pelemú.
MAT 22:40 Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni sirim-ma pali kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni bukna turing ungma pali kene, ung kanumanga pulele ung-mani akusele mindi.” nirim.
MAT 22:41 Kanu-kene Perisi-yima aku-siku we máku toku molangi Yesos-ni eninindu i-sipa walsipa nimba mele:
MAT 22:42 “Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yi-nuim Kraisele-ndu eni nambulka niku piliikimiliye? Yu nae? Yu nae-ni kalupa liimba niku piliilimiliye?” nirim kene enini niku mele: “⸤Yi-nuim Kraisele yu yi nuim king⸥ Depit-ni kalupa liimba yi te.” niring.
MAT 22:43 Yu-ni alsupa enini walsipa nimba mele: “Aku lem ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle Depit-nga numanuna molupa kene ung te nirim kene Depit-ni piliipaliinga yi-nuim Kraisele-ndu “Auliele” nirim akili nambimuna nirim niku piliikimiliye? Depit yu-ni ⸤yi-nuim Kraisele molumba mele⸥ i-sipa nirim:
MAT 22:44 “Auli ⸤Pulu Yi Yawe-ni⸥ nanga Auliele-ndu nimba mele: “‘Nunga ele-túma nu-ni nokani.’ nimbu, penga enini topu mania mundunjumbu akiliinga isili-ui nu ⸤na-kene wasie tapú topulu yi-nuimsele molupulu mélema nokambili⸥ nanga ki-bokundu oku mului.” nirim.” nimba Depit-ni nirim kanili.
MAT 22:45 Depit-ni ⸤yi-nuim Kraisele⸥ yunundu “Nu nanga Auliele.” nirim lem yu penga nambi-sipa Depit-ni kalupa liimba yi te ⸤mindi⸥ molumbaye?” nirim.
MAT 22:46 ⸤Yesos-ni aku-sipa walsurum mele piliiku kene⸥ yi akuna muluringmanga te-ni ung tilu kepe pundu toku kapula naa niring. ⸤Enini yu walsiku piliiring ungma pali yunu-ni pundu topa anju nimba kunjurum piliiku kene⸥ pe alsuku yu ung te walsiku piliingíndu pipili kolku mundu-mong tenjikuliinga naa walsiring.
MAT 23:1 Kanu-kene Yesos-ni yambu máku turingima kene, yu lumbili anduli yima kene, ung nimba sipa kene nimba mele:
MAT 23:2 “Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjilimele yima kene, Perisi-yima kene, enini Moses-ni ung-manimanga puluma ung-bo tonjupa mani sirim mele yandupa ung-bo tonjuku mani silimele.
MAT 23:3 Akiliinga, yi kanuma-ni eni ung-bo tonjuku mani silimelema pali mimi-siku piliiku teangi, akiliinga-pe yi kanuma-ni mani silimele mele yi kanuma eni-enini piliiku liiku naa telemeláliinga yi kanuma enini ulu telemelema manda leku naa teai.
MAT 23:4 Yambu te-ni wale buni tili te tepa mimi tepa kene yambu te ‘mipili.’ nimba ola liipa bulu-mingina menjilimú mele ⸤aku-siku yi kanuma-ni yambumandu ung-mani siku “I-siku i-siku teai.” niku⸥ buni silimele akiliinga-pe laye-kolte kepe ‘Liipu tapunjupu meamili.’ naa nilimele.
MAT 23:5 “Yi kanuma-ni ulu telemelema ‘we teamili.’ niku naa telemele. ‘Yambuma-ni oliu kanuku kene ‘molku konjulemele.’ niku kanangi.’ niku uluma telemele. Pulu Yili-nga ung-manima molemú pepá te kumu toku mai-ombelena mola kína ka tungíndu ‘Yambuma aima kanangi.’ niku kumu aima lakuku toku, eninga wale-pakulimanga ka moku toku munjingíndu ka sulu kaí mare auli-teku moku toku monjulemele.
MAT 23:6 Yambuma-ni langi noku yambumandu “Wasie namili wai.” nilimele kene yi kanuma oku kene yi-aulimanga polu kumbina ‘oliu molamili.’ niku numanu siku molemeleko. Yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkuna lkundu puku kene mania mulungíndu yi-aulima molemele polu kaí akuna ‘molamili.’ niku kumbina puku polu akuna numanu siku molemeleko.
MAT 23:7 Yambuma máku toku molemele koleana andungíndu mong-keng leku ‘We-yambuma-ni oliu kanuku kape niangi.’ niku piliiku kene numanu siku piliiku anduku molemeleko. Yambuma-ni eninindu ‘Rapai’ nilimele kene aima numanu silimeleko.
MAT 23:8 “⸤Yi kanuma-ni aku telemele⸥ akiliinga-pe eninga nukuli yi auli tiluele mindi molemú, eni pali anginipili molemeláliinga yambuma-ni “eni oliunga Rapaima.” naa niangi.
MAT 23:9 Eninga Lapa tiluele mindi molemú, akili mulú-koleana molemú, akiliinga mana-yambu te-ndu ⸤‘oliunga yi-auliele’ niku⸥ “Tata” naa niai.
MAT 23:10 Pulu Yili-ni “Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele mindi eninga nukuli yi-auliele molemáliinga yambuma-ni enindu ⸤‘oliu nokulemú yili’⸥ niku “Yi-Auliele” naa-ko niangi.
MAT 23:11 Yambu te-ni yunga bili yunu paka tomba kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ yunga bili topa mania mundumba; yambu te-ni yunga bili yunu liipa mania mundumba kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ yunga bili paka tonjumba akiliinga eninga yi te eni nokumba yi-auli te molupa eninga kongun-kendemande-yili mulupili.” ⸤nirim.⸥
MAT 23:13 ⸤Yu lumbili andúlimandu ung nimba kelepa kene Yesos-ni Juda-yambumanga yi-auli muluringmandu nimba mele⸥: “Eni Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene, Perisi-yima kene, eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni topele-mapele tuli yima! Eni yambuma Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú mulú-koleana pungí pulimelé keri-puléle pipi silimele. Eni-enini lkundu naa pulimelé; yambu lupama pungí telemele kene kupulanumele pipi siku “Mólu.” nilimeleko.
MAT 23:14 “(Eni ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene Perisi-yima kene eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni topele-mapele tuli yima! Eni ambu-wayema liiku lu siku eninga lkuma wa liiku, eni ‘Yambuma kanangi.’ niku Pulu Yili-kene popu tungíndu ungma sulu teku we niku angiliimili, akiliinga kot enale wendu ombá kene eni-kene buni auli-tepa pemba.)
MAT 23:15 “Eni ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene Perisi-yima kene eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni topele-mapele tuli yima! ‘Yambu tilu mindi kepe numanu topele topa oliu lumbili andumba kene kapula.’ niku ma-koleamanga kimbu kambiliiku kolea sulumanga puku, numú-kusa sipimanga andolemele akiliinga-pe penga yambu te sika eni nilimele ungma piliipa liipa numanu topele topa lumbili andolemú kene yambu kanili tepa kis-silimú mele aima ola-kilia, eni teku kis-silimele mele mania-kilia, akiliinga yu tepi-koleana aima sika pumba kupulanumele akisinjilimele.
MAT 23:16 “Eni mong kis lílima-ni “⸤Mong kis lili⸥ yambuma kupulanumele liipu ora samili.” nilimele yima eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni yambuma mani siku kene niku mele: “Yambu te-ni mi lembandu ‘lku-tembollale’ bi lepa “Aima sika tembu.” nimba kene pe “Tembu.” nimba panjimba mele naa temba kene ulu te mólu. Akiliinga-pe yambu te-ni mi lembandu “lku-tembolluna kopungu kanjuring ku-gollale” bi lepa “Aima sika tembu.” nimba kene pe “Tembu.” nimba panjimba mele naa temba kene kapula naa temba. Yu sika kamu tipili.” nilimele.
MAT 23:17 Eni sundupa sili-pili mong kis lili yima! Méle nambulka mélale olandupaye? Ku-gollu akili méle olandupale mola Pulu Yili molemú lku-tambollale-ni ku-gollu makó topa ‘Pulu Yili-nga’ nimba kake tenjilimú lkuli olandupaye?
MAT 23:18 “Eni ung te wasie yambuma mani siku kene niku mele: “Yambu te-ni mi lembandu ‘Pulu Yili popu toku mélema kalemele polale’ bi lepa “Aima sika tembu.” nimba kene penga “Tembu.” nimba panjimba mele naa temba kene ulu te mólu. Akiliinga-pe yambu te-ni mi lembandu “polu akuna ola méle te singéle” bi lepa “Aima sika tembu.” nimba kene penga “Tembu.” nimba panjimba mele naa temba kene kapula naa temba. Yu sika kamu tipili.” nilimele.
MAT 23:19 Eni mong kis lili yima! Méle nambulka mélale olandupaye? Poluna ola ‘Pulu Yili popu toku kalonjangi.’ niku silimele mélale olandupale mola polale-ni méle kanuma makó topa ‘Pulu Yili-nga’ nimba kake tenjilimú polale olandupaye?
MAT 23:20 “Akiliinga, yambu te-ni mi lembandu ‘Pulu Yili popu toku mélema kalemele polale’ bi lemba kene méle poluna ola lemba mélale kepe bi lepa mi lemba.
MAT 23:21 Aku-sipako yambu te-ni mi lembandu ‘lku-tembollale’ bi lemba kene lku-tembollale kene akuna sukundu molemú yili kene bi lepa mi lemba.
MAT 23:22 Yambu te-ni mi lembandu ‘mulú-koleale’ bi lemba kene Pulu Yili yi nuim kingele molupa kolea nokumbandu molemú polale kepe polu akuna ola molemú yili kepe bi lepa mi lembako.
MAT 23:23 “Eni ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene, Perisi-yima kene, eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni ‘sika ungma nikimulu.’ niku gólu toku topele-mapele tuli yima! Langi kalungíndu ‘sungu tipili.’ niku eninga puniena méle kelú lupa-lupa pelemúmanga mare liiku langina mundulimele akumanga mare meku kene ung-mani te pelemále piliiku kambu toku “rurepunga tale” niku nosulimelemanga “tilu tilu Pulu Yili-nga” niku wendu liiku yunu silimele. Aku telemele akiliinga-pe ung-mani tondulu ola-kilia mare munduku kelku naa piliiku telemele. ‘Yambuma apuruku yambu-aulima liiku tapunjuku yambu-kísima teku kis-siku naa teku, yambuma naa apuruku pali kondu kolku, Pulu Yili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku “Temulú.” nilimele mele sumbi-siku teku molku, aku teangi.’ nimba pelemú ung-manimandu niker. Ung-mani wema piliiku telemelema munduku naa kelku ‘mare naa telemele’ niker akuma pali telkemelanje kapula.
MAT 23:24 Eni mong kis lílima-ni “⸤Mong kis lili⸥ yambuma kupulanumele liipu ora samili.” nilimele yima, eni ⸤ung-mani wema tondulu munduku piliiku liiku teku, ung-mani tonduluma naa piliiku telemele, aku telemele mele ung-eku topu niambu:⸥ Langi nungíndu méle wallú lopalu mola lumú te langina pelemú kanuku kene ‘Naa namili.’ niku wendu liiku mundulimele, akiliinga-pe kung-kao te langina pelemú kene naa kanuku we liiku toku pengí mundulimele.
MAT 23:25 “Eni ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene Perisi-yima kene, eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni topele-mapele tuli yima! Pllet kapmanga ulsukundu lumaye toku konjulemele akiliinga-pe akumanga sukundu langi pelemúma eni tondulu munduku wa liiku, eni-enini waka kolku eni-enini numanu kimbu-siku liilimele uluma.
MAT 23:26 Eni mong kis lili Perisi-yima! Pllet kapmanga sukundu lumaye tungí kene ulsukundu kepe kake temba.
MAT 23:27 “Eni ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene Perisi-yima kene, eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni topele-mapele tuli yima! ‘Yambu-ónu-koleale kanuku kaí piliangi.’ niku olakundu kopungu kake tiliele kanjilimele mele eni aku-sílima mele molemele. Yambu-ónu-koleama sika ulsukundu kaí lelemú kanolemele akiliinga-pe sukundu yambu kulúlimanga ombelema kene méle purúlima kene peka topa pelemú.
MAT 23:28 Eni aku-siku mele molemele. Yambuma-ni eninga kalkundu kanuku kene ‘Eni yi sumbi-nílima’ niku piliilimili akiliinga-pe eninga numanuna sukundu gólu tuli uluma kene ulu-pulu-kísima kene mindi si nimba pelemú.
MAT 23:29 “Eni ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani silimele yima kene Perisi-yima kene eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni topele-mapele tuli yima! Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yandu yambuma niku sili yima kolemele kene eninga ónu telemele koleama teku mimi teku, sumbi-nili yambumanga ónu-koleama au silimele.
MAT 23:30 Aku teku kene eni niku mele: “Oliu oliunga anda-kolepalima-kene molkemelanje enini Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima toku kunjuring kene oliunga anda-kolepali naa liipu tapunjupu enini naa tolkemela.” nilimele.
MAT 23:31 Aku nilimeláliinga ‘Yi kanuma toku kunjuring yambuma-ni kalku liiring yima molemulu.’ niku eni-enini liiku ora silimele.
MAT 23:32 Aku lem kapula eninga anda-kolepalima-ni ui pulu monjuku teku kis-siring mele eni kamu teai.
MAT 23:33 “⸤Yambu nomba kunjuli⸥ wambiyema! Eni gólu topa yambuma tepa kis-sili wambiyelenga walúma! Pulu Yili-ni enindu “Teku kis-siringeliinga tepi-koleana pai.” nimbá kene eni kapula takara toku pungí kupulanum te lembaye?
MAT 23:34 Akiliinga, na-ni Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba simbama piliiku yambuma niku singí yima kene, piliipa kungnjuli pemba yima kene, mani singí yima kene, eni molemelena liipu mundukur. Yi akumanga mare toku konjuku, mare ‘kolangi.’ niku unji-perana toku uk toku panjiku, mare eni máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga meku puku ka-pulsa-ni toku, koleamanga ‘tamili.’ niku pulú siku aeleku lumbili pungí.
MAT 23:35 Aku tingéliinga ui-pulu-pulu ⸤Pulu Yili-ni mulú-masele tirim kene⸥ kepe yandupa ekupu kepe yambu sumbi-nílima toku kunjuringeliinga ulu bunima eni ⸤Juda-yambumanga yi-aulima⸥-kene pemba. ⸤Pulu Yili-nga bukna⸥ ui-pulu-pulu sumbi-nili yi Eboll kene, yandupa muluring yambu sumbi-nílima kene, yandupa ⸤Pulu Yili-nga bukele pora nilimú akuna⸥ Berekia-málu Sekaraya kene toku kunjuring akumanga pali ulu-bunima eni-kene pemba. Sekaraya akili Pulu Yili-nga lku-sulumina lirim lkuli kene Pulu Yili popu toku mélema kaluring polale kene ai-suku-singina toku kunjuring kanili.
MAT 23:36 Na-ni aima sika enindu niker: “Ui teku kis-siring ulumanga pali ulu-bunima yambu ekupu molkumele ima-kene pemba.” niker.” ⸤nirim.⸥
MAT 23:37 ⸤Aku nimba kene Yesos-ni Jerusallem muluring yambuma kondu kolupa akilindu ung te nimba kene nimba mele:⸥ “O Jerusallem ⸤yambuma⸥, Jerusallem ⸤yambuma⸥, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima toku konjuku, yu-ni yambuma ‘liiku tapunjangi.’ nimba eni muluringna liipa mundurum yima ku-ni toku konjuku telemele yambuma, kera-kulla anumele-ni yunga walúma ⸤tepa liimbandu⸥ liipa yunga puna mo topa nokulemú akili mele na-ni wale pulele eni aku-sipu nokulka akiliinga-pe eni-enini “Mólu!” niring.
MAT 23:38 Akiliinga piliai! ⸤Ele-túma-ni eni tungí ungí kene Pulu Yili-ni alsupa eni naa nokupa naa liipa tapunjupa tepa liimbaliinga⸥ ele-túma-ni oku sika toku munduku eninga koleale kene eninga lku-tembollale kene kamu toku kalungéliinga eni ku pingí.
MAT 23:39 Akiliinga na-ni eni ung te wasie nimbu siker: “Eni ⸤Jerusallem-yambuma⸥, eni nandu “Pulu Yi Yawe-ni liipa mundurum-na okum yili bi ola molupa, molupa kunjupili.” ningí kene na alsuku kanungí. Ui mólu.” niker.” nirim.
MAT 24:1 Kanu-kene Yesos ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna ulsu omba kupulanum-na pumba purum kene yu lumbili andúlima oku lku-tembollaliinga lku lupa-lupa ⸤aima kaí angiliiringma⸥ yu “Kanui.” niku liiku ora siring.
MAT 24:2 ⸤Aku tiring kene⸥ yu-ni eninindu nimba mele: “Ya ⸤lku-temboll kaí angiliimú⸥ kanokumele mélema pali aima sika nimbu siker: “⸤Penga walse ya kolea-auli Jerusallem yambuma mindili nungí enale wendu ombá kene⸥ lku-temboll ili tekisiku kene ku-ma pali toku kalalu singí.” niker.” nirim.
MAT 24:3 Kanu-kene yu Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangina ola pupa mania mulurumna we-yambuma naa molangi yunga lumbili anduli yima oku eni-enini molku kene yunundu walsiku piliiku kene niku mele: “Nu-ni nikinu mele te-kene wendu ombáye? Penga nu nondupa uní tiní enale kene kepe male pora nimbá enale kene kepe penga wendu ombáliinga ui nambulka ulu te temba kene oliu kanupu kene “Ekupu ombá tepam lam.” nimbu piliimulúye? Niku si.” niku walsiring.
MAT 24:4 Yunu-ni eninindu nimba mele: “⸤Ulu kanuma wendu ombáliinga ung mare⸥ yambuma-ni eni gólu toku singéliinga kanuku piliiku kongnjuku molai.
MAT 24:5 Yi pulele oku na moliu mele lupa-lupa gólu toku niku mele: “⸤Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum⸥ yi-nuim Krais akili na.” niku kene aku-siku gólu toku singéliinga piliiku kongnjuku molai. Yambu pulele-ni yi kanumanga ungma piliiku liiku “Sika nikimili.” ningí.
MAT 24:6 “Kolea marenga ele lakuku tingí mele piliiku, ‘Opali talú ele auli i-sipa i-sipa wendu ombá.’ niku we ningí kene piliiku kene mini-wale naa mundai. Ele tingíma kene ulu akuma Pulu Yili-ni ‘Ui wendu upili. Laye penga mele ya ma-koleale pora nimbá.’ nimba, nimba panjurumeliinga ulu akuma sika wendu ombá akiliinga-pe aku-kene mulú-masele ui naa pora nimbá.
MAT 24:7 ⸤Mulú-masele pora nimbá enale ui wendu naa upili buni auli mare wendu ombá.⸥ Yambu-talape auli te kene talape auli te kene ele tekulu, yi nuim king marenga talapema-kene marenga talapema-kene ele tingí. Ya ma-kolea lupa-lupamanga engle lepa, ma jim-jim tepa, aku-sipa temba.
MAT 24:8 Ambu te-ni kangambula koela membáliinga ui bulu mini topa mindili nolemú aku-sipa mele mulú-masele pora nimbá enale koela wendu ombáliinga buni lupa-lupa aku-sipama ui wendu ombá.” ⸤nirim⸥.
MAT 24:9 “Ulu kanuma wendu ombá enamanga ‘⸤Na lumbili anduli yambuma⸥ mindili noku, kolangi.’ niku ⸤eni mare⸥ kot tenjiku ka singí. Nanga yambuma molku nanga ungma anduku niku singéliinga koleamanga pali yambuma-ni eni-kene arerembi kolku numanu kis panjingí.
MAT 24:10 ⸤Buni kanuma wendu ombá⸥ enamanga na ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingí yambu pulele tondulu munduku piliingí mele munduku kelku anju-yandu eni-enini numanu kis panjiku, ‘Krais-nga yambuma molemeláliinga mindili nangi.’ niku eninga ele-túma liiku singí.
MAT 24:11 ⸤Ena kanumanga⸥ Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma naa piliiku we gólu toku yandu niku singí yambu pulele wendu ungíko. Aku tingí kene we-yambu pulele-ni ‘Sika nikimili.’ niku eninga ungma piliiku liingí.
MAT 24:12 Ulu aima kis pulele olandupa-olandupa wendu ombáliinga nanga yambuma-ni ⸤anju-yandu⸥ numanu munjingí mele ⸤kene, na numanu munjingí mele kene⸥ munduku kilingíko.
MAT 24:13 Akiliinga-pe nanga ungele munduku naa kelku mulú-masele pora naa nipili tondulu munduku mulungí yambuma ⸤Pulu Yili-ni⸥ tepa liipa ‘Mindili nungí koleana naa puku wasie molupu konjupu mindi pamili.’ nimbá.
MAT 24:14 Pulu Yili-ni yi-nuim kingele molupa yambuma nokumbaliinga temani kaiéle ‘Yambuma pali piliangi.’ niku koleamanga pali anduku niku singí kene penga mulú-masele pora nimbá enale kamu wendu ombá.” ⸤nirim.⸥
MAT 24:15 (⸤Na buk ili tokur yili-ni⸥ eni buk kanokumele yambumandu ⸤ung te niambu:⸥ ⸤Yesos-ni nirim⸥ ungele ilinga molemú akili eni bi kanokumele yambuma-ni ung-pulele aima piliiku kaí teangi.’ nimbu niker: ⸤Yesos-ni nimba mele:⸥) “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Deniel-ni bukna bi topa nimba sirim mele yambu tepa pipili kunjuli mele aima kisele ⸤lku-tembolluna sukundu⸥ Pulu Yili-nga lku-sulumina kake tílina angiliimbáliinga kolea akili aima kalaru molumba mele nirim, bukna molemú. Méle akili akuna wendu omba angiliimba kanuku kene
MAT 24:16 ⸤‘uni aulima wendu ombá tekem.’ niku piliiku⸥ kolea Judia distrik koleamanga mulungí yambuma ⸤eninga koleama munduku kelku⸥ ma-pangi lembamanga takara toku pangi.
MAT 24:17 Yambu te lku-imuna ola mulupili ⸤aku-sipa wendu ombá kene kanupa kene⸥ takara topa pumbandu mania omba ‘Mélema liipu mepu pambu.’ nimba lkuna lkundu naa pupili.
MAT 24:18 Yambu te puniena molupa kene ⸤‘akara topu pambu.’ nimba⸥ kelepa lkundu pupa yunga alí-wale-pakuli suluele naa liipili. ⸤Sumbi-siku takara toku pangi.⸥
MAT 24:19 Aku-sipa wendu ombá enaliinga ambu kangambula munjúlima kene, ambu kangambula ame sílima kene, ⸤enini kapula lkisiku takara toku naa pungéliinga⸥ enini-kene aima buni ombáliinga enini kondu tekem.
MAT 24:20 “Pulu Yili mawa teku kene, ‘Alí telemú kaliimbuma kene ⸤kóru molku kapula naa andolemele⸥ ena-Sambat-manga kene kapula takara toku naa pungéliinga ena kanumanga buni kanuma wendu naa upili.’ niai.
MAT 24:21 Ena kanumanga buni aima aulima wendu ombá, ui mulú-masele pulu monjupa tirim kene kepe, yandupa ekupu kepe buni aku-sipa te wendu naa urum. Penga kepe aku-sipa buni aulima wendu naa ombáko.
MAT 24:22 ⸤Buni kanuma wendu ombá kene Pulu Yili-ni⸥ ‘Bunimanga enama nondupa pora nipili.’ nimba ui naa nimba panjilkanje yambuma pali kolkemela. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma ‘naa kolangi.’ nimba ‘Buni ena akuma nondupa pora nipili.’ nimba, nimba panjurum.
MAT 24:23 “Buni kanuma omba pemba enamanga yambu mare-ni niku mele: “Kanai! Pulu Yili-ni “Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele ya omba molemú.” ningí mola “Nena omba molemú.” ningí kene eninga ungma naa piliiku, ‘Sika nikimili.’ niku naa piliai.
MAT 24:24 Yi mare oku gólu toku kene niku mele: “Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim Kraisele na.” ningí, mola gólu toku kene “Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba simuma piliipu kene ombu nimbu sikemulu.” ningí. ‘Yambuma pali, Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma-ni kepe liipu lu sipu, nikimulu mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ niku Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma kapula telemúma mele manda leku ulu aima tondulu pulele tingí. Akiliinga-pe Pulu Yili-nga yambuma aku-siku kundi tungí kene eninga ungma naa piliiku, liiku su singí.
MAT 24:25 Penga ulu akuma wendu ombá mele ‘Eni ui piliangi.’ nimbu ya nimbu siker mele piliai.
MAT 24:26 “⸤Wendu ombá mele nimbu siker, piliikimili⸥ akiliinga penga yambu te-ni nimba mele: “⸤Yi-nuim Kraisele⸥ ne yambu naa pili kolea-wakana molemú.” nimbá kene ‘Kanamili.’ niku akuna naa pai. Mola “Lku ilinga suluminana molemú.” níngi lem enini ‘Sika nikimili.’ niku naa piliai. Mulúna kariyapa telemú kene ena ola olemú koleana kepe ena pulimú koleana kepe kariyapa telemú walsekale kanolemele, aku-sipa Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤alsupa⸥ mania ombá kene koleamanga pali yambuma-ni yu walsekale kanungí aku-kene “Ya molemú oku kanai.” ningí kene, mola “Ne molemú puku kano-pai.” ningí kene, eninga ungma naa piliai.
MAT 24:28 Méle kululi te lelemú koleana kera-ilsapima oku máku tolemele kanili.
MAT 24:29 “Ena kanumanga mindili nungí niker ulu akuma wendu ombá kene pe sumbi-sipa ⸤ulu lupa-lupa mare wendu ombáko. Akuma i-sipa mele:⸥ ‘Kolea tangumbandu ena-mundi tolemú mele naa topa, sumbulú topa, kaliimbu sumbulsuli talang pupa pa tenjilimú mele naa tepa, kombukantupuma mulúna mania omba, mulúna angiliimú méle tonduluma lope-lope tepa anju-yandu pupa, aku-sipa ulu lupa-lupama wendu ombá.’
MAT 24:30 Ulu kanuma wendu ombá kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kamu ombá temba mele liipa ora simba méle te mulúna angiliimbale ⸤kanuku kene⸥ koleamanga pali yambuma-ni aima kola auli-teku tingí. Pe kanuku molangi Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili tondulu puliele kene, talang lakupa puliele kene kupámanga ola molupa kamu mania ombá ⸤kene⸥ yambuma-ni kanungí.
MAT 24:31 Kanu-kene bikull ung aima tondulu nipili yu-ni yunga angkellama liipa mundumba kene enini winju-mendu anju-yandu mulú ⸤ma-koleamanga⸥ pali puku Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba ui makó turum yambuma sukundu-sukundu liingí.” ⸤nirim.⸥
MAT 24:32 “Unji-píkele-ni telemú aku-sipa ung-eku mele pelemáliinga piliiku kene ung-pulele piliai. Unji-pik kuku topa gomú tolemú-na kanuku kene ‘Ekupu ena temba kaliimbuma wendu ombá tekem lem.’ niku piliilimili.
MAT 24:33 Aku-sipako, ulu “Wendu ombá.” niker ima sika wendu ombá kene kanuku kene ‘Yu aima sika nondupa ombá tekem. Yu aima kamu okum.’ niku piliingí.
MAT 24:34 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ekupu molemele yambuma ui naa kolangi i “Wendu ombá.” niker ulu ima pali wendu ombá.
MAT 24:35 Mulú-masele pora nimbá akiliinga-pe nanga ung niliuma aima pora naa nimbá. ⸤Niliu mele pali aima sika wendu ombá.⸥” niker.” ⸤nirim.⸥
MAT 24:36 “⸤Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili aima sika ombá⸥ akiliinga-pe yunga ombá enale naa piliilimulu. Sumbulsuli ombáne, tanguli ombáne naa piliilimulu. Mulú-koleana angkellama kepe naa piliilimiliko. Pulu Yili-nga Málale kepe naa-ko piliilimú. Tata yunu mindi ⸤ena akili⸥ piliipa molemú.” ⸤nirim.⸥
MAT 24:37 “Ui yi Noa mulupili yambuma-ni tiring mele Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ombá temba kene yambuma-ni aku-siku-ko tingí.
MAT 24:38 ⸤Ma-koleamanga pali⸥ no ui naa tupili yambuma langi noku, yima ambu liiku, ambuma yi puku, ulu akuma mindi teku mololsiliiku puring. Noa nona anduli sip lkuliinga lkundu purum kene kepe enini ulu akuma mindi we teku muluring.
MAT 24:39 Enini ⸤Noa-nga ungele⸥ naa piliiku aku-siku uluma teku mindi molangi no topa ⸤koleama pali no-ni topa panda topa⸥ yambuma pali topa kunjurum. Penga Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa ombá enaliinga ui Noa mulupili teku muluring niker mele aku-siku teku mulungíko.
MAT 24:40 Yu ombá enaliinga yi tale taena unji toku angiliinglí kene ⸤Pulu Yili-nga angkella te-ni omba⸥ yi te we mulupili mundupa kelepa te liipa memba pumba.
MAT 24:41 Ambu tale langi kalunglí teku mulunglí kene ⸤angkella te omba⸥ ambu te we mulupili mundupa kelepa te liipa memba pumba.
MAT 24:42 “Akiliinga, eninga Auliele ombá enale aima piliiku bi naa silimelaliinga ‘Yu ombá.’ niku kanuku molai.” ⸤nirim⸥.
MAT 24:43 “Eni ung ili numanu liiku munduku piliai: Lku pulu yi te-ni sumbulsuli wa nuli yi te-ni yunga lkuli omba kuna bulsupa mélema wa liimba mele piliilkanje ‘Wa nuli yili ombá.’ nimba nokupa molka kene wa nuli yili yu kapula suku naa olka.
MAT 24:44 Aku-siku eni nokuku molai. Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ombá enale naa piliilimiléliinga ‘Yu sika ombá.’ niku aku-siku nokuku molai.” ⸤nirim.⸥
MAT 24:45 “⸤Akiliinga ung te niambu:⸥ “Kongun tinjili kendemande-yi nae-ni kongun tepa konjunjulimú kene kanupa kene yunga yi-auliele-ni ‘Yu-ni kongun siliuma sumbi-sipa telemáliinga yu kongun simbu kene tepa konjumbaliinga na alsupu numanu kimbu sipu naa molumbu.’ nilimúye? Kendemande-yi te aku-sipa mele tepa konjupa molemále kanupa kene yunga yi-auliele-ni yu makó topa kene yunundu nimba mele: “Kongun tinjili kendemande-yambuma pali nokunjuku eninga langi nungíma ena makó toliáliinga enini nangi moke teku sikunu, nokunjuku mului.” nimba ⸤yu tenga-lupa pulimú⸥.
MAT 24:46 Penga yi-auliele-ni kongun símele kongun tinjili kendemande-yi kanili-ni mimi-sipa tenjipa mulupili auliele kelepa um lem kendemande-yili yu numanu sipili.
MAT 24:47 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yi-auli kanili-ni kendemande-yi kanilindu “Nanga méle nosiliuma pali nu-ni nukunjui.” nimbá.” niker.
MAT 24:48 Akiliinga-pe ⸤yi-auliele-ni kendemande-yi kanilindu nimba mele: “Nanga kendemande-yambuma pali nukunjui.” nimba tenga-lupa pulimú kene⸥ kendemande-yi kanili-ni tepa kis-sipa “Nanga auliele wela naa ombá.” nimba piliipa kene yu-ni nokonjilimú kendemande-yambuma kimbulú-ni topa, no noku kelep tuli yima kene langi nomba no tonduluma nomba kene, aku-sipa tepa kis-sipa mulúm lem
MAT 24:50 walse kendemande-yi kanili ‘Yunga yi-auliele ombá.’ nimba naa piliipa ⸤kongun sirim mele naa tepa⸥ walu-sipu molumba kene ombá.
MAT 24:51 Omba ⸤yi kanili tepa molumba mele kanupa kene⸥ yu aima kimbulú-ni topa konjupa kene, gólu tolemele yambu topele-mapele tuli yambuma ⸤kolea kis⸥ molemelena ‘Pupili.’ nimba liipa mundumba. Kolea kanuna yambuma aima mindili noku kola teku mindili siku mulungí.” ⸤nirim.⸥
MAT 25:1 ⸤Aku nimba kene, Yesos-ni yunu kelepa ombá mele ung mare wasie nimba kene nimba mele:⸥ “⸤Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa wale tale-sipa mana mania ombá kene⸥ Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba akili i-sipa mele: “Yi te ambu liimba uluma yambuma wasie tingíndu yambu kanuma máku toku muluringna yili ombá tirim kene piliiku kene ‘Sumbulsuli ombá.’ niku ambu-wenipu rurepunga tale eninga tepi-llamuma liiku “Yu kupulanum-na liimulú.” niku puring.
MAT 25:2 Ambu-wenipu kanumanga angere te-guli piliipa kungnjuli naa pílima sunduku muluring; angere te-guli piliipa kungnjuli pílima muluring.
MAT 25:3 Piliipa kungnjuli naa pili sunduku muluring ambu-wenipuma-ni eninga tepi-llamuma meku puring akiliinga-pe llam karasin wasie naa meku puring.
MAT 25:4 Akiliinga-pe piliipa kungnjuli pili muluringma-ni karasin kene eninga tepi-llamuma kene meku puring.
MAT 25:5 Ambu liimba yili wela naa urumeliinga ambu-wenipuma pali uru urum-na uru piring.
MAT 25:6 Kanu-kene anjunga-yandunga mambu nangale te omba nimba mele: “Ambu liimba yili okum piliai! Kupulanum-na liangi wai!” nirim.
MAT 25:7 Kanu-kene ambu-wenipuma suru niku ola molku tepi-llam ‘Lakupa nupili.’ niku kanduring.
MAT 25:8 Piliipa kungnjuli naa pili muluring ambuma-ni piliipa kungnjuli pili muluring ambumandu niku mele: “Oliunga tepi-llamuma kumbulkumeliinga eninga karasin mare oliu liiku munduku sai.” niring kene
MAT 25:9 piliipa kungnjuli pili muluringma-ni pundu toku niku mele: “Karasin eni kene oliu kene kapula naa temba akiliinga eni stoana puku eninga taropu toku lii-pai.” niring.
MAT 25:10 Kanu-kene stoana taropu toku liingíndu puring kene ambu liimba yili urum. Kanu-kene yi ambu liimbaliinga langi akuna nungíndu máku turing yambuma, piliipa kungnjuli pili muluring ambu-wenipuma kene wasie lkuna sukundu puring. Kanu-kene lku-kuna toku gi siku langi noku muluring.
MAT 25:11 Penga langi noku molangi ambu-wenipu stoana puringma oku kene niku mele: “Auliele, Auliele, oliu wamili kuna lii.” niring.
MAT 25:12 Akiliinga-pe yu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: Na eninga bima naa piliiker. ⸤Ulsu molemelema kapula lkundu naa ungí.⸥” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 25:13 ⸤Aku nimba kene yu-ni alsupa nimba mele:⸥ “Aku-sipa tembaliinga Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa ombá enale kepe eni naa piliiku, ipulam-ui ombá mola tanguli ombá mola, sumbulsuli ombá mola, akili naa piliilimiléliinga ‘yu ombá.’ niku nokuku konjuku molai.” ⸤nirim.⸥
MAT 25:14 ⸤Aku-sipa nimba kene Yesos-ni ung-eku te wasie topa kene nimba mele:⸥ “⸤Pulu Yili-ni yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili⸥ i-sipa meleko: “Yi te kolea tenga-lupa pupa molumbandu yunga kendemande-yima “Wai.” nimba yunga mélema “Nokunjai.” nimba kene,
MAT 25:15 enini kongun telemele mele piliipa apurupa yunga mélema enini moke tepa kene yi te ku-moni paip-tausen kina mele sipa, te ku-moni tu-tausen kina mele sipa, te wan-tausen kina mele sirim. Aku tepa kene yu purum.
MAT 25:16 Yi paip-tausen kina liirimele sumbi-sipa pupa ku-moni kanili-ni méle taropu topa kene, ku-moni paip-tausen kina ola-buluna panjipa pupa liirim.
MAT 25:17 Aku-sipako yi tu-tausen kina liirimele ola-buluna panjipa tu-tausen kina pupa liirim.
MAT 25:18 Akiliinga-pe wan-tausen kina liirimele pupa ‘Mo tambu.’ nimba yu-ni mana mania kusi ukupa yunga nukuli yilinga kuli kusi turum.
MAT 25:19 Kanu-kene kaliimbu mare pulele omba purum kene kendemande-yi kanumanga nukuli yili omba eninindu nimba mele: “Ku-monima eni tiring mele kanambu liiku ora sai.” nirim.
MAT 25:20 Kanu-kene paip-tausen kina liirim yili-ni paip-tausen kina ola-buluna panjipa liirimele memba omba kene nimba mele: “Auliele, nu-ni na paip-tausen kina sirinu kanili. Na-ni paip-tausen kina ola-buluna panjipa pupu liirindele i ambulkur kanui.” nirim.
MAT 25:21 Nukuli yili-ni yunundu nimba mele: “Kendemande-yi kaiéle, aima kapula tirinu. Kongun mele-wele mele sirindele nu-ni teku konjuruneliinga “Nu-ni nanga méle pulele nokunjani.” nimbáliinga nu okunu na-kene wasie tapú-topulu numanu sipu molambili ui.” nirim.
MAT 25:22 Yi tu-tausen kina liirim yili yu kepe omba kene nimba mele: “Auliele, nu-ni na tu-tausen kina sirinu kanili. Na-ni tu-tausen kina ola-buluna panjipu liirindele i ambulkur kanui.” nirim.
MAT 25:23 Yunga nukuliele-ni yunundu nimba mele: “Kendemande-yi kaiéle, aima kapula tirinu. Kongun mele-wele mele sirindele nu-ni teku konjuruneliinga nanga méle pulele “Nu nokunjani.” nimbáliinga nu oku na-kene wasie tapú-topu numanu sipu molambili ui.” nirim.
MAT 25:24 Kanu-kene wan-tausen kina liirim yili kepe omba kene nimba mele: “Auliele, na-ni piliipu kene, ‘Nu méle taropu tondulu munduku tokunu ‘Ku-moni liipu nosumbaliinga yambuma mindili núngi lem kapulako.’ nikunu ⸤kendemande-yambuma ‘Kongun mindili siku teangi.’ niku sikunu, enini méle koltale sikunu mélema pali nu-nunu mindi liillu yili;⸥ punie yambuma-ni panjinjilimele kene nu-nunu langi mélema we ukuku liikunu; rais-witeliinga kilu kene mongsele yambu wema-ni kilu toku apurunjulimele kene nu-nunu rais-wit mongma we liillu mele.’ na piliirindu.
MAT 25:25 ⸤Aku-sikunu telláliinga⸥ na-ni nu mundu-mong tenjipu na pupu nunga ku-moni na sirinele mana mania kusi turundu. Ku-moni kanili i ambulkur kanui. Nunga ku-moni ili nunu siker lii.” nirim.
MAT 25:26 Aku nirim kene piliipa kene nukuli yili-ni yunundu pundu topa nimba mele: “Teku kis-sili kendemande-yi kisele, nu-ni piliikunu kene, ‘Punie yambuma-ni panjinjilimele kene akuna na-nanu langi mélema we ukupu liipu; rais-witeliinga kilu kene mongsele yambu lupama-ni apurunjulimele kene na-nanu rais-wit we liiliu.’ niku piliirinu lem.
MAT 25:27 Aku-siku piliikunu kene nanga ku-monele ku-beng lkuna nosilkinanje kapula. Aku telkenanje na ombu nanga kuli wendu liipu kene ku-moni laye-sele ola panjiku silkimela liilkáko.” ⸤nirim.⸥
MAT 25:28 ⸤Kendemande-yi kanilindu aku-sipa nimba pora sipa kene yu-ni we-kendemande-yimandu nimba mele:⸥ “Yi ili tepa kis-sirimeliinga yunga kuli wendu liiku kene ten-tausen kina ambulkum yili sai.” ⸤nirim.⸥
MAT 25:29 “Mélema nosilimú yambale na-ni mare wasie simbu, yu aima pulele nosimba. Akiliinga-pe mélema naa nosilimú yambale yu nosilimúma kepe wendu liimbáliinga aku-siku teku kene,
MAT 25:30 kendemande-yi kisele sumbulú túlina liiku paka toku pena mundai. Akuna yambuma aima mindili noku kene kola teku mindili siku mulungí.” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAT 25:31 ⸤Aku nimba kene yu penga alsupa omba temba mele nimba kene nimba mele:⸥ “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili yunga tondulu talang puliele-kene omba kene, yunga mulú-koleana angkellama-kene pali ungí kene tondulu talang púlina sukundu yi nuim king polale lembana yu molumba.
MAT 25:32 Yunga kumbi-kerina ma-koleana yambuma pali liiku máku tunjingí. Kanu-kene kung tápu tili yi te-ni yunga kungma apurupa kene kung-sipsipma lupa liipa mundupa, kung-memima lupa liipa mundulimú mele aku-sipa Yi Nuim Kingele-ni yambu máku toku mulungíma apurupa kene,
MAT 25:33 yambu kung-sipsipma mele mulungíma yunga ki-bokundu liipa mundupa, kung-memima mele mulungíma yunga ki-tarukundu liipa mundumba.
MAT 25:34 Aku tepa kene, yu-ni yunga ki-bokundu mulungí yambumandu nimba mele: “Na engle-ni kulurundu kene eni na langi siring. Na no waka kulurundu kene eni no kolku siring. Na lku-poning urundu kene eni na “Wasie molamili ui.” niring. Na púla-bale naa panjipu giu-gau andurundu kene mulumbale te siring. Na kuru turum kene nukuring. Na ka-lkuna pirindu kene oku kanuring. Tata-ni ‘Eni molku konjangi.’ nirimeliinga numanu kaí pípili molemele yambuma, eni ulu akuma na-kene tiring akiliinga, ya oku, ui mulú-masele naa lipili Tata-ni yu nokumba koleana eni-kene wasie ‘Tapú-topu molomulú.’ nimba, nimba panjurum koleana sukundu wai.” nimbá.
MAT 25:37 Aku-sipa nimbá kene piliikuliinga sumbi-nili yambuma-ni pundu toku yunundu niku mele: “Auliele, te-kene nu engle-ni kulurunu-na kanupu kene nu langi sirimuluye? Te-kene nu no waka kulurunu-na kanupu kene nu no kolupu sirimuluye?
MAT 25:38 Nu yi-poningele tena mulurunu kene kanupu kene “Lkuna lkundu molamili ui.” nirimuluye? Mulumbale naa pakukunu giu-gau andurunu-na nu tena kanupu kene mulumbale sirimuluye?
MAT 25:39 Nu kuru turum kene kepe, ka-lkuna pirinu kene kepe, te-kene ombu kanurumuluye?” ningí.
MAT 25:40 ⸤Aku-siku ningí kene⸥ Yi Nuim Kingele-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “I niker mele i nanga anginipili bi naa mululi te kepe liiku tapunjuring akili na liiku tapunjuring.” niker.” nimbá.
MAT 25:41 Kanu-kene yunga ki-tarukundu mulungí yambumandu nimba mele: “Pulu Yili-ni ‘Eni molku kis-sangi.’ nilimú yambuma, na engle-ni kulurundu kene eni na langi te naa siring. Na no waka kulurundu kene eni na ‘no nambu.’ niku kolku naa siring. Na lku-poningele urundu kene na “Wasie molamili ui.” naa niring. Na mulumbale te naa pakupu giu-gau andurundu kene na mulumbale te naa siring. Na kuru turum kene na naa nukuring. Na ka-lkuna pirindu kene na naa oku kanuring. ⸤Eni na aku-siku naa liiku tapunjuring⸥ akiliinga eni nanga kumbi-kerina naa oku anju puku, ⸤kurumanga nuim⸥ depollale kene yunga angkellama kene eninga tepi te nomba pepa mindi pulimú pumba tepi kalunjurundu akuna anju pai.” nimbá.
MAT 25:44 Aku-sipa nimbá kene piliiku kene yambu kanuma-ni kepe pundu toku niku mele: “Auliele, nu engle-ni kulurunu kene kepe, no waka kulurunu kene kepe, nu poning leku urunu kene kepe, giu-gau andurunu kene kepe, kuru turum kene kepe, ka-lkuna pirinu kene kepe, oliu-ni nu aku-siku mulurunu kene te-kene kanupu kene nu naa liipu tapunjurumuluye?” ningí.
MAT 25:45 ⸤Aku-siku ningí kene⸥ yu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: Eni nanga anginipili yambu imanga bi naa mululi te naa liiku tapunjuring aku-kene na naa-ko liiku tapunjuring.” nimbá.
MAT 25:46 “Kanu-kene ⸤teku kis-silimele⸥ yambu kanuma puku kam-kamu molku kis-siku mindi puli koleana pungí, akiliinga-pe sumbi-nili yambuma puku kam-kamu molku konjuku mindi puli koleana pungí.” ⸤nimba Yesos-ni⸥ nirim.
MAT 26:1 Yesos-ni ⸤yu penga yandu ombá mele⸥ ung akuma nimba pora sipa kene yunga lumbili andúlimandu nimba mele:
MAT 26:2 “Eni piliikimili, ena tale we omba pumba kene Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum Mele Piliilimulu Enale wendu ombá. Ena akili wendu ombá kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili “Kulupili unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjangi.” niku liiku singí.” nirim.
MAT 26:3 Yesos-ni aku-sipa nirim enaliinga Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambuma nukuring tápu-yima kene, enini Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupa ‘Kayapas’ nili yi akiliinga lkuna puku liiku máku toku kene,
MAT 26:4 Yesos kiyang niku ka siku tungíndu ele-langi niku muluring.
MAT 26:5 Niku molku kene niku mele: “⸤Nondupa tamili,⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum Mele Piliilimulu Enamanga ⸤‘luma tepu molamili.’ niku⸥ yambu pulele ya Jerusallem oku máku toku mulungéliinga yu isili-ui topu konjumulú kene enini oliu-kene arerembi kolku ele tungí akiliinga isili-ui naa topu, kelamili.” niring.
MAT 26:6 Kolea-kelú Betani yi te ui kuru-laká nomba kene pe pora nirim yi te, bi leku “Yi Kuru-Laká Nuli Saimon” niring kaniliinga lkuna Yesos mulupili
MAT 26:7 ambu te kopungu-wel mingi aima kaí te yu mulurumna memba urum. Wel akili aima mura túlieliinga ku-moni aima lakupa purum. Akili memba omba kene Yesos langi nuli polu mulurumna memba omba ⸤‘Yu kaí tenjambu.’ nimba⸥ pengína onde linjirim.
MAT 26:8 Ambale-ni aku tirim kanuku kene Yesos lumbili andúlima numanu kis piliiku kene niku mele: “Kopungu-wel akili nambimuna we teku kis-sikenuye?
MAT 26:9 Wel akili ku-moni liilkumulanje ku-moni pulele liipu kene yambu-korupama moke tepu silkimula.” niring.
MAT 26:10 ⸤Enini ambalendu⸥ aku-siku ⸤niring⸥ piliipa kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ambu ili-kene nambimuna ung pulele nikimeleye? Yu-ni na-kene ulu kaí te tímu.
MAT 26:11 Yambu-korupama eni-kene taki-taki mulungí akiliinga-pe na eni-kene taki-taki naa molumbu.
MAT 26:12 Na ⸤kolumbu kene⸥ ónu tingéliinga yu-ni wel mura tuli ili nanga kangina onde linjímu.
MAT 26:13 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ma-koleamanga pali ⸤nanga⸥ temani kaí ili anduku toku singí kene ambu ili-ni ekupu tímu temanele kepe ‘Yambuma-ni piliiku kene ‘Yunu-ni tepa kunjurum.’ niku piliangi.’ niku kene temani akili toku singíko.” niker.” nirim.
MAT 26:14 Ena akiliinga Yesos yunu lumbili anduli yi rurepu akumanga yi te, yunga bili Judas-Iskeriot, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima muluringna pupa,
MAT 26:15 enini walsipa piliipa kene nimba mele: “Na-ni eni Yesos ambolku ka singí kupulanum te liipu ora sindu lem eni na ⸤ku-moni⸥ nambi-sili singíye?” nirim. ⸤Aku nirim-na piliiku kene⸥ enini ku-sillipa mong wan-paon-ten kambu toku yu siring.
MAT 26:16 Kanu-kene yu kelepa yandu omba kene Yesos liipa enini simba kupulanum te korupa mulurum.
MAT 26:17 Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yisele Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Kóraliinga pulu-pulu enale wendu urum kene ⸤Pulu Yili-ni ui Juda-yambuma eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele enini piliingíndu kung-sipsip walú te toku kalku nungí mele piliiku kene,⸥ Yesos lumbili anduli yima yu mulurumna oku walsiku piliiku kene niku mele: “Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimuláliinga kung-sipsip walú ⸤kaluli⸥ te ekupu nunéle kolea tena pupu tepu mimi te-pamili niku piliikunuye?” niring.
MAT 26:18 ⸤Aku-siku niku walsiring kene⸥ Yesos-ni ⸤yi te molumba mele enini liipa ora sipa kene⸥ nimba mele: “Ne kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ sukundu puku kene, ne yi akili molumbana puku yunundu i-siku niangi: “Ung-Bo Tunjuliele-ni i-sipa mele nim: “Na-kene ulu te wendu ombá enale nondupa wendu ombá tekem. Nunga lkuna sukundu na kene nanga lumbili anduli yima kene oliu Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimulú kung-sipsip walú ⸤kaluliele⸥ nomulú,” nim,” niangi,” nirim.
MAT 26:19 Kanu-kene lumbili anduli yima puku Yesos-ni nirim mele puku teku kene, Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa We Omba Purum mele piliingí kung-sipsip walú nungéle teku mimi teku nusiring.
MAT 26:20 Kanu-kene, ipinjali enale pupa kolea kalá turum kene Yesos kene lumbili anduli yi rurepu kene ⸤oku⸥ langi nuli poluna muluring.
MAT 26:21 Langi noku muluring kene Yesos-ni nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eninga yi te-ni na liipa nanga ele-túma simba.” niker.” nirim.
MAT 26:22 ⸤Aku nirim piliiku kene⸥ eninga numanuna buni auli-tepa tirim piliiku kene lupa-lupa walsiku niku mele: “Auliele, nandu nikinuye?” niring.
MAT 26:23 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “⸤Eni nanga yi rurepu-kenga⸥ yi te na-kene langima polu suku-singina ola lelemú te walsekale liipu nombulú yili-ni na liipa, ele-túma simba.
MAT 26:24 Ekupu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-kene tingí mele kórunga-ui niku panjiring temanele ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna molemú akili sika ele-túma-ni tingí, akiliinga-pe yu liipa ele-túma simba yili mindili nomba aima molupa kis-simba. Yu molupa kis-simbaliinga yi akili anumu-ni naa melkanje kapula. Yu mindili naa nolka.” nirim.
MAT 26:25 Yesos-ni aku-sipa nirim piliipa kene Judas, yu liipa ele-túma simba tirim yili, yu-ni Yesos-ndu nimba mele: “Rapai, nikinu yili nandu nikinunje?” nimba walsurum kene Yesos-ni yunundu “Sika, nu.” nirim.
MAT 26:26 Enini langi noku molangi Yesos-ni bret te liipa Pulu Yili-kene “Angke” nimba ambulupa puku topa yu lumbili andúlima sipa kene nimba mele: “Ili nanga kangiele eni liiku nai.” nirim.
MAT 26:27 Penga no-waen-kap te liipa kene Pulu Yili-kene “Angke” nimba enini sipa kene nimba mele: “⸤No-waen ili⸥ eni pali liiku nai.
MAT 26:28 ⸤No-waen⸥ siker ili nanga memale. Pulu Yili-ni ⸤yu kene yunga yambuma kene mulungí mele⸥ ung te nimba panjipa mi lirim ung kanili ‘Kamu wendu omba pípili.’ nimbu ‘Yambu puleliinga ulu-pulu-kisma kamu mania pupili. Pulu Yili-ni alsupa naa kanupa mundupa kilipili.’ nimbu nanga memale onde lenjipu kene ⸤kolumbu⸥ memi akili ili. Akili eni pali liiku nai.
MAT 26:29 Na-ni enindu i-sipu nimbu siker: “Isili-ui na no-waen alsupu aima naa nombú. Penga mindi, Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana eni-kene no-waen konale kelepu nombú.” niker.” nirim.
MAT 26:30 ⸤Langi noku pora siku kene⸥ enini Pulu Yili-nga konana te niku kene, pena puku Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangina ola puring.
MAT 26:31 Kanu-kene Yesos-ni yu lumbili andúlimandu nimba mele: “Aima ekupu sumbulsuli ⸤ele-túma-ni⸥ na-kene tingí ulele kanuku kene eni pali na munduku kilingí. ⸤Aku-siku tingí mele⸥ Pulu Yili-ni ui nirim yunga bukna molemú kanili. Pulu Yili-ni ⸤ung-eku te topa kene⸥ nimba mele: “ “Kung-sipsip tápu-yili tangi.” nimbú, yu tungí kene sipsipma bulu-bale ningí.” nirim, ⸤aku-mele ekupu wendu ombá⸥.
MAT 26:32 ⸤Isili-ui na toku kunjingí kene eni sika bulu-bale ningí⸥ akiliinga-pe na lomburupu ola molupu kene, na kumbi-lepu kolea Gallallindu pumbu, ⸤eni penga aeleku akuna ungí kene alsupu wasie molomulú⸥.” nirim.
MAT 26:33 ⸤Yesos-ni aku-sipa nirim-na piliipa kene⸥ Pita-ni nimba mele: “Nu-kene ulu te wendu ombáliinga kanuku kene enini pali ‘Nu sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele mania pumbaliinga nu aku-siku munduku kilíngi lem na-ni nu aima mundupu naa kelimbu, aima mólu!” nirim.
MAT 26:34 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni nu aima sika nimbu siker: “Aima ekupu sumbulsuli, kera-kulla ui ko naa tupili nu-ni ⸤mundu-mong tenjikuliinga⸥ wale yupuku nandu gólu tokunu “Yu naeye. Na naa kanoliu.” niní.” niker.” nirim.
MAT 26:35 Akiliinga-pe Pita-ni yunundu nimba mele: “Na nu-kene tapú tolembulaliinga olsu kene wasie “Topu konjumulú.” níngi lem kepe nu “Naa kanoliu.” aima naa nimbále.” nirim. Lumbili anduli yi wema-ni pali “ “Nu naa kanolemulu.” aima naa nimulú.” niringko.
MAT 26:36 Kanu-kene Yesos kene yu lumbili anduli yima kene kolea ‘Gesemani’ nílina puring. Akuna puring kene yu-ni eninindu nimba mele: “Na anju pupu Pulu Yili-kene popu topu ung ni-pukuraliinga eni ya molai.” nirim.
MAT 26:37 Aku nimba kene Pita kene Seperi-málu ⸤Jemis kene Jon-sele⸥ wasie liipa memba pupa kene ⸤‘Na teku kis-singí ulele aima nondupa wendu ombá tekem.’ nimba piliipa kene⸥ yu-yunu kondu kolupa numanu kis panjipa kamelena mindili tipili mulurum.
MAT 26:38 Yunu-ni eninindu nimba mele: “Nanga numanuna buni aima auli te tepam akiliinga na kolumbu mele tekem. Eni uru naa peku na-kene wasie tapú-topu nokupu konjupu molamili, eni ya we mimi-siku kanuku molai.” nirim.
MAT 26:39 ⸤Aku nimba kene⸥ yu-yunu laye-kolte anju pupaliinga koporungu langupa tamalu pepa kene Pulu Yili-kene ung nimba mawa tepa nimba mele: “Nanga Tata, na nondupa ⸤mindili nuli⸥ no-mingina no nombále ‘Naa nambu.’ niní kupulanum te lelemú lem aima kapula, akiliinga-pe ‘Na-ni tepu kene nanu numanu simbu.’ nimbu piliiker akili mele naa teambu. Nu-ni kanuku kaí piliiní ulele mindi teambu.” nirim.
MAT 26:40 Aku nimba kene kelepa yunga lumbili anduli yi yupuku muluringna yandu omba enini uru piring kanupa kene Pita-ndu nimba mele: “Eni uru naa peku na-kene ena-mong layesele kapula we kanuku nokunjuku naa molkemelaye?
MAT 26:41 ‘⸤Kurumanga nuim Seten-ni⸥ oliu kundi tomba kene tepu kis-simulú akiliinga.’ niku kene ⸤uru naa peku⸥ Pulu Yili-kene popu toku ung niku kanuku kaí teku molai. Sika ‘tepu konjamili.’ nimbu numanale-ni piliilimulu akiliinga-pe temuláliinga kangiele enimbu molupa tondulu naa pulimú.” nirim.
MAT 26:42 Aku-sipa nimba kene yu alsupa anju pupa ui Pulu Yili-kene ung nimba mawa tirim mele alsupa nimba mele: “Nanga Tata, na ‘⸤Mindili nuli⸥ no-mingina nole nani.’ nirinu nole naa nombú kene we pemba lem nu-ni ‘Wendu upili.’ niku piliillu mele na-kene wendu upili.” nirim.
MAT 26:43 Alsupa yandu urum kene enini uru urumeliinga alsuku uru piring kanupa kene
MAT 26:44 yu alsupa anju pupa yupuku-tenjipa kene Pulu Yili-kene ung ui nimba mawa tirim mele alsupako nirim.
MAT 26:45 Kelepa yandu omba kene lumbili andúlimandu nimba mele: “Nambimuna we uru peku múlu liiku molemeleye? Kanai! Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤toku kunjingí⸥ ulu-pulu-kis telemele yima liiku singí enale wendu ombá tekem.
MAT 26:46 Ola molku pamili wai! Na liipa ele-tu yima simba yili okum kanai!” nirim.
MAT 26:47 Yesos-ni ⸤kolea Gesemani yu lumbili andúlimandu⸥ aku nimba sipa mulupili yunga lumbili anduli rurepu akumanga yi Judas urum. Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, yi kanuma-ni liiku munduring yi pulele, yambu tuli lu-koyama kene kimbulúma kene meku, Judas kene uring.
MAT 26:48 Ui Yesos mulurumna naa wangi Yesos Juda-yi-aulima liipa simba nimba panjurum yi ⸤Judas-ni⸥ enini Yesos yu sumbulsuli kapula kanungí mele nimba sipa kene nimba mele: “Na-ni yi te kanupu kene kanglumbu akili Yesos. Yu ambolku liiku ka sai.” nirim.
MAT 26:49 ⸤Yi akuma⸥ uring kene ⸤Judas⸥ yu Yesos mulurumna sumbi-sipa omba kene “Rapai, nu akuna mulúnu.” nimba omba yu kanglurum.
MAT 26:50 Aku tirim kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ang, nu-ni tiní okonu mele sumbi-siku ti.” nirim. ⸤Judas-ni Yesos-kene tirim mele⸥ kanuku kene ⸤uring yima-ni⸥ yu liiku ka siring.
MAT 26:51 Aku tiring mele kanupa kene Yesos wasie tapú-toku angiliiring yi te-ni yunga lu-koyale kulu topa wendu liipa Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupaliinga kendemande-yi te topa yunga kum te topa laká linjirim, kum akili wendu urum.
MAT 26:52 ⸤Yunu-ni aku tirim-na kanupa kene⸥ Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nunga lu-koyale alsuku laliui! Lu-koya liiku yambu tungí yambuma lu-koya-ni toku kunjingíko, akiliinga ⸤‘Mólu.’ nimbu lu-koyama-ni ulu te naa teamili⸥.
MAT 26:53 Na-ni nanga Tata walsipu kene “Teku lii.” nilkanje yu-ni angkella-ami talape rurepu, mola olandupa malapunga tilu mola tale, enaliinga na “Teku liangi pai.” nimba liipa mundulka akili nu naa piliikunuye?
MAT 26:54 Akiliinga-pe ⸤angkellama-ni oku ele-túma-ni na ‘naa tangi.’ niku teku liilkemelanje⸥ Pulu Yili-nga bukna na-kene wendu ombá nimba molemú mele nambi-sipa wendu olkaye?” nirim.
MAT 26:55 ⸤Aku nimba kene⸥ Yesos-ni ⸤yu ka singí uring⸥ yi pulele oku muluringmandu nimba mele: “Na ‘yambu topu wa nuli yi te moliu.’ niku piliiku kene na ka singíndu yambu tuli lu-koyama kene kimbulúma kene meku okumeleye? Lku-temboll ⸤lku-kerina we-yambuma máku toku molemele⸥ koleana taki-taki eni wasie molemulu kene ung-bo tonjupu moliu kene na liiku ka naa silimele kanili.
MAT 26:56 Akiliinga-pe i-sipa wendu okum uluma pali Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi mare-ni ulu mare ⸤na-kene⸥ penga wendu ombá mele ui niku bukna turing molemú mele kamu wendu okum.” nirim. Kanu-kene yu lumbili andúlima pali ⸤‘Oliu wasie ka singínje.’ niku piliiku kene⸥ yu munduku kelku enini takara toku puring.
MAT 26:57 Kanu-kene Yesos ka siku kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupa Kayapas mulurumna meku puring. Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, enini ⸤‘Yesos kot tenjipu piliamili.’ niku⸥ akuna ui oku máku toku muluring.
MAT 26:58 Akiliinga-pe ⸤Yesos meku puring kene⸥ Pita lumbili aelepa táka-nimba pupa, Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupaliinga lkuna, lku angiliipa pala mele póku tirim, suku-singina yambu máku turing kolea we lirimna aima sukundu pupa, ‘Yesos nambulka tingínje piliambu.’ nimba ⸤Yesos nokuku muluring⸥ ele-yima-kene mulurum.
MAT 26:59 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga kanjoll-yima pali kene, akuma-ni Yesos yu toku kunjingíndu ulu te tepa kis-sirim ulu te ‘Yambu te-ni ‘yu i-sipa i-sipa tepa kis-sirim.’ nimba gólu topa nipili.’ niku yambu te koruku muluring kene
MAT 26:60 yambu pulele oku ung mare gólu toku niring akiliinga-pe enini yu kapula toku kunjingí ung te naa niring. Laye-kolte penga mele yambu tale okulu
MAT 26:61 ⸤gólu toku⸥ nikulu mele: “Yi ili i-sipa nirim ⸤piliirimbulu⸥: “Pulu Yili ⸤popu toku kaluli⸥ lku-temboll ili na-ni topu tekisipu kene ena yupuku omba pupili lku-temboll ⸤kona⸥ te kapula alko topu takumbu.” nirim. ⸤Yunu-ni aku nirimaliinga ‘Yu Pulu Yili mele moliu.’ nimba piliipa kene nirim akili nimba kis-sirimnje⸥.” niringli.
MAT 26:62 Aku niringli piliipa kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale ola angiliipa Yesos walsipa kene nimba mele: “Ung te pundu toku naa nikinuye? Nu ⸤nikunu kis-sirinu mele⸥ nikimbiliele nambulka ulele nikunu kis-sirinelendu nikimbiliye?” nirim.
MAT 26:63 Akiliinga-pe Yesos ung te pundu topa naa nimba we angiliirim. Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale-ni yunundu alsupa nimba mele: “⸤Nu mollu mele aima sika niku si.⸥ Kona Molupa Mindi Puli Pulu Yili piliipa mulupili “Aima sika niker.” niku mi lekunu kene, Pulu Yili yunga Málale, yu-ni oliu “Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele sika nu mola móluye? Oliu aima nikunu si!” nirim.
MAT 26:64 Yesos-ni nimba mele: “Akili na.” ⸤nirim⸥. “Ung te kene wasie enindu pali nikerko. Penga walse Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili, Yi Tondulu Olandupa Púliele-⸤kene mélema nokumbandu⸥ yunga ki-bokundu molupa, kupámanga ola molupa mania ombá eni kanungí.” nirim.
MAT 26:65 Aku-sipa nirimaliinga ⸤‘u Pulu Yili mele moliu.’ nimba nirimaliinga⸥ piliipa kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale-ni ⸤aima piliipa kis piliipa⸥ yunga wale-pakuliele yunu ambulupa sungu sipa kene nimba mele: “Ekupu yu-yunu aima sika Pulu Yili ung-taka tonjukumeliinga piliipu kene mong liirim mele nimba simba yambu te kene wasie nambimuna korumulúye? Yu-yunu aima sika Pulu Yili ung-taka tonjukum piliikumulu.
MAT 26:66 Nambulka niku piliikimiliye? ⸤Yunu-kene nambulka teamiliye?⸥” nirim kene enini niku mele: “Yu Pulu Yili ung-taka tonjupa marake tímeliinga topu kunjúmulu lem kapula.” niring.
MAT 26:67 Kanu-kene enini yunga kumbi-kerina lkambe toku munduku, ki-kumu-ni turing. Mare-ni yu lkarauwa-ni toku kene niku mele:
MAT 26:68 “Nu ‘Pulu Yili-ni oliu nokupa konjumba yi te “liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele moliu.’ nillu akiliinga ekupu nae-ni nu tokumnje nikunu si.” niring.
MAT 26:69 Kanu-kene Pita yu Yesos kot piliiring lku penakundu, yambuma liiku máku turing koleana mulurum kene kongun tinjili kendemande-ambu te Pita mulurumna omba yunundu nimba mele: “Nu kepe Gallalli distrik yi Yesos-kene wasie tapú-toku muluring kanumanga yi te lem.” nirim.
MAT 26:70 Akiliinga-pe akuna muluring yambuma pali kanuku piliiku molangi Pita-ni gólu topa kene “Mólu.” nimba “Nu nikinu mele na naa piliiker.” nirim.
MAT 26:71 Aku nimba kene Pita yu lku-keri-puluna pupa mulupili kongun tinjili kendemande-ambu te-ni yu kanupa kene akuna muluring yambumandu nimba mele: “Yi ili yu Nasaret-yi Yesos kene wasie tapú-toku muluring yi kanumanga yi kanili lem.” nirim.
MAT 26:72 Pita-ni alsupa “Mólu. Nu-ni nikinu yili na naa kanoliu.” nimba kene Pulu Yili-nga bili lepa mi lirim.
MAT 26:73 Laye-kolte penga mele, Pita angiliirimna nondupa angiliiring yima-ni ⸤yu ung laye lupa mele lirim-na piliiku kene⸥ yu angiliirimna oku kene yunundu niku mele: “Kolea Gallalli distrik yambuma-ni ung lelemele mele nu aku-sikunu ung nikinu piliikumulu. ⸤Yesos kene yu lumbili anduli yima kolea Gallalli distrik akuna yima,⸥ nu kepe wasie Gallalli-yi te-ko, akiliinga ‘Nu aima sika yunga lumbili anduli yi te lem.’ nimbu piliikumulu.” niring.
MAT 26:74 Aku niring kene Pita-ni Pulu Yili-nga bili lepa tondulu mundupa mi lepa kene nimba mele: “Aima sika niker. Eni nikimili yili aima naa kanoliu! Gólu tokur lem Pulu Yili-ni na topa kunjupili.” nirim. Aku nirim kene nondopa kera-kulla ko turum.
MAT 26:75 Aku tirim kene piliipa kene Yesos-ni yunundu “Kera-kulla ui ko naa tupili nu-ni wale yupuku gólu tokunu kene “Yu naa kanoliu.” niní.” nirim ung kanili Pita kelepa piliirim. Piliipa kene ⸤‘Ama, aima tepu kis-sindu lam. ‘Aima naa tembu.’ nimbu piliirindu kanili sika tindu.’ nimba piliipa kene⸥ pena pupa kola aima tondulu tirim.
MAT 27:1 Ulsulam-ui muni-pokuna kolea tangurum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene pali ⸤Yesos-nga kotele piliiku pora siku kene⸥ ‘Yu topu konjamili.’ niku, niku panjiring.
MAT 27:2 Aku niku panjiku kene yunu liiku, ka siku, meku puku, ⸤Rom-⸥gapman yi-nuim Paillet mulurumna meku puku kot tinjiring.
MAT 27:3 Kanu-kene Judas, yu Yesos liipa yunga ele-túma sirim yi kanili, Yesos-nga kotele piliiku kene “Kulupili, toku konjangi.” niring-na piliipa kene yu-ni Yesos liipa sirimeliinga piliipa kis piliipa kene kelepa numanu topele topa eninga ku-sillipa wan paon ten ui yunu siringma kelepa memba pupa Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Juda-yambumanga tápu-yima kene sipa kene nimba mele:
MAT 27:4 “Na-ni yi eni liipu sindu yi kanili yunu ulu te tepa kis naa sili yili ‘Toku konjangi.’ nimbu liipu síndele aima ulu-pulu-kis te tindu.” nirim. Akiliinga-pe enini pundu toku niku mele: “Akili oliunga ung te mólu. ⸤Nu-nunu mindi oliu liiku sinu.⸥ Akili nunga kongunale.” niring.
MAT 27:5 Kanu-kene Judas yu-ni ku-sillipa kanuma memba pupa ⸤Pulu Yili popu turing⸥ lku-temboll palana topa anjukundu mundupa yunu enini mundupa kelepa anju purum. Anju pupa kene ‘Ka nombu kolambu.’ nimba ka te liipa memba pupa kene ka nomba kulurum.
MAT 27:6 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni ku-moni kanuma ⸤mania-poluna⸥ lirim kanuku liiku kene niku mele: “Ku-moni ima yambu topu konjumulundu símuluma akiliinga lku-temboll ku-monima kene tere lepu nosimulú kene kapula naa temba. Akiliinga ung-mani te pelemú akiliinga naa nosamili.” niku kene
MAT 27:7 ung te niku panjiku kene niku mele: “Ku-moni ima-ni mingi-sospen ma-ni tepa mimi telemú yilinga male taropu topu liamili. Yambu te ma te naa lemba eninga kolea suluna yambu lku-poning ya oku molemelemanga yambu kulungíma akuna ónu teangi.” niku kene aku-siku taropu toku liiring.
MAT 27:8 ⸤Ku-moni kanuma-ni yi te toku kunjingí kupulanumele akisinjiring kúma-ni⸥ aku tiringeliinga ma kanili bi leku ‘Yambu Toku Memi Onde Liring Male’ niring akili ekupu kepe aku-sipu nilimulu.
MAT 27:9 ⸤Juda yi aulima-ni⸥ aku-siku tiringeliinga Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Jeremaya-ni ulu te penga wendu ombá nimba ui nirim mele kamu wendu urum. Yu-ni nimba mele: “Auliele-ni nandu “Ti.” nirim mele enini aku-siku tingíndu Isrel-yambuma-ni “Yi akili ku-sillipa wan paon ten-ni taropu toku liangi.” niring kuma liiku kene, ku kanuma-ni mingi-sospen ma-ni mimi tirim yilinga male taropu toku liiring.” nirim kanili mele kamu wendu urum.
MAT 27:11 Judas aku-sipa tepa mulupili Yesos Rom-gapman yi-nuim ⸤Paillet⸥ mulurum kumbi-kerina angiliirim kene yi-nuim kanili-ni ⸤yunga kotele piliipa kene⸥ yu walsipa piliipa kene nimba mele: “Nu Juda-yambumanga yi nuim kingele mola móluye?” nirim. Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Sika nikinu. Akili na.” nirim.
MAT 27:12 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, ⸤Juda-yambumanga⸥ tápu-yima kene, enini Yesos kot tenjiku Paillet-ndu ⸤gólu toku⸥ ung pulele ningindu niku mele: “Yesos yunu tepa kis-silimú.” niku yu kot tinjiring kene Yesos yunu ung te naa nimba we angiliirim.
MAT 27:13 ⸤Yesos-ni ung te naa nirim kanupa kene⸥ Paillet-ni yunundu nimba mele: “Nu ulu-kis pulele tirinu nikimelale nu naa piliikunuye?” nirim kene
MAT 27:14 Yesos ⸤yu tepa kis-sirim niring mele⸥ pundu topa ung tiluri kepe naa nimba ⸤we angiliirim-na kanupa kene Rom-⸥ gapman yi-nuim kanili-ni aima mini-wale mundupa numanu pulele liipa mundurum.
MAT 27:15 ⸤Yesos kot tenjiku molangi,⸥ yi te, yunga bi Barapas, yu mong liirim mele yambuma-ni pali piliiku muluring yi kanili yu ka-lkuna pirim. ⸤Punie tilu-tilu niku, Juda-yambuma-ni kolea-auli Jerusallem oku akuna suku⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu langi nuring enama wendu urum kanu-kene enini ka-lkuna pirim yi te bi leku “Wendu liiku mundui.” niku mawa tiring mele ⸤Rom-⸥gapman yi-nuimele-ni yi kanili wendu liipa yambuma sirim.
MAT 27:17 ⸤Aku-siku ti-pui-upui tiring enale kamu wendu omba pípili Yesos kot tinjiring piliipa kene,⸥ Juda-yambuma liiku máku toku muluring kene Paillet-ni enini walsipa nimba mele: “Yi nae ka-lkuna wendu liipu eni sambu niku piliikimiliye? Yi Barapas wendu liipu sambu, mola “Pulu Yili-ni “Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele.” nilimele yi Yesos wendu liipu sambuye?” nirim.
MAT 27:18 ⸤We-yambuma Juda-yambumanga yi-aulima munduku kelku eninga ungma liiku su siku Yesos-nga ungele piliiku yunu lumbili anduringeliinga Juda-yambumanga yi-aulima⸥ Yesos-kene numanu kis panjiku kene kot tinjiring-na piliipa kene Paillet-ni aku-sipa nirim.
MAT 27:19 Paillet kot piliirim poluna ⸤molupa kene ‘Juda-yi aulima-ni pundu toku ung te ningínje.’ nimba nokupa⸥ mulurum kene yunga ambu-mínele-ni ung te yunu mulurumna nimba mundupa kene nimba mele: “Nu-ni andi yi sumbi niliele ulu te naa ti. Ekupu yu uru-kumbu tepu kanundeliinga nanga numanuna buni pulele wendu úmeliinga yu ulu te aima naa ti.” nirim.
MAT 27:20 ⸤Paillet-ni “Ka-yi nae wendu liipu sambuye?” nirim-na piliiku kene⸥ Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, ⸤Juda-yambumanga⸥ tápu-yima kene, enini we-yambuma kundi toku kene “ “Yesos topa kunjupili. Barapas wendu liipa sipili.” niai.” niring.
MAT 27:21 ⸤Aku-siku niring kene piliipa kene Rom-⸥gapman yi-nuimele-ni eninindu “Yiselenga ‘nae wendu liipu sambu.’ niku piliikimiliye?” nimba walsurum kene enini pundu toku niku mele: “Yi Barapas ⸤wendu liiku si⸥.” niring.
MAT 27:22 Aku-siku niring-na piliipa kene Paillet-ni eninindu nimba mele: “Aku lem, enini “Pulu Yili-ni “Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele.” nilimele yi Yesos, nambi teambuye?” nimba walsurum kene enini pali “Yunu kulupili, unji-perana ⸤toku⸥ ku tokunu panjui!” niring.
MAT 27:23 Aku-siku niringeliinga piliipa kene yu-ni eninindu nimba mele: “Akili nambimunaye? Yu nambulka mong te líímuye?” nirim. Akiliinga-pe enini ⸤alsuku⸥ aima tondulu munduku niku mele: “Mólu! Yu kulupili, unji-perana ⸤toku⸥ ku tokunu panjui!” niring.
MAT 27:24 Yunga ungele naa piliiku, ele tingí tiring kanupa kene Paillet-ni no kolupa liipa, yambu liiku máku toku muluringma kanuku molangi yunga ki lumaye topa kene nimba mele: “Yi ili toku kunjingí kolumba kene eni-kene ung pemba; nanga ung te naa pemba.” nirim.
MAT 27:25 ⸤Aku-sipa nirim-na piliiku kene⸥ yambuma-ni pundu toku niku mele: “Yu tungí kolumbaliinga buni pembale oliu kene oliunga kangambulama kene pípili.” niring.
MAT 27:26 Kanu-kene yi Barapas ka-lkuna wendu liipa enini sirim. ⸤Aku tepa kene⸥ Yesos liipa ⸤yunga ami-yima⸥ sipa kene nimba mele: “Yu ka-pulsa-ni toku kene penga ‘Unji-perana kulupili.’ niku meku puku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panji-pai.” nirim.
MAT 27:27 Kanu-kene ⸤Rom-⸥ gapman yi-nuimeliinga ami-yima-ni Yesos liiku yi-nuim kanili pirim lku auli akuna sukundu ⸤yambuma liiku máku toku muluring koleana⸥ puku kene, eninga ami-talapena-yima pali “⸤Yesos ya molemúna⸥ sukundu-sukundu wai.” niring.
MAT 27:28 Kanu-kene yunga mulumbalema posuku wendu liinjiku, ‘Yu yi nuim kingele mele mulupili.’ niku mulumbale kunduli kaí te pakunjuku,
MAT 27:29 unji-ka ko-ko mulurum te liiku mulkapiye teku kene ‘Yi nuim kingeliinga waniele.’ niku pengína pakunjuku, kingima-ni apulu te we ambululimele mele kolu-apulu te liiku yunga ki-bokundu ambulunjuku, yu angiliirimna koporungu languku ung-taka tonjuku bi we gólu toku paka tunjingindu “Juda-yambumanga yi nuim kingele, nu molkunuye?” niku
MAT 27:30 yunga kumbi-kerina lkambe toku kanjuku, kimbulú ambulurumele liiku yunga pengína kimbulú tu-pui-upui tiring.
MAT 27:31 Yunu aku-siku ung-taka tonjuku pora siku kene mulumbale kunduliele posuku wendu liinjiku, yunga ui panjurum mulumbalema alsuku panjinjiku kene “Yu kulupili, unji-perana panju-pamulu.” niku yunu liiku meku puring.
MAT 27:32 ⸤Rom ami-yima-ni Yesos Jerusallem palana⸥ ulsukundu meku pungí puku kene, kolea Sairini yi te, yunga bili Saimon, ambolku liiku ka mele siku kene Yesos kolumba unji-perale “Alko toku minjí.” niku siring.
MAT 27:33 Puku kene kolea Golkota puku akuna muluring. (Golkotanga ung-pulele ‘pengi-ombele lili koleale’.)
MAT 27:34 ⸤Yesos akuna meku puku kene, ‘Yambuma mindili naa nangi.’ niku⸥ no-waen-na suku marasin kumbili tili te munduku nusiring no-waen akili ‘Yu nupili.’ niku, siringeliinga-pe no-waen akili nomba piliipa kene “Mólu.” nimba naa nurum.
MAT 27:35 Kanu-kene ⸤ami-yima-ni⸥ yu unji-perana ola panjiku kene unjele liiku ola angnjiring. ⸤Aku-siku teku kene, ui unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku naa panjiku kene⸥ yunga mulumbale ⸤posuku wendu liiku nusuringma⸥ moke tingindu enini lupa-lupa liingíndu ku-kas teku piliiku kene penga mulumbalema liiring.
MAT 27:36 Pe yunu unji-perana ola pípili tápu-teku kanuku muluring.
MAT 27:37 ‘Yu mong liirim mele yambuma kanangi.’ niku YI-YESOS ILI JUDA-YAMBUMANGA YI NUIM KINGELE niku bi toku yunga pengína olakundu unjina panjiring.
MAT 27:38 Ele tekulu mélema wa liiringli yi tale kene wasie unji-pera tálenga ⸤toku⸥ ku toku panjiringko. Te Yesos yunga ki-bokundu ⸤toku⸥ ku toku, te ki-tarukundu ⸤toku⸥ ku toku panjiring.
MAT 27:39 Akuna oku puring yambuma-ni Yesos ⸤kanuku kene yunga⸥ ung-taka tonjuku ung-mura mele siku kene
MAT 27:40 niku mele: “Aa! “Lku-tembollale tekisipu kene alsupu ena yupuku omba pupili takupu liimbu.” nirinu yili, ‘Naa kolambu.’ niku nu-nunu tekunu lii. Nu sika Pulu Yili-nga Málale lem unji-perana mania ui.” niring.
MAT 27:41 Aku-sikuko Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, ⸤Juda-yambumanga⸥ tápu-yima kene, enini kepe yu ung-taka tonjuku kene niku mele:
MAT 27:42 “Yu yambu-wema ‘Naa kolangi.’ nimba tepa liirim akiliinga-pe yu-yunu ‘Naa kolambu.’ nimba kapula naa tepa liikimu. Yu ‘Isrel-yambumanga yi nuim kingele ⸤moliu.’ nilimú akili sika aku-sipa⸥ molemú lem yu-yunu unji-perana mania upili. Yu-yunu unji-perana mania ombá kene kanupu kene ‘Yu sika oliunga yi nuim kingele.’ nimbu tondulu mundupu piliimulú.
MAT 27:43 Yu-ni ‘Pulu Yili-ni na tepa liimba.’ nimba tondulu mundupa piliipa molemú kanili; yu “Pulu Yili-nga Málale moliu.” nilimú akiliinga Pulu Yili-ni yu kanupa kaí piliipa, ‘Yu mania we olkanje kapula.’ nimba pilíímu lem kapula, yunu omba yu tepa liipa ⸤unji-perana wendu liipili⸥. ⸤Aku-sipa tímu lem ‘Yu sika Pulu Yili-nga Málale.’ nimbu tondulu mundupu piliimulú⸥.” niring.
MAT 27:44 Wa-yi tale yu-kene unji-peraselenga ⸤toku⸥ ku toku panjiring yisele-ni yu aku-siku ung-taka tunjuringliko.
MAT 27:45 ⸤Yesos unji-perana ola we pípili⸥ ai-tangili ena tuwallup killok tirim kene kolea pali sumbulú topa kene, penga ipinjali ena tre killok tirim kene kolea kelepa pa tirim.
MAT 27:46 Ipinjali ena tre killok mele tirim kene Yesos-ni nangale topa kene nimba mele: “Elloi, Elloi, llama sapaktani.” nirim. Akili Juda-yambumanga ungna te. Akiliinga pulele i-sipa mele: “Nanga Pulu Yili, nanga Pulu Yili, na nambimuna munduku kelkunuye?” nirim.
MAT 27:47 Akuna nondupa yambu angiliiringmanga mare-ni yu-ni aku-sipa nirim mele piliiku ⸤sunduku kene⸥ niku mele: “Piliai. Yu-ni Illaija walsikim.” niring.
MAT 27:48 Aku-sipa nirim kene piliiringmanga yi te enaliinga lkisipa pupa ulu-pinja mele te liipa no-waen kumbili tili mare kene akuna panjipa kene, ‘Yesos no-waen kanili nupili.’ nimba memba omba unji-mumú tenga ka topa monjupa sirim.
MAT 27:49 ⸤Akiliinga-pe yunu no-waenele sirim mele kanuku kene⸥ we-yambuma-ni niku mele: “Mólu. Ekupu unji-perana we pípili. Illaija-ni sika yu ‘Naa kulupili.’ nimba tepa liipa mania liimbandu okumunje, kanupu kanamili.” niring.
MAT 27:50 Yesos-ni ung te tondulu nangale topa nimba kene, penga yunga mulungale-ndu ‘Pui.’ nimba yu kulurum.
MAT 27:51 Yu aku-sipa kulurum kene ⸤ulu-auli mare⸥ walsekale ⸤wendu urum.⸥ Pulu Yili popu toku kaluring lku-temboll ⸤Jerusallem sukundu angiliirim akuna sukundu Pulu Yili mulurum⸥ Sulumina Aima Kake Tilieliinga keri-puluna ⸤‘Yambuma sukundu naa pangi.’ niku ui taki-taki⸥ mulumbale auli te-ni pipi siku panjiring pirim. ⸤Yesos kolupa pora sirim kene⸥ mulumbale kanili ai-suku-singina olakundu mandu-sipa olá topa ulsu purum. ⸤Aku-sipa tepa,⸥ ma jim-jim te tepa, ku-mulú aulima topa ungku-mangku topa,
MAT 27:52 yambu ui ónu tiring koleama ungku-mangku topa anju-yandu pupa, Pulu Yili-nga yambu kake tili ui kuluringima ⸤Pulu Yili-ni⸥ topa makinjirim.
MAT 27:53 Lomburuku ola molku ónu-koleana piringma wendu oku kene, Yesos penga lomburupa ola mulurum kene Pulu Yili-nga kolea-auli kake tílina sukundu puku yambu pulele ‘Kanangi.’ niku puring.
MAT 27:54 ⸤Rom⸥ ami-yi wan-andret nukurum yili kene, yu-kene wasie Yesos tirim mele tápu-teku nokuku muluring ami-yima kene, enini pali ma jim-jim tepa ulu lupa-lupama wendu urum mele kanuku kene enini aima mini-wale munduku kene niku mele: “Yi ili yu aima sika Pulu Yili-nga Málale lam.” niring.
MAT 27:55 Ambu pulele mele, ⸤Yesos unji-perana kulurum mele⸥ akuna sulu-tenjiku kanuku angiliiring. Ui ambu kanuma ⸤eninga pulu-⸥kolea Gallalli distrik munduku kelku Yesos lumbili anduku liiku tapunjuku nokuku ⸤Jerusallem wasie⸥ uring ambuma.
MAT 27:56 Eninga ambu te Makdalla-taon-na ambu Maria, te Jemis kene Joses-selenga anum Maria, te yi Seperi-nga málu-selenga anum.
MAT 27:57 Ipinjali, kolea kalá tomba tirim kene Arimatia taon-na yi, méle pulele nusurum yi-kamako te, yunga bili Josep, yunu kepe Yesos lumbili andurum yi te, yunu omba
MAT 27:58 ⸤Rom-gapman yi-nuim⸥ Paillet mulurumna pupa, “Yesos-nga ónale na si.” nimba mawa tirim kene Paillet-ni yu “Ónale liipili.” nimba ⸤ami-yimandu nimba mundurum⸥.
MAT 27:59 ⸤Paillet-ni “Kapula.” nirim kene⸥ Josep pupa ónale mania liipa, múlu kona te-ni liipa kumu turum. Kumu topa kene
MAT 27:60 ku-muru kona te, Josep yunu ‘Kolumbu kene akuna ónu teangi.’ nimba ku-muru te ukupa nusurum ku-muru-lku kanuna sukundu memba pupa nusurum. Nosupa kene ku-muru keri-puluna ku-mulú auli te perele-marele memba omba pipi sipa kene yunu kelepa purum.
MAT 27:61 Makdalla-taon-na ambu Maria kene Maria te kene elsele ku-murele lirim keri-puluna nondupa ⸤yunga ónale ku-muruna nusurum mele kanukulu⸥ muluringli.
MAT 27:62 ⸤Kanu-kene,⸥ ‘Opali ⸤kóru mulúli ena-⸥ Sambatele.’ niku piliikulu kene, ekupu mele, mélema undu-undu siring ena kanili pora nirim-na opalikundu Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Perisi-yima kene, enini ⸤Rom-gapman yi-nuim⸥ Paillet mulurumna puku liiku máku toku angiliiku kene
MAT 27:63 niku mele: “Yi-Auliele, yi kanili ui naa kolupa we molupa kene yambuma-ni ‘Sika’ niku piliingí ungma gólu topa nirim yi kanili yu “Kolupu kene ena yupuku omba pumba kene lomburupu ola molumbu.” nirim oliu piliirimuleliinga
MAT 27:64 ⸤nu-ni ami-yimandu⸥ “Yi kanili ⸤bonongu⸥ ónu tíngi ku-murele ena yupuku aima mimi-siku nokai!” niani. Naa nukúngi lem yunga lumbili anduli yima-ni ónale oku wa liiku meku puku kene “Yu lomburupa ola molupa omba pumu.” ningí. Aku-siku gólu toku ningí yunu ui ‘ ‘Sika nikem.’ niangi.’ nimba gólu turum ungele mania-kilia, enini ‘Yambuma-ni ‘Yu-ni sika aku-sipa tímu.’ niangi.’ niku gólu tungí ungele aima ola pemba.” niring.
MAT 27:65 Paillet-ni ⸤Juda yi-aulimandu⸥ pundu topa nimba mele: “⸤Aku lem,⸥ ami-yi mare liiku meku puku, “Yili ónu tíngi koleale nokuku kaí teai.” niku monjuku, ‘Yambuma-ni ónu-koleale ulu te naa teangi.’ niku ‘Kupulanumele tondulu pipi samili.’ niku piliingí mele teai.” nirim.
MAT 27:66 ⸤Aku-sipa nirim-na⸥ piliiku kene ami-yi mare liiku meku puku, yambu-ónu-kolea ku-murele pipi siring kuli pala teku pelé leku eninga bili akuna toku monjuku kene, “Ami-yima akuna nokuku molai.” niku monjuku kene ⸤enini puring⸥.
MAT 28:1 ⸤Kóru muluring⸥ ena-Sambatele pora nimba, eninga kumbi-lepa kongun enale wendu ombándu kolea tangumbandu muni lirim kene Makdalla-taon ambu Maria kene, Maria te kene, pukulu ⸤Yesos-nga⸥ ónale nusiring ku-muruna ⸤ónale⸥ kanunglí puringli.
MAT 28:2 Auliele-nga mulú-koleana angkella te mana-mania urum kene male jim-jim aima tondulu lakupa tirim. Angkellale-ni omba ku-muruna pupa ku-muru keri-puléle pipi siring kuli wendu liipa perele-marele memba pupa nosupa akuna ola mulurum.
MAT 28:3 Angkella kaniliinga kumbi-kerale kariyapa tepa talang pulimú mele talang pupa, múlu pakurum-ma kalapera topa aima kake telemú mele kake tirim.
MAT 28:4 Yesos-nga ónu-koleale nukuring ami-yima angkellale kanuku aima mini-wale munduku pung-pungu niku kene yambu kulúlima-ni ung naa niku ulu te naa telemele mele enini aku-siku ulu te naa teku we muluring.
MAT 28:5 Angkellale-ni ambuselendu nimba mele: “Mundu-mong naa teale. Yesos ‘Kulupili.’ niku talku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring yi kanili kanunglí okumbele na piliiker.
MAT 28:6 Yu ya naa lelemú. ⸤“Kolupu kene ena yupuku-sipaliinga⸥ lomburupu ola molumbu.” ui nirim aku-mele tímu. Ónale ui lirim koleale okulu kanale.
MAT 28:7 Kanukulu kene wela lkisiku pukulu yunga lumbili andúlima i-siku nikulu sangli: “Yesos ónu-koleana lepa kene lomburupa ola molupa kolea Gallalli distrik-ndu kumbi-lepa pulimáliinga enini akuna yu kanungí.” niku sangli. ⸤Ung nimbu sinjimbúndu úndu⸥ ung kanili nimbu pora siker.” nirim.
MAT 28:8 ⸤Angkellale aku-sipa omba mokeringa molupa kene nirim mele⸥ kanuku piliikulu kene ambusele mundu-mong tenjikulu mundu-mong aima akukulu, aku-sipa numanu tale pípili ku-muruna ulsu pukulu munduku kelku lkisiku pukulu yunga lumbili andúlima niku singlí puringli.
MAT 28:9 ⸤Lkisiku punglí puringli kene⸥ Yesos liipa sinjipa elsele kupulanum-na kanupa liipa kene “Okombeleye?” nirim. Kanu-kene elsele-ni yunga kimbukundu puku kanglkulu yu kape niku bi paka tunjuringli.
MAT 28:10 Kanu-kene Yesos-ni elselendu nimba mele: “Mundu-mong naa tekulu kene, else pukulu nanga anginipilimandu i-siku nikulu mele: “Kolea Gallallindu pai. Yu akuna kanungí.” ni-pale.” nirim.
MAT 28:11 Ambusele alsukulu yandu unglí uringli kene Yesos-nga ónu-koleale nukuring ami-yi mare kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ suku puku Pulu Yili popu tunjuring yi-aulimandu uluma wendu urum mele pali temani toku si-puring.
MAT 28:12 ⸤Piliiring kene⸥ popu tunjuring yi-aulima, Juda-yambumanga yi-aulima kene wasie máku toku kene enini-kene ⸤ung niku kene niku mele: “We-yambuma ulu ima wendu um mele piliiku kene “Yesos lomburupa ola mulumnje.” ningéliinga ‘Naa piliangi.’ nimbu nambulka teamilinje?” niku⸥ tombulku niku kene tingí mele niku panjiku kene, ami-yima ku-moni pulele siku kene
MAT 28:13 eninindu niku mele: “Yambuma-ni “Yesos nambulka tímuye?” niku walsingí kene enini i-siku mele niangi: “Sumbulsuli uru pímulu kene yunga lumbili andúlima-ni kiyang niku oku yu liiku meku púngi.” niai.
MAT 28:14 ⸤Oliu Juda-yambuma nokulemú Rom-⸥gapman yi-nuimele-ni ⸤aku tíngi mele⸥ ung te pilíímu lem ‘ “Eni teku kis-sikimili akiliinga mindili nangi.” naa niangi!’ nimbu oliu-ni eninga tepu liipu yu-kene ung nimulú, kanu-kene ‘Eni ónu-koleale mimi-siku naa nokuku we uru ping.’ nimba piliipa kene mindili liipa naa simba.” niring.
MAT 28:15 Aku niringeliinga piliiku kene ami-yima-ni ku-moni liiku enini “Niai.” niring mele yambumandu niring. Akiliinga yandupa ekupu ⸤buk tokur⸥ ena ili kepe Juda-yambumanga koleamanga pali ung ili anju-anju pulimú piliiku kene yambu pulele-ni temani kanili toku molemele.
MAT 28:16 ⸤Ambusele pukulu kene kanukulu piliiringli mele temani toku siringli⸥ kene piliiku kene Yesos lumbili anduli yi rurepunga yupuku kolea Gallalli distrik puku, Yesos-ni ma-pangi te bi lepa ui “Akuna wangi.” nirim ma-pangina puring.
MAT 28:17 Akuna puku Yesos kanuku kene, yu kape niku yunga bili paka tunjuring akiliinga-pe mare-ni ‘Yesos kulurum. Ili Yesos mola naenje?’ niku numanu tale teku liiku munduring.
MAT 28:18 Kanu-kene Yesos yu nondupa omba eninindu nimba mele: “Tata-ni nandu “Nu-nunu mulú-koleana mélema kene yambuma kene, ma-koleana mélema kene yambuma kene nokani.” nimba tondulale na sirim, na-kene pelemú.
MAT 28:19 ⸤Tondulu na sirim akili eni simbu eni-kene pemba⸥ akiliinga eni ma-koleamanga pali puku ‘Yambuma pali nanga ungele piliiku liiku, nanga lumbili andúlima molangi.’ niku, puku niku si-puku kene, ⸤piliiku liiku mulungí⸥ yambuma no liinjingíndu Lapale kene Málale kene Mini Kake Tiliele kene eninga bili walsiku enini no liinjiku,
MAT 28:20 eninindu “Na lumbili andúlima-ni teai.” nirindu mele pali ‘Yambu akuma teangi.’ niku enini ung-bo tonjuku mani sai. Aku-siku nilsiliiku anduku mulungí kene na eni-kene wasie taki-taki molambu mulú-masele pora nimbá.” nirim. ⸤Aku manda.⸥
MAR 1:1 Yesos, Pulu Yili-ni “Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele, Pulu Yili-nga Málale, yunga temani-kaiéle pulu munjurum mele ⸤ya ilinga tombu tokur⸥.
MAR 1:2 ⸤Yesos, Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim Kraisele-nga temani-kaí ili wendu ombándu yi te ui omba temba mele⸥ Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni Pulu Yili-nga ung te nimba bukna turum akuna molemú mele i-sipa: ‘⸤Pulu Yili-ni nimba mele:⸥ “⸤Pília.⸥ Na-ni ‘ ‘Nanga ung “Ninjui!” nimbu, nimbu simbu ungma piliipa yandu nimba sipili.’ nimbu liipu mundumbu yili-ni nunga kupulanumele akisinjipili.’ nimbu yu “Kumbi-leku pui.” niker.’
MAR 1:3 ‘Kolea-wakana ⸤kumbi-lepa pumba⸥ yi tenga kerina ung te nimba mele: “Auliele ombá kupulanumele teku mimi tenjai. Yu ombá kupulanum kelúma teku sumbi sai.” nimbá.” nikem.’ nimba ⸤Asaya-ni No-Liinjili Jon-ni aima penga temba mele ui aku-sipa nimba sipa bukna turum molemú.⸥
MAR 1:4 Akiliinga, ⸤temani-kaiéle pulu monjumbandu No-Liinjili⸥ Jon kolea-wakana tenga-lupa wendu omba ⸤aku-sipa⸥ ung mare yambuma nimba sipa mulurum. Kolea Judia distrik yambuma pali kene kolea Judia-nga kolea-auli Jerusallem yambuma pali kene enini yu mulurumna puku yunga ungele piliingí puring. Yu-ni ung te eninindu nimba sipa kene nimba mele: “Eni ulu-pulu-kis telemelema kanuku kis piliiku numanu topele toku kene ‘Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kisma ‘We mania pupili.’ nimba kanupa konde tinjipili.’ niku ‘No liamili.’ niku wai.” nirim. Aku-sipa nirim kene eninga ulu-pulu-kis tiringma niku para siring kene yu-ni enini no-Jodan nona sukundu no liinjirim.
MAR 1:6 Jon kung-kemelenga dili-ni tili wale-pakuli te pakupa, kung kiluele-ni tili kamirika te topa kene, kuli-kumba kene pillím-nóma kene ⸤langi⸥ akusele mindi nomba mulurum.
MAR 1:7 Yu-ni yambuma ung nimba sirim mele i-sipa: “Na-ni sika eni no liinjiliu akiliinga-pe yi te aelepa ombále-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Mini Kake Tiliele eni liinjimba ⸤liingí⸥. Na-kene aelepa ombá yi ili yunga tondulale aima olandupa, nanga tondulale aima mania-kilia. Na yu-kene kapula mólu. Yambu aulimanga kongun kis tinjili kendemande-yambuma-ni sika eninga yambu aulimanga kongun kísma tinjingíndu mania molku eninga yambu aulimanga kimbu-suma ka silke tonjilimelaliinga-pe na yi aima kisele moliáliinga ombá niker yi kanili yunga kimbu-su ka silke tunjuli kongun kanili aima ola-kilia mele, na-ni kapula naa tenjilka. ⸤Na yi aima kisele, yu yi aima auliele.⸥” nirim.
MAR 1:9 ⸤Jon yambuma no liinjipa mulurum⸥ ena kaniliinga Yesos kolea Gallalli distrik Nasaret taon mundupa kelepa ⸤Jon mulurumna⸥ urum kene Jon-ni yu no Jodan nona sukundu no liinjirim.
MAR 1:10 ⸤Yesos no liipa pora sipa kene⸥ nona wendu ombá urum kene enaliinga muléle takape nimba anju-yandu purum kanurum kene, Pulu Yili-nga Minéle, kera-waembonu mele, mania omba Yesos mulurumna pupa ⸤kangina⸥ ola mulurum kanurumko.
MAR 1:11 Kanu-kene mulúna ola ung te wendu omba kene nimba mele: “Nu nanga numanu monjuliu kangale. Nu-kene numanu siliu.” nirim.
MAR 1:12 ⸤Yesos no liirim kene Pulu Yili-nga Minéle yu-kene omba molupa kene⸥ sumbi-sipa Minéle-ni Yesos kolea-wakana liipa mundurum.
MAR 1:13 Akuna purum kene, kaliimbu te kóru tale Yesos kolea-waka akuna takara-mélema kene mulupili ⸤kurumanga nuim⸥ Seten omba yu kundi turum. Kanu-kene ⸤mulú-koleana⸥ angkellama oku Yesos nukuring.
MAR 1:14 Kanu-kene ⸤No-Liinjili⸥ Jon ka siku ka-lkuna panjiringele piliipa kene Yesos kelepa kolea Gallalli distrik omba Pulu Yili-nga temani-kaiéle topa silsiliipa andurum.
MAR 1:15 ⸤Topa silsiliipa andupa kene⸥ nimba mele: “Ekupu enale kamu wendu okum, Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba enale nondupa wendu okumaliinga ulu-pulu-kis telemelema munduku kelku numanu topele toku, ‘Temani-kaiéle sika-ungele.’ niku tondulu munduku piliai.” nirim.
MAR 1:16 ⸤Aku-sipa nilsiliipa andupa⸥ numú Gallalli kéluna andupa kene Yesos-ni Saimon kene Saimon angin Endru-sele oma liili wale te numúna toku suku mundukulu muluringli kanurum. Oma liiringli akili elsengla ku-moni kongun tiringli kanili.
MAR 1:17 ⸤Aku-siku teku muluringli kanupa kene⸥ Yesos-ni elselendu nimba mele: “Na lumbili wale. Oma liinglíndu oma liili wale te liiku nona suku mundulimbili kene omama walena omba pelemú mele, penga ‘nanga kongunale tinglíndu nanga ungele piliikulu niku silsiliikulu andunglí kene yambuma nanga talapena sukundu oku molangi.’ nimbu ‘Else na lumbili wale.’ niker.” nirim.
MAR 1:18 ⸤Aku nirim-na piliikulu kene⸥ lkisikulu elsengla oma liili walema munduku kelkulu kene Yesos lumbili puringli.
MAR 1:19 Kanu-kene yu laye-kolte anju pupa kene, Seperi-nga málu Jemis kene angin Jon-sele elsengla nona anduli sipna sukundu molkulu oma liili walema toku tambulku muluringli kanupa kene
MAR 1:20 enaliinga elselendu “Wale.” nirim. Kanu-kene lapa Seperi kene kongun yima kene sipna sukundu molangi munduku kelkulu kene Yesos lumbili puringli.
MAR 1:21 ⸤Yi kanuma Yesos lumbili puring kene⸥ yu-kene enini Kapeniam taon puring. Kanu-kene ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele wendu urum kene Yesos Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna lkundu pupa yambuma ung-mani sipa ung-bo tunjurum.
MAR 1:22 Ung-mani sipa ung-bo tunjurum kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku enini ung-bo tunjuring yima-ni we ung-bo tunjuring mele Yesos-ni aku-sipa ung-bo naa tunjurum. Namba lirim yima-ni mundu-mong naa teku tondulu munduku ung-bo tunjuring mele yu-ni aku-sipa mani sipa ung-bo tunjurumeliinga piliiku kene yambuma-ni mini-wale munduring.
MAR 1:23 Kanu-kene lku kanuna suku kuru te yi tenga numanuna molupa yu ambulurum yi te mulurum, ⸤yilinga numanuna suku mulurum kuru kanili-ni yu “Ung ni.” nirim-na⸥
MAR 1:24 yu-ni nangale topa kene nimba mele: “Nasaret taon yi Yesos, nu wasie oliu ⸤kuruma⸥-kene tiluna tapú-topu kapula naa molomulú. Nu oliu-kene nambimuna únuye? Nu oliu toku kunjini únuye? Na-ni nunga bili piliiliu. Nu Pulu Yili-nga Yi Kake Tiliele.” nirim.
MAR 1:25 ⸤Aku-sipa nirim-na piliipa kene⸥ Yesos-ni kuru kanili ung-mura sipa kene yunundu nimba mele: “Nu ung naa nikunu yilinga numanuna oku wendu pui.” nirim kene
MAR 1:26 kurale-ni yili ambulupa tondulu mundupa kolkalu sipa kene ke nilsiliipa omba wendu purum.
MAR 1:27 ⸤Yesos-ni akili tirim kanuku kene⸥ yambuma suru niku, mini-wale munduku eni-enini anju-yandu niku mele: “Ulu ili nambulka ulu te tekemunje? Ung kona te wendu okum lepam. Yi namba lili te-ni we-yambumandu “Teai.” nilimú mele yi ili-ni kurumandu kepe aku-sipa nilimú kene kuru kanuma yunga ungele piliiku liiku telemele.” niring.
MAR 1:28 Kanu-kene kolea Gallalli distrik koleamanga pali yu-ni aku-sipa tirim mele temanele enaliinga anju-anju purum kene piliiku kapula tinjiring.
MAR 1:29 Kanu-kene ⸤Yesos kene yunga lumbili anduli yima kene⸥ enini máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku kanili munduku kelku wendu oku kene, Jemis Jon-sele kene wasie enini puku Saimon kene Enderu-selenga lkuna puring.
MAR 1:30 Lkuna lkundu puring kene Saimon-nga kolepa-ambale kuru topa kangi nurum-na lirimele Yesos niku siring.
MAR 1:31 Aku-siku niring piliipa kene ambale lirimna omba yunga kili ambulupa yu ola liirim kene kangi nurumele pora nirim, ambale-ni ⸤ola angiliipa wendu omba kene⸥ uring-yima langi sipa nukurum.
MAR 1:32 Penga kolea ena pupa kalá turum kene, kuru turum yambuma kene, numanuna kuru mulurum yambuma kene, Yesos mulurumna meku uring.
MAR 1:33 Kolea kanuna muluring yambuma pali Saimon-nga lku-kirupuluna oku máku turing.
MAR 1:34 Kanu-kene Yesos-ni yambu kuru lupa-lupa turum pulele tepa kaí tepa, yambumanga numanuna muluring kuru pulele topa makururumko. Kuruma-ni Yesos ⸤Pulu Yili-nga Málale, yu Pulu Yili-ni makó topa liipa mundurum yi-nuim Kraisele⸥ mulurum mele akili piliiringeliinga yu-ni eninindu “Moliu mele anju niku naa sai.” nimba eninga kerima pipi sirim.
MAR 1:35 Ulsulam-ui, kolea muni ui naa lipili sumbulú topa pípili Yesos ola molupa pena pupa kene, kolea-waka tenga pupa, akuna Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mulurum.
MAR 1:36 Saimon kene wasie muluring yima kene enini yu korulsiliiku lumbili puku kene,
MAR 1:37 yu kanuku liiku kene yunundu niku mele: “Yambuma-ni pali nu koruku molemele.” niring.
MAR 1:38 ⸤Aku-siku niring piliipa kene⸥ yu-ni eninindu nimba mele: “Na kolea marenga kepe ung nimbu sámbaliinga kolea ili mundupu kelepu kolea tenga-lupa pamili. Ne nondupa lelemú koleamanga pamili. Na koleamanga pali ung nimbu simbundu mana-mania urundu kanili.” nirim.
MAR 1:39 Aku-sipa nimba kene yu kolea Gallalli distrik sukundu koleamanga pali andupa Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga lkundu pupa ung nimba sipa, yambumanga numanuna kuru muluringma topa makururum.
MAR 1:40 Walse yi te kuru-laká nomba pirimele Yesos mulurumna omba yunga kumbi-kerina koporungu langupa yu mawa tepa kene nimba mele: “Nunga numanale-ni ‘Nanga kangiele kaí lipili.’ nikunu pilíínu lem nu-ni na kapula tekunu kaí tiní.” nirim.
MAR 1:41 Kanu-kene Yesos-ni yunu aima kondu kolupa kene yunga kili-ni yili ambulupa kene yundu nimba mele: “‘Nunga kangiele kaí lipili.’ nimbu piliiker akiliinga kaí lipili.” nirim kene
MAR 1:42 enaliinga kuru-lakále nomba kelepa, kangiele kaí lirim.
MAR 1:43 Kanu-kene Yesos-ni yu ung te tondulu mundupa nimba mele: “Nu-ni ya ulu tekerale yambu tilurindu kepe aima naa ni! Sumbi-siku pukunu Pulu Yili popu tunjuli yili nunga kangiele liiku ora sikunu, ‘Nanga kangiele alsupa kaí lipili molkur akiliinga.’ nikunu Moses-ni “Ti.” nimba ung-mani sirimele piliiku liikunu tinindu “Pulu Yili popu toku kalku sai.” nirim mélale liikunu Pulu Yili popu tunjuli yilindu “Kalonjui.” nikunu yu sani. Pe yambuma-ni nu kanuku kene ‘Yu sika kangiele kaí lipili molemú.’ niku piliangi akiliinga niker mele isili-ui ti-pui.” nirim. ⸤“Aku-siku tiní kene yambuma-ni nu kanuku kis naa piliingí, nu alsuku we-yambuma molemelena kapula tiluna pukunu muluni.” nirim.⸥
MAR 1:45 Akiliinga-pe yili yunu anju pupa kene ung pulele yambu pulelendu anju-anju nimba silsiliipa andupa, Yesos-ni yu-kene tirim temanele topa sirim. Yili-ni aku tirimeliinga Yesos ⸤‘Yambu pulele na molumbuna nondupa-nondupa oku máku naa tangi.’ nimba⸥ alsupa taon-manga sukundu mokeringa kapula naa andumbaliinga kolea-wakana mulurum, akiliinga-pe kanuna yambu pulele kolea lupa-lupamanga molku sukundu-sukundu oku yu mulurumna máku turing.
MAR 2:1 Ena mare omba purum kene Yesos Kapeniam taon alsupa sukundu purum. Yu ui pirim lkuna alsupa omba mulurum akili yambuma-ni piliiku kene
MAR 2:2 yambu pulele oku lkuna lkundu-lkundu oku liiku máku toku muluring kene lku kanili si nirimeliinga yambu mare mulungí kolea te naa lirim-na pena muluringko. Yu-ni enini ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele nimba sipa mulurum.
MAR 2:3 ⸤Yu-ni nirim mele aku-siku máku toku piliiku molangi⸥ yi angere-ni kimbu-kima kolupa pora sirim yi te taropola teku meku Yesos mulurumna meku ungí uring akiliinga-pe
MAR 2:4 yambu pulele lkuna si nimba peka topa mulurum akiliinga yu mulurumna nondupa meku pungí kupulanum te naa lirimeliinga lku imuna meku ola puku kene Yesos mulurumna kuni lkuli tekisiku kene yili taropola pali moku toku mania munduring.
MAR 2:5 ‘Yesos-ni yi ili kapula tepa kaí temba.’ niku tondulu munduku piliiku kene yu meku uring mele kanupa piliipa kene Yesos-ni kimbu-ki kolupa pora sirim yilindu nimba mele: “Nanga kangale, nunga numanuna ulu-pulu-kis tirinu pelemúma mania pupili, we kanupu konde tenjikur.” nirim.
MAR 2:6 ⸤Kanu-kene,⸥ Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi mare enini akuna molku ⸤Yesos-ni aku nirim-na piliiku kene piliiku kis piliiku⸥ numanu kimbú siku kene, “Nindi yili-ni ung aku-sipa nambimuna nikemye? Yu Pulu Yili marake tekem. Yambuma-ni ulu-pulu-kis telemelema nae-ni ‘Mania pupili, kanupu konde tenjikur.’ kapula nimbáye? Pulu Yili-ni mindi kapula telemú.” niku enini niku piliiku molku numanu kimbú siring.
MAR 2:8 Kanu-kene Yesos-ni enini aku-siku numanu kimbú siku muluring akili yunga numanale-ni sumbi-sipa piliipa kene eninindu nimba mele: “Eni ⸤na-ni nikereliinga⸥ aku-siku nambimuna numanu kimbú sikimiliye?
MAR 2:9 Yi ilindu “Nunga ulu-pulu-kisma mania pupili, we kanupu konde tenjikur.” nimbú kene eni ulu te naa kanuku kene ‘We-we tepa nikem.’ niku piliingíye? Mola “Ola angiliikunu nunga kunungele liiku mekunu kimbu kambiliikunu andui.” nimbú kene yu ola angiliimbanje mola naa angiliimbanje mokeringa lemba kapula kanuku kene ‘Aku-sipa mindili sipa nikem-nje?’ niku piliingíye?
MAR 2:10 Akiliinga-pe ‘ ‘Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili tondulu pelemále-ni ya ma-koleana yambumanga ulu-pulu-kisma “Mania pupili, we kanupu konde tenjikur.” kapula nimbá.’ niku piliangi.’ nimbu aku-sipu nindu.” nirim. Aku nimba kene kimbu-kima kolupa pora sili yilindu nimba mele:
MAR 2:11 “Na-ni ‘Nu ola angiliikunu nunga kunungele liiku mekunu lkundu pui.’ niker.” nirim.
MAR 2:12 Aku nirim kene yili ola angiliipa enaliinga kunungele liipa memba, yambuma pali kanuku molangi omba pena purum. Yu aku tirim kanuku kene enini suru niku mini-wale munduku kene Pulu Yili-nga bi paka tonjuku yu kape niku kene niku mele: “Oliu ulu wendu okum kanokumulu mele ili ui walse kepe ulu te aku-sipu aima naa kanurumulu.” niring.
MAR 2:13 Yesos ⸤lkuli mundupa kelepa⸥ pena pupa kene alsupa numú Gallalli kéluna omba andupa mulurum. Kanu-kene yu mulurumna yambu pulele oku liiku máku toku muluring akiliinga yu-ni enini mani sirim.
MAR 2:14 Kanu-kene yu pumba pupa kene, Allapias-málu LLipai ku-moni-takis liiring lkuna ⸤ku-takis liipa⸥ mulurum kanupa kene yunundu “Na-kene wasie pambili lumbili ui.” nirim. Kanu-kene LLipai yu ola angiliipa yu lumbili purum.
MAR 2:15 Pe Yesos LLipai-nga lkuna langi nomba mulurum kene ku-takis liili yima kene, ⸤Juda yi aulima-ni⸥ “ulu-pulu-kisma tili yi” ⸤niring⸥ yi wema kene pulele oku Yesos kene yunga lumbili anduli yima kene enini wasie mania molku langi nuring. Aku-sili yambu pulele taki-taki yu lumbili anduringeliinga enini pulele ⸤akuna lumbili puku⸥ wasie langi noku muluring.
MAR 2:16 Yesos yu “ulu-pulu-kis tílima” niring yambu wema kene ku-takis liili yima kene wasie langi noku muluring kanuku kene Perisi-yi mare-ni, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma-ni, Yesos lumbili andúlimandu niku mele: “Ku-takis liili yima kene, ulu-pulu-kisma tili yima kene, enini-kene yu nambimuna langi wasie nokomeleye?” niring.
MAR 2:17 Aku-siku niring piliipa kene Yesos-ni eninindu ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Kuru naa tolemú yambuma doktana naa pulimelé. Kuru tolemú yambuma mindi doktana pulimelé kanili. Na-ni “Yambu sumbi nílima na molumbuna wangi.” nimbúndu naa urundu. “Ulu-pulu-kis tili yambuma na molumbuna wangi.” nimbúndu urundu. Ulu-pulu-kis tili yambuma liipu tapunjupu tepu liimbundu urundu.” nirim.
MAR 2:18 ⸤No-Liinjili⸥ Jon lumbili anduring yima kene, Perisi yima lumbili anduringima kene, enini ena marenga langi mi toku naa nuring mele walse aku-siku teku muluringko. ⸤Aku tiringeliinga⸥ yambu mare Yesos mulurumna oku yu walsiku piliiku kene niku mele: “Jon lumbili andúlima kene, Perisi-yima lumbili andúlima kene, taki-taki langi mi toku naa nolemele akiliinga-pe nu lumbili anduli yima aku-siku naa telemele akili nambimuna naa telemeleye?” niring.
MAR 2:19 ⸤Aku-siku niring-na piliipa kene⸥ Yesos-ni pundu topa eninindu ⸤ung-eku te topa yu toku kunjingí kolumbaliinga ung te nimba kene⸥ nimba mele: “Ambu liimba yi te yunga pulu lelemú yima kene molemú kene enini numanu siku kene “Langi mi topu naa namili.” kapula ningíye? Kapula naa ningí.
MAR 2:20 Penga ambu liimba yili enini mulungína oku wendu liingí kene ena kanumanga mindi sika ⸤numanu kis panjiku⸥ langi naa nungíndu mi tungí. ⸤Isili-ui mólu.⸥” ⸤nirim.⸥
MAR 2:21 “Mulumbale-ui te sungu nilimú kene oliu-ni mulumbale aima kona tenga te kopsipu liipu, sungu nilimúna naa topu tambululimulu kanili. Yambu te-ni aku-sipa topa tambulkanje mulumbale kanili nona panjilka kene mulumbale kona kupsiliele wallú pupa tang tepa kene mulumbale-uiele alsupa kamu lakupa sungu nilka.
MAR 2:22 Kung-memi kangiele-ni tili mingi-ukundu tenga no-waen kona naa-ko kolemulu kanili. Yambu te-ni mingi-ukundu tenga no-waen kona te kolkanje no-waen kanili mingina sukundu molupa kene penga akolka kene mingi-ukundu kanili naa akopa sungu nilka. Kanu-kene nole kepe mingele kepe kamu kis lelka. Akiliinga no-waen kona kung-memi kangiele-ni tili mingi kona-na mindi kolemulu kanili.” nirim.
MAR 2:23 Walse, ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambat tenga, Yesos kene yunga lumbili andúlima kene rais-wit puniemanga oku puring kene yunga lumbili anduli yima-ni rais-wit mong mare ⸤nungíndu⸥ lkering.
MAR 2:24 Aku-siku tiring kanuku kene Perisi yima-ni Yesos-ndu niku mele: “Kána! ⸤Kóru molemulu⸥ ena-Sambateliinga ‘Kongun naa teangi.’ nimba molemú ung-manele nambimuna nunga lumbili anduli yima-ni ung-manele toku pula toku kene aku-siku tekemeleye?” niring.
MAR 2:25 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Eni Pulu Yili-nga bukna sukundu ⸤anda-kolepa yi nuim king⸥ Depit-ni tirim mele nimba molemú temanele kanuku kene ⸤temaneliinga pulele⸥ naa piliilimiliye? Depit kene yu wasie puring yima kene enini ⸤langi⸥ mólu turum ⸤akiliinga⸥ engle-ni kolku kene,
MAR 2:26 Pulu Yili popu tunjuring yi auli olandupa Apayata mulupili Depit Pulu Yili mulurum sell-lkuna lkundu pupa, Pulu Yili-nga kumbi-kerina lirim pllawa kalúlima liipa nomba, yu wasie puring yima sirim nuringko kanili. Pllawa kaluli kanumandu Pulu Yili-ni ung-mani sipa kene nimba mele: “We-yambuma-ni aima naa nangi! Pulu Yili popu tunjuli yima mindi nangi!” nirim ⸤ung-mani kanili topa pula turum⸥ kanili. ⸤Eni numanu tale nambimuna piliilimiliye? Depit yu-ni ui akili tirim mele enini piliiku kis naa piliilimiláliinga, pe ekupu na lumbili anduli yima-ni tekemele mele kanuku kis naa-ko piliai.⸥” nirim.
MAR 2:27 Aku-sipa nimba kene ung te wasie nimba mele: “Pulu Yili-ni ‘Yambuma molku konjangi.’ nimba ⸤kóru mulungí⸥ ena-Sambatele liipa yambuma-enini sirim kanili. ‘Sambat-enale pepa kunjupili.’ nimba yambuma liipa Sambat-enale naa sirim.
MAR 2:28 Akiliinga Sambat-enale kepe Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili nokulemú yili molemú-na ⸤Sambat-enale kene yambuma molku kunjingíndu tingí mele kapula nimbá kanili⸥.” nirim.
MAR 3:1 Pe walse Yesos pupa Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ung piliiring lku tenga purum. Lku kanuna yi te mulurum, yunga ki te kamu kolupa kukurum.
MAR 3:2 Kanu-kene akuna muluring yi mare-ni ‘Yesos-ni ulu te tepa kis-simba kene yu kot tenjimulú.’ niku ulu mare ⸤taki-taki koruku molku kene⸥ ‘⸤Kóru molemulu⸥ kongun-Sambat kene yu-ni yili tepa kaí tembanje kanamili.’ niku yu mimi-siku kanuku muluring.
MAR 3:3 Yesos-ni kima kolupa kukurum yi kanilindu nimba mele: “Yambuma molemelena oku ola angiliui.” nirim.
MAR 3:4 Kanu-kene yimandu nimba mele: “Kongun-Sambat kene ulu nambulka ulu te kapula temulúye? ‘Sambat enaliinga ung-manele-ni “Teai.” nilimú mele teamili.’ nimbu yambuma liipu tapunjumulú kene kapula mola tepu kis-simulú kene kapulaye? ‘Naa kolangi kona pangi.’ nimbu temulále kapula mola topu konjumulále kapulaye?” nimba walsurum kene piliikuliinga enini ung te pundu toku naa niku we muluring.
MAR 3:5 Yu-ni enini nem-nemi nimba kanupa kene arerembi kolupa enini yili kondu naa kuluring kanupa kene lakupa numanu buni liipa kene ki kolupa kukurum yilindu nimba mele: “Nunga kili sunu si.” nirim kanu-kene yili-ni yunga kili sunu sirim kene ki kolupa kukurumele alsupa kam-kamu kaí lirim.
MAR 3:6 ⸤Yesos-ni aku tirim-na kanuku kene⸥ Perisi-yima pena puku, enini kene yi nuim king Erot-nga talapena yima kene máku toku “Yu nambi-sipu topu konjumulúye?” niku kupulanum te kururing.
MAR 3:7 Yesos kene yu lumbili andúlima kene enini numú Gallalli puring kene yambu aima pulele lumbili puringko. Kolea Gallalli distrik yambuma kene, Judia distrik yambuma kene, kolea-auli Jerusallem yambuma kene, Idumia distrik yambuma kene, no Jodan nekendu lelemú koleamanga yambuma kene, kolea-auli Taya kene Saidon-sele lirim koleamanga yambuma kene, kolea akumanga muluring yambu aima pulele Yesos uluma tepa mulurum mele piliiku kene yu mulurumna uring.
MAR 3:9 Yesos-ni yambu pulele tepa kaí tirim kilia yambu kuru lupa-lupa turumuma-ni ‘Yu ambolamili.’ niku yu angiliirimna nondupa pungíndu si-si siring kilia Yesos-ni yunga lumbili andúlimandu nimba mele: “Yambu aima pulele oku molemele. Yambuma na molumbuna nondupa oku si naa sangi akiliinga nona andolemú sip te nondupa meku oku nosangi. Na molumbuna yambuma nondupa oku si singí kene sipna sukundu pumbu.” nirim.
MAR 3:11 ⸤Yambumanga numanuna⸥ kuru muluringma-ni yunu kanuku kene taki-taki koporungu languku tondulu nangale toku kene niku mele: “Nu Pulu Yili-nga Málale.” niring,
MAR 3:12 akiliinga-pe Yesos-ni eninindu nimba mele: “Yu ⸤sika⸥ molemú akili ⸤yambuma-ni naa piliangi akiliinga⸥ aima naa niku para sai!” nirim.
MAR 3:13 ⸤Penga walse⸥ Yesos yunu ma-pangi tenga ola pupa kene ‘yu-yunu kene wasie tapú-topu molamili.’ nimba piliirim yimandu “Wai.” nirim kanu-kene yu mulurumna uring.
MAR 3:14 Uring yimanga yi engkaki-rurepu liipa, yu kene wasie tapú-toku molku, “Enini nanga kongunale tenji-pangi liipu mundumbu yima molangi.” nimba enini makó turum. ‘Enini koleamanga anduku Pulu Yili-nga temani kaiéle toku si-pukuliinga, yambumanga numanuna kuru molombama toku makurungí tondulale enini-kene pembaliinga anduku toku makurangi liipu mundumbu.’ nimba yi rurepu kanumandu aku-sipa makó turum.
MAR 3:16 Yi rurepu makó turum kanumanga bima i-sipa mele: Saimon (yunga bi te Pita) yunu kene,
MAR 3:17 Seperi málu Jemis kene, Jemis angin Jon kene, (elsele bi te Boanakes sirimuko. Boanakes yunga ung-pulele Mulú Túlieliinga Málu-sele), elsele kene,
MAR 3:18 ⸤Pita angin⸥ Endru kene, Pillip kene, Batollomiu kene, Matyu kene, Tomas kene, Alpias-nga málu Jemis kene, Tadias kene, “Oliu Juda-yambuma oliuliu gapman molamili.” niring talape-yi Saimon kene,
MAR 3:19 Judas-Iskeriot, Yesos penga liipa ele-túma sirim yili kene, ⸤yi akuma ‘yunga kongunale tenji-pangi liipu mundumbu.’ nimba makó turum yima⸥.
MAR 3:20 Kanu-kene Yesos kene yunga lumbili andúlima kene enini lku tenga lkundu puring kene yambu pulele akuna oku liiku máku toku muluring akiliinga enini langi nungí ena-mong te kepe aima naa lirim.
MAR 3:21 Kanu-kene Yesos-nga memi-tilu yambuma ⸤Yesos-ni aku-sipa tirim mele⸥ piliiku kene “Kangale aima kelep tum.” niku yunu liingí uring.
MAR 3:22 Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi mare Jerusallem molku uring yi kanuma-ni niku mele: “Kurumanga nuim Belsipull Yesos-nga numanuna molupa kene yunu tondulu silimú-na mindi yu-ni kuruma topa makorolemú.” niring.
MAR 3:23 Aku-siku niring piliipa kene ⸤Yesos Seten-kene ele-tu yisele muluringlieliinga ‘Seten-ni yu naa liipa tapunjulka aima mólu!’ nimba⸥ Yesos-ni eninindu “Wai.” nimba kene eninindu ung-eku topa nimba mele: “Seten-ni Seten yunu nambi-sipa topa makurumbaye?
MAR 3:24 Yambu-talape te numanu tiluna naa pupili molku suku-singina oe panjiku eni-enini ele teku lupa-lupa molemele kene talape kanili pora nilimú.
MAR 3:25 ⸤Mola⸥ lku tiluna pelemelé yambuma numanu tiluna pupili naa molku eni-enini ele telemele kene yambu-talape kanili sungu siku lupa-lupa molemele.
MAR 3:26 Aku-sipako, Seten-ni yunga kuru te makurulkanje aku-sipako telkaliinga yunga talapele kene ele akili telka. Pe yunga talapele kapula naa molkemela. Pora nilka.
MAR 3:27 “Yi tondulu puli te-ni yunga lkuli nokupa konjulimú kene yi te-ni we kapula lkundu omba mélema wa liipa memba pulimúye? Akili kapula mólu. Ui wa nuli yili-ni yi tondulu pulieliinga kimbu kima ka sipa nosupa kene penga yunga lkuna kapula omba mélema wa liilimú kanili.
MAR 3:28 “⸤Akiliinga⸥ na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yambuma-ni ulu-pulu-kisma teku ⸤Pulu Yili⸥ ung-taka tonjuku niku kis-silimele uluma kene, eninga ulu-pulu-kis wema kene pali ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimba.
MAR 3:29 Akiliinga-pe yambu te-ni Mini Kake Tiliele ung-taka tonjupa, nimba kis-sipa, marake telemú yambale yu Pulu Yili-ni aku-sipa ulu-pulu-kis telemúma ‘Mania naa pupili.’ nimba aima kanupa konde naa tenjimba. ‘Taki-taki pepa mindi pupili.’ nimbá.” niker.” ⸤nimba Yesos-ni⸥ nirim.
MAR 3:30 Enini “Yu kuru te yunga numanuna molemú.” niringele ⸤aku-siku Mini Kake Tiliele niku kis-siringeliinga piliipa kene⸥ Yesos-ni eninindu aku-sipa nirim.
MAR 3:31 Kanu-kene yambu pulele mania ⸤molku⸥ Yesos-ni ⸤ung-bo tonjupa mani sirim ungma piliiku⸥ muluring kene yunga anum kene anginipili kene yu-kene ung ningíndu oku pena angiliiku “Yu-kene ung niamili upili.” niku, niku munduring kene yambuma-ni yunundu niku mele: “Aminie kene angenali kene nu-kene ung ningíndu oku pena angiliimili.” niring.
MAR 3:33 Yesos-ni eninindu pundu topa ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Nanga anum naeye? Nanga anginipili nameléye?” nimba kene,
MAR 3:34 yunga ungele mania molku ung piliiku muluring yambuma nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele: “Yambu ima nanga anum kene nanga anginipili kene molemele.
MAR 3:35 Pulu Yili-ni “Teai” nilimú mele akili piliiku liiku telemele yambuma nanga anum kene nanga anginipili kene nanga kimulupili kene molemeláliinga aku-sipu niker.” nirim.
MAR 4:1 Walse Yesos alsupa no-numú ⸤Gallalli⸥ kéluna pupa yambuma ung-bo tonjupa mani sipa mulurum kene yambu aima pulele yu mulurumna oku máku toku muluringeliinga nona andolemú sip te nona ola lirim-na sukundu pupa mania mulurum, yambuma no-numú kéluna angiliiring.
MAR 4:2 Yu-ni eninindu ung-mani pulele nimba simbandu ung-eku talse turum. ‘Enini ung-mani sambu.’ nimba kene Yesos-ni ung-eku te i-sipa topa kene nimba mele:
MAR 4:3 “Piliai. “Yi te-ni rais-wit boma puniena andupa tanda sirim.
MAR 4:4 Tanda silsiliipa andurum kene bo mare kupulanum-na mania purum, kanuma kerama-ni oku liiku nuring.
MAR 4:5 Bo mare ku pirimna mania pupa kene ma laye-sele mindi lirimeliinga nondupa mulie topa ola urum.
MAR 4:6 Akiliinga-pe pulkanu naa mundurumeliinga ena tirim kene kanuma kulurum.
MAR 4:7 Bo mare kumbulu-sirkambu mele mulurumna mania purum, kumbulu-sirkambu melale ola omba wit-boma topa nurumeliinga omba kaí naa tepa mong te naa turum.
MAR 4:8 Bo mare ma kaína mania purum-ma ola lakupa omba okukú tepa kene mong kaíma turum. Mare mong tokapu-tilu mele topa, mare mong tokapu-yupuku mele topa, mare tokapu-angere mele turum.” ⸤nirim.⸥
MAR 4:9 Aku-sipa nimba kene “Yambu kum-peú lelemúma-ni ung ili piliai.” nirim.
MAR 4:10 Penga we-yambuma pali puring kene yu lumbili anduli yi engkaki-rurepu kene yambu mare kene yu-wasie muluringma kene, enini yu walsiku kene niku mele: “Nu yambumandu ung te niníndu nambimuna ung-eku tolluye?” niring.
MAR 4:11 Yu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma kene mélema kene nokulemáliinga ulu-pulu ui yunu piliirim ulu-pulu kanuma ‘Ekupu eni ⸤na lumbili olemele yambuma⸥ piliangi.’ nimba kene eni nimba sikem. Akiliinga-pe ulsu molemele yambuma ungma nimbu simbundu ung-eku mindi topu siliu. ⸤Pulu Yili-ni Asayanga kerina nimba mele:⸥ ‘Enini mongale-ni kanuku kene kanuku bi naa silimele; kumele-ni piliiku kene piliiku bi naa silimele. Numanale-ni piliiku kene numanu topele tolkemelanje ⸤Pulu Yili-ni⸥ eninga ulu-pulu-kisma ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjilka.’ ⸤nirim⸥ akiliinga we-yambumandu ung-ekuma mindi toliu.” nirim.
MAR 4:13 Aku-sipa nimba kene Yesos-ni eninindu kelepa nimba mele: “Ung-eku topu nindu kaniliinga ung-pulele naa piliilimiliye? Akili naa piliiku kene ung-eku wemanga pali ung-puluma nambi-siku piliingíye? ⸤Ung-ekaliinga pulele i-sipa:⸥
MAR 4:14 Langi-bo tanda sirim yili-ni tanda sirim langi-boma ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele.
MAR 4:15 Langi-bo mare tanda sirim-ma kupulanum-na mania purum kanuma yambu mare aku-siku mele molemele. Enini ungele piliilimili kene penga ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-ni sumbi-sipa omba ung tanda sili numanuna omba pelemúma wendu liilimú.
MAR 4:16 Aku-sipako, bo mare tanda sirim-ma ku pirimna mania purum kanuma yambu mare aku-siku mele molemele. Enini ungele piliiku kene walsekale sumbi-siku numanu siku piliiku liilimele.
MAR 4:17 Akiliinga-pe enini pulkanu naa munduku kene ungele layesele mindi piliiku molemele. Pe enini numanuna buni telemú kene, mola enini ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele piliiku liiku molemele mele yambu lupama-ni kanuku kis piliiku kene ung-taka tonjuku teku kis-siku mindili silimele kene eninga piliilimili ungma munduku kelelemele.
MAR 4:18 Langi-bo mare tanda sirim kene kumbulu-sirkambu mele pirimna mania purum kanuma, yambu mare kepe aku-sili mele molemele. Enini ungele piliilimiláliinga-pe numanuna buni telemú bunima kene, méle pulele nosuku kene ‘Méle akuma-ni oliu liipa tapunjilimú tapunjumba.’ niku piliiku molemele uluma kene, ‘Méle pulele nosulkumulánje kapula.’ niku waka kolku ‘liamili.’ niku piliiku ulu mare kene, aku-sili ulu mare wendu omba ung kanili topa nolemú kene ungele-ni ulu te naa tepa langi mong naa tolemú.
MAR 4:20 Langi-bo mare tanda sirim-ma ma kaína mania purum kanuma, yambu mare aku-siku mele molemele. Enini ungele piliiku kene ung-pulele piliiku kongnjuku ungele kamu piliiku liilimele. Pe enini langi-mong mele tolemele. Yambu mare kanumanga langi-mong tokapu-tilu mele topa, yambu marenga mong tokapu-yupuku mele topa, marenga mong tokapu-angere mele topa, aku-sipa tolemú. ⸤Ung-ekaliinga ung-pulele aku-sipa.” nirim.⸥
MAR 4:21 ⸤Aku-sipa nimba kene ung-eku te kene wasie topa⸥ nimba mele: “Yambuma-ni tepi-llam kanduku kene mingina sukundu panjilimeleye? Mola polu maniakundu nosulimeleye? ⸤Mólu. ‘Kolea pa tipili, kolea kepe mélema kepe kanamili.’ niku⸥ polu tenga ola nosulimele kanili.
MAR 4:22 Aku-sipa mele, ekupu mo tolemú mélema penga walse mokeringa lemba yambuma kanungí; ekupu panda topa lelemú mélema penga walse ⸤pa temba kene⸥ yambuma-ni méle kanuma kanuku bi singí.
MAR 4:23 Yambu kum-peú lelemúma-ni ⸤ung niker ili⸥ piliai.” ⸤nirim.⸥
MAR 4:24 “Eni ung piliilimili akili mimi-siku piliai. Eni ⸤ung⸥ma yambuma niku silimele mele ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni aku-sipa mele simba. Mare lakupa simbako.
MAR 4:25 ⸤Ung⸥ ma piliipa liipa molemú yambale na-ni ⸤ung⸥ mare wasie simbu, yu aima piliipa liimba. Akiliinga-pe ⸤ung⸥ ma naa piliipa liilimú yambale yu piliilimú ⸤ung⸥ma kepe kamu wendu liimbu.” nirim.
MAR 4:26 Yesos-ni ung te kene wasie nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili i-sipa mele: “Yi te-ni langi-bo mana tanda silimú.
MAR 4:27 Yi akili sumbulsuli uru pepa, tanguli ola molupa ⸤andupa kongun tepa⸥, telemú kene langi-bo tanda silimúma mulie topa omba ai lelemú akiliinga-pe aku-sipa telemáliinga pulele yili-ni naa kanupa piliilimú.
MAR 4:28 Langi-bo tolemúma male-ni yunu ‘ola upili.’ nilimú. Ui kumbi-lepa mulie tolemú. Pe gomú tolemú. Penga langi-mong tolemú.
MAR 4:29 Penga langi tepa tolemú kene ‘Langi lkepu sukundu-sukundu liimbu enale wendu okum.’ nimba kene langi-bo tolemú yili-ni langi lkelemú. ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemále aku-sipa.⸥” nirim.
MAR 4:30 Pe Yesos-ni eninindu alsupa nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili nambulka méle te mele so liinjipu niambuye? ‘Yu kingele molupa yambuma nokulemú mele piliangi nimbu sambu.’ nimbu kene nambulka ung-ekale topu niambuye?” ⸤nimba kene, alsupa ung-eku te wasie topa kene nimba mele:⸥
MAR 4:31 “⸤Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú⸥ akili unji-mastet bo mele. Yambuma langi-bo puniena mundulimelemanga pali unji-mastet bole aima kelú wallú mele.
MAR 4:32 Akiliinga-pe puniena mundulimele kene ola omba ai lelemú kene puniena molemú mélemanga pali yunu aima auliele. Kamu ai lepa unji mele angiliimú kene kerama unji-pola kanumanga oku pelemelé. ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú mele aku-sipa⸥.” nirim.
MAR 4:33 Yesos-ni ungma yambuma nimba simbandu ung-eku pulele aku-sipama topa sirim. Enini kapula piliingí mele topa sirim.
MAR 4:34 Enini ung te nimba simbandu ung-eku mindi turum. ⸤Ung te sumbi-sipa naa nimba sirim.⸥ Akiliinga-pe yu kene yu lumbili andúlima kene eni-enini muluring kene yu-ni yunga ungmanga puluma pali enini sumbi-sipa nimba para sirim.
MAR 4:35 Ena kanuna kolea kalá turum kilia Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “No-numúna nekendu pamulu.” nirim kene
MAR 4:36 nona anduli sip tenga Yesos ui sukundu molupa kene ungma nirim akuna suku yu we mulupili numú-kéluna máku toku muluring yambuma munduku kelku yunu meku puring. Sipna puring kene sip mare wasie puringko.
MAR 4:37 Kanu-kene, ⸤no-numúna pungí puring kene⸥ popuremi aima auli te no-numúna turum. Aku tirim kilia numéle apsipa kolsapia topa ola omba kene no sipna sukundu-sukundu omba peka topa kene sipele memba nona mania pumba tirim,
MAR 4:38 akiliinga-pe Yesos sipeliinga bulkundu wale te kilianda topa we uru mindi pirim. Yu lumbili anduli yima-ni yu toku makinjiku kene niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, oliu no wangupu kolumuláliinga nu mini-wale naa pukumuye?” niring.
MAR 4:39 Yu makiliipa kene popuremale ung-mura sipa numelendu nimba mele: “Táka-nikunu mului!” nirim kene popuremale topa kelepa numéle lope naa tepa aima we lirim.
MAR 4:40 Kanu-kene yu-ni lumbili andúlimandu nimba mele: “Eni nambimuna mini-wale mundukumiliye? ⸤Teliu mele wale pulele kanolemele kaniliinga-pe⸥ yandupa ekupu kepe ‘Oliu nokumba.’ niku tondulu munduku naa piliilimiliye?” nirim.
MAR 4:41 ⸤Yu-ni tirim mele kanuku kene⸥ yima-ni mini-wale munduku mundu-mong lakuku teku kene anju-yandu eni-enini tombulku kene niku mele: “Apa! Yi ili naenje? Popuremale-ni kepe no-numéle-ni kepe yunga ungele piliiku liiku kelkembele.” niring.
MAR 5:1 Kanu-kene, ⸤Yesos kene yu lumbili anduli yima kene⸥ enini ⸤nona anduli sipna⸥ no-numú nekendu puku kolea Gerasa puring.
MAR 5:2 Akuna uring kene Yesos sipna wendu urum kene numanuna kuru mulurum yi te, yambu-ónu-koleana pelsiliipa andurumele enaliinga wendu omba yu mulurumna urum.
MAR 5:3 Yi kanili, yambu-ónu-koleana pelsiliipa andurum. ⸤Kurale yunga numanuna mulurum kilia yu aima tondulu lakupa pirimeliinga⸥ yambuma-ni yu taki-taki unji-kama-ni kepe, ka-senuma-ni kepe yunga kimbu-kima ka turing ka-senuma topa sungu sipa, kimbusele ankap turingima topa elki-malki turum. Yi te-ni kepe ‘Yu táka-nimba mulupili.’ nimba kapula ambulumba yi tondulu te aima naa mulurum.
MAR 5:5 Taki-taki, sumbulsuli kepe tanguli kepe, yambu-ónu-koleana kene ma-pangimanga kene ke nilsiliipa andurum kene, yunga kangiele ku-mulú ⸤nénga mululi⸥ mare-ni liipa kopsilsiliipa andupa mulurum.
MAR 5:6 Yi kanili-ni sulu tepa molupa Yesos kanupa kene yu mulurumna lkisipa urum. ⸤Urum kene⸥ Yesos-ni nimba mele: “Kurale, yi ilinga numanuna oku wendu pui!” nirim akili piliipa kene yili-ni yunga kumbi-kerina koporungu langupa tamalu pepa yunundu tondulu nangale topa nimba mele: “Yesos, Pulu Yi Aima Auli Olandupale-nga Málale, na-kene nambulka ulu te tinindu únuye? ‘Nu-ni Pulu Yili-nga bili lekunu mi lekunu “Aima sika niker. Na mindili aima liipu naa simbu.” ni!’ nimbu mawa teker.” nirim.
MAR 5:9 Aku nirim kene Yesos-ni yilindu walsipa kene nimba mele: “Nunga bi naeye?” nirim kene yu-ni nimba mele: “Oliu aima pulele akiliinga nanga bi Aima-Puluma.” nirim.
MAR 5:10 Aku nimba kene wale pulele Yesos mawa tepa kene nimba mele: “Oliu ‘oku wendu pai.’ nikunu toku makurukunu kene “Kolea ili munduku kelku kolea luparenga pai.” ni naa ni.” niring.
MAR 5:11 Akuna ma-pangi tenga bo-kung pulele im noku muluring kanuku kene
MAR 5:12 kuruma-ni Yesos mawa teku kene niku mele: “Oliu ⸤toku makurukunu kene⸥ “Ne kungmanga numanuna molu-pai.” ni.” niring kene
MAR 5:13 yu-ni “Kapula, akuna pai.” nirim kene kuruma yi kaniliinga numanuna wendu oku kene kung akuna muluringimanga numanuna puku muluring kene kung kanuma kelep toku lkisiku puku kopuna puka toku no-numúna suku puku no wanguring. Kung kanuma ⸤aima pulele,⸥ tausen tale mele.
MAR 5:14 ⸤Ulu akuma wendu urum-na kanuku kene⸥ kung tápu-teku muluring yima takara toku puku kene, kolea-aulina muluring yambuma kene, kolea-kelúmanga muluring yambuma kene, ulu akuma wendu urum akili mele temani toku silsiliiku puring. Temani kanili piliiring yambuma ‘Ulu wendu um mele kanumulú.’ niku wendu puku
MAR 5:15 Yesos mulurumna oku kene ui kuru aima pulele numanuna molku oku wendu puring yili mulumbale talupa, numanu-bo pirim-na mulurum kanuku kene enini mundu-mong tiring.
MAR 5:16 Yesos-ni tirim mele mongale-ni kanuring yambuma-ni penga uring yambuma niku siring. Kuru pulele numanuna muluring yili kene, kungma-kene uluma wendu urum mele temanele toku siring.
MAR 5:17 Kanu-kene yambuma ⸤aima mini-wale munduku kene⸥ Yesos mawa teku kene niku mele: “Oliunga koleana naa molkunu kelkunu pui.” niring.
MAR 5:18 Aku-siku niring piliipa kene Yesos pumbandu nona andolemú sipna sukundu pumba purum kene kuru pulele numanuna ui molku wendu puring yili-ni yunundu nimba mele: “Wasie pambulu.” nimba mawa tirim.
MAR 5:19 Akiliinga-pe Yesos-ni “Mólu.” nimba yunundu nimba mele: “Nu lkundu pukunu Auliele-ni nu kondu kolupa ‘Molku kis-sinu mele pora nipili.’ nimba, lakupa tepa kaí tímu mele nunga pulu lelemú yambuma nikunu si-pui.” nirim.
MAR 5:20 Yesos-ni aku-sipa nirim-na piliipa kene yi kanili pupa yunga kolea, ‘Kolea-Auli Engkaki Pambusele-Pipi’ niring koleana andupa Yesos-ni yu-kene lakupa tepa kaí tirim mele nimba sirim. Nimba sirimeliinga piliiku kene yambuma pali aima suru niku mini-wale munduring.
MAR 5:21 Yesos ⸤yu lumbili andúlima wasie⸥ nona andolemú sip tenga sukundu pupa no-numú yakundu alsupa omba kene numú-kéluna wendu urum kanuku kene yambu pulele yu mulurumna oku liiku máku toku liiku poku teku muluring. Yu no-numú-kélu akuna mulupili
MAR 5:22 Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku te nukurum yi te, yunga bili Jairas, Yesos mulurumna urum. Kanu-kene yu Yesos kanupa kene Yesos yunga kimbuna nondupa omba mania molupa tamalu pepa
MAR 5:23 yunundu tondulu mundupa mawa tepa kene nimba mele: “Nanga ambula-kulu nondupa kolumba tekem akiliinga ‘Yu kona pupa kapula mulupili.’ nikunu okunu yu kili-ni ambului.” nirim.
MAR 5:24 Aku-sipa nirimeliinga piliipa kene Yesos yunu wasie puringli. Kanu-kene punglí puringli kene yambu pulele lumbili puku yu liiku poku teku si-si siku wasie puring.
MAR 5:25 Kanu-kene ambu te mulurum kaniliinga ku-puku turum enama pora naa nirim. Yu ku-puku mindi tupili punie engkaki-rurepu omba purum.
MAR 5:26 Yu dokta pulelemanga yunga kurale ‘Pora nipili.’ nimba andurum akiliinga-pe mindili mindi siring. Yunga ku-moni pali enini sirim akiliinga-pe yunga kurale pora naa nirim. We topa mindi pirim.
MAR 5:27 Ambu kanili Yesos ulu-tonduluma tirim mele temanima piliipa kene yambuma máku toku muluringina suku omba Yesos-nga bulkundu omba yunga wale-pakuliele ambulurum.
MAR 5:28 ‘Yunga wale-pakuliele mindi ambulundu lem nanga kurale pora nimbá.’ nimba piliipa kene aku-sipa tirim.
MAR 5:29 ⸤Ambulurum kene⸥ enaliinga yunga kuru kanili pora nirim, yunga kangiele ui buni tirim akili pe waengu nirim piliirim.
MAR 5:30 Akiliinga-pe ⸤yu Yesos-nga wale-pakuliele ambulurum kene⸥ Yesos yu-ni yambuma liipa tapunjuli tondulu mare yunga kangina omba ulsu purumele sumbi-sipa piliipaliinga topele topa kanupa yambumandu walsipa kene, “Nanga wale-pakuliele nae-ni ambulúmye?” nirim.
MAR 5:31 Akiliinga-pe ⸤yu-ni walsurum akili mele piliiku kene⸥ yu lumbili anduli yima-ni pundu toku niku mele: “Yambu pulele nu angiliikununa nondupa-nondupa oku liiku poku teku si-si siku angiliikimele akili. Pe nambimuna “Nae-ni na ambulúmye?” nikinuye?” niring.
MAR 5:32 Akiliinga-pe Yesos mong male-male tepa korupa kene “Akili nae-ni tímuye?” nimba we angiliipa kondi tirim.
MAR 5:33 Kanu-kene tondulu te-ni yunga kangina kurale pora nirimele piliipa kene ambale aima mundu-mong tepa kimbu-kima pur-puru nipili Yesos mulurumna omba mania molupa tamalu pepa kene yu ulu tirim-ma pali nimba para sirim.
MAR 5:34 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ambulale, ‘Nu kapula tepa kaí temba.’ niku tondulu mundukunu pilíínu ulu kanili-ni nu kona pukunu. Nunga kurale pora nimba, nunga numanale waengu nipili molani pui.” nirim.
MAR 5:35 Yesos-ni ambalendu aku-sipa nimba mulurum kene, yi mare, yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku nukuli yi Jairas-nga lkuna molku kene oku ⸤Jairas-ndu⸥ niku mele: “Nunga ambulale kolupa pora símu. Nambimuna ‘Ung-Bo Tunjuliele mindili nupili.’ niku we mekunu uniye?” niring.
MAR 5:36 Akiliinga-pe Yesos-ni enini niring ungele piliipa naa liipa kene lku nukuli yilindu nimba mele: “Mini-wale naa mundui. ⸤Nunga ambulale na-ni ‘Kapula liipa tapunjumba.’ nikunu⸥ tondulu mundukunu pilíí.” nirim.
MAR 5:37 Kanu-kene yu-ni máku toku muluring yambumandu “Naa wai.” nimba kene Pita kene Jemis kene angin Jon kene akuma mindi liipa kene “Wasie pamulu.” nirim.
MAR 5:38 Lku nukuli yilinga lkuna uring kene yambu pulele molku kondu kolku kola lakuku teku muluring kanurum.
MAR 5:39 Yu lkuna lkundu pupa kene yambu muluringmandu nimba mele: “Eni nambimuna kola teku ke niku molemeleye? Ambulale kulú naa kulum. We uru mindi pelemú.” nirim.
MAR 5:40 Akiliinga-pe aku-sipa nirim kene enini yu ung-taka tonjuku tae tinjiring. Yambuma pali makurupa pena-pena tepa kene, ambulaliinga anum lapasele kene, lumbili anduli yi talse kene liipa memba ambula-ónale lirim suluminana memba purum.
MAR 5:41 Pupa kene ambulaliinga kili ambulupa Juda-yambumanga ung lepa yunundu “Tallita kumi!” nirim. (Ung akiliinga pulele i-sipa mele: “ “Ambulale, nu ola mului.” niker.” nirim.)
MAR 5:42 Aku-sipa nirim kene ambulale enaliinga ola molupa kene andurum. (Ambula kanili punie rurepu mele omba pupili yu molupa kulurum kene Yesos-ni omba tepa kona liirim.) ⸤Akili kanuku kene⸥ yu-kene muluring yambuma suru niku mini-wale lakuku munduring.
MAR 5:43 Kanu-kene Yesos yu-ni eninindu tondulu mundupa nimba mele: “Ulu teker ili yambu tilurindu kepe anju puku aima naa niku sai!” nimba kene ⸤anumundu⸥ nimba mele: “Ambulale langi mare liikunu si.” nirim.
MAR 6:1 Yesos mulurum koleale mundupa kelepa yunga pulu-kolea ⸤Nasaret taon-na⸥ purum, yu lumbili anduli yima kene wasie puring.
MAR 6:2 ⸤Kóru muluring⸥ kongun-Sambatele wendu urum kene enini máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna lkundu pupa kene yambuma ung-bo tonjupa mani sipa mulurum. Yunga ungele piliiku muluring yambu pulele-ni suru niku mini-wale munduku kene niku mele: “Ne yili ung akuma tena liirimunje? Yunga piliipa kungnjuliele kene yunga ulu-tondulu telemúmanga tondulale kene yu tena liirimuye?
MAR 6:3 Yu-ni lkuma takunjurum yili móluye? Yu Maria málu móluye? Jemis mene Josep mene, Judas mene Saimon mene, akuma yu eninga angin móluye? Yunga kimulupili oliu kene wasie naa molemuluye? ⸤Yu aima sika yi akili molemále⸥.” niring. ‘Yunu aima we-yili nambi-sipa tondulu ima yu-kene pelemúye?’ niku piliiku kene enini yu kanuku kis piliiku yu-kene aima numanu kis panjiring.
MAR 6:4 Kanu-kene ⸤enini yu-kene arerembi kuluringeliinga ulu-pulele piliipa kene⸥ Yesos-ni eninindu nimba mele: “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te koleamanga pali bi ola pulimú, yambuma-ni pali yunga ungma piliiku liilimele. Akiliinga-pe yunga koleana yu-kene wasie tapú-toku molemele yambuma kene, yunga pulu lelemú yambuma kene, enini mendepolu yu-ni nilimú ungele piliiku kene ‘Yu oliunga we-yi te. Yu bi mululi yi te mólu.’ niku yu-ni nilimú ungma naa piliiku, liiku su silimele.” nirim.
MAR 6:5 ⸤Yunga ungele liiku su siringeliinga⸥ kolea akuna yu-ni ulu-tonduluma kapula naa tirim. Kuru turum yambu tilu-tilu nimba mendepolu kili-ni ambulupa kene tepa kaí tirim.
MAR 6:6 Yu ⸤ung nimba uluma tepa mulurum mele⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku naa piliiringeliinga yu aima numanu pulele kimbú sirim. 6:6—8:21 Yesos-ni Yunga Tondulale Liipa Ora Sirim Akiliinga-pe Yu Lumbili Andúlima-ni Yu Sika Mulurum Mele Piliiku Bi Naa Siring Ung Mare Kanu-kene Yesos kolea-kelú lupa-lupamanga andupa kene ⸤Pulu Yili-nga ungele⸥ mani sipa ung-bo tunjulsiliipa andurum.
MAR 6:7 Yesos-ni yu lumbili anduli yi engkaki-rurepundu “Yandu wai.” nimba kene enini yambumanga numanuna kuru molemúma “Oku wendu pai.” niku toku makurungí tondulale sipa kene enini tale-tale nimba “Koleamanga ando-pai.” nimba liipa mundurum.
MAR 6:8 ⸤Liipa mundupa kene⸥ enini tingí mele ung-mani sipa kene nimba mele: “Pungíndu mélema naa miai. Apulu-mingima mindi liiku ambolku pai. Kimbu-su munjingí kapula, akiliinga-pe wale-pakuli tale kepe langi kepe méle-wale kepe naa meku, ku-moni kamirikana kepe panjiku naa meku we pai.
MAR 6:10 “Pe kolea tenga sukundu puku kene akuna mulungí teku lku tiluringa lkundu puku kene akuna mindi peku molku kene penga kolea akili munduku kelku pai. ⸤Lku tenga puku tenga puku naa teai. Lku tiluringa mindi langi noku peai.⸥
MAR 6:11 Kolea marenga suku pungí kene kolea pulu yambuma-ni “Wasie piamili wai.” ni naa niku eni ung ningíma piliiku naa lííngi lem kolea kanuna yambu kísima munduku kelku pungí teku kene ⸤yambu kanuma-ni aku-siku teku kis-singéliinga⸥ ‘Kamu molku kis-sangi. Pulu Yili-ni enini liipa naa tapunjumba mele akili piliangi.’ niku kolea kanumanga ma eninga kimbuna angiliimbama tanda siku munduku pai.” nirim.
MAR 6:12 ⸤Yu lumbili andúlima yu-ni aku-sipa liipa mundurumele piliiku⸥ puku kene yambumandu niku mele: “Ulu-pulu-kis telemelema kanuku kis piliiku numanu topele tai.” niku
MAR 6:13 yambumanga numanuna kuru pulele muluringma ⸤‘Oku wendu pai.’ niku⸥ toku makuruku, kuru turum yambu pulele ‘Kaí molangi.’ niku eninga kangina ollip no-kopungu onde leku kanjunjuku teku kaí teku, telsiliiku anduring.
MAR 6:14 Kanu-kene Yesos yunga bili yambuma-ni piliiku liringeliinga yunu-ni tirim mele temani turing kene yi nuim king Erot-ni piliirimko. ⸤Yesos-ni tepa nirim mele piliiku kene⸥ yambu mare-ni niku mele: “Ulu ima telemú yili No-Liinjili Jon lam! Yu kolupa kene lomburupa ola molupa úmeliinga ulu-tonduluma temba tondulale yu-kene pelemú.” niku muluring.
MAR 6:15 Yambu mare-ni niku mele: “Yu ⸤ui kona mulupili Pulu Yili-ni olandu liirim yi⸥ Illaija alsupa omba molemú.” niring. Yambu mare-ni niku mele: “Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi kóru-ui muluring yima mele yu aku-sipa Pulu Yili-nga ungma piliipa yandu nimba silimú yili molemú.” niring.
MAR 6:16 ⸤Yambuma-ni aku-siku niku piliiring⸥ akiliinga-pe yi nuim king Erot-ni ⸤Yesos yu-ni tirim mele temani turing⸥ piliipa kene nimba mele: “Ulu ima telemú yili ⸤No-Liinjili⸥ Jon, ‘Yunga pengale wendu pupili.’ nimbu numi kari lirindu yi kanili. Yu kolupa kene lomburupa ola molupa um lam.” nirim.
MAR 6:17 ⸤King Erot-ni aku-sipa nirim ungeliinga pulele i-sipa mele:⸥ Ui walse Erot-ni yunga angin Pillip-nga ambu min Erodias mangupa liirim. ⸤No-Liinjili⸥ Jon-ni Erot aku-sipa tirim kanupa kene yunundu taki-taki nimba mele: “Nu-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani te pula tokunu angenanga ambale mangukunu liirinu. Akili tekunu kis-sirinu.” nirim kene Erot-ni yu liipa ka sipa ka-lkuna panjurum.
MAR 6:19 Jon-ni aku nirimaliinga ambu Erodias-ni yu arerembi kolupa “Yu topu konjumbu.” nimba mulurum akiliinga-pe Erot-ni ‘Jon yu numanu sumbi-sipa pepa Pulu Yili-nga yi kake tiliele molemú.’ nimba kanupa yu mundu-mong tenjipa kene nokupa kunjurumeliinga ambu Erodias-ni Jon-kene ulu te kapula naa tirim. Jon-ni ung nirim-ma piliipa kene yi nuim king Erot yu aima numanu pulele liipa mundupa mini-wale mundurum akiliinga-pe ung akuma yu aima numanu sipa piliirim.
MAR 6:21 Penga walse, ⸤ambu Erodias⸥ numanale-ni piliipa mulurum ulele temba enale wendu urum. Wendu urum akili i-sipa mele: King Erot miring enale wendu urum kene yunga kendemande-yi aulima kene, yunga ami-yimanga yi-nuimima kene, kolea Gallalli distrik yambumanga yi-nuim aulima kene, eninindu “Langi wasie namili wai.” nirim.
MAR 6:22 ⸤Enini oku yu-kene wasie langi noku molangi⸥ Erodias limin lkuna lkundu omba enini muluringna denis tirim. Erot kene, yu-kene wasie langi noku muluring yima kene enini ambu-wenipale aku tirim kanuku aima kaí piliiring. Kingele-ni aima kanupa kaí piliipa kene ambu-wenipalendu nimba mele: “Nu-ni numanu monjukunu méle te na mawa ti. Mawa tiní mélale nu simbu.” nirim.
MAR 6:23 Pulu Yili-nga bi lepa mi lepa kene yunundu kelepa nimba mele: “Aima sika niker. Nu-ni na mawa tiní méle te aima sika simbu. Na-ni yi nuim kingele molupu nokuliu kolealiinga ekendu kepe “Si.” ninu lem aima sika simbu.” nirim.
MAR 6:24 Erot-ni yunundu nirim mele akili piliipa kene ambu-wenipale pena pupa, anum mulurumna pupa walsipa kene nimba mele: “Méle nambulka mélale ‘Si.’ niambuye?” nirim kene anumu-ni nimba mele: “ “No-Liinjili Jon-nga ⸤numiele kari lekunu yunga⸥ pengale si.” ni.” nirim.
MAR 6:25 Anumu-ni aku nirim piliipa kene yu kingele mulurumna lkisipa omba mawa tepa kene nimba mele: “Aima enaliinga No-Liinjili Jon⸤-nga numiele kari leku⸥ yunga pengale dis tenga nosuku yandu si.” nirim. ⸤Jon-ni ui taki-taki “Erot kene Erodias-seleni teku kis-siringli.” nirimaliinga arerembi kolupa kene Erodias-ni ‘Yu kulupili. Pe sika kulumnje na kanambu.’ nimba “Pengale oku si.” nirim.⸥
MAR 6:26 Yu-ni aku-sipa mele mawa tirim-na piliipa kene Erot aima numanu buni lirim akiliinga-pe yu-ni “Aima sika simbu.” nimba, nimba panjipa Pulu Yili-nga bi lepa mi lirim mele kepe, yu numanu topele tomba kene yu-kene wasie langi noku muluring yima yu kanuku kis piliingí mele kepe, ulu akusele piliipa kene, “Yu-ni mawa tepa “Si.” nikem mele “Mólu.” kapula naa nimbú.” nimba piliipa kene
MAR 6:27 yunga nukuring ami-yimanga te liipa mundupa “⸤No-Liinjili⸥ Jon⸤-nga numiele kari leku⸥ yunga pengale yandu meku ui.” nirim kene ami-yi kanili-ni ka-lkuna pupa Jon-nga numiele kari lepa kene
MAR 6:28 yunga pengale dis tenga nosupa yandu memba omba ambu-wenipale sirim kene yu-ni anum sirim.
MAR 6:29 Aku tiring piliiku kene Jon lumbili anduring yima oku yunga ónale liiku meku puku ónu tiring. ⸤King Erot-ni No-Liinjili Jon ui aku-sipa topa kunjurum kulurumeliinga penga Yesos-ni ulu-tonduluma tirim mele piliipa kene “Jon numi kari lirindu yili lomburupa ola molemú lem.” nirim.⸥
MAR 6:30 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima yu mulurumna kelku yandu oku kene, ulu tiringma kene yambuma ung-bo tunjuringima kene yu temani toku siring.
MAR 6:31 Akiliinga-pe yambu pulele oku puku oku puku tiringeliinga Yesos kene ⸤yu-ni liipa mundurum yi yandu uringma⸥ kene langi nungí ena-mong laye-kolte kepe naa lirimeliinga kanupa kene Yesos-ni yimandu nimba mele: “Eni-enini yambu naa mululi kolea-waka tenga laye-kolte múlu liangi akiliinga na-kene wasie pamili wai.” nirim.
MAR 6:32 Kanu-kene eni-enini mindi no-numúna anduli sip tenga suku puku yambu naa mululi kolea-waka tenga puring.
MAR 6:33 Akiliinga-pe pungí puringele kanuku kene yambu pulele Yesos kene yu lumbili andúlima kene kanuku bi siringeliinga koleamanga yambuma pali kimbu kambiliikunu lkisiku numú-kélale poku teku puku enini no-numúna wendu pungí koleana kumbi-leku puku nokuku angiliiring.
MAR 6:34 Yesos numú-kéluna wendu omba kanurum kene yambu aima pulele akuna oku máku toku muluring kanupa kene enini kung-sipsip tápu tili yi te naa mululi sipsipma mele ku peku muluringeliinga nimba kanupa kene enini kondu kolupa ung-mani pulele mani sipa ung-bo tonjumba tirim.
MAR 6:35 Kanu-kene ⸤mani sipa ung-bo tonjupa mulupili⸥ ena pumba tirimeliinga yunga lumbili anduli yima yu mulurumna oku yunundu niku mele: “Kolea ilinga yambu te naa pelemelé, enale kamu pukum akiliinga
MAR 6:36 ya máku toku molemele yambuma “Puku kolea marenga langi taropu toku lii-pangi.” ni.” niring.
MAR 6:37 Aku niring-na piliipaliinga yu-ni ⸤yu lumbili anduli yimandu⸥ pundu topa nimba mele: “Eni-enini yambuma langi mare liiku sai.” nirim. Enini yu walsiku kene niku mele: “‘Ku-moni tu-tausen kina mele liipu kene oliu-ni langima taropu topu liipu yambuma samili.’ niku nikinuye?” niring.
MAR 6:38 ⸤Aku-siku niring piliipa kene⸥ yu-ni eninindu walsipa piliipa kene nimba mele: “Pllawa kaluli nambi-sili nosuku molemeleye? Puku kano-pai.” nirim. Puku koruku kanuku liiku yu mulurumna kelku oku kene niku mele: “Langi mare au-sipa naa lelemú. Pllawa kaluli wallú angere te-guli kene oma kaluli tale kene ⸤aku-sele mindi lelemú⸥ .” niring.
MAR 6:39 Kanu-kene Yesos-ni nimba mele: “Yambumandu “Era pole kaína máku toku mania molangi.” niai.” nirim kene
MAR 6:40 yambu tokapu tale niku tokapu angere niku máku toku muluring.
MAR 6:41 Kanu-kene Yesos-ni pllawa kaluli angere te-guli kene oma tale kene liipa kene mulú-koleana olandu-sipa kanupa ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angke” nimba pllawa kalúlima ambulupa puku topa lumbili andúlima moke tepa sipa kene “Anju yambuma sai.” nirim, ⸤enini⸥ yambuma ⸤moke teku siring⸥. Oma taleko liipa moke tepa yambuma pali sirimuko.
MAR 6:42 Enini pali langi kanuma nuring kene olu tirim.
MAR 6:43 Kanu-kene lumbili anduli yima-ni pllawa kaluli kepe oma kepe kanumanga kakena lirim-ma liiku máku toku wale-basket engkaki-rurepu toku peka siring.
MAR 6:44 Langi nuring yima mindi paip-tausen mele.
MAR 6:45 ⸤Yambuma langi sirim nuring⸥ kene Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu sumbi-sipa nimba mele: “Máku toku molemele yambuma na-ni “Pangi.” niambu. Enini nona anduli sipna ola puku no nekendu, Besaida taon-na, kumbi-leku pai.” nirim.
MAR 6:46 Kanu-kene yambuma mundupa kelepa yunu Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu ma-pangina ola purum.
MAR 6:47 Kanu-kene enale pupa kolea kala turum kene sipele no-numú ai-suku-singina purum, Yesos yunu ma-⸤pangi⸥na we mulurum.
MAR 6:48 Sip kumbikundu mendu sipa popuremi turumeliinga ⸤yu lumbili anduli yima sipna sukundu molku kene⸥ sipele numú-kéluna meku pungíndu piliiku sunduring kanupa kene sumbulsuli kolea muni naa lipili enini puringna yu nona ola kimbu kambiliipa ombándu omba kene enini sipna puku molangi yu-ni enini topa aele lenjipa yunu kumbi-lepa pumba urum.
MAR 6:49 Akiliinga-pe ⸤yu lumbili andúlima⸥ enini pali yunu nona ola kimbu kambiliipa urum kanukuliinga, aima mundu-mong lakuku teku kene “Kuru te okumaa!” niku mini-wale munduring kene Yesos-ni lkisipa eninindu nimba mele: “Eni numanu tondulu pupili molai. Na mindi okur. Mundu-mong naa teai.” nirim.
MAR 6:51 Kanu-kene yu sipna sukundu purum kene popuremale topa kilirim. Aku-sipa tirimeliinga kanuku kene aima mini-wale munduring. Yu-ni ⸤ui tanguli⸥ pllawa kalúlima ⸤moke⸥ tirimeliinga pulele naa piliiku we numanu lu liiku muluring. Yu-kene tondulu te pirim-na pllawa kalulima-kene ulu-tondulu te tirim mele akili mimi-siku naa piliiku enini numanu lupa pirimu-na tondulu kanili-ni popuremale topa kunjurum mele akili kepe naa piliiku kungnjukuliinga popuremale topa kunjurum kene kanuku kene enini aima mini-wale munduring.
MAR 6:53 ⸤Yesos kene yu lumbili andúlima kene⸥ numú ⸤Gallalli⸥ nekendu puku kene no-numú kéluna kolea Geneseret lirim koleana wendu oku kene sipele ka toku panjiring.
MAR 6:54 Sipna mania uring kene akuna muluring yambuma-ni Yesos enaliinga kanuku bi siku kene
MAR 6:55 akuna lirim koleamanga pali lkisiku puku yu andurum koleama piliiku kene eninga kuru turum yambuma liiku taropola teku yu andurumna meku uring.
MAR 6:56 Yu andurum koleamanga pali, kolea-kelúmanga kene, kolea-aulimanga kene, kolea wemanga kene, kolea akumanga yambuma máku toku muluring koleamanga kuru turum yambuma meku oku nosuku kene, “‘Nunga wale-pakuli pundele kepe ambolangi.’ ni.” niku mawa tiring. Kanu-kene kuru turum yambuma-ni yunga wale-pakuliele ambuluring yambuma pali kamu kaí muluring.
MAR 7:1 ⸤Walse⸥ Perisi-yi mare kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi mare kene enini Jerusallem munduku kelku Yesos mulurumna oku máku toku muluringma
MAR 7:2 yu lumbili andúlima-ni kima kalaru mulupili lumaye naa toku langi we ambolku nuring-na kanuku kene kanuku kis piliiring.
MAR 7:3 (⸤Sika kalaru naa mulurum akiliinga-pe⸥ Perisi yima kene Juda-yambu wema pali kene eninga anda-kolepalima-ni “Teai.” niring mele ui kima pali nona munduku lumaye toku konjuku kene penga langi nuring. We naa nuring.
MAR 7:4 Maket-koleana puku lkundu oku kene kima ui lumaye toku kene ⸤maketna taropu toku liiring⸥ langima nuring. We naa nuring. Anda-kolepalimanga tiring ulu-pulu lupa-lupa pulele piliiku liiku teku muluringko. Kápma kepe, mingima kepe, langi nuring poluma kepe, aku-sipa mélema taki-taki we lumaye turing.)
MAR 7:5 ⸤Juda-yambuma-ni aku-siku tiring⸥eliinga Perisi-yima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, enini ⸤Yesos lumbili andúlima-ni aku-siku kima lumaye naa toku langi we nuring kanuku kene⸥ Yesos-ndu walsiku piliiku kene niku mele: “Anda-kolepalima-ni “Teai.” niring mele nunga lumbili anduli yima-ni nambimuna naa piliiku liiku telemeleye? Eninga kima kalaru mulupili langi nolemele kanili.” niring.
MAR 7:6 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Eni ⸤ung-manima piliiku ung-bo tonjilimele yima kene Perisi-yima kene⸥ eni topele-mapele tuli yima molemele! Pulu Yili-ni “Ninji!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni enindu nirim mele akili kapula nirim. ⸤Eni ekupu telemele mele yu-ni ui nimba Pulu Yili-nga⸥ bukna turum molemú akili i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yili-ni nimba mele:⸥ “Yambu kanuma eninga kerale-ni na kape niku ‘Yi-auli-olandupale. Nu liipu ai silimulu.’ niku na bi paka tonjilimele akiliinga-pe eninga numanuma kene nanga numanale kene tiluna naa pulimú. Lupa-lupa pelemú.
MAR 7:7 Enini ‘Nanga bili paka tunjamili.’ niku na we popu toku kape nilimele. Mana-yambuma-ni mani silimele ungma mindi mani siku kene ‘Ung-mani ima Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ung-manima.’ niku piliiku liiku telemele, akiliinga na popu tungí kene ulu te naa temba.” ⸤nirim⸥’ kanili.
MAR 7:8 Pulu Yili-ni “Teai.” nirim ung-manima munduku kelku kene anda-kolepalima-ni “Teai.” niring mele akili mindi ambolku molemele.” ⸤nimba Yesos-ni⸥ nirim.
MAR 7:9 ⸤Yesos-ni⸥ ung mare wasie eninindu nimba mele: “Eninga anda-kolepalima-ni “Teai.” niring akili piliiku liiku tingíndu Pulu Yili-ni “Teai.” nirim ung-manima liiku bulu silimele akili kapula telemeleye? ⸤Lawa telemele.⸥
MAR 7:10 Akiliinga Moses-ni nimba mele: “Aminiali lanialinga ungma piliiku, liiku ai siku teai.” nimba “Yambu te-ni yunga anumundu mola lapandu ung te nimba kis-sipa ung-mura sim lem yambu kanili toku konjangi.” nirim kanili.
MAR 7:11 Akiliinga-pe eni ⸤Juda-yambumanga tápu-yima⸥ -ni niku mele: “Yi te-ni yunga anum lapaselendu nimba mele: “Na-ni else méle mare liipu tapunjupu silkama kórunga ‘Pulu Yili simbu.’ nimbu, nimbu panjurundu kaniliinga else kapula naa liipu tapunjupu simbu.” nimba kene
MAR 7:12 yunga anum lapasele naa liipa tapunjumbale kapula.” niku mani silimele.
MAR 7:13 Aku-siku mani silimele ungele-ni ‘Anda-kolepalima-ni mani siring ulu-puluma olandupa.’ niku ‘Pulu Yili-ni nirim ungele ulu te mólu. Mania pupili.’ nilimele. Eni ulu lupa-lupa pulele aku-siku teku molemele.” nirim.
MAR 7:14 Aku nimba kene Yesos-ni máku toku muluring yambumandu “Na moliuna wai.” nimba kene eninindu nimba mele: “Na-ni ⸤aku-sipu nikereliinga ung te⸥ nimbú teker ungele eni pali kum leku ungeliinga pulele piliiku kongnjai.
MAR 7:15 Yambumanga kangina ulsukundu lepa kene kerina pupa oluna suku pulimú méle te-ni ⸤Pulu Yili-kene kapula-kapula mulungí kupulanumele pipi silimú⸥ kalaru te kapula naa monjulemú. Yambumanga numanuna sukundu pepa kene wendu olemú uluma-ni mindi yambuma tepa kalaru monjulimú.
MAR 7:16 (Yambu kum-peú lelemúma-ni ung ili mimi-siku piliai.” nirim.)
MAR 7:17 Kanuna máku toku muluring yambuma Yesos-ni mundupa kelepa lkuna lkundu purum kene yu lumbili andúlima-ni yu walsiku kene niku mele: “Ung-eku akiliinga pulele nambulkanje? Niku para si.” niring kene
MAR 7:18 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ekupu kepe naa piliikimiliye? Yambu tenga kangina ulsu lepa kene sukundu pulimú mélale yunga numanuna naa pupa, oluna suku pupa mere wendu omba le-kusina kamu pulimáliinga yu yambuma tepa kalaru kapula naa monjulimú akili naa piliikimiliye?” nirim. (Yesos-ni aku-sipa nirimaliinga “Langima-ni pali yambuma tepa kalaru te naa monjulemú.” nimbándu nirim.)
MAR 7:20 ⸤“Kerina sukundu pulimú mélema-ni aku-sipa ulu te naa telemú.” nimba kene⸥ yu-ni alsupa nimba mele: “Yambu tenga numanuna sukundu pepa kene wendu olemú méle kanuma-ni yambu te ⸤Pulu Yili-kene kapula molembele kupulanumele pipi silimú⸥ kalaru te yambuma tepa kalaru monjulemú. Ulu-pulu-kisma ui numanale-ni piliiku kene ⸤penga kamu telemeláliinga⸥ “Numanuna pepa kene wendu olemú mélema-ni yambuma tepa kalaru monjulemú. ⸤We naa telemele.⸥” ⸤niker.⸥ Méle kanuma i-sipa: Numanale-ni ulu-kísima piliilimili; waperanale lupa-lupama anduku telemele; wa nolemele; yambuma toku konjulemele; ambu yi púlima mola yi ambu líílima yambu lupama kene waperanale telemele;
MAR 7:22 yambumanga méle nosulimelema ‘Liambu.’ nilimele; ulu-pulu-kis lupa-lupama telemele; gólu tolemele; yambuma-ni kanuku kene pipili kolemele uluma pipili naa kolku walu siku telemele; yambu lupama molemele mele kepe eninga mélema yama meku ‘Yu maluya.’ niku telemele; ‘Yambuma pipili kolku molku kis-sangi.’ niku ung-bulkundu ninjilimele; ‘Na bi molemú. Na piliipa kungnjuli lakupa pelemú. Yambu mare tondulu te naa pelemú.’ niku kara pulimelé; kelep tuli uluma telemele; ulu-pulu akuma telemele.
MAR 7:23 Ulu-pulu-kis akuma pali yambumanga numanuna sukundu pepa wendu olemúma-ni yambuma tepa kalaru monjulemú, yambuma ⸤Pulu Yili-nga kumbi-kerina pungí kupulanumele pipi silimú⸥ tepa kalaru monjulimú. ⸤Ulsu lepa oluna suku pulimú mélema-ni ulu te naa telemú.⸥” nirim.
MAR 7:24 Kanu-kene Yesos mulurum kolea ⸤Geneseret⸥ mundupa kelepa ⸤Juda-yambuma muluring kolea Gallalli distrik ulsukundu⸥ kolea-auli Taya kene Saidon-sele lirim koleana sukundu purum. Akuna purum kene yambuma-ni yunu ‘naa kanangi.’ nimba lku tenga ⸤kiang nimba⸥ lkundu pupa mulurum akiliinga-pe yunu omba mulurum mele yambuma-ni piliiring.
MAR 7:25 Yesos yunu omba mulurum akili piliipa kene ambu te yu mulurumna sumbi-sipa omba yunga kumbi-kerina mania molupa tamalu pirim. Ambu kanili yunu ⸤Pulu Yili-nga⸥ Juda-yambumanga talapena ulsukundu ambu te, kolea Siria propinj sukundu kolea Ponisia distrik ambale. Ambaliinga liminunga numanuna kuru te molupa ambulurum kilia Yesos mulurumna omba mania molupa tamalu pepa yunundu mawa tepa kene nimba mele: “Nanga ambulale kuru te numanuna sukundu molemáliinga yunu ⸤kondu kolkunu⸥ kurale toku makurui.” nirim.
MAR 7:27 ⸤Ambale yunu ambu lupa, Juda-ambu te mólu, nimba kanupa kene⸥ Yesos-ni ambalendu ⸤ung-eku te topa kene⸥ nimba mele: “Kangambulama langi ui noku olu konjangi. Eninga langima liipu owama simulú kene kapula naa temba.” nirim.
MAR 7:28 Ambale-ni yunundu nimba mele: “Auliele, sika nikinu akiliinga-pe owama-ni kepe kangambulamanga langi pundu mania pulimúma liiku nolemele kanili.” nirim.
MAR 7:29 Kanu-kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ambale, nu aku-siku nikinele kapula nikinu. Aku-siku nikineliinga kuru kanili nunga ambulaliinga numanuna sukundu molupa omba wendu púmeliinga nu ⸤numanu waengu silsiliiku⸥ pui.” nirim.
MAR 7:30 ⸤Yesos-ni aku-sipa nirim piliipa kene⸥ ambale alsupa lkundu pupa kanurum kene limin numanuna kuru te naa mulupili uru pili poluna ola we mulurum kanurum.
MAR 7:31 Yesos kolea-auli Taya mundupa kelepa kolea-auli Saidon sukundu omba pupa, ‘Kolea-Auli Engkaki Pambusele-Pipi’ niring koleana sukundu omba, numú-Gallalli kéluna urum.
MAR 7:32 Akuna muluring yambuma-ni yunu mulurumna yi kum sipa ung sumbi-sipa naa nirim yi te meku oku “⸤Yunga kumele kaí lipili⸥ nunga kili-ni ambului.” niku tondulu munduku mawa tiring.
MAR 7:33 Kanu-kene yambu pulele kakapu teku muluringma mundupa kelepa “Olsulu molambili ui.” nimba yi kanili tenga-lupa memba pupa kene, kúmselenga ki-sundele suku mundupa, lkambe topa yilinga anembelale kili-ni ambulupa kene,
MAR 7:34 mulúna olandu-sipa kanupa, tondulu múlu liipa, Juda-yambumanga ung lepa yilindu nimba mele: “Epata!” nirim. (Ung kaniliinga pulele “Kum-peú lipili ung piliani!” nirim.)
MAR 7:35 Aku-sipa nirim kene enaliinga yilinga kumele peú lirim, yu ung kapula piliipa, anembelale tekele turum kanili penta nimba bo-anembele angiliirim kene yunu ung sumbi-sipa nirim.
MAR 7:36 Kanu-kene Yesos-ni eninindu tondulu mundupa nimba mele: “Na-ni ulu teker mele ili anju yambu tilurindu kepe aima naa niku sai!” nirim. Akiliinga-pe yunu “Mólu.” nimba wale pulele tinjirim mele yambuma-ni liiku su siku anju-anju yambuma yu-ni tirim mele temani toku silsiliiku mindi anduring.
MAR 7:37 ⸤Yunu tirim mele kanuring yambuma kene, anju temani toku siring piliiring yambuma kene wasie⸥ enini aima mini-wale munduku suru niku kene niku mele: “Apa! Yu-ni telemú uluma kaí mindi lelemú. “Kúmu silimúma ung piliiku, ung naa nilimelema ung niku, teai.” nilimú kene-ko ungma piliiku ungma niku telemele.” niring.
MAR 8:1 Walse ⸤Yesos mulurumna⸥ yambu pulele kelku oku liiku máku toku muluring. Muluring koleana nungí langi te naa lirim kilia Yesos-ni yu lumbili andúlimandu “Na moliuna wai.” nimba kene eninindu nimba mele:
MAR 8:2 “Yambu máku toku molemele ima na kondu tekem. Ena yupuku na-kene mulúngi, pe ekupu langi nungí te naa lelemú.
MAR 8:3 Mare kupulanum suluna uringeliinga na-ni “Eni engle topa pípili lkundu pai.” nilkanje enini kupulanum-na kimbu kima pang-mangi tepa, topa ne-munda ya-munda telka.” nirim.
MAR 8:4 Aku-sipa nirim-na piliiku kene yu lumbili anduli yima-ni yunundu pundu toku niku mele: “⸤Sika nikinu akiliinga-pe⸥ kolea-waka ilinga molemulu. Yambu ima kapula nungí mele pllawa kaluli tena lembana liipu simulúye?” niring.
MAR 8:5 Yesos-ni eninindu “Pllawa kaluli nambi-sili nosuku molemeleye?” nimba walsurum kene enini “Angere yupuku-guli nosupu molemulu.” niring.
MAR 8:6 Kanu-kene yu-ni máku toku muluring yambumandu “Mania molai.” nimba kene, pllawa kaluli angere yupuku-guli liipa ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angke” nimba, akuma puku topa yu lumbili andúlimandu “Yambuma moke teku sai.” nimba enini sirim. Nirim aku-mele tiring.
MAR 8:7 Enini oma kaluli laye-talse nosuku muluringko, akuma liipa ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angkeko.” nimba kene yu lumbili andúlimandu “Ima yambuma moke teku sai.” nirim.
MAR 8:8 Yambuma ⸤langi⸥ nuring kene olu tirim. Pe langi-kakena lirim-ma lumbili anduli yima-ni liiku wale-basketmanga laliiring, wale auli angere yupuku-guli toku peka siring.
MAR 8:9 Yi po-tausen-ni langi akuma nuring. Kanu-kene Yesos-ni máku toku muluring yambumandu “Lkundu pai.” nimba kene,
MAR 8:10 yu lumbili andúlima kene yunu kene enini nona anduli sipna suku puku, ⸤no-numú nekendu⸥ kolea Dallamanuta puring.
MAR 8:11 Akuna puring kene Perisi-yima Yesos mulurumna oku, ‘Yu-ni nambi tembanje? Kanamili.’ niku yu manda leku mawa teku kene niku mele: “⸤Ung-Bo Tunjuliele,⸥ ‘Nu sika Pulu Yili-ni ‘Kongun tenjani.’ nimba ya mana liipa mundurumnje kanamili.’ niku mulú-koleana molemú Pulu Yili-ni mindi kapula ulu-tondulu telemú mele te ti.” niring.
MAR 8:12 ⸤Aku-siku walsiringele piliipa kis piliipaliinga Yesos⸥ yunu aima numanu buni liipaliinga múlu lakupa liipa kene nimba mele: “Ekupu ma-koleana molemele yambuma-ni “Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma kapula telemú mele kanamili ti.” niku na nambimuna mawa telemeleye? ⸤Na moliu mele nambimuna “Sika” we niku tondulu munduku naa piliilimiliye?⸥ Na-ni eni sika nimbu siker: “⸤Na Pulu Yili kene tapú-topulu kongun telembulu mele⸥ liipa ora simba kanuku bi singí ulu-tondulu te, ekupu mana molemele yambuma-kene wendu naa ombá.” niker.” nirim.
MAR 8:13 Aku-sipa nimba kene, enini mundupa kelepa sipna sukundu alsupa pupa kene no-numú nekendu purum.
MAR 8:14 ⸤Kanu-kene enini no-numú nekendu pungíndu Yesos lumbili anduli yima⸥ pllawa kaluli apera siku naa meku puring. Pllawa kaluli tilu mindi sipna sukundu lirim, te wasie mólu.
MAR 8:15 Kanu-kene Yesos-ni eninindu lip-lipi topa ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Aima mimi-siku kanai! Perisi-yima kene ⸤yi nuim king⸥ Erot yunga yima kene enini pllawa tepa auli mundulimú méle yis nosulimelale kanuku kongnjai!” nirim.
MAR 8:16 Aku-sipa nirim-na piliiku kene yu lumbili anduli yima-ni eni-enini tombulku kene niku mele: “Oliu pllawa kaluli ⸤nomulú⸥ mare naa liipu membu úmulaliinga aku-sipa nikem-nje.” niring.
MAR 8:17 Aku-siku niring mele piliipaliinga Yesos-ni eninindu nimba mele: “Eni “Pllawa kaluli naa mímulu.” niku nambimuna tombulku nikimiliye? Ekupu kepe eni naa kanuku, mimi-siku naa piliikimiliye? ⸤Nanga tondulu te pirim-na pllawa kalulima-kene ulu-tondulu te tirindu mele akili eni naa piliiringiye?⸥ Eni numanu naa pípili molemeláliinga na-ni niker mele ung-pulele naa piliikimiliye?
MAR 8:18 Eni mong angiliimú akiliinga-pe mélema naa kanokumeleye? Kum angiliimú akiliinga-pe ungma naa piliikimiliye? Pllawa kaluli angere te-guli liipu puku topu yi paip-tausen moke tepu sirindu kanili eni apera sikimiliye? ⸤Noku pora siring kene⸥ langi-kakena lirim-ma liiku wale-basket nambi-sili toku peka siringye?” nirim kene ⸤yu lumbili andúlima-ni⸥ yundu pundu toku “Engkaki-rurepu kanili.” niring.
MAR 8:20 ⸤Yu-ni eninindu alsupa nimba mele:⸥ “Pe pllawa kaluli angere yupuku-guli liipu puku topu ⸤yi⸥ po-tausen moke tepu sirindu kene ⸤noku pora siring kene⸥ wale-basket auli nambi-sili langi-kakena lirim-ma toku peka siringye?” nimba walsurum kene enini yunundu pundu toku “Angere yupuku-guli kanili.” niring.
MAR 8:21 Yu-ni eninindu ⸤alsupa⸥ nimba mele: “Ekupu kepe eni mimi-siku naa piliikimiliye?” nirim.
MAR 8:22 Yesos kene, yu lumbili andúlima kene, enini Besaida taon-na puring kene mong kis lili yi te Yesos mulurumna meku oku mawa teku kene niku mele: “Nu-ni yi ili kíli-ni ambului.” niring.
MAR 8:23 Aku-siku niring kene Yesos-ni mong kis lili yili ki ambulupa taon-na ulsukundu memba pupa kene yunga mongselenga lkambe topa kanjupa kili-ni ambulupa kene nimba mele: “Nu ekupu méle te kanokunu mola móluye?” nirim kene
MAR 8:24 yili-ni olandu-sipa kanupa kene nimba mele: “Na ekupu yambu mare, enini unji-melema oku pukumele kanokur.” nirim.
MAR 8:25 Yesos-ni yunga mongselenga kelepa ambulurum kene yili yunga mongsele kaí lirim kilia mélema pali kanupa kene sumbi-sipa kanupa bi sirim.
MAR 8:26 Yesos-ni yilindu “Lku-koleandu pui.” nimba kene nimba mele: “Nu kelkunu lku-koleandu puni teku ne kolea ⸤molupu wendu úmbulu⸥ akuna alsukunu anju naa pui.” nirim.
MAR 8:27 Yesos kene yu lumbili andúlima kene puku kolea-auli Sisaria-Pillipai nondupa lirim kolea kelúmanga pungí puring. Akuna pungí puring kene Yesos-ni yunga lumbili andúlimandu walsipa kene nimba mele: “Yambuma-ni na bi leku nae nilimeleye?” nirim.
MAR 8:28 Enini yunundu niku mele: “Mare-ni “Nu No-Liinjili Jon ⸤kulurum kanili alsupa lomburupa ola molemú⸥.” niku piliilimili; mare-ni “Nu ⸤Pulu Yili-ni ui kona mulupili olandu liirim yi⸥ Illaija alsupa omba molemú.” niku piliilimili; mare-ni “Nu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te ⸤ui kulurum ekupu lomburupa ola molemú.⸥” niku piliilimili.” niring.
MAR 8:29 Aku-siku niring piliipa kene Yesos-ni eninindu walsipa kene nimba mele: “⸤We-yambuma-ni aku-siku nilimele⸥ akiliinga-pe eni-enini na nae nilimeleye?” nirim. Pita-ni pundu topa nimba mele: “Nu Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele.” nirim.
MAR 8:30 ⸤Pita-ni aku nirim-na piliipaliinga⸥ Yesos-ni eninindu tondulu mundupa nimba mele: “Na moliu mele ⸤Pita-ni ekupu nikemele⸥ eni anju yambu tilurindu kepe ⸤isili-ui⸥ aima naa niku sai!” nirim.
MAR 8:31 Kanu-kene Yesos yunga lumbili andúlima-ni yunundu ⸤“Pulu Yili-ni oliu “Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele nu.” niku, niku para siring-na piliipaliinga⸥ yu-ni yu-kene wendu ombá mele pulu monjupa enini ung-bo tonjupa kene nimba mele: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili mindili pulele nombá. Juda-yambuma nokolemele tápu-yima kene, Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuli yima kene, enini ⸤niku mele: “Yunu Pulu Yili-ni naa liipa mundurum. Yunu Pulu Yili-nga Málale naa molemú.” niku⸥ yunu úngulu siku, liiku bulu siku yunu toku kunjingí. Yunu toku kunjingí kolumba kene kongun tale omba pumba kene yupuku-sipaliinga yunu lomburupa ola molumba.” nirim.
MAR 8:32 Yesos yu-kene wendu ombá mele aku-sipa sumbi-sipa nimba para sirim-na piliipa kene Pita-ni yunu anju liipa memba pupa kene ⸤Yesos yu-ni “Na toku kunjingí.” nirimaliinga⸥ yunu pulu monjupa ung-mura sirim.
MAR 8:33 Akiliinga-pe ⸤yu-ni kurumanga nuim Seten-ni “I-sikunu i-sikunu niku sinjui.” nimba sirim mele piliipa kene nirimeliinga piliipa kene⸥ Yesos-ni topele topa yunga lumbili andúlima kanupa kene Pita ung-mura sipa yunundu nimba mele: “Seten, nu anju pa! Nu Pulu Yili-ni numanuna piliilimú mele naa piliillu. Yambuma-ni numanuna piliilimili mele mindi piliilláliinga anju pui!” nirim.
MAR 8:34 Kanu-kene yambu akuna liiku máku toku muluringma pali kene yunga lumbili andúlima kene wasie “Na moliuna wai.” nimba kene eninindu nimba mele: “Yambu te-ni ‘Yu lumbili pambu.’ nimba kene yu-ni yunga numanale-ni piliilimú mélemanga ‘Topu mania mundambu.’ nimba yambuma unji-perana peku mindili noku kolemele mele yu-ni unji-pera mele koma lembandu ‘Na yu lumbili pupu kene mindili nundu lem kapulako; kulundu lem kapulako.’ nimba kene na lumbili upili. We naa upili.
MAR 8:35 Yambu te-ni ma-koleana yunga kona molupa naa kululi ulu-pulele ambulumba temba kene yu kolupa kene sika molupa kis-sipa mindi pumba. Akiliinga-pe yambu te na numanu monjupa nanga yambale molupa, ‘Yambuma temani kaiéle piliangi.’ nimba enini nimba sipa molumba kene yunu kolupa kene yu kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele sika kanupa liimba.
MAR 8:36 ⸤Akili nambimuna nikerye?⸥ Yambu te-ni mana mélema pali yunu liipa nosulka kene yunu mini-kangi pali Pulu Yili naa molumba koleana pupa mindili nomba molupa kis-silkanje méle kanuma-ni yambu kanili nambi-sipa tepa liilkanje? Tepa naa liilkale.
MAR 8:37 Yambu te-ni ‘Na mini-kangi pali kona molupu konjupu mindi pambu.’ nimba kene yunga nambulka méle te-ni mini-kangi pali kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele taropu topa liilkaye? Méle te-ni kapula taropu topa naa liimba.
MAR 8:38 “Nanga yambu mare ulu-pulu-kis teku Pulu Yili munduku kelku méle lupama pali bi paka tonjuku molemele yambuma-kene molku kene pipili kolku niku mele: “Oliu Yesos-nga ungma piliipu liipu, yunu lumbili andupu molemulu mele akili we-yambuma-ni naa piliangi.” niku kene na kiyang niku lumbili andolemele yambuma, enini-kene ulu te penga wendu ombá mele akili nimbu sambu: Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili penga Lapanga tondulu talang puliele kene ⸤mulú-koleana⸥ angkella kake tílima kene ⸤mania⸥ ombá temba kene, we-yambu kanuma mulungína yunga yambuma mokeringa mulungíndu we-yambu mulungíma kanuku kene, yunu ui naa upili ‘Oliu yunga yambuma molemulu mele akili we-yambuma-ni naa piliangi.’ niku pipili kolku mo toku mulungí yambuma yu-ni liipa wekundu kanupa, “Na moliuna naa wai.” nimbáko.” nirim.
MAR 9:1 Yesos yu-ni eninindu ung te wasie nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni ya angiliikimilimanga mare ui kulú naa kolangi Pulu Yili yi nuim kingele omba, tondulu mundupa molupa, mélema kene yambuma kene pali nokumba ombá kanungí.” niker.” nirim.
MAR 9:2 Yesos-ni ⸤yu lumbili andúlimandu aku-sipa nimba sirim kene⸥ penga kóru te omba purum kene Pita mene Jemis mene Jon mene enini liipa memba pupa mulú aima olandupa pulurum tenga ola purum. ‘Oliu-oliuliu mindi molamili.’ nimba enini akuna liipa memba purum. Akuna puring kene enini kanuku molangi yunga kangiele te-lupa-mele tepa angiliirim,
MAR 9:3 yu pakurum mulumbalema ena tondulu topa mongma aima takele telemú mele aku-sipa aima kake tirim. Ya ma-koleana yambu te-ni wale-pakuli te sopele-ni lumaye topa kake tenjimba mele kapula mólu. ⸤Yunga méle panjurum-ma kake tirim mele akili aima lakupa tirim.⸥
MAR 9:4 Yunu aku-sipa mulupili, ⸤Juda-yambumanga kórunga-ui muluringli yi auli tale,⸥ Illaija kene Moses-sele okulu Yesos-kene ung nikulu mokeringa angiliiringli kanuring.
MAR 9:5 Kanu-kene Pita-ni Yesos-ndu nimba mele: “Rapai, oliu ya molkumulale kapula lam. Oliu-ni lku-takaé yupuku takunjamili. Te nunga, te Moses-nga, te Illaija-nga takunjamili.” nirim.
MAR 9:6 (Akiliinga-pe nirim mele enini pipili lakuku kuluring kilia yu-ni nimbá mele naa piliipa ungele walu-sipa nirim.)
MAR 9:7 Kanu-kene kupa te omba enini panda turum kene kupana sukundu ung te wendu omba kene nimba mele: “Yi ili nanga numanu monjuliu Málale. Yu-ni ung nimbáma piliiku liangi.” nirim.
MAR 9:8 Pe walsekale, enini mong male-male teku kanuku kene yisele alsuku naa kanuku, Yesos yu-mindi enini-kene mulurum kanuring.
MAR 9:9 Komungana mania ungí uring kene Yesos-ni enini ung-mani sipa kene nimba mele: “Eni ekupu kanúngi mele akili isili-ui yambu tiluri kepe niku naa sai. Penga mindi, Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kolupa kene alsupa lomburupa ola molumba kene temanele toku anju sangi. Ui mólu!” nirim.
MAR 9:10 Aku-sipa nirim kene enini yunga ungele piliiku liikuliinga ui anju naa niring akiliinga-pe “yunu “kolupu kene alsupu lomburupu ola molumbu.” nikem ung kaniliinga pulele nambulka ulurindu nikem-nje?” niku eni-enini tombulku niring.
MAR 9:11 Kanu-kene yu lumbili andúlima-ni ⸤yunu sika mulurum mele kanuku kene⸥ yunundu walsiku niku mele: “⸤Pulu Yili-ni ‘oliu nokupa konjupa tepa liimba.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele nu lem⸥ Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjilimele yima-ni “Illaija ⸤alsupa⸥ kumbi-lepa ombá. ⸤Yi-nuim Kraisele pe aelepa ombá.⸥” nilimele akili nambimuna nilimeleye? ⸤Illaija alsupa naa upili nu kórunga urunu mollu kanili.⸥” niring.
MAR 9:12 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “ “Illaija ⸤alsupa⸥ kumbi-lepa omba kene mélema pali tepa mimi temba.” nilimele kanili sika nilimele. Aku lem Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kanuku kis piliiku mindili liiku singí mele ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna nambimuna bi turing molemúye?
MAR 9:13 Akiliinga-pe ⸤ung akiliinga te kene wasie nimbu siker.⸥ Piliai! Illaija kórunga urum. Yunu urum kene ⸤yi kanuma-ni yu kanuku bi naa siku⸥ ‘yu we-yi te.’ niku piliiku kene ‘yu-kene temulú.’ niku piliiring uluma pali tiring. Yu-kene aku-siku tingí mele ui bukna bi turing molemúko.” nirim.
MAR 9:14 ⸤Yesos kene yu lumbili anduli yi yupuku kene⸥ enini yunga lumbili anduli yi wema muluringna yandu oku, yambu aima pulele akuna kakapu teku máku toku muluring kanuring. Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima-ni Yesos lumbili anduli yi wema kene ung niku, ung mare walsiku piliiku muluring kanuringko.
MAR 9:15 Yesos urum kene kanuku kene máku toku muluring yambu kanuma suru lakuku niku yu urumna lkisiku oku yunundu “⸤Auliele,⸥ nu okunuye?” niring.
MAR 9:16 Kanu-kene yu-ni eninindu “Eni ung nambulka ungele tombulku nikimiliye?” nimba walsurum kene
MAR 9:17 máku toku muluring yambu kanumanga yi te-ni pundu topa yunundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nanga kangale kuru te yunga numanuna molemáliinga ung manda naa nilimú akiliinga nu mullu ⸤nimbu piliipu⸥ membu úndu.
MAR 9:18 Kurale-ni kangale wale marenga ambulupa kene yu topa mania mundulimú kene keri apapu memba, guma kenu-keru liipa aku telemú. Nu lumbili andúlimandu temani akili topu sipu enini kuru kanili ‘Toku makurangi.’ nimbu mawa tindu akiliinga-pe enini kapula naa tíngi.” nirim.
MAR 9:19 Aku-sipa nirim-na piliipa kene Yesos-ni yambuma ⸤ung-mura sipa kene⸥ nimba mele: “Ekupu molemele yambuma eni ⸤‘Pulu Yili-ni uluma sika kapula temba.’ niku⸥ tondulu munduku naa piliilimili yambuma, na eni-kene molupu, ena nambi-sili molupu ung-bo tonjupu mani sipu ulu mare liipu ora simbu kene mimi-siku piliingíye? ⸤Na eni-kene enembu tokum.⸥” nimba kene “Na moliuna kangale meku wai.” nirim kene
MAR 9:20 kangale yunu mulurumna meku uring. Meku uring kene ⸤kangalenga numanuna mulurum⸥ kurale-ni Yesos kanupa kene kangale topa mania mundurum kene kangale kimbu kima miye mundupa keri apapu mirim.
MAR 9:21 Aku-sipa tirim-na kanupa kene Yesos-ni kangalenga lapa walsipa nimba mele: “Kangale kuru ili te-kene pulu monjurumuye?” nirim. Lapa-ni nimba mele: “Yunu koela anumu-ni mirim kene aku-sipa tirim.
MAR 9:22 Ena puleliinga yunu kopari topa tepina topa mundupa, nona topa mundupa telemáliinga nu-ni kapula liiku tapunjuni lem oliu kondu kolkunu liiku tapunjui.” nirim.
MAR 9:23 Yesos-ni nimba mele: “Nu-ni nambimuna “Kapula liiku tapunjuni mola móluye?” nikinuye? ‘Na-ni nu kapula liipa tapunjumba.’ niku tondulu munduku pilíínu lem uluma pali sika wendu ombá.” nirim.
MAR 9:24 Yesos-ni aku-sipa nirim piliipa kene kangalenga lapa-ni tondulu nangale topa nimba kene nimba mele: “Na-ni ‘sika nu-ni liiku tapunjuni.’ nimbu piliiker akiliinga-pe ‘Sika’ nimbu piliiker ungele tondulu mundupu ambulumbu mele manda naa tekemaliinga ‘Sika.’ nimbu piliiker mele ‘tondulu pupili.’ nikunu liiku tapunjui.” nirim.
MAR 9:25 ⸤Kanu-kene⸥ yambuma kanungíndu lkisiku sukundu-sukundu ungí uring kanupa kene Yesos-ni kurale ung-mura sipa kene nimba mele: “Keri pipi sikunu, kum pipi sikunu tellu kurale, kangalenga numanuna oku wendu pukunu, alsuku aima naa okunu mului. Kamu pui!” nirim kene
MAR 9:26 kurale-ni kangale tondulu topa mania mundurum kene yunu kimbu kima miye mundurum kene kurale ke nimba yunga numanuna wendu urum. Kanu-kene kangale yunu kolupa lirim mele lirim-na kanuku kene yambu pulele-ni “Yu kulum lem.” niring.
MAR 9:27 Akiliinga-pe Yesos-ni yunga kili ambulupa kene yunu ola liirim kene ola angiliirim.
MAR 9:28 ⸤Kanu-kene Yesos-ni kurale topa makurupa pora sipa kene⸥ lkuna lkundu ⸤yu lumbili andúlima kene wasie⸥ purum kene yu lumbili andúlima enini Yesos kene wasie eni-enini molku kene yunu walsiku piliiku kene niku mele: “Kuru akili oliu-ni nambimuna kapula naa topu makurúmuluye?” niring kene
MAR 9:29 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Ulu ili mele temulundu (langi mi panjupu naa nombu) Pulu Yili-kene popu topu mawa temuláli-ni mindi kapula temulú. We kapula naa temulále.” nirim.
MAR 9:30 ⸤Yesos kene yu lumbili andúlima kene⸥ enini kolea akili munduku kelku ⸤yambuma muluring koleama naa puku⸥ kolea Gallalli distrik sumbi-siku oku pungí puring. Akuna pungí puring kene yu lumbili andúlima ung-bo tunjilsiliipa purumeliinga ‘Na lumbili andúlima ung-bo tunjiker mele we-yambuma-ni naa piliangi akiliinga oliu we-yambuma-ni naa kanangi, wasie naa pamili.’ nimba yunu kene yu lumbili andúlima kene eni-enini kiyang niku puring. ⸤Yu-kene penga wendu ombá mele⸥ yu-ni enini ung-bo tunjilsiliipa purum akili i-sipa mele: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ka siku kene ⸤yu toku kunjingí⸥ yima anju singí kene enini yu toku kunjingí. Kolupa kene kongun yupuku-sipaliinga yunu lomburupa ola molumba.” nirim.
MAR 9:32 Akiliinga-pe yu-ni nirim ungele piliiku sunduku kene ‘Ung ilinga pulele nambulkanje, naa piliikumulu.’ niring akiliinga-pe “Nambulka niku nikinuye?” niku walsiku piliingíndu pipili kolku naa walsiring.
MAR 9:33 ⸤Oku kene⸥ kamu Kapeniam taon-na suku uring. Mulungí lkuna lkundu puku muluring kene Yesos-ni yu lumbili andúlima walsipa piliipa kene nimba mele: “Eni kupulanum-na ung nambulka ung te tombulku nilsiliiku úngiye?” nirim.
MAR 9:34 Akiliinga-pe enini ‘Oliunga yi nae aima olandupa molemúye?’ niku tombulku niku kir-kiri liiringeliinga Yesos-ndu enini niring mele niku para singéliinga ⸤pipili kolku mundu-mong teku kene⸥ molku duma liiring.
MAR 9:35 Kanu-kene Yesos yunu mania molupa kene yu lumbili anduli yi rurepukandu “Na moliuna wai.” nimba kene nimba mele: “Yambu te-ni ‘Yambumanga auliele molumbu.’ nimba kene yunu aima we-yambale molupa yambumanga kongun-kendemande-yambale mulupili.” nirim.
MAR 9:36 Aku-sipa nimba kene kangambula kelú te liipa enini muluringna monjupa kene, kangambula akili yu-ni kanglupa kene eninindu nimba mele:
MAR 9:37 “Yambu te-ni ‘Na Auliele-nga yambale moliu.’ nimba kangambula ili mele liipa tapunjumba kene yambu kanili-ni aku tembaliinga na liipa tapunjumbako. Na liipa tapunjumba yambale-ni na mendepulu naa liipa tapunjumba. Kangambulale liipa tapunjumbaliinga yambu kanili yu-ni na liipa mundurum yili liipa tapunjumbako.” nirim.
MAR 9:38 ⸤Yesos lumbili anduli yi⸥ Jon-ni Yesos-ndu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, oliu kanúmulu, yi te-ni nunga bili lepa walsipa kuru mare yambumanga numanuna mulúngima “Oku wendu pai!” nimba topa makurupa mulúm kanúmulu. Kanupu kene yunu oliu-kene wasie tapú-topu naa andolemuláliinga yundu “Nu aku-sikunu naa ti!” nímulu.” nirim.
MAR 9:39 Aku nirim-na piliipa kene Yesos-ni yundu ⸤yi kanili-ni tirim ulelendu⸥ nimba mele: “Yambu te-ni nanga bi lepa walsipa ulu-tondulu te tepa kene yu-ni alsupa nondupa nandu ung te kapula nimba kis naa simba akiliinga enini yunundu “Mólu!” naa niai.
MAR 9:40 Yambu te oliu-kene ele-tu naa molemú yambale oliunga ele-lkeramale molemú kanili.” ⸤nirim.⸥
MAR 9:41 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni no waka lemba kene yambu te-ni ‘Eni yi-nuim Kraisele-nga yambuma molemeláliinga no te nangi kolupu sambu.’ nimba eni te kolupa símu lem, yi-nuim Kraisele-nga kongun tinjingí yambuma yu-ni méle kalomba kene yambu kanili kepe apera naa sipa, yu numanu liipa mundupa méle kalombako.” niker.” nirim.
MAR 9:42 “Yambu te-ni kangambula ilinga ⸤mele yambu⸥ te na ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliilimú kangambulale ‘Ulu-pulu-kisma tipili.’ nimba kundi tombaliinga kangambula kanili-ni tondulu mundupa piliilimú mele mundupa kelepa liipa bulu símu lem ⸤kangambula ui kundi naa tupili⸥ yi kanili ku-mulú aima auli te moku toku numina lenjiku ‘Yu kamu kulupili.’ niku paka toku no-numúna aima mania mundulkemelanje aima kapula. ⸤Aku-siku toku mundulkemela kene yunu kolupa kene penga Pulu Yili-nga kangambula te-ndu ‘Ulu-pulu-kisma tipili.’ nimba kundi kapula naa tolka. Akiliinga-pe yunu aku-siku no-numúna naa toku mundulkemela kene yu yambuma kundi tombaliinga yunu Pulu Yili-kene mong auli te pelkaliinga enini yu no-numúna kapula paka toku mundulkemela.⸥
MAR 9:43 “Nunga ki-sele-ni ulu-pulu-kis te tímu lem ki akusele kari lekunu wendu mundui. Nu kona mololsiliikunu mindi puni koleana ki-sele naa angiliipili puni kene kapula. Nunga ki tale we angiliipili nu tepi-koleana, (‘akuna Pulu Yili teku kis-silimele yambumanga koruwama kulú naa kolupa nolsiliipa mindi pulimú, tepi toku kumunjui naa kumunjulimele kolea’) akuna suku toku mundungí kene kis.
MAR 9:45 “Mola nunga kimbu-seleni ulu-pulu-kis te tímu lem kimbu akusele kari leku wendu mundui. Nu kona mololsiliikunu mindi puni koleana kimbusele naa angiliipili puni kene kapula. Nunga kimbu tale we angiliipili nu tepi-koleana, (‘akuna Pulu Yili teku kis-silimele yambumanga koruwama kulú naa kolupa nolsiliipa mindi pulimú, tepi toku kumunjui naa kumunjulimele kolea’) akuna suku toku mundungí kene kis.
MAR 9:47 “Mola nunga mongsele-ni méle te kanukunu kene numanale-ni ‘liambuka.’ nikunu piliikunu ulu-pulu-kis te tinu lem mong akusele ukuku wendu mundui. Nu Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana mongsele naa angiliipili puni kene kapula. Mong tale we angiliipili nu tepi-koleana, ‘akuna Pulu Yili teku kis-silimele yambumanga koruwama kulú naa kolupa nolsiliipa mindi pulimú, tepi toku kumunjui naa kumunjulimele kolea’ akuna suku toku mundungí kene kis.
MAR 9:49 “Yambuma-ni Pulu Yili popu toku kalemele mélema singíndu ‘Pulu Yili-ni kanupa kene ‘Langi kake tílima.’ nimba kanupili.’ niku api-kusa munduku kene silimele aku-siku mele yambuma mulungína tepéle, api-kusa mele, yambuma kene pali wendu ombá.
MAR 9:50 Api-kusa méle kaiéle akiliinga-pe yu sungu naa temba kene ‘Yunu alsupa sungu tipili.’ niku ulu te kapula telemeleye? ⸤Api-kusa langimanga mundulimele kene sungu telemú aku-siku⸥ eni api-kusa mele molku yambuma kene anju-yandu numanu tiluna pupili táka-niku molai.” nirim.
MAR 10:1 Kanu-kene Yesos mulurum koleale mundupa kelepa kolea Judia distrik pupa no Jodan lumbiliipa nekendu purum. Kanu-kene alsuku yambu pulele yu mulurumna oku máku turing kene, taki-taki aku tiring kene yu-ni yambuma ung-bo tonjupa mani sirim mele máku turingima alsupa ung-bo tunjurumko.
MAR 10:2 Perisi-yi mare yu mulurumna oku ‘Yunu nambulka nimbánje? Nimba kis-simbanje manda lepu piliamili.’ niku yunu walsiku piliiku niku mele: “Yi te-ni yu-yunu piliipa kene yunga ambale “Kamu pui.” nimbá kene kapula temba mola aku temba kene ung-mani te topa pula tombaye?” niring.
MAR 10:3 Yu-ni anju pundu topa nimba mele: “Moses-ni ulu akilindu ung-mani sipa nambulka nirimye?” nirim.
MAR 10:4 Enini niku mele: “Moses-ni nimba mele: “Yi te-ni yunga ambalendu ‘Kamu pupili.’ nimba makorombandu ambale “Kamu pui.” nimbá akili pepá tenga topa ambale sipa kene yunundu “Kamu pui.” nimba aku tipili.” nirim.” niring.
MAR 10:5 Yesos-ni nimba mele: “Moses-ni sika aku-sipa bukna turum akiliinga-pe eni kara puku Pulu Yili-ni ambu-yisele kapula-kapula mulunglí mele ung-mani sirimele liiku su siku naa piliiringeliinga yu-ni “Aku-siku teai.” nirim.
MAR 10:6 Akiliinga-pe ui-pulu-pulu Pulu Yili-ni mélema tepa kene yu-ni yambu tembandu yili kene ambale kene tirim.
MAR 10:7 ‘Aku-sipa tirimeliinga yi te-ni ambu te liipa kene yunga anum lapasele mundupa kelepa yunga ambale kene elsele tiluna tapú-toku pekulu,
MAR 10:8 kangi tiluele mele ⸤molkulu elsengla numanu tiluna pupili⸥ mulunglí.’ Yi te ambu te liilimú kene kangi tiluele mele molembeláliinga elsele alsuku tale mele naa molembele, elsele yambu tiluele mele molembele.
MAR 10:9 Yambu tiluele molembele akiliinga Pulu Yili-ni ambu-yi tale ‘Tiluele molangli.’ nilimú ambu-yisele yambu te-ni liiku lupa-lupa naa mundangi. Aku tíngi lem kapula naa temba.” nirim.
MAR 10:10 Alsuku lkuna lkundu puku muluring kene yu lumbili andúlima-ni Yesos yunundu ung akiliinga pulele walsiku piliiring kene
MAR 10:11 yu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Yi te-ni yunga ui liilimú ambale makurupa “Kamu pui.” nimba kene alsupa ambu te liilimú kene yi akili-ni waperanale tepa, ui liilimú ambale tepa kis-silimú.
MAR 10:12 Mola ambu te yunga ui pulimú yili mundupa kelepa wendu pupa yi te pulimú kene ambu akili-ni waperanale telemúko.” nirim.
MAR 10:13 Kanu-kene yambuma-ni eninga kangambulama ‘Yesos yunga kili-ni ambulupili.’ niku yunu mulurumna meku uring kanuku kene Yesos lumbili andúlima-ni ung-mura siku ⸤“Naa meku wai!”⸥ niring.
MAR 10:14 ⸤“Mólu.” niring-na⸥ kanupaliinga Yesos-ni numanu kis panjipa ⸤yu lumbili andúlima⸥ eninindu nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambu-talape akili kangambula ima mele molemele akiliinga enini kangambula ima na moliuna wangi pipi siku “Mólu.” naa niai.” ⸤nirim.⸥
MAR 10:15 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Kangambolama-ni ‘Pulu Yili oliunga yi nuim kingele mulupili.’ niku molemele mele aku-siku naa nilimele yambuma yunga koleana sukundu aima naa pungí, mólu.” niker.” nirim.
MAR 10:16 Akili nimba kene yu-ni kangambulama kanglupa yunga kili-ni enini tilu-tilu nimba pengimanga ambulupa enini membu panjipa “Pulu Yili-ni “Eni molku konjangi.” nipili.” nirim.
MAR 10:17 Kanu-kene Yesos ola angiliipa kolea marenga pumba purum kene yi te yu pumba purumna lkisipa omba yunga kumbi-kerina koporungu langupa yunundu walsipa piliipa kene nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele Yi-Kaiéle, na nambulka ulu te tembu kene na kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele liimbuye?” nirim.
MAR 10:18 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu-ni na nambimuna “Kaiéle” nikinuye? Yambu kaí te naa molemú. Pulu Yili mindi kaiéle.” nirim.
MAR 10:19 ⸤Aku-sipa nimba kene yili-ni walsurumeliinga pundu topa nimba mele:⸥ “Nu ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manima ⸤Moses-ni piliipa yandu nimba sirim-ma⸥ piliillu. ⸤Ung-mani akuma i-sipa mele⸥: “Yambu toku naa konjai.” nimba, “Ambu yi púlima mola yi ambu líílima yambu lupama kene waperanale naa teai.” nimba, “Mélema wa naa liai.” nimba, “Yambuma kot gólu toku naa tenjai.” nimba, “Yambumanga mélema gólu toku we naa liai.” nimba, “Aminiali-laniali-kene liiku ai siku, ung ningí mele piliiku liiku teku molai.” nimba, ung-mani akuma sirim molemú kanili.” nirim.
MAR 10:20 Aku nirim-na piliipa kene yi kanili-ni nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, na kang-kene molupuliinga ung-mani akuma pali piliipu liipu tepu mulurundu mele ekupu yandu-yandu tepu-ko moliále.” nirim.
MAR 10:21 Yesos-ni yunu nem-nemi nimba kanupa numanu monjupa kene yunundu nimba mele: “Papu tellu akiliinga-pe ulu tilu mindi naa tellu. Nu pukunu nunga méle nosulluma pali ku-moni liikunu kene, ku-moni liiníma yambu-korupama moke teku sikunu kene na lumbili ui.” nirim. “Nunga ⸤mána-⸥mélema aku tiní kene mulú-koleana nunga méle lupa-lupa kaí pulele lemba.” nirim.
MAR 10:22 Yi kanili méle aima lupa-lupa kaí pulele nusurumeliinga Yesos-ni yunundu aku nirim-na piliipa kene yunu kumbi-keri tepa numanu kis panjilsiliipa anju purum.
MAR 10:23 ⸤Aku tirimeliinga kanupa kene⸥ Yesos topele topa yunga lumbili andúlimandu nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu yambu-kamakoma aima mindili siku sukundu pungí.” nirim.
MAR 10:24 Ung akili nirin⸤-na piliiku kene⸥ yu lumbili andúlima-ni mini-wale munduring. Akiliinga-pe Yesos-ni alsupa eninindu nimba mele: “Kangma, Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu yambuma aima mindili siku pungí.
MAR 10:25 Kung-kemel akili ⸤kung aima auli te akiliinga-pe⸥ kalé suruli kupulanum-na sukundu pumbandu mindili laye-kolte mele sipa kene pumba. Akiliinga-pe yambu-kamakoma Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu mindili aima lakuku mele siku pungí.” nirim.
MAR 10:26 ⸤Aku nirim-na piliiku kene⸥ yu lumbili andúlima aima mini-wale munduku suru niku anju-yandu tombulku kene niku mele: “Aku lem penga kamu mindili nolkemela kupulanum-na nae kapula wendu pupa, molupu konjupu mindi pumulú kupulanum-na pumbaye? Te mólunje?” niring.
MAR 10:27 Yesos-ni enini nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele: “Sika yambuma eni-enini kapula mólu, akiliinga-pe Pulu Yili-ni kapula tenjimba. Pulu Yili yu-ni uluma pali kapula telemú. Ulu te yu-ni kapula naa temba te mólu.” nirim.
MAR 10:28 Yu-ni aku nirim-na piliipa kene Pita-ni yunundu nimba mele: “⸤Pe oliu-kene nambulka ulu te wendu ombáye?⸥ Oliu oliunga mélema pali mundupu kelepu nu lumbili purumulu mele pulimulu kanili.” nirim.
MAR 10:29 Yesos-ni nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yambu na numanu monjuku nanga kongun tenjiku temani-kaiéle toku silsiliiku andungíndu eninga lkuma kene, anginipilima kene, kimulupili kene, anupili kene, lapaliima kene kangambulama kene, koleama kene, akuma munduku kelemele yambuma pali
MAR 10:30 ya ma-koleana aima méle pulele ola-kilia liiku kene, penga pungí koleana kona molku konjuku mindi puli ulu-pulele liingíko. Ya ma-koleana lkuma kene, anginipili, kimulupili, anupili, kangambulama, koleama kene, akuma pali pulu-kilia ola munduku liingíko; ⸤na numanu naa munjingí yambuma-ni⸥ enini mindili singíko.” niker.
MAR 10:31 Akiliinga-pe ekupu auli molemele yambumanga pulele penga ⸤Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana⸥ yambu-korupama mulungí; ekupu korupa pupili molemele yambuma penga yambu-aulima mulungí.” nirim.
MAR 10:32 Kanu-kene ⸤Yesos kene yu lumbili andúlima kene⸥ enini kolea-auli Jerusallem pungí puring. Yesos kumbi lirimna lumbili andúlima aima numanu pulele liiku mundulsiliiku yunu lumbili puring. We-yambu aeleku lumbili uringma kepe mini-wale munduku mundu-mong telsiliiku puring. Yesos-ni ⸤yu lumbili anduli⸥ yi engkaki-rurepukandu ‘na kene oliuliu molamili.’ nimba enini liipa anju memba pupa kene, yu-kene wendu ombá mele alsupa pulu monjupa nimba sipa kene nimba mele:
MAR 10:33 “Piliai. Oliu Jerusallem pumulú pukumulu. Akuna pumulú kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili yi te-ni ‘Tangi.’ nimba Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuli yima kene, liipa simba. Yi kanuma-ni yu kot tenjiku piliiku kene ‘Yu kulupili toku konjangi.’ niku Juda-yi naa molemele yi-lupama liiku singí.
MAR 10:34 Kanu-kene yi-lupa kanuma-ni yu ung-taka tonjuku yunga kumbi-kerina lkambe toku yu ka-pulsa-ni toku yu toku kunjingí. Yunu toku kunjingí kene kongun yupuku-sipaliinga lomburupa ola molumba.” nirim.
MAR 10:35 Kanu-kene Seperi-málu Jemis kene Jon-sele elsele Yesos mulurumna okulu kene nikulu mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nu-ni ‘Olsu ulu te teani.’ nimbu mawa tembulú okumbulu.” niringli.
MAR 10:36 Yu-ni elselendu nimba mele: “Nambulka ulu te ‘na-ni else-kene tenjambu.’ niku nikimbiliye?” nirim.
MAR 10:37 Elsele-ni pundu toku nikulu mele: “Nu penga nunga kolea tondulu talang púlina ⸤yi nuim kingele molkunu kene, ‘olsu nu-kene wasie yi-nuimima molamili.’ nikunu⸥ ‘olsu te nunga ki-bokundu monjukunu te nunga ki-tarukundu monjani.’ nimbu mawa tekembulu.” niringli.
MAR 10:38 Yesos-ni elselendu nimba mele: “Mawa tekembele mele else piliikulu naa kongnjukumbele. Na no-mingina no nombále else kapula nunglíye? Mola na no liimbále else kapula liingíye?” nirim.
MAR 10:39 Elsele-ni yunundu pundu toku nikulu mele: “Kapula tembulú.” niringli. Yu-ni elselendu nimba mele: “Na no-mingina no nombále penga else sika nunglíko. No liimbále penga sika liinglíko.
MAR 10:40 Akiliinga-pe na-ni else “Nanga wangu-selenga oku molangli.” nimbále kapula naa temba. ⸤Pulu Yili-ni yunu⸥ akuna mulunglí-sele kórunga makó turum.” nirim.
MAR 10:41 Jemis Jon-seleni ⸤‘Yesos-nga wangu-selenga molambili.’⸥ nikulu mawa tiringli akili piliiku kene lumbili anduli yi rurepunga tale wema-ni elsele-kene numanu kis piliiring.
MAR 10:42 Kanu-kene Yesos-ni lombili andúlimandu “Wai.” nimba kene, eninindu nimba mele: “Oliu Juda-yambumanga ulsukundu molemele yambu-talapemanga yi-nuimima eninga yambuma tondulu munduku nokuku kongun tondulu púlima taki-taki liiku silimele. Yi bi molemú yima eninga yambuma ‘Mindili nangi.’ niku lakuku nokolemele. ⸤Yambuma-ni eninga yi-nuimimanga ungma liiku su singí kupulanum te naa lelemú akili⸥ eni piliilimili.
MAR 10:43 Akiliinga-pe ⸤we-yambumanga yi-nuimima-ni eninga yambuma tondulu munduku nokolemele mele na lumbili anduli yima⸥ eni-enini aku-siku anju-yandu naa teangi. Eninga yi te ‘Na bi ola mulupili. Na yi-auliele molambu.’ nimbá yili eninga kongun tinjili yili mulupili.
MAR 10:44 ‘Na eninga yi-nuimele molupu eni nokambu.’ nimbá yili eninga pali kongun kendemande tinjili yili mulupili.
MAR 10:45 Aku-sipako, Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kepe ‘Yambumanga yi-auliele molupu eni nokambu. Eni nanga kongun-kendemande-yambuma molangi.’ nimba naa urum. ‘Yambumanga kongun-kendemande-yili molupu, eni tepu liipu, ulu-pulu-kismani enini ka sipa nokulemú mele naa nokopili kapula molku konjangi akiliinga na yambu puleliinga nimbu pundu tonjupu nanga kangiele sipu, alko topu kolunjambu.’ nimba urum.” nirim.
MAR 10:46 Kanu-kene Yesos kene yunga lumbili andúlima kene enini kolea-auli Jeriko uring. Oku kene enini kene we-yambu pulele kene Jeriko munduku kelku pungí puring kene mong kis lirim yi te, yunga bili Ba-Timias, (akiliinga pulele Timias-málu), kupulanum alsena molupa yambuma “Ku-moni sai.” nimba mawa tirim.
MAR 10:47 Kolea Nasaret yi Yesos omba purum akili piliipa kene mong kis lirim yili yu-ni pulu monjupa tondulu nangale topa walsipa kene nimba mele: “Yesos, ⸤yi nuim king⸥ Depit-ni kalupa liirim yili, na kondu kului!” nirim.
MAR 10:48 Yambu pulele-ni yunu ung-mura siku “Nu ung naa nikunu táka-niku mului!” niring. Akiliinga-pe yu-ni aima tondulu nangale topa walsipa kene nimba mele: “Depit-ni kalupa liirim yili, na kondu kului!” nirim.
MAR 10:49 Yesos we angiliipa kene “Yunu upili niai.” nirim. Aku-sipa nirimeliinga enini mong kis lirim yili walsiku kene niku mele: “Yu-ni “Nu ui.” nikem-na numanu waengu sikunu ola angiliikunu oku pui.” niring.
MAR 10:50 Yunu lkisipa wale-pakuli olandu pakurumele posupa nosupa ola angiliipa Yesos mulurumna urum.
MAR 10:51 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Na-ni nu nambulka tenjambu niku piliikunuye?” nirim kene mong kis lirim yili-ni nimba mele: “Raponai, na mongale-ni mélema kanambu nanga mongsele teku kaí tenjani.” nirim.
MAR 10:52 Yesos-ni nimba mele: “‘Na-ni nunga mongsele kapula tenjimbu.’ niku pilííneliinga nunga mongsele kaí lekemeliinga pui.” nirim. Yesos-ni aku nirim kene yunga mongsele enaliinga kaí lirim, mélema kanupa kene, Yesos purum kupulanum-na lumbili purum.
MAR 11:1 ⸤Yesos kene yu lumbili andúlima kene⸥ enini kolea-auli Jerusallem nondupa oku, ma-pangi te ‘Ma-Pangi Unji-Ollip Punie’ nili akuna kolea-kelú tale, Betepas kene Betani kene akuselenga uring. Kanu-kene Yesos-ni yu lumbili anduli yi tale liipa mundupa,
MAR 11:2 elselendu nimba mele: “Ne kolea-kelú kanukumbele akuna pukulu kene kung-dongki walú te, yambu te yunga bulu-mingina ui wale te kepe naa molku anduringele ka teku panjingéle nena sukundu molumba kanunglí, akili puku posukulu yandu meku wangli pale.
MAR 11:3 Pusinglí tekulu mulunglí kene yambu te-ni elsendu “Akili nambimuna tekembeleye?” nim lem else-ni i-siku niangli: “Auliele yunu-ni ‘Kung-dongkele mipili.’ nimu-na ombu liikimbulu. Yunu dongki-walále alsupa nondupa yandu liipa mundumba.” niale.” nimba elsele liipa mundurum.
MAR 11:4 Liipa mundurum yisele pukulu, kung-dongki walú te, lku-keri-puluna ka teku panjiringele kanukulu kene kung kanili puku posiku liiringli. Aku-siku tinglí tiringli kanuku kene
MAR 11:5 akuna muluring yambu mare-ni elselendu “Kung-dongki walále nambimuna posukimbiliye?” niku walsiring kene
MAR 11:6 elsele-ni, Yesos-ni ‘i-siku i-siku niale.’ nirim mele niringli kene “Kapula, ⸤dongki-walále⸥ meku pale.” niring.
MAR 11:7 Kanu-kene elsele-ni kung-dongki walále Yesos mulurumna meku okulu kene, elsengla mulumbalema posukulu, dongkeliinga bulu-mingina ola pauwa tunjuringli kene Yesos kanuna ola mulurum.
MAR 11:8 Yambu pulele-ni eninga mulumbalema posuku yu ombá kupulanum-na pauwa tolsiliiku puku, mare-ni unji-yala puniena puku yala-gomú languku liiku yu ombá kupulanum-na pauwa tolsiliiku puring.
MAR 11:9 Kumbi-leku puring yambuma-ni kepe aeleku puring yambuma-ni kepe unji ambululiiku puku kene niku mele: “‘Yunga bili ola mulupili.’ niamili. ‘Pulu Yi Yawe-ni liipa mundurum-na yunga kongunale tenjimba okum yili molupa kunjupili!’
MAR 11:10 Oliunga anda-kolepa yi nuim king Depit⸤-ni kalupa liirim yili⸥ yi nuim king molumba tekem yili Pulu Yili-ni tepa konjupa ‘Yunu tondulu pupili.’ nipili. Mulú-koleana ola yunga bili ola pípili!” nilsiliiku puring.
MAR 11:11 Kanu-kene Yesos Jerusallem sukundu pupa kene Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna sukundu pupa akuna ⸤teku muluring uluma⸥ pali kanurum, akiliinga-pe kolea kalá turum kilia kanupa kene ⸤‘Isili-ui ulu te naa teambu.’ nimba⸥ yu lumbili anduli yi rurepu kene ⸤Jerusallem⸥ ulsukundu puku, kolea-kelú Betani ⸤pingí⸥ puring.
MAR 11:12 Ipulam-ui ⸤Jerusallem nondupa lirim⸥ kolea-kelú Betani munduku kelku kene ⸤kelku Jerusallem pungí puring kene⸥ Yesos yunu engle turum.
MAR 11:13 Kanu-kene unji-pik te gomú tepa angiliirimele sulu tepa kanupa kene ‘Mong te túmunje.’ nimba nondupa pupa kanurum akiliinga-pe, pik-mong tuli kaliimbele ui wendu naa urumeliinga unji-mong te topa naa pirim, gomú mindi tirim kanurum.
MAR 11:14 ⸤Gomú mindi tirim-na⸥ kanupa kene “Nu alsukunu yambuma-ni nungí mong te naa tani!” nirim. Aku nirimele yu lumbili andúlima-ni piliiring.
MAR 11:15 Jerusallem kamu uring kene Yesos yunu Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna ⸤“Juda-yambu naa molemele yambuma ‘Pulu Yili popu tamili.’ niku máku tolemele kolea” niring akuna⸥ suku pupa kanupa kene akuna mélema maket teku muluring yambuma kene, mélema taropu toku liiku muluring yambuma kene, akuma kanupa kene enini pali topa makurupa, ku-moni lupa-lupama koki teku anju siring yambumanga poluma kene, kera-waembonu maket teku mania muluring poluma kene, topa kongndupa bulu-bale sipa kene,
MAR 11:16 yambumandu nimba mele: “Yambuma méle maket kolea tenga tingí pungíndu lku-temboll palana naa pai. ⸤Bulkundu anwali teku pai.⸥” nirim.
MAR 11:17 Enini mani sipa kene nimba mele: “Pulu Yili-nga bukna ung te i-sipa nilimú: ‘Yambuma-ni nanga lkulindu “Koleamanga pali yambu-talapema-ni Pulu Yili-kene popu topu ung nilimulu lkuli.” ningí.’ ung kanili eni naa piliilimiliye? Ung aku-sipa molemú akiliinga-pe eni lku ili ‘wa nolemele yambuma mo toku molemele lkuli’ mele niku piliiku kene aku-siku telemele.” nirim.
MAR 11:18 Yesos-ni akili nirim-na piliiku kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, enini yu toku kunjingí kupulanum te kururing. We-yambuma yu-ni mani sipa ung-bo tunjurum mele piliiku kene mini-wale munduring-na kanuku kene Juda-yambumanga yi-auli kanuma-ni yu-kene mundu-mong tenjiku yu toku kunjingí kupulanum te kururing.
MAR 11:19 Penga ipinjali, kolea kalá tomba tirim kene kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ ulsukundu pupa ⸤tenga-lupa pemba purum⸥.
MAR 11:20 Ipulele-ui, ⸤unji-pik angiliirim koleana⸥ oku puku kene unji-pik kanili kamu pulu pali kulurum kanuring.
MAR 11:21 Aku-sipa tirim mele Pita-ni kanupa kene ⸤Yesos-ni unjelendu bonongukundu nirim akili⸥ kelepa piliipa kene yunundu nimba mele: “Rapai, kána! Unji-pik ili nu-ni ⸤bonongu⸥ ung-mura sinu unji kanili ⸤walsekale⸥ kulum.” nirim.
MAR 11:22 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Pulu Yili-ni nanga ungele sika piliimba⸤liinga nimbú mele ‘Aima sika wendu ombá.’ niku⸥ tondulu munduku piliai.
MAR 11:23 Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Yambu te-ni ‘na-ni nimbú mele aima sika wendu ombá.’ nimba numanu tale tepa naa pípili ne ma-pangielendu “Ungú tokunu numú-kusana sukundu pui!” nimbá kene yunu nimbá mele aima sika wendu ombá.” niker.
MAR 11:24 Akiliinga eni i-sipu nimbu sambu: “‘Oliu ⸤Pulu Yili-ni aima sika liipa tapunjumbaliinga ‘Teamili.’ nimulú mele sika kapula aku-sipu temulú.’ mola ‘Nimulú kene sika aku-sipa wendu ombá.’ niku⸥ tondulu munduku piliiku kene Pulu Yili-kene popu toku ung niku mawa tingí mele pali Pulu Yili-ni sika tenjimbaliinga ulu kanuma sika wendu ombá.” niker.” nirim.
MAR 11:25 “‘Ulu-pulu-kis tímuluma oliunga Lapa mulú-koleana molemále-ni ‘We mania pupili, kanupu konde tenjambu.’ nipili.’ niku, ⸤Pulu Yili⸥ yunu-kene popu toku ung niku angiliiku kene yambuma-ni eni teku kis-singéliinga numanu kis panjiku mulungí uluma ‘We mania pupili. Kanupu konde tenjamili.’ niangiko.
MAR 11:26 (Akiliinga-pe yambuma-ni eni teku kis-singí uluma ‘We mania pupili.’ niku kanuku konde naa tinjíng lem eninga Lapa mulú-koleana molemále-ni kepe eni ulu-pulu-kis tingíma ‘Mania pupili.’ naa-ko nimba kanupa konde naa-ko tenjimba.)” nirim.
MAR 11:27 Jerusallem alsuku uring kene Yesos yunu lku-temboll lku-suku andurum kene yi mare, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene,
MAR 11:28 enini oku yunu walsiku piliiku kene niku mele: “Nu namba nambulka nambale liikunu kene kongun ili telluye? Nae-ni kongun ili ‘Ti-pui.’ nimba nu nambale sipa liipa mundurumye?” niring.
MAR 11:29 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni eni ung te walsipu piliambuko. Pe na-ni eni walsimbu mele eni na sumbi-siku pundu toku níngi lem ‘Na kongun ili teambu.’ nimba namba sirimeliinga pulele eni nimbu simbuko.
MAR 11:30 ⸤Na-ni i-sipu eni walsiker:⸥ Ui ⸤No-Liinjili⸥ Jon omba yambuma no liinjirim kene yunu mulú-koleana ⸤molemú yilinga⸥ kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim mola ya mana-yambumanga kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirimuye? ⸤Nae-ni “Ti.” nirim-na tirimuye?⸥ Niku sai.” nirim.
MAR 11:31 ⸤Yu-ni aku-sipa walsurum mele piliiku kene⸥ eni-enini tombulku kene niku mele: “Yu-ni walsikim mele oliu-ni pundu topu, ‘⸤Jon⸥ yunu mulú-koleana ⸤molemú yilinga kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim⸥.’ nímulu lem yu-ni oliundu nimba mele: ‘Aku lem eni Jon-ni nirim ungele nambimuna ‘Ung ili sika.’ niku naa piliiku liiringiye?’ nimbá.
MAR 11:32 Mola oliu-ni nimbu mele: ‘Yu mana-yambumanga ⸤kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim⸥.’ nímulu lem “We-yambuma-ni oliu tungínje.” niku aku-siku ningíndu mundu-mong tiring. We-yambuma-ni ‘⸤No-Liinjili⸥ Jon yu aima sika Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba, nimba sirimu ungma piliipa yambuma nimba sirim yi te mulurum.’ niku piliilimili akiliinga oliu nambi-temulúnje?” niku enini aku-siku tombulku niring.
MAR 11:33 ⸤Eni-enini aku-siku anju-yandu tombulku niku kene⸥ , Yesos-ndu pundu toku niku mele: “⸤Nu-ni walsikenu mele⸥ oliu naa piliikumulu.” niring. Aku-siku niring-na piliipa kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Kapula. ⸤Na-ni eni walsiker ungeliinga ung te pundu toku naa nikimilieliinga⸥ eni na walsikimili ungeliinga ung te pundu topu, nandu kongun ili ‘Ti-pui.’ nimba na liipa mundupa namba sirim yilinga bili eni naa nimbu simbuko.” nirim.
MAR 12:1 Walse Yesos-ni ⸤Juda-yambumanga yi-aulimandu⸥ ung-ekuma enini topa simbandu ung-eku te i-sipa turum: “Yi te-ni unji-waen punie tepa kene pala tirim. Unji-waen-mong kambiliipa nami-nami sipa no-waen monjumbandu puniena sukundu luikolu te ukupa tepa mimi tepa kene, penga punie nukungí lku-takaé te polu kulupa ola takurum. Yi mare kanupa liipa kene eninindu nimba mele: “Nanga puniele tápu tenjiku unji-monguma lkeku nokunjangi. Penga waen-mong polu tomba kene monguma moke tepu, kongun tinjingí méle-mare eni liangi, méle-mare na liambu.” nimba punie kanili enini sipa kene yu kolea ⸤sulu⸥ tenga pupa mulurum.
MAR 12:2 Kanu-kene penga waen-mong polu tomba tirim kene punie pulu yili-ni yunga kendemande-yi te liipa mundupa “Nanga waen-mongma sangi pukunu liiku menjiku wani pui.” nimba punie nukuring yima muluringna liipa mundurum.
MAR 12:3 Akiliinga-pe kendemande-yili ⸤urum kene⸥ punie nukuli yima-ni yunu ambolku liiku kimbulú-ni toku waen-mong mare naa siku “Anju we pui.” niku liiku munduring.
MAR 12:4 Alsupa punie pulu yili-ni kendemande-yi te liipa ⸤“Nanga waen-mongma liinji-pui.” nimba liipa⸥ mundurum. Akiliinga-pe yunu ⸤urum kene⸥ punie nukuli yima-ni yunu ambolku liiku kene toku pengale toku siku yunu teku kis-singíndu ‘Pipili kulupili.’ niku ulu kis mare tiring.
MAR 12:5 Alsupa punie pulu yili-ni kendemande-yi te liipa mundurum kene enini yunu toku kunjuring. Alsupa kendemande-yi mare pulele wasie liipa mundurum, akumanga mare wale pulele kimbulú-ni lakuku toku, mare toku kunjuring.
MAR 12:6 Kanu-kene punie pulu yili yunga yi tiluele mindi mulurum, yunga málale, yunu numanu munjurum kangale. Yu-ni ⸤numanale-ni piliipa kene⸥ ‘ ‘Nanga kangale’ niku pipili kolku liiku ai siku, yu waen-mong mare singí.’ nimba piliipaliinga yunga málale kamu liipa mundurumko.
MAR 12:7 Akiliinga-pe punie nukuli yima-ni punie pulu yilinga málale ombá urum kanuku kene eni-enini niku mele: “Andi okum yili penga lapanga moya-méle simbama liimba yili okum. Yu topu konjupu punie ili oliu kamu liamili.” niku kene
MAR 12:8 enini yunu ambolku liiku toku konjuku ⸤yunga ónale⸥ puniena toku ulsukundu munduring.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
MAR 12:9 ⸤Yesos-ni ung-eku akili topa pora simbandu Juda-yambumanga yi-auli kanumandu walsipa kene nimba mele:⸥ “Punie nukuli yima-ni aku-siku tiringeliinga penga punie pulu yili-ni enini-kene nambulka ulu te tembaye? Yu omba yi kis kanuma topa konjupa kene ‘Yi mare-ni lupa puniele nokunjangi.’ nimba liipa simba.” ⸤nirim.⸥
MAR 12:10 ⸤Yesos-ni Pulu Yili-nga Juda-yambuma nukuring yima-ni yunu toku kunjingí mele piliipa kene eninindu nimba mele:⸥ “Pulu Yili-nga bukna sukundu ung-mani te kanuku naa piliilimiliye? ⸤Ung akili i-sipa mele:⸥ ‘Lku takuring yima-ni ku-mulú te kanuku kis piliiku toku munduku kiliring ku-mulú kanili ekupu alsupa lku-paka-sum mele lku tepa tondulu munduli ku-mulú auli kaiéle.’
MAR 12:11 ‘Auliele-ni ulu akili tirimele oliu-ni kanupu aima kaí piliilimulu.’ nimba molemú kanili.” nirim.
MAR 12:12 ⸤Juda-yambumanga yi-auli kanuma⸥ Yesos ung-eku turum kanili piliiku kene enini yunu toku kunjingí teku muluring akili yu-ni nirim piliiku kene enini yu ka singí tiring akiliinga-pe yi-auli kanuma-ni we-yambuma mundu-mong tenjikuliinga yu liiku ka naa siring. Yunu munduku kelku puring.
MAR 12:13 Penga walse ⸤Juda-yambumanga yi-aulima-ni⸥ Perisi-yi mare kene yi nuim king Erot-nga talapena yi mare kene liiku máku toku, “‘Yesos-ni ung te nimba kis-sipili. Nimba kis-simba kene yunu tepu kis-samili.’ niku i-siku yundu niangi.” niku Yesos mulurumna liiku munduring.
MAR 12:14 Liiku munduring yima-ni Yesos mulurumna oku yunundu niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, oliu piliilimulu, ‘Nu-ni ung-sikama mindi nikunu, nu yambu tiluringa kepe numanu kimbu naa sikunu, yambuma mundu-mong naa tenjiku eninindu pali ung tilu-siku nikunu sikunu, Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú uluma aima sika-ungma mani siku ung-bo tonjukunu, aku-siku tellu.’ nimbu piliilimulu. ⸤Aku-siku tekunu molláliinga nu nambulka niku piliikunuye?⸥ Oliu-ni Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale ku-moni-takis túmulu lem kapula mola móluye? Yunu ⸤ku-takis⸥ simulú mola naa simulúye? Pulu Yili-ni akilindu ung-mani sirim ung-manele nambulka nimba pelemúye? Nikunu si.” niring.
MAR 12:15 Akiliinga-pe Yesos-ni enini topele-mapele tuli yima molemele mele piliipa kene eninindu nimba mele: “‘Yu-ni nimba kis-sipili.’ niku nambimuna na manda leku gólu toku walsikimiliye? ⸤Ku-takis tolemele⸥ ku-mong te kanambu, meku oku sai.” nirim kene
MAR 12:16 enini yu mulurumna te meku oku yu siring. Kanu-kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ku-moni ilinga naenga kumbi-kerale kene bili kene molemúye?” nirim. Enini yunundu niku mele: “Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga kumbi-kerale kene bili kene molemú.” niring.
MAR 12:17 Kanu-kene yu-ni eninindu nimba mele: “⸤Ku-monele Sisale-nga⸥ akiliinga Sisale-nga mélema Sisale yunu siku, Pulu Yili-nga mélema Pulu Yili yunu sai.” nirim. Yu-ni aku-sipa ⸤aima sumbi-sipa⸥ nirim mele akili piliiku kene ⸤‘Yu aima piliipa kungnjuli pelemú yili lam.’ niku piliiku kene⸥ numanu pulele liiku munduring.
MAR 12:18 ⸤Yi kanuma Yesos kene ku-moni-takis tuli ungele niku pora siring kene⸥ penga Sadusi-yi mare Yesos mulurumna uring. Sadusi-yima enini ‘Pulu Yili-ni kolemele yambuma penga topa naa makinjimba, lomburuku ola naa mulungí.’ niku piliiku muluring talapele. Sadusi-yi akuma oku Yesos walsiku piliiku kene niku mele:
MAR 12:19 “Ung-Bo Tunjuliele, ⸤Pulu Yili-nga ung-manima oliu sirim yi⸥ Moses-ni ⸤“Teai!” nimba⸥ ung-mani sipa kene nimba mele: “Ambu liimba yi te-ni kangambula naa memba kene ambale we mulupili yili kolumba kene yi kanili yunga angin molumbále-ni yunga ambu-wayele liipa angin liipa tapunjupa kangambula minjipili.” nirim aku-sipa nimba bukna turum molemú kanili.
MAR 12:20 ⸤Ung-mani kaniliinga ulu te oliunga yi mare-kene wendu urum mele nu walsipu piliamili.⸥ “Anginipili-yi angere yupuku-guli muluring. Komale ambu liipa kangambula te naa memba kene we kulurum.
MAR 12:21 ⸤Kangambula te naa mulupili we kulurum kene⸥ yunga anginu bulkundele-ni ⸤yunga angin kulurumeliinga kangambula ‘Menjambu.’ nimba⸥ ambu-wayele kelepa liirim. Yunu kangambula te naa-ko menjipa kene yunu we kulurumko. Yunga angin bulkundele-ni ambu kanili liirimko akiliinga-pe yunu kepe we kulurumko.
MAR 12:22 Aku telsiliiku puku kene yi angere yupuku-guli pali kangambula tilu kepe naa-ko meku kene kolku pora siring kene akeleale kamu we kulurumko. Penga ambale yunu kulurumko.
MAR 12:23 Akiliinga, kolemele yambuma penga lomburuku ola mulungí kene ambu kanili yi angere yupuku-guli-ni pali ya ma-koleana liiringeliinga ambale yu yi aima naenga min molumbaye?” niring.
MAR 12:24 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Eni Pulu Yili-nga bukna ung molemúma kene, Pulu Yili-kene tondulu pelemú mele kene, naa piliiku lu liilimeláliinga ⸤yambuma penga tengélendu nikimili mele piliiku sunduku gólu tokomele⸥.
MAR 12:25 Lomburuku ola mulungí yambumanga yima-ni ambu naa liiku, ambuma yi naa puku, aku-siku aima naa tingí. Mulú-koleana angkellama molemele mele aku-siku mulungí. ⸤Angkellama-ni mana-yambuma telemele mele naa telemele kanili.⸥ Aku tingéliinga ⸤‘Eni Pulu Yili-nga ungele piliiku sunduku lawa telemele.’ niker⸥.
MAR 12:26 “Akiliinga-pe ⸤eni Sadusi-yima-ni⸥ ‘Kolemele yambuma lomburuku ola naa mulungí.’ niku piliilimeláliinga ung te niambuko. Moses unji walú tenga ⸤tepi nomba pirim tepéle-ni unjele naa nurum kanupa kene⸥ akuna Pulu Yili-nga ung te wendu omba Moses-ndu ung te nirim temanele eni naa kanuku piliilimiliye? Pulu Yili-ni Moses-ndu nimba mele: “Na Eprayam kene Aisak kene Jekop kene eninga Pulu Yili moliu.” nirim. Pulu Yili-nga bukna Moses-ni turum ung molemú akili naa kanuku piliilimiliye? ⸤‘Eninga Pulu Yili mulurundu.’ naa nirim. ‘Eninga Pulu Yili moliu.’ nirim kanili.⸥
MAR 12:27 Pulu Yili yu kululi yambumanga Pulu Yili mólu; yu kona mululi yambumanga Pulu Yili. Aku-siku ung piliiku sunduku kene eni lu liilimele.” nirim.
MAR 12:28 ⸤Sadusi-yima kene Yesos kene⸥ aku-siku tombulku niku molangi Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliipa ung-bo tunjurum yi te omba enini anju-yandu tombulku niku muluringna omba piliirim. Enini ung mare Yesos-ndu walsiku piliiring ungeliinga yu-ni anju pundu topa nimba kunjurum mele piliipa kene ung-manimanga puluma piliirim yili-ni Yesos-ndu walsipa piliipa kene nimba mele: “Pulu Yili-ni ⸤“Teai!” nimba⸥ ung-mani sirim pelemúmanga pali nambulka ung-manele aima olandupaye?” nirim.
MAR 12:29 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Ung-mani olandupale i-sipa: ‘Isrel-yambuma, piliai! Auli Yawe oliunga Pulu Yili yunu mindi Auli tiluele molemú, te lupa mólu.
MAR 12:30 Eninga numanuma kene, eninga minima kene, eninga piliipa kungnjúlima kene, eninga tonduluma kene, akuma-ni Auli Yawe eninga Pulu Yili mindi tondulu munduku numanu monjai.’ nimba, ung-mani aima olandupale aku-sipa ⸤nimba⸥ molemú.
MAR 12:31 Ung-mani tale-sipale i-sipa: ‘Eni-enini lupa-lupa numanu monjuku eninga kangiele eni-enini kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko pulu lelemú yambuma numanu monjuku nokuku molangi.’ nimba molemú. Ung-mani akuselenga olakundu te aima naa molemú, mólu.” nirim.
MAR 12:32 ⸤Yesos-ni aku-sipa nirim piliipa kene⸥ yili-ni yunundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, kapula nikinele. Nu-ni nikunu mele: “Pulu Yili tiluele mindi molemú. We te lupa naa molemú. Yu-yunu mindi molemú.” nikinele aima sika nikinu.
MAR 12:33 ‘Yunu numanu munjingíndu eninga numanuma kene, eninga piliipa kungnjúlima kene, eninga tonduluma kene, akuma-ni ⸤Auliele eninga Pulu Yili⸥ mindi tondulu munduku numanu monjai.’ nimba molemú ung-manele kene ‘Eni-eninga kangima eni-enini kondu kolemele mele yambu pulu lelemúma aku-siku kondu kolangi.’ nimba molemú ung-manele kene, ung-mani akusele temulú kene olandupa; Pulu Yili kungma kene mélema popu topu kalupu “Ili nu siker.” nilimulu akili mania-kilia.” nirim.
MAR 12:34 Yu-ni pundu topa nimba kunjurum mele akili piliipa kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu numanu piliikunu molláliinga Pulu Yili-ni yi nuim king molupa nokulemú yambu-talapena sukundu nondupa puni tekenu lem.” nirim. Kanu-kene ⸤Yesos-ndu walsiku piliiring ungma pali yu-ni pundu topa anju nimba kunjurum piliiku kene⸥ alsuku yunu ung te walsiku piliingéliinga pipili kolku mundu-mong teku kene naa walsiring.
MAR 12:35 Yesos ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna sukundu yambuma ung-bo tonjupa mani sipa mulurum. Mani sipa molupa kene ung te nimba mele: “Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuli yima-ni niku mele: “Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yi-nuim Kraisele ⸤yi nuim king⸥ Depit-ni kalupa liimba yili molumba.” nilimele akili nambimuna “Yunu Depit-ni kalupa liimba yili molumba.” nilimeleye?
MAR 12:36 ⸤Aku-siku nilimele yima-ni⸥ Depit yu-ni yunu ⸤yi kanilindu nirim mele naa piliilimilinje.⸥ Mini Kake Tiliele Depit-nga numanuna mulurum kene Depit yu-ni ⸤yi Kraisele molumba mele⸥ nimba mele: “Auli ⸤Pulu Yi Yawe-ni⸥ nanga Auliele-ndu nimba mele: “‘Nunga ele-túma nu-ni nokani.’ nimbu, pe enini topu mania mundunjumbu akiliinga isili-ui nu ⸤na kene wasie tapú topulu yi-nuimsele molupulu mélema nokambili⸥ nanga ki-bokundu oku molui.” nirim.” nimba Depit-ni nirim kanili.
MAR 12:37 Depit-ni ⸤yi-nuim Kraisele⸥ yunundu “Nu nanga Auliele.” nirim. Pe eni “Yunu Depit-ni kalupa liimba yili ⸤mindi⸥ molumba.” nambi-siku piliiku kene nilimeleye?” nirim. We-yambu pulele máku toku muluringma Yesos-ni nirim ungma piliiku kene numanu lakuku siku piliiku muluring.
MAR 12:38 Yesos-ni ung-bo tonjupa mani sipa molupa kene ⸤lip-lipi topa⸥ ung te nimba mele: “Eni Pulu Yili-ni ⸤“Teai!” nimba sirim⸥ ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuli yima mimi-siku kanuku ⸤enini telemele mele manda leku naa teku⸥ molai. ⸤‘Yambuma-ni oliu kanuku “Yi kaíma” niangi.’ niku⸥ yi kanuma-ni wale-pakuli aima sulu kaíma, ⸤yi-nuimima pakolemele mele,⸥ pakuku andolemele. Yambuma máku toku molemele koleamanga mong-keng leku andungí kene ‘We-yambuma-ni oliu kape niangi.’ niku piliiku kene numanu silsiliiku anduku molemeleko.
MAR 12:39 Yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga lkundu puku kene mania mulungíndu yi aulima molemele polu kaí akuna kumbina puku polu akuna numanu siku molemeleko. Yambuma-ni langi noku yambumandu “Wasie namili wai.” nilimele kene yi kanuma oku kene yi-aulimanga polu-kumbina ‘oliu molamili.’ niku numanu siku molemeleko.
MAR 12:40 “Yima kolemele kene enini yi kanumanga ambu-wayema toku makuruku munduku kene lkuma ‘Oliunga’ niku we liilimele. Pulu Yili-kene popu toku ung ningíndu niku sulu munduku gólu toku nilimele. Pulu Yili-ni we-yambuma ulu-pulu-kis telemeláliinga enini sika “Mindili nangi.” nimbá akiliinga-pe ya yi nikeruma-ni ulu akuma telemeláliinga Pulu Yili-ni yi akuma “Mindili aima lakuku nangi.” nimbá.” nirim.
MAR 12:41 Yesos ⸤Pulu Yili popu toku kaluring lku-temboll⸥ keri-puluna lku-tembolluna sukundu kongun tingí ku-monima munduring mingina nondupa mania molupa kene yambu pulele-ni mingi akuna ku-moni oku munduring mele akili kanupa mulurum. Kanupa mulurum kene yambu kamakoma-ni ku-moni pulele oku munduring kanurum.
MAR 12:42 ⸤Aku-sipa kanupa mulurum kene⸥ ambu-waye aima korupa te omba yunga ku-kululi tale mindi mundurum. Ku-kululi kanusele liipa tere lepa ku-moni aima koltale mele mundurum.
MAR 12:43 ⸤Ambu-wayele-ni aku-sipa tirim kanupa kene⸥ Yesos-ni yu lumbili andúlima walsipa “Wai.” nimba kene eninindu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Andi ambu-waye korupale yu-ni ku-moni mundukumele aima ola-kilia mele mundukum, ku-moni we mundukumili yambuma mania-kilia mele.” niker.
MAR 12:44 Enini ku-moni pulele nosulimelemanga koltale mindi oku mundukumele. Akiliinga-pe ambu-wayele ku-moni te aima naa nosilimú. Yunga ku koltale nusum-sele pali memba omba mundum. Langi nombá kepe te naa nosilimú.” nirim.
MAR 13:1 Kanu-kene Yesos ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna ulsu pumba purum kene yu lumbili andúlimanga te-ni yunundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, tembollaliinga lku lupa-lupama kene, lkuma takuring ku auli kaí lupa-lupama kanui.” nirim.
MAR 13:2 ⸤Aku-sipa nirim kene⸥ Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ya ⸤tembollaliinga⸥ lku lupa-lupa kaí angiliimú kanokumelema, penga ⸤walse ya kolea-auli Jerusallem yambuma mindili nungí enale wendu ombá kene⸥ temboll ilinga lkuma pali tekisiku kene kuma pali toku kalalu singí.” nirim.
MAR 13:3 Kanu-kene yunu Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangina olandu pupa ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-temboll wilikundu pupa mania mulurumna we-yambu te naa molangi ⸤yu lumbili anduli yi mare⸥ Pita kene, Jemis kene, Jon kene, Endru kene enini oku, eni-enini molku kene yunundu walsiku piliiku kene niku mele:
MAR 13:4 “Nu-ni nikinu akili te-kene wendu ombáye? Pe nu-ni nikinu ulu ima nondupa wendu ombáliinga ui nambulka ulu te temba kene oliu-ni kanupu kene ‘Uluma i wendu ombá tekem lam.’ nimbu piliimulúye? Oliu niku si.” niku walsiring kene
MAR 13:5 yu-ni eninindu nimba mele: “⸤Ulu kanuma wendu ombáliinga ung mare⸥ yambuma-ni eni gólu toku singéliinga kanuku piliiku kongnjuku molai.
MAR 13:6 Yi pulele-ni oku na moliu mele lupa-lupa gólu toku niku mele: “⸤Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Krais⸥ akili na.” niku aku-siku gólu toku singéliinga piliiku kongnjuku molai. Yambu pulele-ni yi kanumanga ungma piliiku liiku “Sika nikimili.” ningí.
MAR 13:7 “Kolea marenga ele auli-teku mare tingí mele piliiku, ‘Opali talú ele auli mare i-sipa i-sipa wendu ombá.’ niku we ningí-na piliiku kene mini-wale naa mundai. Ele tingíma kepe ulu akuma Pulu Yili-ni ‘Ui wendu upili. Laye-kolte penga mele ya ma-koleale pora nimbá.’ nimba, nimba panjurumeliinga ulu akuma sika wendu ombá akiliinga-pe aku-kene mulú-masele ui naa pora nimbá.
MAR 13:8 ⸤Mulú-masele pora nimbá enale ui wendu naa upili buni auli mare wendu ombá.⸥ Yambu-talape auli te kene talape auli te kene ele tekulu, yi nuim king marenga talapema kene marenga talapema kene ele tingí. Ya ma-kolea lupa-lupamanga ma jim-jim tepa, engle lepa, aku-sipa temba. Ambu te-ni kangambula koela membáliinga ui bulu-mini topa mindili nolemú mele, mulú-masele pora nimbá enale koela wendu ombándu buni lupa-lupa aku-sipama ui wendu ombá.” ⸤nirim.⸥
MAR 13:9 “⸤Ulu kanuma wendu ombá enama⸥ yambuma mimi-siku piliai. ⸤‘Na lumbili anduli yambuma mindili noku, kolangi.’ niku,⸥ eni ⸤mare ambolku liiku kene⸥ kanjollumanga mákumanga meku puku kot tinjingí, eni ⸤mare⸥ Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga liiku meku puku kimbulú-ni tungíko. Eni nanga yambuma mulungéliinga eni ⸤mare ka siku⸥ gapman-yi aulima kene yi nuim kingima kene mulungína ⸤kot tinjingíndu⸥ meku pungíko. Aku-siku tingéliinga eni-enini piliiku kongnjuku molai. ⸤Akiliinga-pe kot tinjingí kene kot-na angiliiku kene yi kanuma kene yi kanuma nukungí yi-nuimima kene⸥ eni ‘Nanga ungele piliangi.’ niku enini niku singí.
MAR 13:10 Temani-kaiéle ‘Yambuma pali piliangi.’ niku koleamanga pali anduku ui niku singí ⸤kene, penga mulú-masele pora nimbá enale kamu wendu ombá⸥.
MAR 13:11 Eni ka siku kot tinjingí kene ui ‘Kotna nambulka ung te nimulúnje? Oliu ung te walsiku piliingí kene nambulka ung te pundu topu nimulúnje?’ niku mini-wale naa mundai. Eni ung ningíma eni-enini piliiku naa ningí. Mini Kake Tiliele-ni eninga kerina molupa kene nimba simba ungma eni anju ningéliinga aku tingí ena-mongaliinga eni ung ningí mele piliiku kene aku-siku ningí.” ⸤nirim.⸥
MAR 13:12 “⸤Ena akumanga⸥ angin-ni yunga kandi-anginele ⸤nanga yambu molumbáliinga⸥ ‘Kulupili toku konjangi.’ nimba kot tenjimba. Lapa-ni yunga kandi-kangambulama akuko temba. Kangambulama-ni kepe eninga kandi anupili lapalii-kene arerembi kolku kot-na meku puku “Toku konjangi.” ningíko.
MAR 13:13 Nanga yambuma mulungéliinga yambuma-ni pali eni-kene numanu kis panjingí, akiliinga-pe na munduku naa kelku enama pora naa nipili tondulu munduku mulungí yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa ‘Mindili nungí koleana naa puku wasie molupu konjupu mindi pamili.’ nimbá.” ⸤nirim.⸥
MAR 13:14 (⸤Na buk ili tokur yili-ni⸥ eni bukele kanokumele yambumandu ung te niambu: ‘⸤Yesos-ni nirim⸥ ungele ilinga maniakundu molemú akili eni bi kanokumele yambuma-ni ung-pulele aima piliiku kaí teangi.’ ⸤niker. Yesos-ni nimba mele:⸥) “⸤Yambu⸥ tepa pipili kunjuli mele aima kisele ⸤lku-tembolluna suku Pulu Yili-nga lku-sulumina kake tílina Pulu Yili-ni⸥ “We-yambuma sukundu naa pangi!” nimba mi tolemú-na yunu kapula naa pupa angiliimba, akiliinga-pe walse akuna angiliipa kene kolea akili aima tepa kalaru monjumba. Méle akili akuna ⸤wendu omba⸥ angiliimba kanuku kene ⸤‘Buni aulima wendu ombá tekem.’ niku piliiku⸥ kolea Judia distrik koleamanga mulungí yambuma ⸤eninga koleama munduku kelku⸥ ma-pangi lembamanga takara toku pangi.
MAR 13:15 Yambu te lku-imuna ola mulupili ⸤aku-sipa ulu te wendu ombá kene kanupa kene takara topa pumbandu⸥ mania omba ‘Mélema liipu membu pambu.’ nimba lkuna lkundu naa pupili.
MAR 13:16 Yambu te puniena molupa kene ⸤‘Takara topu pambu.’ nimba⸥ alsupa lkundu pupa yunga alí-wale-pakuli suluele naa liipili. ⸤Sumbi siku takara toku pangi.⸥
MAR 13:17 Aku-sipa wendu ombá enaliinga ambu kangambula munjúlima kene, ambu kangambula ame sílima kene, ⸤enini kapula lkisiku takara toku naa pungéliinga⸥ enini-kene aima buni wendu ombáliinga enini kondu tekem.
MAR 13:18 “Pulu Yili-kene popu toku mawa teku kene, ‘Alí telemú kaliimbumanga buni akuma wendu naa upili.’ niai. Ena kanumanga buni aima aulima wendu ombá, Pulu Yili-ni ui mulú-masele pulu monjupa tirim kene kepe, yandupa ekupu kepe buni aku-sipa te wendu naa urum. Penga kepe aku-sipa buni aulima naa wendu ombáko. Akiliinga aku-siku Pulu Yili-kene popu toku mawa teai.
MAR 13:20 ⸤Buni akuma wendu ombá kene⸥ Auli ⸤Pulu Yili⸥ -ni ‘Bunimanga enama nondupa pora nipili.’ nimba ui naa nimba panjilkanje yambuma pali kolkemela. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma ‘naa kolangi.’ nimba ‘Buni wendu ombá ena akuma nondupa pora nipili.’ nimba, nimba panjurum.
MAR 13:21 “Buni kanuma omba pemba enamanga yambu mare-ni niku mele: “Kanai! Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele ya omba molemú.” ningí mola “Nena omba molemú.” ningí kene eninga ungma naa piliiku, ‘Sika nikimili.’ niku naa piliai.
MAR 13:22 Yi mare oku kene gólu toku niku mele: “Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim Kraisele na.” ningí, mola gólu toku kene “Pulu Yili-ni “Ninjai.” nimba, ung nimba sirimuma piliipu kene ombu nimbu sikemulu.” ningí. ‘Yambuma pali, Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma-ni kepe liipu lu sipu, nikimulu mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ niku Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma kapula telemú mele manda leku ulu-tondulu lupa-lupama tingí. Akiliinga-pe Pulu Yili-nga yambuma aku-siku kundi tungí kene eninga ungma naa piliiku, liiku su singí.
MAR 13:23 Akiliinga, penga ulu akuma wendu ombá mele akili ‘Eni ui piliangi.’ nimbu ya nimbu siker mele piliiku kene kanuku piliiku kongnjuku molai!” ⸤nirim.⸥
MAR 13:24 “Ena kanumanga mindili nungí niker ulu akuma wendu ombá kene penga ⸤ulu lupa-lupa mare wendu ombáko. Ulu akuma i-sipa:⸥ ‘Kolea tangupa ena topa pa naa tepa, sumbulú topa, kaliimbu sumbulsuli talang pulimú mele naa pupa,
MAR 13:25 kombukantupuma mulúna mania omba, mulúna angiliimú méle tonduluma lop-lope tepa anju-yandu pupa, aku-sipa ulu lupa-lupama wendu ombá.’
MAR 13:26 Aku-sipa temba enaliinga Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili tondulu puliele kene, talang auli-tepa púliele kene kupa tenga suku molupa kamu mania ombá ⸤kene⸥ yambuma-ni kanungí.
MAR 13:27 Omba kene yu-ni yunga angkellama liipa mundumba kene enini wi-mere wili-ya mulú ma koleamanga pali puku Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba ui makó turum yambuma sukundu-sukundu liinjingí.” ⸤nirim.⸥
MAR 13:28 “Unji-píkele-ni telemú aku-sipa ung-eku mele pelemú akiliinga piliiku kene ung-pulele piliai. Unji-pik kuku topa gomú tolemú-na kanuku kene ‘Ekupu ena temba kaliimbuma wendu ombá tekem lem.’ niku piliilimili.
MAR 13:29 Aku-sipako, ulu “Wendu ombá.” niker ima sika wendu ombá kene kanuku kene ‘Yu aima sika nondupa ombá tekem. Yu aima kamu okum.’ niku piliingí.
MAR 13:30 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ekupu molemele yambuma ui naa kolangi “Wendu ombá.” niker ulu ima pali wendu ombá.” niker.
MAR 13:31 Muléle kene male kene pora nimbá akiliinga-pe nanga ung niliuma aima pora naa nimbá. ⸤Niliu mele pali aima sika wendu ombá.⸥” ⸤nirim.⸥
MAR 13:32 “⸤Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili aima sika ombá⸥ akiliinga-pe yunu ombá enale naa piliilimulu. Sumbulsuli ombáne mola tanguli ombánje akili oliu naa piliilimulu. Mulú-koleana angkellama kepe naa-ko piliilimili. Pulu Yili-nga Málale kepe naa-ko piliilimú. Tata yunu mindi ⸤ena akili⸥ piliipa molemú.
MAR 13:33 Kanuku kuni teku molai! Yunu kelepa ombá enale eni naa piliilimili akiliinga “Yunu ombá.” niku nokuku konjuku, uru naa peku, (Pulu Yili-kene popu toku ung niku) molai.
MAR 13:34 Yunu ombá enale i-sipa mele: Yi te kolea marenga ena mare molumba pumba telemú kene yunga koleale mundupa kelimbandu yunga kendemande-yimandu “Nanga koleale nokunjai.” nimba kene yunga kongunale tinjingí mele enini lupa-lupa moke tepa sipa kene lku-keripulu nokulemú yilindu “Na walse ombú kaniliinga nokuku mului.” nimba kene pulimú.
MAR 13:35 “Lku pulu yili sika ombá akiliinga-pe yu ombá enale naa piliilimiláliinga ‘Yunu ombá.’ niku nokunjuku molai. Ipinjali ombá, mola sumbulsuli anjunga-yandunga mambu ombá, mola kolea tangumba muni-poluna kera-kulla ko tolemú kene ombá, mola ipulam-ui ombánje, eni naa-ko piliilimili akiliinga
MAR 13:36 “‘Eni uru peangi walsekale yu liipa sinjipa omba eni kanomba.’ niku, kanuku nokunjuku molai.” nimbu niker.
MAR 13:37 “Enindu i niker mele yambumandu pali nikerko, “⸤‘Ombá.’ niku⸥ kanuku nokunjuku molai.” nimbu niker.” nirim.
MAR 14:1 ⸤Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum akili mele piliiku, Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yis Akili Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Enale talú mele wendu ombándu, ekupu mele Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, enini Yesos kiyang niku ka siku toku kunjingí kupulanum te koruku muluring.
MAR 14:2 Akilindu tombulku niku mele: “⸤Nondupa tamili,⸥ aramele-pe Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum Mele ⸤Piliilimulu⸥ Enamanga ⸤‘uluma tepu molamili.’ niku⸥ yambu pulele ya Jerusallem oku máku toku mulungéliinga yu isili-ui túmulu lem enini oliu-kene arerembi kolku ele tungí akiliinga isili-ui naa topu, kelamili.” niring.
MAR 14:3 Kolea-kelú Betani yi te ⸤ui kuru-laká nomba kene pe pora nirim yi te,⸥ bi leku “Yi Kuru-Laká Nuli Saimon” niring kaniliinga lkuna Yesos pupa langi nomba mulupili ambu te kopungu-wel mingi aima kaí te Yesos yunu mulurumna memba urum. Wel aima mura lakupa tuli, kanili nat-ni teku mimi tiring, kaniliinga ku-moni aima lakupa purum. Akili memba omba kene Yesos langi nuli polu mulurumna memba omba ⸤‘Yunu tepu kaí tenjambu.’ nimba⸥ mingele topa kaku topa wellale pengína onde linjirim.
MAR 14:4 Ambale-ni aku tirim kanuku kene kanuna muluring yambumanga mare-ni numanu kis piliiku kene anju-yandu enini niku mele: “Kopungu-wel akili nambimuna we tepa kis-sikemuye?
MAR 14:5 Wel akili ku-moni liilkumulanje ku-moni pulele, ku-moni mong wan-tausen akili mele, liipu kene yambu-korupama moke tepu silkumula.” niku ambale tondulu munduku ung-mura siring.
MAR 14:6 ⸤Yambuma-ni ambalendu aku-siku niring piliipa kene⸥ Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ambu ili-kene nambimuna ung pulele nikimeleye? Yu-ni na-kene ulu kaí te tímeliinga yu-kene ung pulele naa niku munduku kelai.
MAR 14:7 Yambu-korupama eni-kene taki-taki mulungéliinga ‘Enini liipu tapunjamili.’ ningí enamanga pali enini manda liiku tapunjungí akiliinga-pe na eni-kene taki-taki naa molumbu.
MAR 14:8 Ambale-ni ‘Kapula tembu.’ nimba pilíímu akili mele tímu. Na ⸤kolumbu kene⸥ ónu tingéliinga yu-ni isili-ui wel mura tuli ili nanga kangina omba onde linjímu.
MAR 14:9 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ma-koleamanga pali ⸤nanga⸥ temani kaiéle anduku toku singí kene ambu ili-ni ekupu tímu temanele kepe ‘Yambuma-ni piliiku kene ‘Yu-ni tepa kunjurum lam.’ niku piliangi.’ niku kene temani akili toku singíko.” niker.” nirim.
MAR 14:10 Kanu-kene ⸤Yesos yu lumbili anduli⸥ yi rurepu akumanga yi te, Judas-Iskeriot, ‘Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni Yesos ka singí kupulanumele yu-ni liipu ora sambu.’ nimba enini muluringna pupa, temba mele nimba sirim.
MAR 14:11 Yu-ni temba mele nirim piliiku kene enini numanu lakuku siku “Nu ku-moni te simulú kene.” niku, niku panjiring. Kanu-kene yunu Yesos enini liipa simba mele kupulanumele korupa mulurum.
MAR 14:12 Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yis Akili Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Kóraliinga pulu-pulu enale wendu urum kene Juda-yambuma-ni Pulu Yili-ni ui eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu kung-sipsip walú te toku kalku nungí mele piliiku kene, Yesos lumbili anduli yima yunu mulurumna oku walsiku niku mele: “Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum akili piliimuláliinga kung-sipsip walú ⸤kaluli⸥ te ekupu nunéle kolea tena pupu am-amu tenjamili niku piliikunuye?” niring.
MAR 14:13 Aku-siku niku walsiring kene yu-ni yu lumbili anduli yi tale liipa mundupa kene nimba mele: “Ne kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ sukundu pukulu kene, yi te mingina no kolupa memba kupulanumuna ombá kanuku kumbi-nunu tekululiinga yunu lumbili pale.
MAR 14:14 Yunu sukundu pumba lkuna ⸤lkundu pukulu kene⸥, lku pulu yilindu nikulu mele: “Ung-Bo Tunjuliele-ni i-sipa walsipa kene nimba mele: “Na kene nanga lumbili anduli yima kene oliu-ni Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimulúndu kung-sipsip walú ⸤kaluliele⸥ tena nomulúye? Yambu poningma mulungí sulumina oliu nombu molomulále tena lelemúye?” nim.” niale.
MAR 14:15 Aku-siku ninglí kene yu-ni else lkuliinga olakundu sulumina auli te, akuna langi nuli polu te kene, mania molomulú poluma kene, mélema pali ui teku mimi tili lembale, liipa ora simba. Sulumina akuna ⸤sipsip-walú nomulále⸥ am-amu teale.” nirim.
MAR 14:16 Kanu-kene yunga lumbili anduli yi akusele kolea-auli akuna sukundu pukulu, Yesos-ni nirim aku mele ulu akuma tili lirim kanukulu kene, akuna Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingí kung-sipsip walú nungéle kalkulu am-amu tekulu nusiringli.
MAR 14:17 Ipinjali ena pupa kolea kalá turum kene Yesos kene yu lumbili anduli yi rurepu kanuka kene uring.
MAR 14:18 Langi noku muluring kene Yesos-ni nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni kene wasie molupu langi nokumulumanga yi te-ni na liipa nanga ele-tu yima simba.” niker.” nirim.
MAR 14:19 ⸤Aku-sipa nirim piliiku kene⸥ enini numanu buni tirim piliiku kene lupa-lupa walsiku kene niku mele: “Auliele, nandu nikinuye?” niring.
MAR 14:20 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Eni nanga yi rurepu-kenga yi te na-kene polu suku-singina ola langi lelemúmanga te walsekale liipulu nombulú yili-ni na liipa, ele-tu yima simba.
MAR 14:21 Ekupu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-kene ulu tingí mele kórunga-ui niku panjiring temanele ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna sukundu molemú aku mele sika ele-tu yima-ni tingí, akiliinga-pe yu liipa ele-tu yima simba yili mindili nomba aima molupa kis-simba. Yunu molupa kis-simbaliinga yunu anumu-ni naa melkanje kapula. ⸤Yunu mindili naa nolka.⸥” nirim.
MAR 14:22 Enini langi noku muluring kene Yesos-ni bret te liipa Pulu Yili-kene “Angke” nimba kene ambulupa puku topa ⸤yu lumbili anduli yima⸥ sipa kene nimba mele: “Ili nanga kangiele eni liiku ⸤nai⸥.” nirim.
MAR 14:23 Penga no-waen kap te liipa kene Pulu Yili-kene “Angke” nimba enini sirim kene enini pali ⸤no-waen kanili⸥ nuring.
MAR 14:24 Yu-ni nimba mele: “⸤No-waen⸥ siker ili nanga memale. Pulu Yili-ni ⸤yunu kene yunga yambuma kene mulungí akili mele⸥ ung te nimba panjipa mi lirim ung kanili ‘Kamu wendu omba pípili.’ nimbu yambu puleliinga ninjipu nanga memale onde lepuliinga ⸤kolumbu⸥ memi akili ili.
MAR 14:25 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Isili-ui na no-waen alsupu aima naa nombú. Penga mindi, Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana no-waen konale kelepu nombú.” niker.” nirim.
MAR 14:26 ⸤Langi noku pora siku kene⸥ enini Pulu Yili-nga konana te ninjiku kene, pena puku Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangina ola puring.
MAR 14:27 Kanu-kene Yesos-ni yu lumbili andúlimandu nimba mele: “Penga ⸤ele-tu yima-ni na-kene tingí mele kanuku kene⸥ eni pali na munduku kilingí. Aku-siku tingí mele Pulu Yili-ni ui nirim yunga bukna molemú kanili. Pulu Yili-ni ⸤ung-eku te topa kene⸥ nimba mele: “ “Kung-sipsip tápu-yili tangi.” nimbú, yunu tungí kene sipsipma bulu-bale ningí.” nirim, ⸤aku-sipa mele ekupu wendu ombá⸥.
MAR 14:28 ⸤Isili-ui na toku kunjingí kene eni sika bulu-bale ningí⸥ akiliinga-pe na lomburupu ola molupu kene, na kumbi lepu kolea Gallallindu pumbu, eni penga aeleku akuna ungí kene ⸤alsupu wasie molomulú⸥.” nirim.
MAR 14:29 ⸤Yesos-ni aku-sipa nirim piliipa kene⸥ Pita-ni nimba mele: “Enini pali ‘Nu sika’ niku tondulu munduku piliilimili akili mania pumba kene nu munduku kilíngi lem na-ni nu aku-sipu aima mundupu naa kelimbu, aima mólu.” nirim.
MAR 14:30 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni nu aima sika nimbu siker: “Aima ekupu sumbulsuli, kera kulla wale tale-sipale ui ko naa tupili nu-ni mundu-mong tenjikuliinga wale yupuku nandu gólu tokunu “Yu naeye? Na naa kanoliu.” niní.” niker.” nirim.
MAR 14:31 Akiliinga-pe Pita-ni tondulu mundupa nimba mele: “Na nu-kene tapú tolembulaliinga olsu wasie “Topu konjumulú.” níngi lem kepe nu “Naa kanoliu.” aima naa nimbále.” nirim. Lumbili anduli yi wema-ni pali “ “Nu naa kanolemulu.” aima naa nimulú.” niringko.
MAR 14:32 ⸤Kanu-kene⸥ Yesos kene yu lumbili anduli yima kene kolea “Gesemani” nílina puring. Akuna puring kene yu-ni eninindu nimba mele: “Na Pulu Yili kene popu topu ung nimbú pukuraliinga eni ya molai.” nirim.
MAR 14:33 Aku-sipa nimba kene Pita kene Jemis kene Jon kene liipa memba pupa kene ⸤‘Na teku kis-singí ulele aima nondupa wendu ombá tekem.’ nimba piliipa kene⸥ yu-yunu buni lakupa liipa numanu kis panjipa kamelena mindili tipili mulurum.
MAR 14:34 Yu-ni eninindu nimba mele: “Nanga numanuna buni aima auli te tepam akiliinga na kolumbu mele tekem ⸤kene⸥ eni uru naa peku, ya mimi-siku kanuku molai.” nirim.
MAR 14:35 Aku-sipa nimba kene yunu laye-kolte anjupa pupaliinga koporungu langupa tamalu pepa kene yu-kene nondupa buni wendu ombá akili mele ‘Wendu naa um lem aima kapula.’ nimba Pulu Yili-kene popu tombandu ⸤ung-eku topa⸥ mawa tepa kene nimba mele:
MAR 14:36 “Nanga Tata, nu-ni uluma pali kapula tellu akiliinga na mindili nuli no-mingina no nombále ‘Naa nambu.’ nilkena. Akiliinga-pe ‘Na-ni tepu kene nanu numanu simbu.’ nimbu piliiker mele naa teambu. Nu-ni kanuku kaí piliiní ulele mindi teambu.” nirim.
MAR 14:37 Aku-sipa nimba kene kelepa yunga lumbili anduli yi yupuku muluringna yandu omba kanurum kene enini uru piring kanupa kene Pita-ndu nimba mele: “Saimon, nu uru pinu lem. Nu uru naa pekunu ena-mong laye-kolte manda we kanukunu nokukunu naa molluye?
MAR 14:38 ‘⸤Kurumanga nuim Seten-ni⸥ oliu kundi tomba kene tepu kis-simulú akiliinga.’ niku kene ⸤uru naa peku⸥ Pulu Yili-kene popu toku ung niku kanuku kaí teku molai. Sika ‘tepu konjamili.’ nimbu numanale-ni piliilimulu akiliinga-pe temuláliinga kangiele enimbu molupa tondulu naa pulimú.” nirim.
MAR 14:39 Aku-sipa nimba kene yu alsupa anju pupa ui Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa tirim akili mele alsupa nirim.
MAR 14:40 Alsupa yandu urum kene enini uru aima urum-na alsuku uru piring kanurum. Enini uru piringeliinga pipili kolku mundu-mong teku kene yunundu ung ningí te naa piliiring.
MAR 14:41 ⸤Alsupa⸥ wale yupuku-sipaliinga ⸤anju pupa Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu pupa⸥ kelepa yandu omba kene yu-ni eninindu nimba mele: “Nambimuna we uru peku múlu liiku molemeleye? Kapula peayo! Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤toku kunjingí⸥ ulu-pulu-kis telemele yima liiku singí ena-mongale wendu ombá tekem.
MAR 14:42 Ola angiliiku pamili wai! Na liipa ele-tu yima simba yili okum kanai!” nirim.
MAR 14:43 Yesos-ni ⸤kolea Gesemani yunga lumbili andúlimandu⸥ aku-sipa nimba mulupili yu lumbili anduli rurepu akumanga yi Judas urum. Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, yi kanuma-ni liiku munduring yi pulele, yambu tuli lu-koyama kene kimbulúma kene meku Judas kene uring.
MAR 14:44 Ui Yesos mulurumna naa wangi Yesos Juda-yi aulima liipa simba nimba panjurum yi ⸤Judas-ni⸥ enini Yesos yu sumbulsuli kapula kanuku bi singí mele nimba sipa kene nimba mele: “Na-ni yi te kanupu kene kanglumbu akili Yesos mindi. Yunu ambolku liiku ka siku meku pai.” nirim.
MAR 14:45 ⸤Yi akuma⸥ uring kene ⸤Judas⸥ yunu Yesos mulurumna sumbi-sipa omba kene “Rapai, nu akuna mulúnu lem.” nimba omba yunu kanglurum.
MAR 14:46 Aku-sipa tirim kanuku kene Yesos liiku ka siring.
MAR 14:47 Aku-siku tiring kene kanupa kene ⸤Yesos-kene⸥ nondupa angiliiring yi te-ni yunga lu-koyale kulu topa wendu liipa Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga kendemande-yi te topa yunga kum te topa laká linjirim, kum akili wendu urum.
MAR 14:48 Kanu-kene Yesos-ni ⸤yu ka singí uring⸥ yimandu nimba mele: “Na ‘yambu topa wa nuli yi te moliu.’ niku piliiku kene na ka singíndu yambu tuli lu-koyama kene kimbulúma kene meku okumeleye?
MAR 14:49 Lku-temboll ⸤lku-kerina we-yambuma máku toku molemele⸥ koleana taki-taki eni-kene wasie molemulu kene ung-bo tonjupu mani sipu moliu kene na liiku ka naa silimele kanili. Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna turing pelemú akili mele kamu wendu ombáliinga eni tingí tekemele uluma wendu okum.” nirim.
MAR 14:50 Kanu-kene yu lumbili anduli yima pali ⸤‘Oliu wasie ka singí.’ niku piliiku kene⸥ yu munduku kelku enini takara toku puring.
MAR 14:51 Kang-yi te múlu tiluele mindi pakupa Yesos lumbili andurum. Kang kanili ⸤Yesos liiku ka siring yima-ni⸥ ambuluring kene
MAR 14:52 yunga múlele ⸤mindi⸥ ambolku molangi, méle te naa panjipa giu-gau takara talupa purum.
MAR 14:53 Kanu-kene Yesos ⸤ka siku kene⸥ Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale mulurumna meku puring. Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, enini pali ⸤‘Yesos kot tenjipu piliamili.’ niku⸥ akuna oku máku turing.
MAR 14:54 Yesos ⸤meku puring⸥ kene Pita lumbili aelepa táka-nimba pupa, Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga lkuna, lku angiliipa póku tirim, suku-singina yambu máku turing kolea we lirimna aima sukundu pupa, ⸤Yesos nokuku muluring⸥ ele-yima kene tepi piliipa mulurum.
MAR 14:55 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga yi-kanjolluma pali, akuma-ni Yesos yu toku kunjingíndu ulu te tepa kis-sirim ulu te ‘Yambu te-ni ‘yu i-sipa i-sipa tepa kis-sirim.’ nipili.’ niku yambu te kururing akiliinga-pe yambu te naa kanuku liiring.
MAR 14:56 Yambu pulele-ni oku ung mare gólu toku “I-sipa i-sipa tepa kis-sirim.” niring akiliinga-pe eninga ungma kapula-kapula naa tirim.
MAR 14:57 Kanu-kene yi mare-ni yunu tepa kis-sirim mele ola angiliiku gólu toku niku mele:
MAR 14:58 “Yi ili i-sipa nirim piliirimulu: “⸤Pulu Yili popu toku kaluli⸥ lku-temboll ili, mana-yima-ni takuringele na-ni topu tekisipu kene mana-yima-ni kapula naa takungí lku te ena yupuku omba pumba kene alko topu takumbu.” nirim. ⸤Yu-ni aku nirimaliinga ‘Yunu Pulu Yili mele moliu.’ nimba piliipa kene aku-sipa nirimele nimba kis-sirimnje⸥.” niring.
MAR 14:59 Enini kepe laye-kolte lupa-lupa niring, eninga ungma kapula-kapula naa-ko tirim.
MAR 14:60 Aku niring piliipa kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale enini máku turingina ola angiliipa Yesos walsipa kene nimba mele: “Ung te pundu toku naa nikinuye? Nu nikunu kis-sirinu mele nikimiliele nambulka ulele nikunu kis-sirinelendu nikimeleye?” nirim.
MAR 14:61 Akiliinga-pe Yesos ung te pundu topa naa nimba we angiliirim. Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale-ni yunu alsupa walsipa piliipa nimba mele: “Pulu Yili-ni oliu ‘Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele sika nu mola móluye? Kape Nimbu Bi Paka Tonjilimulaliinga Málale nu mola móluye?” nirim.
MAR 14:62 Yesos-ni nimba mele: “Akili na.” nirim. “Pe walse Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili, Yi Tondulu Olandupa Púliele ⸤kene mélema nokumbandu⸥ yunga ki-bokundu molupa, kupámanga ola molupa mania ombá eni kanungí.” nirim.
MAR 14:63 Aku-sipa nirimaliinga ⸤yunu ‘Pulu Yili mele moliu.’ nimba nirimaliinga⸥ piliipa kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale-ni ⸤aima piliipa kis piliipa⸥ yunga wale-pakuliele yunu ambulupa sungu sipa kene nimba mele: “Ekupu yu-ni mong liirim mele nimba simba yambu te kene wasie nambimuna korumulúye?
MAR 14:64 Yu-yunu aima sika Pulu Yili ung-taka tonjukum piliikumulu. Nambulka niku piliikimiliye? ⸤Yu-kene nambulka teamiliye?⸥” nirim kene enini niku mele: “Yunu Pulu Yili ung-taka tonjupa marake tímeliinga topu kunjúmulu lem kapula.” niring.
MAR 14:65 Kanu-kene eninga yi mare-ni yunga ⸤kumbi-kerina⸥ lkambe toku kanjuku, yunga kumbi-kerale múlu te-ni pipi sinjiku kene ki-kumu-ni toku ⸤“Nu ‘Pulu Yili-nga yi te moliu.’ niku piliillu akiliinga⸥ nae-ni nu tokumnje nikunu si!” niring. Ele-yima-ni yunu liiku lkarauwa-ni turing.
MAR 14:66 Kanu-kene Pita lku maniakundu, yambuma liiku máku toku muluring koleana mulurum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga kendemande-ambu te Pita mulurumna omba kene
MAR 14:67 yunu tepi piliipa mulurum kanupa kene nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele: “Nu wasie Nasaret yi Yesos-kene wasie tapú-toku muluring kanumanga yi te lem.” nirim.
MAR 14:68 Pita-ni gólu topa kene “Mólu!” nimba “Nu nikinu akili na naa piliiker!” nirim. Aku-sipa nimba kene lku-keri-puluna purum kene kera kulla ko turum.
MAR 14:69 Pita yunu lku-keri-puluna pupa mulupili kendemande-ambu kanili-ni yunu kanupa kene akuna angiliiring yambumandu alsupa nimba mele: “Yi ili Yesos-nga talapena yi te lem.” nirim.
MAR 14:70 Pita-ni alsupa “Mólu!” nirim. Wallú-kolte penga mele Pita angiliirim kanuna nondupa angiliiring yima-ni ⸤yunu ung laye lupa mele lirim piliiku kene⸥ yunundu niku mele: “Kolea Gallalli distrik yambuma-ni ung lelemele akili mele nu aku-sikunu ung nikinu piliikumulu. ⸤Yesos kene yu lumbili anduli yima kolea Gallalli distrik yimako,⸥ nu kepe Gallalli yi te, akiliinga ‘Nu aima sika yunga lumbili anduli yi te.’ nimbu piliikumulu.” niring.
MAR 14:71 Aku-siku niring kene Pita-ni Pulu Yili-nga bili lepa tondulu mundupa mi lepa kene nimba mele: “Aima sika niker. “Eni nikimili yili aima naa kanoliu! Gólu tokur lem Pulu Yili-ni na topa kunjupili.” niker.” nirim.
MAR 14:72 Aku nirim kene enaliinga kera-kulla wale tale-sipa ko turum. Aku-sipa tirim-na piliipa kene Yesos-ni yunundu “Kera-kulla wale tale-sipa ko naa tupili nu-ni wale yupuku gólu tokunu kene “Yu naa kanoliu.” niní.” nirim ung kanili Pita kelepa piliirim. Piliipa kene ⸤‘Ama, aima tepu kis-sindu lam. ‘Aima naa tembu.’ nimbu piliirindu akili mele sika tindu.’ nimba piliipa kene⸥ kola aima lakupa tirim.
MAR 15:1 Ulsulam-ui muni-poluna kolea tangurum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, kanjoll-yi kanuma pali, ⸤Yesos-nga kotele piliiku pora siku kene⸥ enini pali ⸤yunu-kene tingí mele⸥ wai toku niku panjiring. Aku-siku niku panjiku kene yunu liiku, ka siku, meku puku, ⸤Rom-gapman yi-nuim⸥ Paillet mulurumna meku puku kot tinjiring.
MAR 15:2 Paillet-ni ⸤Yesos-nga kotele piliipa kene⸥ yunu walsipa kene nimba mele: “Nu Juda-yambumanga yi nuim kingele mola móluye?” nirim. Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Sika nikinu. Akili na.” nirim.
MAR 15:3 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni Yesos kot tenjiku Paillet-ndu ⸤gólu toku⸥ ung pulele Yesos-kene ningíndu “Yunu tepa kis-silimú.” niku yunu kot tinjiring.
MAR 15:4 Aku-siku niringeliinga Paillet-ni Yesos-ndu nimba mele: “Nu ulu kis pulele tirinu nikimili akili nunu piliikunu kene ung te pundu tokunu naa nikinuye?” nirim.
MAR 15:5 Akiliinga-pe Yesos-ni ⸤yu tepa kis-sirim niring mele⸥ pundu topa ung te aima naa nimba ⸤we angiliirim-na kanupa kene⸥ Paillet mini-wale mundupa numanu pulele liipa mundurum.
MAR 15:6 ⸤Yesos kot tenjiku molangi,⸥ yi te, yunga bili Barapas, yunu kene yi mare kene ‘Rom-gapmanale-ni oliu Juda-yambuma naa nukupili.’ niku ui Rom-gapmanale-kene ele teku kene yambu mare toku kunjuringeliinga ka-lkuna piring. ⸤Puniemanga taki-taki Juda-yambuma-ni kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu langi nuring enama wendu urum kene enini ka-lkuna pirim yi te bi leku ‘Wendu liiku mundui.’ niku mawa tiring kene ⸤Rom-gapman yi-nuimele-ni⸥ yi kanili wendu liipa yambuma sirim.
MAR 15:8 ⸤Rom yi-nuimele-ni ena kanili wendu urum-na aku tirim akili piliiku kene⸥ yambuma oku yunundu mawa teku kene niku mele: “Ui puniemanga taki-taki ena ilinga tellu kanu-mele ekupu kepe aku-sikunu teyo.” niring.
MAR 15:9 Aku-siku niring piliipa kene Paillet-ni eninindu walsipa kene nimba mele: “‘Juda-yambumanga yi nuim kingele wendu liipu eni sambu.’ niku piliikimiliye?” nirim.
MAR 15:10 ⸤We-yambuma-ni Juda-yambumanga yi-aulima munduku kelku eninga ungma liiku su siku Yesos-nga ungele mindi piliiku yunu lumbili anduringeliinga⸥ Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni Yesos-kene numanu kis panjiku kene kot tinjiringele piliipa kene Paillet-ni aku-sipa nirim.
MAR 15:11 Akiliinga-pe Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni we-yambuma kundi toku kene niku mele: “‘Yesos mólu. Barapas wendu liipa sipili.’ niai!” niring.
MAR 15:12 Kanu-kene ⸤yambuma-ni⸥ aku-siku niring-na piliipa kene Paillet-ni eninindu nimba mele: “Aku lem ‘Judamanga yi nuim kingele’ nilimele akili nambi teambunje?” nimba walsurum kene
MAR 15:13 enini tondulu munduku niku mele: “Yunu kulupili, unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjui!” niring.
MAR 15:14 Aku-siku niring piliipa kene yu-ni eninindu nimba mele: “Akili nambimunaye? Yunu mong nambulka mong te líímuye?” nirim. Akiliinga-pe enini ⸤alsuku⸥ aima tondulu munduku niku mele: “Mólu! Yunu kulupili, unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjui!” niring.
MAR 15:15 Kanu-kene Paillet-ni ‘Yambuma tepu numanu kaí panjambu.’ nimba kene yi Barapas ka-lkuna wendu liipa enini sirim. ⸤Aku tepa kene⸥ Yesos liipa ⸤yunga ami-yima⸥ sipa kene nimba mele: “Yunu ka-pulsa-ni toku kene penga ‘Unji-perana kulupili.’ niku meku puku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panji-pai.” nirim.
MAR 15:16 Kanu-kene ⸤Rom⸥ ami-yima-ni Yesos liiku gapman yi-nuimele pirim lku auli akuna sukundu yambuma liiku máku turing koleana puku kene, eninga ami-talape-yima pali “⸤Yesos ya molemúna⸥ sukundu-sukundu wai.” niring.
MAR 15:17 Akuna oku kene ‘Yunu yi nuim king te mele mulupili.’ niku mulumbale kunduli kaí te pakunjuku unji-ka koko mulurum te liiku mulkapiye teku kene ‘Yi nuim kingeliinga wanie-kraonele.’ niku pengína panjuku,
MAR 15:18 penga yunu ⸤ung-taka tonjuku⸥ bili we gólu toku paka tonjiku “Juda-yambumanga yi nuim kingele, nu angiliikunuye?” niku
MAR 15:19 ⸤kolu-kimbulú te liiku kene⸥ yunga pengí imuna kimbulú-ni tu-pui-upui teku kene kumbi-kerina lkambe toku kanjuku, yunu angiliirimna oku koporungu languku tamalu peku yunu we gólu toku kape niku bi paka tunjuring.
MAR 15:20 Yunu aku-siku ung-taka tonjuku pora siku kene mulumbale kunduliele posuku wendu liiku yunga ui panjurum mulumbalema alsuku panjinjiku kene “Yunu unji-perana kulupili unji-perana ⸤topu⸥ ku topu panju-pamulu.” niku yunu liiku ulsukundu meku puring.
MAR 15:21 ⸤Rom ami-yima-ni Yesos Jerusallem pala ulsukundu meku pungí puku kene,⸥ kolea Sairini yi te, yu Alleksenda kene Rupas-selenga lapa Saimon, yunu Jerusallem pumba urum kene kanuku kene yunu ambolku liiku ka-mele siku kene Yesos-nga unji-perale “Liiku tapunjikunu liiku minjui!” niku siring.
MAR 15:22 Pukuliinga kolea Golkota Yesos meku puku akuna muluring. (Golkotanga ung-pulele ‘pengí-ombele lili koleale’.)
MAR 15:23 ⸤Yesos akuna meku puku kene, ‘Yambuma mindili naa nangi.’ niku⸥ no-waen-na sukundu marasin ‘mo’ nili te munduku nusiring no-waen akili ‘Yunu nupili.’ niku, siring akiliinga-pe Yesos-ni naa liipa nurum.
MAR 15:24 Kanu-kene ⸤ami-yima-ni⸥ yunu unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiku kene unjele liiku ola angnjiring. Aku-siku teku kene, yunga mulumbale ⸤ui posuku wendu liiku nusuringma⸥ moke tingíndu enini lupa-lupa liingíndu ku-kas teku piliiku kene penga mulumbalema liiring.
MAR 15:25 Ena topa ena nain killok tirim kene yunu unji-perana panjiring.
MAR 15:26 ‘Yunu mong liirim mele yambuma kanangi.’ niku YI ILI JUDA-YAMBUMANGA YI NUIM KINGELE niku bi toku unjina olakundu munjuring.
MAR 15:27 Ele tokulu mélema wa liiringli yi tale kene wasie unji tálenga ⸤toku⸥ ku toku panjiringko. Te Yesos-nga ki-bokundu ⸤toku⸥ ku toku, te ki-tarukundu ⸤toku⸥ ku toku panjiring.
MAR 15:28 (⸤Yesos kene wa-yi tale wasie unji-pera yupukunga ⸤toku⸥ ku toku panjiringeliinga⸥ ung te ui Asaya-ni nimba bukna turum molemú akili wendu urum. Ung akili i-sipa mele: “Yunu kepe gapman ung-manima pula toku teku kis-siku mong liili yambuma kene liiku tere linjiring.” nirim.)
MAR 15:29 Akuna oku puring yambuma-ni Yesos ⸤kanuku kis piliiku kene yunu⸥ ung-taka tonjuku ung-mura siku niku mele: “Aa! “Lku-tembollale tekisipu kene alsupu kongun ki-mong yupuku omba pupili takupu liimbu.” nirinu yili,
MAR 15:30 ‘Naa kolumbu.’ nikunu nu-nunu teku liikunu unji-perana mania ui.” niring.
MAR 15:31 Aku-sikuko Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene enini kepe yunu ung-taka tonjuku kene niku mele: “Yunu yambu wema ‘Naa kolangi.’ nimba tepa liirim akiliinga-pe yu-yunu ‘Naa kolumbu.’ nimba manda tepa naa liikimu.
MAR 15:32 Yunu sika Pulu Yili-ni oliu ‘Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele omba molupa, yunu sika oliu Isrel-yambumanga yi nuim kingele molemú lem yunu unji-perana mania upili. Yunu mania ombá kanupu kene ‘Yunu sika Pulu Yili-ni makó topa liipa mundurum yi-nuim Kraisele. Yunu sika oliunga yi nuim kingele.’ nimbu tondulu mundupu piliimulú.” niring. Yi tale yu-kene unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring yisele-ni yunu aku-siku ung-taka tunjuringliko.
MAR 15:33 ⸤Yesos unji-perana ola we pipili⸥ enale omba ai-tangili ena tuwallup killok tirim kene kolea pali sumbulú topa kene, penga ipinjali ena tre killok tirim kene kelepa tangurum.
MAR 15:34 Ipinjali ena tre killok tirim kene Yesos-ni nangale topa kene nimba mele: “Elloi, Elloi, llama sapaktani.” nirim. Akili Juda-yambumanga ung te. Akiliinga ung-pulele i-sipa mele: “Nanga Pulu Yili, nanga Pulu Yili, na nambimuna munduku kelkunuye?” nirim.
MAR 15:35 Akuna nondupa angiliiring yambumanga mare-ni yu-ni aku nirim kene piliiku ⸤sunduku kene⸥ niku mele: “Piliai! Yunu Illaija walsikim.” niring.
MAR 15:36 Aku-sipa nirim kene yambu piliiringmanga yi te-ni lkisipa pupa ulú-pinja mele te liipa no-waen kumbili tili mare akuna panjipa kene, ‘Yesos no-waen kumbili tili akili nupili.’ nimba memba omba unji-mumú tenga ka topa ola sirim. Sipa kene yu-ni nimba mele: “Ekupu unjina we pipili. Illaija-ni sika yunu ⸤unji-perana⸥ mania liimba ombánje, kanupu kanamili.” nirim.
MAR 15:37 Yesos-ni ung te tondulu mundupa nimba kene pe yunu kulurum.
MAR 15:38 ⸤Rom⸥ ami-yi wan-andret nukurum yi te Yesos turing ami-yima nokupa mulurum yi kanili-ni Yesos-ni ung te nimba kene pe yunu kulurum mele piliipa kanupa kene nimba mele: “Yi ili yunu aima sika Pulu Yili-nga málale lam.” nirim. ⸤Yesos-ni aku-sipa kulurum kene ulu auli te walsekale wendu urum.⸥ Pulu Yili popu toku kaluring lku-temboll ⸤Jerusallem sukundu angiliirim akuna sukundu Pulu Yili mulurum⸥ Sulumina Aima Kake Tilieliinga keri-puluna ⸤‘Yambuma sukundu naa pangi.’ niku ui taki-taki⸥ mulumbale auli te-ni pipi siku panjiring pirim. ⸤Yesos kolupa pora sirim kene⸥ mulumbale kanili ai-suku-singina olakundu mandu-sipa olá topa ulsu purum.
MAR 15:40 Ambu mare ⸤Yesos tiring mele⸥ sulu-teku kanuku angiliiring. Akumanga ambu te Makdalla taon-na ambu Maria, te Joses kene angin Jemis kene elsengla anum Maria, te ambu Sallomi.
MAR 15:41 Yesos kolea Gallalli distrik, ⸤ambu kanumanga pulu kolea,⸥ akuna ui we andurum kene ambu kanuma-ni yunu lumbili anduku liiku tapunjuku nukuring. Yunu kene, Jerusallem olandu uring ambu pulele wema kepe, ambu talse kanuku angiliiring akuna enini kepe ⸤Yesos-kene tiring mele⸥ kanuku angiliiring.
MAR 15:42 Ulsulam-uikundu ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele nondupa ola ombá tirim. Sambat enale ola ombá kene kóru mulungéliinga ekupu-mele mélema liiku undu-undu siring enale wendu urum, ena akiliinga ⸤Yesos ui kulupili⸥ kolea kalá tomba tirim kene,
MAR 15:43 Arimatia taon-na yi Josep, yunu Juda-yambumanga kanjoll-yi auli te, yunu kepe ‘Pulu Yili yi nuim kingele molupa oliu nokumba enale wendu upili.’ nimba nokupa mulurum yili. Yunu omba mundu-mong naa tenjipa ⸤Rom-gapman yi-nuim⸥ Paillet mulurumna sumbi-sipa pupa “Yesos-nga ónale na si.” nimba mawa tirim.
MAR 15:44 Yesos walsekale kulurumele piliipaliinga Paillet yu-ni ⸤‘Yambuma unji-perana ⸤toku⸥ ku topu panjilimulu kene ena pulele omba pupili we pelemelé. Pe ekupu yunu sika walsekale kulumnje mola nambulka tímunje?’ nimba piliipa⸥ numanu liipa mundupa ami-yi wan-andret nukurum yili “Upili.” nimba kene yunundu walsipa kene “Yesos kórunga kulumuye?” nirim.
MAR 15:45 Ami-yima nukuli yili-ni “O.” nirim kene piliipaliinga yu-ni ami-yima nukulielendu nimba mele: “Kapula, ya yili-ni ⸤Yesos-nga⸥ ónale liipili.” nirim.
MAR 15:46 ⸤Paillet-ni “Kapula.” nirim kene⸥ Josep pupa mulumbale te taropu topa liipa ónale mania liipa, múlele-ni kumu topa kene ku-muru te ui ukuku nusiring ku-muru akuna sukundu memba pupa nusurum. Nosupa kene ku-muru keri-puluna ku-mulú auli te perele-marele memba omba pipi sirim.
MAR 15:47 Makdalla taon-na ambu Maria kene Joses anum Maria-seleni yunga ónale ⸤ku-muruna⸥ nusurum mele kanuringli.
MAR 16:1 Ena pupa kalá turum kene ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele omba purum kene Makdalla taon-na ambu Maria kene Jemis anum Maria kene ambu Sallomi kene enini ‘Yesos-nga ónuna kopungu-wel mura tuli mare kopungu kanjinjamili.’ niku kene mare taropu toku liiku ⸤nosuku piring⸥.
MAR 16:2 Peku kene aima ipulam-ui, eninga kumbi-leku kongun tiring enale ola ombándu ena ola urum kene ambu kanuma puku ⸤Yesos-nga⸥ ónale nusiring ku-muruna pungí puku kene,
MAR 16:3 anju-yandu walsiku kene niku mele: “Ku-muru keri-puléle pipi siring kuli nae-ni wendu liipa perele-marele memba pupa nosunjumbanje?” niring.
MAR 16:4 Akiliinga-pe oku olandu-siku kanuring mele ku kanili, aima ku auliele, ui wendu liiku perele-marele meku puku nusiring, ⸤keri-puléle we lirim⸥ kanuring.
MAR 16:5 Ku-muruna sukundu puku kene ki-bokundu kang-yi te mulumbale sulu aima kake te pakupa mulurumele kanuku kene mini-wale munduku numanu liiku munduring.
MAR 16:6 Kanu-kene yu-ni eninindu nimba mele: “Numanu liiku naa mundai. Kolea Nasaret yi Yesos ‘Kulupili.’ niku talku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring yi kanili kanungí okomelale na piliiker. Yunu lomburupa ola molupa omba pumu. Ya naa pelemú. Ónale ui nusiring koleale oku kanai.
MAR 16:7 Kanuku kene anju puku Pita kene yunga lumbili andúlima kene pali i-siku niku sangi: “Yesos kolea Gallalli distrik kumbi-lepa pulimáliinga akuna “Eni na kanungí.” ui nirim mele sika eni akuna yunu kanungí.” niku si-pai.” nirim.
MAR 16:8 ⸤Angkellale-ni aku-sipa omba mokeringa molupa kene nirim akili⸥ kanuku piliiku kene ambuma pung-pungu niku numanu pulele liiku munduku kene ku-muruna ulsu puku munduku kelku aima lkisiku puring. Mundu-mong tekuliinga yambu tilurindu kepe kanuku piliiring mele niku naa siring.
MAR 16:9 Pulu monjuku kongun tiring enaliinga, aima ipulele-ui, Yesos lomburupa ola molupa kene, Makdalla taon ambu Maria, ui walse kuru angere yupuku-guli numanuna muluringma Yesos-ni topa makururum ambu kanili mulurumna pupa ⸤‘Na lomburupu ola mulundu we moliu akili kanupili.’ nimba⸥ liipa ora sirimele.
MAR 16:10 Kanu-kene Yesos ⸤mokeringa angiliirim⸥ kanupa kene ambale yunu pupa, ui Yesos-kene muluring yambuma mundu-mong mindili kolku kola teku muluringna pupa kene kanurum mele enini nimba sirim.
MAR 16:11 Yu-ni enini Yesos kona mulurum akili kanupa kene nimba sirim mele piliiku kene ‘Yunu gólu tokum.’ niku piliiring.
MAR 16:12 ⸤Makdalla ambu Maria Yesos yunu liipa ora sipa kene,⸥ penga ⸤yu lumbili anduringimanga⸥ yambu tale ⸤kolea-auli Jerusallem munduku kelkulu⸥ kupulanum tenga-lupa puringlina Yesos yunu kumbi-keri kangiele topele topa yunu ‘kanangli.’ nimba omba mokeringa angiliirim.
MAR 16:13 Penga yu kanuku bi sikulu kene yambu kanusele kelku yandu okulu ⸤lumbili anduli⸥ yambu wemandu elsele-ni kanuringli mele niku siringli akiliinga-pe elsele-ni niku siringli akili kepe ‘Gólu tokombele.’ niku piliiringko.
MAR 16:14 Penga walse lumbili anduli rurepunga yupuku enini langi noku muluringna Yesos omba mokeringa molupa kene, enini ung-mura tepa kene nimba mele: “Eni na ‘Lomburupa ola mulúm.’ niku tondulu munduku naa piliiku, na kona mulundu mele yambu mare-ni kanuku kene eni niku síngi mele ‘Gólu tokomele. Akili aima aku naa tímu, kapula naa temba.’ niku pilííngi, akili nambimuna aku-siku karaye teku niku pilííngiye?” nirim.
MAR 16:15 ⸤Aku nimba kene⸥ yu-ni eninindu nimba mele: “Eni ma-koleamanga pali puku yambuma pali temani kaiéle toku silsiliiku andu-pai.
MAR 16:16 Ningí mele piliiku kene ‘Akili sika nikimili.’ niku tondulu munduku piliiku kene no liingí yambuma ⸤kot enale wendu ombá kene⸥ Pulu Yili-ni enini tepa liipa ‘Enini mindili nolkemela koleana naa puku, molku konjuku mindi pangi.’ nimbá. Akiliinga-pe ⸤eni lumbili andúlima-ni⸥ ningí mele piliiku kene ‘Akili gólu tokomele.’ niku piliiku kene liiku su singí yambuma ⸤kot enale wendu ombá kene⸥ Pulu Yili-ni ‘Enini mindili noku mindi pungí koleana pangi.’ nimbá.
MAR 16:17 “‘Temani akili sika.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma ‘Na enini-kene sika moliu mele akili we-yambuma-ni niku kanangi.’ nimbále kene ulu-tonduluma tingí kene yambuma kanungí mele akili i-sipa: Enini nanga tondulale-ni kuru mare yambumanga numanuna mulungíma toku makuruku; bo-ung lupa-lupa naa piliingíma niku;
MAR 16:18 yambu noku kunjuli wambiyema naa kanuku kili-ni ambulungí kene akuma-ni enini naa noku kunjingí; kupuná pelemú no te naa piliiku nungí kene ulu te aima naa temba; kuru tomba yambuma kili-ni ambulungí kene kona pungí.” nirim.
MAR 16:19 Auli Yesos-ni ⸤yunga lumbili andúlima⸥ndu aku-sipa nimba pora sirim kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ yu mulú-koleana olandu liirim. Akuna ⸤bi ola mulupili Pulu Yili-kene mélema nokumbandu⸥ Pulu Yili-nga ki-bokundu pupa mulurum.
MAR 16:20 Yesos yunu mulú-koleana olandu purum kene yunga lumbili andúlima koleamanga pali puku Yesos-nga temani kaiéle yambuma toku silsiliiku anduring kene ‘Enini nanga ungma yambuma niku singí kene yambu kanuma-ni ‘Ung sikale.’ niku ung piliiku liangi.’ nimba Auliele enini-kene wasie pupa liipa tapunjurum kene yu-ni liipa mundurum yambuma enini ‘Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma kapula telka mele teangi.’ nimba liipa tapunjurum. ⸤Akili manda.⸥
LUK 1:1 Yi aima auli Tiopillas, oliu molemulu koleana Yesos-kene ulu wendu urum-ma pulu monjupa wendu urum kene kanuku, yandupa wendu urum-ma kanulsiliiku anduku muluring yambuma-ni penga oliu temani toku siring mele, temani akili ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu kanili yambu pulele-ni ‘Temani akili bukna kamu mulupili tamili.’ niku buk turing.
LUK 1:3 Akiliinga, na-ni kepe pe kelepu ‘ ‘Temaneliinga pulele aima piliipu konjambu.’ nimbu ui-pulu-pulu wendu urum mele kepe yandupa ulu lupa-lupama wendu urum mele kepe akuma pali walsipu piliipu konjupu mulurundu-na na-ni ‘Ulu akumandu yambu mare-ni Tiopillas nundu temani toku ung-bo tonjilimele mele aku-sipa wendu urum uluma nu piliani.’ nimbu, ‘Na-ni nundu ulumanga pali aima sika wendu urum mele temani topu nimbu sambu.’ nimbu, buk te topu nu simbu kene kapula.’ nimbu piliipu kene temani akili topu buk ili tokur.
LUK 1:5 Yi Nuim King Erot kolea Judia nokupa mulurum kene Pulu Yili popu tunjurum yi te mulurum, yunga bili Sekaraya. Pulu Yili popu tunjuring yambumanga talape tenga bi Apaya, Sekaraya yu talape kaniliinga yi te. Sekaraya min ambu Illisapet Pulu Yili popu tunjuring yimanga talape tenga ambu te. Elsengla wasie kumbi-lepa anda-kolepale Pulu Yili popu tunjuring yimanga kumbi-lepa yi nuim auli Eron.
LUK 1:6 Ambu-yi akusele muluringli mele Pulu Yili-ni kanupa ‘Yambu sumbi nili-sele.’ nimba kanurum. Elsele-ni yunga ung-manima kene “Yambuma teai.” nirim mele ungma pali piliiku liiku teku konjuku muluringli.
LUK 1:7 Akiliinga-pe Illisapet we wangnu pirim, kangambula te naa miringli. Elsele we ambu-anda liringli.
LUK 1:8 Walse Sekaraya-nga talapele-ni Pulu Yili popu toku kaluring kongunale tinjiring kene yunu kepe wasie Pulu Yili-nga kumbi-kerina kongun kanili tinjiring. Aku tenjiku molku kene, Pulu Yili popu tunjuring yima-ni tiring mele tingíndu eninga talapena yi te Pulu Yili popu toku kaluring lku-temboll akiliinga suluminana sukundu ‘Nae pupa mura tolemú paura-kikuele yambumanga ninjipa kalonjumbanje piliamili.’ niku ku-kas tiring. Aku-siku teku kene ‘Sekaraya yu kongun kanili tenjimba.’ niku piliiringeliinga yu lku-temboll suluminana sukundu pupa mura tuli paura-kikuele kalunju-purum.
LUK 1:10 Akili tepa angiliirim kene lku-tembolluna we-yambuma máku toku Pulu Yili popu turing koleana yambu pulele Pulu Yili-kene popu toku ung niku muluring.
LUK 1:11 ⸤Sekaraya mura tuli paura-kikuele kalunjupa angiliirim kene⸥ paura-kiku kanili kalunju-pui-upui tiring polaliinga ki-bokundu Auliele-nga angkella te omba mokeringa angiliirim kanurum.
LUK 1:12 Akili kanupa kene pung-pungu nimba mundu-mong auli-tepa tirim.
LUK 1:13 Kanu-kene angkellale-ni yundu nimba mele: “Sekaraya, mundu-mong naa ti.” nirim. “Nu Pulu Yili-kene popu tokunu mawa tellu mele kanili Pulu Yili yu-ni piliirim. Nunga ambale kang te membá. Yunga bili “Jon” niku niani.
LUK 1:14 Yu molumbáliinga nu numanu lakuku sikunu kamele akuku muluni. Yu minglí kene yambu pulele-ni numanu singí.
LUK 1:15 Auliele-ni yu kanupa yi-auli kaiéle nimba piliimba. No-waen kepe no-tonduluma kepe aima naa nupili. Anumunga oluna we sukundu mulupili Pulu Yili-nga Mini Kake Tiliele-ni omba yunga numanuna molupa kapula tenjimba.
LUK 1:16 “Jon-ni tembaliinga Isrel-yambuma-ni eninga Auli Pulu Yili liiku bulu siring yambumanga pulele-ni alsuku numanu topele toku Auli Pulu Yili kene wasie alsuku ung piliiku kapula-kapula mulungí.
LUK 1:17 ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi⸥ Illaija tondulu pípili uluma tepa mulurum mele Jon yu aku-sipa tondulu pípili uluma tepa molumba. Aku-sipa tondulu pípili uluma tepa molumbáliinga lapalii-ni numanu topele toku kangambulama alsuku numanu munjungíko; Pulu Yili-nga ung-manima liiku su silimele yambuma-ni numanu topele toku, numanu sumbi-nili yambuma-ni telemele mele ‘Aku-sipu teamili.’ niku mulungíko; Jon yu-ni tembaliinga Auliele ombá kene Auliele yunga ungele sumbi-siku piliiku liingí yambu-talape te mulungíko.” nimba angkellale-ni Sekaraya-ndu nirim.
LUK 1:18 Aku-sipa nirim-na piliipa kene Sekaraya-ni angkellalendu walsipa kene nimba mele: “Nikinu akili nambi-sipu na-ni ‘Sika nikinu.’ nimbu piliimbuye?” nirim. “Na anda lepu nanga ambale ambú lirim kanili. Pe nikinu ili nambi-tepa wendu ombálendu nikinuye?” nirim.
LUK 1:19 Angkellale-ni pundu topa kene nimba mele: “Nanga bili Gepriel. Na Pulu Yili-nga kumbi-kerina angiliu. Ya ekupu nundu niker akili mele Pulu Yili-ni “Aku-sikunu ni-pui.” nimba liipa mundumu-na nundu ombu temani-kaí ili topu siker.
LUK 1:20 Akiliinga-pe na-ni “Kang minglí.” nikerele ‘Gólu tokumnje?’ niku piliikunu akiliinga ulu ili ui wendu naa upili nu ung naa niku muluni. Penga “Wendu ombá.” niker akili mele ambuma kangambula oluna monjuku kene melemelemanga kaliimbuma omba pulimú mele aku-sipa kaliimbuma omba pumba kene niker ung ili aima sika wendu ombá.” nirim.
LUK 1:21 Aku-siku ung niku angiliangli Sekaraya lku-temboll suluminana sukundu sulu-tepa pupa molupa, wela wendu naa urum kilia yambuma-ni lku-tembolluna ulsukundu yu nokuku muluringima numanu pulele liiku munduring.
LUK 1:22 Kanu-kene yu wendu omba kene ung te kerina manda naa nimba kili-ni mindi manda lepa angiliirim kanuku kene, ‘Sekaraya yu suluminana sukundu molupa kene kalkale kanúmu-na omba angiliili mele te kumbi-kerale liipa pinjim-na kanum.’ niku piliiring.
LUK 1:23 Penga lku-tembolluna yunga kongun enama pora nirim kene yu lkundu purum.
LUK 1:24 Lkundu pupa ⸤ambu Illisapet-kene pekulu muluringli kene⸥ penga Illisapet kangambula munjurum. Monjupa kene kaliimbu angere te-guli ‘Yambuma-ni yu naa kanangi.’ nimba mo topa mulurum.
LUK 1:25 Yu-ni nimba mele: “Ekupu na-kene ulu tekemale Auliele-ni nanga nimba tenjikem. Nanga kangambula te naa mirindeliinga yambuma-ni na kanuku kis piliiring kene pipili kulurundeliinga Auliele yu-ni na kondu kulum lem.” nirim.
LUK 1:26 ⸤Illisapet kangambula munjupili kaliimbu angere te-guli kolupa⸥ angere tale-guli sipale ke topa pirim kene Pulu Yili-ni mulú-koleana angkella Gepriel kolea Gallalli distrik Nasaret taon-na liipa mundurum.
LUK 1:27 Kanuna ambu-wenipu te, yi te-kene ui naa pili we mulurum ambu-wenipale mulurumna liipa mundurum. Ambu-wenipu kanili yunga pulu lirim yambuma-ni ‘Yu yi te pupili.’ niku alá sinjiring yilinga bili Josep. Yi kanili yunga anda-kolepa yi te ⸤yi nuim king⸥ Depit. Ambu-wenipaliinga bili Maria.
LUK 1:28 Maria mulurumna angkella Gepriel omba kene yundu nimba mele: “Ambale, nu mulununa na okur. Pulu Yili-ni nu aima kanupa kaí piliipa tepa kaí monjukum. Auliele nu-kene wasie tapú-toku molembele.” nirim.
LUK 1:29 Akiliinga-pe ung kanili piliipa kene yu numanu pulele liipa mundupa kene, ‘Apa! Nikem ili nambulka ung te nimba nikem-nje?’ nimba piliirim.
LUK 1:30 Angkellale-ni yunundu nimba mele: “Maria, Pulu Yili-ni nu kanupa kaí piliikemeliinga mundu-mong naa ti.
LUK 1:31 Piliiyo. Nu penga kang te monjukunu minéle. Mekunu kene yunga bili “Yesos” niku sani.
LUK 1:32 Yu yi-nuim molumba, yunga bi leku ‘Aima Olandupa Molemáliinga Málale.’ ningíko; Auli Pulu Yili-ni ‘Yunga anda-kolepa Depit Isrel-yambumanga yi nuim king tondulale mulurum mele yu aku-sipa mulupili.’ nimbáko.
LUK 1:33 Eninga anda-kolepa Jekop-ni kalupa liirim yambuma yu-ni kam-kamu nokumbako. Yu yi nuim king auliele molupa mindi pupili.” nirim.
LUK 1:34 Maria-ni angkellalendu nimba mele: “Nikinu ulu ili nambi-sipa tembalendu nikinuye? Na yi te naa purundu kanili.” nirim.
LUK 1:35 Angkellale-ni yundu nimba mele: “Nu mulunina Aima Olandupa Yili-nga Mini Kake Tiliele omba nunga oluna kang te monjunjumba. Aku temba akiliinga kang nu-ni minéle yu kang kake tiliele molumba; yunga bili leku kene ‘Pulu Yili-nga Málale’ ningíko.
LUK 1:36 ⸤Pulu Yili-ni nu-kene “Tembu.” nikem akili mele sika temba. Ulu-tondulu te “Tembu.” nimba kene tirim mele niambu.⸥ Nunga pulu lelemú ambu Illisapet-ndu “Ambu wangnu píliele.” nilimele akiliinga-pe ekupu yu ámbu-ambú lipili kaliimbu angere te-guli kolupa angere tale-guli-sipale ke topa angiliipili yu kang monjukum kanili.
LUK 1:37 Pulu Yili-ni ulu kapula naa temba ulu te aima naa pelemú. Yu-ni uluma pali kapula telemú kanili.” nirim.
LUK 1:38 ⸤Angkellale-ni yundu aku-sipa nirim-na piliipa kene⸥ Maria-ni nimba mele: “Na Auliele-nga kongun kendemande ambale moliu. Nu-ni nikinu akili mele Pulu Yili yu-ni na-kene aku-sipa tipili.” nirim. Kanu-kene angkellale-ni Maria mundupa kelepa yu purum.
LUK 1:39 ⸤Mulú-koleana angkellale-ni Maria-ndu ung nimba pora sipa kene kelepa purum kene⸥ penga Maria kolea Judia distrik pupa ma-pangi tenga olakundu taon te lirimna purum.
LUK 1:40 Pupa akuna yi Sekaraya-nga lkuna lkundu pupa kene ambu Illisapet kanupa “Na okur.” nirim kene kangulkulu ⸤numanu siringli⸥.
LUK 1:41 Illisapet-ni Maria-nga ungele piliirim kene Illisapet yunga oluna kangambulale puka topa ola-mania tirim piliirim. Kanu-kene Pulu Yili-nga Mini Kake Tiliele Illisapet-nga numanuna omba molupa kapula tirim kene “I-sikunu i-sikunu ni.” nirim akili
LUK 1:42 Illisapet-ni ung tondulu nimba kene nimba mele: “Ambu molemelemanga pali nu maluya. Ambumanga pali Pulu Yili-ni nu olandupa tepa kaí munjurum. Kangambula nu monjullale kepe yu-ni tepa kaíko monjumba.
LUK 1:43 Na ambu kis te mulunduna nanga Auliele-nga anumele nu úneliinga na numanu pulele liipu mundukur. Tinu akiliinga na-kene teku kaí monjukunu.
LUK 1:44 Nu oku kene “Na okur.” níneliinga kumele-ni piliindu kene nanga oluna mulúm kangambulale aima numanu sipa puka topa ola-mania tímu.
LUK 1:45 Auliele-ni nundu nirim mele ungele piliikunu kene ‘Sika nikem. Yu-ni “Tembu.” nikem akili mele sika aku temba.’ niku tondulu mundukunu piliirineliinga yu-ni nu tepa kaí monjukum akili mele akiliinga nu numanu sikunu molani.” nirim.
LUK 1:46 Illisapet-ni nimba pora sirim kene Maria-ni nimba mele: “Pulu Yili na Tepa Liipa, Mindili Nombu Molupu Kis-Siliu Kupulanum-na Wendu Liipa, Kapula Molupu Konjumbu Kupulanum-na Liipa Monjumba Yili kene na numanu aima lakupu sikereliinga nanga numanale-ni Auliele kape nimba bi paka tonjukumu.
LUK 1:48 Pulu Yili yu-ni na yunga we-kendemande-ambu kisele mundupa naa kelepa numanu liipa mundurumeliinga nanga numanale-ni aku-sipa yu kape nikem. Yambuma-ni penga-penga kepe kalku liingí yambuma-ni nandu “Pulu Yili-ni nu tepa kaí monjukum. Nu maluya.” ningí.
LUK 1:49 Tondulu Pulieli-ni na ulu-tonduluma tinjirimeliinga nandu aku-siku ningí. Tondulu Puliele yu yi kake tiliele.
LUK 1:50 Yu-kene mundu-mong teku ung piliiku liilimele yambuma yu-ni kondu kolupa molemú. Enini penga-penga kepe kalku liingíma kepe kondu kolupa molupa mindi pumba.
LUK 1:51 Yu-ni yunu ulu-tonduluma tirim. Yambu kara puku eninga numanuna enini kape niku molemele yambuma yu-ni topa makurupa bulu-bale silimú.
LUK 1:52 Yambuma nuim molku koleama nokuku molemelema yu-ni topa mania mundupa, yambuma eninga bima eni-enini toku mania mundulimelema yu-ni eninga bima paka tonjulemú.
LUK 1:53 Engle-ni kolemele yambuma yu-ni ‘Olu tipili.’ nimba langi kaíma sipa, yambu kamakoma mélema kepe naa sipa “We pai.” nimba makorolemú.
LUK 1:54 Yu-ni oliunga kumbi-lepa anda-kolepalimandu “Tembu.” nimba, nimba panjurum ungele apera naa sipa piliipa molupa kene, ⸤anda-kolepa⸥ Eprayam kene, Eprayam yu-ni yandupa-yandupa kalupa liirim yambuma kene, eninindu “Tembu.” nimba, nimba panjurum akili mele tembandu oliu Pulu Yili yunga kendemande Isrel-yambu molemulu akuma yu-ni kondu kolupa liipa tapunjumba tepa molemú.” nirim.
LUK 1:56 Maria yu Illisapet kene wasie molangli kaliimbu yupuku omba purum kanu-kene penga Maria yu yunga lku-koleandu kelepa purum.
LUK 1:57 Illisapet kangambula membá enale wendu urum kene yu-ni kang te mirim.
LUK 1:58 Yunga lku-keri-kupu yambuma kene yunga pulu lirim yambuma kene Auliele-ni yu kondu lakupa kulurum mele piliiku kene enini yu-kene wasie numanu siku muluring.
LUK 1:59 Ena angere yupuku-guli kangale memba nosupa mulurum kene ena engkaki-sipaliinga yambuma sukundu-sukundu oku máku toku kene yunga kangi te kopsiku poku teku wendu liiku munduku kene, yunga bili yunga lapanga bili manda leku “‘Sekaraya’ niamili.” niring
LUK 1:60 akiliinga-pe kangalenga anumu-ni “Mólu.” nimba kene “Yunga bili ‘Jon’ nimulú.” nirim.
LUK 1:61 Enini yundu niku mele: “Elsengla pulu lelemú yambu tenga bili aku-sipa naa molemú.” niring.
LUK 1:62 Kanu-kene yambuma-ni niku mele: “lápale-ni nambulka nimba piliikemunje, yunga bili lepa nae nimbánje, walsipu piliamili.” niku lapandu kili-ni manda leku niring kene
LUK 1:63 yu-ni pundu topa kili-ni manda lepa kene “Buk te sai.” nimba kene, yu-ni bukna bi topa kene nimba mele: “Yunga bili Jon.” nirim. Akili kanuku kene yambuma-ni aima numanu pulele piliiring.
LUK 1:64 Kanu-kene walsekale Sekaraya yunga kerina kelepa ung nimba kene Pulu Yili kape nirim.
LUK 1:65 Aku-sipa tirim-na kanuku kene yunga lku-keri-kupu yambuma-ni aima mini-wale munduring. Kolea Judia distrik sukundu ma-pangimanga kolea lirimumanga pali temani akili mindi tolsiliiku puring.
LUK 1:66 Ulu akili piliiring kene yambuma-ni pali numanu liiku munduku kene niku mele: “Ulu akili we naa telemú. Auliele kang ili-kene molumbáliinga ulu akili tekem lem.” niku piliiku kene “Kang ili penga nambi-sipa molumbanje?” niring.
LUK 1:67 Mini Kake Tiliele Jon-lapa Sekaraya-nga numanuna omba molupa kapula tirim kene Pulu Yili-ni penga wendu ombá mele “Nikunu si.” nimba yundu nimba sirim ung te piliipa kene, Sekaraya yu-ni yambuma nimba sipa nimba mele:
LUK 1:68 “Auliele, Isrel-yambumanga Pulu Yili, yu kape nimbu bi paka tunjamili. Yu omba yunga yambuma tepa liipa buni te-ni enini ambulurumeliinga mindili noku muluring buni kanuna wendu líímeliinga piliipu kene yu kape nimbu bi paka tunjamili.
LUK 1:69 Pulu Yili-ni yunga kendemande ⸤yi nuim king⸥ Depit-ni kalupa liirim yambumanga yi tondulu pili te oliu ‘Tepa liipa mindili nombu molupu kis-silimulu kupulanum-na wendu liipa, kapula molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjupili.’ nimba símu.
LUK 1:70 (Yu-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yandu niku siring yima-ni penga tembalendu kórunga-ui niku mele:)
LUK 1:71 “Yu-ni oliu tepa liipa oliunga ele-túma topa makurunjupa, oliu kanuku kis piliiku mindili silimele yambuma ‘Aku-siku naa teangi. Wendu oku kapula molangi.’ nimba aku-siku telemele kupulanum-na wendu liimba.” niring mele ekupu aku temba tekem.
LUK 1:72 Oliunga anda-kolepalima kondu kolupa, oliunga kumbi-lepa anda-kolepa Eprayam-kene “Tembu.” nimba, nimba panjipa mi lirim mele “apera naa sipu, nirindu mele teambu.” nimba kene aku temba tekem.
LUK 1:74 ‘Mundu-mong naa teku, nanga kongunale tondulu munduku tenjiku, numanuna kake tipili molku na-ni kanupu kaí piliiliu uluma mindi ma-koleana teku mololsiliiku pangi.’ nimba kene oliunga ele-túma-ni oliu toku mindili liiku silimelema ‘Naa teangi. Oliu we molamili. Tepu liipu, tokomele kupulanum-na wendu liimbu.’ nimba, nimba panjipa mi lirim mele ‘Teambu.’ nimba kene aku tekem.” ⸤nirim.⸥
LUK 1:76 “Nanga kang ⸤Jon⸥, nu kumbi-leku pukunu Auliele ombá kupulanumele akisinjenéliinga piliikunu kene, yambuma-ni penga nundu ‘Olandupa Molemáliinga ung “Ninjui.” nimba, nimba silimú ungma piliipa yandu nimba sili yili’ ningí.
LUK 1:77 ‘Auliele yunga kupulanumele akisinjambu.’ nikunu kene nu-ni yunga yambumandu i-sikunu nikunu sini: “Auliele yunu-ni eninga ulu-pulu-kis telemelema ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjipa kene enini tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba.” niku, ung akili eninindu nikunu sini.
LUK 1:78 Pulu Yili-ni oliu kondu lakupa kolupa kene oliu sumbulú túlina molupu kululi kupulanum-na molomulúma numanu waengu nipili molomulú kupulanum-na ‘Kapula kanuku pangi.’ nimba ‘Pa tinjipili.’ nimba oliu molemuluna talangele liipa mundukum.” nimba Sekaraya-ni nirim.
LUK 1:80 Kang Jon yu ai lepa numanu tondulu pupa kapula mulurum. Yu penga Isrel-yambumanga kumbi-kerina kongun tepa molumbandu ui kolea-wakana pupa mulurum.
LUK 2:1 ⸤Jon kang-pamele mulupili⸥ Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina ‘Sisa-Okastas’ niliele-ni ung-mani te nimba panjipa kene “Rom-gapmanale-ni nokulemú koleamanga molemele yambuma pali bi liamili.” nirim.
LUK 2:2 (Kirinias kolea Siria propinj nukurum yili mulupili Rom-gapmanale-ni yambumanga bima kumbi-lepa liirim.)
LUK 2:3 ⸤Ung-mani akili Okastas-ni nimba panjurum-na⸥ yambuma pali eninga anda-kolepalima-ni kalku liiring koleamanga lupa-lupa enini puring.
LUK 2:4 Yi Josep kolea Gallalli distrik Nasaret taon-na molupa, ⸤Rom-yi nuimele-ni ‘Yambuma bi liamili.’ nirimele⸥ piliipaliinga, Nasaret mundupa kelepa, yunga kalupa liirim anda-kolepa Depit ui pirim kolea Judia distrik pupa Betelliem taon-na purum.
LUK 2:5 Akuna “Olsungla bisele tangi sambili pambili.” nikulu yunga alá sirim nondupa liimba ambu Maria kene akuna puringli. Maria kangambula lku piliele wasie puringli.
LUK 2:6 Betelliem sukundu pukulu kene, yambu poningma oku pi-pui-upui tiring lkuli si nirim kilia ⸤elsele kung dongki kene kaoma kene panjiring lkuna puku piringli. Akuna piringli kene⸥ Maria kangambula bulu turum. Penga kang te mirim. Kang akili yunga komulayele. Memba kene mulumbale mare-ni liipa kangale okupa, kungmanga langi nuli unji, kera laima no-unji mele, tenga sukundu mundupa nusurum.
LUK 2:8 ⸤Betelliem⸥ ulsukundu kung-sipsip tápu-yi mare era-puniemanga sumbulsuli eninga sipsipma tápu-teku muluring.
LUK 2:9 Kanu-kene enini muluringna Auliele-nga angkella te omba mokeringa angiliirim kanuku, Auliele-nga talang tondulu-tepa puliele omba enini muluring koleana mania talang tepa pa tondulu-tepa tirim kanuku kene, enini mini-wale lakuku munduring.
LUK 2:10 Akiliinga-pe angkellale-ni nimba mele: “Na-ni eni temani kaí te topu simbu okur akiliinga mundu-mong naa teai. Temani ili yambuma pali numanu singí temanele.
LUK 2:11 Ekupu ⸤ui mulurum yi nuim king⸥ Depit-nga taon-na ambu te-ni kang te mimu. Yunu Yambuma Tepa Liipa Mindili Noku Molku Kis-Silimele Kupulanum-na Wendu Liipa, Kapula Molku Kunjingí Kupulanum-na Liipa Monjumba Kangale; yunu Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yi-nuim Kraisele; yu Auliele.
LUK 2:12 Sika niker mola gólu tokur-nje eni puku kanangi mele nimbu sambu. Kangambula-kiki te mulumbale-ni kumu toku, kungmanga langi nuli unji, kera-laima no-unji mele, tenga nusingí puku kanuku liingí. Aku-siku kanuku liiku kene na-ni ‘Sika nim lem.’ niku piliingí.” nirim.
LUK 2:13 Aku-sipa nirim kene enaliinga mulú-koleana angkella aima pulele ui urum angkellale angiliirimna oku mokeringa angiliiku kene, Pulu Yili-nga bili paka tonjuku yunu kape niku kene niku mele:
LUK 2:14 “Mulú-Koleana Aima Olandupa Pulu Yili-nga bili aima ola mulupili. Mana-yambu yu-ni kanupa kaí piliilimú yambuma, numanu waengu nipili molangi.” niring.
LUK 2:15 Aku niku kene enini kung-sipsip tápu-yima munduku kelku mulú-koleana kelku olandu puring. Angkellama kelku mulú-koleana olandu puring kene sipsip tápu-yima-ni anju-yandu niku mele: “Oliu Betelliem pupu ya ulu ekupu wendu okum mele Auliele-ni nimba símu ung kanili kanu-pamulu.” niring.
LUK 2:16 Aku-siku niku kene lkisiku puku kene, Maria Josep-sele muluringli kanuku, kangambula kikiele kungmanga langi nuli unji, kera-laime no-unji mele, tenga sukundu lirim kanuring.
LUK 2:17 Yunu kanuku kene, ui angkellale-ni enini kangambula akilindu nimba sirimele mele yambuma temani toku siring.
LUK 2:18 Kanu-kene sipsip tápu-yima-ni niku siring mele piliiku kene yambuma-ni numanu pulele liiku munduring.
LUK 2:19 Akiliinga-pe Maria ung ima kene ulu wendu urum-ma pali numanuna panjipaliinga, penga wasie numanu kimbu-sipa mulurum.
LUK 2:20 Sipsip tápu-yima kelku yandu oku kene, angkellale-ni nimba sirim mele pali piliiku kanuringeliinga Pulu Yili kape nilsiliiku yunga bili paka tonjulsiliiku yandu uring.
LUK 2:21 Kangale meku nosuku molangi ena angere yupuku-guli omba purum kene ena engkaki-sipaliinga yunga kangi te kopsiku poku teku wendu liiku kene, anumu-ni oluna naa munjupili angkellale-ni nirim mele piliiku kene yunga bili “Yesos” niku liring.
LUK 2:22 Maria ⸤kang mirimeliinga⸥ “Yunu kalaru molemú.” niringeliinga enama pora nimba, yunu kamu kake tipili molumba enale wendu urum-na Moses-ni ⸤“I-siku uluma teai!” nimba⸥ ung-mani sirimele te piliiku liiku tinglíndu Josep kene elsele kolea-auli Jerusallem pukulu kene, kake tipili mulunglindu Pulu Yili popu toku kalu-puringli. Auliele-nga ung-mani te ui sirimele pirim akili i-sipa mele: ⸤‘Ambu te-ni kangambula memba kene ambale yunu ku-puku tuli mele molumba. Ku-puku tuli enama pora nimbá kene kake tipili molumbandu⸥ kera-waembonu mele tale mola kera-imili mele tale Pulu Yili popu topa kalupa sipili.’ nimba ung-mani aku-sipa nimba pirim kanili piliiku kene tinglíndu puringli. Auliele-nga ung-mani pirim te kene wasie piliiku liiku tinglíndu puringliko. Ung-mani akili i-sipa mele: ‘Kang-komulaye mingíma pali “Auliele-nga” niku yunu sangi.’ nimba pirim kanili. Ung-mani akili nimba pirim-na piliikulu kene ‘Olsungla kang-komale Pulu Yi Auliele sambili.’ nikululiinga Jerusallem punglindu Yesos meku puringliko.
LUK 2:25 Yi-anda te Jerusallem mulupili elsele akuna puringli, yunga bili Simion. Yu sumbi-nili yili; yu Pulu Yili-nga ungele piliipa taki-taki Pulu Yili kene ung nirim yili; yu Isrel-yambuma tepa numanu waengu simba yili “ombá.” nimba kanombandu nokupa mulurum; Mini Kake Tiliele yunga numanuna sukundu mulurum.
LUK 2:26 Mini Kake Tiliele-ni yunundu ung te ui nimba mele: “Nu ui naa kuluni. Nu Auliele-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele kanukunu kene penga kuluni.” nirim.
LUK 2:27 Mini Kake Tiliele-ni Simion yunu liipa mundurum-na yunu Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna purum. Kanu-kene Yesos anum lapasele ung-manele-ni kangmandu “Teai.” nimba nirim mele tinglíndu kang Yesos mekulu lku-tembolluna sukundu puringli kene
LUK 2:28 Simion-ni omba kangale kanglupa liipa Pulu Yili-nga bili paka tonjupa nimba mele:
LUK 2:29 “Yi Auli Tondulu Olandupale, yambuma tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa nu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba yi sikenele na ekupu nanga mongsele-ni kanokur kene ui nandu niku panjirinu mele wendu okum akiliinga ekupu na nunga kendemande-yili numanu waengu nipili kolumbu.” ⸤nirim.⸥
LUK 2:31 “‘Tepa liipa wendu liili ulu kanili koleamanga pali yambuma-ni kanangi.’ niku tekenu.
LUK 2:32 Yunu Isrel-yambumanga ulsu molemele yambumanga pa tenjipa, nunga Isrel-yambumanga bili paka tonjumbandu talang mélale molemú.” nirim.
LUK 2:33 Anum lapasele Simion-ni kang Yesos-ndu nirim mele akili piliikulu kene numanu pulele liiku munduringli.
LUK 2:34 Simion-ni “Pulu Yili-ni eni tepa kaí tipili.” nimba kene Yesos anum Maria-ndu nimba mele: “Piliiyo. Kang ili molumbáliinga Isrel-yambu pulele bi ui mulurumuma penga mania pungíko; pulele bi ui naa mulurumuma pe ekupu bi molumbako. Yunu molumba kene yambuma-ni kanuku kene liiku bulu siku ung-taka tunjingí.
LUK 2:35 Ambale, nu kepe ulu te wendu ombá. Nunga numanuna mindili auli-tepa temba kene yambu pulele numanu piliingí mele mokeringa lemba.” nirim.
LUK 2:36 Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim ambu te, yunga bili Ana, yunu Juda-yambumanga talape kelú Asa, yi Panuel-nga limin; yunu aima ambú lepa pora sirim; yunga min-yili kene wasie molangli punie angere yupuku-guli omba purum, penga yunga min kulurum kene yunu ambu-wayele mulurum.
LUK 2:37 Yunu mana mulupili yunga punie paon angere alsupa ki-mong yupuku omba pupa alsupa ki-mong angere-sipaliinga yu we mulurum. Yu lku-tembollale mundupa naa kelepa kene taki-taki kanuna mindi molupa sumbulsuli kepe tanguli kepe Pulu Yili popu topa bi paka tonjumbandu taki-taki langi naa nomba Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa tepa mindi mulurum.
LUK 2:38 Simion-ni Yesos-ndu ung nimba mulupili enini muluringna ambu kanili yunu omba kene ⸤Pulu Yili-ni kang kanili Juda-yambuma sirimeliinga⸥ Pulu Yili kene “Angke, kapula tekenu.” nirim. Kanu-kene pe Jerusallem yambuma tepa liipa, buni te-ni enini ambulurum-na mindili noku muluring buni kaniliinga wendu liimbandu ombá yili ‘Ombá.’ niku nokuku muluring yambumandu Ana yu-ni kang akili urum mele kene temba mele kene nimba sirim.
LUK 2:39 Josep Maria-sele elsele-ni Auliele-nga ung-manisele nimba pirim mele pali piliiku liiku tekululiinga elsele Yesos-kene kelkulu kolea Gallalli distrik pukulu elsengla kolea-kelú Nasaret yandu uringli.
LUK 2:40 Kangale ai lepa tondulu pupa molupa yunga numanuna piliipa kungnjuli pulele pípili mulurum, Pulu Yili-ni yunu kanupa kaí piliipa yu nokupa kunjurum.
LUK 2:41 Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele akili piliiku ulu mare tiring ena kanuma Yesos anum lapasele kepe ‘Ena kanili piliambili.’ nikulu puniemanga taki-taki Jerusallem olandu puringli.
LUK 2:42 Kang Yesos mulupili yunga punie engkaki-rurepu omba purum kene ena kanili ‘Pulu Yili-nga enale.’ niku kóru muluring enale alsupa wendu urum kene taki-taki Juda-yambuma Jerusallem puring mele Yesos anum lapasele kene yunu kene wasie olandu puring.
LUK 2:43 ⸤Jerusallem puku⸥ ulu kanili piliiring enama pali pora nirim kene anum lapasele lku-kolea punglí puringli kene kang Yesos anju mulurumele naa kanuringli.
LUK 2:44 ‘Oliunga yambu mare kene okum.’ niku piliikulu ena tilueliinga we pukulu kene, penga ipinjali kolea kalá turum kene puku kupulanum-na síng-lku pingíndu elsengla pulu lirim yambuma kene we-yambuma kene pali puku muluringmandu walsiku piliilsiliiku anduku kururingli.
LUK 2:45 Yunu naa kanuku lekulu kene Jerusallem alsuku pukulu kuru-puringli.
LUK 2:46 Ena tale koruku kelkululiinga, penga ena yupuku-sipaliinga ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna puku kanuringli kene yunu akuna sukundu mulurum kanuku liringli. Yunu ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani siring yima kene wasie muluring, yu-ni eninga ung niringma piliipa kene, anju eninindu ung mare walsipa piliirim-ko.
LUK 2:47 Enini niringma yu-ni mimi-sipa piliirim akili mele kepe, pundu topa nimba kunjurum akili mele kepe, yambu muluringma-ni piliiku kene enini ‘Yunga piliipa kungnjuli aima pelemú.’ niku piliiku numanu liiku munduku mini-wale munduring.
LUK 2:48 Elsele-ni yunu lku kanuna mulurum puku kanukulu kene suru nikulu anumu-ni yunundu nimba mele: “Kangale, olsu kene wasie pamili ui naa okunu, nambimuna tinuye? Lanie olsu mini-wale mundupulu nu andupu korupu kilímbulu.” nirim.
LUK 2:49 Aku nirim kene yu-ni anum lapaselendu nimba mele: “Else ⸤koleamanga pali⸥ nambimuna na anduku kurúngliye? ‘Na ya Tatanga lkuna molemú.’ niku naa pilííngliye?” nirim.
LUK 2:50 Akiliinga-pe yu-ni nirim ung-pulele elsele-ni naa piliiringli.
LUK 2:51 Yu-ni elsele-kene Nasaret taon mandu pupa kene, elsengla ungma piliipa teng panjipa mulurum. Yunga anumu-ni ulu kanuma numanuna panjipa piliipa mindi mulurum.
LUK 2:52 Yesos yunu ai lemba lirim kene yu piliipa kungnjuli olandupa-olandupa pemba pirim; Pulu Yili kene yambuma kene yunu kanuku aima kaí piliiku muluringko.
LUK 3:1 Yi Tapirias-Sisa, Rom-gapmanale-ni nukurum koleamanga pali, Isrel-yambumanga kolea akumanga pali kepe, yunu yi aima auli kumbinale mulurum. Yunu kolea kanumanga pali Rom-yi aima auli kumbinale mulupili punie ten-po omba pupa punie ten-paip sipale wendu urum kene yunu aku-sipa we mulurum. Punie kaniliinga Pondias-Paillet kolea Judia distrik yambumanga yi-nuimele mulurum; Erot kolea Gallalli distrik yambumanga yi-nuimele mulurum; Erot angin Pillip kolea Ituria distrik kene Terekonaitis distrik-sele yambumanga yi-nuimele mulurum; LLaisenias kolea Apillini distrik yambumanga yi-nuimele mulurum.
LUK 3:2 Enini kolea akuma nokuku molangi Anas kene Kayapas-sele Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupasele molangli Sekaraya málu Jon kolea-wakana mulurum kene Pulu Yili-ni Jon yunu “I-sikunu i-sikunu niku sinjui.” nimba, nimba sirim.
LUK 3:3 Pulu Yili-ni “Niku sinjui.” nimba, nimba sirim kene piliipaliinga Jon yunu pupa no-Jodan nekendu-yakundumanga andupa yambuma ung-mani sipa kene nimba mele: “Eni ulu-pulu-kis telemelema kanuku kis piliiku numanu topele toku kene ‘Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kisma ‘We mania pupili.’ nimba kanupa konde tinjipili.’ niku ‘No liamili.’ niku wai.” nirim.
LUK 3:4 ⸤Kongun akili Jon-ni tirim mele yunu naa mulupili kórunga-ui yunu-ni yambuma Yesos-nga ungma sumbi-siku ung piliiku liingí kupulanumele liipa nosunjumba mele⸥ Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni nimba bukna turum akuna molemú akili i-sipa mele: “Kolea-wakana ⸤kumbi-lepa pumba⸥ yi tenga kerina ung te nimba mele: “Auliele ombá kupulanumele akisinjai. Yunu ombá kupulanum kelúma toku sumbi sai.” nikem.
LUK 3:5 “Ma-pangima ukuku kalalu siku, kolu lelemúmanga ukuku pe toku, kupulanum kimbusilima toku sumbi-siku, kupulanum ola mania pulimúma kulsa lingí.
LUK 3:6 Aku-siku tingí kene Pulu Yili-ni oliu tepa liipa ‘Mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pai.’ nimba liipa mundumba yili yambuma-ni pali kanungí.” nikem.” nimba ⸤Jon-ni penga temba mele Asaya-ni ui aku-sipa nimba sipa bukna turum molemú.⸥
LUK 3:7 Yambu pulele Jon mulurumna ‘Yunu-ni oliu no liinjipili.’ niku ungí uring kene yunu-ni kanupa kene, enini ung-mura sipa kene nimba mele: “Gólu topa yambuma tepa kis-sili wambiyelenga walúma, Pulu Yili arerembi kolumba enaliinga nae-ni “Eni takara toku pai.” nimu-na eni ‘Pulu Yili-ni naa tepa kis-sipili.’ niku ‘No liamili.’ niku okumeleye?
LUK 3:8 Eni sumbi-siku molku, ulu kaíma mindi teku mulungí kene eni ulu-pulu-kis tiringma aima sika munduku kelku numanu topele tungí mele mokeringa lemba. “Oliu anda-kolepa Eprayam-ni kalupa liirimuma molemuláliinga yambu kaíma molemulu.” niku aku-siku niku naa piliai. Na-ni eni nimbu siker: ‘Pulu Yili-ni ku-mulú imandu “Eprayam-ni kalupa liirim yambuma au talangi.” nilkanje ku-mulúma Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molkemela.’ niker. Eni Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molemeláliinga ulu te naa telemú.
LUK 3:9 “Unji peki tomba luli Pulu Yili-ni kórunga unji-puluna ambulupa ola liipa molemú. Unji mong kaí naa tombama yu-ni peki topa kene tepina kalomba.” nimba Jon-ni aku-sipa nirim.
LUK 3:10 ⸤Yambu Pulu Yili kanupa kaí piliilimú ulu-puluma naa telemelema Pulu Yili yunu-ni “Mindili nangi.” nimbá akili Jon-ni nimba sirim kene piliiku kene⸥ oku máku turing yambuma-ni niku mele: “Aku lem ⸤‘Yu-ni oliu “Mindili nai.” naa nipili.’ nimbu⸥ nambulka temulúye?” niring.
LUK 3:11 Yu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Wale-pakuli tale nosulimele yambuma eni yambu wale-pakuli te naa nusingíma moke teku sangi. Langima kepe aku-siku teangiko.” nirim.
LUK 3:12 Ku-moni-takis liili yima kepe ‘No liamili.’ niku uring. Yu-ni ung nirim mele piliiku kene yundu walsiku piliiku kene niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, oliu nambulka temulú kene Pulu Yili yu-ni oliu kanupa kaí piliimbaye?” niring.
LUK 3:13 Yu-ni eninindu nimba mele: “Eni ku-moni-takis liiku kene gapmanale yu-ni “Ku i-siku liai.” nimba makó topa simba mele liai. Eni gólu toku mare ola panjiku liilimele akili mele naa liai.” nirim.
LUK 3:14 Kanu-kene ami-yi mare-ni yu walsiku piliiku kene, “Oliu kepe nambulka teamiliye?” niring. Yu-ni pundu topa kene nimba mele: “Eni yambumanga ku-moni wa liingíndu gólu toku kimbulú-ni we naa tai. Gapmanale-ni méle kalomba kuli mindi liiku nosuku, táka-niku molai.” nirim.
LUK 3:15 Jon-ni tirim mele kanuku kene yambuma-ni yu-kene numanu pulele liiku munduku, ‘Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalimandu “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nirim yi-nuim Kraisele ya yi ilinje?’ niku piliiku muluring.
LUK 3:16 Niku piliiring mele piliipaliinga Jon-ni pundu topa kene eninindu nimba mele: “Na-ni yambuma no mindi liinjiliu. Akiliinga-pe yi te ombále yu-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Mini Kake Tiliele kene tepéle kene eni liinjimba ⸤liingí⸥. Ombá yi ili yunga tondulale aima olandupa, nanga tondulale aima mania-kilia. Na yunu-kene kapula mólu. ⸤Yambu-aulimanga kongun kis tili kendemande-yambuma-ni sika eninga aulimanga kongun kísma tinjingíndu kimbu-suma wendu liinjilimele akiliinga-pe⸥ ombá yilinga kimbu-su wendu liinjimbu kongun kanili aima olandupa mele na-ni kapula naa tenjilka, na yi aima kisele.
LUK 3:17 Yu-ni yunga rais-wit apuruli apulu-pokale ambulupa kene yunga rais-wit mongma kene rais-wit kiluma kene apurumbandu molemú. Yunga rais-wit apuruli polale tepa mimi tembandu rais-witma pali apurupa wendu liipa kene monguma liipa rais-wit nosilimú lkuna ‘Lipili.’ nimba nosimbandu lku liipa nosupa, penga kiluma liipa máku topa tepi naa kumbulupa nomba pepa mindi pulimúna kalomba.” nirim.
LUK 3:18 ‘Yambuma-ni “Oliu yambu molupu kis-silimulu yambuma. Oliu ulu-pulu-kisma mundupu kelepu numanu topele tamili.” niangi.’ nimba Jon-ni yambuma ung-mani pulele aku-sipa sipa, temani kaiéle topa sirim.
LUK 3:19 Walse, penga mele, Jon-ni kolea Gallalli distrik yambumanga yi nuim king Erot ung-mura sirimko. Yunu anginunga ambu min Erodias ⸤mangupa liirim⸥ ulele kene ulu-pulu-kis lupa-lupa pulele tirim-ma kene nimba para sipa yunu ung-mura sirim.
LUK 3:20 Jon-ni yunu ung-mura sirimeliinga Erot-ni arerembi kolupa kene yunu ka sipa ka-lkuna panjurum. Yunu-ni aku tirimele tepa kis-sirimko.
LUK 3:21 ⸤Erot-ni Jon ui ka naa sipili⸥ yambu pulele Jon no liinjipa mulurumna oku no liiring kene Yesos kepe omba no liirimko. No liipa kene Pulu Yili-kene popu topa ung nimba angiliirim kene mulále takape nimba anju-yandu purum.
LUK 3:22 Pulu Yili-nga Minéle, kera-waembonu mele, mania omba Yesos mulurumna pupa ⸤kangina⸥ ola mulurum. Mulúna ung te wendu omba kene nimba mele: “Nu nanga numanu monjuliu kangale. Nu-kene numanu siliu.” nirim.
LUK 3:23 Yesos yunu mana mulupili punie wan paon ten mele omba purum kene yunga kongunale pulu monjupa tirim. Yambuma-ni Yesos-ndu ‘Josep málale.’ niku piliiring. Josep yunga lapa Illai.
LUK 3:24 Illai lapa Matat. Matat lapa LLipai. LLipai lapa Melkai. Melkai lapa Janai. Janai lapa Josep.
LUK 3:25 Josep lapa Matatayas. Matatayas lapa Emos. Emos lapa Neam. Neam lapa Esillai. Esillai lapa Nakai.
LUK 3:26 Nakai lapa Meat. Meat lapa Matatayas. Matatayas lapa Semein. Semein lapa Josek. Josek lapa Joda.
LUK 3:27 Joda lapa Joanan. Joanan lapa Resa. Resa lapa Serapapel. Serapapel lapa Sialtel. Sialtel lapa Neri.
LUK 3:28 Neri lapa Melkai. Melkai lapa Edai. Edai lapa Kosam. Kosam lapa Ellemadam. Ellemadam lapa Ere.
LUK 3:29 Ere lapa Josua. Josua lapa Elliesa. Elliesa lapa Jorim. Jorim lapa Matat. Matat lapa LLipai.
LUK 3:30 LLipai lapa Simion. Simion lapa Juda. Juda lapa Josep. Josep lapa Jonam. Jonam lapa Ellayakim.
LUK 3:31 Ellayakim lapa Mellia. Mellia lapa Mana. Mana lapa Matata. Matata lapa Netan. Netan lapa ⸤Yi Nuim King⸥ Depit.
LUK 3:32 Depit lapa Jesi. Jesi lapa Opet. Opet lapa Boas. Boas lapa Sallimon. Sallimon lapa Nason.
LUK 3:33 Nason lapa Aminadap. Aminadap lapa Admin. Admin lapa Anai. Anai lapa Esron. Esron lapa Peres. Peres lapa Juda.
LUK 3:34 Juda lapa Jekop. Jekop lapa Aisak. Aisak lapa Eprayam. Eprayam lapa Tera. Tera lapa Neyo.
LUK 3:35 Neyo lapa Serak. Serak lapa Reu. Reu lapa Pellek. Pellek lapa Epe. Epe lapa Silla.
LUK 3:36 Silla lapa Kenan. Kenan lapa Apakisat. Apakisat lapa Sem. Sem lapa Noa. Noa lapa LLamek.
LUK 3:37 LLamek lapa Metusalla. Metusalla lapa Inok. Inok lapa Jaret. Jaret lapa Mallallell. Mallallell lapa Kenan.
LUK 3:38 Kenan lapa Inos. Inos lapa Set. Set lapa Adam. Adam lapa Pulu Yili. Adam yu Pulu Yili-nga málale.
LUK 4:1 Yesos ⸤no liirim kene⸥ Mini Kake Tiliele-ni yu-kene omba molupa yunga numanuna molupa aima peka turum-na no Jodan mundupa kelepa kene, Mini Kake Tiliele-ni yunu kolea-wakana memba purum.
LUK 4:2 Akuna Yesos ⸤Mini Kake Tiliele kene mulurum kene⸥ ⸤kurumanga nuim⸥ depollale omba yu kondi topa manda lepa mulupili kaliimbu te kóru tale omba purum. Wale kanumanga langi naa nomba we molupa pirim kene yu engle-ni kolupa mulurum.
LUK 4:3 Kanu-kene ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni yu ⸤kundi topa kene⸥ nimba mele: “Nu Pulu Yili-nga Málale lem ku-mulú ima ‘Pllawa kaluli au talupili.’ ni.” nirim.
LUK 4:4 Akiliinga-pe yu-ni pundu topa nimba mele: “Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: “Langima-ni mindi yambuma kona mululi ulu-pulele naa silimú.” nimba molemú kanili.” nirim.
LUK 4:5 Kanu-kene depollale-ni Yesos yunu liipa memba pupa ⸤ma-pangi⸥ aima ola-kilia tenga monjupa kene, yunu ma-koleama pali walsekale liipa ora sipa kene,
LUK 4:6 yunundu nimba mele: “Kolea imanga pali tondulale kene méle kaíma kene Pulu Yili-ni nandu “Nukui.” nimba kórunga sirimele. Ima na-ni ‘Yambu te simbu.’ nindu lem kapula simbu. Nu na popu tokunu nanga bili paka tunjúnu lem tondulu ili kene méle kaíma kene pali nu liani simbu.” nirim.
LUK 4:8 Kanu-kene Yesos-ni depollalendu nimba mele: “Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: “Pulu Yili eninga Auliele mindi niku popu toku bi paka tonjuku, yunga kongunale mindi tenjiku molai.” nimba molemú kanili.” nirim.
LUK 4:9 Kanu-kene depollale-ni Yesos liipa memba kolea-auli Jerusallem pupa, ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-temboll imuna memba, aima ola pupa monjupa kene, yundu nimba mele: “Nu Pulu Yili-nga Málale lem nu liipa tapunjupa tepa liimbáliinga pu-nikunu mania pui.” ⸤nirim.⸥ “Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: ‘Pulu Yili-ni yunga angkellama-ni ‘Nu oku nokangi.’ nimbá. Enini nu ‘Ku te-ni kepe naa tupili.’ niku nu eninga kima-ni oku kanglku liingí.’ nimba molemú kanili. Aku-sipa nirimaliinga piliiku kene aku-sikunu ti.” nirim.
LUK 4:12 Yesos-ni yundu pundu topa kene nimba mele: “Pulu Yili-nga yambumandu ung te wasie nimba molemúko. Akili i-sipa mele: ‘Pulu Yili eninga Auliele-ni “Tembu.” nilimú mele ‘Sika nilimúnje mola gólu tolemúnje kanamili.’ niku eni yu manda leku naa teai.’ nimba molemúko kanili.” nirim.
LUK 4:13 Depollale-ni Yesos kundi topa manda lepa pora sipa kene, ‘Penga yunu alsupu kundi tombu ena te nondupa piliipu kene kelepu ombú.’ nimba yu mundupa kelepa purum.
LUK 4:14 Kanu-kene Minéle-nga tondulale-ni Yesos alsupa kolea Gallalli distrik-ndu yandu memba urum kene akuna andupa tirim mele temanele koleamanga pali anju-anju purum piliiring.
LUK 4:15 Yunu-ni Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga pupa ung-bo tonjupa mani sirim kene yambuma-ni pali yunu kape niring.
LUK 4:16 Yesos ⸤kolea Gallalli distrik yambuma ung-bo tonjupa mani silsiliipa andupa kene, yunu kolea Gallalli distrik lirim⸥ kolea Nasaret taon ui molupa ai lirim koleana alsupa yandu urum. Omba kene ⸤Juda-yambumanga kóru muluring⸥ ena-Sambateliinga koleamanga pali enini máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga yunu taki-taki purum mele Nasaret ung piliiring lku akuna aku-sipa purum. ⸤Máku toku muluring kene⸥ yunu-ni “Na bukele kanupu niambu.” nimba ola angiliirim.
LUK 4:17 ⸤Pulu Yili-nga bukma nukurum yili-ni⸥ Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa liipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni kórunga-ui turum bukele liipa sirim kene, Yesos-ni liipa sukundu ung mulurum te kanupa kene nimba mele:
LUK 4:18 “⸤Asaya-ni i-sipa nimba mele:⸥ “Auliele-nga Minéle na-kene molemále yunu-ni nandu nimba mele: “Yambu-korupama temani kaiéle toku siku, ka-lkuna pelemelé yambumandu ‘Wendu oku we molangi.’ niku, mong kis lili yambumandu ‘Mong kaí lipili kanangi.’ niku, mindili noku molemele yambuma ‘Mindili naa noku, molku konjangi.’ niku,
LUK 4:19 ‘Ekupu puniena Auliele-ni yambuma kanupa kondu kolumba puniele wendu okum.’ niku silsiliiku andui.” nimba Minéle-ni aku-sipa yi te makó topa kene nirim.” nimba Asaya-ni nirim.” nimba Yesos-ni aku-sipa bukna kambu topa nirim.
LUK 4:20 Ung akili kanupa nimba pora sipa kene bukele alsupa pipi sipa bukma nukurum yili sipa, ⸤“Ung te niambu.” nimba⸥ Yesos yunu mania mulurum. Yambuma pali yunu mindi nem-nemi niku kanuku muluring.
LUK 4:21 Kanu-kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Ekupu Pulu Yili-nga bukna ungele kanupu nindu pilííngi akuna Asaya-ni “Wendu ombá.” nimba, ui nirim akili ekupu wendu okum. ⸤Ekupu na tembu okur ulu akumanga ui nirim.⸥” nirim.
LUK 4:22 Muluring yambuma-ni “Yunu yi kaiéle. Yunu aima telemú.” niku yunu nirim mele piliiku kene “Aima nimba konjukumu.” niku kene mini-wale munduring. ⸤Akiliinga-pe⸥ enini niku mele: “Yi ili ⸤yunu nae niku piliikimiliye?⸥ Yunu Josep málale mindi, ⸤oliunga we-yi te mindi lem⸥.’ niring.
LUK 4:23 ⸤Akiliinga-pe⸥ Yesos-ni ⸤yunu mulurum mele nirim-na piliiku kene yunu numanu kis panjiring akili piliipaliinga⸥ eninindu nimba mele: “Ung-eku tolemelemanga te nandu toku ningí teku molemelenje nimbu piliiker. Eni nandu i-siku ningí tekemelenje: “Nu sika dokta mollu lem nu kuru tomba kene nunga upipi-marasinele nunu liikunu nui. Penga nu kona puni ⸤kanupu kene ‘Nu sika dokta mollu lem.’ nimbu piliimulú.” niku ung-eku akili na toku singí tekemelenje?⸥ Nandu niku mele: “Nu-ni Kapeniam taon ulu-tonduluma tirinu piliirimulu akili ya nunga kolea ⸤Nasaret⸥ akuna aku-sikunu ti. ⸤Kanupu kene nu “moliu.” nikinu mele ‘Sika nikinu lem.’ nimbu piliimulú.⸥” ningí tekemelenje?
LUK 4:24 “Na-ni enindu sika nimbu siker: “Yambuma-ni ulu-pulu te telemele mele i-sipa: Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa liipa yambuma nimba silimú yi te-ni yunga pulu kolealiinga yambuma ung nimba silimú kene piliiku kene enini ‘Yu oliunga we-yi te. Yu bi mululi yi te mólu.’ niku yu-ni nilimú ungma naa piliiku liiku su silimele. ⸤Kolea-lupa yambu mare-ni oku ung niku silimele kene ung akuma mindi piliiku liilimele. Yambuma-ni aku-siku telemele mele eni aku-sikuko telemele.⸥” niker.
LUK 4:25 ‘Na-ni aima sika nimbu siker akili eni piliangi.’ nimbu ⸤temani tale tambu.⸥ “Illaija Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa liipa ⸤yunga pulu lirim⸥ Isrel-yambuma nimba sipa mulurum kene ulu te wendu urumele niambu. Pulu Yili-ni “Lo naa upili.” nirim kene punie yupuku kelepa kaliimbu angere tale-guli lo naa omba aima engle lakupa lirim kene Isrel koleana sukundu ambu-waye pulele ⸤engle-ni kolku⸥ muluring.
LUK 4:26 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Isrel ambu-waye te liiku tapunjuku langi sani.” nimba Illaija akuna naa liipa mundurum. ⸤Isrel ulsukundu lirim⸥ kolea-auli Saidon nondupa lirim kolea-kelú Sarepat ambu-waye te ⸤‘Langi pora naa nipili.’ nimba Pulu Yili-ni ulsu kanukundu ambale⸥ mulurumna Illaija liipa mundurum kanili.
LUK 4:27 “Illaisa kepe ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa liipa ⸤yunga pulu lirim Isrel-yambuma⸥ nimba sipa mulurum kene Isrel koleana sukundu yambu pulele kuru-kindí nurum, akiliinga-pe enini pali te kepe kangi kaí naa lirim, kuru-kindí nomba we pirim. ⸤Kolea Isrel ulsukundu lirim⸥ kolea Siria yi Neman mindi kuru-kindí nurum kene Illaisa-ni yunu ⸤liipa tapunjupa⸥ tepa kaí tirim. ⸤Pulu Yili-ni Illaija kene Illaisa-sele liipa mundurum-na ulsukundu yambu tale aku-siku liiku tapunjuringli niker akili aima sika niker piliai.⸥” nirim.
LUK 4:28 Aku-sipa mele nirim-na piliiku kis piliiku kene Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna sukundu muluring yambuma pali aima lakuku arerembi kuluring.
LUK 4:29 Arerembi kolku kene ola angiliiku yunu kolea kanuna toku pulu siku ulsu munduku, kolea kanuna nondupa kopú te lirimna toku mania mundungí tiring.
LUK 4:30 Akiliinga-pe yunu enini máku toku angiliiringina sumbi-sipa pupa tenga-lupa pumba purum, yunu kapula naa ambuluring.
LUK 4:31 Kanu-kene Yesos yunu kolea Gallalli distrik lirim taon te Kapeniam akuna mandu purum. Akuna ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele ola urum kene Yesos ⸤Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku kanuna lkundu pupa⸥ yambuma ung-bo tonjupa mani sirim.
LUK 4:32 Ung-bo tonjupa mani sirim kene namba lirim yima-ni pipili naa kolku mundu-mong naa teku tondulu munduku ung-bo tonjuku mani siring akili mele yunu-ni aku-sipa ung-bo tonjupa mani sirim-na piliiku kene yambuma-ni mini-wale munduring.
LUK 4:33 Kanu-kene lku kanuna sukundu yi te mulurum kanili kuru te yunga numanuna sukundu molupa yunu ambulurum ⸤kuru kanili-ni yunu “Ung ni.” nimba, nimba sirim-na⸥ yili-ni nangale topa tondulu mundupa nimba mele:
LUK 4:34 “Kolea Nasaret yi Yesos, nu wasie oliu ⸤kuruma⸥ kene tiluna tapú topu kapula naa molomulú. Nu oliu-kene nambimuna únuye? Nu oliu toku kunjini únuye? Na-ni nunga bili piliiliu. Nu Pulu Yili-nga Yi Kake Tiliele.” nirim.
LUK 4:35 ⸤Aku-sipa nirim-na piliipaliinga⸥ Yesos-ni kuru kanili ung-mura sipa kene yunundu nimba mele: “Nu ung naa nikunu yilinga numanuna oku wendu pui!” nirim kene kurale-ni yili topa mana mania panjipa kene omba wendu purum. Yili yunu ulu te naa tirim, we kapula mulurum.
LUK 4:36 ⸤Yesos-ni aku-sipa tirim kanuku kene⸥ yambuma suru niku, mini-wale munduku, eni-enini anju-yandu niku mele: “Ulu ili nambulka ulu te tekemunje? Ung-mani kona te wendu okum lepam. Yi namba lili te-ni we-yambumandu “Teai.” nilimú mele yi ili-ni kurumandu kepe aku-sipa nilimú kene kuru kanuma yunga ungele piliiku liiku wendu pulimelé.” niring.
LUK 4:37 Kanu-kene yunu-ni aku-sipa tirim mele temanele kolea kanuna sukundu lirim koleamanga pali anju-anju purum piliiring.
LUK 4:38 Kanu-kene máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku kanili Yesos mundupa kelepa pupa kene, Yesos Saimon-⸤Pita⸥-nga lkuna sukundu purum. Akuna Saimon-nga kolepa-ambale kuru topa kangi nomba kunjurum-na lirimele Yesos-ndu “Liiku tapunjui.” niku mawa tiring.
LUK 4:39 Aku-siku yunu mawa tiring kene ambale lirimna pupa angiliipa kene nimba mele: “Kangiele manda nupili.” nirim kene kangi nurumele kilirim. Ambale-ni sumbi-sipa ola angiliipa wendu omba kene, uring yi kanuma langi sipa nokupa mulurum.
LUK 4:40 Ena kaniliinga ipinjali, ena pumba tirim kene, kuru lupa-lupa turum yambuma Yesos mulurumna meku uring kene yambu kanuma enini lupa-lupa kíli-ni ambulupa kene enini pali tepa kaí tirim.
LUK 4:41 ⸤Numanuna kuru mulurum⸥ yambu pulele ⸤uring.⸥ Kuru kanuma⸤ndu “Oku wendu pai.” nirim kene⸥ oku wendu puku nangale toku kene niku mele: “Nu Pulu Yili-nga Málale mollu.” niring. Kuruma-ni yunu aku-siku bi siku kene yunu ⸤Pulu Yili-ni makó topa liipa mundurum yi-nuim⸥ Kraisele mulurum akili piliiringeliinga yunu-ni enini ung-mura sipa “Moliu mele anju niku naa sai.” nimba eninga kerima pipi sirim.
LUK 4:42 Ipulele-ui Yesos ola molupa pena pupa kolea-waka tenga-lupa purum kene yambu pulele yu koruku yunu mulurumna oku yunundu niku mele: “Oliu-kene wasie kamu molamili. Tenga naa pui.” niku mawa tiring.
LUK 4:43 Yunu-ni eninindu pundu topa kene nimba mele: “⸤Wasie molamili aramele-pe⸥ kolea wemanga wasie pupu, Pulu Yili omba yi nuim king molumba temani-kaiéle topu silsiliipu andumbú. Akiliinga na yandu liipa mundurum kanili.” nirim.
LUK 4:44 Aku-sipa nimba kene yunu pupa kolea Gallalli ⸤distrik⸥ sukundu andupa, kolea lupa-lupamanga Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga lkundu pupa temani-kaí kanili topa silsiliipa andurum.
LUK 5:1 Walse, Yesos numú Geneseret, ⸤akilindu ‘Numú Gallalli’ niringko kanili,⸥ numú-kéluna angiliipa yambuma Pulu Yili-nga ungele nimba sirim kene piliingíndu enini yunu angiliirim kanuna puku máku toku nondupa-nondupa puku si-si siku molku piliiring.
LUK 5:2 Kanu-kene yunu-ni nona anduli sip tale no-numú-kéluna lirim-sele kanupaliinga, oma liili yi kanuma kórunga numú-kéluna wendu puku eninga oma liili walema lumaye toku muluring kanurum.
LUK 5:3 Sip te Saimon-Pita-nga, akuna sukundu pupa kene Saimon-Pita-ndu mawa tepa kene nimba mele: “Sipele laye-kolte paka tokunu nona sukundu mundui.” nirim. Paka topa nona sukundu mundurum kene sip akiliinga sukundu yu mania molupa kene, no-kéluna liiku máku toku muluring yambuma ung-bo tonjupa mani sirim.
LUK 5:4 Enini ung-mani sipa pora sipa kene yu-ni Saimon-ndu nimba mele: “Sipele no-numú ai-suku-singina kundukunu meku pukunu kene oma liili walema nona mania mundui.” nirim.
LUK 5:5 Saimon-ni pundu topa kene nimba mele: “Yi-Nuimele, ekupu sumbulsuli pali oma liili kongunale tondulu mundupu tepu molupu tangnjupuliinga oma te aima naa líímulu. Akiliinga-pe aku-sikunu nikinu akiliinga walema nona topu mania mundambu.” nirim.
LUK 5:6 Kanu-kene oma-walema nona toku mania munduring kene oma pulele walena sukundu puku piring kilia walema sipna sukundu liingí tiring kene sungu nimbá tirim.
LUK 5:7 Walema sungu nimbá tirim kanuku kene enini eninga oma liili kongun wasie tapú-toku tiring yi kanuma, sip tenga-lupa muluringma walsiku kene “Oku liiku tapunjangi wai.” niring. Uring kene sip tale wasie peka topa buni tepa nona mania pumba tirim.
LUK 5:8 Ulu akili kanupa kene Saimon-Pita Yesos-nga kumbi-kerina omba mania molupa tamalu pepa kene nimba mele: “Yi-Auliele, na ulu-pulu-kis tili yili ⸤nu kake tili yili⸥. ⸤Tiluna molkumbulele kapula naa tekem⸥ aliinga anju pukunu nu lupa mului.” nirim.
LUK 5:9 Saimon kene, yu-kene wasie muluring yima kene, enini oma pulele walsekale tanguli liiring kanuku kene enini suru niku mini-wale munduring kilia ⸤Saimon-ni aku-sipa mele nirim⸥.
LUK 5:10 Seperi-nga málu Jemis kene Jon-sele elsele Saimon-Pita kene kongun tiluna tapú-tokulu tiringli yisele, elsele wasie mini-wale munduringliko. Kanu-kene Saimon-ni nirim mele piliipaliinga Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu mundu-mong naa ti. Ekupu oma liinindu oma liili walale liikunu toku nona mania mundullú kene omama walena oku pelemelé aku mele, penga nanga kongun tinjinindu nanga ungele piliikunu niku silsiliiku anduni kene yambuma nanga talapena sukundu oku mulungí.” nirim.
LUK 5:11 Kanu-kene eninga sip-sele numú-kéluna meku ulsu oku kene, sip-selenga mélema pali lipili munduku kelku Yesos lumbili puring.
LUK 5:12 ⸤Kolea Gallalli distrik sukundu lirim⸥ koleamanga tenga Yesos mulurum kene yi te kuru-kindí lakupa nomba pirimele omba Yesos kanupa kene mania molupa tamalu pepa yunu mawa tepa kene nimba mele: “Auliele, nunga numanale-ni ‘Nanga kangiele kaí lipili.’ nikunu pilíínu lem nu-ni na kapula tekunu kaí teani.” nirim kene
LUK 5:13 Yesos-ni yili kili-ni ambulupa kene yunundu nimba mele: “‘Nunga kangiele kaí lipili.’ nimbu piliiker akiliinga kaí lipili.” nirim kene enaliinga kuru-kindéle nomba kelepa kangiele kaí lirim.
LUK 5:14 Kanu-kene Yesos-ni yunu ung te tondulu mundupa nimba mele: “Nu-ni ya ulu tekerale yambu tilurindu kepe aima naa ni! Sumbi-sikunu pukunu Pulu Yili popu tunjuli yili nunga kangiele liiku ora sikunu, ‘Nanga kangiele alsupu kaí lipili molkur akiliinga.’ nikunu Moses-ni “Ti.” nimba ung-mani sirimele piliikunu liikunu tinindu “Pulu Yili popu toku kalku sai.” nirim mélale liikunu Pulu Yili popu tunjuli yilindu “Kalonjui.” niku yunu si. Pe yambuma-ni nu kanuku kene ‘Yu sika kangiele kaí lipili molemú.’ niku piliangi akiliinga niker mele isili-ui ti-pui. ⸤Aku-siku tiní kene yambuma-ni nu kanuku kis naa piliingí, nu alsuku we-yambuma molemelena kapula tiluna pukunu muluni.⸥” nirim.
LUK 5:15 Akiliinga-pe yunu-ni tirim mele anju-anju yambu pulele-ni piliiku kene yunu mulurumna sukundu-sukundu oku yunu temani-kaí topa nirimele piliingíndu oku, kuru turum yambuma yunu-ni ‘Enini tepa kaí tipili.’ niku uring kanupaliinga
LUK 5:16 yunu enini uringina mundupa kelepa kolea-waka tenga-lupa pupa Pulu Yili-kene popu topa ung nirim.
LUK 5:17 Walse Yesos yunu-ni yambuma ung-bo tonjupa mani sipa mulurum. Kuru tuli yambuma tepa kaí tili tondulale yu-kene pípili mulurum. Pulu Yili-ni tondulu kanili yunu sirim. Perisi-yi kanuma kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene, yunu ung-mani sirimuma piliiku muluringko. Yi kanuma, kolea Gallalli distrik sukundu lirim koleamanga muluringma kene, kolea Judia distrik sukundu lirim koleamanga muluringma kene, kolea-auli Jerusallem muluringma kene, Yesos mulurumna oku máku toku yunu ung-mani sirimuma piliiku muluring.
LUK 5:18 Yunu mulurumna yi mare-ni kimbu-ki kolupa pora sirim yi te taropola teku meku ungí uring akiliinga-pe yambu pulele lku keri-puluna si-si siku angiliiring kilia lku suku Yesos mulurumna nondupa meku pungí kupulanum te naa kanuku kene, lku-imuna meku ola puku kene Yesos mulurumna ⸤kuni lkuli tekisiku kene⸥ yili taropola pali moku toku mania munduring.
LUK 5:20 ‘Yesos-ni yi ili kapula tepa kaí temba.’ niku tondulu munduku piliiku kene yunu meku uring mele kanupa piliipa kene Yesos-ni yi kanilindu nimba mele: “Kangale, nunga numanuna ulu-pulu-kis tirinu pelemúma mania pupili, we kanupu konde tenjikur.” nirim.
LUK 5:21 Perisi-yima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene, Yesos-ni aku-sipa nirimele piliiku kene ⸤piliiku kis piliiku⸥ numanu kimbú siku kene, “Pulu Yili marake tekem yi ili yi naeye? Yambuma-ni ulu-pulu-kis telemelema nae-ni ‘Mania pupili, we kanupu konde tenjikur.’ kapula nimbáye? Pulu Yili-ni mindi kapula telemú.” niku enini piliiku numanu kimbú siring.
LUK 5:22 Kanu-kene Yesos-ni enini aku-siku numanu kimbú siku muluring mele piliipaliinga eninindu nimba mele: “Eni ⸤na-ni nikereliinga⸥ aku-siku nambimuna numanu kimbú sikimiliye?
LUK 5:23 Yi ilindu “Nunga ulu-pulu-kisma mania pupili, we kanupu konde tenjikur.” nimbú kene eni ulu te naa kanuku kene ‘We-we tepa nikem.’ niku piliingíye? Mola “Ola angiliikunu nunga kunungele liiku mekunu kimbu kambiliikunu andui.” nimbú kene yu ola angiliimbane mola naa angiliimbanje mokeringa lemba kapula kanuku kene ‘Aku-sipa mindili sipa nikem-nje?’ niku piliingíye?
LUK 5:24 Akiliinga-pe ‘ ‘Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili tondulu pelemále-ni ya ma-koleana yambumanga ulu-pulu-kisma “Mania pupili, kanupu konde tenjikur.” kapula nimbá.’ niku piliangi.’ nimbu ⸤aku-sipu nindu⸥.” nirim. Aku nimba kene kimbu-kima kolupa pora sili yilindu nimba mele: “Na-ni ‘Nu ola angiliikunu nunga kunungele liiku mekunu lkundu pui.’ niker.” nirim.
LUK 5:25 Aku nirim kene enini kanuku molangi yili sumbi-sipa ola angiliipa yunga kunungele liipa memba omba pena pupa kene Pulu Yili kape nilsiliipa lkundu purum.
LUK 5:26 ⸤Yunu aku tirim kanuku kene⸥ enini suru niku mini-wale munduku Pulu Yili-kene aima mundu-mong teku yunga bili paka tonjuku yu kape niku kene niku mele: “Oliu ulu wendu okum kanokumulu ili ulu aima te lupa lam.” niring.
LUK 5:27 Kanu-kene Yesos ⸤lkuli mundupa kelepa⸥ pena pupa kene, ku-moni-takis liirim yi te, yunga bili LLipai, ku-takis liipa mulurum kanupa kene yunundu “Na-kene wasie pambili lumbili ui.” nirim.
LUK 5:28 Kanu-kene LLipai yu ola angiliipa ku-takis mélema we lipili mundupa kelepa yu lumbili purum.
LUK 5:29 Penga LLipai-ni yunga lkuna Yesos-nga langi pulele kalunjurum. Akuna ku-takis liili yi pulele kene, we-yi mare kene, enini Yesos LLipai-sele kene wasie mania molku langi kanuma nuring.
LUK 5:30 Aku-siku tiring kanuku kene Perisi-yima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene, enini Yesos yunga lumbili anduli yimandu niku mele: “Eni ku-takis liili yima kene ulu-pulu-kisma tili yi wema kene eni wasie nambimuna langi nokomeleye?” niring.
LUK 5:31 Aku-siku niring piliipa kene Yesos-ni eninindu ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Kuru naa tolemú yambuma doktana naa pulimelé. Kuru tolemú yambuma mindi doktana pulimelé kanili.
LUK 5:32 Na-ni ‘Yambu sumbi-nílima na molumbuna wangi.’ nimbúndu naa urundu. Ulu-pulu-kis tili yambuma ⸤liipu tapunjupu⸥ eninindu ‘Eni ulu-pulu-kis telemelema kanuku kis piliiku numanu topele toku ⸤na molumbuna wangi⸥.’ nimbúndu urundu.” nirim.
LUK 5:33 ⸤Kanu-kene⸥ enini Yesos-ndu walsiku niku mele: “⸤No-Liinjili⸥ Jon lumbili andúlima kene, Perisi-yima lumbili andúlima kene, enini wale marenga langi mi toku naa noku Pulu Yili-kene popu toku mawa telemeláliinga-pe nu lumbili andúlima-ni aku-siku naa telemele, langi kene no kene we nolemele. ⸤Pe nu lumbili andúlima-ni telemele mele akili kapulaye⸥ ?” niring.
LUK 5:34 Aku-siku niring piliipa kene Yesos-ni pundu topa eninindu ⸤ung-eku te topa yu toku kunjingí kolumbaliinga ung te nimba kene⸥ nimba mele: “Ambu liimba yi te yunga pulu lelemú yima kene molemú kene enini numanu siku kene “Langi mi topu naa namili.” kapula ningíye? ⸤Kapula naa ningí.⸥
LUK 5:35 Pe mindi, ambu liimba yili enini mulungína oku wendu liingí kene ena kanumanga sika ⸤numanu kis panjiku⸥ langi naa nungíndu mi tungí. ⸤Isili-ui mólu.⸥” nirim.
LUK 5:36 Yesos-ni aku-sipa nimba kene, ⸤‘Ui Juda-yambuma-ni ulu tiring uluma kene penga ulu kona wendu okomale kene tiluna kapula naa pinglí mele akili aima piliangi.’ nimba⸥ ung-eku tale topa kene nimba mele: “Mulumbale ui te sungu nilimú kene oliu-ni mulumbale aima kona tenga te kopsupu liipu, sungu nilimáliinga naa topu tambululimulu kanili. Yambu te-ni aku-sipa topa tambulkanje mulumbale kanili nona panjilka kene mulumbale kona kupsiliele wallú pupa tang tepa kene mulumbale uiele alsupa kamu auli-tepa sungu nilka. Ulu te i-sipa meleko: Mulumbale uiele kene mulumbale kupsili konale tilu-sipa mólu, akiliinga kapula-kapula mólu.
LUK 5:37 Kung-memi kangiele-ni tili mingi ukundu tenga no-waen kona naa kolemulu kanili. Yambu te-ni mingi ukundu tenga no-waen kona te kolkanje no-waen kanili mingina sukundu molupa kene penga akolka kene mingi ukundu kanili naa akopa sungu nilka. Kanu-kene nole kepe mingele kepe kamu kis lelka.
LUK 5:38 Akiliinga no-waen kona kung-memi kangiele-ni tili mingi kona-na mindi kolemulu kanili.
LUK 5:39 Yi te-ni no-waen ukundu te nomba kene waen ukundu kanili nomba kaí piliipaliinga no-waen konánga waka naa kolemú.” nirim.
LUK 6:1 Walse, ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambat tenga, Yesos kene yu lumbili andúlima kene rais-wit puniemanga oku puring kene yu lumbili anduli yima-ni rais-wit mong mare nungíndu lkeku liiku kilu turing.
LUK 6:2 Aku-siku tiring kanuku kene Perisi-yima-ni Yesos yunundu niku mele: “Kána! ⸤Kóru molemulu⸥ ena-Sambateliinga ‘Kongun naa teai.’ nimba pelemú ung-manele nambimuna nunga lumbili anduli yima-ni ung-manele toku pula toku kene aku-siku tekemeleye?” niring.
LUK 6:3 Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Eni Pulu Yili-nga bukna sukundu ⸤anda-kolepa yi nuim king⸥ Depit-ni tirim mele nimba molemú temanele kanuku kene temaneliinga pulele naa piliilimiliye? Depit kene yunu-kene wasie puring yima kene enini engle-ni kolku kene,
LUK 6:4 Depit Pulu Yili mulurum sell-lkuna lkundu pupa, Pulu Yili-nga kumbi-kerina lirim pllawa kalúlima liipa nomba, yunu-kene wasie puring yima sirim nuringko kanili. Pllawa kaluli kanumandu Pulu Yili-ni ung-mani sipa kene nimba mele: “We-yambuma-ni aima naa nai. Pulu Yili popu tunjuli yima mindi nangi.” nirim ⸤ung-mani kanili topa pula turum⸥ kanili. ⸤Eni numanu tale nambimuna piliilimiliye? Depit yunu-ni ui aku-sipa tirim mele eni piliiku kis naa piliilimiláliinga, pe ekupu na lumbili anduli yima-ni tekemele mele akili kanuku kis naa-ko piliai.⸥” nirim.
LUK 6:5 “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni Sambat enama nokulemáliinga ⸤Sambat ena kene yambuma molku kunjingíndu tingí mele kapula nimbá kanili⸥.” nirim.
LUK 6:6 Penga walse, kóru mululi ena-Sambat tenga, Yesos omba Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna lkundu pupa kene ung-bo tonjupa mani sirim. Lku kanuna yi te mulurum, yunga ki-bokundu kamu kolupa kukurum.
LUK 6:7 Kanu-kene akuna muluring Perisi-yima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani siring yima kene, enini ‘Yesos-ni ulu te tepa kis-simba kene yu kot tenjimulú.’ niku ulu te tepa kis-simba te ⸤taki-taki koruku molku kene⸥ ‘⸤Kóru molemulu⸥ ena-Sambatele kene yu-ni yili tepa kaí tembanje.’ niku yunu lakuku kanuku muluring.
LUK 6:8 Enini numanale-ni piliiring akili piliipaliinga Yesos-ni ki kolupa kukurum yi kanilindu nimba mele: “Yambuma molemelena oku ola angiliui.” nirim kene yili yunu akuna omba ola angiliirim.
LUK 6:9 Kanu-kene Yesos-ni yimandu nimba mele: “Eni i-sipu walsipu piliiker. ‘Sambat ena kene ulu nambulka ulu te kapula temulúye? ‘Sambat enaliinga ung-manele-ni “Teai.” nilimú mele teamili.’ nimbu yambuma liipu tapunjumulú kene kapula mola yambuma tepu kis-simulú kene kapulaye? ‘Naa kolangi. Kona pangi.’ nimbu temulále kapula mola topu konjumulále mandaye?’ nimbuliinga walsiker.” nirim.
LUK 6:10 Aku-sipa enini walsipa kene yunu-ni enini pali nem-nemi nimba kanupa kene ki kukuli yi kanilindu nimba mele: “Nunga kili sunu si.” nirim kene yili-ni yunga kili sunu sirim kene ki kolupa kukurumele alsupa kamu kaí lirim.
LUK 6:11 Aku-sipa tirim kanuku kene arerembi lakuku kolku eni-enini anju-yandu tombulku niku mele: “Tepa kis-sikimeliinga yunu nambulka teamiliye?” niku muluring.
LUK 6:12 Penga walse sumbulsuli Yesos yunu Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu ma-pangi tenga ola pupa Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mulupili kolea tangurum.
LUK 6:13 Ipulam-ui yunu lumbili andúlimandu “Wai.” nimba kene ‘Eninga yi engkaki-rurepu nanga kongunale tenjangi liipu mundambu.’ nimba kene yi akuma makó topa kene eninindu nimba mele: “Eni ‘Nanga kongunale tenji-pangi.’ nimbuliinga liipu mundukur yima.” nirim.
LUK 6:14 ⸤Yi rurepu makó turum kanumanga bima i-sipa mele:⸥ Saimon (yunga bi te Pita) yunu kene, Pita angin Endru kene, Jemis kene, Jon kene, Pillip kene, Batollomiu kene,
LUK 6:15 Matyu kene, Tomas kene, Alpias-nga málu Jemis kene, “Oliu Juda-yambuma oliuliu gapman molamili.” niring talape-yi Saimon kene,
LUK 6:16 Jemis málu Judas kene, Judas-Iskeriot, Yesos penga liipa ele-túma sirim yili kene, ⸤yi akuma ‘nanga kongun tenji-pangi liipu mundukur.’ nimba makó turum yima⸥.
LUK 6:17 Kanu-kene yunu kene, yunu-ni “Nanga kongunale tenji-pangi.” nimba liipa mundurum yi kanuma kene, ma-pangina mania uring kene yunga lumbili anduring yambu pulele kene, kolea Judia distrik muluring yambu pulele kene, kolea-auli Jerusallem piring yambu pulele kene, numú-kusa kéluna lirim kolea-auli Taya kene Saidon-selenga piring yambu pulele, yambu akuma yunu mulurumna sukundu-sukundu oku liiku máku turing.
LUK 6:18 Yunu temani-kaí topa, ung-mani sipa tirimele piliingíndu uring kene, yunu-ni enini kuru turum yambuma ‘Tepa kaí tipili.’ niku uring. Eninga yambu mare numanuna kuru kis mulurumuma tepa kaí tirim-ko.
LUK 6:19 Kuru tuli yambuma tepa kaí tili tondulale yunu-kene pípili mulurumeliinga enini uringma pali ‘Yunu ambulumulú.’ niku yunu mulurumna nondupa-nondupa uring. Kanu-kene oku yunu ambuluring kene tondulu kanili-ni enini pali tepa kaí tirim.
LUK 6:20 Kanu-kene Yesos mania molupa yunga lumbili anduli yima olandu-sipa kanupa kene eninindu nimba mele: “Eni korupa pulimúma Pulu Yili eninga yi nuim kingele molupa eni nokulemáliinga eni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
LUK 6:21 “Eni ekupu engle tolemúma eni penga walse olu tembaliinga eni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele. “Eni ekupu kola telemelema eni penga walse tae tingéliinga eni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
LUK 6:22 “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili piliiku molemele yambuma, eni nanga yambuma molemeláliinga we-yambuma-ni eni-kene numanu kis panjiku, “Oliu molemuluna anjupa pai.” niku, enindu “Eni yambu kísima.” niku, niku kis-siku, eninga bima piliiku kis piliiku tingí kene eni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
LUK 6:23 “⸤Yambuma-ni eni aku-siku mele telemeláliinga⸥ eni mulú-koleana pungí kene kanuna ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni méle kalupa konjumbaliinga ⸤yambu kanuma-ni eni aku-siku teku kis-singí⸥ kene numanu lakuku siku, numanu aima kaí pípili molai. Yambuma-ni ekupu eni mindili silimele mele akili, aku-siku eni naa molangi kóru-ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku silsiliiku anduring yambuma we-yambuma-ni enini kepe mindili siringko kanili.
LUK 6:24 “Akiliinga-pe eni kamako lelemelema, ekupu eni molku konjuku numanu kaí pípili molemele mélema kórunga nosulimele, pe aku-siku naa mulungéliinga mindili noku molku kis-singí.
LUK 6:25 Eni ekupu olu telemú yambuma penga walse engle-ni kulungéliinga mindili noku molku kis-singí. Eni ekupu tae telemele yambuma penga walse eni kola tingéliinga mindili noku molku kis-singí.
LUK 6:26 We-yambuma-ni pali eni kape niku taki-taki enindu “Yambu kaíma.” ningí kene eni mindili noku molku kis-singí. Yambu kanuma-ni enindu ung kaíma niku kape ningí mele ui eni naa molangi kóru-ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirim ung te naa piliiku we gólu toku yambu niku siring yambumandu yambu imanga anda-kolepalima-ni ung kaíma aku-siku niringko. ⸤Pulu Yili-nga ungma sumbi-siku niring yambumandu kape naa niku mindili siring kanili.⸥” ⸤nirim.⸥
LUK 6:27 ⸤Aku-sipa nimba kene Yesos-ni we muluring yambumandu nimba mele:⸥ “⸤Akili na lumbili andúlimandu niker⸥ akiliinga-pe na-ni ung nikerele piliiku molemele yambuma, enindu ung te kene wasie niambu piliangiko. Eni eninga ele-tu yambuma numanu monjuku, eni-kene numanu kis panjilimele yambuma teku kaí teai.
LUK 6:28 Enindu ‘Yambu kísima kene molku kis-sangi.’ nilimele yambumandu anju munduku ‘Yambu kaíma kene molku konjangi.’ niai. Eni teku kis-silimele yambuma ‘Pulu Yili-ni membu sipa liipa tapunjupili.’ niku eni eninga popu toku mawa tenjai.
LUK 6:29 “Yambu te-ni nunga kumbi-keri ekendunga lkarauwa-ni tomba kene topele toku ‘Ekendunga kamu lkarauwa-ni tupili.’ ni. ‘Nunga wale-pakuli sulu kaiéle liimbú.’ nimbá yambale nunga wale-pakuliele kepe ‘pali we liipili.’ ni.
LUK 6:30 “Mélema si.” niku mawa tingí yambuma pali mélema we si. Nunga mélema we liimba yambalendu “Alsukunu nanu si.” ni naa niani.
LUK 6:31 “‘Yambuma-ni nu-kene teangi.’ niku piliillu mele, nu-ni anju yambuma aku-sikunu ti.
LUK 6:32 “Ulu-pulu-kis telemele yambuma kepe enini anju-yandu kondu kolemele kanili piliiku kene eni yandu kondu kolemele yambuma mindi kondu kulungéle kapula mólu. Eni kanuku kis piliilimili yambuma pali kondu kolai.
LUK 6:33 Ulu-pulu-kis telemele yambuma kepe enini anju-yandu kondu kolku teku konjulemele piliiku kene eni yandu kondu kolku teku konjulemele yambuma mindi teku kunjingéle kapula mólu. Eni teku kis-silimele yambuma pali teku konjai.
LUK 6:34 Ulu-pulu-kis telemele yambuma kepe enini anju-yandu pundu angnjiku, ‘Walse alsupu sukundu liimbu.’ niku pundu angnjilimele kanili piliiku kene, eni yandu pundu tolemele yambuma mindi pundu angnjingéle kapula mólu. Eni pundu naa tolemele yambuma pali pundu angnjangi.
LUK 6:35 “⸤Ulu-pulu-kis telemele yambuma enini anju-yandu telemele akili eni ulu te ola-kilia teangiko.⸥ Eni eninga ele-tu yambuma kepe kondu kolku, teku konjuku, pundu angnjiku, teangi. ‘Enini penga walse alsuku aku-siku yandu teai.’ ni naa niku, we teai. Aku-siku tingí kene Pulu Yili-nga kangambulama molku kene, yunu-ni eni méle pulele kalomba liingí. Pulu Yili yunu-ni mana-yambuma-kene aku-sipa mele tepa molemúko. Yunu teku kis-silimele yambuma kene, yunundu ‘Angke’ naa niku we molemele yambuma kene kanuma tepa konjulimú.
LUK 6:36 Eninga Lapa Pulu Yili teku kis-silimele yambuma kepe yunu aku-sipa kondu kolupa we tepa konjulimú mele eni teku kis-singí yambuma aku-siku kondu kolku teku konjai.” ⸤nirim⸥.
LUK 6:37 “Eni yambuma telemele uluma naa apurungí kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni ulu telemelema naa apurumbako. Eni anju yambuma-ni telemele mele apuruku kanuku kene “Teku kis-sikimili. Tekemele mele ⸤Pulu Yili-ni⸥ kanupa kis piliipili.” naa ningí kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni telemele mele apurupa kanupa kene “Teku kis-sikenu. Tekenu mele kanupu kis piliiker.” naa nimbáko. Yambuma-ni eni-kene teku kis-singí uluma ‘Mania pupili.’ niku kanuku konde tinjingí kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ eninga ulu-pulu-kisma ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimbako.
LUK 6:38 Eni yambuma penga kepe ‘Pundu naa tupili.’ niku mélema we singí kene yunu-ni eni aku-sipa we simbako. Mélema simbandu koltale naa simba; lakupa pulele simba. Eni anju singí kanupa kene eni yandu aku-sipa simbako.” nirim.
LUK 6:39 Yesos-ni eninindu ung-eku te topa sirimuko. Akili i-sipa mele: “Mong kis lili yi te-ni mong kis lili yi te kupulanum manda ki ambulupa memba pulkaye? Wasie-nele mai-angina kapula naa tolkaye?
LUK 6:40 Ung-bo tunjuliele-nga ungele piliiku mululi yambuma eninga ung-bo tunjuliele toku mania naa mundulimele. Ui ung-bo tonjupa mani simba ungma piliiku puku pora silimele kene penga mindi eninga ung-bo tunjuliele-kene wasie kapula-kapula mele molemele.
LUK 6:41 “Nu-ni angenanga mongselenga nurupalu te lelemú kanollu akiliinga-pe nunga mongselenga unji auli te lelemále naa kanollu akili nambimuna telluye?
LUK 6:42 Nunga mongselenga unji auli lelemále naa kanuku kene angenandu “Ang, nunga mongselenga nurupalu te lelemále wendu liinjambu.” nambi-sikunu nilluye? Topele-mapele tuli yambale, nu-ni nunga mongselenga lelemú unji auliele ui wendu liikunu kene penga kanuku kongnjukunu angenanga mongselenga lelemú nurupalale kapula wendu liinjani.” ⸤nirim.⸥
LUK 6:43 ⸤Kanu-kene Yesos-ni ung te wasie nimba kene ung-eku talse topa kene nimba mele:⸥ “Unji-kaiéle-ni mong kis te kapula naa tomba; unji kisele-ni mong kaí te kapula naa tombako.
LUK 6:44 Unji mong te kanuku kene mong turum unji kanili bi kapula silimele. ‘Ámu nambu.’ niku, takeme kapula olku toku naa nolkemela. Mola ‘Me te nambu.’ niku, silipú kapula meku naa nolkemela. Ámu lupako takeme lupako kanuku, me lupako silipú lupako kanolemele kanili.
LUK 6:45 Aku-sipa mele, yambu kaí te-ni yunga numanuna ulu kaí pelemúma telemú, akiliinga-pe yambu kis te-ni yunga numanuna ulu kis pelemúma telemú. Yambu te yunga numanuna pelemú ungma mindi kerina nilimú.” ⸤nirim.⸥
LUK 6:46 “Na-ni niliu ungma piliiku liiku naa teku kene eni nandu “Auliele” we nambimuna nilimeleye?” ⸤nimba kene penga yunu-ni ung-eku te wasie topa yambumandu nimba mele:⸥
LUK 6:47 “Nanga ung ima piliiku liiku tingí yambuma eni yi te molemú mele niambu:
LUK 6:48 Yi te yunu-ni yunga lkuli ‘Gi nimba angiliipili.’ nimba we ma kene okea kene ukupa wendu mundupa kene, akuna mania ku-polu tepa ola takurum. Lkuli aku-sipa takupa kunjurumeliinga penga no topa lkuli aima topa kalalu sipa tirim kene topa tekisi naa tekisipa gi nimba we angiliirim.
LUK 6:49 “Akiliinga-pe nanga ung ima piliiku liiku naa tingí yambuma eni yi te molemú mele niambu: Yi te yunga lkuli we ma tondulu naa púlina ola walu-sipa takurum. Penga no topa lku kanili walsekale topa kalalu sirim.” nirim.
LUK 7:1 Yambuma piliangi ung kanuma nimba pora sipa kene Yesos Kapeniam taon-na sukundu purum.
LUK 7:2 Akuna Rom-yambumanga ami-yi wan-andret nukurum yi tenga kendemande-yi te yunu aima numanu munjurumele kuru auli-tepa topa kene yunu kolumba lirim.
LUK 7:3 Ami-yi nuim kanili-ni Yesos urumele piliipaliinga yunu-ni Juda tápu-yi mare Yesos mulurumna liipa mundupa kene nimba mele: “Nanga kendemande-yili ⸤kuru auli-tepa túmeliinga⸥ oku tekunu kona li.” nirim.
LUK 7:4 Juda tápu-yi kanuma-ni Yesos mulurumna oku aku-siku niku tondulu munduku mawa tenjiku kene niku mele: “Kendemande-yi kolkumu ilinga ami-yi nuimele yunu aima yi kaiéle. ⸤Yunu Juda-yi te mólu⸥ akiliinga-pe oliu Juda-yambuma numanu monjupa, oliu máku topu Pulu Yili-nga ungele piliilimulu lkuli yunu-ni takunjurum akiliinga nu-ni yunu liiku tapunjunu lem kapula.” niring.
LUK 7:6 Aku-siku niring piliipaliinga Yesos enini kene yi kaniliinga lkuna pumba purum. Lku kanuna nondupa urum kene ami-yi nuim kanili-ni yunga pulu lelemú yambu mare Yesos urumna liipa mundurum oku kene yunundu niku mele: “Ami-yi nuimele-ni i-sipa mele nikem: “Auliele, na yi kisele mele moliu, nu nanga lkuna unéle kapula naa temba akiliinga nu mindili sikunu ya naa wani.
LUK 7:7 Nu molluna na yi kisele kapula naa ombúko nimbu piliindu. Na yi te-ni kepe nokupa molemú, yunga ungele piliipu liipu teliu. Na-ni kepe ami-yi mare nokupu moliu. Yi kanumanga te-ndu “Pui.” niliu kene yunu pulimú. Mola te-ndu “Ui.” niliu kene yunu olemú. Mola nanga kongun tinjili kendemande-yambu te-ndu “I-sikunu ti.” niliu kene yunu aku-sipa telemú kanili. Aku-sipako, nu-ni ung te we niní kene nanga kendemande⸤-yi⸥li we kona pupili akiliinga nu-ni ungele we ni.” nikem.” niring.
LUK 7:9 Yesos-ni Rom-ami yi-nuimele-ni nimba mundurum akili piliipaliinga yunu numanu pulele liipa mundupa kene yunu lumbili uringele yambumandu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Isrel-yambumanga talapena ulsukundu mululi yi ili-ni na ungele-ni mindi kapula temba mele “Sika” nimba tondulu mundupa piliilimú mele koleamanga pali, Isrel-koleana sukundu kepe, yambu tiluri-ni kepe aku-siku piliiring mele aima naa kanurundu. Yunu-ni ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliilimú mele aima ola-kilia.” niker.” nirim.
LUK 7:10 Aku-sipa nirim piliiku kene ami-yi nuimele-ni Yesos mulurumna liipa mundurum yi kanuma ami-yi kaniliinga lkuna yandu oku kene kendemande-yili kona purum kanuring.
LUK 7:11 Yesos kolea Nen taon-ndu purum, yunga lumbili andúlima kene yambu pulele wasie puring.
LUK 7:12 Yunu kolea Nen pala keri-puluna nondupa purum kene yi te kulurumele ónu tingíndu taropola teku meku ulsu pungí uring. Kulurum yi kanili yunga anum lapaselenga miringli komulayele, pe te lupa naa meangli lapa kulurum. Penga yunga anum ambu-wayele we mulupili yunga kangale kulurumko. Kang kanili ónu tingíndu yambu pulele anum kene tapú toku puring.
LUK 7:13 Auliele-ni ambale kanupa kene aima kondu kolupa yunundu “Kola naa ti.” nirim.
LUK 7:14 Kanu-kene yunu yambu-taropolana nondupa omba taropolale ambulupaliinga, miring yi kanuma we meku angiliangi yunu-ni nimba mele: “Kang yili, ola mului.” nirim.
LUK 7:15 Kanu-kene yi kulurumele ola molupa yunu ung nirim. Kanu-kene Yesos-ni yi kulurumele liipa yili yunga anum yunu sirim.
LUK 7:16 Yesos-ni aku-sipa tirimeliinga yambuma-ni mundu-mong teku kene niku mele: “Pulu Yili-nga ung “Ninjui.” nimba, nimba silimú ungma piliipa yambuma nimba sili yi-auli te oliu molemuluna wendu um lam.” niku Pulu Yili yunga bili paka tonjuku kene niku mele: “Pulu Yili yunga yambuma molemelena omba liipa tapunjum.” niring.
LUK 7:17 Yesos-ni tirim ilinga temanele kolea Judia distrik pali kene Judia ulsukundu kolea lupa-lupamanga pali anju-anju purum piliiring.
LUK 7:18 Yesos-ni tirim akili Jon yunu lumbili andúlima-ni yunundu niku siring kene yunu-ni yunga lumbili andúlimanga tale “Yandu wale.” nimba kene Yesos mulurumna elsele liipa mundupa nimba mele:
LUK 7:19 “⸤Pulu Yili-ni oliu nokupa konjumba yi te⸥ “liipu mundumbu.” nimba, nimba panjurum yili ‘Ombá.’ nimbu nokupu molemulu kanili nu mola te lupa ombále nokupu molamiliye?” nirim.
LUK 7:20 Yi kanusele-ni Yesos mulurumna okulu yunundu nikulu mele: “No-Liinjili Jon-ni olsu liipa mundupa kene nimba mele: “⸤Pulu Yili-ni oliu nokupa konjumba yi te⸥ “liipu mundumbu.” nimba, nimba panjurum yili ‘Ombá.’ nimbu nokupu molemulu kanili nu mola te-lupa ombá nokupu molamiliye?” nim.” niringli.
LUK 7:21 Aku-siku walsiku piliikulu kene ena-mong tenga ⸤we kanuku angiliangli⸥ Yesos-ni kuru lupa-lupa turum yambuma kene, numanuna kuru mulurum yambuma kene, mong kis lirim yambu pulele kene, tepa kaí tepa mulurum kanuringli.
LUK 7:22 Penga Yesos-ni elselendu pundu topa kene nimba mele: “Else-ni ya kanokumbele mele kepe piliikimbili mele kepe Jon-ndu niku si-pale. Mong kis lili yambuma mongale-ni kanuku, kimbu kis lili yambuma kapula anduku, kuru-laká núlima bo-kangi angiliipa, kum sílima kumele-ni ung piliiku, kolupa lílima lomburuku ola molemeleko, korupa púlima temani-kaiéle topu siliu piliilimiliko kanili. Aku-siku Jon-ndu niku si-pale.
LUK 7:23 Na kanuku kene ‘Yunu sika yi kanili molemú.’ niku tondulu munduku piliiku kene, alsuku numanu tale naa panjiku mulungí yambuma Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.” nirim.
LUK 7:24 Jon-ni liipa mundurum yisele kelku nendu puringli kene Yesos-ni alsupa yambu pulele máku toku muluringmandu Jon-ndu nimba mele: “⸤Kolea-wakana Jon no liinjipa mulurum kene⸥ eni kolea-waka kanuna nambulka kanungí puringiye? Lkepanie-sindí mele popuremi-ni topa lop-lope tenjipa mulurum te kanungí puringiye? ⸤Jon yunu aku-sipa mele te mólu kanili.⸥
LUK 7:25 ⸤Taki-taki kanolemele mele kanungí naa puring lem⸥ ulu nambulka te kanungíndu puringiye? Yi te mulumbale aima kaíma pakupa mulurum kanungí puringiye? Akili móluko. Yambu kamako molku, méle pulele nosuku, mulumbale aima kaíma pakolemelema yi nuim kingimanga lkuna mendepulu molemele kanili.
LUK 7:26 “⸤Aku-sili yi te kanungí naa puring lem⸥ Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba sili yi te kanungí puringiye? Akili sika akiliinga-pe na-ni enindu nimbu siker: “Jon yunu sika Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa nimba sili yi te akiliinga-pe yunu aku-sili yi we te mólu.” niker.
LUK 7:27 Aku niker yi kanilindu Pulu Yili-nga bukna sukundu molemú ung te i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yili-ni yunga Málalendu nimba mele:⸥ “Piliai! Nanga ung ninjimba yili na-ni nu puni kupulanum-na yunu kumbi-lepu liipu mundukur. Yunu-ni nunga kupulanumele akisinjimba.” nirim.’ ung kanili bukna molemú.
LUK 7:28 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ui mana mania muluring yambumanga te ⸤No-Liinjili⸥ Jon kene kapula mólu. Jon ola-kilia mele. Akiliinga-pe ekupu ena konale wendu okum. Ena kanili Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambumanga te aima bi naa molupa aima korupa puli yambale ola-kilia; Jon yunu mania-kilia. ⸤Ui muluring yambuma mania-kilia mele; ekupu na ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingéliinga numanu kaí pemba yambuma ola-kilia.⸥” niker.” nirim.
LUK 7:29 Yesos-ni aku-sipa nirim piliiku kene we-yambuma kene ku-moni-takis liiring yima kene Yesos-ni Jon-ndu nirim ungele piliiku kaí piliiku Pulu Yili kape niring. Yambu kanuma-ni ui ⸤No-Liinjili⸥ Jon-ni nirim ungele piliiku kaí piliiku kene enini ulu-pulu-kis tiringma liiku bulu siku, numanu topele toku ‘Oliu Jon-ni no liinjipili.’ niku no liiring.
LUK 7:30 Akiliinga-pe Perisi-yi kanuma kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku kungnjuring yi kanuma kene, enini ‘Pulu Yili-ni Jon naa liipa mundurum.’ niku piliiku kene, Pulu Yili-ni “Yambumanga liipu tapunjupu tembu.” nirim ungele piliiku kis piliiku liiku bulu siku kene penga ‘Jon-ni oliu no naa liinjipili.’ niku no naa liiring.
LUK 7:31 Kanu-kene Yesos-ni ung te wasie nimba mele: “Ekupu ma-koleana molemele yambuma nambulka méle te kene enini manda lepu nimbúnje? ⸤Enini molemele mele i-sipu nimbu sambu:⸥
LUK 7:32 Enini yambuma máku tolemele koleana kangambulama pepi pereku molemele mele. Kangambula kanumanga mare-ni ne anju molemele kangambula mare ⸤kene wasie pepi pereku mulungí kupulanum te koruku kelku kene⸥ eninindu walsiku kene niku mele: “Konana nímulu kene eni ‘Wasie konana niamili.’ naa niku “Mólu.” níngi. Penga kelepu kola tímulu kene eni ‘Wasie kola teamili.’ ni naa níngi. ⸤Wasie pepi perepu molomulú kupulanum te mólu lam.⸥” nilimele. ⸤Ekupu molemele yambuma eni kangambula kanuma mele molemele.⸥
LUK 7:33 ⸤Na kene No-Liinjili Jon kene olsu-ni nilimbulu ungma eni piliiku kis piliilimili; telembulu mele kanuku kis piliilimiliko⸥. Jon omba kene langi kene no-waen kene naa nomba mulurum kene ⸤kanuku kis piliiku kene⸥ niku mele: “Yunga numanuna kuru te molemú.” niring.
LUK 7:34 Penga Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili omba langi kene no-waen kene nurum kene ⸤kanuku kis-ko piliiku kene⸥ niku mele: “Yunu langi pulele nomba kis piliipa, no-waen pulele nomba kelep topa telemú yili. Yunu ku-moni-takis liili yi kanuma kene, ulu-pulu-kis telemele yambu wema kene ‘Yunu kene pulu lipili kene wasie tapú topu molamili.’ nimba telemú.” nilimeleko. ⸤Eni aku-siku Jon kanuku kis-ko piliilimili. Na kanuku kis-ko piliilimili.⸥
LUK 7:35 Akiliinga-pe piliipa kungnjuli ulu-pulele Pulu Yili-kene pelemú-na yunga kangambulama-ni pali yunu-ni telemú melemandu ‘Papu telemú.’ ningí.” nirim.
LUK 7:36 Walse, Perisi-yi te-ni Yesos-ndu “Langi wasie nambili ui.” nirim kene yunga lkuna lkundu pupa akuna langi poluna nondupa polu tenga mania mulurum kene
LUK 7:37 kolea kanuna mulurum ambu ulu-pulu-kis tili te-ni Yesos yunu Perisi-yi kaniliinga lkuna lkundu langi nomba mulurumele piliipa kene, yunu kopungu-wel aima kaí te mingi pali liipa akuna memba pupa kene
LUK 7:38 Yesos mulurumna bulkundu kimbuna nondupa kola tepa angiliipa kene, penga Yesos yunga kimbusele kola-monguma-ni lumaye tonjupa, penga ambale yunga pengi-lapisale liipa kimbu kanusele kulu tonjupa, kimbusele kanglupa, kopungu-wel memba urum kanili-ni kimbuna kopungu kanjunjurum.
LUK 7:39 Lku pulu yi Perisi-yi ⸤Saimon⸥ kanili yunu-ni ambale-ni aku-sipa tirimele kanupa kene yunu numanale-ni piliipaliinga ‘Yi ili aima sika Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimú ungma piliilimú yi te molkanje ambu yunu ambulkum ili molemú mele kene ulu-kis telemú mele kene kapula piliipaliinga “Na naa ambolkunu, oku wendu pui.” nilka.’ nimba piliirim.
LUK 7:40 Yesos-ni ⸤Saimon⸥ numanale-ni piliirim mele piliipaliinga yunundu nimba mele: “Saimon, nu ung te niambu.” nirim kene Saimon-ni pundu topa kene nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, kapula, ni.” nirim.
LUK 7:41 ⸤Aku-sipa nirim kene Yesos-ni yunundu temani te topa nimba mele:⸥ “Yi te-ni yi tale ku-moni pundu angnjipa sirim. Yi te paip-tausen kina mele sipa, yi te paip-anderet kina mele sirim.
LUK 7:42 Penga elsele wasie pundu kapula naa tunjuringli kene yi pundu sirim yi kanili-ni pundusele we mundupa kelepa “Ulu te mólu. Temba nomba tipili.” nirim. Aku-sipa nirimaliinga yiselenga nae-ni yunu numanu lakupa munjurum niku piliikunuye?” nimba Yesos-ni Perisi-yilindu aku-sipa nimba walsurum.
LUK 7:43 ⸤Perisi-yi⸥ Saimon kanili-ni yunundu pundu topa nimba mele: “Pundu auli angnjirim yili, nimbu piliiker.” nirim kene Yesos-ni “Sumbi-siku nikinu.” nirim.
LUK 7:44 Kanu-kene Yesos-ni topele topa ambu kanili angiliirimna kanupaliinga Saimon-ndu nimba mele: “Ambu ili kána! Na nunga lkuna lkundu úndu kene ⸤oliu Isrel-yambuma-ni yi-poning koela olemú kene telemulu mele⸥ nu-ni nandu aku-sikunu naa tinu. Nu-ni “Kimbu lumaye tui.” niku no naa kulkunu sinu akiliinga-pe ambu ili-ni nanga kimbusele yunga kola-monguma-ni lumaye tonjupa, yunga pengi-lapisale liipa nanga kimbusele kulu tunjum.
LUK 7:45 Na úndu kene nu-ni na naa kanglunu akiliinga-pe ambu ili-ni na úndu kene kepe yandupa ekupu kepe nanga kimbusele kanglupa molemú.
LUK 7:46 Na úndu kene nu-ni nanga pengína kopungu-wel liiku kopungu naa kanjunjunu akiliinga-pe ambu ili-ni nanga kimbusele kopungu-wel kaí te-ni kopungu kanjunjumu.
LUK 7:47 Yunu-ni ulu-pulu-kis pulele tirim-ma ⸤Pulu Yili-ni⸥ “Mania pupili. Kanupu konde tenjikur.” nimu-na mania púmeliinga na numanu auli-tepa monjupa kene aku-sipa tímu. Akiliinga-pe ulu-pulu-kis koltale mindi telemú yambale yunga tirim mele ‘Mania pupili, kanupu konde tenjikur.’ nimbá yili kanu yambale-ni numanu layesele monjumbako.” nirim.
LUK 7:48 Yi Saimon-ndu aku-sipa nimba pora sipa kene ambalendu nimba mele: “Nunga numanuna ulu-pulu-kis tirinu pelemúma mania pupili, kanupu konde tenjikur.” nirim.
LUK 7:49 Aku-sipa nirim piliiku kene yu-kene langi noku muluring yambuma yunu-ni nirim mele piliiku kis piliiku kene enini anju-yandu tombulku niku mele: “Yambuma-ni ulu-pulu-kis telemelema yi ili-ni “Mania pupili, kanupu konde tenjikur.” nikem yili yunu yi naeye? ⸤‘Na Pulu Yili.’ nimba piliipaliinga nikem-nje?⸥” niring.
LUK 7:50 Kanu-kene Yesos-ni ambalendu kamu nimba mele: “Na-ni nu ulu-pulu-kis tirinu mele ‘ ‘Omba wendu pupili.’ kapula nimbú.’ niku piliikunu úneliinga na-ni sika aku-sipu kapula liipu tapunjupu tepu liiker akiliinga nu numanu waengu nipili mololsiliikunu pui.” nirim.
LUK 8:1 Kanu-kene penga Yesos pupa, kolea-aulima kene kelúma kene akumanga andupa kene, Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba temani-kaiéle topa silsiliipa, yambuma ung-mani silsiliipa andurum. Yu lumbili anduli yi rurepu kene
LUK 8:2 ambu mare kene yunu wasie anduring. Ambu kanumanga mare ui kuru topa, mare ui kuru eninga numanuna pirim kene Yesos-ni enini pali tepa kaí tirim. Te, kolea Makdalla ambu Maria, ui yunga numanuna kuru angere yupuku-guli muluringmandu Yesos-ni “Oku wendu pai.” nirim kene oku wendu puring.
LUK 8:3 Te, ambu Joana, Susa min. Susa yunu kolea Gallalli distrik yi nuim king Erot-nga lku tápu-yili. Te, ambu Susana. Enini kene we-ambu pulele kene Yesos nukuring. Ambu kanuma-ni eninga ku-moni nusuringma liikuliinga Yesos kene yu lumbili andúlima kene eninga langi kene mélema taropu toku liiku siku nukuring.
LUK 8:4 Kanu-kene Yesos mulurumna kolea lupa-lupamanga muluring yambu aima pulele sukundu-sukundu oku, liiku máku turing kene yunu-ni eninindu ung-eku te topa kene nimba mele:
LUK 8:5 “Yi te-ni rais-wit boma puniena andupa tanda sirim. Tanda silsiliipa andurum kene bo mare kupulanum-na mania purum, kanuma yambuma-ni kimbele-ni kambiliiring; mare kerama-ni oku liiku nuringko.
LUK 8:6 Bo mare ku-mulú pirimna mania pupa kene akuna no naa mulurum kilia mulie topa ola omba walsekale kulurum.
LUK 8:7 Bo mare kumbulu-sirkambu mele mulurumna mania purum, sirkambu melale ola omba wit-boma topa nurumeliinga omba kaí naa tepa ⸤mong te naa turum⸥.
LUK 8:8 Bo mare ma kaína mania purum-ma ola omba mong kaíma topa, mong tokapu angere mele turum.” ⸤nirim.⸥ ⸤Aku-sipa nimba kene⸥ “Yambu kum-peú lelemúma-ni ung ili piliai.” nirim.
LUK 8:9 ⸤Yesos-ni aku-sipa nirim kene⸥ yu lumbili andúlima-ni yunundu niku mele: “Ung-eku akiliinga pulele nikunu si.” niring.
LUK 8:10 Kanu-kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma kene mélema kene nokulemáliinga ulu-pulu ui yunu piliirim ulu-pulu kanuma ‘Eni ekupu ⸤na lumbili olemele yambuma⸥ piliangi.’ nimba kene eni ‘Ung-ekumanga puluma piliangi.’ nimbaliinga eni nimba sikem. Akiliinga-pe we-yambuma ungma nimbu simbundu ung-eku mindi topu siliu. ⸤Pulu Yili-ni Asayanga kerina nimba mele:⸥ ‘Enini mongale-ni kanuku kene kanuku bi naa silimele; kumele-ni piliiku kene piliiku bi naa silimele.’ nirim akiliinga we-yambumandu ung-eku mindi toliu.” nirim.
LUK 8:11 Aku-sipa nimbaliinga yunu-ni nimba mele: “Ung-eku akiliinga pulele i-sipa mele: “Langi-bo tanda sirim kanuma Pulu Yili-nga ungele.
LUK 8:12 Bo mare kupulanum-na mania purum-ma yambu mare aku-sílima molemele. Enini ungele piliilimili kene penga ⸤kurumanga nuim⸥ depollale omba ‘Ung akili kamu tondulu munduku pilííngi lem Pulu Yili-ni enini tepa liipa, kupulanum kísina wendu liimba kene kapula mólu.’ nimbaliinga ung tanda sílima numanuna omba pelemúma wendu liilimú.
LUK 8:13 Bo mare tanda sirim-ma ku pirimna mania purum-ma yambu mare aku-sílima molemele. Enini ungele piliiku kene numanu siku piliiku liilimele. Akiliinga-pe enini pulkanu naa munduku kene ungele layesele mindi piliiku molemele. Penga enini numanuna buni temba kene mola ⸤Seten omba⸥ manda lepa kundi-ka temba kene, enini piliilimili ungele munduku kelelemele.
LUK 8:14 Bo mare tanda sirim-ma kumbulu-sirkambu mele kanili mulurumna mania purum-ma yambu mare aku-sílima molemele. Enini ungele piliiku kene penga kupulanum-na pungí kene numanuna buni telemú bunima kene, méle pulele nosulimele mélema kene ya ma-koleana uluma teku numanu singí uluma kene, kanu-sili ulu mare wendu omba ung kanili topa nolemú kene ungele-ni ulu te naa tepa langi-mong kamu naa tolemú.
LUK 8:15 Bo mare tanda sirim-ma ma kaína mania purum-ma, yambu mare aku-sílima molemele. Enini eninga numanu kaí pípili molku ungele piliiku kene ung kanili kamu liiku tondulu munduku piliiku kene, tondulu pupili molemele kene bo kanuma-ni langi-mong ⸤pulele⸥ tolemú.” ⸤nirim.⸥
LUK 8:16 ⸤Yesos-ni eninindu ung-eku te wasie topa nimba mele:⸥ “Yambuma-ni tepi-llam kanduku kene mingina sukundu naa monjuku polu maniakundu naa nosulimele. ‘Yambu lkuna ungíma lkuna sukundu pa tipili kolea kanangi.’ niku polu tenga ola nosulimele.
LUK 8:17 Aku-sipa mele, ekupu mo tolemú mélema penga walse mokeringa lemba, yambuma-ni kanungí; ekupu panda topa lelemú mélema penga walse pa temba kene yambuma-ni méle kanuma kanuku bi singí.
LUK 8:18 “Aku-sipa temba akiliinga eni ung piliilimili akili mimi-siku piliai. Pulu Yili-nga ung-sikale piliiku liiku molemele yambuma aima lakupa ungma nimba simba piliingí. Penga aima pulele piliingí. Akiliinga-pe ung naa piliiku molemele yambuma enini layesele piliilimili ungele kepe wendu liimba.” nirim.
LUK 8:19 Walse Yesos lku tenga sukundu mulurum kene yunga anumele kene anginipili kene yunu kanungíndu uring. Akuna yambu pulele si-si siku muluringeliinga yunu mulurumna nondupa kapula ungí kupulanum te naa lirim kilia
LUK 8:20 ⸤ung te niku munduring kene⸥ yambuma-ni yunundu niku mele: “Aminie kene angenali kene nu kanungíndu oku pena angiliimili.” niring.
LUK 8:21 Yesos-ni eninindu pundu topa kene nimba mele: “Pulu Yili-nga ungele piliiku liiku kene telemele yambuma nanga anumele kene nanga anginipili molemele.” nirim.
LUK 8:22 Walse, Yesos kene yu lumbili andúlima kene enini nona anduli sip tenga sukundu puring kene yu-ni eninindu nimba mele: “No-numú nekendu pamulu.” nirim kene akuna pungí puring.
LUK 8:23 Sipna pungí puring kene Yesos yu uru pirim. Yu uru pípili popuremi auli te no-numúna turum. Aku tirim kene ⸤numéle apsipa ola omba kene⸥ no-sipna sukundu-sukundu omba peka topa kene sipele memba nona mania pumba tirim kene enini no wangingí tiring.
LUK 8:24 Kanu-kene yunu uru pirimna puku toku makinjiku kene niku mele: “Yi-Nuimele, Yi-Nuimele, oliu no wangkumulu.” niring kene yu makiliipa kene popuremale kene no apsipa ola urum numéle kene ung-mura sirim. Kanu-kene popuremale topa kelepa, numéle lope naa tepa we lirim.
LUK 8:25 Kanu-kene yu-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “‘⸤Pulu Yili-ni oliu nokumba.’ niku⸥ tondulu munduku naa piliikimiliye?” nirim. ⸤Yu-ni tirim mele kanuku kene⸥ yima-ni mundu-mong teku mini-wale munduku kene anju-yandu enini tombulku kene niku mele: “Apa! Yi ili naenje? Popuremale-ni kepe no-numéle-ni kepe yu-ni elselendu “Teale.” nikem ungele piliiku liikulu kelkembele.” niring.
LUK 8:26 Kanu-kene no-numúna nekendu puku kolea Gerasa puring. No-numú yakundu kolea Gallalli, numú nekendu kolea Gerasa kanili.
LUK 8:27 Akuna uring kene Yesos sipna wendu omba no-kéluna angiliirim kene kolea kanuna yi te yunu mulurumna urum. Yi kanili kuru pulele yunga numanuna muluringeliinga mulumbale te kepe naa talupa, giu-gau andupa, lku tenga naa pepa, yambu ónu-koleana pepa andupa mulurum.
LUK 8:28 Kurale-ni yi kanili taki-taki liirim kilia yambuma-ni ka-sen-ni yunga kimbu-kima ka toku yunu nokuku muluring akiliinga-pe ka-senuma topa sungu-mangu sirim kene penga kurale-ni kolea-wakana yunu memba purum. Yi kanili-ni Yesos kanupa kene ke nimba yunu angiliirimna mania molupa tamalu pepa tondulu mundupa kene nimba mele: “Yesos, Pulu Yi Aima Auli Olandupaliinga Málale, na-kene nambulka ulu te tinindu únuye? “Na aima mindili liikunu naa si.” nimbu mawa teker.” nirim. ⸤Yu koela ombá urum kene⸥ Yesos-ni ui nimba mele: “Kurale, yi ilinga numanuna oku wendu pui.” nirim mele piliipaliinga yili-ni aku-sipa “Mindili liikunu naa si.” nimba mawa tirim.
LUK 8:30 Aku-sipa nirim kene Yesos-ni yi kanilindu walsipa kene nimba mele: “Nunga bili naeye?” nirim kene yili yunga numanuna kuru pulele muluringeliinga piliipa kene “Nanga bili Aima Pulele.” nirim.
LUK 8:31 Kuru pulele kanuma-ni wale pulele Yesos mawa teku kene niku mele: “Oliu ‘oku wendu pai.’ nikunu toku makurukunu “⸤Ma-kolea ili munduku kelku⸥ Pulu Yili-ni takara toku wara-peú aima lepa mindi pupa pora naa nilimú wara-peúna ⸤oliunga yi-nuim Seten walse liipa mundumba⸥ wara-peú kanuna pai.” ni naa ni.” niku mawa tiring.
LUK 8:32 Akuna ma-pangi tenga bo-kung pulele im noku muluring kanuku kene Yesos mawa teku kene niku mele: “Oliu ⸤toku makuruku kene⸥ ‘Ne kungmanga sukundu molu-pai.’ ni.” niring kene yu-ni “Kapula, akuna pai.” nirim.
LUK 8:33 Aku-sipa nirim kene kuruma yi kaniliinga numanuna wendu oku kene kung akuna muluringmanga numanuna puku muluring kanu-kene kung kanuma kelep toku lkisiku puku kopuna puka toku no-numúna suku puku no wanguring.
LUK 8:34 Ulu akuma wendu urum-na kanuku kene kung tápu-teku muluring yi kanuma takara toku puku kene, kolea-aulina muluring yambuma kene, kolea-kelúmanga muluring yambuma kene, ulu akuma wendu urum akili temani toku silsiliiku puring.
LUK 8:35 Temani kanili piliiring yambuma ‘Ulu wendu um mele kanumulú.’ niku wendu puku Yesos mulurumna oku kene ui kuru pulele numanuna molku oku wendu puring yili mulumbale talupa, numanu-bo pirim-na Yesos mulurumna nondupa mania mulurum kanuku kene enini mundu-mong tiring.
LUK 8:36 Yesos-ni tirim mele mongale-ni kanuring yambuma-ni penga uring yambuma niku siring. Kuru pulele numanuna muluring yilinga numanuna kuruma oku wendu puring kene yili yunu numanu-bo pirim-na mulurum akili mele niku siring.
LUK 8:37 Kanu-kene kolea Gerasa yambuma pali aima mini-wale munduku kene Yesos mawa teku kene niku mele: “Oliunga koleana naa molkunu kelkunu pui.” niring kene yunu kelepa pumbandu nona anduli sipna sukundu purum.
LUK 8:38 ⸤Yu pumba tirim kanupaliinga⸥ kuru pulele numanuna ui molku wendu puring yili-ni yunundu nimba mele: “Wasie pambulu.” nimba mawa tirim. Akiliinga-pe Yesos-ni “Mólu.” nimba yundu nimba mele:
LUK 8:39 “Nu lkundu pukunu Pulu Yili-ni nu lakupa tepa kaí tímu mele nunga yambuma nikunu si-pui.” nirim. Yesos-ni aku-sipa nirim-na piliipa kene yi kanili pupa kolea-aulina sukundu muluring yambuma pali Yesos-ni yu-kene lakupa tepa kaí tirim mele nimba sirim.
LUK 8:40 Kanu-kene Yesos yunu ⸤lumbili andúlima kene⸥ no-numú yakundu urum kene yunu ‘Ombá.’ niku liiku máku toku nokuku muluring yambuma-ni “Nu papu okonu.” niku numanu siring.
LUK 8:41 Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku te nukurum yi te, yunga bili Jairas, Yesos mulurumna urum. Kanu-kene yunu Yesos-nga kimbuna nondupa omba mania molupa tamalu pepa yunundu mawa tepa kene nimba mele: “Nanga lkuna wasie pambili ui.” nirim. Yili yunga ambulale, yunga limin tiluele mindi, yunu punie engkaki-rurepu mele omba purum ambula kanili, kuru aima lakupa turumeliinga yunu nondupa kolumba lirim-na ⸤yili-ni Yesos aku-sipa mawa tirim⸥. Kanu-kene Yesos lku kanuna pumba purum kene yambu pulele liiku máku toku yunu liiku poku teku si-si siku wasie puring.
LUK 8:43 ⸤Yambu wasie puring kanumanga⸥ ambu te yunga ku-puku turum enama pora naa nirim. Yu ku-puku mindi tupili punie engkaki-rurepu omba purum. Yu doktamanga yunga kurale ‘Pora nipili.’ nimba andupa, yunga ku-moni pali enini sirim akiliinga-pe kuru kanili pora naa nirim.
LUK 8:44 Ambu kanili Yesos pumba purum kene bulkundu pupa, yunga wale-pakuleliinga pundele ambulurum kene enaliinga yunga kuru kanili pora nirim.
LUK 8:45 Aku-sipa tirim kene Yesos-ni nimba mele: “Nae-ni na ambulúmuye?” nirim. Enini pali “Na mólu.” niring kene ⸤yu lumbili anduli yi⸥ Pita-ni yunundu nimba mele: “Yi-Nuimele, yambu pulele nu angiliikununa nondupa-nondupa oku liiku poku teku si-si siku angiliikimele akili.” nirim.
LUK 8:46 Akiliinga-pe Yesos-ni alsupa nimba mele: “Na yambu liipu tapunjuliu tondulu mare nanga kangina omba wendu pukumu-na piliipuliinga yambu te-ni na ambulúmelendu niker.” nirim.
LUK 8:47 Aku-sipa nirim piliipaliinga ambale yunu mo tomba mele naa lirim, yunu tirim mele Yesos piliipa mulurum piliipa kene yunga kimbu-kima pur-puru nipili Yesos mulurumna omba mania molupa tamalu pepa kene, yambuma piliiku angiliangi yunu-ni ‘Kuru pora nipili.’ nimba omba Yesos ambulurum kene walsekale kaí lirim akili mele nimba para sirim kene
LUK 8:48 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nanga ambulale, ‘Nu kapula tepa kaí temba.’ nikunu tondulu mundukunu pilíínu ulu kanili-ni nu kaí lekenu. Numanu waengu nipili molani pui.” nirim.
LUK 8:49 Yesos-ni ambalendu aku-sipa nimba mulurum kene, yi te, yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku nukuli yi ⸤Jairas⸥ nga lkuna molupa kene omba ⸤Jairas-ndu⸥ nimba mele: “Nunga ambulale kolupa pora símu. Ung-Bo Tunjuliele ‘Mindili nupili.’ niku we naa meku wani.” nirim.
LUK 8:50 Akiliinga-pe yunu-ni nirim mele akili piliipaliinga Yesos-ni ⸤lku nukuli yi kanilindu⸥ nimba mele: “Mini-wale naa mundui. Nunga ambulale na-ni ‘Kapula liipa tapunjumba.’ nikunu tondulu mundukunu piliikunu muluni kene yunu kapula kona pumba.” nirim.
LUK 8:51 Kanu-kene Yesos yilinga lkuna omba kene lkuna sukundu yambu pulele ambula kulurumele kondu niku kola teku muluring kanupaliinga eninindu nimba mele: “Ambulale kulú naa kulum. We uru mindi pelemú akiliinga eni kola naa teai.” nirim. Akiliinga-pe yunu sika kolupa pora sirimele piliiku kene yunu-ni “We uru pelemú.” nirimaliinga enini yunga ung-taka tonjuku tae tinjiring. Penga yunu ⸤ambulaliinga suluminana⸥ sukundu pumba purum kene ‘We-yambuma pali naa oku anju pai.’ nimbaliinga Pita kene, Jon kene, Jemis kene, ambula kaniliinga anum lapasele kene “Eni mindi wasie pamili wai.” nimba ⸤ambula ónale lirim⸥ suluminana enini memba purum.
LUK 8:54 Pupa kene ambulaliinga kili ambulupa yunundu walsipa kene nimba mele: “Ambulale, nu ola mului.” nirim kene
LUK 8:55 yunga mulunga purum kanili alsupa sukundu urum kene ambula kanili walsekale ola mulurum. Kanu-kene Yesos-ni ⸤anumundu⸥ nimba mele: “Ambulale langi mare liikunu si.” nirim.
LUK 8:56 Yunu-ni tirim mele akili kanukulu kene ambulaliinga anum lapasele elsele aima mini-wale munduringlieliinga-pe yunu-ni elselendu tondulu mundupa nimba mele: “Ulu teker ili yambu tilurindu kepe anju pukulu aima naa niku sale.” nirim.
LUK 9:1 Walse Yesos-ni yu lumbili anduli yi engkaki-rurepundu “Yandu wai.” nimba kene, enini yambumanga numanuna kuru molemúma “Oku wendu pai.” niku toku makurungí tondulale sipa kene, yambu kuru túlima ‘Kaí molangi.’ ningí tondulale sirim.
LUK 9:2 Aku-sipa tepa kene eninindu nimba mele: “Eni puku, Pulu Yili omba yi nuim kingele molumba temani-kaiéle yambuma toku silsiliiku anduku, kuru túlima teku kaí telsiliiku pai.
LUK 9:3 “Pungíndu, mélema naa meku we pai. Apulu-mingi kepe, méle-wale kepe, keri-langi kepe, ku-moni kepe, wale-pakuli tale kepe naa meku we pai.
LUK 9:4 “Penga kolea tenga sukundu puku kene akuna mulungí teku lku tiluringa lkundu puku kene akuna mindi peku molku kene penga kolea akili munduku kelku pai. ⸤Lku tenga puku tenga puku naa teai. Tiluringa mindi keri-langi noku peai.⸥
LUK 9:5 Kolea marenga suku pungí kene kolea pulu yambuma-ni “Papu úngi. Wasie piamili wai.” ni naa niku enini ung ningíma piliiku naa lííngi lem kolea kanuna yambu kísima munduku kelku pungí teku kene eni liiku su singéliinga kolea kanuna yambuma ‘Kamu molku kis-sangi! Pulu Yili-ni enini liipa naa tapunjumba akili piliangi.’ niku kolea kanumanga ma eninga kimbuna angiliimbama tanda siku munduku pai.” nirim.
LUK 9:6 Aku-sipa nirim kene yi kanuma puku, koleamanga anduku, Pulu Yili-nga temani-kaiéle toku silsiliiku, kuru turum yambuma teku kaí telsiliiku, telsiliiku anduring.
LUK 9:7 Kolea Gallalli distrik nukurum yi nuim king Erot-ni Yesos-ni tirim mele temani turing piliipaliinga, ‘Yi ili naenje?’ nimba piliipa sundurum. Yambu mare-ni niku mele: “Yi ili ⸤No-Liinjili⸥ Jon ⸤talku kulurum kanili⸥ lomburupa ola molupa um-nje.” niku muluring. Mare-ni niku mele: “⸤Pulu Yili-ni ui kona we mulupili olandu liirim yi⸥ Illaija alsupa omba molemú.” niku muluring. Mare-ni niku mele: “Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi kóru-ui molku kuluringmanga yi te lomburupa ola molupa urum.” niku muluring.
LUK 9:9 ⸤Yi nuim king⸥ Erot-ni ⸤Yesos-ni tirim mele temani turing⸥ piliipa kene nimba mele: “⸤No-Liinjili⸥ Jon ‘yunga pengale wendu pupili.’ nimbu numi kari lirindu-na yu kulurum akiliinga-pe ulu-tondulu lupa-lupa telemú piliiliu yi ili yunu naenje?” nirim. Aku-sipa nimba kene “Yi Yesos ili kanulkanje kapula!” nimba mulurum.
LUK 9:10 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima yu mulurumna kelku yandu oku kene ulu tiringma yunu temani toku siring. Kanu-kene yi kanuma liipa memba pupa ‘Tenga oliuliu molamili.’ nimbaliinga enini Besaida taon-na memba purum.
LUK 9:11 Akiliinga-pe enini akuna puring kene yambu aima pulele piliikuliinga yunu purumna lumbili aeleku puring. We-yambuma uring kanupaliinga Yesos-ni eninindu “Papu úngi.” nimba kene enini Pulu Yili omba yi nuim kingele molumba temani-kaiéle topa sipa, eninga yambu kuru turum-ma ‘Kaí molangi.’ nimba enini tepa kaí tirim.
LUK 9:12 Penga ipinjali ena pumba tirim kene yu lumbili anduli yi rurepu yunu mulurumna oku yunundu niku mele: “Kolea ilinga yambu te naa pelemelé akiliinga ya máku toku molemele yambuma ‘Puku kolea marenga keri-langi taropu toku liiku noku pe-pangi.’ ni.” niring.
LUK 9:13 Aku-siku niring kene Yesos-ni lumbili anduli yimandu nimba mele: “Eni-enini yambuma langi mare liiku sai.” nirim. Enini yunundu niku mele: “Ya langi mare au-sipa naa lelemú. Pllawa kaluli wallú angere te-guli kene oma kaluli tale kene, langi talse aku-sele mindi lelemú. Mola nu-ni ‘Oliu kolea tenga puku yambu imanga langi taropu toku liinji-pamili.’ niku nikinuye?” niku walsiring.
LUK 9:14 (Yambu kanuma koltale mólu, yi paip-tausen mele akuna muluring.) Kanu-kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Yambumandu ‘eni tokapu tale-tale niku mania molangi.’ niai.” nirim kene
LUK 9:15 enini aku-siku yambumandu niring kene yambuma ungele piliiku liiku aku-siku mania muluring.
LUK 9:16 Kanu-kene Yesos-ni pllawa kaluli angere te-guli kene oma tale kene liipa kene mulú-koleana olandu-sipa kanupa ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angke” nimbaliinga langi kanuka ambulupa puku topa yu lumbili andúlima moke tepa sipa kene “Anju yambuma sai.” nirim, ⸤enini yambuma moke teku siring⸥.
LUK 9:17 Enini pali langi kanuma nuring kene olu tirim. Penga yu lumbili anduli yima-ni langi kakena lirim-ma liiku máku toku wale-basket engkaki-rurepu toku peka siring.
LUK 9:18 Walse, Yesos yunu Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mulurum kene yu lumbili anduli yi wasie muluringmandu walsipa kene nimba mele: “Yambuma-ni na bi leku nae nilimeleye?” nirim.
LUK 9:19 Enini yunundu pundu toku niku mele: “Mare-ni “Nu No-Liinjili Jon ⸤kulurum kanili alsupa lomburupa ola molemále⸥.” niku piliilimili; mare-ni “Nu ⸤Pulu Yili-ni ui kona mulupili olandu liirim yi⸥ Illaija alsupa omba molemú.” niku piliilimili; mare-ni “Nu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te ui kulurum kanili lomburupa ola molemú.” niku piliilimili.” niring.
LUK 9:20 ⸤Aku-siku niring kene⸥ Yesos-ni eninindu walsipaliinga nimba mele: “⸤We-yambuma-ni aku-siku nilimele⸥ akiliinga-pe eni-enini na nae nilimeleye?” nimba walsurum. Pita-ni pundu topa nimba mele: “Nu Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele.” nirim.
LUK 9:21 Pita-ni aku-sipa nirim piliipaliinga Yesos-ni eninindu tondulu mundupa nimba mele: “Na moliu mele ⸤Pita-ni ekupu nikemele⸥ eni anju yambu tilurindu kepe ⸤isili-ui⸥ aima naa niku sai!” nirim.
LUK 9:22 ⸤Nimbaliinga⸥ yu-ni ⸤yu-kene wendu ombá mele⸥ enini nimba sipa kene nimba mele: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili sika mindili pulele nombá. Juda-yambuma nokolemele tápu-yima kene, Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuli yima kene, enini ⸤niku mele: “Yunu Pulu Yili-ni naa liipa mundurum. Yunu Pulu Yili-nga Málale naa molemú.” niku⸥ yunu úngulu siku, liiku bulu siku yunu toku kunjingí. Yunu toku kunjingí kolumba kene kongun tale omba pumba kene yupuku-sipaliinga Pulu Yili-ni yunundu ‘Lomburuku ola mului.’ nimbá.” nirim.
LUK 9:23 Kanu-kene Yesos-ni akuna liiku máku toku muluring yambumandu pali nimba mele: “Yambu te-ni ‘Yu lumbili pumbú.’ nimba kene yunu-ni taki-taki yunga numanale-ni piliilimú melemanga ‘Topu mania mundambu.’ nimba, yambuma unji-perana peku mindili noku kolemele mele yu-ni unji-pera mele koma lembandu ‘Na yu lumbili pupu kene mindili nundu lem kapulako; kulundu lem kapulako.’ nimba kene na lumbili upili. We naa upili.
LUK 9:24 Yambu te-ni ma-koleana yunga kona molupa naa kululi ulu-pulele ambulumba temba kene yu kolupa kene sika molupa kis-sipa mindi pumba. Akiliinga-pe yambu te-ni na numanu monjupa kene nanga kongunale “Tenjambu.” nimba temba kene yunu kolupa kene yu kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele sika kanupa liimba.
LUK 9:25 ⸤Akili nambimuna nikerye?⸥ Yambu te-ni ma-koleana mélema pali yunu liipa nosulka kene yunga minéle pali Pulu Yili naa molumba koleana pupa mindili nomba molupa kis-silkanje méle kanuma-ni yambu kanili nambi-sipa tepa liilkanje? Manda tepa naa liilkale.
LUK 9:26 “Nanga yambu mare we-yambuma kene molkuliinga niku mele: “Oliu Yesos-nga ungma piliipu liipu, yunu lumbili andupu molemulu mele akili we-yambuma-ni naa piliangi.” niku kene, na kiyang niku lumbili andolemele yambuma eni-kene ulu te penga wendu ombá akili nimbu sambu: Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili penga Lapanga tondulu talang puliele kene ⸤mulú-koleana⸥ angkella kake tílima kene ⸤mania⸥ ombá temba kene, we-yambu kanuma mulungína yunga yambuma mokeringa mulungéliinga we-yambuma mulungína kanuku kene yunu ui naa upili ‘Oliu yunga yambuma molemulu akili we-yambuma-ni naa piliangi.’ niku pipili kolku mo toku mulungí yambuma yu-ni liipa wekundu kanupa, “Na moliuna naa wai.” nimbáko.” ⸤nirim.⸥
LUK 9:27 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni ya angiliikimilimanga mare ui kulú naa kolangi Pulu Yili yi nuim kingele omba molupa kolea nokumbandu ombá kanungí.” niker.” nirim.
LUK 9:28 Yesos-ni ⸤yu lumbili anduli yimandu aku-sipa nimba sirim kene⸥ penga kóru te omba purum kene Pita kene, Jemis kene, Jon kene, enini liipa memba pupa “Pulu Yili-kene popu topu ung niambu wasie pamili wai.” nimbaliinga ma-pangina enini liipa memba ola purum.
LUK 9:29 Yunu-ni akuna Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mulupili yunga kumbi-kerale te-lupa-mele tepa angiliirim, yu pakurum mulumbalema ena tondulu topa yambumanga mongma takele telemú mele aku-sipa kake tirim.
LUK 9:30 Yunu aku-sipa mulupili, ⸤Juda-yambumanga kórunga-ui muluringli yi-auli tale,⸥ Moses kene Illaija-sele, okulu talang purum-na oku angiliirim elsele Yesos kene enini Yesos kolea-auli Jerusallem akuna Pulu Yili-ni yunundu ‘Ti.’ nirim mele kolumba akili niku muluring.
LUK 9:32 ⸤Yesos uinga Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mulurum kene⸥ Pita kene, wasie akuna muluring yisele kene, enini enimbu topa uru ombá tirim akiliinga-pe, penga enini suru niku numanu-bo pirim-na molkuliinga Yesos yunga kangiele te-lupa-mele tepa angiliirim-na mulurum mele akili kepe, yunga tondulale talang purum mele kepe, yunu kene angiliiringli yisele kene wasie kanuring.
LUK 9:33 Kanu-kene yi akusele punglí puringli kene Pita-ni Yesos-ndu nimba mele: “Yi Nuimele, oliu ya molkumulale kaí lam. Oliu-ni lku-takaé yupuku takunjamili. Te nunga, te Moses-nga, te Illaija-nga takunjamili.” nirim. (Akiliinga-pe nirim mele ⸤mundu-mong lakupa kolupa kene⸥ yunu-ni nimbá mele naa piliipa ungele walu-sipa nirim.)
LUK 9:34 Pita-ni aku-sipa nimba mulupili kupa te omba enini panda turum. Kupana sukundu puring kene enini mini-wale munduring.
LUK 9:35 Kupa turumuna sukundu ung te wendu omba kene nimba mele: “Yi ili nanga Málale. Na-ni ⸤‘Eninga’ nimbu⸥ yunu makó topu liipu mundurundu. Yunu-ni ung nimbáma piliiku liai.” nirim.
LUK 9:36 Ung akili nimba kilirim kene Yesos yunu mindi mulurum kanuring. Enini aku-siku kanuring mele anju yambu te-ndu naa niku siring, yambu te naa piliirim.
LUK 9:37 Ulsulam-uikundu, ⸤Yesos kene yu lumbili anduli yi yupuku kene⸥ enini ma-pangina mandu ungí uring kene yambu pulele-ni yunu liingí uring.
LUK 9:38 Yambu uringimanga yi te-ni Yesos-ndu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, ‘Nanga kangale, yu nanga kang tiluele mindi, kondu kolkunu liikunu tapunjui.’ nimbuliinga mawa teker.
LUK 9:39 Yunga numanuna kuru te pelemále-ni yunu liipa mindili sipa tolemú kene kangale-ni ke nimba, kuru-kopari topa kene apapu memba molemú. Yunu aku-sipa mele taki-taki telemú akiliinga kangale yunga kangima pang-mangi telemúko.
LUK 9:40 Nu lumbili anduli yimandu temani akili topu sipu enini kuru kanili ‘Toku makurangi.’ nimbu mawa tindeliinga-pe enini kapula naa tíngi.” nirim.
LUK 9:41 ⸤Aku-sipa nirim-na⸥ piliipa kene Yesos-ni ⸤yambuma ung-mura sipa kene⸥ nimba mele: “Ekupu molemele yambuma eni ⸤‘Pulu Yili-ni uluma sika kapula temba.’ niku⸥ tondulu munduku naa piliilimili. Eni numanu karaye tepa pili yambuma, na eni-kene molupu, wale nambi-sili molupu mani sipu ulu mare liipu ora simbu kene mimi-siku piliingíye? ⸤Na eni-kene enembu tokum.⸥” nimbaliinga penga yi kanilindu nimba mele: “Nunga kangale na moliuna meku ui.” nirim.
LUK 9:42 Memba ombá urum kene kuru kanili-ni kang kanili topa liipa kapá lepa mundurum yu turum kene Yesos-ni kurale ung-mura sipa kangale tepa kaí tepaliinga lapa sirim.
LUK 9:43 Aku-sipa tirim kanuku kene yambuma Pulu Yili-nga tondulale numanale-ni piliikuliinga mini-wale munduring. Yunu-ni tirim mele akili enini suru niku mini-wale munduku muluring kene Yesos-ni yunga lumbili anduli yimandu nimba mele:
LUK 9:44 “Ya niker akili piliiku kongnjai. Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤ka siku kene toku kunjingí⸥ yima anju singí.” nirim.
LUK 9:45 Akiliinga-pe yunu-ni nirim ungele piliiku sunduku kene ‘Ung ilinga pulele nambulkanje, naa piliikumulu.’ niring akiliinga-pe “Nambulka niku nikinuye?” niku yunu walsiku piliingíndu pipili kolku naa walsiring. Pulu Yili-ni ‘Enini ung kaniliinga pulele isili-ui naa piliangi.’ nimbaliinga tirim kanili.
LUK 9:46 ⸤Walse Yesos lumbili anduli yima-ni⸥ eni-enini anju-yandu tombulku nikuliinga niku mele: “Oliunga yi nae aima olandupa molemúye?” niring.
LUK 9:47 Enini numanale-ni piliiring akili piliipa kene, Yesos-ni kangambula kelú te liipa ⸤Yesos-yu⸥ mulurumna nondupa monjupa kene
LUK 9:48 eninindu nimba mele: “Yambu te-ni ‘Na Auliele-nga yambale moliu.’ nimbaliinga kangambula ili liipa tapunjumba yambu kanili-ni temba kaniliinga na liipa tapunjumbako. Kanu-kene na liipa tapunjumba yambale-ni na liipa mundurum yili liipa tapunjumbako. Eninga yi te-ni ‘Nanga bili ola naa mulupili.’ nimba, ‘Yi tenga lupa bili ola mulupili.’ nilimú yili yu eninga aima olandupa molumbáliinga ⸤aku-sipa ulele pemba⸥.” nirim.
LUK 9:49 Yesos lumbili anduli yi Jon-ni Yesos-ndu nimba mele: “Yi-Nuimele, oliu kanúmulu, yi te-ni nunga bili lepa kuru mare yambumanga numanuna mulúngima “Oku wendu pai.” nimba topa makurupa mulúm kanúmulu. Kanupu kene yunu oliu-kene wasie tapú-topu naa andolemulaliinga yundu “Nu aku-sikunu naa ti.” nímulu.” nirim.
LUK 9:50 Aku-sipa nirim-na piliipa kene Yesos-ni yundu ⸤yi kanili-ni tirim ulelendu⸥ nimba mele: “Yambu te oliu-kene ele-tu naa molemú yambale oliunga ele-lkeramale molemú akiliinga eni yunundu “Mólu.” naa niai.” nirim.
LUK 9:51 Kanu-kene Yesos kolea-auli Jerusallem yunu kolupaliinga penga mulú-koleana olandu pumba enale nondupa wendu urumele piliipaliinga numanu tondulu mundupa ‘Jerusallem pumbú.’ nimba kene pumba purum.
LUK 9:52 Yu lumbili anduli yi mare liipa mundupaliinga nimba mele: “Ekupu sumbulsuli kolea Sameria-nga taon nondupa lemba tenga piamilieliinga eni akuna puku oliu pemulu lku te koruku liangi pai.” nirim kene puku kururing.
LUK 9:53 Akiliinga-pe Sameria-yambu kanuma ⸤enini kene Isrel-yambuma kene anju-yandu numanu kis panjiku muluringeliinga⸥ yunu Jerusallem pumba purum kanuku kene enini “Mólu, ya kapula naa pingí.” niring.
LUK 9:54 Aku-siku niring kanuku kene yu lumbili anduli yi Jemis kene Jon-seleni yunundu nikulu mele: “Auliele, ‘olsu-ni ‘Mulú-koleana tepi wendu omba Sameria-yambu ima nomba kunjupili.’ niambili.’ niku piliikunuye?” niku walsiringli.
LUK 9:55 Akiliinga-pe yunu topele topa elsele kanupa ung-mura sipa “Akili nikulu kis-sikimbili.” nirim kene
LUK 9:56 enini kolea tenga puku pi-puring.
LUK 9:57 Enini kupulanum-na pungí puring kene yi te omba Yesos-ndu nimba mele: “Nu puni koleamanga pali na lumbili ombú.” nirim kanu-kene
LUK 9:58 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Piliiyo! Owa-takarama lku pelemelémanga pelemelé; kerama eninga mi takolemelemanga pelemelé; akiliinga-pe Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-nga pelemú kolea te naa lelemú ⸤akiliinga, nu ‘Yunu lumbili pupu kene kapula naa molumbu.’ niku piliikuliinga lumbili ui. We naa ui.⸥” nirim.
LUK 9:59 Kanu-kene yunu-ni yi te-ndu nimba mele: “Na-kene wasie pambili lumbili ui.” nirim kanu-kene yi kanili-ni yunundu pundu topa kene nimba mele: “Auliele, ⸤nu kamu lumbili wambu aramele-pe⸥ ui pupu nanga lápale-kene molambu. Penga yunu kolumba kene angnjipu panjipuliinga nu lumbili ombú.” nirim.
LUK 9:60 Akiliinga-pe Yesos-ni yunundu ⸤ung-eku topa⸥ alsupa nimba mele: “Yambu kulúlima enini yambu kulungíma ónu teangi. Nu ‘Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba temani-kaiéle yambuma piliangi.’ niku toku silsiliikunu andui.” nirim.
LUK 9:61 Kanu-kene yi te-ni yunundu nimba mele: “Auliele, nu lumbili ombáliinga-pe ui pupu nanga yambuma kondu kolupu ‘Molai.’ nimbu kene penga nu lumbili wambu.” nirim kene
LUK 9:62 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Na ‘Lumbili ombú.’ nimba omba kene nondupa enimbu kolumba yambale Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba kolealiinga kongunale kapula naa tenjimba.” nirim.
LUK 10:1 Kanu-kene Yesos ⸤kolea-auli Jerusallem-ndu pumba pupaliinga,⸥ yu pumba purum kolea marenga yi mare kumbi-lepa liipa mundurum. Yunu-ni yi tokapu yupuku makó topa yi tale-tale nimba liipa mundupa kene
LUK 10:2 enini-kene ⸤ung-eku mele te topa⸥ nimba mele: “Puniena langi pulele tepa-topa pelemú akiliinga-pe langi kanuma puku liiku nusingí yambu koltale akiliinga Punie Pulu Yili-ni ‘Langi kanuma liiku nusingí kongunale puku tingí yambuma puniena liipa mundupili.’ niku yu-kene mawa teai.
LUK 10:3 Eni liipu mundukur yima eni sipsip melema, yambu owa-takara auli kísima-ni sipsip topa nolemú akili mele yambuma molemelena liipu mundukur. ⸤Nanga ungele anduku niku singí kene ungele piliiku kis piliikuliinga yambuma-ni eni mindili liiku singí.⸥
LUK 10:4 Pungí tekuliinga, wale-tapima kepe, ku-moni kepe, méle-walema kepe, kimbu-su ⸤alowa teku munjingí⸥ ma kepe aima naa meku we pai. Kupulanum-na puku kene yambuma kanuku eninindu ung te naa nikuliinga we pai.
LUK 10:5 “Kolea tenga-lupa sukundu puku kene akuna mulungíndu lku tiluringa puku pekuliinga ui lku pulu yambu kanumandu niku mele: “Eni numanu kaí pípili molangi.” niai.
LUK 10:6 Aku-siku ningí kene lku kanuna ‘Numanu kaí pípili molambu.’ nimbá yambu te mulúm lem yunu numanu kaí pípili molumba. Mola aku-siku ningí kene lku kanuna ‘Numanu kaí pípili molambu.’ nimbá yambu te naa mulúm lem eni akuna ‘Pangi.’ nimbu liipu mundukur yi kanuma eni-enini numanu kaí pepa buni te naa pípili mulungí.
LUK 10:7 Kongun telemú yili yunu méle papu kalemele akiliinga pungí lkuna peku, lku pulu yili-ni keri-langi simbama nai. Lku tenga puku tenga puku naa teai. Lku tiluna mindi keri-langi noku peai.
LUK 10:8 “Kolea tenga-lupa sukundu puku kene kolea pulu yambu kanuma-ni enindu “Papu úngi. Oliu-kene wasie molamili wai.” níngi lem eni keri-langi singíma noku,
LUK 10:9 akuna kuru tomba yambuma teku kaí teku, eninindu niku mele: “Pulu Yili omba yi nuim kingele molupa oliu nokumba enale enini-kene nondupa ombá.” niai.
LUK 10:10 “Mola kolea tenga sukundu puku kene kolea pulu yambu kanuma-ni enindu “Eni nambimuna úngiye?” niku, “Wasie piamili wai.” ni naa níngi lem ⸤kolea kanili munduku kelku pungíndu⸥ kupulanum-na puku angiliiku kene yambumandu niku mele:
LUK 10:11 “Enini oliu liiku su síngeliinga kamu molku kis-sangi! ‘Pulu Yili-ni enini liipa naa tapunjumba akili lakuku piliangi!’ nimbu, oliunga kimbuna ya kolealiinga kingpana angiliikim-ma kepe tanda sipu mundupu pukumulu.” niai. ‘Akili piliangi.’ niku aku-siku niku kene penga ung te kene wasie eninindu kamu niku mele: “⸤Enini lip-lipi tamili piliai.⸥ Pulu Yili omba yi nuim kingele molupa yambuma nokumba enale nondupa ombá.” niai.
LUK 10:12 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Kot enale wendu ombá kene kolea-auli Sodom ⸤yambuma ui ulu-pulu-kis pulele sika tiring akiliinga-pe⸥ eninga kot laye-mele pemba. Akiliinga-pe yambu ili ⸤enindu “Wasie molamili wai.” ni naa niku, eninga ung piliiku naa liingí yambuma,⸥ kot enale wendu ombá kene eninga kot auli-mele te pemba.” niker.” nirim.
LUK 10:13 “Kolea Korasin kene Besaida taon ⸤akuselenga molemele yambuma⸥ mindili noku aima molku kis-singí. Kolea kanuselenga sukundu ulu-tondulu pulele tirindu ⸤akiliinga-pe akuna molemele yambuma numanu topele naa tolemele⸥. Kolea-auli Taya kene Saidon-selenga sukundu ulu-tondulu mare naa tirindu akiliinga-pe kolea kanuselenga sukundu na-ni ulu-tondulu mare aku-sipu telka kanolkemelanje kolea kanuselenga ⸤yambuma-ni⸥ enini ulu-pulu-kis telemelema kórunga munduku kelku, liiku bulu siku, numanu topele tolkemela.
LUK 10:14 ⸤Akiliinga,⸥ kot enale wendu ombá kene kolea-auli Taya kene Saidon kanuselenga ⸤yambuma ulu-pulu-kis sika telemeláliinga⸥ eninga kot laye-mele pemba. Akiliinga-pe eni kolea Korasin kene Besaida-selenga ⸤yambuma na-ni ulu-tonduluma tirindu mele kanukuliinga numanu topele naa turingeliinga⸥ kot enale wendu ombá kene eninga kot auli te mele pemba.
LUK 10:15 “Kapeniam taon ⸤yambuma eni⸥ ‘Mulú-koleana pupu molomulú.’ niku piliikimiliye? Akili kapula mólu. ⸤Eni nanga ungma taki-taki piliilimili akiliinga-pe numanu topele naa tolemeláliinga⸥ eni kolea-kísina puku mulungí.” ⸤nirim.⸥
LUK 10:16 ⸤Aku-sipa nimba kene yunu-ni liipa mundumba tirim yimandu ung te wasie nimba mele:⸥ “Eni ung ningíma piliipa liimba yambale-ni na-ni ung niliu ungele piliipa liimbako. Eni ung ningíma naa piliipa ‘Oliu kene wasie molamili.’ naa nimbá temba yambale-ni na-kene ‘Wasie naa molambili.’ nimbáko. Nandu ‘Wasie naa molambili.’ nimbá yambale-ni na ma-koleana liipa mundurum yi kanilindu ‘Wasie naa molambili.’ nimbáko.” nirim. ⸤Yesos-ni aku nimba pora sipa kene ‘Yunga kongunale tenji-pai.’ nimba enini liipa mundurum.⸥
LUK 10:17 ⸤Walse⸥ Yesos-ni liipa mundurum yi tokapu yupuku yunu mulurumna aima numanu siku yandu oku kene enini yunundu niku mele: “Auliele, oliu-ni nunga bili lepuliinga kuruma kepe oliu-ni ung nirimuluma piliiku liiku tiring.” niring.
LUK 10:18 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Aku-siku telsiliiku anduring kene ⸤kurumanga nuim⸥ Seten kolea-kariyapa mele tepaliinga, topa ⸤mana⸥ mania mundurum na-ni kanurundu.
LUK 10:19 Piliai! Eni tondulu te sirindu. Yambu nomba kunjuli wambiye-kalta mola karoma mele akuma eni naa kanuku kambiliingí kene méle akuma-ni eni nanga yambuma ‘Ulu te naa tipili.’ nimbu tondulu kanili eni sirindu. Oliu-kene ele-tu ⸤kuru Seten⸥ yunu sika tondulu pulimú akiliinga-pe eni tondulu sirindu kaniliinga yunu-ni eni ulu te kapula naa temba.
LUK 10:20 Akiliinga-pe aku-sipu nikereliinga numanu naa siku, kuruma eninga ungele piliiku liiku telemeláliinga numanu naa siku; ⸤Pulu Yili-ni⸥ mulú-koleana ⸤molupa⸥ eninga bima topa munjurumeliinga numanu siku molai.” nirim.
LUK 10:21 Yesos-ni Pulu Yili-nga Mini Kake Tiliele kene numanu lakupa sipaliinga Pulu Yili-ndu nimba mele: “Tata, Mulú-Masele Nokukunu Mollu Yi-Nuimele, na-ni nu-kene “Angke” niker. ‘Oliu piliipa kungnjuli pelemú. Oliu oliuliu ungmanga puluma pali piliipu kongnjulimulu.’ niku piliilimili yambuma enini na-ni teliu ulumanga pulele ‘Naa piliangi.’ nikunu naa niku sirinu. Yambu kangambula-pame ⸤mele⸥ molku, na-ni niliu ungma kum leku molemele yambuma mindi na-ni teliu ulumanga pulele ‘Piliangi.’ nikunu, enini niku sirinu kaniliinga nu kape nimbu “Papu tirinu.” niker. Sika Tata, nu-ni ‘aku-sipa wendu ombá kene numanu simbu.’ niku aku-sikunu tirineliinga ⸤aku-sipa wendu okum.⸥” nirim.
LUK 10:22 ⸤Pulu Yili-ndu aku-sipa nimbaliinga alsupa yambu muluring yambumandu nimba mele:⸥ “Mélema pali Tata-ni na sirim. Yambu te-ni Málale aima sika molemú akili piliipa kanupa bi silimú yambu te mólu; lápale-ni mindi yunu kanupa bi silimú. Yambu te-ni Lapa aima sika molemú mele piliipa kanupa bi silimú yambu te naa molemú. Málale-ni mindi kanupa bi silimú; Málale-ni ‘Lapa liipu ora sambu.’ nimbá yambuma enini Lapa kanuku bi singíko.” nirim.
LUK 10:23 Kanu-kene yu lumbili anduli yi kanuma eni-enini muluringna pupa ‘Enini mindi piliangi.’ nimba eninindu nimba mele: “Eni mongale-ni kanolemele mélema kene uluma kanolemele yambuma eni Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku kaí teangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
LUK 10:24 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ui muluring yambuma, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi kanuma kene, yi nuim kingima kene, yambu pulele kanuma ekupu eni mongale-ni kanuku molemele mélema kene uluma kene kanungíndu “Kanámuluka!” niku muluring akiliinga-pe naa kanuring. Eni ekupu kumele-ni ung piliiku molemele mélema piliingíndu “Piliámuluka!” niku muluring akiliinga-pe naa piliiring.” niker.” nirim.
LUK 10:25 Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliipa kunjurum yi te-ni ‘Yu-ni nimba kis-simbanje manda lepu piliambu.’ nimba Yesos-ndu walsipa piliipa kene nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, na nambulka tembu kene kona molupu konjupu mindi puli ulu-pulele liimbuye?” nirim.
LUK 10:26 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Pulu Yili-nga ung-manima Moses-ni bukna turum molemúma kanukuliinga nambulka nimba molemú niku kanolluye?” nirim.
LUK 10:27 Yili-ni pundu topa kene nimba mele: “Pulu Yili-nga ung-manima-ni nimba mele: ‘Eninga numanuma kene, eninga minima kene, eninga tonduluma kene, eninga piliipa kungnjúlima kene, akuma-ni eni Auli Yawe eninga Pulu Yili mindi tondulu munduku numanu monjai.’ nimba pepa, ‘Eni-enini lupa-lupa numanu monjuku eninga kangiele eni-enini kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko pulu lelemú yambuma numanu monjuku nokuku molai.’ nimba molemú.” nirim.
LUK 10:28 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu aima sika nikinele. Nu aku-sikunu tinu lem molupa mindi puli kupulanum-na puni.” nirim.
LUK 10:29 Akiliinga-pe Pulu Yili-nga ungmanga puluma piliipa yambuma ung-bo tunjuring yili-ni ‘Yambuma-ni ‘Na aima piliilimú yili’ niku piliangi.’ nimbaliinga alsupa nimba mele: “Nanga pulu lelemú yambuma nameléye?” nirim.
LUK 10:30 Yesos-ni ung te pundu topa kene nimba mele: “Juda-yi te kolea-auli Jerusallem mundupa kelepa kolea-auli Jeriko pumba purum kene wa-yi kanuma oku yunga mulumbale posuku torulku liiku yunu toku nosuku enini puring.
LUK 10:31 Kanu-kene Pulu Yili popu tunjuli yi te kupulanum kanuna mandu pumba ombaliinga yili kupulanum-na lirimele kanupa kene yunu lirim koleana mundupa kelepa kupulanum alse ekendunga omba purum.
LUK 10:32 Penga aku-sipako Pulu Yili-nga kongun tinjili talape LLipai yi te yili toku nusiringina omba kanupa kene yunu lipili mundupa kelepa kupulanum alse ekendunga omba purumko.
LUK 10:33 Akiliinga-pe Sameria yi te kupulanum kanuna pumba omba kene yili lirim koleana omba kanupaliinga kondu kolupa,
LUK 10:34 lirimna nondupa pupa kangi turingmanga kopungu kene no-waen kene onde lepa kanjunjupaliinga ka-banisi-ni ka tonjupa kene, penga yunu-ni kanglupa ola liipa yunga kung-dongki bulu-mingina ola nosupa memba pupaliinga yambu poningma oku pi-pui-upui tiring lku tenga memba pupa nosupa nokupa mulurum.
LUK 10:35 Piringli kene ipulam-ui yunu pumba tepaliinga ku-moni paip-kina mele wendu liipa lku pulu yili sipaliinga nimba mele: “Yili nokukunu kunjui. Penga siker ku-moni ili kapula naa tepa nunga ku-moni mare wasie pumu lem penga kelepu yandu ombu kene nunga ku-moni pundu tombu.” nimba Sameria-yili-ni aku-sipa nirim.” ⸤nimba Yesos-ni aku-sipa nirim.⸥
LUK 10:36 ⸤Aku-sipa nimbaliinga alsupa nimba mele⸥ “Yi yupuku oku puring imanga wa-yima-ni toku nusiring yilinga pulu lirim yili naeye? ⸤Juda-yi ui-pulu-pulu oku kanukulu we oku puringli yiselenga te mola yunga ele-tu mele yi aelepa urum yiliye?”⸥ nimba walsipa piliirim.
LUK 10:37 Pulu Yili-nga ungmanga puluma piliipa yambuma ung-bo tunjuring yili yunu-ni nimba mele: “Yili-ni yunu we kondu kulurum yili lem.” nirim. Kanu-kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu pukunu aku-sikunu ti-pui.” nirim.
LUK 10:38 Kanu-kene Yesos kene yunga lumbili andúlima kene enini oku puku kene kolea tenga pupa ambu Mata yunga lkuna “Wasie molamili ui.” nirim-na yunu akuna purum.
LUK 10:39 Mata yunga anginele Maria molupa kene yunu Yesos-ni ung kaí nilimú nimbáma ‘Piliambu.’ nimba Yesos mulurumna omba nondupa mania molupa kene Yesos ung nimba mulurum mele yunu piliipa mulurum.
LUK 10:40 Akiliinga-pe Mata yunu keri-langi kalunjupa, kongun tepa mulurum-na yunu kongun wanwani lakupa lirim kilia Yesos mulurumna pupa nimba mele: “Auliele, nanga anginele na liipa naa tapunjukumu-na na-nanu mindi langi nomulú kongunale tepu molkur akili kondu naa tekemuye? Yunu-ni na ‘Omba liipa tapunjupili.’ ni.” nirim.
LUK 10:41 Aku-sipa nirim-na piliipa kene Yesos-ni yunundu pundu topa nimba mele: “Ambu Mata, ulu pulele numanu lakuku liiku mundukunu numanu buni liikunu mollu
LUK 10:42 akiliinga-pe ulu tilu mindi nu naa piliikunu tellu. Ulu kaí akili Maria-ni ‘Teambu.’ nimba kene ⸤nanga ungele piliipa⸥ molemú. Ulu kaí akili yunu-ni temba kupulanumele yambu te-ni “Mólu!” nimba manda pipi naa simba.” nirim.
LUK 11:1 Walse, kolea tenga, Yesos yunu Pulu Yili-kene popu topa ung nimba molupa kene penga nimba pora sirim kene yunga lumbili anduring yi te-ni yunundu nimba mele: “Auliele, oliu Pulu Yili-kene popu topu ung nimulú mele mani si. ⸤No-Liinjili⸥ Jon yunu lumbili anduring yi kanuma mani sirim akili mele oliu aku-sikunu mani si.” nirim.
LUK 11:2 ⸤Aku-sipa nirim kene piliipaliinga⸥ Yesos-ni eninindu nimba mele: “Eni Pulu Yili-kene popu toku ung ningíndu i-siku mele niai: “Tata, yambuma-ni ‘Nunga bi ola pípili, yi kake tili kaiéle mollu.’ niku molangi. Nu yi nuim kingele molkunu yambuma nukuni enale wendu upili.
LUK 11:3 Ekupu kepe penga taki-taki oliunga nomulú langima siyo.
LUK 11:4 Yambuma-ni oliu teku kis-silimele kene oliu-ni kanupu konde tenjipu ulu te naa telemulu akiliinga oliu-ni nu-kene tepu kis-silimulu kene nu-ni aku-sikunuko kanuku konde tenjikunu oliu ulu te naa tiyo. Oliu ‘Ulu te-ni kundi tupili.’ ni naa niani.” niku aku-siku niai.” nirim.
LUK 11:5 Aku-sipa nimbaliinga penga eninindu ung te wasie nimba mele: “Nu nunga pulu lelemú yambu te aima sumbulsuli ai-burum molumbana pukunu kene yunundu niku mele: “Ang, langi mare siyo.
LUK 11:6 Yi-poning te kolea tenga-lupa pumbandu nanga lkuna pemba okum akiliinga-pe na langi te naa lelemú akiliinga nu-ni na langi mare si.” nilkena kene
LUK 11:7 yunu-ni nundu nimba mele: “Nu-ni na buni te aku-sikunu naa si.” nilka. “Kangambulama kene ui lku-kuna angnjipu uru pímulaliinga na ola molupu ombu méle te nu kapula naa simbu, mólu.” nilka.
LUK 11:8 “Na-ni enindu nimbu siker: “Yunga angenale nimbaliinga ola molupa langi naa silka akiliinga-pe nu-ni yunu taki-taki mawa telkenaliinga yunu enimbu kolupa wendu omba langi silka.” niker.
LUK 11:9 “Aku-sipa telkaliinga eni ⸤nanga lumbili andúlima⸥ ndu ung te wasie nikerko: “⸤lápale, Mulú-Koleana Molemú Yili,⸥ mélema mawa teku “Si.” niai. Aku-siku tingí kene mélema sika simba liingí. ⸤lápale molemúna⸥ mélema korai. Aku-siku tingí kene mélema sika kanuku liingí. Lku-keri-puluna angiliiku “Lkundu wamiliye.” niai. Aku-siku ningí kene “Lkundu wai.” nimba kuna liimba.
LUK 11:10 Mawa tingí mélema sika simba liingí, kurungí mélema sika kanuku liingí, “Lkundu wamiliye.” ningí kene sika kuna liimba. Aku-sipa tembaliinga aku-siku teai.” niker.
LUK 11:11 “Eninga yi te yunga málale omba kene “Tata, oma te nambu si.” nimbá kene yunga lápale-ni wambiye te simbaye?
LUK 11:12 Mola kangale-ni “Tata, kera-múlu te nambu si.” nimbá kene yunga lápale-ni karoma mola koniwe-makena te liipa simbaye?
LUK 11:13 Pe eni numanu kis pípili molemele yambuma-ni aku-siku eninga kangambulama méle kaíma silimele lem, eninga Lapa Mulú-Koleana Molemú Yili-ni ⸤méle aima pulele naa simbaye? Lakupa simbale.⸥ Yambuma-ni yunundu “Mini Kake Tiliele oliunga numanuna omba mulupili si.” niku mawa tingí yambuma yunu-ni enini simba liingí.” nirim.
LUK 11:14 Walse yi te yunga numanuna kuru te mulurum-na ung manda naa nirim kene Yesos-ni kuru kanili topa makururum. Kurale wendu omba ulsu purum kene yi kanili ung nirim. Aku tirim kanuku kene yambuma mini-wale munduku muluring.
LUK 11:15 Akiliinga-pe yambu mare ⸤Yesos-kene numanu kis panjiring⸥ kanuma-ni niku mele: “Kurumanga nuim Belsipull Yesos-nga numanuna molupa kene yunu tondulu silimú-na yunu-ni kuruma topa makorolemú.” niring.
LUK 11:16 Yambu mare-ni Yesos manda leku “Nambulka nimbánje.” niku yunundu niku mele: “Nu sika Pulu Yili-ni ‘Kongun tenjani.’ nimba liipa mundurumnje kanamili, mulú-koleana ⸤Pulu Yili-ni mindi kapula temba⸥ ulu-tondulu te ti.” niring.
LUK 11:17 Enini aku-siku numanale-ni piliiring akili Yesos-ni piliipaliinga ‘⸤Yesos Seten-kene ele-tu muluringlieliinga Seten-ni yunu naa liipa tapunjulka akili lakuku piliangi.’ nimba⸥ eninindu nimba mele: “Yambu-talape te numanu tiluna naa pupili molku suku-singina oe panjiku eni-enini ele teku lupa-lupa molemele kene talape kanili pora nilimú. ⸤Mola⸥ lku tiluna pelemelé yambuma numanu tiluna pupili naa molku eni-enini ele telemele kene yambu-talape kanili sungu siku lupa-lupa mulungí.
LUK 11:18 Aku-sipako, Seten-ni yunga kuru te topa makurulkanje aku telkaliinga yunga talapele kene ele mele telka. Penga yunga talapele nambi-sipa kapula molkemelaye? ⸤Pora nilka.⸥ Eni nandu “Belsipull-ni yunu liipa tapunjilimú-na yunu-ni kuruma topa makorolemú.” nikimili akili. Sika aku-sipa telkanje Belsipull yunga talapele pora nilka.
LUK 11:19 “Ung te kamu piliai. Na-ni Belsipull-nga tondulale-ni kuruma topu makuruliu lem eninga yima-ni naenga tondulale-ni kuruma toku makurulemeleye? Akiliinga, ⸤eninga yi kuruma toku makorolemele yima-ni ‘Pulu Yili-ni oliu tondulu silimú-na oliu-ni kuruma topu makorolemulu.’ niku piliilimiláliinga⸥ eni nandu nikimili ung ima yi kanuma-ni ung piliiku apuruku kene “Eni gólu tokomele.” ningí.
LUK 11:20 Akiliinga-pe sika Pulu Yili-ni na tondulu silimú-na na-ni kuruma topu makurundu lem Pulu Yili yi nuim kingele molumba enale eni molemelena kórunga wendu um.” ⸤nirim.⸥
LUK 11:21 “Yi tondulu puli te-ni ele mélema ambulupa yunga lkuli nokupa konjulimú kene yi te-ni we kapula sukundu omba mélema wa naa liilimú. Yunga lku lelemú mélema kapula lelemú.
LUK 11:22 Lku nokulemú pulu yi kanili-ni ‘Nanga ele mélema ambulupu kene nanga mélema kapula nokupu konjumbu.’ nilimú akiliinga-pe yunga ele-tu yi te tondulu lakupa pulimále omba yunu tomba tepaliinga ele-tu yilinga lku nokulemú yili topa mundupa yunga ambululemú ele mélema anju liipa, lkuna lelemú mélema liipa memba pupa yunga pulu lelemú yambuma moke tepa silimú.
LUK 11:23 “Na naa liipa tapunjilimú yambale-ni na-kene ele-tu molemú. Yambu te-ni na liipa tapunjupa ⸤kung-sipsipma⸥ sukundu naa liilimú yambale-ni ⸤kung-sipsipma⸥ topa bulu-bale silimú.” ⸤nirim.⸥
LUK 11:24 ⸤Yesos-ni ung te kene wasie nimba mele:⸥ “Kuru te yi tenga numanuna wendu omba kene, no naa uli koleamanga pupa kóru molumba kolea-kolu korolemú. Tenga naa kanupa liipaliinga yunu-ni nimba mele: ‘Nanga ui molupu kene wendu undu lkuna kelepu pambu.’ nimbá.
LUK 11:25 Aku-sipa nimba kene yunu omba yunga ui molupa purum lkuli kanolemú kene, lku kulsupana memba tepa kaí tepa we lelemú kene kanupaliinga
LUK 11:26 yunu kelepa anju pupa kene, kuru kara puli aima ola-kilia angere yupuku-guli liipa memba omba enini wasie lku kanuna lkundu puku molemele. Kanu-kene yi kanili ui molupa kis-silimú akiliinga-pe penga aima kamu lakupa mele molupa kis-silimú.” nirim.
LUK 11:27 Yesos-ni aku-sipa nimba mulupili máku toku muluringna ambu te-ni ung tondulu nimba mele: “Nu aima tekunu konjullaliinga ambu nu memba ame sirimele yunu Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku kaí teangi.” nilimú kupulanum-na molemú.” nirim.
LUK 11:28 Yesos-ni nimba mele: “Sika akiliinga-pe yambu Pulu Yili-nga ungele piliiku liiku teku molemele yambuma enini Pulu Yili-ni aima ola-kilia “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.” nirim.
LUK 11:29 Yesos mulurumna yambu pulele sukundu-sukundu oku liiku máku turing kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Ekupu ma-koleana molemele yambuma yambu-kísma mindi molemele. Enini teku kis-siku Pulu Yili liiku su silimele yambuma-ni “Na molupu niliu mele akili sikanje, kanamili akiliinga Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma manda telemú akili mele ti.” niku na mawa telemele. Akiliinga-pe ⸤na Pulu Yili-kene tapú-topulu kongun telembulu akili mele liipa ora simba ulu⸥ te wendu naa ombá. ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi⸥ Jona-kene wendu urum ulu akili-ni mindi liipa ora silimú kapula kanungí.
LUK 11:30 Jona-kene ⸤oma auli te-kene⸥ ulu-tondulu te ola urum ulele-ni Ninipa yambuma-⸤kene ulu buni te wendu ombá mele⸥ liipa ora sirim aku-sipa mele Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-kene ulu-tondulu wendu ombá ulele-ni ekupu molemele yambuma-kene ulu penga wendu ombá mele liipa ora simba. ⸤Liipa ora simba ulu te-lupa naa ombá, naa kanungí.⸥
LUK 11:31 “Ui kolea-auli Ninipa yambuma ⸤sika molku kis-siring akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Niku sinjui.” nimba, nimba sirim akili⸥ Jona-ni ⸤piliipa⸥ pupa Ninipa-yambuma nimba sirim kene piliikuliinga teku kis-siring mele akili kanuku kis piliiku numanu topele toku molku kunjuring. Aku-siku tiringeliinga ekupu molemele yambuma-ni Jona-nga olandupa yi te ya molemú yilinga ungele liiku su siku naa piliilimiláliinga kot enale penga wendu ombá kene Ninipa-yambuma-ni kot-na angiliiku, ekupu molemele yambumandu “Teku kis-siring. Mindili nungí kene kapula.” ningí. “Ui ⸤oliu Isrel-yambumanga yi nuim king⸥ Sollomon yunu yi aima tondulu te molupa, yunu ung lupa-lupama piliipa kungnjuliele pili mulurum akili kolea Sipa nukurum ambu nuim kuinele piliipaliinga, Sollomon-ni ung kaíma mindi nirim mele piliimbandu yunu kolea suluna molupa kene ⸤Sollomon mulurumna⸥ ena pulele kupulanum-na sing-lku pelsiliipa urum. Aku-sipa tirimeliinga, yi-nuim Sollomon-nga olakundu ya molemú yili-ni nilimú ungele ekupu mana molemele yambuma-ni naa piliiku, liiku su silimeláliinga kot enale wendu ombá kene kolea Sipa ambu nuim kuinele-ni nimba mele: “Sollomon-ni ung kaí nirim akili na piliimbundu kupulanum suluna urundu akiliinga-pe Sollomon-nga olakundu mulurum yili-ni nirim ungele enini naa piliiku, liiku su siring yambuma aku-siku tiringeliinga enini kapula mindili nungí.” nimbá.” ⸤nirim.⸥
LUK 11:33 ⸤Aku-sipa nimbaliinga Yesos-ni ung te wasie nimba mele:⸥ “Yambuma-ni tepi-llam kanduku kene luikolu-na naa monjuku, mingina sukundu naa nosuku kene ‘Lkuna sukundu pa tipili. Yambu ungíma-ni kolea kanangi.’ niku poluna ola nosuku molemele.” ⸤nirim.⸥
LUK 11:34 “Nunga mongsele nunga kangieliinga tepi-llam melale. Aku-sipaliinga nunga mongale kaí angiliimú kene nunga kangiele pali pa telemú-na molláliinga nu molkunu konjullu. Akiliinga-pe nunga mongsele kis lemba kene nunga kangiele pali sumbulú molombana anduni.
LUK 11:35 Akiliinga, nunga kangina pa tili pembale ‘alsupa sumbulú naa tupili.’ niku ⸤kangiele pa tipili molemú mele molku kunjui⸥.
LUK 11:36 Nunga kangina pa tepa peka topa pípili molku sumbulú te kepe naa tupili muluni kene nunga kangi numanuma pali pa tembana muluni. Tepi-llam talang pulimú kanolemulu akili mele nunga kangi numanusele pa tembana muluni.” nirim.
LUK 11:37 Yesos-ni ungele nimba pora sirim kene Perisi-yi kanumanga te-ni Yesos-ndu nimba mele: “Langi wasie nambili ui.” nimbaliinga yu-kene pupa langi nombandu mania mulurum.
LUK 11:38 Akiliinga-pe yunu ui ki lumaye naa topa kene langi we nurum kanupaliinga Perisi-yi kanili-ni numanu pulele liipa mundurum.
LUK 11:39 Yesos-ni ⸤yunu numanu liipa mundurum akili⸥ piliipaliinga ⸤ung-eku mele te topa⸥ yunundu ⸤ung-mura tepa kene⸥ nimba mele: “Eni Perisi-yi kanuma plletma kene kapma kene ulsukundu lumaye tolemele akiliinga-pe akiliinga sukundu, eninga numanuna sukundu mele, kalaru pulele molemú. Ulu-pulu-kísima kene, mélema wa liilimele ulu-pulele kene akuselenga pelemú.
LUK 11:40 Eni aima sundupa sili-pili yambuma. Kangiele tirim yili-ni numanale wasie naa tirimuye? ⸤Walse-nele tirimeliinga⸥ eni kangiele no leku kake tipili molemele mele aku-siku eninga numanukundu kake tipili mulúngi lem kapula.
LUK 11:41 Eni numanu topele toku kene yambu-korupama kondu kolku eninga méle nosulimelema singí kene eninga numanu kalaru molemále alko topa kake tipili mulungí mele yambuma-ni kanungí.” ⸤nirim.⸥
LUK 11:42 “Perisi-yima, eni mindili noku aima molku kis-singí! Eni eninga puniena olemú langi aima kelúma kengipa kulá kimú aku-sipa mélema meku kambu toku rurepunga tale rurepunga tale niku liiku nosuku kene tilu tilu niku wendu liiku ‘Pulu Yili-nga kongunale tinjili yi kanuma samili.’ niku silimele. Pulu Yili-ni aku-siku ‘Teai.’ nirim mele eni kapula telemele akiliinga-pe ulu olandupama naa telemele. We-yambuma kondu naa kolku, Pulu Yili-ni yambuma numanu monjulemú mele eni manda leku yambuma numanu naa monjulemele. Aku-siku ulu auli mele mare telkemelanje kapula. Ekupu ulu kelú telemele akili munduku naa kelkuliinga ulu akuma kene ulu aulima kene wasie-nele telkemelanje kapula. Akiliinga-pe aku-siku naa telemeláliinga eni mindili noku aima molku kis-singí!
LUK 11:43 “Perisi-yima, eni Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkuna lkundu puku kene mania mulungíndu yi-aulima molemele polu kaí akuna ‘molomulú.’ niku mendu puku polu akuna numanu siku molemele. Yambuma máku toku molemele koleamanga mong-keng teku andungí kene ‘We-yambuma-ni oliu kanuku kape niangi.’ niku piliikuliinga numanu siku piliiku molemeleko. Aku telemeláliinga eni mindili noku aima molku kis-singí!
LUK 11:44 “⸤Perisi-yima,⸥ eni yambu-ónu-kolea tenga ‘Yambu ilinga ónu telemele.’ niku naa piliiku walu-siku kimbu kambiliilimele mele eni aku-siku molemeláliinga mindili noku aima molku kis-singí!” nirim.
LUK 11:45 Yesos-ni aku-sipa nirimele piliiku kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliipa kungnjurum yi te-ni yunundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, ‘Nu-ni Perisi-yi kanuma aku-siku ung-mura tekenaliinga oliu kepe ung-mura tekenu.’ nimbu piliikumulu.” nirim kene piliipaliinga
LUK 11:46 Yesos-ni kelepa enini ⸤ung-mura tepa kene⸥ nimba mele: “Sika nikinu. Eni Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku kungnjuli yi kanuma mindili noku aima molku kis-singíko! Eni ung-mani siku ‘Teai.’ nilimele mele we-yambuma piliiku kene tingíndu buni kolemele. Aku-siku buni pulele mindili siku mingí mele ‘Meangi.’ niku siku kene eni-enini layesele kepe ‘Liipu tapunjupu meamili.’ naa niku molemeláliinga eni ⸤kepe⸥ mindili noku aima molku kis-singíko!
LUK 11:47 “⸤Eni Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku kungnjuli yi kanuma,⸥ eninga anda-kolepalima-ni Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima toku kunjuring. Ekupu, yandupa, eni yi kanuma ónu tiring koleama au silimele. Anda-kolepalima enini yi kanuma toku kunjiringele piliiku kaí piliiku kene penga ekupu eni yi kanuma ‘Papu toku kunjuring.’ niku enini ónu tiring koleama au silimeláliinga eni mindili noku aima molku kis-singí!
LUK 11:49 “⸤Ui eninga anda-kolepalima-ni aku-siku tiring, ekupu eni aku-siku telemelá⸥liinga Pulu Yili yunu ung pali piliipa kungnjuli yili-ni ui nimba mele: “Na-ni yi mare ung mare nimbu sipu ‘Enini yambuma niku sai.’ nimbu liipu mundupu, yi mare ‘Nanga kongunale tenji-pai.’ nimbu liipu mundumbu kene yambuma-ni liipu mundumbu yimanga mare mindili siku, mare toku kunjingí.” nimba Pulu Yili-ni nirim.
LUK 11:50 “Kóru-ui Pulu Yili-ni male koela tepa mím tirim kene enini Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi kanuma toku konjuku, penga yandupa-yandupa aku-sili yima pali toku kunjuring. Kóru-ui Adam málu Eboll toku konjuku, penga yandupa-yandupa aku-sili yi lupa-lupama toku konjulsiliiku puku, penga kamu Pulu Yili-ni “Niku sinjui.” nimba, nimba sirim ungma piliipa yambuma nimba sirim yi Sekaraya Pulu Yili ⸤popu toku kaluli⸥ lku-tembolluna lku-suku toku kunjuring. Kanuna sukundu sulumina kake tiliele akuna anjukundu lirim, Pulu Yili popu toku mélema kaluring polale yakundu lirim, suku-singi kanuna yunu toku kunjuring. Ui muluring yambuma-ni yi kanuma toku kunjuringeliinga Pulu Yili-ni enini sika “Mong liiringeliinga mindili nangi.” nilka akiliinga-pe ekupu molemele yambuma enini Pulu Yili-ni kot piliipaliinga anda-kolepalima-ni aku-siku tiringeliinga enini “Mong liiring akiliinga mindili nangi.” nimbáko.
LUK 11:52 “Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku kungnjuli yi kanuma, eni ung-manimanga puluma piliiku kongnjulimele akiliinga-pe “We-yambuma-ni naa piliangi.” niku enini piliingí kupulanumele pipi silimele. Eni Pulu Yili-nga bukna molemú ungele taki-taki kanolemele akiliinga-pe apuruku kene Pulu Yili-ni “‘Yi te enini nokupa konjupa tepa liipili.’ nimbu makó topu liipu mundumbu.” nirim yilindu nimba bukna molemú ungma kanuku kene piliiku sundulimele. Sumbi-siku piliingí kupulanumele eni naa pulimelé; bukna yi kanilindu nilimú ungma ‘Piliamili pamili.’ niku molemele yambu lupama piliingí kupulanumele “Mólu.” niku pipi silimeleko. Aku telemeláliinga eni mindili noku aima molku kis-singí!” nirim.
LUK 11:53 Yesos-ni ⸤ung akili nimba pora sipaliinga⸥ lku akili mundupa kelepa pumba purum kene yunu-ni ung-mura sirim yi-Perisima kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene enini ‘Yu ung nambulka ung mare wasie nimba kene, yunu ung nimba kis-simba kene yunu kot tenjimulú.’ niku kene enini ung lupa-lupa pulele lkisiku walsiku piliiku kene “Pundu toku ni.” niku tondulu munduku niring.
LUK 12:1 Kanu-kene Yesos mulurumna yambu tausen pulele liiku máku toku angiliiringi, yambu aima si-si siku angiliiring kene yunu lumbili anduring yimandu ui kumbi-lepa nimba mele: “Eni lip-lipi topu, ‘Perisi-yi kanuma pllawa tepa auli mundulimú méle yis nosulimelale kanuku piliiku kongnjai.’ niker. Eninga yis nosulimele akili enini ⸤“Pulu Yili-nga ulu kaíma telemulu.” niku⸥ gólu toku topele-mapele tolemele ulele. ⸤‘Akili manda leku naa teangi.’⸥ nimbuliinga lip-lipi ili tokur. ⸤Perisi-yima-ni sika teku kis-siku molemele akili mele kamu mo kapula naa tungí.⸥
LUK 12:2 Mo tolemú ulumanga te kepe penga panda naa topa pali mokeringa lemba. Mo tolemú ulumanga te kepe penga mo naa tomba. Ulu kanuma kene ungma pali yambuma-ni pali piliingí.
LUK 12:3 Sumbulsuli ung niringma yambuma-ni tangiliim piliingí. Lku-suluminana ung ólu-wálu toku niring ungma lku-imuna olakundu angiliiku nangale toku ningí.” ⸤nirim.⸥
LUK 12:4 “Nanga pulu lelemú yambuma, enindu ung te nimbu sambu: “Kangiele mindi toku konjukuliinga penga kelku minéle kene wasie ulu te kapula naa tingí yambuma-kene mundu-mong naa teai.” niker.
LUK 12:5 Akiliinga-pe eni-kene aima mundu-mong tinjingí yili nimbu sambu: “Kangiele topa konjupa kene penga minéle pali tepi-koleana manda topa mundumba ⸤Pulu Yili⸥-kene mundu-mong tenjai. Aima sika nimbu siker. Yunga mundu-mong tenjai.” niker.
LUK 12:6 “Kera kalepandele aima kelále molemú, akiliinga taropu toku liingíndu kera angere te-guli ku-moni kululi tale mindi pulimú kanili. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni kera kanuma nokumbaliinga apera naa silimú.
LUK 12:7 Piliai! Eni ⸤na lumbili andúlima⸥, eninga pengi-dima kepe yunu-ni kórunga tilu-tilu nimba pali kambu topa pora sirim. Kera kalepandele yunga ku-moni aima koltale mele akiliinga-pe kera kanili Pulu Yili-ni kanupa piliilimú. Eni yambuma aima lakupa aulima nimba kanupaliinga eni aima nokupa konjumba⸤liinga mundu-mong naa teai.⸥” ⸤nirim.⸥
LUK 12:8 “Na-ni enindu ung te nimbu sambu: “Yambu te-ni yambumanga kumbi-kerina ola angiliipa ‘Na Yesos-nga yambale moliu.’ nímu lem penga Pulu Yili-nga angkellamanga kumbi-kerina Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni ola angiliipa “Yambu kanili nanga yambale.” nimbáko.
LUK 12:9 Akiliinga-pe yambumanga kumbi-kerina “Yesos yunu yi naeye? Yunu na naa piliiker.” aku-sipa nimbá yambale penga Pulu Yili-nga angkellamanga kumbi-kerina Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni “Yambu akili yunu naeye? Yunu na naa piliiker.” nimbáko.
LUK 12:10 “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ung-taka tonjupa nimba kis-silimú yambale aku-sipa ulu-kis telemúma ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimba. Akiliinga-pe Mini Kake Tiliele ung-taka tonjupa, nimba kis-sipa, yunga bili marake telemú yambale aku-sipa ulu-kis telemále ‘Mania pupili.’ naa nimba, aima kanupa konde naa tenjimba.” niker.
LUK 12:11 “Kanu-kene penga eni ⸤nanga yambuma mulungí kanuku kene⸥ eni oku ka siku, enini liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga yi-aulima kene, yi-nuimima kene, gapman yi-aulima kene enini mulungína eni meku puku kot tinjingí kene ‘Kotna nambulka ung te nimulúnje? Oliu ung te walsingí kene nambulka ung te pundu topu nimulúnje?’ niku mini-wale naa mundai.
LUK 12:12 Akuna Mini Kake Tiliele-ni eni anju ningí akili mele mani simba akiliinga mini-wale naa mundai.” nirim.
LUK 12:13 Yesos mulurumna liiku máku turing yambumanga yi te-ni yunundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nanga anginele kene olsunga lápale-ni moya-méle sirim-ma yunu-ni ‘Na mare moke tepa sipili.’ ni.” nirim.
LUK 12:14 Akiliinga-pe Yesos-ni yunundu pundu topa kene nimba mele: “Yili, ‘Na-ni eninga kot piliinjikunu eninga mélema moke tinjui.’ nimba nae-ni na makó turumuye? Yambu te-ni nandu aku-sipa naa nirim kanili. Nanga kongun te mólu.” nirim.
LUK 12:15 Aku-sipa nimbaliinga yunu-ni eninindu alsupa nimba mele: “‘Méle pulele liipu nosupu kamako molambu.’ ni naa niku, ‘Méle languli ulu-pulele ulu-pulu-kisele akiliinga aku-sikunu naa teambu.’ niku piliiku molai. Yambu méle pulele liipa nosulimáliinga mini-kangi pali kona molupa konjumba kupulanum te naa lelemú.” nirim.
LUK 12:16 ⸤Aku-sipa nimbaliinga Yesos-ni ‘Eninindu niker ungmanga puluma kamu piliangi.’ nimbaliinga⸥ yunu-ni ung-eku te topa kene nimba mele: “Walse yi kamako te molupa kene yunga puniena langi aima pulele pirim.
LUK 12:17 Akiliinga yununú nimba mele: “Langi nosiliu lkuma pali si nikimeliinga, langi pulele kakena we lelemú akiliinga na-ni nambi teambuye?” nirim.
LUK 12:18 Akiliinga alsupa yununú nimba mele: “Ekupu na piliiker. I-sipu mele teambu. Nanga langi nosiliu lkuma pali tekisipuliinga lku aima aulima kelepu takupuliinga akuna nanga rais-witma kene langi nanga puniena olemúma pali nosumbu.
LUK 12:19 Akuna nosupuliinga na nanu piliipu kene nimbu mele: Na kapula. Nanga langi pulele, punie pulele omba pumba kene nombu molumbu mele lelemú akiliinga kóru molupu, langi nombu, no-waen nombu, numanu sipu molambu.” nirim.
LUK 12:20 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni yi kanilindu nimba mele: “Yi wiliele. Ekupu sumbulsuli na-ni nunga minéle ombu liimbu kene nunga méle nosulluma nae-ni liimbaye?” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni aku-sipa nirim.⸥
LUK 12:21 ⸤Ung-ekale topa pora sipaliinga ung te wasie nimba mele:⸥ “Aku-sipa mele, ‘Na méle lupa-lupa pulele nosiliu.’ nilimele yambuma Pulu Yili-ni enini kanupaliinga enini yambu korupa púlima nimba kanolemú. Pulu Yili kanupa kaí piliilimú ulu-puluma naa telemele yambuma eninga minikundu korupa mele pupili molemele. Yambu kanuma enini ung-eku tokur yi akili mele molemele.” nirim.
LUK 12:22 ⸤We-yambumandu⸥ aku-sipa nimbaliinga Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu alsupa nimba mele: “⸤Kulungí kene ma-koleana mélema-ni eni liipa naa tapundupa tepa naa liimba⸥ akiliinga na-ni enindu ung kamu nimbu sambu: ‘Kangikundu molupu konjamili.’ niku numanu pulele liiku naa mundai. Langi nungéliinga kepe no nungéliinga kepe mulumbale pakungéliinga kepe akumanga numanu pulele liiku naa mundai. Eni kapula mulungí mele ola-kilia, keri-langi nungí akili mania-kilia; eninga kangiele ola-kilia mele, mulumbale pakungí akili mania-kilia mele akiliinga keri-langi nungí mele kepe, mulumbale pakungí akili mele kepe, numanu pulele liiku naa mundai.
LUK 12:24 Kerama kanai. Langi te talku kene tepa tolemú kene liiku meku lkundu puku nosuku naa nolemele akiliinga-pe Pulu Yili-ni kerama keri-langi silimú. Kerama we-mele, eni yambuma ola-kilia akiliinga yunu-ni eni aima nokumba.
LUK 12:25 Eninga yambu te-ni numanu pulele liipa mundumba ulu akili-ni yunga kolumba ena-mongale kapula ‘We lipili.’ nimbáye? Kapula naa nimbá.
LUK 12:26 Eni ulu laye-kolte aku-siku mele te kapula naa telemeláliinga ulu wema eni nambimuna numanu pulele liiku munduku molemeleye?
LUK 12:27 “Pllawa-kukuma kanai. Pllawa kukuma-ni kongun mindili noku naa teku, mulumbale te teku mimi naa telemele akiliinga-pe pllawa-kukuma molemele mele ola-kilia, ⸤yi nuim king⸥ Sollomon kongun pulele tepaliinga wale-pakuli aima kaíma pakupa au nirim mele mania-kilia.
LUK 12:28 Era-kuku tolemúma ekupu mele molemú, ulsulam-ukundu mele akili lkunuku tepina kalemelema Pulu Yili-ni aku-sipa mele nokupa konjulimú lem eni ‘Pulu Yili-ni oliu kapula nokumbanje?’ niku layesele mindi piliilimili yambuma mulumbale pakungí mélemanga yunu-ni kapula liipa naa tapunjumbaye? Eni liipa tapunjumba.
LUK 12:29 “⸤Pulu Yili-ni kerama kene era-kukuma kene we-méle akuma aku-sipa nokulemú⸥ akiliinga eni numanu pulele liiku munduku kene ‘Es, keri-langi te tena liipu nomulúnje?’; mola ‘No tena kolupu nomulúnje?’ niku naa molai.
LUK 12:30 Pulu Yili-nga yambuma naa molku ulsukundu molemele yambuma-ni aku-siku telemele akiliinga-pe eninga Lapa ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni yunga yambuma méle mólu tolemúma kanupa molemú ⸤akiliinga eni keri-langi nungímanga kepe méle pakungímanga kepe numanu pulele liiku naa mundai⸥.
LUK 12:31 ⸤Pulu Yili⸥ yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú uluma ‘Kumbi-lepu teambu.’ niku piliiku molai. Aku-siku tingí kene yunu-ni we-mélema kepe eni simba.” ⸤nirim.⸥
LUK 12:32 “Nanga kung-sipsip koltale, eninga lápale walse yi nuim kingele molupa yambuma nokumba kene ‘Eni kene wasie yi-nuimima molku yambuma nokangi.’ nimbá. Yunu aku-sipa tembandu numanu sipa molemáliinga mundu-mong teku naa molai.
LUK 12:33 Akiliinga eni méle nosulimelema ku-moni liiku, ku-moni liingí akuma yambu-korupama moke teku sai. Aku-siku teku kene penga ku-moni kamu mania naa puli kuli liiku nosuku, méle kaí lupa-lupama liiku mulú-koleana ⸤penga pungéliinga⸥ nosai. Akuna wa-yi kanuma oku wa naa liingí, koka mola lkurena mélema-ni oku teku kis-siku naa tingí. Eni akuna nusingí mélema kamu kapula lemba. Eninga méle kaíma lelemú kolea akuna eninga numanuma pali piliiku numanu monjuku molemele akiliinga ‘mulú-koleana mindi mélema lipili.’ niku molai.” ⸤nirim⸥.
LUK 12:35 “⸤Na lumbili andúlima,⸥ eni ‘Auliele ekupu ombánje.’ niku mulumbalema talku, kamirika toku, kamaye kanduku, molai.
LUK 12:36 Yi-auli te kolea tenga-lupa pupa, yi tenga ambu liimba keri-langi koyolemele yambuma kene anju langi nomba molupaliinga penga yunu kelepa lkundu ombáliinga yunga kendemande-yambuma-ni ‘Yunu ombá.’ niku lku-kunale liingí mele nokuku molemele akili mele eni aku-siku molai.
LUK 12:37 Kendemande-yambu kanumanga yi-auliele omba yunga kendemande-yambuma kanupaliinga, uru naa peku we mulungí kanomba kendemande-yambuma enini numanu siku mulungí. “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “⸤Taki-taki kendemande-yambuma-ni eninga yi-auliele nokuku keri-langi kalunjuku silimele akili mele yunu aku-siku nokulkemela akiliinga-pe kendemande-yambumanga⸥ yi-auliele-ni ⸤kendemande-yambu kaí kanuma numanu sipa⸥ yunu-ni kongun-mulumbale talupa eninindu “Langi nuli poluna molai.” nimba ‘Langi nangi.’ nimba eninga kongun tenjipa enini nokumba.” niker.
LUK 12:38 Sumbulsuli ai-burum ombáne mola kera-kulla ko tomba kene ombánje niku enini uru naa peku nokuku mulúngi kanum lem enini numanu siku mulungí.
LUK 12:39 “Ung ili numanu liiku munduku piliai. Lku pulu yi te-ni wa-yi te yunga lkuli omba bulsupa mélema wa liimba ena-mongale piliilkanje ‘Wa-yili ombá.’ nimba nokupa molka kene wa-yili kapula sukundu naa olka.
LUK 12:40 Aku-siku eni nokuku molai. Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ombá ena-mongale naa piliilimili akiliinga ‘Yunu sika ombá.’ niku aku-siku nokuku molai.” nirim.
LUK 12:41 Pita-ni yunundu nimba mele: “Auliele, ung-eku toku niku sikenu akili oliu ⸤nunga lumbili anduli yimandu mindi⸥ niku sikenu mola yambu wemandu pali niku sikenuye?” nirim.
LUK 12:42 Auli ⸤Yesos-ni⸥ pundu topa kene nimba mele: “Kongun tinjili kendemande-yambu nae-ni kongun tepa konjunjulimú kene kanupaliinga yunga yi-auliele-ni ‘Kongun siliuma sumbi-sipa telemáliinga yunu kongun simbu kene tepa konjumbaliinga alsupu numanu liipu mundupu naa molumbu.’ nilimúye? Kendemande-yambu te aku-sipa mele tepa konjupa molemále kanupaliinga yunga yi-auliele-ni yunu makó topa kene yunundu nimba mele: “Nu-ni kongun tinjili kendemande-yambuma pali nokunjuku eninga keri-langi nungíma ena makó toliu-na enini nangi moke teku sikunu, nokunjuku mului.” nimba ⸤yunu tenga-lupa pulimú⸥.
LUK 12:43 Penga yi-auliele-ni kongun sirimele kongun tinjili kendemande-yambu kanili-ni mimi-sipa tenjipa we mulupili auliele kelepa um lem kendemande-yambale yunu numanu sipili.
LUK 12:44 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yi-auli kanili-ni kendemande-yi kanilindu “Nanga méle nosiliuma pali nu-ni nukunjui.” nimbá.” niker.
LUK 12:45 “Akiliinga-pe ⸤yi-auliele-ni kendemande-yambu kanilindu nimba mele: “Nanga kendemande-yambuma pali nukunjui.” nimba tenga-lupa pulimú kene⸥ kendemande-yambu kanili-ni “Nanga auliele wela naa ombá.” nimba piliipa kene yunu-ni nokonjilimú kendemande-yambuma kimbulú-ni topa, keri-langi nomba no-tonduluma nomba kelep topa kene, aku-sipa tepa kis-sipa mulúm lem
LUK 12:46 walse kendemande-yambu kanili ‘Yunga yi-auliele ombá.’ nimba naa piliipa ⸤kongun sirim mele naa tepa⸥ walu-sipa tepa kis-sipa molumba kene ombá. Omba ⸤yambu kanili tepa molumba mele kanupaliinga⸥ yunu aima kimbulú-ni topa konjupa kene, yunga ungele liiku su siku kongunale teku kis silimele yambuma ⸤kolea-kis⸥ molemelena ‘Pupili.’ nimba liipa mundumba.
LUK 12:47 “Kongun tili yambu te yunga auliele-ni “I-sikunu i-sikunu ti.” nimbá ungele sumbi-sipa piliipaliinga ungele karaye temba, mola ‘Nikem mele naa tembu.’ nimba piliipa aku-sipa piliipa liipa naa temba yambu kanili yunga auliele-ni penga yunu ‘Mindili aima lakupa nupili.’ nimba wale aima pulele tomba.
LUK 12:48 Akiliinga-pe “Ti.” nimbá mele mimi-sipa naa piliipaliinga walu-sipa tepa kis-simba yambale yunga auliele-ni ‘Mindili layesele mele nupili.’ nimbaliinga laye-sele mele tomba. Yambu méle pulele siring liipa nusurum yambale “Pundu toku méle pulele si.” ningí. Yambu “Méle pulele nokuku mului.” niring yambale “Kelku méle pulele si.” ningí.” ⸤nirim.⸥
LUK 12:49 “⸤Na lumbili andúlima,⸥ na ya ma-koleana tepi mundumbu urundu. Tepi akili isili-ui lkisipa nolkanje kapula. Na numanu silka.
LUK 12:50 “Na no liimbu ulu akili na-kene ola ombá. Ulu akili ui wendu naa okum akiliinga nanga numanukundu buni tipili moliu.” ⸤nirim.⸥
LUK 12:51 “‘Ya mana-yambuma ele naa teku tiluna kapula-kapula molangi.’ nimbu urundu niku pillikimiliye? Aku-sipa mólu. ‘Yambuma numanu lupa-lupa pípili anju-yandu ele-tu mele molangi.’ nimbuliinga urundu.
LUK 12:52 Ekupu kepe penga kepe lku tiluna pelemelé yambumanga ⸤mare-ni nanga ungele piliiku mulungí kene mare-ni nanga ungele liiku su siku molkuliinga,⸥ eni-enini elenale teku yambu angere te-guli lku tiluna pengí kene, yupuku enini mulungí, tale elsele mulunglí, lupa-lupa mulungí.
LUK 12:53 lápale-ni málu-kene ele-tu molomba, málale-ni lapa-kene ele-tu molomba, tiluna kapula naa mulunglí. Anumele-ni limin-kene ele-tu molomba, liminele-ni anum-kene ele-tu molomba, tiluna kapula naa mulunglí. Bamele-ni yunga málunga min-kene ele-tu molomba, málunga mínele-ni bamu-kene ele-tu molomba, tiluna kapula naa mulunglí. ⸤Yambu kanuma kapula naa mulungí.⸥” nirim.
LUK 12:54 Aku-sipa nimba kene Yesos-ni liiku máku toku muluring yambumandu nimba mele: “Eni kolea kolupa kene kupa kululi andolemú kanukuliinga “Lo ombá lem.” nilimele kene lo sika olemú.
LUK 12:55 Penga alsupa sumbulsuli popuremi auli te merekundu winju-sipa topa, kombukantupu angiliimú-na kanuku kene “Ena temba lem.” niku piliilimili kene ena sika telemú.
LUK 12:56 “⸤Naa piliikumulu.” nilimele akiliinga-pe sika piliilimili⸥ yambu gólu toku topele-mapele túlima! Eni mulále kene ya male kene kanukuliinga ‘kolea i-sipa i-sipa mele temba.’ niku kanolemele akiliinga-pe ekupu ⸤na mana-mania urundu kene⸥ ulu wendu olemúma kanuku molkuliinga ulu kanumanga ulu-pulele naa piliilimili. Akili nambimuna ⸤liipa ora silimú mele⸥ naa kanuku naa piliilimiliye?” ⸤nirim.⸥
LUK 12:57 “Eni nambimuna uluma piliiku apuruku ulu-kaíma piliiku naa telemeleye?
LUK 12:58 Nu kot tenjimba temba yambale ‘Kapula-kapula molambili ulu te teambu.’ niku kene wela ti. Aku-sikunu naa tinu lem nu kot tenjimba yambale-ni nunga kot piliimba yili molumbana memba pupa simbanje? Penga kot piliimba yili-ni nu ka-lku nukuli yili liipa simba, yunu-ni nu ka-lkuna liipa mundumba.
LUK 12:59 Na-ni nundu aima sika nimbu siker: “Nu ka-lkuna wendu uníndu pundu aima pali tokunu kene mindi wendu uni. We kapula wendu naa uní.” niker.” nirim.
LUK 13:1 Kanu-kene Yesos-ni ung-mani sirimuna muluring yambu mare-ni yunundu temani toku siku kene niku mele: “Kolea Gallalli distrik yambu mare-ni Pulu Yili popu toku mélema kalku molangi ⸤Rom-gapman yi-auli⸥ Paillet-ni enini topa kunjurum.” niku temani turing.
LUK 13:2 Temani akili turing kene piliipaliinga Yesos-ni eninindu nimba mele: “Kolea Gallalli yambu kanuma aku-siku mindili nuring kilia piliikuliinga ‘Gallalli-yambu muluring wema-ni ulu-pulu-kis tiring akili mania-kilia, mindili nuring yambu kanuma ulu-pulu-kis tiring akili aima ola-kilia.’ niku piliikimiliye?
LUK 13:3 Aima sika na-ni enindu “Aku-sipa mólu.” niker. Ya molkumele yambuma, eni ulu-pulu-kis telemelema liiku bulu siku munduku kelku numanu topele naa túngi lem eni aku-siku toku kunjingíko.” nirim.
LUK 13:4 Penga alsupa Yesos-ni temani te topa kene nimba mele: “Kolea-auli Jerusallem sukundu kolea-kelú Silloam ku-ni takuli lku auli ola-kilia te topa kalalu sipa topa mania mundupaliinga yambu supunga tale topa kunjurum kuluring. Yambu kanuma ‘Kolea-auli Jerusallem yambu-lupa muluringma-ni pali ulu-pulu-kis tiring akili mania-kilia, kuluring yambuma-ni ulu-pulu-kis tiring akili aima ola-kilia.’ niku piliikimiliye?
LUK 13:5 Aima sika na-ni enindu ‘Aku-sipa mólu.’ niker. “Ya molkumele yambuma, eni ulu-pulu-kis telemelema liiku bulu siku munduku kelku numanu topele naa túngi lem eni aku-siku kulungíko.” niker.” nirim.
LUK 13:6 Aku-sipa nimbaliinga alsupa ung-eku te topa kene eninindu nimba mele: “Yi te-ni unji-pik te yunga unji-waen puniena bo lirim. Penga ‘Unji-pikele mong tomba.’ nimba omba kanurum kene unji-mong te naa turum.
LUK 13:7 Unji-pikele mong te naa turum kilia yunga unji-waen punie tápu tirim yi kanilindu nimba mele: “Piliiyo. Punie tale yupuku pali unji-pik angiliimú ilinga ombu kanurundu akiliinga-pe unji-pik mong tilu kepe aima naa turum akiliinga yunu-ni ma-kopungele we nolemú akiliinga peki tokunu wendu mundui.” nirim.
LUK 13:8 Punie pulu yili-ni aku-sipa nirim kene punie tápu tirim yili-ni yunundu pundu topa kene nimba mele: “Auliele, punie tilu ili mindi we angiliipili. ‘Unjele akopa mong tupili.’ nimbu unji-puluna era tepu, ma mundupu, kung-le liipu mundupu, teambu.
LUK 13:9 Penga nekendu punieliinga mong tum lem kapula. Naa tum lem kamu peki tani.” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni⸥ aku-sipa nirim.
LUK 13:10 Walse, ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambat tenga Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku tenga Yesos lkundu pupa kene yambuma ung-mani sipa mulurum.
LUK 13:11 Akuna ambu te mulurumele, yunu bulele puka turum-na ola angiliipa sunu sipa andumba piliipa sundurum. Yunu aku-sipa mindi mulupili punie supunga tale omba purum.
LUK 13:12 Yesos-ni ambu kanili kanupaliinga yunundu “Ui.” nimba kene nimba mele: “Ambale, nunga kurale pora nipili.” nimbaliinga
LUK 13:13 ambale kíli-ni ambulurum kene yunu lkisipa sumbi-sipa ola angiliipa kene Pulu Yili kape nirim.
LUK 13:14 Akiliinga-pe lku kanili nukurum yili yunu-ni Yesos ⸤kóru mululi⸥ ena-Sambateliinga yambu tepa kaí tirim-na kanupa kis piliipa kene akuna liiku máku turing yambumandu nimba mele: “Kongun-ena angere tale-guli lelemúmanga ‘Kuru tomba yambuma kaí lingíndu.’ ungí lem kapula. ⸤Kóru mululi⸥ Sambat enaliinga kapula mólu.” nirim.
LUK 13:15 Yili-ni aku-sipa nirim kene Yesos-ni nimba mele: “Eni topele-mapele tuli yima, taki-taki ⸤kóru mululi⸥ ena-Sambat ola olemú kene eni pali lupa-lupa eninga kung-kao mola kung-dongki langi nomba molemúna muki leku no olemú kolea tenga ‘No nupili.’ niku meku pulimelé kanili.
LUK 13:16 Eni eninga kungma Sambat enaliinga kapula muki leku nokolemele akiliinga ambu ili Sambat enaliinga kapula liipu tapunjukurko. Kungma mania-kilia mele, yambuma ola-kilia mele kanili. Akiliinga ambu ili, yunu Eprayam-ni kalupa liirim ambale, ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-ni yunu punie ten-et ka mele sirim ambale Sambat enaliinga muki lepu nokukurale tepu kis-sikerye?” nimba walsurum.
LUK 13:17 Yunu-ni aku-sipa nirim kene ung kanili-ni yunu tirim mele kanuku kis piliiring yima pipili kuluring akiliinga-pe we-yambuma-ni yunu ulu-tondulu kaíma tirim kanukuliinga numanu auli-teku siring.
LUK 13:18 Kanu-kene Yesos-ni ⸤yambumandu⸥ alsupa nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú, akili nambulka mele kanu-siliele lelemúye? ‘Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili piliangi.’ nimbu akili nambi-sipu nimbu sambuye?
LUK 13:19 Akili i-sipa mele: Yi te-ni unji-mastet bo te liipaliinga yunga puniena bo mundurum kene unji-bo kanili ola omba ai lepa unjele angiliirim kene unji akiliinga polamanga kerama oku piring. Pulu Yili yi nuim kingele molemú akili aku-sipa.” nirim.
LUK 13:20 Aku-sipa nimba kene alsupa walsipaliinga nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú akili piliingí nambi-sipu nimbu sambuye?
LUK 13:21 Akili i-sipa mele: Ambu te-ni langi pllawa tepa auli mundulimú méle yis laye-kolte liipaliinga pllawa puleliinga mundurum kene pllawa pali akurum. Pulu Yili yi nuim kingele molemú mele aku-sipa.” nirim.
LUK 13:22 Aku-sipa nimbaliinga penga Yesos kolea-auli Jerusallem pulimú kupulanum-na pumba ombaliinga kolea-aulimanga kene kelúmanga kene, akumanga pali muluring yambuma ung-mani sirim.
LUK 13:23 Yambu kanumanga te-ni yunu walsipa kene nimba mele: “Auliele, mindili nomulú kupulanum molemuluna Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba yambu koltale mindiye?” nimba walsurum. Piliipaliinga yunu-ni eninindu nimba mele:
LUK 13:24 “Lku keri-pulu aima kelú si nílina yambu pulele oku sukundu pungíndu piliiku sundungí. Akiliinga ‘Keri-pulu kanuna eni oku lkundu puku mulungéliinga mindili siku pangi.’ nimbuliinga niker.
LUK 13:25 Lku pulu yili-ni ola angiliipa kunale angnjimba kene eni pena molku kene kuna toku walsiku kene niku mele: “Auliele, oliu nu-kene wasie molamili wamili akiliinga oliunga kuna liinjui.” ningí kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Eninga bima na naa piliipu eni kepe eninga koleama kepe na naa kanoliu.” nimbá.
LUK 13:26 “Yunu-ni aku-sipa nimbá kene enini yunundu niku mele: “Nu-kene wasie langi nurumulu. Oliunga koleamanga nu oku kene oliu ung-mani sirinu.” ningí.
LUK 13:27 “Akiliinga-pe yunu-ni eninindu nimba mele: “Eni niambu piliai. Eninga bima na naa piliiliu, eninga koleama na naa kanoliu. Eni ulu-pulu-kis teku molemele yambuma pali na moliuna anju pai.” nimbá.
LUK 13:28 Akuna ulsukundu molku kene eni ⸤anda-kolepa⸥ Eprayam kene, Aisak kene, Jekop kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi kanuma pali, enini Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana sukundu mulungí kanukuliinga eni-enini akuna ulsukundu mulungí kanukuliinga eni-enini arerembi kolku kola teku mini-wale mundungí.” nirim.
LUK 13:29 ⸤Isrel-yambuma enini Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana sukundu enini mindi naa pungí akili ‘Piliangi.’ nimbaliinga⸥ yunu-ni alsupa nimba mele: “Ma-koleana pali yambu mare Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana sukundu puku Pulu Yili-kene wasie keri-langi nungí.
LUK 13:30 Piliai. Aeleku olemele yambu mare Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana sukundu kumbi-leku pungí. Kumbi-leku uring yambu mare aeleku pungí.” nirim.
LUK 13:31 Walse, Yesos ui Jerusallem naa ombaliinga kolea tenga-lupa ung nimba mulurum kene Perisi-yi mare-ni oku yunundu niku mele: “⸤Yi nuim king⸥ Erot-ni ‘Nu topu konjumbu.’ nimba molemáliinga nu ya naa molkunu tenga-lupa takara toku pui.” niring.
LUK 13:32 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na tomba tekem yili, yunu gólu topa numanu kis pili owa-takara poks mele akili molemúna ung ili puku niku si-pai.” nimba kene kelepa nimba mele: “Ekupu mele kepe opali talú mele kepe yambumanga numanuna pelemú kuruma topu makurupu, kuru tuli yambuma tepu kaí tepu, molupu kene laye-kolte penga mele na kongun tepu moliále pora simbu.
LUK 13:33 Akiliinga-pe Jerusallem pumbale ekupu kepe opali talú kepe we-kongun telsiliipu pumbu. Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te kolea-auli Jerusallem ulsukundu kapula naa kolumba akiliinga ⸤na Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipuliinga yambuma nimbu siliu yili moliu akiliinga⸥ na Jerusallem ulsukundu kapula naa kolumbu.” ⸤nirim.⸥
LUK 13:34 ⸤Aku-sipa nimbaliinga Yesos-ni Jerusallem muluring yambuma yunu kondu kolupa ung te nimba kene nimba mele:⸥ “O Jerusallem-⸤yambuma⸥, Jerusallem-⸤yambuma⸥, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi kanuma toku konjuku, yunu-ni eni molemelena liipa mundulimú yi kanuma ku-ni toku konjuku telemele yambuma, kera-kulla anumele-ni yunga walúma liipa yunga puna mo topa nokulemú akili mele na-ni ena puleliinga eni aku-sipu nokulka akiliinga-pe eni “Mólu.” niring.
LUK 13:35 Akiliinga piliayo. ⸤Ele-túma eni tungí ungí kene Pulu Yili-ni alsupa eni naa nokupa naa liipa tapunjupa tepa liimbaliinga⸥ ele-túma-ni oku sika toku munduku eninga koleale kene eninga lku-tembollale kene kamu toku kalungéliinga eni ku pingí. Na-ni eni ung te wasie nimbu siker: “Eni Jerusallem-yambuma, eni nandu “Pulu Yi Yawe-ni liipa mundurum-na okum yili bili ola molupa, molupa kunjupili.” ningí kene na alsuku kanungí. Ui mólu.” niker.” nirim.
LUK 14:1 ⸤Kóru muluring⸥ ena-Sambat tenga Perisi-yi auli tenga lkuna Yesos langi wasie nungéliinga Yesos purum. Omba mulurum kene wasie langi noku muluring yima-ni yunu nem-nemi niku kanuku muluring.
LUK 14:2 Yunga kumbi-kerina yi kangi akurum te mulurum.
LUK 14:3 Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku kungnjuring yi kanuma kene, Perisi-yima kene, enini Yesos-ni walsipa kene nimba mele: “⸤Kóru mululi⸥ ena-Sambat kene kuru tuli yambu te teku kaí telkemelanje kapula mola móluye?” nirim. “Pulu Yili-nga ung-manimanga sukundu nambulka nimba molemúye?” nirim.
LUK 14:4 Akiliinga-pe yunundu ung te pundu toku naa nikuliinga we muluring. Kanu-kene yunu-ni yi kanili liipa tepa kaí tepa kene yunundu “Pui.” nirim.
LUK 14:5 Aku-sipa tepaliinga Yesos yunu-ni wasie muluring yambumandu nimba mele: “Eni molkumele yambumanga yi tenga kangale mola kung-kao te Sambat-ena tenga no-numú tenga no wangúmu lem yi kanili-ni yunga kangale mola kung-kaoele enaliinga ola naa liimbaye?” nirim.
LUK 14:6 Aku-sipa nirim piliikuliinga ⸤‘Oliu-ni “Sambat-ena tenga kangale mola kung-kao no-numúna wendu liimba akili kapula.” nímulu lem yunu-ni “Sambat-enale kene yili liipu tapunjukurele kapulako.” nimba.’ niku piliikuliinga⸥ ung te pundu toku ningí kupulanum te naa lirim.
LUK 14:7 Perisi-yi aulieliinga lkuna langi nungíndu puring yambuma yi-aulimanga polu kumbikundu ‘oliu molomulú.’ niku numanu siku muluring kanupaliinga Yesos-ni enini ung-mani sipa kene nimba mele:
LUK 14:8 “Yi te-ni nu kene yambu mare kene wasie “Langi namili wai.” nimbá kene nu okunu kene yi-aulimanga polu kumbikundu tenga pukunu naa molui. Nu polu kanuna muluni kene penga yi-auli te yunga bi ola-kilia molumba yi te yunu kepe ‘Langi wasie namili ui.’ nimbá yi te ombá kene lku pulu yili-ni nundu nimba mele: “Yi-auli ili nu mollu polu akuna mulupili polale si.” nimbá kanu-kene nu pipili kolkunu kene polu te lupa, namba naa lili yambumanga polu tenga pukunu muluni.
LUK 14:10 “Akiliinga, yi te-ni nundu “Langi wasie namili ui.” nimbá kene yunga lkuna pukunu namba naa lili yambumanga polu tenga pukunu molui. Akuna muluni kene lku pulu yili-ni nu mulunina omba kene nundu nimba mele: “Ang, polu ilinga naa molkunu yi-aulimanga poluna okunu mului.” nimbá kene langi wasie noku mulungí yambuma-ni nu-kene temba akili kanukuliinga nu ‘Yi-auliele.’ niku kanungí.” nirim.
LUK 14:11 “Yambuma-ni enini bi paka tolemele yambuma ⸤Pulu Yili-ni⸥ bima topa mania mundumba, akiliinga-pe yambu enini bima toku mania mundulimele yambuma yunu-ni eninga bima paka tonjumba kanili.” nirim.
LUK 14:12 Kanu-kene Yesos-ni lku pulu yi kanilindu nimba mele: “Nu yambumanga keri-langi kalunjukuliinga nunga pulu lelemú yambuma kene, nunga angenali kene, yi-kamakoma kene eninindu ‘Langi wasie namili wai.’ ni naa niani. ‘Enini walse alsuku pundu mele toku, nandu ‘Langi wasie namili ui.’ niangi.’ ni naa niani, mólu!
LUK 14:13 Nu yambumanga keri-langi kalunjukuliinga yambu-korupama kene, kimbu-ki lkenuwa tambulurum yambuma kene, kimbu kis lirim-na mimi-siku kupulanum naa anduring yambuma kene, mong kis lirim yambuma kene eninindu ‘Langi wasie namili wai.’ niani.
LUK 14:14 Enini langi kanuma pundu aima kapula naa tungéliinga nu numanu sikunu molkunu kunjini. Walse numanu sumbi-nimba pípili molemele yambuma kolku lomburuku ola mulungí ena kaniliinga ya niker akili mele nu aku-siku tinéliinga méle kalomba liini.” nirim.
LUK 14:15 Perisi-yilinga lkuna Yesos-kene wasie langi noku muluring yi te-ni Yesos-ndu nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokumba koleana langi nomulú yambuma “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemulu.” nirim.
LUK 14:16 Akiliinga-pe Pulu Yili-nga Isrel-yambuma Yesos yunga ungele naa piliiku liiku su siringeliinga mulú-koleana puku naa mulungí akili piliipaliinga yili-ni nirim ungele piliipa kene Yesos-ni ung te pundu topa kene ung-eku te topa kene nimba mele: “Yi te-ni ‘Yambu pulele kene wasie langi namili kalambu.’ nimbaliinga yambu pulelendu “‘Langi kalupu namili wai.’ nimbú kene wangi.” nimba, nimba mundurum.
LUK 14:17 Langi nungí ena-mongale ola urum kene yunga kendemande-yili liipa mundupaliinga nimba mele: “Ui “Langi wasie namili wai.” nirindu yambuma “Ekupu ena-mongaliinga langi kalunjundu akiliinga namili wangi.” ni-pui.” nirim.
LUK 14:18 Akiliinga-pe enini pali naa ungíndu lupa-lupa “Wan-wani lekem akiliinga naa omulú.” niring. Te-ni nimba mele: “Na ma kona te taropu topu liindele kanu-pumbaliinga na naa ombáliinga ninji.” nirim.
LUK 14:19 Te-ni nimba mele: “Na-ni kongun tili kung-kao rurepunga tale taropu topu liinduma pupu kanu-pumbaliinga kapula naa ombú akiliinga ninji.” nirim.
LUK 14:20 Te-ni nimba mele: “Ekupu mindi ambu liindeliinga na kapula naa ombú.” nirim.
LUK 14:21 ⸤Aku-siku niring kene piliipaliinga⸥ kendemande-yili kelepa yandu omba kene niring mele yunga yi-auliele nimba sirim. Kanu-kene lku pulu yili-ni arerembi kolupaliinga kendemande-yilindu nimba mele: “Nu wela lkisiku pukunu, kolea-auli ilinga kupulanum aulimanga kene kupulanum kelúmanga kene pukunu, yambu-korupama kene kimbu-ki lkenuwa tambululi yambuma kene, mong kis lili yambuma kene kimbu kis lelemú-na mimi-siku kupulanum naa andolemele yambuma kene, akuma liikunu mekunu ui.” nirim.
LUK 14:22 Kendemande-yili-ni aku-sipa tepaliinga kelepa omba nimba mele: “Auliele, ninu mele tindu akiliinga-pe langi nuli poluna kolea mare we lelemúko.” nirim.
LUK 14:23 Kanu-kene auliele-ni yunga kendemande-yilindu nimba mele: “Aku tekem akiliinga nu alsukunu pukunu, kolea-aulina ulsukundu pukunu kupulanum aulimanga kepe kupulanum pakili-makilimanga pukunu, yambu kanuku liiníma pali mekunu wani. “Mólu.” ningí yambuma kepe karaye tekunu mekunu ui. Nanga lkuli si nipili akiliinga pulele wangi.” ⸤nirim.⸥
LUK 14:24 “Aima mi ya kanui. Na aima sika eni nimbu siker: “Na-ni kumbi-lepu “Langi wasie namili wai.” nimbu, nimbu mundurundu yambumanga te kepe aima naa oku langi nungí. Aima mólu.” niker.” nirim.” nimba ⸤Yesos-ni aku-sipa ung-eku te turum.⸥
LUK 14:25 Yesos kupulanum-na omba purumna yambu pulele liiku máku toku yunu lumbili anduring kene yunu we angiliipa topele topa kanupaliinga eninindu nimba mele:
LUK 14:26 “Yambu te-ni na lumbili ombándu na lakupa numanu naa munjum yambale na lumbili kapula naa ombá. Yunga lapa kene, anum kene, min kene, kangambulama kene, anginipilima kene, kimulupili kene, yu-ni yunu kepe, enini pali lakupa numanu monjupa, na mindi numanu naa monjupaliinga na lumbili kapula naa ombá.
LUK 14:27 Yambu te-ni ‘Yunu lumbili pumbú.’ nimba kene yambuma unji-perana peku mindili noku kolemele akili mele yunu-ni yunga unji-pera mele akili koma lemba⸤ndu ‘Na yunu lumbili pumbale mindili nundu lem kapulako; kulundu lem kapulako.’ naa nim lem⸥ na lumbili kapula naa ombáko.
LUK 14:28 “Eninga yi te-ni lku auli tondulu te takombandu yunu ui naa takupa kene lku kaniliinga numanu liipa mundupaliinga yunu nimba mele: ‘Lku takupu pora simbaliinga ku-moni kapula tembanje mola mólu tombanje?’ nimba piliipaliinga ‘Nanga ku-moni kapula nusundu lem kapula takumbu.’ nimba numanu kimbu-sipa naa molumbaye? ⸤Aku-sipa temba kanili.⸥
LUK 14:29 Yunu aku-sipa ui naa telkanje penga yunga lku kanili takombandu lku ponga mindi taropu topa liipa polupaliinga penga ku-moni mólu tomba kene kamu kapula naa takupa pelka. Akiliinga yambuma-ni yunga ung-taka tonjuku tae tenjilkemela.
LUK 14:30 Enini tae tenjiku ung-taka toku niku mele: “Yi ili lku auli tondulu te takumba takurum akiliinga-pe yunga ku-moni mólu turum-na yunu kapula naa takupa pora sirim.” niku tae tenjilkemela.
LUK 14:31 “⸤Te walsekerko.⸥ Eninga yi nuim king tenga talapele kene yi nuim king tenga-lupa talapele kene ele tinglí kene te tomba temba, te yunga koleana we molumba. Enini omba tomba yi nuim kingele yunu ele tili yi tuwendi-tausen memba ombá. Akiliinga-pe we molumba yi-nuimele yunga ele tili yi ten-tausen mindi mulungí. Koela tungí ungí kene we molumba yi-nuimele yunga yi kanuma walsipa piliipa kene nimba mele: “Oliu ele tili yi ten-tausen mindi molemuláliinga oliu oku tungí yambuma anju kapula tomulú mola móluye?” ni naa nimbáye? ⸤Aku-sipa manda lepa piliipa molumba kanili.⸥
LUK 14:32 Kanu-kene yi nuim king kanili yunu-ni ‘Oliu-ni enini anju kapula naa tomulú.’ nimba pilíímu lem yunga yi mare liipaliinga, yi tuwendi-tausen memba ombá yi-nuimele kupulanum suluna ombáliinga “Pai.” nimba liipa mundupa kene nimba mele: “‘Ele naa tepu we táka-nimbu molamili akiliinga na-ni nambulka ulu te teambuye?’ niku walsiku pilii-pai.” nimbá.” ⸤nirim.⸥
LUK 14:33 ⸤Ung-ekusele topa pora sipaliinga penga ung-ekuselenga yi tale-ni telkembela mele akiliinga ung-pulele enini nimba sipaliinga nimba mele:⸥ “⸤Yi kanusele-ni telkembela⸥ aku-sipa mele eninga yambu te yunu-ni ‘Na lumbili ombu.’ nimbaliinga yunga mélema pali kene, yunga yambuma kene, yunga ku-monima kene, yunga kangiele kene, méle akuma mindi numanu monjupa na lakupa numanu naa monjulemú yambale na lumbili kapula naa ombá.” ⸤nirim.⸥
LUK 14:34 ⸤Aku-sipa nimba kene kelepa nimba mele:⸥ “Api-kusa akili méle kaiéle akiliinga-pe yunu sungu naa temba kene ‘Yunu kelepa sungu tipili.’ niku ulu te kapula temulúye?
LUK 14:35 Api-kusa sungu naa tili kanili nambulka temulúye? ‘Puniena liipu mundumulú kene langi kapula ola naa ombá; yunga kopungu te mólu.’ nimbu kanupu kene we topu mundupu kelemulú.” ⸤nimbaliinga⸥ “Yambu kum-peú lelemúma-ni ya niker mele akili piliai.” nirim.
LUK 15:1 Ku-moni-takis liili yi kanuma kene ulu-pulu-kis tili yi wema kene enini pali Yesos-nga ungele piliingíndu yunu mulurumna nondupa uring.
LUK 15:2 Perisi-yi kanuma kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene enini aku-siku tiring mele kanuku kene kon-konu nikuliinga niku mele: “Yi ili yunu tepa kis-sikem. Ulu-pulu-kis tili yambuma “Wasie molamili wai.” nimbaliinga, langi taki-taki enini kene wasie noku molemeleko.” niring.
LUK 15:3 Yesos-ni enini aku-siku niring mele piliipaliinga ⸤ung-eku ima enini topa sirim.⸥ Ung-eku ili topaliinga nimba mele:
LUK 15:4 “Eninga yi te-ni kung-sipsip paip-paon monjulka kene te takara tolkanje yunu-ni sipsip po-paon ten kelepa nain wema kolea-wakana molangi mundupa kelepa pupa, takara tolka kung-sipsipele korulsiliipa naa pulkaye? ⸤Aima korulsiliipa pulka.⸥
LUK 15:5 Penga kanupa liipaliinga yunu-ni numanu sipa apu topa lkundu memba pulka.
LUK 15:6 Kanu-kene lkundu omba kene yili-ni yunga pulu lelemú yambuma kene yunga lku keri-kúpu yambuma walsipa kene nimba mele: “Nanga kung-sipsip takara tum kanili kanupu liindeliinga wasie numanu sipu molamili wai.” nilka.” ⸤nirim.⸥
LUK 15:7 ⸤Nimba kene ung-ekaliinga pulele nimba para sipa kene nimba mele:⸥ “Na-ni eni ung te nimbu siker: “Yambu numanu sumbi-nimba pípili molemele yambuma aku-siku molemeláliinga enini ulu-pulu-kisma munduku kelku numanu topele tungí kupulanum te naa lelemú kanili, yambu kanuma mulú-koleana angkellama-ni numanu we silimele. Akiliinga-pe sipsip nukuli yili-ni yunga sipsip takara tolemále kanupa liipaliinga aima lakupa numanu silka mele aku-sipa ulu-pulu-kis tili yambu te yunga ulu-pulu-kis telemúma piliipa kis piliipa mundupa kelepa numanu topele tombá kene angkellama-ni aima lakuku numanu singí.” niker.” ⸤nirim.⸥
LUK 15:8 ⸤Aku-sipa nimbaliinga kelepa ung-eku te kene wasie topaliinga nimba mele:⸥ “Te ya walsekerko: Ambu te ku-moni suruli mele engkaki-rurepunga tale nosupa kene penga ku-suruli mele kanumanga mong tilu mania pulkanje yunu tepi-llam kandupa lku kulsupana memba naa korulkaye? ⸤Aima sika korulkale.⸥
LUK 15:9 Kanu-kene ku-moni kanili kanupa liipaliinga yunga pulu lelemú yambuma kene yunga lku keri-kúpu yambuma walsipa kene nimba mele: “Nanga ku-moni suruli mania pumu kanili kanupu liindeliinga wasie numanu sipu molamili wai.” nilka.
LUK 15:10 “Na-ni eni nimbu siker: “Ambu kanili numanu silka akili mele aku-sipa ulu-pulu-kis tili yambu te yunga ulu-pulu-kis telemúma piliipa kis piliipa mundupa kelepa numanu topele tombá kene Pulu Yili-nga angkellama-ni numanu singí.” niker.” nirim.
LUK 15:11 ⸤Aku-sipa nimbaliinga⸥ Yesos-ni kelepa ⸤ung-eku yupuku-sipale wasie topa yi-aulima mani sipa kene⸥ nimba mele: “Yi te, yunga kang tale muluringli.
LUK 15:12 Walse kang-akeleale-ni lapandu nimba mele: “Tata, nu kulunéliinga nunga moya-mélema isili-ui moke tekunu na sini mele si.” nirim kene yi kanili-ni yunga nusurum mélema moke tepaliinga yunga kangsele sirim liiringli.
LUK 15:13 Méle kanuma elsele moke tepa sirim kene kang-akeleale kongun talse mindi molupa kene, penga méle sirim-ma pali liipa memba kupulanum sulu tenga purum. Kupulanum suluna pupa kene kolea tenga pupa molupa kene yunu langi kaíma mindi nomba, mulumbale kaíma mindi ku-moni auli-tepa pulimúma taropu topa liipa panjipaliinga, no-tonduluma taropu topa liipa nomba, ambu wapera tombandu ku-moni sipa, aku-sipa telsiliipa purum kene yunga ku-moni mélema pali pora nirim.
LUK 15:14 Yunga mélema kene ku-monima kene pora nirim kene yunu aima korupa purum. Kanu-kene yunu mulurum koleana engle auli te lirim kanu-kene yunu mélema pali mólu turum kene yunu aima engle-ni kulurum.
LUK 15:15 Yu engle turum kilia kolea pulu yi te mulurumna pupaliinga “Ku-moni kongun te lim lem teambu si.” nimba mawa tirim kanu-kene yunu-ni nimba mele: “Kapula, nanga kung tápu tenjikunu ‘Langi nangi.’ nikunu liiku si.” nirim.
LUK 15:16 ⸤Engle-ni aima kolupaliinga⸥ ga-kilu kepe kanapa-buluma kepe kung sirim-ma ‘Nolka.’ nimba piliipa mulurum akiliinga-pe te naa siring.
LUK 15:17 Kanu-kene penga yunu numanu liipa mundupa piliipaliinga yununu nimba mele: ‘Tatanga kongun tenjilimele yambuma langi pulele noku teku kis-silimele andiliinga-pe na ya engle-ni kolupu kene kamu kolumbu teker.
LUK 15:18 Akiliinga na anju pupu Tata molemúna pupu kene yunundu nimbu mele: “Tata, nu kene Mulú-Koleana Molemú Yili kene na-ni tepu kis-sirindu.
LUK 15:19 Na kang kisele akiliinga nunga málale molumbále kapula naa temba akiliinga nunga kongun-yi te molambu.” nimbú.’ nimba piliirim.
LUK 15:20 Aku-sipa nimba piliipaliinga yunga mulurum koleale mundupa kelepa, lapa mulurumna ⸤lku koleandu⸥ pumba purum. Yunu lku koleandu koela pumba purum kene yunga lapa-ni yunu sulu tepa urumele kanupaliinga yunu kondu kolupa lkisipa pupa yunu kanglurum.
LUK 15:21 Kanu-kene kangale-ni lapandu nimba mele: “Tata, nu-kene Mulú-Koleana Molemú Yili-kene na-ni tepu kis-sirindu. Na kang kis akiliinga nunga málale molumbále kapula naa temba akiliinga nunga kongun yi te molambu.” nirim.
LUK 15:22 Aku-sipa nimba mulurum kene lapa-ni yunga kongun tinjiring kendemande-yi kanumandu nimba mele: “Wela puku nanga mulumbale kaiéle liiku meku oku yunu pakunjuku, ki-ung te liiku yunga kína monjunjuku, kimbu-su liiku yunga kimbuna monjunjai.
LUK 15:23 Aku-siku teku kene kung-kao walú auliele toku kalunjuku, molumbulúna meku wai.” nirim. “Nanga kangale yunu kórunga-ui purum, ‘Yunu kulurum⸤-nje.’ nimbu piliirindu⸥ akiliinga-pe ekupu yunu alsupa kona molupa okum. Yunu ui pupaliinga tepa nema liirim akiliinga-pe ekupu alsupa okum kanupu líímulu kilia numanu sipu kung kao nombu molamili.” nirim kene enini aku-siku numanu siku kung noku muluring.
LUK 15:25 Akiliinga-pe yunga kang-komale eninga puniena kongun tepa molupa kene penga ipinjali lkundu ombá urum kene enini numanu siku musik ung siku denis teku muluring ungele piliipaliinga
LUK 15:26 yunu-ni kongun kendemande-yi te-ndu “Ung te niambu ui.” nimba kene walsipa nimba mele: “Ulu tekemele ili nambimuna tekemeleye?” nimba walsurum.
LUK 15:27 Kongun kendemande-yi kanili-ni yunundu pundu topa kene nimba mele: “Angena um-na lanie-ni kanupa yunu kapula mele molupa um-na kanupa kene numanu sipa “Kung-kao walú auliele namili.” nimba topa kalum.” nirim.
LUK 15:28 Aku-sipa nirim piliipaliinga kang-komale yunu arerembi kolupaliinga “Na lkuna lkundu aima naa pumbu!” nirim. Aku-sipa nirim piliipaliinga lapa-ni wendu omba yunundu nimba mele: “Oliu-kene wasie numanu sipu molamili ui.” nimba mawa tirim kene
LUK 15:29 lapandu pundu topa kene nimba mele: “Piliiyo! Na taki-taki, punie pulele, nunga kongunale tenjipu molupu kene nu-ni nillu ungma taki-taki piliipu liipu teng panjipu, walse kepe nunga ungele karaye naa tepu moliu akiliinga-pe nu-ni nandu walse kepe kung-memi walú te ‘Kánguma-kene wasie numanu siku noku molai.’ nikunu naa sillu.
LUK 15:30 Akiliinga-pe ekupu nunga kang te omba, yunu-ni ambu-waperama nunga ku-monima sipa tepa pora sirim, kang kanili um kene nu numanu sikunu ‘Kung-kao walú auliele namili.’ nikunu túnu lam.” nirim.
LUK 15:31 Lapa-ni yunundu pundu topa kene nimba mele: “Kangale, nu kene na kene wasie taki-taki molembulu kene nanga mélema pali olsunga.
LUK 15:32 Akiliinga-pe angena ui kulurum ⸤mele tirim⸥ kanili ekupu alsupa kona molupa um. Yunu ui pupa purum ⸤mele tirim⸥, ekupu kelepa um kanupu líímulu akiliinga oliu numanu sipu musik ung sipu langi nombu molkumulu akili kapula tekemulu.” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni⸥ aku-sipa nirim.
LUK 16:1 ⸤Aku-sipa nimbaliinga⸥ Yesos-ni yunga lumbili anduli yimandu nimba mele: “Walse yi-kamako te mulurum kene yunga méle nusurum-manga nukunjuli yi te mulurumko. Walse yambu mare-ni yi-kamakale mulurumna oku, yunga mélema nukunjuli yili-ni tirim akili mele okuliinga yunundu niku mele: “Nunga méle nosullumanga nukunjuli yili-ni nu tepa kis-sipa, nunga mélema ‘We mania pupili.’ nimba yunu akuma nokupa naa konjulimú.” niring.
LUK 16:2 Aku-siku niring piliipaliinga yi-kamakale-ni yi kanilindu ‘Ui.’ nimbaliinga yunundu ung-mura sipa nimba mele: “Ung ili nambulka ung te nikimeleye? Nu-ni nanga mélema tekunu kis-sillu mele níngi-na piliipuliinga nu-ni nanga mélema tellu mele bukna tokunu, yandu sikuliinga penga pani. Nu nanga mélema alsukunu kapula naa nukuni. Nu makurumbu.” nirim.
LUK 16:3 Méle kanuma nukunjuli yili yunu nimba mele: “Apa! Ekupu nambulka tembuye? Nanga auliele-ni nanga kongun teliále wendu liipa na topa makurumba tekemaliinga na nambulka tembuye? Na apulu-kongun tembaliinga tondulale naa pelemáliinga kongun akili kapula naa tembu. Yambuma keri-langi mawa tembaliinga pipili tekem.
LUK 16:4 Akiliinga na tembu mele ekupu piliiker. ⸤Nanga auliele-ni pundu angnjirim yambuma liipu tapunjupuliinga eninindu ‘Pundu ekendu mindi tai, ekendu mania pupili.’ nimbú kene⸥ penga na topa makurumba kene yambu kanuma-ni na numanu siku liiku tapunjukuliinga nandu “Wasie piamili ui.” ningí.” nimbaliinga,
LUK 16:5 Yunga auliele-ni pundu angnjirim yambuma ‘Lupa-lupa wangi.’ nimbaliinga kumbi-lepa urum yi kanilindu nimba mele: “Nanga auliele-ni nu-kene méle nambi-sili pundu angnjirimuye?” nimba walsurum kene
LUK 16:6 yunu-ni pundu topa kene nimba mele: “Unji-ollip mong wel-mingi paip-paon pundu angnjirim.” nirim kene yi-kamakaliinga mélema nukunjuli yili-ni yunundu alsupa nimba mele: “Pundu angnjili bukele ya siker; ya mania molku, paip-paon toku panjiring buk-gomale ambolku ola toku munduku kelku kene alko toku buk-gomú kona tenga kopungu-wel mingi paon tale ten lkisiku tokunu munjui.” nirim.
LUK 16:7 Yunga bulkundu urum yi kanilindu nimba mele: “Nanga auliele-ni nu-kene méle nambi-sili pundu angnjirimuye?” nimba walsurum kene yunu-ni pundu topa kene nimba mele: “Rais-wit wale paip-paon pundu angnjirim.” nirim kene mélema nukunjuli yili-ni yunundu alsupa nimba mele: “Pundu angnjili bukele ya siker; ya mania molku, rais-wit wale paip-paon toku munjuring buk-gomale ambolku ola toku munduku kelku kene alko toku buk-gomú kona tenga rais-wit wale po-paon lkisiku tokunu munjui.” nirim.
LUK 16:8 Yunu aku-sipa tirimele piliipaliinga yi-kamako auliele-ni tepa kis-sili yi kanili yunu kape nirim. Yunga mélema sika wa-mele liipaliinga tepa kis-sirim akiliinga-pe yunga piliipa kungnjuliele aima lakupa pirim piliipaliinga yunu kape nirim. “Ya mana molku, Pulu Yili numanu naa monjulemele yambuma, eninga piliipa kungnjuliele aima ola-kilia; pa tílina molku Pulu Yili numanu monjulemele yambuma eninga piliipa kungnjuliele mania-kilia. We-yambuma-ni yambu te kene ku-moni kongun tinjingíndu, mola ulu te tinjingíndu kupulanumele sumbi-siku kanuku akisiku konjulemele; pa tílina molemele yambuma aku-sipa tondulale mania-kilia pelemú. We-yambuma aku-siku molemeláliinga ⸤yi-auliele-ni tepa kis-sili yili aku-sipa kape nirim.⸥” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
LUK 16:9 “Na-ni enindu nimbu sambu: “Ekupu ya mana-molkuliinga mana-mélema liiku ‘Yambuma nunga anginpili mele molangi.’ niku nunga méle nosullumanga enini liiku tapunjui. Penga mélema pora nimbá kene nu kolea-kaí kam-kamu lepa mindi púlina puni kene akuna mulungí yambuma-ni nundu “Ya kamu wasie molamili.” ningí.” niker.” ⸤nirim.⸥
LUK 16:10 “Yambu te-ni yambu tenga-lupa méle koltale nokupa konjunjulimú kene kanupaliinga ‘Méle pulele simbu kene nokupa konjunjumba lem.’ nilimú. Yambu te-ni yambu tenga méle koltale nokupa kis-sinjilimú kene kanupaliinga “Méle pulele simbu kene nokupa kis-sinjimba lem.” nilimú.
LUK 16:11 Nu-ni ya mana méle nosulimelema nokuku naa kunjunu lem nu aima sika méle kaí lupa-lupa Pulu Yili-ni silimúma ‘Nokunjui.’ kapula naa nimbá. ⸤Ya mana nosulimele mélema mania-kilia, Pulu Yili-ni silimú méle kaí lupa-lupama ola-kilia kanili.⸥
LUK 16:12 Nu-ni ya mana mania méle nosulluma aima sika nunga mólu, méle kanuma Pulu Yili-nga. Akiliinga nu-ni yunga mélema nokuku naa kunjunjunu lem penga yunu-ni ‘nunga nosani.’ nimba simbandu molemú mélema kapula simbaye?
LUK 16:13 “Kendemande-yambu tiluele-ni yi-auli tálenga kongunsele liipa tere lepa kapula naa tenjimba. Yi-auli te numanu kis panjipa, te numanu monjumba. Mola aku naa tímu lem yi-auli tenga ung nimbáma aima numanu sipa piliipa liipa kongun nimbáma tondulu mundupa tenjipa, te numanu kis panjipa yunga ung nimbáma liipa su sipa naa temba. Yambuma-ni Pulu Yili-nga kongunale kene Ku-Monelenga kongunale kene liiku tere leku kapula naa tinjingí.” nirim.
LUK 16:14 Yesos-ni aku-sipa nirim piliikuliinga Perisi-yima enini ku-moni kepe mélema kepe numanu aima pulele munjuringeliinga yunu-ni ung nirimele ung-taka tonjuku tae tiring kene
LUK 16:15 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Eni-enini i-siku niku mele: ‘We-yambuma-ni oliu Perisi-yima numanu sumbi-sipa pepa, yi kaíma molemulu niku kanuku niangi.’ niku molemeláliinga-pe eninga numanuna aima sika pelemú mele Pulu Yili-ni kanupa molemú. Mana-yambuma-ni kanukuliinga ‘Méle aima kaí, méle aima ola-kilia.’ nilimele mélema Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú.” ⸤nirim.⸥
LUK 16:16 “⸤No-Liinjili⸥ Jon ui ma-koleana naa omba mulupili Pulu Yili-ni yambuma ‘Teai.’ nirim akili mele ⸤Pulu Yili-nga ung-manima yandu nimba sirim yi⸥ Moses-ni turum bukma kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni buk turingima kene, buk kanumanga mulurum, yandupa-yandupa mani siku yambuma niku siring. Akiliinga-pe, ekupu, Pulu Yili-ni omba yi nuim kingele molupa yambuma nokupa konjumba temani-kaiéle topu silsiliipu andolemulu. Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba yambu-talapena sukundu puku mulungéliinga yambuma aima tondulu munduku aima mindilisele siku teku pulimelé.
LUK 16:17 Mulú-ma-sele walse kapula pora nimbá akiliinga-pe Pulu Yili-nga ung-manima Moses-ni yandu nimba sipa bukna turum molemú bimanga tilu aima laye-kolte kepe mania kapula naa pumba. Pulu Yili-nga ung-manima pali pepa mindi pumba.” ⸤nirim.⸥
LUK 16:18 “Yi te-ni yunga ui liilimú ambale makurupa “Kamu pui.” nimbaliinga alsupa ambu te liilimú kene yi akili-ni waperanale telemú. “Pui.” nimba topa makorolemú ambale penga yi te-ni yunu liilimú kene yi kanili kepe waperanale telemúko.” ⸤nirim.⸥
LUK 16:19 ⸤Aku-sipa nimbaliinga Yesos-ni alsupa temani te topaliinga nimba mele:⸥ “Yi-kamako te mulurum. Yunga wale-pakuli aima kaí ku-moni aima pulele púlima pakupa, taki-taki yunga lkuna langi kaíma mindi nomba pirim.
LUK 16:20 Yi-korupa te mulurumko, kaniliinga bili LLasares. Yunu enamanga taki-taki ‘Yi-kamakale-ni yunu kondu kolupa ku-moni te mola keri-langi te simbanje.’ niku yunga lku keri-puluna ‘Mulupili.’ niku meku oku munjuring. Yunga kangima pali irili tirim.
LUK 16:21 Irili kanuma owama-ni oku peni-mani le-pui-upui tiring. Yunu ‘Yi-kamakaliinga langi-pundu mana mania pumbama apurupu liipu nombú.’ nimba piliipa mulurum.
LUK 16:22 Penga walse yi-korupale kulurum. Kulurum kanu-kene angkellama-ni yunga minéle liiku, ⸤Juda-yambumanga kumbi-lepa anda-kolepa⸥ Eprayam mulurumna meku puring. Yi-kamakale kulurumko. Yambuma-ni yunu ónu tiring.
LUK 16:23 Kanu-kene yunu tepi-koleana mindili nomba molupa kene, yunu-ni yunga mongsele-ni olandu-sipa sulu tenjipa Eprayam kanupa, LLasares kene wasie muluringli kanurum.
LUK 16:24 Kanupa kene ung te tondulu mundupa nimba mele: “Totu Eprayam, na kondu kolkunuliinga ‘LLasares-ni nona yunga ki-sundele mindi mania mundupaliinga ‘Nanga keri-anembelale koma linjipili.’ nimba tinjipili.’ nikunu yunu yandu liiku mundui. Na tepi ilinga aima mindili nombu moliu.” nirim.
LUK 16:25 Akiliinga-pe Eprayam-ni yunundu nimba mele: “Totu, ui muluringli mele pília! Else ma-koleana muluringli kene nu méle kaí lupa-lupama nosuku kapula mulurunu; LLasares yunga méle kísima nosupa, molupa kis-sirim kanili. Pe ekupu yunu numanu kaí pípili molemú, nu mindili noku mollu.
LUK 16:26 Mola na-ni “O.” nilkanje yunu andi akuna kapula naa-ko olka. Oliu kene eni kene ai-suku-singina ⸤Pulu Yili-ni⸥ mai-angi auliele tirim pelemú akili. Pe ekupu ya molemulu yambuma ‘Eni molemelena anju pamili.’ ningéle kapula naa pungí; eninga yambuma ‘Yandu wamili.’ ningéle yandu kapula naa ungíko.” nirim.
LUK 16:27 Kanu-kene yi-kamakale-ni nimba mele: “Aku-sipa lam akiliinga, Totu, yunu nanga pulu-koleana mania pupili liikunu mundani nimbu mawa teker.
LUK 16:28 Nanga anginipili angere te-guli molemele kanili. Kolea mindili nuli kolea ilinga enini kepe naa wangi akiliinga yunu-ni enini lip-lipi ili topa ung nimba sipa kunjupili.” nirim.
LUK 16:29 Akiliinga-pe Eprayam-ni yunundu nimba mele: “Moses-ni bukna turum ungma kene Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni buk turing bukma wasie nosuku molemele kanili. Enini buk kanuma molemú ungma kanuku piliangi.” nirim.
LUK 16:30 Kanu-kene yi-kamakale-ni nimba mele: “Totu Eprayam, akili kapula mólu. Kululi yambu te lomburupa ola molupa enini molemelena pupaliinga nimba símu lem ulu-pulu-kis telemelema kanuku kis piliiku munduku kelku numanu topele tungí.” nirim.
LUK 16:31 Eprayam-ni yunundu nimba mele: “Moses-nga ungma kene Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yimanga ungma kene ⸤bukmanga turing molemú akuma⸥ pilíí naa pilííngi lem kululi yambu te lomburupa ola molupa pupaliinga nim lem yunga ungele naa-ko piliingí.” nirim.” nimba Yesos-ni temani te aku-sipa turum.
LUK 17:1 Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “⸤Na⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma kelku liiku bulu siku munduku kilingí uluma sika wendu ombá akiliinga-pe yambu te-ni nanga yambu te ung-kundi tombaliinga nanga yambu kanili na liipa bulu sipa anju pumu lem kundi tomba yambu kanili mindili nomba aima molupa kis-simba.
LUK 17:2 Nanga yambuma aku-sipa ung-kundi tomba yambale yunu ku- mulú aima auli te moku toku numina lenjiku ‘Yunu kamu kulúpili.’ niku paka toku no-numúna mania mundulkemelanje aima kapula. Aku-siku toku mundulkemela kene yunu kolupaliinga penga yunu Pulu Yili-nga kangambula te-ndu ‘Ulu-kísima tipili.’ nimba ung-kundi kapula naa tolka. Akiliinga-pe yunu aku-siku no-numúna toku naa mundulkemela kene yunu yambuma ung-kundi tolkaliinga Pulu Yili-ni yunu ‘Mong lakupa liikim.’ nimba “Mindili aima nupili.” nilka akiliinga enini yunu no-numúna kapula paka toku mundulkemela.
LUK 17:3 “Nanga yambuma, eni-enini telemele akili mele kanuku piliiku kongnjai. “Angena te-ni nu-kene ulu te tepa kis-simba kene yunu molumbana pukunu nikunu mele: “Ang, nu-ni na tekunu kis-sinu.” ni. Aku-siku niní kene yunu-ni piliipaliinga nimba mele: “Ang, sika tepu kis-sindeliinga kondu kolambu.” nimbá kene nu-kene ulu-kis temba ulu kanili ‘Mania pupili.’ nikunu kanuku konde tenjui.
LUK 17:4 Kanu-kene ena tilueliinga yunu wale angere yupuku-guli aku-sipa nu-kene tepa kis-sipa, penga alsupa wale angere yupuku-guli numanu topele topa nundu “Ang, kondu kolambu.” nimbá kene kapula, nu-ni wale angere yupuku-guli ulu-kis temba kanuma ‘Mania pupili.’ nikunu kanuku konde tenjui.” nirim.
LUK 17:5 Kanu-kene Yesos-ni ui “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni yunundu niku mele: “Auliele, nu ung nillu mele oliu ‘Sika ungele.’ nimbu laye-kolte tepu piliipu liipu ambululimulu akiliinga nu-ni ‘auli-teku piliiku liiku tondulu munduku ambolangi.’ niku liikunu tapunjui.” niku mawa tiring kene
LUK 17:6 ⸤Auliele-ni⸥ eninindu pundu topa kene nimba mele: “Unji tenga-lupa mong akili méle aima kelále akiliinga-pe mong kanili mana mania bo mundulimele kene unji akopa ai lepa angiliimú kanili. Aku-sipa mele, eni na-ni ung niliu mele unji-mong laye mele aima laye-sele mindi piliiku liiku ambulkumelanje, eni ‘Pulu Yili-ni nanga ungele kapula piliimba.’ niku ya angiliikim unji auli akilindu “Nu pulkanu pali pulu lkunuku pukunu, no-numúna kelku angiliui.” nilkimela kene unji kanili eninga ungele piliipa liipaliinga aku-sipa kapula telka.” ⸤nirim.⸥
LUK 17:7 ⸤Aku-sipa nimbaliinga ung te wasie nimba mele:⸥ “Eninga yi te yunga kendemande-yi te-ni punie tenjimba mola kung-sipsip tápu tenjimba kene penga ipinjali lkundu ombá kene yunga auliele-ni yunundu “Ya oku mania molkunu langi nui.” nimbáye? ⸤Aku-sipa kapula naa nimbá.⸥
LUK 17:8 Kongun tinjili yi kanili yunga kongun tepa kelepa lkundu ombá kene yunga auliele-ni yunundu i-sipa mele nimbá: “Nanga langi kalunjuku burukunu sikuliinga penga na-nanu langi nombu pora simbu kene nu pukunu nunga langi kalku nani.” nimbá.
LUK 17:9 Yi-auliele-ni ‘Ti.’ nimbá mele yunga kendemande-yili-ni piliipa liipa temba akiliinga “Angke, kapula tinu.” nimbáye? Aku-sipa naa nimbá.
LUK 17:10 “Aku-sipako, eni Pulu Yili-ni enindu “Kongun tenjai.” nilimú mele pali teku liikuliinga eni-enini niku mele: ‘Oliu kendemande-yambu kísima.’ niai. ‘Yunu-ni oliu “Teai.” nilimú mele mendepulu tepu, kongun ola-kilia te naa tepu kene oliu kendemande-yambu kísima molemulu.’ niai.” nirim.
LUK 17:11 Yesos kolea-auli Jerusallem pumba pupa kene, kolea Gallalli kolea Sameria distrik-selenga kupulanum ai-suku-singina pupa kene,
LUK 17:12 kolea kelú tenga-lupa sukundu purum. Sukundu purum kene kuru-kindí nuli yi rurepunga tale yunu kupulanum omba purumna oku anju-siku angiliiku
LUK 17:13 enini nangale toku kene niku mele: “Yesos, Yi-Nuimele, oliu kondu kului.” niring.
LUK 17:14 Yunu-ni enini kanupaliinga nimba mele: “Pulu Yili popu tunjuli yi kanuma molemelena puku, eninga kangima liiku ora si-pai.” nirim. Kanu-kene enini pungí puring kene eninga kuru pora nimba bo-kangi angiliirim.
LUK 17:15 Eninga kangiele kaí lirim kanuring kene yi akumanga te-ni yandu omba tondulu nangale topa nimba Pulu Yili-nga bili paka tonjiliipa omba
LUK 17:16 Yesos angiliirimna mana mania omba tamalu pepa yunundu “Aima angke.” nirim. Yi kanili yunu Sameria-yili.
LUK 17:17 Kanu-kene Yesos-ni nimba mele: “Na-ni yi rurepunga tale tepu kaí naa tinduye? Penga ekupu yi rurepunga tilu kanuka tena molemeleye?
LUK 17:18 Te wasie yandu oku Pulu Yili-nga bili paka naa tonjukumiliye? Yi-lupa ili mindi okumuye? Isrel-yi kuru-kindí num tepu kaí tinduma tena molemeleye?” nirim.
LUK 17:19 Kanu-kene yunu-ni Sameria-yi kanilindu nimba mele: “Ola angiliikunu pa. Na-ni nu kapula tenjimbu nikunu “Sika” niku tondulu mundukunu pilíínele-ni nu kaí linu.” nirim.
LUK 17:20 Perisi-yima-ni Yesos walsiku piliiku kene niku mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba enale te-kene wendu ombáye?” niring. Yesos-ni eninindu pundu topa kene nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokumba enale wendu ombáliinga yambuma mongale-ni kanungí ulu te naa ola ombá.
LUK 17:21 Eni ekupu ya molemelena Pulu Yili kórunga yi nuim kingele molupa yambu mare nokulemáliinga yunu yi nuim kingele molupa yambuma kene mélema pali nokumba ulelendu yambu te-ni “Kanai. Ya wendu okum.” niku, “Andi wendu okum.” niku, aku-sipa mele kapula naa ningí. Ena kanili kórunga wendu okum.” nirim.
LUK 17:22 Aku-sipa nimba kene Yesos-ni yunga lumbili anduli yimandu nimba mele: “Eni “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili laye-kolte kanamili.” ningí enama wendu ombáliinga-pe naa kanungí.
LUK 17:23 Yambuma-ni “Wi-na molemú.”, “Ya-na molemú.”, ningí. Akiliinga-pe aku-siku ningí kene gólu tungí akiliinga enini lumbili naa pai.
LUK 17:24 Kariyapa liipa sinjipa telemú kene koleama pali pa telemú-na yambuma-ni pali kanolemele. Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili aku-sipa mele alsupa ombá.
LUK 17:25 Akiliinga-pe ui yunu mindili lakupa nombá, ekupu molemele yambuma-ni yunu úngulu siku, liiku bulu singí. ⸤Kanu-kene kolupa lomburupa ola molupa kene,⸥ penga “Ombá.” niker akili mele ombá.
LUK 17:26 “Ui yi Noa mulupili yambuma-ni tiring akili mele Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ombá temba kene yambuma-ni aku-siku tingí.
LUK 17:27 ⸤Ma-koleamanga pali⸥ no ui naa tupili yambuma langi noku, yi kanuma ambu liiku, ambuma yi puku, ulu akuma mindi teku mololsiliiku puring. Noa nona anduli sip-lkuna lkundu purum kene kepe enini aku-siku uluma teku mindi molangi no topa ⸤koleama pali no-ni panda topa⸥ yambuma pali topa kunjurum.
LUK 17:28 “LLot kene wasie muluring yambuma-ni aku-siku tiringko. Enini langi noku, méle taropu toku, punie panjiku, lku takuku, we-ulu akuma teku muluring.
LUK 17:29 Akiliinga-pe LLot kolea-auli Sodom mundupa kelepa takara topa purum ena kaniliinga tepi kene ku-mulú tepi-ni núlima kene lo mele mulúna mania omba Sodom muluring yambuma pali topa kunjurum.
LUK 17:30 “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa ombá enaliinga ui tiring niker akili mele penga aku-siku teku mulungíko.
LUK 17:31 “Yunu ombá ena kanili wendu ombá kene lku imuna ola mulungí yambuma alsuku lkundu puku eninga lku sukundu nusingí mélema puku naa lii-pangi. Aku-sikuko puniena mulungí yambuma mélema lipili nosuku puniena pungí kene ena kanili wendu ombá kene méle nusingíma alsuku puku naa lii-pangi.
LUK 17:32 LLot-min tirim akili mele piliai. ⸤LLot kene wasie Sodom munduku kelkulu takara tokulu puringleliinga-pe Sodom tepi mania urum kilia piliipaliinga Pulu Yili-nga angkella te-ni ui “Iki teku naa kanukulu we sumbi-sikulu takara tokulu pale.” nirim akili LLot-min naa piliipa liipa, iki tepa kanurum kene api-kusa au talupa ku-mulú mele we angiliirim.⸥
LUK 17:33 “‘Na naa kolupu numanu simbu uluma mindi tepu molambu.’ niku Pulu Yili-nga ungele naa piliiku liingí yambuma sika kulungí. Akiliinga-pe ‘Na kulundu lem kapulako.’ niku Pulu Yili-nga ungele piliiku liiku teku mulungí yambuma naa kolku molku mindi pungí.
LUK 17:34 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa ombá enaliinga sumbulsuli yambu tale sulumina tiluna pinglí kene ⸤Pulu Yili-nga angkella te-ni⸥ omba yambu te we pípili mundupa kelepa te liipa memba pumba.
LUK 17:35 Ambu tale langi kalunglí teku mulunglí kene ⸤angkella te omba⸥ ambu te we mulupili mundupa kelepa te liipa memba pumba.
LUK 17:36 (Yi tale taena unji toku angiliinglí kene ⸤Pulu Yili-nga angkella te-ni omba⸥ yi te we mulupili mundupa kelepa te liipa memba pumba.)” niker.” nirim.
LUK 17:37 ⸤Yunu-ni nirim mele piliikuliinga⸥ enini niku mele: “Auliele, ulu akili tena tembaye?” niring. Yesos-ni pundu topa kene ung-eku te topaliinga nimba mele: “Méle kolupa lelemú koleamanga méle kulúlima nolemele kerama-ni méle kolupa lelemúma kanukuliinga nungíndu mania oku liiku máku tolemele.” nirim.
LUK 18:1 Walse, Yesos-ni ‘Enini taki-taki Pulu Yili-kene popu toku ung niku enembu naa kolku munduku naa kelangi.’ nimba yu lumbili anduli yimandu ung-eku te topaliinga nimba mele:
LUK 18:2 “Walse, kolea tenga kot piliirim yi te mulurum. Kot piliirim yi kanili yunu Pulu Yili kepe mana-yambumanga kepe, mundu-mong naa tinjirim.
LUK 18:3 Kolea kanuna ambu-waye te mulurumko. Ambu kanili yunu-ni kot piliimba yili mulurumna taki-taki omba yunundu nimba mele: “Na tepa kis-sirim yili kot tenjambu. Nu-ni na liiku tapunjukunu kot piliinjani.” nimba mawa ti-pui-upui tirim.
LUK 18:4 Ambale ui koela urum kene kotele piliimba yili-ni yunundu “Mólu, nunga kotele na naa piliinjimbu.” nirimeliinga-pe ambale yunu-kene taki-taki omba mawa tirim kilia kot piliimba yili piliipa kis piliipaliinga yununu nimba mele: ‘Na Pulu Yili-nga mundu-mong naa tenjipu, yambuma kondu naa kolupu moliu
LUK 18:5 akiliinga-pe ambu-waye ili taki-taki omba walsilimáliinga penga alsupa omba mawa temba kene na kamu piliipu kis piliimbu akiliinga yunga kotele ekupu kamu piliinjambu.’ nirim.” ⸤nimba kene Yesos-ni⸥ aku-sipa nirim.
LUK 18:6 Auli ⸤Yesos-ni ung-eku akili topa pora sipaliinga⸥ ung te wasie nimba mele: “Kot piliirim yi-kisele-ni ambu-wayelendu tirim mele piliai.
LUK 18:7 Aku-sipa mele Pulu Yili-ni yunga yambuma buni silimele yambuma aku-siku telemeláliinga kot piliimba yili molupa kene kot naa tenjimbaye? Yunga ui makó turum yambuma-ni sumbulsuli kepe tanguli kepe taki-taki “Oliunga kot piliinjui.” niku mawa telemele kene yunu-ni eninga kotele naa piliinjimbaye? Yunu ui we molupa penga mele “Enini liipu tapunjambu.” nimba táka-nimba ombáye?
LUK 18:8 Yunu temba mele akili nimbu sambu: “Pulu Yili yunu wela omba yunga yambuma liipa tapunjumbandu enini buni silimele yambuma kot tenjipaliinga mindili simba.” niker. Akiliinga-pe Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa wale tale-sipa mana mania ombá kene “Yambu mare-ni ‘Yunu-ni enini liipa tapunjumba.’ niku yunu mawa teku mulungí mola mólunje?” nimba omba kanomba.” nirim.
LUK 18:9 Yambu mare eni-enini piliikuliinga ‘Na yi kaiéle. Na sumbi-sipu moliu, yambu-lupama molku kis-silimele. Enini yambu kísima. Enini-kene tapú-topu naa molumbu.’ niku piliiku anduku muluring yambumandu Yesos-ni ung-eku ili topaliinga nimba mele:
LUK 18:10 “Yi tale lupa-lupa ‘Pulu Yili-kene ung niambili.’ nikulu Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna puringli. Te Perisi-yi te, te ku-moni-takis liili yi te.
LUK 18:11 Perisi-yili kakará nimba ola angiliipa kene yununu numanale-ni piliirim ungma nimba mele: “Pulu Yili, yambu-lupama pali molemele mele na aku-sipu naa moliáliinga nu-kene “Angke” niker. Enini wa noku, ulu-pulu-kisma teku, ambu yima waperanale teku, telemele. Ku-takis liili yi ili tepa molemú mele kepe na naa teliu.
LUK 18:12 Na kóru tenga taki-taki ena tale langi mi topu naa nombu, ku-monima kene mélema kene méle rurepunga tale nimbu taki-taki liiliumanga tilu-tilu nimbu nu moke tepu siliu kanili.” nirim.
LUK 18:13 Akiliinga-pe ku-moni-takis liili yili nondupa naa omba anju tenga-lupa ma kanupa angiliipaliinga, ‘Na yi aima kis te.’ nimba piliipa pipili kolopa mundu-mong tenjipa ki-kumu-ni yunga pepeli-ombelena topa angiliipaliinga nimba mele: “Pulu Yili, na numanuna ulu-pulu-kis pili yili kondu kului.” nirim.” ⸤nimba Yesos-ni aku-sipa nirim.⸥
LUK 18:14 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yi i-selenga Pulu Yili-ni ku-takis liili yilinga ulu-pulu-kísima kanupa konde tenjipa, yunu ‘yi sumbi-niliele.’ nimba kanupa mulupili lkundu purum, akiliinga-pe Perisi-yili yunga ulu-pulu-kísima numanuna we pípili lkundu purum.” niker. Yambu eninga bi paka tolemele yambuma Pulu Yili-ni topa mania mundumba, akiliinga-pe yambu eninga bi toku mania mundulimele yambuma yunu-ni eninga bima paka tonjumba.” nirim.
LUK 18:15 Kanu-kene yambuma-ni eninga kangambula kelúma ‘Yesos yunga kili-ni ambulupili.’ niku yunu mulurumna meku uring. Meku ungí uring kanuku kene Yesos lumbili anduli yima-ni ung-mura siku ⸤“Naa meku wai.”⸥ niring.
LUK 18:16 Akiliinga-pe Yesos-ni kangambulamandu “Wai.” nimbaliinga ⸤yu lumbili anduli yimandu⸥ nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambu-talape akili kangambula ima mele molemele akiliinga eni kangambula ima na moliuna wangi pipi siku “Mólu.” naa niai.” ⸤nirim.⸥
LUK 18:17 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Kangambolama-ni ‘Pulu Yili oliunga yi nuim kingele mulupili.’ niku molemele mele aku-siku naa nilimele yambuma yunga koleana sukundu aima naa pungí, mólu.” niker.” nirim.
LUK 18:18 ⸤Walse Juda-yambumanga⸥ yi-nuim te Yesos mulurumna omba yunundu walsipa piliipaliinga nimba mele: “Ung-Bo Tunjuli Yi Kaiéle, na nambulka ulu te tembu kene na kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele liimbuye?” nirim.
LUK 18:19 Yesos-ni yunundu nimba mele: “Nu-ni na nambimuna “Kaiéle.” nikinuye? Yambu kaí te naa molemú. Pulu Yili mindi kaiéle.” ⸤nirim.⸥
LUK 18:20 ⸤Aku-sipa nimbaliinga yili-ni walsurumeliinga pundu topa kene nimba mele:⸥ “Nu ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manima ⸤Moses-ni yandu nimba sirim-ma⸥ piliillu. ⸤Ung-mani akuma i-sipa mele⸥: “Ambu yi púlima mola yi ambu líílima yambu lupa-lupama-kene waperanale naa teai.” nimba, “Yambu toku naa konjai.” nimba, “Mélema wa naa liai.” nimba, “Yambumanga kot gólu toku naa tenjai.” nimba, “Aminiali laniali kene teku konjuku, ung ningí mele piliiku liiku teku molai.” nimba, ung-mani akuma sirim molemú kanili.” nirim.
LUK 18:21 Aku nirim-na piliipa kene yi kanili-ni nimba mele: “Na kang-kene molupuliinga ung-mani akuma pali piliipu liipu tepu mulurundu mele yandupa ekupu kepe tepu moliuko.” nirim.
LUK 18:22 Yunu aku-sipa nirim piliipa kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Papu tellu akiliinga-pe ulu tilu mindi naa tellu. Nu pukunu nunga méle nosulluma pali ku-moni liikunu kene, ku-moni liiníma yambu-korupama moke teku sikunu kene na lumbili ui.” nirim. “Nunga ⸤ma-koleana⸥ mélema aku tiní kene mulú-koleana nunga méle lupa-lupa kaí pulele lemba.” nirim.
LUK 18:23 Yi-nuim kanili méle aima lupa-lupa kaí pulele nusurumeliinga Yesos-ni aku nirim kene piliipa kene yunu numanu kis panjipa numanu buni aima auli-tepa liipa anju purum.
LUK 18:24 Yunu aku-sipa purum kanupaliinga Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu yambu-kamakoma aima mindili-siku sukundu pungí.
LUK 18:25 Kung-kemel akili ⸤kung aima auli te akiliinga-pe⸥ kalé suruli kupulanum-na sukundu pumbandu mindili laye-kolte mele sipa kene pumba. Akiliinga-pe yambu-kamakoma Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu pungíndu mindili aima lakuku mele siku pungí.” nirim.
LUK 18:26 Yu-ni aku nirim piliiring yambuma-ni niku mele: “Aku lem mindili nolkemela kupulanum-na nae kapula wendu pupa, molupu konjumulú kupulanum-na pumbaye? Te mólunje?” niring kene
LUK 18:27 yunu-ni eninindu nimba mele: “Yambuma-ni aima kapula naa telemele uluma Pulu Yili-ni kapula tenjimba. Pulu Yili yu-ni uluma pali kapula telemú. Ulu te yu-ni kapula naa temba te mólu.” nirim.
LUK 18:28 ⸤Yu-ni aku nirim piliipa kene⸥ Pita-ni yunundu nimba mele: “⸤Pe oliu-kene nambulka ulu te wendu ombáye?⸥ Oliu oliunga mélema pali mundupu kelepu nu lumbili purumulu mele pulimulu kanili.” nirim.
LUK 18:29 Yesos-ni nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: ‘Pulu Yili omba yi nuim kingele molupa nokumba enale wendu ombá mele “Yambuma piliangi.” niku silsiliiku andungíndu eninga lkuma kene, minupili-ambuma kene, anginipilima kene, anupili lapaliima kene, kangambulama kene, akuma munduku kelemele yambuma pali
LUK 18:30 ya ma-koleana aima méle pulele ola-kilia liiku kene penga pungí koleana kona molku konjuku mindi puli ulu-pulele liingíko.’ niker.” nirim.
LUK 18:31 Kanu-kene Yesos-ni ⸤yu lumbili anduli⸥ yi rurepu ‘na kene enini kene oliuliu molamili.’ nimba enini liipa anju memba pupa kene eninindu nimba mele: “Piliai. Oliu kolea-auli Jerusallem pumulú pukumulu. Akuna pumulú kene ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirim-ma piliiku yambuma niku siring yima-ni wendu ombá mele niku bukna turing uluma pali Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-kene kamu wendu ombá.
LUK 18:32 Juda-yambumanga yi-aulima-ni Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili liiku Juda-yi naa molemele yima singí. Enini yu ung-taka tonjuku yunu teku kis-siku yunga kumbi-kerina lkambe toku,
LUK 18:33 yunu ka-pulsa-ni toku yu toku kunjingí. Yunu toku kunjingí kene ena yupuku-sipaliinga lomburupa ola molumba.” nirim.
LUK 18:34 Akiliinga-pe yunu-ni ung nirimele piliiku sunduring. Ung-pulele naa piliiku kene ung nirimele piliiku bi naa siring.
LUK 18:35 Kanu-kene Yesos Jeriko taon nondupa ombá urum kene mong kis lirim yi te kupulanum alsena molupa yambuma “Ku-moni sai.” nimba mawa tirim.
LUK 18:36 Yi kanili-ni yambu pulele oku pungí puring piliipa kene yunu-ni “Nambulka tekemeleye?” nimba walsurum kene
LUK 18:37 enini yunundu niku mele: “Nasaret-yi Yesos omba pukum.” niku, niku siring.
LUK 18:38 Aku-siku niring piliipaliinga yunu-ni tondulu nangale topa walsipa kene nimba mele: “Yesos, ⸤yi nuim king⸥ Depit-ni kalupa liirim yili, na kondu kului.” nirim.
LUK 18:39 Kumbi-leku puring yambuma-ni yunu ung-mura siku “Nu ung naa niku táka-nikunu mului.” niring. Akiliinga-pe yunu-ni aima tondulu nangale topa walsipa kene nimba mele: “Depit-ni kalupa liirim yili, na kondu kului.” nirim.
LUK 18:40 Yesos we angiliipa kene “Yunu yandu meku wai.” nirim. Yunu Yesos angiliirimna nondupa urum kene Yesos-ni yunundu walsipa kene nimba mele:
LUK 18:41 “Na-ni nu nambulka tenjambu niku piliikunuye?” nirim. Yunu-ni pundu topa kene nimba mele: “Auliele, na mongale-ni mélema kanambu nanga mongsele teku kaí tenjani.” nirim.
LUK 18:42 Yesos-ni yunundu nimba mele: “‘Na-ni nunga mongsele kapula tenjimbu.’ niku pilííneliinga nunga mongsele kaí lipili.” nirim.
LUK 18:43 Yesos-ni aku-sipa nirim kene enaliinga yunga mongsele kaí lirim, mélema kanupa kene Pulu Yili kape nimba yunga bili paka tonjiliipa Yesos lumbili purum. Yambuma-ni pali ulu⸤-tondulu te wendu urum⸥ akili kanuku kene enini kepe Pulu Yili kape niring.
LUK 19:1 Yesos yunu Jeriko taon-na omba pumba purum.
LUK 19:2 ⸤Jeriko akuna⸥ ku-moni-takis liipa ku-takis liiring yi wema nukurum yi te, yunga bili Sakias, yunu akuna mulurum. Yunu méle pulele nosupa yi-kamakale mulurum.
LUK 19:3 Yi kanili-ni Yesos urum kilia kanombandu tirim mele. Yesos urumna yambu pulele liiku máku turing kene Sakias yunu yi aima sumbu akiliinga molupa kene Yesos kapula naa kanurum.
LUK 19:4 Akiliinga Yesos urumna kanombandu yunu lkisipa kumbi-lepa pupa kene unji sikamú-pik nili te Yesos ombá urum kupulanum-na nondupa angiliirim unji kaniliinga omba ola purum.
LUK 19:5 Yesos akuna omba kene we angiliipa olandu-sipa kanupaliinga yunundu nimba mele: “Sakias, nunga lku-kolea ekupu na-kene wasie molambili pambili wela mania ui.” nirim kene
LUK 19:6 yu lkisipa mania omba yunundu “Kapula.” nimbaliinga numanu sirim.
LUK 19:7 Yesos Sakias-nga lku-kolea wasie puringli kanuku kene ui akuna liiku máku turing yambuma-ni niku mele: “Yunu ulu-pulu-kis tili yili kene ‘Molu-pambili pambulu.’ nimba pukum.” nikuliinga yunu tirim mele kanuku kis piliiring.
LUK 19:8 Kanu-kene Yesos kene Sakias elsele lkuna lku-suku molkulu kene Sakias ola angiliipa Auliele-ndu nimba mele: “Auliele, na-ni nundu ung te niambu pília. Nanga méle nosiliuma ekendu liipu yambu-korupama sipu kene, penga ku-moni te mola méle te gólu topu wa-mele liirindu méle kanuma alsupu wa liirindu mele pundu topu yupuku tepu ola panjipu anju simbu.” nirim.
LUK 19:9 Yunu-ni aku-sipa nirim kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ekupu lku ilinga pulu yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa ‘mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nilimú ulu-pulele liikimele. Ekupu lku pulu yi ili yunu kepe anda-kolepa Eprayam-ni kalupa liirim yi te.
LUK 19:10 “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni ‘Yambu kupulanum lu liiku molku kis-silimele yambuma korupu, enini tepu liipu mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipu na-kene molku kunjingí kupulanum-na liipu monjumbu.’ nimba urum.” nirim.
LUK 19:11 Aku-sipa nirim piliiku kene Yesos yunu kolea-auli Jerusallem nondupa ombá tirim-na kanukuliinga we-yambuma enini ‘Pulu Yili omba yi nuim kingele molumba enale aima nondupa ombá.’ niku piliiku muluring. Enini aku-siku piliiku muluringele piliipa kene ⸤Yesos⸥ yunu-ni eninindu ung-eku te topaliinga
LUK 19:12 nimba mele: “Yi-nuim tenga málale kolea tenga kupulanum sulu pupa kene yunu king molumba namba tondulale liimbandu ‘Penga yandu ombú.’ nimba kene yunu purum.
LUK 19:13 Ui naa pupa kene kumbi-lepa yunga kendemande-yi rurepunga tale-ndu “Wai.” nimbaliinga ku-moni kumu rurepunga tale nimba moke tepa enini lupa-lupa sipaliinga eninindu nimba mele: “Na wilí anju molumbu kene ku-moni siker liikimele ilinga ‘Ku te ola-buluna panjupu liinjimulú.’ niku numanu tondulu munduku kongun tenjiku molai. Penga na ombú.” nimbaliinga yunu purum.
LUK 19:14 Yi kanili purum kene yunga talapena-yambuma yu-kene numanu kis piliiring kilia eninga yi te ‘Yunu aelepa pupili.’ niku liiku munduku kene niku mele: “‘ “Yi-nuim ili oliunga yi nuim kingele naa mulupili.” nimbu molemulu.’ ninjui.” niku yunu liiku munduring.
LUK 19:15 Penga yi kanili kingeliinga nambale sika liipa memba yandu urum kene ui ku-moni sipa purum kendemande-yimandu “Wai.” nimbaliinga “Eni ku-moni sirindumanga ola-buluna panjiku ku-moni nambi-sili liiku nusunjuring-nje?” nimba walsurum.
LUK 19:16 Ui kumbi-lepa sirim yili-ni omba yunundu nimba mele: “Auliele, nunga ku-moni kumu te sirinu kaniliinga ola-buluna panjipu kumu rurepunga tale liinjirindu.” nirim kene
LUK 19:17 yi nuim kingele-ni yunundu nimba mele: “Kendemande-yi kaiéle. Papu tirinu. Méle laye sirindeliinga nu-ni tekunu kunjurunu akiliinga nu-ni kolea-auli rurepunga tale nukui.” nirim.
LUK 19:18 Yi tale-sipale-ni omba yunundu nimba mele: “Auliele, nunga ku-moni kumu te sirinu kaniliinga ola-buluna panjipu kumu angere te-guli liinjirindu.” nirim kene
LUK 19:19 yi nuim kingele-ni yunundu nimba mele: “Aku-siku tirineliinga nu-ni kolea-auli angere te-guli nukui.” nirim.
LUK 19:20 Penga kendemande-yi te omba yunundu nimba mele: “Auliele, na-ni piliipu kene ‘Nu méle taropu tondulu munduku tokunu, ‘Ku-moni liipu nosumbaliinga yambuma mindili núngi lem kapulako.’ nikunu ⸤kendemande-yambuma ‘Kongun mindili noku teai.’ niku sikunu, enini méle koltale sikunu mélema pali nu-nunu mindi liillu yili;⸥ yambuma-ni punie panjinjilimele kene nu-ni nunu langi mélema we ukuku liiku; punie naa telluna langima we liiku nosukunu, nu-ni aku-sikunu teku mollu yili.’ nimbu piliipuliinga mundu-mong tenjipu nu-ni na sirinu ku-monele kumu topu nusurundele ya siker.” nirim.
LUK 19:22 Aku-sipa nirim kene piliipaliinga yi-nuimele-ni ung-mura tepa kene yunundu nimba mele: “Nu kendemande-yi kisele. ⸤Na-ni nunga kot piliimbu kene⸥ nunga nikinu ungele-ni nu-nunu kot tenjimba. Nu-ni piliikunu kene ‘Yambuma-ni punie panjinjilimele kene na-nanu langi mélema we ukupu liipu; punie naa teliuna langima liipu nosupu, na aku-sipu tepu moliu.’ niku piliikunu molluye?
LUK 19:23 Aku-siku niku piliikunuliinga nanga ku-monele ku-beng lkuna nambimuna naa nusunjurunuye? Aku-siku telkenanje na ombu nanga ku-monele wendu liipu kene ku-moni laye-kolte ola-buluna panjiku silkimela liilkáko.” nirim.
LUK 19:24 ⸤Kendemande-yi kanilindu aku-sipa nimba pora sipaliinga⸥ yunu-ni nondupa angiliiring yambu kanumandu nimba mele: “Yi ili tepa kis-sirim akiliinga yunga kuli wendu liiku kene ku-kumu rurepunga tale ambulkum yili sai.” nirim.
LUK 19:25 Enini yunundu niku mele: “Auliele, yunu kórunga ku-kumu rurepunga tale ambulúm kanili.” niring.
LUK 19:26 Enini aku-siku niring kene yi nuim kingele-ni alsupa nimba mele: “Enindu nimbu sambu: “Mélema nosilimú yambale na-ni mare wasie simbu, yunu aima pulele nosimba. Akiliinga-pe mélema naa nosilimú yambale yunga méle nosulimúma kepe wendu liimbu.” niker.” nirim.
LUK 19:27 Aku-sipa nimbaliinga yi nuim king kanili yunu-ni ung te wasie nimba mele: “Ekupu na teku kis-siring yambuma meku wai. Enini nandu niku mele: ‘Yi ili oliunga yi nuim kingele naa mulupili.’ niring yambu kanuma meku oku na kanupu molambu enini toku konjai.” nirim.” nimba ⸤Yesos-ni aku-sipa ung-eku kanili topa pora sirim⸥.
LUK 19:28 Ung-eku akili topa pora sipaliinga kolea-auli Jerusallem kelepa pumba purum.
LUK 19:29 Kanu-kene Yesos ⸤kene yu lumbili andúlima kene enini kolea-auli Jerusallem nondupa oku⸥, ma-pangi te ‘Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangiele’ nili akuna kolea kelú tale, Betepas kene Betani kene akuselenga nondupa uring. Kanu-kene Yesos-ni yunga lumbili anduli yi tale liipa mundupa, elselendu nimba mele:
LUK 19:30 “Ne kolea-kelú kanukumbele akuna pukulu kene kung-dongki walú te, yambu te yunga bulu-mingina ui naa molku anduringele ka teku panjingéle ne akuna sukundu molumba kanunglí akili pukulu posukulu meku wangli pale.
LUK 19:31 Pusinglí tekulu mulunglí kene yambu te-ni elsendu “Kung-dongkele nambimuna posukimbiliye?” nimba walsum lem else-ni i-siku niale: “Auliele yunu kung-dongkele-kene kongun te pímu-na ombu liikimbulu.” niangli.” nimba kene elsele liipa mundurum.
LUK 19:32 Liipa mundurum yi kanusele pukulu yunu-ni nirim akili mele kanuku liikulu kene
LUK 19:33 penga kung-dongki walú kanili posikulu muluringli kene kung-dongki pulu yima-ni elselendu niku mele: “Oliunga kung-dongkele nambimuna posukimbiliye?” niku walsiring kene
LUK 19:34 elsele-ni “Auliele yunu kung-dongkele-kene kongun te pímu-na ombu liikimbulu.” niringli.
LUK 19:35 Kanu-kene kung-dongki kanili liikulu Yesos mulurumna meku pukulu kene elsengla mulumbalema posukulu, dongkeliinga bulu-mingina ola pauwa tonjukulu Yesos kanuna ola munjuringli.
LUK 19:36 Yambu mare-ni eninga mulumbalema posuku yu ombá kupulanum-na pauwa tolsiliiku puring.
LUK 19:37 Kanu-kene yunu Jerusallem aima nondupa omba, Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangina mania ombá urum kene yu lumbili puring yambu pulele numanu lakuku siku ⸤Yesos-ni⸥ ulu-tondulu pulele tirim kanuring akumanga Pulu Yili kape niku tondulu munduku niku mele:
LUK 19:38 “Pulu Yi Yawe-ni liipa mundurum-na yunga kongunale tenjimba okum yi nuim kingele molupa kunjupili. Mulú-koleana numanu waengu nipili molomulú enale wela upili. Mulú-koleana aima ola-kilia ⸤Pulu Yili-nga⸥ bili aima ola pípili lakupu kape niamili.” nilsiliiku puring.
LUK 19:39 Aku-siku niring piliiku kene Perisi-yi wasie puring yi mare-ni ⸤we-yambuma-ni aku-siku niring akili piliiku kis piliikuliinga⸥ yunundu niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nu lumbili anduli yima-ni nikimili mele akili ‘Naa niangi.’ nikunu enini ung-mura si.” niring kene
LUK 19:40 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na-ni enindu i-sipu niker: “Yambu ima-ni i-siku naa niku we mulúngi lem ya ku-mulú lelemúma-ni nangale toku ningí.” niker.” nirim.
LUK 19:41 Yesos Jerusallem aima nondupa omba kolea-auli kanili kanupaliinga kola tepa kene
LUK 19:42 nimba mele: “⸤Jerusallem yambuma,⸥ ekupu eni kepe mindili naa noku kapula-kapula mulungí kupulanumele piliilkimilánje kapula. Akiliinga-pe ekupu naa piliilimili ⸤akiliinga⸥ naa liiku manjingí.
LUK 19:43 Eni mulungína ena mare wendu ombá, ena kanuna eninga ele-tu yima oku ‘Eninga koleana kupulanum naa lipili.’ niku ma-pala teku ele-tu yima eni molku poku teku ‘Eni sukundu molangi.’ niku aku-siku tingí.
LUK 19:44 Aku-siku teku kene, penga Jerusallem lkuma pali toku tekisiku bulu-bale siku kene lku-suku mulungí yambuma tungí, aku-siku tingí enama wendu ombá. Pulu Yili-ni ⸤eni tepa liimbandu⸥ um enale eni naa pilííngeliinga ena kanuma wendu ombá.” nirim.
LUK 19:45 Yesos ⸤Jerusallem sukundu pupa kene,⸥ Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna ⸤“Juda-yambu naa molemele yambuma ‘Pulu Yili popu tamili.’ niku máku tolemele kolea” niring akuna⸥ suku pupa kanupa kene akuna mélema maket teku muluring yambuma pulu monjupa topa makurupaliinga
LUK 19:46 eninindu nimba mele: “Pulu Yili-nga bukna ung te i-sipa nilimú: ‘Yambuma-ni nanga lkulindu “Pulu Yili kene ung nilimulu lkuli.” ningí.’ kanili. Ung aku-sipa molemú akiliinga-pe eni lku ili ‘wa nolemele yambuma mo toku molemele lkuli’ mele niku piliiku kene aku-siku telemele.” nirim.
LUK 19:47 Yunu-ni enamanga taki-taki lku-tembolluna lku-suku ⸤“Juda-yambu naa molemele yambuma ‘Pulu Yili popu tomulú.’ niku liiku máku tolemele kolea” niring akuna⸥ yambuma ung-mani sirim. Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, Juda-yambuma nukuring yi-aulima kene, enini yunu toku kunjingí kupulanumele kururing
LUK 19:48 akiliinga-pe we-yambuma-ni yunga ungele kum leku piliiku muluring kilia enini yunu toku kunjingí kupulanum te naa kanuku liiring.
LUK 20:1 Walse Yesos-ni ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-temboll akuna liiku máku turing yambuma ung-bo tonjupa mani sipa, temani-kaiéle topa sipa mulurum kene yi mare, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, enini oku
LUK 20:2 yunu walsiku piliiku kene niku mele: “Nu namba nambulka nambale liikunu kene kongun ili telluye? Nae-ni kongun ili “Ti-pui.” nimba nu nambale sipa liipa mundurumye?” niring.
LUK 20:3 Yesos-ni eninindu pundu topa kene nimba mele: “Na-ni eni ung te walsipu piliimbuko. Eni walsimbu mele akili eni na pundu toku niai.
LUK 20:4 Ui ⸤No-Liinjili⸥ Jon omba yambuma no liinjirim kene yunu mulú-koleana ⸤molemú yilinga⸥ kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim mola ya mana-yambumanga kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirimuye? ⸤Nae-ni “Ti.” nirim-na tirimuye? Niku sai.⸥” nirim.
LUK 20:5 ⸤Yu-ni aku-sipa walsurum mele piliiku kene⸥ eni-enini tombulku niku kene niku mele: “Yu-ni walsikim mele oliu-ni pundu topu, “⸤Jon⸥ yunu mulú-koleana ⸤molemú yilinga kongun tenjimbandu yambuma no liinjirim⸥.” nímulu lem yu-ni oliundu nimba mele: “Aku lem eni Jon-ni nirim ungele nambimuna ‘Ung ili sika.’ niku naa piliiku liiringiye?” nimbá.
LUK 20:6 Mola oliu-ni nimbu mele: “Yu mana-yambumanga ⸤kongunale tenjimbandu yambuma no liinjirim⸥.” nímulu lem we-yambuma-ni oliu ku-ni toku kunjingí. We-yambuma-ni ‘Jon yunu aima sika Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba, nimba sirimu ungma piliipa yambuma nimba sirim yi te mulurum.’ niku piliilimili akiliinga enini oliu ku-ni toku kunjingí.” niku enini aku-siku tombulku niring.
LUK 20:7 ⸤Eni-enini aku-siku anju-yandu tombulku niku kene⸥ Yesos-ndu pundu toku niku mele: “Yu-ni Pulu Yili-nga kongunale tenjipa kene yambuma no liinjirim, mola mana-yambumanga kongunale tenjipa kene yu-ni yambuma no liinjirim-nje. Oliu naa piliikumulu.” niring.
LUK 20:8 Aku-siku niring kene piliipaliinga Yesos-ni eninindu nimba mele: “Kapula. ⸤Na-ni eni walsiker ungeliinga ung te pundu toku naa nikimilieliinga⸥ eni na walsikimili ungeliinga ung te pundu topu nandu kongun ili ‘Ti-pui.’ nimba na liipa mundupa namba sirim yilinga bili eni naa nimbu simbuko.” nirim.
LUK 20:9 Kanu-kene liiku máku toku muluring yambumandu Yesos-ni ung-eku ili topa kene nimba mele: “Yi te-ni unji-waen punie tirim. Yi mare kanupa liipa kene eninindu nimba mele: “Nanga puniele tápu tenjiku unji-monguma lkeku nokunjangi. Penga waen-mong polu tomba kene monguma moke tepu, kongun tinjingí mele mare eni liangi, mare na liimbú.” nimba punie kanili enini sipa kene yunu kolea ⸤sulu⸥ tenga pupa akuna wale pulele mulurum.
LUK 20:10 Kanu-kene penga unji-waen-mongma polu tomba tirim kene punie pulu yili-ni yunga kendemande-yi te liipa mundupaliinga “Nanga unji-waen-mongma sangi puku liiku menjikunu wani pui.” nimba punie nukuring yi kanuma muluringna liipa mundurum. Akiliinga-pe kendemande-yili ⸤urum kene⸥ punie nukuli yima-ni yunu ambolku liiku kimbulú-ni toku, unji-waen-mong mare naa siku, “Anju we pui!” niku liiku munduring.
LUK 20:11 Alsupa punie pulu yili-ni kendemande-yi te liipa ⸤“Nanga unji-waen-mongma liinji-pui.” nimba liipa⸥ mundurum. Akiliinga-pe kendemande-yili ⸤urum kene⸥ punie nukuli yima-ni yunu ambolku liiku kene kimbulú-ni toku, teku kis-siku, unji-waen-mong mare naa siku anju we liiku munduring.
LUK 20:12 Alsupa punie pulu yili-ni kendemande-yi te liipa mundurum kene enini yunu toku kene puniena makuruku liiku ulsu munduring.
LUK 20:13 Aku-siku tiringeliinga punie pulu yili-ni ⸤numanale-ni piliipa kene⸥ ‘Ekupu na tembu mele piliiker. Nanga málale, na-ni numanu monjuliu kangale, enini yunu-kene pipili kolku liiku ai siku yunu unji-waen-mong mare singínje.’ nimba piliipa kene ⸤yunga málu liipa mundurum⸥.
LUK 20:14 Akiliinga-pe punie nukuli yima-ni punie pulu yilinga málale ombá urum kanuku kene eni-enini niku mele: “Andi okum yili penga lapanga moya-méle simbama liimba yili okum. Yunu topu konjupu, punie ili oliu kamu liamili.” niku kene
LUK 20:15 enini yunu ambolku liiku puniena makuruku ulsu munduku kene yunu toku kunjuring.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥ ⸤Aku-sipa nimbaliinga ung-eku akili topa pora simbandu akuna liiku máku toku muluring yambumandu nimba mele:⸥ “Punie nukuli yima-ni aku-siku tiringeliinga penga punie pulu yili-ni enini-kene nambulka ulu te tembaye?
LUK 20:16 Yu omba yi kis kanuma topa konjupa kene ‘Yi mare-ni lupa puniele nokunjangi.’ nimba liipa simba.” nirim. Kanu-kene Yesos-ni aku-sipa nirim kene piliikuliinga enini niku mele: “Pulu Yili-ni ‘Aku-sipa wendu naa upili, aima mólu!’ nipili.” niring.
LUK 20:17 Yesos-ni ⸤Pulu Yili-nga Juda-yambuma nukuring yima-ni yunu toku kunjingí akili piliipaliinga⸥ eninindu nimba mele: “Pulu Yili-nga ung te bukna molemáliinga ung-pulele nambulkanje niku piliilimiliye? Ung akili i-sipa mele: ‘Lku takuring yima-ni ku-mulú te kanuku kis piliiku toku munduku kiliring ku-mulú akili ekupu alsupa lku paka-sum mele lku tepa tondulu munduli ku-mulú auli kaiéle.’ nimba molemú kanili.
LUK 20:18 Ku-mulále ⸤niker⸥ ilinga ola yambu te singa-topa tomba kene ombele mélema elki tomba. Akiliinga-pe yambu te molumbana ola kúli-ni omba yunu topa kene yambu kanili topa nurupalu tomba.” nirim.
LUK 20:19 Kanu-kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani siring yima kene, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, enini Yesos-ni ung-eku turum kanili piliiku kene enini teku kis-siku yunu toku kunjingí teku muluring akili yu-ni nirim piliiku kene enini ena-mong kaniliinga yunu ka singí tiring akiliinga-pe yi-auli kanuma-ni we-yambumanga mundu-mong tenjiku kene yunu naa liiku ka siring.
LUK 20:20 Kanu-kene ⸤Juda-yambumanga yi-aulima-ni⸥ ‘Yesos ka sipu ⸤kot tenjimuláliinga⸥ gapman yili molumbana membu pumulú.’ niku molkuliinga yu kanuku muluring. ‘Yunu-ni ung te nimba kis-simba kene ka simulú.’ nikuliinga yi mare, ‘Numanu sumbi-nimba pílima molemulu. Yunga ungele numanu sipu piliipu molemulu.’ niku gólu toku mulungí yi mare, liiku yunu mulurumna liiku munduring.
LUK 20:21 Yi kanuma-ni oku yundu ⸤kundi toku kene⸥ niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, oliu piliipuliinga, ‘Nu-ni taki-taki ung-sikama mindi sumbi-siku nikunu, ung-mani sikama mindi sumbi-siku mani siku ung-bo tonjukunu tekunu kene, nu-ni yambu tiluringa kepe numanu kimbú naa sikunu, yambuma mundu-mong naa tenjikunu, eninindu pali ung tilu-siku kapula-kapula niku sikunu, Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú uluma aima sika ungma mani siku ung-bo tonjukunu, aku-siku tellu.’ nimbu piliilimulu.
LUK 20:22 ⸤Aku-sikunu teku molláliinga nu nambulka niku piliikunuye?⸥ Oliu-ni Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale ku-moni-takis túmulu lem kapula mola móluye? Pulu Yili-ni akiliinga ung-mani sirim ung-manele nambulka nimba pelemúye? Niku si.” niring.
LUK 20:23 Akiliinga-pe Yesos-ni enini yunu teku kis-singíndu aku-siku liiku lu siku walsiringele piliipa kene eninindu nimba mele:
LUK 20:24 “⸤Ku-takis tolemele⸥ ku-mong te na liiku ora sai.” ⸤nimba kene eninindu kelepa walsipa piliipa kene nimba mele:⸥ “Ku-moni ilinga naenga kumbi-kerale kene bili kene molemúye?” nirim.
LUK 20:25 Enini yunundu niku mele: “Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga ⸤kumbi-kerale kene bili kene molemú⸥.” niring. Kanu-kene yu-ni eninindu nimba mele: “⸤Ku-moni akili Sisale-nga ku-monele⸥ akiliinga Sisale-nga mélema Sisale yunu siku, Pulu Yili-nga mélema Pulu Yili yunu sai.” nirim.
LUK 20:26 Yu-ni aku-sipa ⸤aima sumbi-sipa⸥ nirim mele akili piliiku kene ‘Oliunga ungele aima pundu topa kene nimba konjukumu.’ niku piliiku numanu pulele liiku mundukuliinga ung te alsuku naa niring. Yambuma kanuku molangi yu liiku lu siku walsiring kene yu-ni ung te nimba kis naa sirimeliinga “Yunu ka samili.” ningí kupulanum te naa lirim.
LUK 20:27 ⸤Yi kanuma Yesos-kene ku-moni-takis tuli ungele niku pora siring kene⸥ penga Sadusi-yi mare Yesos mulurumna uring. Sadusi-yi kanuma enini ‘Pulu Yili-ni kolemele yambuma topa naa makinjimba, lomburuku ola naa mulungí.’ niku piliiku muluring talapele. Sadusi-yi kanuma oku
LUK 20:28 Yesos walsiku piliiku kene niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, ⸤Pulu Yili-nga ung-manima oliu sirim yi⸥ Moses-ni ung-mani sipa kene nimba mele: “Ambu liimba yi te kangambula naa memba kene ambale we mulupili yili kolumba kene yi kanili yunga angin molumbále-ni yunga ambu-wayele liipa angin liipa tapunjupa kangambula minjipili.” nirim aku-sipa nimba bukna turum molemú kanili.
LUK 20:29 ⸤Ung-mani akiliinga ulu te oliunga yi mare-kene wendu urum mele nu walsipu piliamili.⸥ “Anginipili-yi angere yupuku-guli muluring. Komale ambu liipa kangambula te naa memba kene pe yunu kulurum.
LUK 20:30 ⸤Kangambula te naa mulupili kulurum kilia⸥ yunga bulkundu anginele-ni ⸤yunga angin kulurumeliinga kangambula ‘Menjambu.’ nimba⸥ ambu-wayele kelepa liirim. Yunu kangambula te naa-ko menjipa kene yunu we kulurumko. Yunga angin bulkundele-ni ambu kanili liirimko akiliinga-pe yunu kepe we kulurumko. Aku telsiliiku puku kene yi angere yupuku-guli pali kangambula tilu kepe naa meku kene kolku pora siring kene akeleale kamu we kulurumko.
LUK 20:32 Penga ambale yunu kulurumko.
LUK 20:33 Akiliinga, kolemele yambuma penga lomburuku ola mulungí kene ambu kanili yi angere yupuku-guli pali ya mana liiringeliinga ambale yunu yi aima naenga min molumbaye?” niring.
LUK 20:34 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Ya ma-koleana molemele yambumanga yima ambu liiku, ambuma yi puku telemele
LUK 20:35 akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Yambu kolku kene kapula lomburuku ola molku mulú-koleana puku molangi.’ nilimú yambumanga yima ambu naa liiku, ambuma yi naa puku, aku aima naa tingí.
LUK 20:36 Yambu kanuma lomburuku ola molkuliinga enini mulú-koleana angkellama molemele mele aku-siku molkuliinga, kelku kulú naa kolku kene Pulu Yili-nga kangambulama mulungí.
LUK 20:37 Akiliinga-pe ⸤enini Sadusima-ni⸥ ‘Kolemele yambuma lomburuku ola naa mulungí.’ niku piliilimeláliinga ung te kamu niambuko. Moses-ni oliu liipa ora sirim mele niambu: Walse Moses unji walú tenga ⸤tepi nomba pirim tepéle-ni unjele naa nurum-na kanupa kene,⸥ akuna yu-ni ⸤Pulu Yi⸥ Yawe-ndu bi lepa kene nimba mele: “Eprayam kene, Aisak kene, Jekop kene eninga Pulu Yili.” nirim.
LUK 20:38 Pulu Yili yunu kululi yambumanga Pulu Yili mólu. Yunu yambuma pali kona molemele kanupa kene yu kona mululi yambumanga Pulu Yili.” nimba Yesos-ni nirim.
LUK 20:39 Aku-sipa nirim piliiku kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani siring yi mare-ni alsuku yunu ung te walsiku piliingíndu pipili kolku mundu-mong teku kene yundu niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nu-ni kapula nikinu.” niring.
LUK 20:41 Kanu-kene ⸤Juda-yambumanga yi-auli mare aku-siku we muluring kene⸥ Yesos-ni eninindu alsupa ung te nimba mele: “‘Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yi-nuim Kraisele yunu ⸤yi nuim king⸥ Depit-nga kalupa liimba yi te molumba.’ niku piliilimili, ⸤akiliinga-pe yunu aku-sipa mindi mólu⸥.
LUK 20:42 ⸤Aku-siku nilimele yima-ni⸥ Depit yu-ni yunu ⸤yi kanilindu nirim akili naa piliilimilinje.⸥ Depit-ni ⸤yi-nuim Kraisele molumba mele⸥ konana te numanale-ni piliipaliinga bukna turum akili i-sipa mele: “Auli ⸤Pulu Yi Yawe-ni⸥ nanga Auliele-ndu nimba mele: “‘Nunga ele-túma nu-ni nokani.’ nimbu, penga enini topu mania mundunjumbu akiliinga isili-ui nu ⸤na-kene wasie tapú topulu yi-nuimsele molupulu mélema nokambili⸥ nanga ki-bokundu okunu molui.” nirim.” nimba Depit-ni aku-sipa nirim.
LUK 20:44 Depit-ni ⸤yi-nuim Kraisele⸥ yunundu “Nanga Auliele.” nirim. Penga eni “Yunu Depit-ni kalupa liimba yili molumba.” nambi-siku piliikuliinga nilimeleye?” nimba Yesos-ni nirim.
LUK 20:45 Yesos mulurumna yambu pulele liiku máku toku muluringma piliiku molangi Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu ⸤lip-lipi topa⸥ ung te nimba mele:
LUK 20:46 “Eni Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuli yima mimi-siku kanuku ⸤enini telemele mele manda leku naa teku⸥ molai. ⸤‘Yambuma-ni oliu kanuku “Yi kaíma” niangi.’ niku⸥ yi kanuma-ni wale-pakuli aima sulu kaíma, ⸤yi-nuimima pakolemele mele,⸥ pakuku andolemele. Yambuma máku toku molemele koleamanga andungíndu mong-keng leku ‘We-yambuma-ni oliu kape niangi.’ niku piliiku kene numanu silsiliiku anduku molemeleko. Yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkuna lkundu puku kene mania mulungíndu yi-aulima molemele polu kaí akuna ‘molamili.’ niku kumbina puku polu akuna numanu siku molemeleko. Yambuma-ni langi noku yambumandu “Wasie namili wai.” nilimele kene yi kanuma oku kene yi-aulimanga polu kumbina ‘oliu molamili.’ niku numanu siku molemeleko.
LUK 20:47 “Yima kolemele kene enini yi kanumanga ambu-wayema toku makuruku munduku kene lkuma ‘Oliunga’ niku we liilimele. Pulu Yili-kene popu toku ung ningíndu niku sulu munduku gólu toku nilimele. Pulu Yili-ni we-yambuma ulu-pulu-kis telemeláliinga enini sika “Mindili nai.” nimbá akiliinga-pe ya yi nikeruma-ni ulu akuma telemeláliinga Pulu Yili-ni yi akuma “Mindili aima lakuku nai.” nimbá.” nirim.
LUK 21:1 Yesos ⸤Pulu Yili popu toku kaluring lku-temboll lku-kerina molupa⸥ lku-tembolluna sukundu kongun tingí ku-moni munduring unji-mingi tenga nondupa mulurum. Akuna molupa kene olandu-sipa kanupa kene yi-kamakoma-ni mingi kanuna ku-moni oku munduring mele kanurum.
LUK 21:2 ⸤Aku-sipa kanupa mulurum kene⸥ ambu-waye aima korupa te omba yunga ku kululi tale mindi mundurum kanupaliinga
LUK 21:3 nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Andi ambu-waye korupale yu-ni ku-moni mundukumele aima ola-kilia mele mundukum, we-yambu ku-moni mundukumelema mania-kilia mele.” niker.
LUK 21:4 Enini ku-moni pulele nosulimelemanga koltale mindi oku mundukumele. Akiliinga-pe ambu-wayele ku-moni te aima naa nosilimú. Yunga koltale nusum-sele pali memba omba mundum. Langi nombá te kepe naa nosilimú.” nirim.
LUK 21:5 Kanu-kene Yesos kene yu lumbili anduli yima kene enini ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-temboll akuna molku kene lku-temboll aima kaí angiliirim mele kepe lku-tembollale takuring ku-mulú aima kaí lupa-lupa kepe ku akuma-ni au siring mele kepe kanuku, mare-ni ung anju-yandu niku muluring kene Yesos-ni eninindu nimba mele:
LUK 21:6 “Ya ⸤lku-temboll kaí angiliimú⸥ kanokumele mélema ⸤penga walse ya kolea-auli Jerusallem yambuma mindili nungí enale wendu ombá kene⸥ lku-tembollale tekisiku kene kuma pali toku kalalu singí.” nirim.
LUK 21:7 Yesos-ni aku-sipa nirim piliikuliinga enini yunundu walsiku piliiku kene niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, nu-ni nikinu mele te-kene wendu ombáye? Penga nu-ni nikinu ulu ima nondupa wendu ombáliinga ui nambulka ulu te temba kene oliu-ni kanupu kene ‘Sika wendu ombá tepam lam.’ nimbu piliimulúye?” niku walsiring kene
LUK 21:8 yunu-ni eninindu nimba mele: “⸤Ulu kanuma wendu ombáliinga ung mare⸥ yambuma-ni eni gólu toku singéliinga kanuku piliiku kongnjuku molangi. Yi pulele-ni oku na moliu mele lupa-lupa gólu toku niku mele: “⸤Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma nokupa kunjupili liipu mundumbu.’ ui nimba makó turum yi-nuim Krais⸥ akili na.” niku kene, “⸤Male pora nimbá⸥ ena nirimele wendu ombá tekem.” ningíko. Enini lumbili naa pai.
LUK 21:9 Kolea marenga ele lakuku tingí mele piliiku, yambuma-ni eninga yi-nuimima tungí akili piliikuliinga mini-wale naa mundai. Ele tingíma kene ulu akuma Pulu Yili-ni ‘Ui wendu upili. Laye penga mele ya ma-koleale pora nimbá.’ nimba, nimba panjurumeliinga ulu akuma sika wendu ombá akiliinga-pe aku-kene mulú-masele ui naa pora nimbá.” nirim.
LUK 21:10 Kanu-kene Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu alsupa nimba mele: “⸤Mulú-masele pora nimbá enale ui wendu naa upili buni auli mare wendu ombá.⸥ Yambu-talape auli te kene talape auli te kene ele tekulu, yi nuim king marenga talapema kene marenga talapema kene ele tingíko.
LUK 21:11 Ya ma-kolea lupa-lupamanga ma jim-jim lakupa tepa, engle lepa, kuru auli mare wendu omba, aku-sipa temba. Yambuma lakupa tepa mundu-mong tenjimba ulu-tonduluma mulúna wendu ombá kanungíko.
LUK 21:12 “Aku-sipa mele ⸤penga wendu ombá akiliinga-pe⸥ ui naa wendu upili eni nanga yambuma mulungéliinga eni ⸤mare⸥ ambolku liiku, teku kis-singí. Eni ⸤mare⸥ Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga liiku meku puku ⸤akuna kot tenjiku⸥, eni ⸤mare⸥ ka-lkuna meku puku panjiku, eni ⸤mare ka siku⸥ yi nuim kingima kene gapman yi-aulima kene mulungína ⸤kot tinjingíndu⸥ meku pungíko.
LUK 21:13 ⸤Ka siku kot tinjingí kene kot-na angiliiku kene yi kanuma kene yi kanuma nukungí yi-nuimima kene⸥ enini ‘Nanga ungele piliangi.’ niku, enini niku singí.
LUK 21:14 Eni ka siku kot tinjingí kene ‘Eninga kerima kene numanuma kene tondulu pupili.’ nimbú kene eni ningí ungma eni teku kis-singí tingí yambuma-ni enindu ung ningí mele pundu tungíndu piliiku sundungí. Akiliinga eni ui oku ka naa sangi ‘Kotna nambulka ung te nimulúnje? Oliu ung te walsiku piliingí kene nambulka ung te pundu topu nimulúnje?’ niku mini-wale naa mundai.
LUK 21:16 “Eninga kandi aminiali laniali kepe angenali kepe, pulu lemba yambuma kepe, akuma-ni kepe eni mare liiku ka siku kot tenjiku kene eni mare toku kunjingíko.
LUK 21:17 Nanga yambuma mulungéliinga yambuma-ni pali eni-kene numanu kis panjingí.
LUK 21:18 Akiliinga-pe eninga kangina ulu te naa tepa pengi-dima kepe te aima omba mania naa pumba.
LUK 21:19 ⸤Nanga yambuma mulungéliinga enini eni aku-siku teku kis-singí kanu-kene⸥ na munduku naa kelku tondulu munduku mulungí yambuma kona molku konjuku mindi puli ulu-pulele liingí.” ⸤nirim.⸥
LUK 21:20 “Penga walse, ami-yima ya kolea-auli Jerusallem-yambuma tungíndu oku liiku poku teku mulungí kanukuliinga Jerusallem-yambu ima toku mundungí enale nondupa wendu ombá akili liiku manjingí.
LUK 21:21 ⸤Aku-siku mele wendu ombá kanuku kene ‘Buni aulima wendu ombá tekem.’ niku piliiku⸥ kolea Judia distrik lirim koleamanga mulungí yambuma ⸤eninga koleama munduku kelku⸥ ma-pangi lembamanga takara toku puku, Jerusallem sukundu mulungí yambuma wendu oku takara toku puku, Jerusallem ulsukundu mulungí yambuma alsuku sukundu naa pangi.
LUK 21:22 Ena akuna Jerusallem-yambuma-ni ui taki-taki Pulu Yili teku kis-siringeliinga yunu-ni “Enini mindili nangi.” nimba. Kórunga-ui yunu-ni ‘Walse aku-sipu tembu.’ nimba, nimba panjurum ung kanili yunga yi mare-ni yunga bukna turing molemú kanili.
LUK 21:23 ⸤Pulu Yili-ni⸥ Jerusallem-yambuma arerembi kolupaliinga ‘Ami-yima enini-kene arerembi kolku oku tangi.’ nimbá kene ulu buni tili pulele enini mulungína wendu ombá. “Aku-sipa wendu ombá kene ambu kangambula munjúlima kene, ambu kangambula ame sílima kene, ⸤enini kapula lkisiku takara toku naa pungéliinga⸥ enini-kene aima buni wendu ombáliinga enini kondu tekem.
LUK 21:24 Jerusallem-yambuma tungí enamanga yambu tuli lu-koyama-ni yambu mare toku kunjingí, mare ka siku kolea sulu lupa-lupamanga meku pungí. Juda-yambumanga talapena ulsukundu mululi yambuma ya Juda-yambumanga kolea-auli Jerusallem sukundu oku toku munduku kolea liiku alko toku mulungí. Kanu-kene penga Pulu Yili-ni ‘Eninga enama pora nipili.’ nimbá kanu-kene Juda-yambuma Jerusallem kelku oku mulungí.” ⸤nirim.⸥
LUK 21:25 “⸤Aku-sipa mindili nungí niker uluma wendu ombá kene⸥ enána kene kaliimbuna kene kombukantupumanga kene ⸤pali⸥ uluma temba yambuma-ni kanukuliinga piliingí. Ma-koleana numú-kusale ung aima auli-tepa nimba, aima auli-tepa topa lombeya-mambeya lepa no tomba kanungíko. Ulu aku-sipa wendu ombá kene yambu-talapema mini-wale mundungí.
LUK 21:26 Mulúna ola pelemú méle-tonduluma lop-lope tepa anju-yandu pumba kene yambuma mundu-mong aima lakuku teku ‘Ma-koleana nambulka ulu te wendu ombá tekemunje?’ niku piliiku numanu aima pulele liiku mundungí.
LUK 21:27 Ulu akuma wendu ombá kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili tondulu puliele kene, tondulu talang lakupa puliele kene, kupa tenga suku molupa, kamu mania ombá ⸤kene⸥ yambuma-ni kanungí.
LUK 21:28 “Ulu akuma pulu monjupa temba kene Pulu Yili-ni eni ulu-pulu-kismani ka sipa nokulemáliinga mindili siku molemele koleana wendu liipa, yu-kene kamu tapú-toku kapula mulungí kolea kaína sukundu liimba enale nondupa wendu ombá akiliinga ulu akuma wendu ombá kene eni ola angiliiku olandu-siku kanai.” ⸤nirim.⸥
LUK 21:29 ⸤Yesos-ni aku-sipa nimbaliinga, yunu ombá enale ‘Piliangi.’ nimba⸥ ung-eku te topa kene nimba mele: “Unji-pikma kene we-unjima pali kuku topa gomú tolemú kene kanuku kene ‘Ekupu kaliimbu temba kaliimbele wendu ombá tekem lem.’ niku piliilimili.
LUK 21:31 Aku-sipako ulu ima “Wendu ombá.” nikerele sika wendu ombá kene kanuku kene, “Pulu Yili yi nuim kingele molumba enale nondupa wendu ombá tekem.” niku piliingí.
LUK 21:32 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ekupu molemele yambuma ui naa kolangi ⸤“Wendu ombá.” niker⸥ ulu ima pali wendu ombá.
LUK 21:33 Mulú-masele pora nimbá akiliinga-pe nanga ung niliuma aima pora naa nimbá. ⸤Niliu mele pali aima sika wendu ombá.⸥” niker.” ⸤nirim.⸥
LUK 21:34 “Akiliinga, naa kanuku mulungí kene ena kanili ombáliinga aima mimi-siku piliai! Lopa te yunga tápu andolemúna ‘Pumbú.’ nimba olemú kene milu leku panjilimelale naa kanupa ‘Yunu tomba.’ nimba naa piliipa walu-sipa olemú kene penga miluna walsekale tolemú, aku-siku ulu-pulu-kísima numanu siku teku, eni no-tonduluma noku kelep toku, ma-koleana mélema-ni buni sipili numanu kimbu-siku molku, numanuna puralé naa nipili mulúngi lem ⸤Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili⸥ yunu ombá ena kanili eni naa liiku manjangi liipa sinjipa wendu ombá akiliinga kanuku piliiku kongnjuku molai.
LUK 21:35 Ena akili ma-koleana pali yambuma mulungína wendu ombá akiliinga
LUK 21:36 eni Pulu Yili-kene popu toku mawa tekuliinga niku mele: “‘Na penga Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-nga kumbi-kerina pupu ola angiliimbu akiliinga na tondulu pupili, ulu wendu ombá ima-ni na topa mania naa mundupili.’ ni.” niku taki-taki kanuku piliiku kongnjuku molai!” nirim.
LUK 21:37 Yesos-ni enamanga taki-taki lku-tembolluna yambuma ung-mani sipa ung-bo tonju-pui-upui tepaliinga, sumbulsuli taki-taki Jerusallem ulsukundu pupaliinga ma-pangi te ‘Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangiele’ nili akuna ola pupa pi-pui-upui tirim.
LUK 21:38 Yambuma pali aima ipulam-ui ‘Yunu ung-bo tonjupa mani simbama piliamili.’ niku lku-tembolluna oku liiku máku tu-pui-upui tiring.
LUK 22:1 ⸤Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum akili mele piliiring enama, akili bi leku ‘Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yis Akili Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Enale’ niringko, ena akili nondupa wendu urum kene
LUK 22:2 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma kene, enini Yesos toku kunjingí kupulanumele koruku muluring akiliinga-pe enini “Oliu yambuma-ni kanangi yunu ka simulú kene yambuma-ni oliu-kene arerembi kolku ung-mura singí.” nikuliinga mundu-mong tenjiku we muluring.
LUK 22:3 Kanu-kene Yesos yu lumbili anduli yi rurepu akumanga yi Judas, yunga bi te ‘Iskeriot’ nili, kaniliinga numanuna ⸤kurumanga nuim⸥ Seten omba sukundu purum.
LUK 22:4 ⸤Seten yunga numanuna sukundu purum⸥ kene yunu Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, lku-tembollale nukuli ele-yimanga ele-yi aulima kene, enini muluringna ombaliinga, enini Yesos ka singí kupulanumele yunu-ni akisinjimba mele enini-kene tombulku niring.
LUK 22:5 Yunu-ni temba mele nirim kene piliikuliinga enini numanu lakuku siku “Nu ku-moni te simulú.” niku, niku panjiringi.
LUK 22:6 Yunu-ni eninga ungma piliipaliinga “Kapula.” nimba, we-yambuma Yesos-kene wasie naa mulungí kene yu enini liipa simba mele kupulanumele korupa mulurum.
LUK 22:7 Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yis Akili Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Enale wendu urum kene Juda-yambuma-ni Pulu Yili-ni ui eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu kung-sipsip walú te toku nungí mele piliipa kene,
LUK 22:8 Yesos-ni Pita kene Jon-sele liipa mundupa kene nimba mele: “Else pukulu, Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimuláliinga kung-sipsip walú ⸤kaluli⸥ te ekupu nomulále teku mimi te-pale.” nirim.
LUK 22:9 Elsele-ni walsikulu kene nikulu mele: “Tena tepu mimi te-pambili niku piliiku nikinuye?” niringli.
LUK 22:10 Yunu-ni elselendu pundu topa kene nimba mele: “Piliale. Ne kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ pukulu kene, yi te mingina no kolupa memba ombá kupulanum-na pukulu kanuku kumbi-nunu tekulu kene, yunu pumba mele lumbili pukulu yunu sukundu pumba lkuna lkundu pukulu kene
LUK 22:11 lku pulu yi kanilindu nikulu mele: “Ung-Bo Tunjuliele-ni i-sipa walsipa kene nimba mele: “Na kene nanga lumbili anduli yima kene oliu-ni Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimulúndu kung-sipsip walále tékundu nomulúye? Nomulú lku-suluminale tena lelemúye?” nim.” niale.
LUK 22:12 Aku-siku ninglí kene yu-ni else lkuliinga olakundu lku-sulumina auli te, akuna langi nuli polu te kene, mania molomulú poluma kene, mélema kene akuna ui lelemúma, liipa ora simba. Lku-sulumina akuna ⸤nomulú sipsip-walále⸥ teku mimi teale.” nirim.
LUK 22:13 Kanu-kene elsele pukulu kene, Yesos-ni nirim kanu mele ulu akuma tili lirim kanukululiinga, akuna Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingí kung-sipsip walú nungéle kene langi nungíma teku mimi tekulu nusiringli.
LUK 22:14 Juda-yambuma-ni ipinjali kolea kalá turum kene Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum Enale piliingíndu kung-sipsip walú ⸤kaluliele⸥ nungí ena-mongale kamu ola urum kene, Yesos kene yunga kongunale ‘tenji-pai.’ nimba liipa mundurum yi kanuma kene enini keri-langi nuli poluna muluring.
LUK 22:15 Langi noku muluring kene yunu-ni eninindu nimba mele: “‘Na mindili ui naa nambu. Pulu Yili-ni anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum ena piliimulúndu langi ima nolemulu langima ui eni-kene wasie aima namili! Penga mindi mindili nambu.’ nimbu aima tondulu mundupu numanu kimbú sipu andupu mulurundu akili mele ekupu kepe aku-sipuko aima numanu kimbú sipu moliu.
LUK 22:16 Na-ni enindu i-sipu nimbu siker: ‘Ekupu langi nokomulu ima na alsupu naa nombú. Penga Pulu Yili yi nuim kingele kamu molumba enale wendu omba kene langi imanga sika ulu-pulele wendu ombá kene alsupu nombú.’ niker.” nirim.
LUK 22:17 Yunu no-waen kapale liipa ambulupa kene Pulu Yili-ndu “Angke” nimba kene eninindu nimba mele: “Ili eni-enini moke teku nai. Na-ni enindu i-sipu nimbu siker: “Isili-ui na no-waen ili alsupu aima naa nombú. Penga mindi, Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú enale wendu ombá kene na no-waen konale kelepu nombú akiliinga ⸤eni-enini isili-ui nai⸥.” niker.” nirim.
LUK 22:19 Bret te liipa Pulu Yili-kene “Angke” nimba kene ambulupa puka topa ⸤yu lumbili anduli yima⸥ sipa kene nimba mele: “Ili nanga kangiele ⸤eni liiku nai⸥. Nanga kangiele ‘eninga’ ninjipu ⸤‘Na tangi.’ nimbu⸥ simbu teker ili. Penga-penga kepe, ‘eninga’ nimbu tenjimbu teker akili mele ‘Alsupu piliimulú.’ niku bret ili “Nanga kangiele.” nimbu siker mele eni aku-siku bret te noku kene liiku manjai.” nirim.
LUK 22:20 Penga enini langima noku pora siring kene yunu-ni ⸤bretele-kene tirim mele⸥ aku-sipako no-waen kapale liipa kene ⸤enini sipaliinga⸥ nimba mele: “No-waen ⸤eni siker⸥ ili nanga memale. ⸤Pulu Yili-ni ‘Enini-kene tembu.’ nimba,⸥ ung te nimba panjipa mi lirim ung kona kanili ‘Kamu wendu omba pípili.’ nimbu na-ni eninga ninjipu nanga memale onde lepu kene ⸤kolumbu⸥ memi akili no-waen ili.
LUK 22:21 “Akiliinga-pe na liipa nanga ele-tu yima simba yili na-kene wasie langi nokomulu polu ilinga molemú.” nirim.
LUK 22:22 “Ekupu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili kene tingí mele Pulu Yili-ni kórunga-ui nimba panjurum akili sika ele-túma-ni tingí, akiliinga-pe yunu liipa ele-tu yima simba yili mindili nomba molupa kis-simba.” nirim.
LUK 22:23 Aku-sipa nirim kene piliikuliinga ⸤yu lumbili anduli yima-ni⸥ anju-yandu tombulku walsiku kene niku mele: “Oliunga yi nae-ni ulu akili tembanje?” niring.
LUK 22:24 Ena akili kene ung te wasie wendu urumko. ⸤Yesos lumbili anduli yima-ni⸥ eni-enini anju-yandu tombulku nikuliinga niku mele: “Oliunga yi nae aima ola-kilia molemúye?” niku gelema-nele meku muluring.
LUK 22:25 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Oliu Juda-yambumanga wendukundu molemele yambu-talapemanga yi-nuimima eninga yambuma tondulu munduku nokuku kongun tondulu púlima taki-taki silimele. Yi bi ola molemú yi kanuma eninga yambuma ‘Mindili nangi.’ niku nokolemele yima-ni eni-enini bi paka toku, “Oliu yambuma nokupu konjupu liipu tapunjuli yima.” nilimele.
LUK 22:26 Akiliinga-pe ⸤we-yambumanga yi-nuimima-ni eninga yambuma tondulu munduku nokolemele mele na lumbili anduli yima⸥ eni-enini aku-siku anju-yandu naa teai. Eninga yi tenga bili ola molumba kene yi akili yi-korupa akili mele mulupili. Yi-nuim molupa we-yima nokumba yili kendemande-yi akili mele molupa we-yimanga kongun tinjipili.” ⸤nirim⸥.
LUK 22:27 “Yi nae aima yi olandupaleye? Langi nolemú yili yi olandupale mola langi peki topa kalupa pllet lumaye topa kendemande-kongun akuma tenjilimú yili yi olandupaleye? Langi nolemú yi akili yi-nuimele lem. Aku-sipa, akiliinga-pe na aku-sipa mólu. Na ⸤sika eninga yi-auliele⸥ akiliinga-pe eninga kongun tinjili kendemande-yili mele molupu eni liipu tapunjuli yili moliu.” ⸤nirim.⸥
LUK 22:28 ⸤Yesos-ni yu lumbili anduli ⸤yi⸥ rurepukandu kelepa nimba mele:⸥ “Na buni membu mindili nombu mulurundu kene eni na-kene wasie tapú-topu mindili nombu mulurumuluko.
LUK 22:29 Nanga Lapa yi nuim kingele omba molupa yambuma nokumba kene nandu ‘Akuna yambuma nukunjupiliko.’ nilimú nimbá mele akili na-ni enindu ‘Akuna yambuma nokunjangi.’ niliu nimbúko.
LUK 22:30 Akuna na yi nuim kingele molupu yambuma nokumbu kene eni na-kene wasie langi-polu tiluna molupu langi nombu molomulú. Eni yi nuim kingismanga poluna molku kene Isrel-yambu talape rurepu nukungí.” ⸤nirim.⸥
LUK 22:31 ⸤Aku-sipa nimba kene, Yesos-ni yu lumbili anduli yi Pita-ndu nimba mele:⸥ “Saimon, pília! ⸤Kurumanga nuim⸥ Seten-ni Pulu Yili-ndu mawa tepa kene nimba mele: “Eni teku kis-singínje manda lepu kundi topu kanambu.” nirim kene Pulu Yili-ni “Kapula.” nirim.
LUK 22:32 Akiliinga-pe Saimon, na-ni Pulu Yili-kene popu topu nunga mawa tenjipu kene nimbu mele: “Seten yunu-ni nu aku temba kene Pita yunu-ni na naa mundupa kelepa na piliipa mulupili.” nindu. Saimon, Seten laye-kolte piliikunu na munduku kelkunu kene, penga numanu topele tokunu na kelkunu tondulu munduku piliiku molkunu kene angenalima numanu tondulu mundunjui.” nirim.
LUK 22:33 Akiliinga-pe Pita-ni nimba mele: “Auliele, na-ni nu penga mundupu kelepu takara topu pumbu nikunu nikinuye? Kapula mólale. Nu ka síngi lem na-kene wasie ka sangi. Mola nu toku kunjúngi lem na-kene wasie toku konjangiko. Olsu-kene wasie aku tíngi lem akili kapulako. ‘Mólu.’ naa nimbú.” nirim.
LUK 22:34 Yesos-ni Pita-ndu nimba mele: “Pita, na-ni nundu i-sipu nimbu siker: “Ekupu kera-kulla ui ko naa tupili nu-ni pipili kolkunu mundu-mong tenjikunu nandu gólu tokunu wale yupuku tenjikunuliinga “Yi ili yi naeye? Na naa kanoliu.” niní.” niker.” nirim.
LUK 22:35 Aku-sipa nimba kene Yesos-ni yu yi ⸤rurepukandu⸥ pali alsupa nimba mele: “Na-ni eni uinga ⸤‘Kongunele ti-pai.’ nimbu⸥ liipu mundurundu kene ‘Ku-moni naa meku, méle-wale naa meku, kimbu-su naa meku, we mindi pai.’ nimbu liipu mundurundu kene eni méle te mólu turum mola móluye?” nimba walsipa piliirim kene enini niku mele: “Méle tilu kepe mólu naa turum.” niring.
LUK 22:36 Yunu-ni eninindu alsupa nimba mele: “Akiliinga-pe ekupu na-kene ulu te wendu ombáliinga, ku-moni nosilimú yili ku-moni kanili liipa ambulupa, méle-wale nosilimú yili wale kanili liipa ambulupa, aku-siku teku molai. Ele tili lu-koya naa nosilimú yili yunga wale-pakuli te anju sipa lu-koya te yandu liipili.
LUK 22:37 ⸤Na-ni aku-sipu nikereliinga pulele niambu:⸥ Ui yambuma-ni nandu niku Pulu Yili-nga bukna turing molemú mele ekupu wendu ombá tekem akili i-sipa mele: “Yunu kene, yambu mong liiku ulu-pulu-kísima tili yambuma kene, liiku tere leku makó turing.” niring bukna molemú kanili.” nirim.
LUK 22:38 Yunu-ni aku-sipa nirim akili piliiku sunduku kene enini yunundu niku mele: “Auliele, ya ele tili lu-koya tale nosupu molemulu kanui.” niring kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Ung manda nikimulu, ⸤pamulu.⸥” nirim.
LUK 22:39 Kanu-kene Yesos ⸤lkuli mundupa kelepa kolea-auli Jerusallem⸥ ulsukundu ombaliinga yunu taki-taki Unji-Ollip-Punie Lili Ma-Pangina ola pu-pui-upui tirim aku mele akuna Yesos purum. Yu lumbili anduli yima yunu lumbili aeleku wasie puring.
LUK 22:40 Akuna purum kene yunu-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “⸤Kurumanga nuim⸥ Seten-ni ‘Oliu kundi tomba kene tepu kis-simuláliinga’ niku kene Pulu Yili-kene popu toku mawa teku molai.” nirim.
LUK 22:41 Aku-sipa nimbaliinga yununu laye-kolte anjupa pupaliinga koporungu langupa, Pulu Yili-kene popu topa mawa tepa kene nimba mele:
LUK 22:42 “Tata, na ⸤mindili nuli⸥ no-mingina no nombále ‘Naa nambu.’ nikunu pilíínu lem aku-sikunu teani akiliinga-pe ‘Na-ni tepu kene nanu numanu simbu.’ nimbu piliiker akili mele naa teambu. Nu-ni kanukunu kaí piliiní ulele mindi teambu.” nirim.
LUK 22:43 Aku-sipa nirim kene angkella te-ni mulú-koleale mundupa kelepa Yesos yunu mulurumna omba ‘Yunu numanu tondulu pupili.’ nimba tirim akili mele Yesos-ni yunu kanurum.
LUK 22:44 Kanu-kene yunu numanuna buni lakupa liipa, mundu-monguna mindili tipili molupaliinga yunu-ni Pulu Yili-kene tondulu mundupa popu topa mawa tirim-na yunga kangina kúru omba kúru kanili memi mele mana mania purum.
LUK 22:45 Yunu-ni Pulu Yili-kene aku-sipa popu topa ung nimba molupa kene ola angiliipa yu lumbili anduli yima muluringna yandu omba kanurum kene yunga kondale-ni eninga mundu-mongma mi lirim kilia uru piring kanupa kene
LUK 22:46 eninindu nimba mele: “Eni uru nambimuna pekemeleye? ‘⸤Kurumanga nuim Seten-ni⸥ oliu kundi tomba kene tepu kis-simulú akiliinga’ niku kene ola molku Pulu Yili-kene popu toku mawa teku molai.” nirim.
LUK 22:47 Yesos-ni aku-sipa nimba mulupili enini muluringna yi pulele uring. Yi uring kanumanga kumbi-lepa memba urum yili yu Judas, Yesos lumbili anduli yi rurepunga yi te. Judas yunu Yesos mulurumna nondupa omba yunu kanglurum.
LUK 22:48 Aku-sipa tirim kene Yesos-ni yunundu nimba mele: “Judas, ele-tu yima-ni Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ‘kanuku bi siku ka sangi.’ nikunu nu-ni na kanglkunuye?” nirim.
LUK 22:49 Kanu-kene Yesos-kene wasie tapú-toku angiliiring yima-ni yunu-kene ulu wendu ombá tirim akili kanukuliinga enini yunundu niku mele: “Auliele, ele tili lu-koyama-ni yi ima tamiliye?” niring kene
LUK 22:50 eninga yi te-ni ⸤yunga lu-koyale liipa ambulupa kene⸥ Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga kendemande-yi tenga kumele topa laká lirim kene kumele omba mania purum.
LUK 22:51 Aku-sipa tirim kanupaliinga Yesos-ni yunundu nimba mele: “Ekupu kapula, kilíí!” nimba kene yi turumeliinga kumele liipa ambulupa tambu sinjirim.
LUK 22:52 Yesos ka singí uring yi kanuma i-sipa: Pulu Yili popu tunjuring yi-auli mare kene, lku-tembollale nukuli ele-yimanga ele-yi aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yi mare, enini Yesos ka singí uring kene kanupaliinga eninindu nimba mele: “Na ‘yambu topu wa nuli yi te molemú.’ niku piliiku kene lu-koyama kene kimbulúma kene meku okumeleye?
LUK 22:53 Lku-temboll lku-kerina taki-taki eni-kene wasie molemulu kene na ambolku liiku ka naa silimele kanili. Akiliinga-pe ekupu ena wendu okum ili Pulu Yili-ni ui ‘Eninga.’ nirim ena-mongale wendu okum. Sumbulu túlieliinga tondulale kene lakupa molemú.” nirim.
LUK 22:54 Kanu-kene Yesos ka siku kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupa akiliinga lkuna sukundu meku puring. Yesos meku puring kene Pita yunu lumbili aelepa táka-nimba purum.
LUK 22:55 Yesos meku puring lku akili lku angiliipa poku tirim, sukundu we lirim koleana tepi kalku piliiku muluringna Pita pupa enini-kene mulurum.
LUK 22:56 Yunu akuna mulupili ⸤Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupa akiliinga⸥ kendemande-ambu te omba tepi pa tirimna Pita mulurum kanupa bi sipaliinga yunu nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele: “Yi ili Yesos-kene wasie muluringli kanurundu.” nirim.
LUK 22:57 Akiliinga-pe Pita-ni gólu topa kene nimba mele: “Ambale, nikinu yi akili na naa kanoliu.” nirim.
LUK 22:58 Laye penga mele yi te-ni Pita kanupa kene yunundu nimba mele: “Nu Yesos-nga talape-yi te lam.” nirim kene Pita-ni yunundu nimba mele: “Yili, na akili mólu.” nirim.
LUK 22:59 Penga ena-mong tilu mele omba purum kene yambu te-ni ⸤Pita yunga ungele laye-kolte lupa mele lirim akili piliipa kene⸥ yunu-ni tondulu mundupa kene nimba mele: “Kolea Gallalli distrik yambuma-ni ung lelemele akili mele yunu-ni aku-sipa ung lekem piliiker. ⸤Yesos kene yu lumbili anduli yima kolea Gallalli distrik yimako,⸥ yunu kepe Gallalli yi te, akiliinga ‘Yunu aima sika ⸤Yesos⸥ lumbili anduli yi te.’ nimbu piliiker.” nirim.
LUK 22:60 Aku-sipa nirim kene Pita-ni yunundu nimba mele: “Yili, nu nikinu akili mele na aima naa piliiker.” nirim. Aku-sipa nimba mulupili kera-kulla ko turum.
LUK 22:61 Kanu-kene Yesos-ni topele topa Pita kanurum kene Yesos-ni yundu “Kera-kulla ui ko naa tupili nu-ni wale yupuku gólu tokunu kene “Yu naa kanoliu.” niní.” nirim ung kanili Pita alsupa piliirim.
LUK 22:62 Piliipaliinga ⸤‘Ama, aima tepu kis-sindu lam. ‘Aima naa tembu.’ nimbu piliirindu akili mele sika tindu.’ nimba piliipa kene⸥ pena pupa kola aima lakupa tirim.
LUK 22:63 Kanu-kene Yesos akuna nokuku muluring ele-yima-ni yunu ung-taka tonjuku, yunu lkarauwa-ni toku, tiring.
LUK 22:64 Yunga kumbi-kerale múlu te-ni pipi sinjiku kene ki-kumu-ni toku ⸤“Nu ‘Pulu Yili-nga yi te moliu.’ niku piliillu kaniliinga⸥ nae-ni nu tokumnje nikunu si.” niring.
LUK 22:65 Ung-taka tunjingindu enini yunu aku-siku mele ulu pulele teku ung pulele niku yunu aku-siku teku kis-siring.
LUK 22:66 Kolea tangurum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, Juda-yambu kanumanga tápu-yi kanjolluma pali ‘Yesos-nga kotele piliimulú.’ niring. ⸤Eninga ele-yima-ni⸥ yunu enini liiku máku toku muluringna meku puring kene enini yunundu niku mele:
LUK 22:67 “Pulu Yili-ni oliu “Nokupa konjumba yili liipu mundumbu.” ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele sika nu mola móluye? Nikunu si.” niring. Yunu-ni eninindu nimba mele: “‘Na akili moliu.’ nilkanje eni naa piliiku “Gólu tokunu.” nilkimela.
LUK 22:68 Na-ni enindu ung te walsipu piliilkanje yandu ung te naa-ko nilkimela.
LUK 22:69 Akiliinga-pe Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ekupu kepe penga kepe tonduluma pali pelemú Pulu Yilu⸤-kene mélema nokumbaliinga⸥ yunga ki-bokundu molumba.” nirim.
LUK 22:70 Enini pali yunundu niku mele: “Nu ‘Pulu Yili-nga Málale moliu.’ niku nikinuye?” niring kene yunu-ni nimba mele: “Akili na moliu.” nirim.
LUK 22:71 Enini niku mele: “Yunu-ni mong liirim akili mele nimba simba yambu te wasie nambimuna korumulúye? Yunu-ni yunu nimba kis-sikem piliikumulu ili.” niring.
LUK 23:1 Aku-siku nikuliinga Juda-yambumanga yi-aulima pali ola angiliiku Yesos liiku meku puku ⸤Rom-gapman yi-nuim⸥ Paillet mulurumna meku puku kot tinjiring.
LUK 23:2 Yu kot tenjiku kene Paillet-ndu niku mele: “Yi ili-ni nimba mele: “Rom-gapmanale-ni oliu Juda-yambuma naa nukupili.” nimba, “Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale ku-moni-takis naa tai.” nimba, “Yu-yunu “Pulu Yili-ni oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yi-nuim Kraisele, yi nuim kingele moliu.” nimba molemále oliu piliipu kanolemulu.” niring.
LUK 23:3 Yi-aulima-ni aku-siku niring-na piliipa kene Paillet-ni ⸤Yesos-nga kotele⸥ yu walsipa piliipa kene nimba mele: “Nu Juda-yambumanga yi nuim kingele mola móluye?” nirim. Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Sika nikinu. Akili na.” nirim.
LUK 23:4 Aku nirim kene piliipaliinga Paillet-ni Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, we-yambu akuna liiku máku turingima kene, eninindu nimba mele: “Yi ili ulu te naa tepa kis-sim.” nirim.
LUK 23:5 Akiliinga-pe enini karaye teku tondulu munduku niku mele: “Yu-ni ung-mani sipa kene “We-yambuma ulu teku kis-siku, mong liiku teangi.” nimba mani sirim. Yu-ni ui-pulu-pulu kolea Gallalli distrik ung akili mani sipa, penga yandupa kolea Judia distrik koleamanga pali ung-mani silsiliipa andupa kene, penga kamu ya kolea-auli Jerusallem omba ung akili mani sipa molemú.” niring.
LUK 23:6 “Kolea Gallalli” niring kene piliipaliinga Paillet-ni eninindu walsipa piliipa kene nimba mele: “Yi ili yu Gallalli-yi ténje?” nirim kene
LUK 23:7 enini “O.” niring kene piliipaliinga Paillet-ni nimba mele: “⸤Yi nuim king⸥ Erot, Gallalli distrik nokulemú yili, Yesos-nga kotele yu-ni piliipili yu molemúna meku pai.” nirim. Ena kaniliinga ⸤yi nuim king⸥ Erot kanili yu Jerusallem omba mulurum kilia piliipaliinga, “Yu molemúna meku pai.” nirim. ⸤Paillet yu kolea Judia distrik, Jerusallem lirim, nukurum yili.⸥
LUK 23:8 Erot ⸤mulurumna meku puring kene⸥ yu-ni Yesos kanupa kene numanu sirim. Yu Yesos-ni ulu-pulu tirim mele ung pulele piliipaliinga, ‘Yi akili na kanulkanje kapula!’ nimba piliipa molupa, ‘Yu-ni ulu-tondulu te tipili kanambuka!’ nimba piliipa mulurumeliinga yu urum kene kanupa numanu sirim.
LUK 23:9 Akiliinga, Erot-ni Yesos ung pulele walsipa piliirim akiliinga-pe Yesos-ni ung te pundu topa naa nimba we mulurum.
LUK 23:10 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene, akuna angiliiku kene enini Erot-ndu niku mele: “Yesos-ni i-sipa mele ung nimba kis-sipa, i-sipa ulu pulele tepa kis-sipa molemú.” niku tondulu munduku niring.
LUK 23:11 Kanu-kene Erot kene yunga ami-yima kene enini ‘Yesos yu yi-nuim móluko, yu we-yi te.’ niku yi-nuimima-ni pakolemele mulumbale kaí te liiku pakunjuku, yunga ung-taka tonjuku tae tinjiring. Kanu-kene Paillet mulurumna Erot-ni Yesos liipa yandu mundurum.
LUK 23:12 Paillet-ni Erot mulurumna Yesos ui naa liipa mundupili Paillet kene Erot-sele ui elsele ele-tu yisele muluringli. Akiliinga-pe Yesos-kene aku-siku tiringli enaliinga penga elsele anginingli mele-sele muluringli.
LUK 23:13 Yesos Paillet mulurumna yandu meku uring kene Paillet-ni Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene, we-yambuma kene, “Enini wai.” nimba kene
LUK 23:14 nimba mele: “Yi ili na moliuna meku oku kene “Yu-ni yambumandu ‘Rom-gapmanale-ni oliu naa nukupili.’ nimba ‘Enini mong liiku teangi.’ nimba molemú.” níngi. Kanu-kene eni kanuku molangi na-ni kotele piliipuliinga eni ‘Yu tepa kis-sirim.’ níngi akili na ulu te naa piliiker.
LUK 23:15 ⸤Gallalli distrik yi nuim king⸥ Erot, yu-kene yi ili-ni ulu te tepa kis-sirim te naa-ko piliipa kene yu alsupa yandu liipa mundum. Piliikimiliye? Yu ulu te tepa kis naa sim. Yu we nambimuna topu konjumulúye?
LUK 23:16 Ulu te tepa kis naa símaliinga na-ni yu we kimbulú-ni topu kene “Kelku pui.” niambu.” nirim.
LUK 23:17 (Kolea-auli Jerusallem sukundu yi te, yunga bili Barapas, ⸤yu kene yi mare kene⸥ ‘Rom-gapmanale-ni oliu Juda-yambuma naa nukupili.’ niku ui Rom-gapmanale kene ele tekuliinga yambu mare toku kunjuringeliinga yu ka siring. ⸤Rom-gapmanaliinga ka-lkuna yi Barapas akili we pípili Juda yi-aulima-ni Yesos kot tinjiring⸥. Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum akili piliiring enama wendu urum kene Rom-gapman yi-auliele-ni ka-yi te ka-lkuna wendu liipa mundupa “Pui.” nirim.) ⸤Aku-sipa tirim mele piliiringeliinga Paillet-ni “Yesos-ndu “Pui.” niambu.” nirim kene piliikuliinga⸥ yambuma-ni pali yundu tondulu munduku kene niku mele: “Yi ili mólu. Yu ⸤kulupili⸥ meku pukunu kene, Barapas, ⸤ka-lkuna⸥ wendu liiku si.” niring.
LUK 23:20 Paillet-ni ‘Yesos we pupili.’ nimbaliinga eninindu ung te wasie nirim
LUK 23:21 akiliinga-pe enini yundu wale pulele tondulu munduku niku mele: “Yesos kulupili unji-perana ⸤toku⸥ ku tokunu panjui!” niku muluring.
LUK 23:22 Aku-siku niring kene yu-ni eninindu alsupa wale yupuku-tenjipa walsipaliinga nimba mele: “Akili nambimunaye? Yu mong nambulka mong te líímuye? Yu ulu te tepa kis naa sim. Yu we nambimuna topu konjumulúye? Na-ni yu we kimbulú-ni topu kene “Kelku pui.” niambu.” nirim.
LUK 23:23 Akiliinga-pe enini karaye teku tondulu munduku kene niku mele: “Yi ili kulupili unji-perana ⸤toku⸥ ku tokunu panjui!” niring kene enini tondulu munduku niring mele piliipaliinga Paillet-ni enini niring akili mele temba tirim.
LUK 23:24 Kanu-kene Paillet-ni kotele piliipaliinga enini Yesos-kene “Aima ti.” niku karaye teku mawa tiring mele ‘Aku-sipa tipili.’ nirim kene
LUK 23:25 ⸤yi Barapas,⸥ ‘Rom-gapmanale-ni oliu Juda-yambuma naa nukupili.’ nimba ui Rom-gapmanale kene ele tepaliinga yambu mare topa kunjurum akiliinga ka-lkuna pirim yi kanili, wendu liipa enini sipaliinga, penga enini ‘Yesos unji-perana kulupili.’ niring mele piliipaliinga “Yu-kene aku-sipa wendu upili.” nimba ami-yima sirim.
LUK 23:26 ⸤Rom ami-yima-ni⸥ Yesos meku pungí puku kene, kolea Sairini yi te, yunga bili Saimon, yu Jerusallem pumba urum kene kanuku kene yunu ambolku liiku ka mele siku kene Yesos kolumba unji-perale liiku pendekuna ola nosunjukuliinga “Ili menjikunu yunu lumbili aelekunu pui.” niring.
LUK 23:27 Yambu pulele yu lumbili puring. Ambu mare yu toku kunjingí akiliinga kola telsiliiku puring.
LUK 23:28 Kanu-kene Yesos-ni topele topa ambu kanumandu nimba mele: “Jerusallem ambuma, eni na kolumbaliinga piliiku kene kola naa teai. Eni-enini kene eninga kangambulama kene ulu penga wendu ombáliinga piliiku kene kola teai.
LUK 23:29 Aku-sipu nikerele, nambimuna nikerye? Niambu: Walse eni Jerusallem yambuma ⸤teku kis-siku mong liilimeláliinga buni singí⸥ enale wendu ombá kene eni kene eninga kangambulama kene mindili nungí kene yambuma-ni niku mele: “Ambu kangambula te naa meku, kangambula ame naa siku, wangnu molemele ambuma, eninga kangambula te mindili nombá enini naa kanungí akiliinga enini maluya.” ningí.
LUK 23:30 Pe ‘yambuma-ni kelku mulú-komunga auli polemúmandu “Ma angke toku oliu tupili.” niku, ma-pangímandu “Ma angke toku oliu panda tupili.” ningí.’” ⸤nirim.⸥
LUK 23:31 ⸤Aku-sipa nimbaliinga penga kamu ung-eku te topa kene eninindu nimba mele:⸥ “Unji kona angiliimále peki tokomele. Aku lem pe unji kululiele nambi tingíye? Akiliinga ⸤enini eni aku-siku buni singí, mindili nungí⸥.” nirim.
LUK 23:32 Yi tale kene wasie ‘Yesos kene kolangi.’ niku unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjingíndu meku puring. Yi akusele mong liiringli yisele.
LUK 23:33 Kolea ‘Pengí Ombele’ nílina puring kene yu kene mong liiringli yisele kene unji-pera yupukunga ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring. Mong liiringli yiselenga te Yesos yunga ki-bokundu ⸤toku⸥ ku toku, te Yesos yunga ki-tarukundu ⸤toku⸥ ku toku panjiring.
LUK 23:34 Aku-siku tiring kene Yesos-ni nimba mele: “Tata, na-kene tekemele mele akili yambuma-ni naa piliiku tekemele akiliinga nu-ni tekemelaliinga “Mindili nangi.” naa nikunu kanokunu konde tenji.” nirim. ⸤Aku-siku tekuliinga, ui unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku naa panjiku kene⸥ ui kumbi-leku yunga mulumbale ⸤posuku wendu liiku nusuringma⸥ moke tingíndu enini lupa-lupa liingíndu ku-kas teku piliiku kene penga mulumbalema liiring.
LUK 23:35 We-yambuma enini yu-kene tiring akili mele kanuku we angiliiringeliinga-pe eninga yi-aulima-ni yundu ung-taka tonjuku niku mele: “Yu yambu wema ‘Naa kolku kona pai.’ nimba tepa liirim mele ekupu yu-ni ‘Naa kolupu unji-perana omba wendu pambu.’ nimba yu-yunu tepa liipa unji-perana omba wendu pupili. Yu sika Pulu Yili-ni makó topa oliu ‘Nokupa kunjupili.’ nimba liipa mundurum yi nuim Kraisele omba mulúm lem ekupu yu-ni yunu aku-sipa tepa liipili.” niring.
LUK 23:36 Ami-yima kene wasie yunga ung-taka tonjuku molkuliinga no-waen kumbili tili te ‘Nupili samili.’ niku singí tekuliinga
LUK 23:37 yunundu niku mele: “Nu Juda-yambumanga yi nuim kingele mollu lem ‘Naa kolupu unji-perana wendu wambu.’ nikunu nu-ni nunu tekunu lii.” niring.
LUK 23:38 ‘Yu mong liirim mele yambuma-ni kanangi.’ niku YI ILI JUDA-YAMBUMANGA YI NUIM KINGELE niku bi toku unji-perana olakundu munjuring.
LUK 23:39 Mong liiringli yisele unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring yiselenga te-ni Yesos-ndu ung-taka tonjupa kene nimba mele: “Nu “Pulu Yili-ni makó topa oliu ‘Nokupa kunjupili.’ nimba liipa mundurum yi-nuim Kraisele ⸤moliu.” nillu akili sika mola móluye? Sika aku-sikunu⸥ mollu lem nu kene olsu kene pali ‘Naa kolamili.’ nikunu teku liikunu unji-perana wendu lii.” nirim.
LUK 23:40 Akiliinga-pe mong liiringli yiselenga yi te-ni kumbi-lepa yi te-ni nirim mele piliipaliinga yu ung-mura sipa kene nimba mele: “Nu kene yu kene tilu-siku mele mindili noku kolangli niku tíngeliinga nu Pulu Yili-kene mundu-mong naa tenjikunuye?
LUK 23:41 Olsu tepu kis-sirimbulaliinga mindili kapula sikimili. Akiliinga-pe yi ili yunu mong te naa liirim.” nirim.
LUK 23:42 Aku-sipa nimbaliinga yu-ni ⸤Yesos-ndu⸥ nimba mele: “Yesos, nu yi nuim kingele molkunu mélema nukuni kene na pilíí.” nirim kene
LUK 23:43 Yesos-ni pundu topa kene yundu nimba mele: “Na-ni nundu aima sika nimbu siker: “Ekupu nu na-kene wasie Yambuma Molku Konjulemele Kolea Kaína pupu molumbulú.” niker.” nirim.
LUK 23:44 Yesos unji-perana ola we pípili ai-tangili ena tuwallup killok tirim kene kolea pali sumbulú topa kene penga ipinjali ena tre killok tirim kene ena alsupa topa kolea tangurum. ⸤Ulu auli te walsekale wendu urumko. Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-temboll ⸤Jerusallem sukundu angiliirim akuna sukundu Pulu Yili mulurum⸥ Sulumina Aima Kake Tili akuna keri-puluna ⸤‘Yambuma sukundu naa pangi.’ nikuliinga ui taki-taki⸥ mulumbale auli te-ni pipi siku panjiring angiliirim. Mulumbale kanili ai-suku-singina olá topa ulsu purum.
LUK 23:46 Yesos-ni ung te tondulu mundupa nimba mele: “Tata, nanga mulungale ‘Nu molluna upili.’ nimbu nu siker.” nirim. Aku-sipa nimba kene yu kulurum.
LUK 23:47 ⸤Rom⸥ ami-yi wan-andret nukurum yi te Yesos turing ami-yima nokupa mulurum yi kanili-ni Yesos ung te nimba kulurum mele piliipa kanupa kene yu-ni Pulu Yili kape nimba kene nimba mele: “Yi ili yu aima sika yi numanu sumbi-nili te lam.” nirim.
LUK 23:48 Kanu-kene ‘Yunu unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjingí kanomulú.’ niku ui liiku máku turing yambuma yunu tirim mele kanuku bulu-bale niku ung pulele numanu liiku munduku kondu kolulsiliiku eninga mundu-mongma mi lirim kilia kondu nilsiliiku lkundu puring.
LUK 23:49 Yu-kene ui tapú-toku anduring yima kene, kolea Gallalli distrik munduku kelku yu lumbili anduku ⸤Jerusallem⸥ wasie uring ambuma kene enini ⸤yu-kene tiring kulurum mele⸥ sulu-teku kanuku angiliiring.
LUK 23:50 Yesos kulurum kene yi te, yunga bili Josep, yu Juda-yambumanga kanjoll yi-auli te molupa, ulu-kaíma mendepulu tepa mulurum. Yu numanu sumbi-nili yi te, kolea Judia distrik Arimatia taon yili. Yu ‘Pulu Yili yi nuim kingele molupa oliu nokumba enale wendu upili.’ nimba nokupa mulurum yili. Yu Juda-yambumanga kanjollale sika mulurum, akiliinga-pe kanjoll-yima-ni ⸤ui eni-enini kot piliikuliinga⸥ “Yesos kulupili.” niring kene yu-ni “O.” naa nimba we mulurum.
LUK 23:52 Yi kanili-ni ⸤Rom-gapman yi-nuim⸥ Paillet mulurumna pupa, “Yesos-nga ónale na si.” nimba mawa tirim.
LUK 23:53 Paillet-ni “Kapula.” nirim kene Josep pupa ónale mania liipa, mulumbale kona te-ni liipa kumu topa kene, ku-muru te ukuku nusiringina memba pupa suku nusurum. Ku-muru kanuna yambu-ónu te ui naa nusiring, yu mindi pulu-pulu nusurum.
LUK 23:54 Yesos ónu tirim ena akili ekupu mele, ulsulam-ukundu mele ⸤kóru muluring⸥ ena Sambatele nondupa wendu ombá tirim. Sambat enale wendu ombá kene kóru mulungíndu ekupu mele, mélema liiku undu-undu siring enale wendu urum, ena kaniliinga Yesos ónu tiring.
LUK 23:55 Ui Yesos kene kolea Gallalli distrik munduku kelku yunu kene wasie ⸤Jerusallem⸥ uring ambuma Josep-ni Yesos ónu tirim ku-murele kanuku akuna sukundu ónale nusurum mele nem-nemi niku kanuku kene,
LUK 23:56 penga kanuku pora siku kene yandu oku, ‘Yunga ónuna kopungu-wel-ma kene méle lupa mura túlima kene kanjimulú.’ niku teku mimi tiring. Akiliinga-pe Sambat enale wendu urum kene Pulu Yili-nga ung-manele-ni ‘Sambat enale-kene kóru molai.’ Wendu Uring 20:10, Ung-Manima 5:14 nirim mele akili piliiku liikuliinga méle teku mimi tiring mélema liiku sumbi-siku ónu-koleana naa meku puku kene we nosuku kóru muluring.
LUK 24:1 ⸤Eninga kóru muluring⸥ ena-Sambatele pora nimba, kumbi-lepa kongun enale wendu ombándu kolea tangumba muni lirim kene ambuma kopungu mura tuli ui teku nusuringma liiku meku puku, ⸤Yesos-nga⸥ ónale nusiring ku-muruna meku puring.
LUK 24:2 Akuna puring kene ku-muru keri-puléle pipi siring kuli perele-marele pupa merekundu tenga lirim kanukuliinga,
LUK 24:3 suku puring kene akuna Yi-Auli Yesos-nga ónale ui lirim kolea akuna naa lirim kanuring.
LUK 24:4 Kanu-kene ‘Ónale nambulka tímunje?’ niku numanu liiku munduku muluring kene yi tale kariyapa tepaliinga talang pulimú akili mele tili wale-pakuli pakuringli yisele enini muluringna angiliiringli.
LUK 24:5 Kanuku kene ambuma mini-wale munduku tamalu piring kene yisele-ni eninindu nikulu mele: “Kona molemále, ya ónu-koleana nambimuna korokumeleye?
LUK 24:6 Yu ya naa lelemú. Lomburupa ola molupa wendu pumu.” ⸤niringli.⸥ “Yu-ni ⸤eni-kene⸥ kolea Gallalli molupa enindu nirim mele piliai. Yu-ni nimba mele:
LUK 24:7 “⸤Juda-yambumanga yi-aulima-ni⸥ Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili liiku yambu-talape lupa ulu-pulu-kis tílima yu liiku singí, enini ‘yu unji-perana kulupili’ niku ⸤toku⸥ ku toku panjingí kene kolupaliinga ena yupuku-sipaliinga lomburupa ola molumba.” nirim kanili.” niringli.
LUK 24:8 Kanu-kene Yesos-ni ui aku-sipa nirim akili ambuma-ni alsuku piliiring.
LUK 24:9 Ku-murele munduku kelku, kelku yandu oku kene, lumbili anduli yi rurepunga yupuku kene kanuma wasie muluring yambuma kene eninindu piliiku kanuring akili mele temani toku siring.
LUK 24:10 Kolea Makdalla ambu Maria kene, ambu Joana kene, Jemis anum Maria kene, enini wasie puring ambuma kene, ambu kanuma-ni Yesos-ni ui “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi rurepunga yupuku temani akili toku siring.
LUK 24:11 Akiliinga-pe ambuma-ni niring ungele piliiku kene ‘Enini gólu tokomele.’ niku piliiring.
LUK 24:12 Aku niku piliiringeliinga-pe Pita ola angiliipa ónale nusiring ku-muruna kanombandu lkisipa pupa kene, wake tepa kanurum kene Yesos-nga ónale kumu turing mulumbalema mendepulu akuna we lirim kanupaliinga numanu pulele liipa mundupa ‘Ili nambulka ulu te tímunje?’ nimba piliipa yandu urum.
LUK 24:13 Yesos lomburupa ola mulurum ena akuna ⸤yu lumbili anduring yambumanga⸥ yambu tale kolea-kelú Emeas punglí puringli. Kolea-kelú akili kene kolea-auli Jerusallem kene kupulanumele laye-kolte sulu tenjipa mele, illepen killomita mele.
LUK 24:14 Elsele-ni Yesos kulurumele anju-yandu tombulku nilsiliiku puringli.
LUK 24:15 Kupulanum-na ulu akumandu tombulku nilsiliiku puringli kene Yesos yunu elsele puringlina omba tapú-topa purum,
LUK 24:16 akiliinga-pe Yesos-ni ‘Yu we-yi te-lupa okum niku piliangli.’ nimbaliinga aku-sipa tirim, elsele-ni yu naa kanuku bi siringli.
LUK 24:17 Yu-ni elsele walsipa kene nimba mele: “Else nambulkalendu tombulku nilsiliikulu pukumbiliye?” nirim. Elsele Yesos turing kulurumeliinga kondu niku we angiliiringli.
LUK 24:18 Tenga bili Killopas, akili-ni yunundu walsipa kene nimba mele: “Jerusallem sukundu talku ulu wendu urum-ma nu naa kanuku piliirinuye? Yambu pulele akuna oku liiku máku toku kene kanuring akiliinga-pe nu wasie naa molku kanuring lam. Tenga lupa molkunu kene ekupunga okonu lam.” nirim.
LUK 24:19 Yi urumele-ni “Nambulka uleleye?” nirim. Elsele-ni nikulu mele: “Kolea Nasaret yi Yesos-nga ulu kanumandu nikimbulu.” niringli. “Yesos yu Pulu Yili-ni “Ninjui” nimba, nimba silimú ungma piliipa yandu nimba sili yi te molupaliinga Pulu Yili kene oliu mana-yambuma kene kanupu molamili ung tonduluma nimba ulu tonduluma tirim.
LUK 24:20 Kanu-kene oliunga niku Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene oliu nokolemele yi-aulima kene ‘Yunga kotele piliiku “Kulupili.” niku tangi.’ niku ⸤Rom-gapman yima⸥ anju siring enini ‘Yu kulupili.’ niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring.
LUK 24:21 Akiliinga-pe oliu piliirimulu, ‘Yu Pulu Yili-ni liipa mundurum, ⸤Rom-gapman yambuma-ni oliu⸥ Isrel-yambuma ⸤tondulu munduku nokulemeláliinga⸥ mindili nombu buni membu molemuláliinga oliu tepa liipa ⸤eninga kína⸥ wendu liipa ‘Molku konjangi.’ nimba ⸤alko topa⸥ oliunga yi nuim kingele molupa oliu nokupa konjumba.’ nimbu piliipu numanu sipu mulurumuleliinga-pe yu toku kunjuring. Akiliinga ung te wasie i-sipa: Talku turing, ekupu ena yupuku-sipa mele omba pukum.
LUK 24:22 “Pe ekupu ulu te lupa wendu úmko. Yu lumbili andurumulumanga ambu talse-ni ekupu oku oliu níngi mele piliipuliinga mini-wale mundúmulu. Ekupu aima ipulam-ui ambu kanuma yunga ónu tiring ku-muruna puku kanúngeliinga-pe yunga ónale naa lim. Enini oku oliundu niku mele: “Mulú-koleana angkella tale kanúmulu, elsele-ni “Yu we molemú.” níngli.” níngi.
LUK 24:24 Kanu-kene oliu-kene wasie mulúmulu yi tale ónu ku-muruna pukulu kene ambuma-ni níngi mele kanúngli, akiliinga-pe yu sika naa kanúngli.” niringli.
LUK 24:25 Aku-siku niringli kene elsele lumbili aelepa urum yili-ni elselendu nimba mele: “Else sundupa sili-pili-sele. Else numanu naa pelemáliinga ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni yunundu niring bukna molemú akili mele, mongale-ni kanuku kumele-ni piliikulu kene numanuna liiku meku andulkimbilánje ⸤Yesos-kene talku tiring akili mele kene yunu-ni uinga tirim ekupunga tekem akili mele kene⸥ kam-kamu piliilkimbila.
LUK 24:26 Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele mana-mania omba kene, ya yi nikimbiliele talkunga mindi mindili nurum akili mele mindili nomba mulú-koleana yi-nuim auliele pupa molumba mele ui niku naa siringye? Niku siring kanili. Pe ekupu ui niku siring akili mele yu aku-sipa tímu.” nirim.
LUK 24:27 Aku-sipa nimbaliinga Moses-ni Yesos yu-ni yunu temba mele ui buk marenga topa nirim akili pulu monjupa nimba sipa, yandupa-yandupa Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni yu temba mele ui buk marenga toku niring mele akili nimba sipa, Pulu Yili-nga buk akili-ni nilimú mele pali nimba silsiliipa yambusele kene kupulanum-na purum.
LUK 24:28 Yambusele puringli koleale nondupa wendu uring-na Yesos we sumbi-sipa tenga-lupa pumba tirim.
LUK 24:29 Akiliinga-pe elsele-ni karaye tekulu kene nikulu mele: “Mólu. Ena pupa sumbulu nondupa tomba tekem akiliinga wasie piamili ⸤pamili ui⸥.” niringli kilia yu elsele-kene pupa mulurum.
LUK 24:30 Kanu-kene elsele kene wasie keri-langi noku muluring kene yu-ni pllawa kaluli te liipa Pulu Yili-kene “Angke.” nimba, ambulupa puku topa elsele sirim.
LUK 24:31 Aku-sipa tirim kene elsele yu kanukulu elsengla Auli Yesos niku kanuringli kene yunu tepa nema liirim-na alsuku naa kanuringli.
LUK 24:32 Kanu-kene else-elsele anju-yandu tombulku nikulu mele: “Kupulanum-na olsu-kene omba ung nimba Pulu Yili-nga bukele-ni nilimú mele ung-pulele nimba silsiliipa um kene olsula numanale omba pípilina pimu kanili. Auli Yesos-kene úmbulu-na aku-sipa tímu lam.” niringli.
LUK 24:33 Kanu-kene elsele ola angiliikulu kelkulu sumbi-siku Jerusallem yandu okulu, lumbili anduli yi rurepunga yupuku kene enini wasie liiku máku toku muluring yambu lupama kene muluringna puringli.
LUK 24:34 Sukundu puringli kene enini elselendu niku mele: “Auliele aima sika lomburupa ola mulúm. Yununu Saimon mulumna pupa mokeringa angiliim.” niring.
LUK 24:35 Kanu-kene yambusele-ni kupulanum-na puringli kene yi te omba nirim akili mele kepe yi kanili-ni pllawa kaluli te ambulupa puka turum-na kanukulu ‘Yu Yesos.’ niku kanuringli mele akili kepe eninindu temani toku siringli.
LUK 24:36 ⸤Yesos lumbili anduli⸥ yambuma-ni ⸤Yesos yu lomburupa ola mulurum kanuringelendu⸥ tombulku niku muluring kene Yesos yunu omba enini muluringna sumbi-sipa angiliipaliinga “Eni numanu waengu nipili molai.” nirim.
LUK 24:37 Enini ‘Yambu kululi tenga minéle kanokumulu.’ niku piliikuliinga pung-pungu niku mundu-mong tiring.
LUK 24:38 Yu-ni eninindu nimba mele: “Nambimuna mini-wale munduku numanu tale panjiku molemeleye?” ⸤nirim.⸥
LUK 24:39 “Nanga ki-sele kene kimbuma kanuku ‘Ili na-nanu.’ niku kanai. Ambolku piliai. Nanga kangiele kene ombele kene angiliikim mele minimanga aku-sipa angiliimúye? ⸤Aku-sipa naa angiliimú kanili.⸥” nirim.
LUK 24:40 Aku-sipa nimba kene yunga kimbu-ki pirimú turingima enini liipa ora sirim.
LUK 24:41 Kanu-kene enini yu kanukuliinga numanu siku aima numanu liiku munduring akiliinga-pe ‘Sikanje mola nambulka te kanokumulunje?’ niku numanu tale panjiku we muluring kilia yu-ni enini mawa tepa kene nimba mele: “Langi nombú te yana lelemúye? ⸤Sai.⸥” nirim.
LUK 24:42 Enini yu oma kaluli te liiku siring,
LUK 24:43 akili liipa enini kanuku molangi nurum. ⸤‘Na kuru te naa moliu, na yambale moliu niku kanangi.’ nimba aku-sipa tirim.⸥
LUK 24:44 Yu-ni eninindu nimba mele: “Na ui naa kolupu eni-kene molupuliinga eni ulu wendu ombá mele nimbu sirindu ulu kanili ya wendu okum. “Moses kene Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima kene enini nandu niku buk marenga turing uluma kene, Pulu Yili-nga konana niring bukna molemú konanama-ni nandu nilimú uluma kene, ulu kanuma sika wendu ombá.” nirindu kanili.” nirim.
LUK 24:45 Aku-sipa nimba kene ‘Pulu Yili-nga bukele-ni nilimú mele piliiku kaí teangi.’ nimba yu-ni ungmanga pulele enini nimba sipa kene nimba mele: “Bukna turing molemú akili i-sipa mele: ‘Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui nimba makó turum yi-nuim Kraisele mindili nomba kolupaliinga ena yupuku-sipaliinga ónu-koleana lomburupa ola molumba.
LUK 24:47 Aku-sipa temba kene yi Krais kanili yunga talape-yambuma-ni yunga tondulale-ni yambuma ulu-pulu-kis tingíma piliiku kis piliiku numanu topele tungí akili kene, ulu-pulu-kis tingíma Pulu Yili-ni kanupa konde tenjipa alsupa naa piliipa “Aku-siku teku kis-siringeliinga mindili nangi.” naa nimbá akili kene, niku singíndu Juda-yambumanga kolea-auli Jerusallem pulu monjuku niku siku koleamanga pali puku kene niku silsiliiku andungí.’,
LUK 24:48 aku-mele nandu ui niku bukna turing. “Penga ekupu na-ni tirindu uluma kene na-kene tiring uluma kene kanuring tiring kanokumeleliinga yambuma kapula niku singí.
LUK 24:49 Akiliinga-pe we naa teai. Pulu Yili-ni “Simbu.” nimba, nimba panjurum ⸤Minéle⸥ na-ni olandu pupu kene liipu mundumbáliinga ⸤Mini Tondulu akili yu⸥ mulú-koleana mania omba ‘Eni tondulu pupili molangi.’ nimba eni-kene molumba akiliinga ui tenga lupa naa puku Jerusallem sukundu we nokuku molai.” nirim.
LUK 24:50 Yesos yu lumbili anduring yambuma kolea-kelú Betani lirimna nondupa akuna memba pupa kene, ‘Pulu Yili-ni enini membu panjipili.’ nimba yunga ki-sele ola mundupa, “Pulu Yili-ni eni nokupa konjupa ‘Eni numanu tondulu pupili molangi.’ nipili.” nirim.
LUK 24:51 Eninindu aku-sipa nimba mulupili ⸤Pulu Yili-ni⸥ yu mulú-koleana olandu liirim kene enini mundupa kelepa mulú-koleana olandu purum.
LUK 24:52 Kanu-kene enini ⸤Yesos⸥ yu kape niku bi paka tonjuku kene mundu-mong liiku pípili-na panjiliiku, Jerusallem-ndu kelku yandu uring.
LUK 24:53 Akuna puku kene ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna taki-taki molku, Pulu Yili-ni tirimeliinga “Angke” niku yu kape niku yunga bili paka tunjuring. ⸤Yesos-nga temani kaí ekendu topu pora siker.⸥
JOH 1:1 Aima kórunga-ui, ⸤mulú-masele kepe méle te naa lipili,⸥ Ungele mulurum. Ung akili Pulu Yili-kene muluringli. Ung akili yu Pulu Yili.
JOH 1:2 Aima kórunga-ui, méle te mana naa lipili, yu Pulu Yili-kene muluringli.
JOH 1:3 Ungele yu-ni yunu mélema pali tirim. Méle te we pora naa purum. Méle wendu urum-ma pali yu-ni tirim-na wendu urum.
JOH 1:4 Mululi ulu-pulele yu-kene mindi pirim. Mululi ulu-pulu kanili yambumanga pa tinjiliele.
JOH 1:5 Pa tili akili-ni sumbulú tolemále pa tenjilimú. Sumbulú tolemále-ni alsupa pa tiliele kapula pipi sipa sumbulú alsupa naa tomba.
JOH 1:6 Yi te urumele Pulu Yili-ni liipa mundurum-na urum, yunga bili Jon. ⸤Yu No-Liinjili Jon kanili.⸥
JOH 1:7 Jon-ni pa tinjilieliinga pulele nimba simba urum. ‘Yambuma-ni “Nondupa ombá yili yu sika pa tinjili akili.” niku tondulu munduku piliangi.’ nimba, omba nimba sirim.
JOH 1:8 Jon yu pa tinjili akili mólu. Yu pa tinjili akili ombá mele nimba simba urum.
JOH 1:9 Jon-ni yambuma ung nimba sipa mulupili aima sika pa tinjiliele-ni yambuma pali pa tenjilimú kanili ma-koleana ombá urum.
JOH 1:10 Yu ma-koleana omba mulurum. Yu-ni yunu ma-koleale tirim akiliinga-pe ma-koleana yambuma-ni yu kanuku kene ‘Yu ma-koleale tirim Pulu Yili.’ niku naa kanuku ‘Yu we mana-yi te.’ niku piliiring.
JOH 1:11 Yu yunga koleana omba mulurum akiliinga-pe yunga yambuma-ni “Nu oliunga Auliele okonu akiliinga oliu oku nokuku mului.” ni naa niring.
JOH 1:12 Akiliinga-pe yundu “Nu sika ⸤Pulu Yili-ni liipa mundurum-na urunu yili akiliinga⸥ oliu nokani wasie molamili ui.” niku yunga ungma tondulu munduku piliiku liiring yambuma yu-ni “Pulu Yili-nga kangambulama molangi.” nirim.
JOH 1:13 Akiliinga-pe yambu kanuma Pulu Yili-nga kangambula au taluring, ulu akili kangieliinga kongun te mólu. Anupili lapalii-ni “Pulu Yili-nga kangambulama meamili.” ni naa niringko. Pulu Yili-ni yunu mindi eninindu “Nanga kangambulama.” nirim.
JOH 1:14 Ungele ⸤Pulu Yili kene wasie muluringliele⸥ mania omba mana-yi au talupa oliu-kene wasie ena laye-kolte mulurum. Yu mana omba mulurum kene nem-nemi nimbu kanupu kene, yu yi aima kaí, bi molemú yi tondulale, kanupu piliirimulu. Yi aima kaí tondulu kanili Málu tiluele mulurum Lapa mulurumna yu-kene wasie molkulu kene mana-mania urumeliinga yu yi aima kaíele, bi aima ola mululi yi tondulale mindi kanupu piliirimulu. Yu we kondu kululi ulu-pulele kene ung-sika nili ulu-pulele kene yunga numanuna pepa peka turum yili.
JOH 1:15 ⸤Jon yambuma no liinjipa mulupili Yesos Pulu Yili-nga Ungele urum kene⸥ Jon yu-ni yambuma yi kanili liipa ora sipa yu mulurum mele nimba sirim. Yu-ni nangale topa kene nimba mele: “Yi ili na-ni ui enindu “Nondupa ombá.” nimbu sirindu yi kanili ili. Na naa molambu yi ili yu kórunga-ui Pulu Yili-kene wasie mulurumeliinga “Yu yi-nuim auliele, na aima we korupale.” nirindu yi kanili ili.” nirim.
JOH 1:16 Yu-ni oliu we kondu kolemú ulu-pulele yu-kene pelemáliinga yu-ni oliu taki-taki kondu kolupa mindi molupa oliu ‘Numanu waengu sangi.’ nimba taki-taki membu panjilimú.
JOH 1:17 Moses-ni oliu Pulu Yili-nga ung-mani sirimuma mindili sipu tepu mulurumulu. Akiliinga-pe oliu we kondu kululi ulu-pulele kene sika-ungma kene ulu akuma Yesos Krais yu-kene mindi pípili urum.
JOH 1:18 Mana-yambu te-ni ui kepe, ekupu kepe, Pulu Yili naa kanolemele. Pulu Yili-nga Málu tilu mindi molemú, akili Lapa-kene wasie tapú-toku molembele, akili-ni mindi ‘Pulu Yili molemú mele kanangi.’ nimba yu liipa ora sirim.
JOH 1:19 Juda-yambuma⸤nga yi-auli⸥ kolea-auli Jerusallem muluring ⸤yi kanuma-ni⸥ Pulu Yili popu tunjuring yi talse kene, LLipai-yi talse kene Jon no liinjipa mulurumna liiku munduku kene, “Jon-ndu “Nu naeye?” niku walsiku piliangi pai.” niring.
JOH 1:20 Enini oku yu walsiku piliiring kene yu-ni gólu naa topa sumbi-sipa nimba kene nimba mele: “Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele na mólu.” nirim.
JOH 1:21 Enini “Nu yi kanili mólu lem nu naeye? Nu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Illaija, ⸤yu kona mulupili Pulu Yili-ni ui olandu liirim akili⸥ nu kelkunu únuye?” niku walsiku piliiring. Yu-ni “Na akili mólu.” nirim. Enini niku mele: “Aku lem ‘Pulu Yili-ni ye tendu “Ninjui!” nimba ung nimba simbama piliipa yambuma nimba simba yi te penga ombá.’ ⸤ui niring yili⸥ nuye?” niring. Yu-ni “Mólu.” nirim.
JOH 1:22 Kanu-kene enini yundu niku mele: “Nu naeye? Oliu liiku mundúngi yima-ni ‘Oku niku singí.’ niku nokuku molemeláliinga nunga bili lekunu si. Nu-ni nunu nae niku piliikunuye?” niring.
JOH 1:23 Jon-ni nimba mele: “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni kórunga-ui nimba mele: “Kolea-wakana yi te-ni “Auliele ombá kupulanumele sumbi sinji.” nikem piliiker.” nirim. Asaya-ni ui piliirim ung kanili na-ni ekupu niker.” nimba Jon-ni nirim.
JOH 1:24 ⸤Kanjolloma-ni⸥ liiku munduring oku muluring yimanga Perisi-yi mare muluringko.
JOH 1:25 Perisi-yi akuma-ni yundu walsiku piliiku kene niku mele: “Nu yi-nuim Kraisele móluko, Illaija móluko, ‘Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba simbama piliipa yambuma nimba simba yi te penga ombá.’ ui niring yili móluko. Pe ekupu nu nambimuna yambuma no liinjilluye?” niring.
JOH 1:26 Jon-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na sika no liinjiliu akiliinga-pe nanga kongunale mania. Yi te oliunga koleana sukundu molemú akili eni kanuku kene ‘we-yi te’ niku piliiku, kanuku bi naa silimele,
JOH 1:27 akili nanga bulkundu aelepa okum yili. ⸤Yambu-aulimanga kongun kis tili yambuma-ni sika eninga yambu-aulimanga kongun kis tinjingíndu eninga kimbu-su ka silke toku su wendu liinjilimele akiliinga-pe⸥ yi nanga bulkundu aelepa okum ilinga kimbu-su ka silke topu su wendu liinjimbu kongunale kepe aima ola-kilia mele, na-ni kapula naa tenjimbu. Na yi aima kis mele; yu yi aima nuim auliele.” nirim.
JOH 1:28 Ulu wendu urum ima kolea-kelú Betani taon, no Jodan nekendu lelemú koleana, wendu urum. Jon-ni akuna yambuma no liinjirim.
JOH 1:29 Ulsulam-ukundu ⸤No-Liinjili⸥ Jon mulurumna Yesos ombá urum kanupa kene, yambumandu nimba mele: “Kanai! Pulu Yili-nga Kung-Sipsip Walále okum. Yu yambumanga pali ulu-pulu-kísima kulu tonjulemú tonjumba yili okum.” ⸤nirim⸥.
JOH 1:30 “Ui na-ni yi te nirindu kanili andi okum yi akilindu nirindu. Ui na-ni nimbu mele: “Yi nanga bulkundu ombá yi te na naa molambu yu kórunga-ui mulurumeliinga yu olandupa na mandupa.” nirindu kanili yi ili.
JOH 1:31 Na kepe yu naa kanurundu akiliinga-pe ‘Isrel-yambuma yu kanuku kene piliangi liipu ora sambu.’ nimbu na ombu yambuma no liinjiliu.” nirim.
JOH 1:32 Jon-ni yundu ung te wasie nimba mele: “Yu no liinjipu molupu kanundu kene Mini ⸤Kake Tiliele⸥ kera waembonu mele te mulú-koleana mandu omba yu mulumna omba yu-kene mulúm kanundu.
JOH 1:33 Na-ni yunga bili naa piliipu yu kanupu kene ‘Yu we-yi te.’ nimbu piliilka akiliinga-pe nandu “Yambuma no liinji-pui.” nimba liipa mundurum yili-ni na nimba sipa kene nimba mele: “Mini ⸤Kake Tiliele⸥ mania omba yi tenga kangi tenga ola omba molumba kanuní kene yi akili-ni yambuma Mini ⸤Kake Tiliele⸥-kene no liinjimba yili.” nirimeliinga piliipu kene yu kanupu bi sipu kene
JOH 1:34 enindu “Yu Pulu Yili-nga Málale.” niliu.” nirim.
JOH 1:35 Ulsulam-ukundu ⸤No-Liinjili⸥ Jon no-Jodan kélu akuna alsupa angiliipa kene, yu lumbili andúlimanga yi tale wasie angiliiring.
JOH 1:36 Kanu-kene Yesos omba purum kene yu-ni kanupa kene nimba mele: “Kanale! Pulu Yili-nga Kung-Sipsip Walále omba pukum.” nirim.
JOH 1:37 Yu lumbili andulisele yu-ni nirim ungele piliikulu kene Yesos lumbili puringli.
JOH 1:38 Yesos topele topa elsele yu lumbili uringli kanupa kene elselendu nimba mele: “Nambulka korokumbeleye?” nirim. Elsele-ni yundu “Rapai, nu tena pelluye?” niringli. (Rapainga ung-pulele ‘Ung-Bo Tunjuliele’.)
JOH 1:39 Yu-ni elselendu “Kanangli wale.” nirim. Elsele yu pirimna puku kanukulu kene ipinjali ena po-killok mele tirim kilia ena-mong kaniliinga yu-kene wasie piring.
JOH 1:40 Yi tale Jon-ni nirim ungele piliikulu kene Yesos lumbili puringli yiselenga te Endru, Saimon-Pita-nga angin.
JOH 1:41 Yu sumbi-sipa pupa angin Saimon korupa kanupa liipa kene yundu nimba mele: “Pulu Yili-ni “oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Mesayale kanupu líímulu.” nirim. (‘Mesaya’ akili Juda-yambumanga ung te. Mesayale-ndu Grik-ungna ‘Kraisele’ nilimele.)
JOH 1:42 Aku nimba kene Endru-ni angin Saimon Yesos mulurumna memba purum. Yesos-ni yu kanupa kene nimba mele: “Nu Saimon, ‘Jon’ nili yi tenga málale. Nunga bi te ‘Sipas’ niku lingí.” nirim. (Sipas-ndu ‘Pita’ niringko. Juda-yambumanga ungna ‘Sipas’ niku, Grik-ungna ‘Pita’ nilimele, ung akuselenga pulele ‘ku’.)
JOH 1:43 Ulsulam-ukundu Yesos ‘Kolea Gallalli distrik pambu.’ nimba piliipa pumbandu purum. Pupa kene Pillip kupulanum-na angiliirim kanupa kene, “Na lumbili ui.” nirim.
JOH 1:44 Pillip kepe kolea-kelú Besaida taon yili, Endru kene Pita-selenga koleale.
JOH 1:45 Pillip-ni Nataniel korupa kanupa liipa kene yu-ni yunundu nimba mele: “Moses-ni buk turum bukmanga ‘Yi te ombá.’ nimba temani turum yi kanili kepe, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yandu niku siring yima-ni eninga bukmanga ‘Yi te ombá.’ niku temani turing yi kanili kepe, ekupu oliu kanupu líímulu. Yu Nasaret taon yi Yesos, Josep-nga málale.” nirim.
JOH 1:46 ⸤Akiliinga-pe ‘Kolea kelú akuna yi-auli te manda wendu naa ombá.’ nimba piliipaliinga⸥ Nataniel-ni Pillip-ndu nimba mele: “Nasaret taon-na ulu-kaí te kapula wendu ombáye?” nirim. Pillip-ni Nataniel-ndu nimba mele: “Okunu kanui.” nirim.
JOH 1:47 Kanu-kene Nataniel ombá urum kene Yesos-ni kanupa kene, yundu nimba mele: “Yi okum ili aima sika Isrel-yili, yu gólu tuli ung te aima naa pelemú yili.” nirim.
JOH 1:48 Nataniel-ni Yesos-ndu nimba mele: “Nu-ni na nambi-sikunu kanuku bi sikunu kene aku-siku nikinuye?” nirim. Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Mólu. Pillip-ni nu ui naa walsipili nu unji-pik puluna mulunu kene nu kanupu bi sindu.” nirim.
JOH 1:49 Aku nirim kene Nataniel-ni tondulu mundupa nimba mele: “Rapai, nu Pulu Yili-nga Málale, oliu Isrel-yambumanga yi nuim kingele.” nirim.
JOH 1:50 Yesos-ni nimba mele: “Na-ni ‘Nu unji-pik puluna mulunu kene kanundu.’ nindu kaniliinga nu-ni na ‘Pulu Yili-nga Málale molemú.’ niku piliikunuye? Ekupu na-ni nundu nindu mele mandupa. Penga ulu-tondulu aima olandupama wendu ombá kanuní.” nirim.
JOH 1:51 Aku nimba kene Yesos-ni ung te wasie nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Penga mulú-koleale anju-yandu pupa, Pulu Yili-nga angkellama Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili molumbana olandu puku mandu oku tingí kanungí.” niker.” nirim.
JOH 2:1 Ena yupuku-sipaliinga kolea-kelú Kena taon, akili kolea Gallalli distrik sukundu lirim, akuna yi te ambu liimbandu langi koyopa yambuma simba tirim, akuna Yesos anum-kene wasie máku toku muluring.
JOH 2:2 Yesos kene yu lumbili anduli yima kene ambu liimba yi kanili-ni “Eni kepe langi wasie namili wai.” nirim-na enini oku langi wasie nuring.
JOH 2:3 Langi noku molangi no-waen pora nirim kene Yesos anumu-ni Yesos yundu nimba mele: “Eninga no-waenele pora nimu-na mini-wale munduku molemele.” nirim.
JOH 2:4 Yesos-ni yundu nimba mele: “Ambale, na-ni ulu tembuma nunga kongun te mólu. Na-ni ulu tembu enale ui wendu naa uli.” nirim.
JOH 2:5 Yunga anumu-ni ⸤lku-pulu-yilinga⸥ kendemande-yambumandu nimba mele: “Yu-ni enindu “Teai.” nimbá mele aku-siku teai.” nirim.
JOH 2:6 Juda-yambuma-ni no lingindu no kolku munjuring ma-mingi auli angere tale-guli akuna angiliirim. Mingimanga tenga-tenga nimba no manda munjuli wan andret llita mola wan andret teti llita mele kapula mulurum.
JOH 2:7 Yesos-ni ⸤lku-pulu-yilinga⸥ kendemande-yambumandu nimba mele: “Mingi kelú marenga no puku kolku kene, andi mingi auli lelemúmanga liiku munduku peka sai.” nirim. Kanu-kene enini no kolku aima peka siring.
JOH 2:8 Yu-ni eninindu kelepa nimba mele: “Olama liiku munduku kene langi nukuli yili meku puku sai.” nirim. Kanu-kene meku puku yu siring.
JOH 2:9 Langi nukuli yi kanili-ni bo-nole no-waen au talurumele naa kanupa kene nole we nomba piliirim. Akiliinga-pe kendemande-yambu no kuluringima-ni nole kanuku bi siring. Langi nukuli yili-ni nomba piliipaliinga ambu liimba yilindu “Ui.” nimba kene
JOH 2:10 yundu nimba mele: “Yima-ni pali taki-taki no-waen kaiéle ui siku kene, penga yambuma-ni no pulele noku pora siku alsuku we walu-siku noku ‘sungu tekemune mola naa tekemune’ niku apuruku naa piliilimili kene no kisma silimele. Akiliinga-pe nu-ni no-waen kaiéle ui we nosuku kene pe ekupu sikenu lam, ⸤aima papu sikenu⸥.” nirim.
JOH 2:11 Kolea Gallalli distrik sukundu lirim kolea-kelú Kena taon-na Yesos-ni tirim ulu akili penga yu molupa kongun tirim mele liipa ora sirim ulu-tonduluma tembandu ulu ili pulu-pulu tirim. Aku-sipa mele yu we-yi te mólu, yu Pulu Yili-nga tondulu pili yili ‘enini kanangi.’ nimba liipa ora sirim. Kanu-kene yu lumbili anduli yima-ni ‘Yu aima sika ⸤Pulu Yili-ni liipa mundurum yili⸥.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 2:12 Yi ambu liimbaliinga langi noku pora sikuliinga Yesos kene anum kene anginipili kene lumbili andúlima kene kolea-kelú Kapeniam taon-ndu puku kene, akuna ena talse muluring.
JOH 2:13 Juda-yambuma-ni punie tenga-tenga niku kolea-auli Jerusallem oku akuna suku Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliiring enama nondupa wendu ombá tirim kene Yesos Kapeniam taon mundupa kelepa kolea-auli Jerusallem olandu purum.
JOH 2:14 ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-temboll akuna sukundu pupa kanurum kene kung pirimu-kao konama kene kung sipsip konama kene kera waembonu konama kene ku-moni liiku méle taropu turing yambuma kene, ku-moni alowa tiringi yambuma kepe pali akuna sukundu aku teku muluring kanurum.
JOH 2:15 Kanupa kis piliipa kene, ka mare liipa lakupa kene ka-pulsa kanili-ni kungma pali lku-tembolluna topa makurupa pena-pena tepa, ku-moni alowa tiringi yambumanga ku-moni walena pirim-ma liipa onde lepa eninga ku-moni nusiring poluma liipa onde lepa kene,
JOH 2:16 kera monjuku ku-moni taropu turing yambumandu nimba mele: “Tatanga lku ilinga méle taropu naa toku, méle ima wendu liiku meku pai! Tatanga lku ili langi taropu lkuliye?” nirim.
JOH 2:17 Yu-ni aku terimele yu lumbili andúlima-ni kanuku kene enini ung te Pulu Yili-nga bukna sukundu nimba molemále numanale-ni piliiring. Ung akili-ni nimba mele: “Na aima mindili sipu nunga lkuli ‘Angiliipa kaí tipili.’ nimbu nokupu moliu.” nimba molemú ung kanili numanale-ni piliiring.
JOH 2:18 Kanu-kene yu-ni tirimele Juda-⸤yi auli⸥ma-ni kanuku kene yundu niku mele: “Nu namba nambulka namba te liikuliinga aku-siku tekenuye? ‘Liipu ora sambu.’ nikunu Pulu Yili-ni “Ti.” nim lem Pulu Yili-ni telemú mele ulu-tondulu te oliu kanamili ti.” niring.
JOH 2:19 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Eni lku-temboll ili tikisingí kene na-ni ena tale-nga takupu, yupuku-sipaliinga takupu liimbu.” nirim.
JOH 2:20 Nirim mele akili Juda-⸤yi auli⸥ma-ni piliiku kene niku mele: “Lku-temboll ili punie paon tale omba pupa kelepa punie angere tale-guli omba purum kene takuku liiring kanili. Pe nu-ni “Ena tale-nga takupu, yupuku-sipaliinga takupu liimbu.” nikinuye?” niring.
JOH 2:21 Akiliinga-pe yu-ni “lku-tembollale” nirim akili yunga kangielendu nirim.
JOH 2:22 Kanu-kene penga Yesos kolupa ena tale ónu-koleana pepa yupuku-sipaliinga lomburupa ola mulurum kene yu-ni ui lku-tembollalendu nirim mele akili yu lumbili andúlima-ni kelku piliiring. Piliiku kene Pulu Yili-nga bukna ⸤Yesos-ndu⸥ nimba mulurum ungele kene Yesos-ni nirim ungele kene ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 2:23 Pulu Yili-ni Juda-yambumanga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliiring enamanga Yesos Jerusallem molupa kene yu molupa kongun tirim mele liipa ora sirim ulu-tondulu tirim-ma yambuma-ni kanuku kene ‘Yu sika Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yili omba molemú.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 2:24 Akiliinga-pe Yesos-ni yambuma pali teku muluring mele piliipa kelepa kene uluma pali yambu te-ni yu nimba naa sipili yu-yunu piliipa mulurum. Enini niku piliiring mele yu-ni numanale-ni piliipa kene, ⸤‘We niku piliilimili. Sika ekupu aku-siku niku piliilimili akiliinga-pe opali kepe talú kepe numanu topele toku kene na ‘Topu konjamili.’ niku piliingí.’ nimba piliipaliinga,⸥ ‘Enini-kene we walu-sipu molambu.’ ni naa nirim.
JOH 3:1 ⸤Juda-yambumanga yi mare Perisi muluring.⸥ Yi-Perisi akumanga yi te, bi ‘Nikodimas’, yu Juda-yambuma nukurum kanjoll yi te,
JOH 3:2 yu Yesos mulurumna sumbulsuli omba kene, yundu nimba mele: “Rapai, ‘Nu Pulu Yili wasie molkulu kene ung-bo tunjunindu urunu.’ nimbu piliilimulu. Yi te ‘Pulu Yili-kene naa molkanje Pulu Yili-ni ulu-tonduluma telemú mele nu-ni tellu aku-sipa yu-ni kapula naa telka. Ulu telluma-ni Pulu Yili-kene wasie molembele mele liipa ora silimú.’ nimbu piliilimulu.” nirim.
JOH 3:3 Yesos-ni pundu topa yundu nimba mele: “Na-ni nundu aima sika nimbu siker: “Yambu te alsuku naa míngi lem yambu kanili-ni Pulu Yili yi nuim kingele molupa yambuma nokulemú koleale manda naa kanupa yunga talapena manda naa molumba.” niker.” nirim.
JOH 3:4 Nikodimas-ni yundu nimba mele: “Yambu te anda lepa molemú kene yu nambi-siku mingíye? Yu anumunga oluna alsupa manda suku pumba, anumu-ni yu kapula membaye?” nirim.
JOH 3:5 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni nu aima sika nimbu siker: ‘Yambu te nole-ni kepe Minéle-ni kepe mi naa míngli lem yambu kanili Pulu Yili-nga kangambula naa molupa Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana suku kapula naa pumba, mólu.
JOH 3:6 Méle kangiele-ni melemú méle akili kangiele, yu mana molumba mélale mindi. Méle Pulu Yili-nga Minéle-ni melemú méle akili minéle, méle akili mindi Pulu Yili molemúna manda pupa molumba.’ niker.
JOH 3:7 “Akiliinga na-ni nundu nimbu mele: “‘Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana pamili.’ ningí yambuma pali ui alsuku meangi.” nikerelendu numanu pulele naa pilíí.
JOH 3:8 Popuremale yunu piliipa kolea lupa-lupamanga popuremi tolemú kene eni yunga ungele piliiku, mélema lop-lopi telemú kanolemele, akiliinga-pe yu naa kanuku yu wendu olemúna kepe pulimúna kepe naa kanolemele. Pulu Yili-nga Minéle aku-sipako. Minéle-ni melemú yambuma mini kona pípili enini aima yambu lupa mele molemele yambuma-ni kanolemele, akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni yambu kanuma mini konama silimú Mini kanili naa kanolemele.” nirim.
JOH 3:9 Nikodimas-ni yundu nimba mele: “Ulu ima nambi-sipa wendu okumuye?” nirim.
JOH 3:10 Yesos-ni yundu nimba mele: “Nu Isrel-yambumanga ung-bo tunjuliele yi te akiliinga-pe i niker mele naa piliikunu lam.
JOH 3:11 Na-ni nundu aima sika nimbu siker: Oliu piliilimulumandu nilimulu; kanolemulumandu nimbu silimulu. Akiliinga-pe ung nilimulu ung ima eni pali piliiku liilimele yambu te mólu.
JOH 3:12 Ya ma-koleana uluma eni nimbu siliu kene eni ‘Gólu tokumnje.’ niku piliilimiláliinga pe ekupu mulú-koleana uluma nimbu sindu lem ‘Sika nikem.’ niku nambi-siku manda tondulu munduku piliingíye? Manda naa piliingí.
JOH 3:13 Yambu tilu kepe ola mulú-koleana suku naa puring. Yi tiluele mindi, mulú-koleana mania urum yili mindi ui mulú-koleana mulurum. Yu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili.
JOH 3:14 “Ui Moses-ni yambu naa pili kolea-wakana wambiye-kimbulu mele ku-kapa-ni tiliele liipa ⸤unjina-⸥ola ⸤topa⸥ ku topa munjurum ili mele aku-siku yambuma-ni Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili liiku ⸤unjina-⸥ ola ⸤toku⸥ ku toku panjingí.
JOH 3:15 Kanu-kene, ⸤ui yambu wambiyema-ni noku kunjuring kulungí tiring yambuma Moses-ni liipa ⸤unjina-⸥ola ⸤topa⸥ ku topa munjurum wambiye kapa-ni tiliele kanuku kene kona puring kanu-mele⸥ penga ekupu aku-siku ‘Yambuma-ni lupa-lupa ‘Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili yu uluma tepa molemú mele sika.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma pali molku konjuku mindi pangi.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Yu unjina-ola ⸤toku⸥ ku toku panjangi.’ nimbá nirim.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥
JOH 3:16 “Pulu Yili-ni mana-yambuma numanu aima lakupa monjupaliinga yunga Málu tiluele mindi mulurum akiliinga-pe yu ⸤mana-yambuma⸥ sirim. ‘Yambuma-ni lupa-lupa ‘Yu sika ⸤Pulu Yili-ni sipa mundurum, oliu tepa liipa nokupa kunjuli yili.⸥’ niku tondulu munduku piliiku mulungí yambuma mindili noku molku kis-singí koleana naa puku, taki-taki molku konjuku mindi pangi.’ nimba yunga Málale sirim.
JOH 3:17 “Pulu Yili-ni Málalendu “Nu-ni mana-yambuma kot piliikunu enini ka-lkuna liiku mundani pui.” ni naa nirim. ‘Nanga kangale enini tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa na-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa munjupili.’ nimba yu-ni Málalendu “Ma-koleana mania pui.” nimba yu liipa mundurum.
JOH 3:18 Yambu ‘Yu sika ⸤Pulu Yili-nga Málale, oliunga nimba tinjirim yili⸥.’ nimba tondulu mundupa piliipa molumba yambaliinga kot naa pemba. Akiliinga-pe yambu te-ni ‘Yu aku-sipa naa molemú. Nanga nimba ulu te naa tinjirim.’ nimba piliimba yambale, yunga kotele kórunga wendu okum. Yambu kanili-ni Pulu Yili-nga Málu tiluele mendepolu molemú kanilindu ‘Yu sika Pulu Yili-nga Málale mólu.’ nimba piliirim yambu kanili kot piliilimú yili-ni liipa kot tenjipa “Yu kulupili.” nimba kórunga-ui tinjirim.
JOH 3:19 “Koteliinga ung-pulele i-sipa mele: Pa tíliele ma-koleana wendu urum akiliinga-pe mana-yambuma-ni ulu-pulu-kísima mindi teku kene pa tiliele numanu naa monjuku súmbulu tuliele mindi numanu monjulemele.
JOH 3:20 Yambu ulu-pulu-kísima telemelema-ni pa tiliele kanuku kis piliiku kene, ‘Pa tíliele-ni nanga uluma tepa mokeringa lenjemba.’ niku pa tílina wendu naa olemele.
JOH 3:21 Akiliinga-pe yambu ulu-sikama telemú yambale-ni ‘Pulu Yili-ni na liipa tapunjilimú-na ulu-pulu sika ima teliáliinga teliu uluma yambuma-ni kanangi.’ nimba pa tílina yu wendu olemú.” nirim.
JOH 3:22 Penga Yesos kene yunga lumbili anduli yima kene kolea Judia distrik lirim kolea tenga puku kene, akuna ena mare yu enini-kene molku, ⸤Yesos⸥ yu-ni yambuma no liinjirim.
JOH 3:23 Jon yu yambuma no liinjipa mulurumko. Kolea Sellim nondupa kolea Inon no pulele omba purumeliinga Jon yu-ni akuna yambuma no liinjirim, yambu pulele yu mulurumna no liingí uring.
JOH 3:24 (Jon yu ⸤yi nuim king Erot-ni⸥ ka ui naa sipili aku tepa mulurum.)
JOH 3:25 Walse ⸤No Liinjili⸥ Jon-nga lumbili anduli yima kene Juda-yi te kene anju-yandu tondulu tombulku niku kene, “Oliu nambi-sipu kimbu ki kangima lumaye tomulú kene Pulu Yili-ni oliu kake temba kanombaye?” niku tombulku niring.
JOH 3:26 Penga Jon-nga lumbili anduli yima Jon yu mulurumna oku kene niku mele: “Rapai, yi te no Jodan nekendu nu wasie muluringli kene nu-ni yu molemú mele niku sirinu yi kanili-ni no liinjipa molemúna yambu pulele pukumele.” niring.
JOH 3:27 Aku niring piliipa kene Jon-ni pundu topa nimba mele: “Mulú-koleana Pulu Yili-ni ‘Yi te ulu te tipili.’ ni naa nilkanje yi kanili-ni manda naa telka.
JOH 3:28 Na-ni eni ui nimbu sirindu piliiring mele akili i-sipa: Na-ni nimbu mele: “Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele na mólu. Pulu Yili-ni ‘Yi-nuim Kraisele molumba yili yu ombá.’ nimba na ui kumbi-lepa liipa mundurum.” nirindu piliiring kanili.
JOH 3:29 Yi ambu liimba ambale yili yunga mendepolu. Yi ambu liimba yili-ni ung nimbá mele yili yunga pulu lemba yili-ni piliimbandu kum lepa molumba. Yunga ungele piliipa kene aima numanu simba. Akiliinga, yili kene pulu lemba yili numanu simba mele na aku-sipu kamu numanu siliu. Ambu liimba yili olandupa. Yunga pulu lelemú yili yu-kene wasie we tapú-topa molemú, yi kanili mandupa.
JOH 3:30 Aku-sipa mele ne no liinjipa molemú yili yunga bili sika aima olandupa pumba. Nanga bili sika mania pumba.” nirim.
JOH 3:31 Yi wi-ola molupa kene mania urum yili yambumanga pali yu olandupale. Oliu mana-yambu molemuluma mana-mélemanga mindi molupu, mana-mélemanga mindi bima nimbu sipu temani tolemulu. Oliu mania-kilia, mulú-koleana molupa kene mana-mania urum yili yu yambumanga pali olandupale.
JOH 3:32 Yu-ni mulú-koleana kanupa piliirim mele nimba silimú akiliinga-pe yambuma-ni “Gólu tokum.” niku liiku su siku naa piliilimili.
JOH 3:33 Yambu te-ni yunga ungele piliipa liipa “Sika nikem.” nimbá yambale-ni aku-sipa “Pulu Yili-ni sika nilimú.” nimbáko.
JOH 3:34 Pulu Yili-ni liipa mundurum yi ili Pulu Yili yunga Minéle aima auli-tepa silimú numanuna pepa kapula telemáliinga yu-ni Pulu Yili-nga ungele sumbi-sipa nilimú.
JOH 3:35 Lapa-ni Málale numanu monjupaliinga ‘Mélema pali Málale nukupili.’ nimba sirim.
JOH 3:36 Yambu te ‘⸤Yu sika nikem.⸥ Yu sika Pulu Yili-nga Málale.’ nimba tondulu mundupa piliimba yambale taki-taki kona molupa mindi pumba, akiliinga-pe yambu te Málale liipa bulu sipa yunga ungele liipa su sipa naa piliimba yambale kona mululi ulu-pulele naa liimba. Yambu kanili ekupu kepe penga kam-kamu kepe Pulu Yili-ni mindili liipa simba ulu-pulele yu-kene wasie pelemú.
JOH 4:1 Perisi-yima-ni ung te piliiring mele i-sipa: “Yesos molemúna yambu pulele ‘No liinjipili.’ niku pulimelé, Jon molemúna yambu koltale mele ‘No liinjipili.’ niku pulimelé.” niring ungele piliiring.
JOH 4:2 (Akiliinga-pe Yesos yu lumbili puring yambuma yu-ni no naa liinjirim, yu lumbili anduli yima-ni yambuma no liinjiring.)
JOH 4:3 ⸤Yesos-ni yambu no liinjirim⸥ temani akili Perisi-yima-ni piliiring mele piliipaliinga Auliele-ni ena kaniliinga kolea Judia distrik mundupa kelepa kolea Gallalli distrik-ndu kelepa pumba purum.
JOH 4:4 Yu Gallalli purum kupulanum akili kolea Sameria ai-suku-singina lepa purum.
JOH 4:5 Kupulanumele aku-sipa lirim-na yu kolea Sameria taon tenga urum, taon akiliinga bili Saika. Taon akili Juda-yambumanga anda-kolepa Jekop-ni yunga málu Josep sirim ma akuna nondupa lirim.
JOH 4:6 Jekop-ni ‘No mulupili.’ nimba no ukupa munjurum monglu akili ma kaniliinga mulurum. Yesos kupulanum suluna urumeliinga enembu turum-na no akiliinga kéluna omba mania molupa múlu liirim. Ena ai-tangili mele tirim kene akuna omba mulurum.
JOH 4:7 (Yesos no-kéluna mulupili yu lumbili anduli yi wasie uringma keri-langi taropu toku liingíndu Saika taon-na puring.) Penga Sameria-ambu te no kolumbandu no-monglu akuna urum kene Yesos-ni yundu nimba mele: “No te nambu kolkunu si.” nirim.
JOH 4:9 Sameria-ambale-ni yundu nimba mele: “Nu Juda-yili. Na Sameria-ambale. Pe nambimuna nandu “No kolkunu si.” nikinuye?” nirim. (Aku-sipa nirim akiliinga ung-pulele i-sipa mele: Juda-yambuma-ni Sameria-yambuma numanu kis panjiku keri-langi tiluele moke teku naa noku, enini-kene tiluna tapú-toku naa anduringeliinga aku-sipa nirim kanili.)
JOH 4:10 Yesos-ni pundu topa kene ambalendu nimba mele: “Pulu Yili-ni méle we silimú mélale piliikunu, yi “No kolkunu si.” nikem yi ili kanukunu bi silkenanje yundu “No si.” nilkena kene yu-ni kona molupa mindi puli nole nu silka.” nirim.
JOH 4:11 Ambale-ni pundu topa nimba mele: “Auliele, nu no kuluni mingi te naa míneliinga, no-monglale aima mandupa lelemú. Pe no kona molupa mindi puli no nikinu ili nu tena kolkunu kene siniye?
JOH 4:12 Oliunga anda-kolepa yi Jekop-ni no-monglu ili sirim yi kanili, yu kene yunga kangambulama kene kungma kene no ili nuring, ‘yi kanili mandupa nu olandupa.’ niku nikinuye?” nirim.
JOH 4:13 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “No-monglu ilinga no nungí yambuma alsupa no waka lemba,
JOH 4:14 akiliinga-pe na-ni no simbu nungí yambuma penga enini no aima waka naa lemba. Na-ni aima sika niker: “Na-ni no simbu akili nungí yambumanga numanuna no pikipa mindi molupa, kona molku mindi pungí ulu-pulele simba.” niker.” nirim.
JOH 4:15 ⸤Yesos-ni ung-eku turum mele naa piliipaliinga,⸥ ambale-ni yundu nimba mele: “Auliele, na no alsupa waka naa lipili, ya alsupu taki-taki ombu no naa kolambu akiliinga nu-ni no nikinele nambu si.” nirim.
JOH 4:16 Yesos-ni ambalendu nimba mele: “Nunga yili kene wasie kelkulu wangli, pukunu walsi-pui.” nirim.
JOH 4:17 Ambale-ni pundu topa nimba mele: “Nanga yi te naa molemú.” nirim. Yesos-ni yundu nimba mele: “ “Nunga yi te naa molemú.” nikinele sika nikinu.
JOH 4:18 Ui nu yi angere te-guli purunu. Pe ekupu nu yi te wasie pelembelale nunga emena mólu. Nu-ni ekupu ung nikinele sika nikinu.” nirim.
JOH 4:19 Ambale-ni yundu nimba mele: “Auliele, na piliiker nu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliikunu yambuma niku sillu yi te lam.
JOH 4:20 Oliunga anda-kolepalima-ni ma-pangi ilinga Pulu Yili popu toku kape niring akiliinga-pe eni Juda-yambuma-ni niku mele: “Pulu Yili popu toku kape ningí koleale aima Jerusallem mindi.” nilimele.” nirim.
JOH 4:21 Yesos-ni tondulu mundupa nimba mele: “Ambale, na-ni ya nikerele nu piliikunu liani. Ena te wendu ombá ena kaniliinga ma-pangi ilinga kepe Jerusallem kepe yambuma-ni Lapale popu toku kape naa ningí.” ⸤nirim. Ung akiliinga pulele i-sipa mele: “Koleamanga pali Pulu Yili popu toku kape ningí.” nimba nirim kanili.⸥
JOH 4:22 “Eni Sameria-yambuma popu toku kape nilimele yili piliiku sunduku we nilimele. Oliu Juda-yambuma-ni popu topu kape nilimulu yili molemú mele piliipu kongnjulimulu. Nambimuna, mana-yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú ulu-pulele Juda-yambuma-kene wendu ombá, enini koleamanga pali yambuma liiku ora singéliinga aku-sipa.
JOH 4:23 Akiliinga-pe Pulu Yili sika popu toku kape ningí yambuma-ni Tatanga ungele ‘Sika ungele.’ niku piliiku yunga Minéle-ni tondulu silimáliinga Pulu Yili popu toku kape ningí ena wendu ombále kórunga wendu um. Pulu Yili aku-siku popu toku kape ningí yambuma Tata-ni korolemáliinga, ena kanili wendu um.
JOH 4:24 Pulu Yili yu minéle, akiliinga yu popu toku kape ningí yambuma-ni yunga Minéle-ni tondulu silimáliinga ‘Yunga ungele sika ungele.’ niku sumbi-siku aku tingí.” nirim.
JOH 4:25 Ambale-ni nimba mele: “Yi-nuim Mesayale ombá. Yu omba kene ungmanga puluma pali oliu mimi-sipa nimba simba mele na piliipu moliu.” nirim. (Ipuru-ungna ‘Mesayale’ niring, Grik-ungna ‘Kraisele’ niring ung akuselenga pulele tilu-sipa. Ungselenga pulele i-sipa mele: Pulu Yili-ni “Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim kanili.)
JOH 4:26 Kanu-kene Yesos-ni tondulu mundupa nimba mele: “Nu “Yi-nuim Mesayale ombá.” nikinu akili na. Na nu-kene ung nimbu molkumbulu yi akili nu-ni “Yi-nuim Mesayale” nikinu yi akili yi tiluele.” nirim.
JOH 4:27 Yu aku nimba mulupili yu lumbili anduli yima kelku yandu oku kene, yu ambu te kene ung niku muluringli kanukuliinga mini-wale munduku numanu pulele liiku munduring. Akiliinga-pe eninga yi te-ni “Nu nambulka méle te liini tekenuye?”, mola “Yu-kene wasie nambimuna ung niku molembeleye?” niku te-ni kepe naa walsiring.
JOH 4:28 Kanu-kene ambu kanili yunga no-mingele mundupa kelepa yu alsupa taon akuna yandu pupa yambumandu nimba mele:
JOH 4:29 “Na ulu tirinduma pali yi te-ni na nimba símu yili eni oku kanai! Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nirim yi-nuim Kraisele yununje.” nirim.
JOH 4:30 Aku nirim-na piliikuliinga yambuma taonale munduku kelku Yesos mulurumna ungí uring.
JOH 4:31 Aku teku molangi Yesos lumbili anduli yima-ni yu aima karaye teku kene niku mele: “Rapai, langi te nui.” niring.
JOH 4:32 Akiliinga-pe yu-ni eninindu nimba mele: “Na langi nombále lelemú, akiliinga-pe akili eni naa piliiku naa kanolemele.” nirim.
JOH 4:33 Aku nirim piliiku kene yu lumbili andúlima-ni anju-yandu tombulku kene niku mele: “Yambu te-ni langi ui memba omba simunje?” niring.
JOH 4:34 Yesos-ni nimba mele: “Nanga langiele i-sipa mele: Na ‘kongun teani pui.’ nimba liipa mundurum yili-ni numanu silimú uluma tepu, yunga kongunale tepu pora simbu. Akili nanga langiele.
JOH 4:35 Eni “Kaliimbu angere omba pumba kene rais-wit tepa tomba kene lkepu nosimulú.” nilimele kanili. Akiliinga-pe na-ni enindu nimbu mele: “Puniema kanai! Langi pali kórunga tepa tum.” niker.
JOH 4:36 Langi lkenjilimú yili langi lkenjilimáliinga méle kaluli kórunga liipa, ‘Lepa mindi pupili.’ nimba langima lkenjepa molemú. Aku tenjilimáliinga punie tepa langi panjurum yili kene langi lkenjilimú yili kene wasie-nele numanu singlí.
JOH 4:37 Akiliinga ung te pelemále sika. ‘Yi te-ni langi-bo talonjilimú. Te-ni langi lkenjilimú.’ nilimele ungele sika.
JOH 4:38 Langi eni bo naa taluringima na-ni “Eni lke-pai.” nimbu liipu mundurundu. Yambu lupama-ni punie mindili siku tiring, akiliinga-pe yambu kanuma-ni kongun tiring langima eni lkelemele.” nirim.
JOH 4:39 Ambale-ni “Na ulu tirinduma pali yu-ni na nimba símu.” nirimeliinga piliiku kene ⸤Saika⸥ taon kanuna muluring Sameria-yambu pulele ‘Yu sika ⸤Pulu Yili-ni ‘Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba ui makó turum⸥ yi-nuim Kraisele.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 4:40 Akiliinga, Sameria-yambuma yu mulurumna oku, “Nu aima ya wasie molamili.” niring, kanu-kene ena tale yu enini-kene mulurum.
JOH 4:41 Kanu-kene yambu pulele wasie yu-yunu ung nirimele piliiku kene ‘Yu sika ⸤yi-nuim Kraisele omba molemú. Yu-ni sika nikem.⸥’ niku tondulu munduku piliiringko.
JOH 4:42 Enini ambalendu niku mele: “Nu-ni ui ung nínele piliipu ‘Yu sika yi-nuim Kraisele.’ nimbu tondulu mundupu pilíímulu akiliinga-pe ekupu oliu-oliuliu yunga ungele piliipuliinga ‘Sika yi ili oliu mana-yambuma Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liilimú Yili molemú.’ nimbu tondulu mundupu piliikumulu.” niring.
JOH 4:43 Sameria-yambuma kene ena tale molupa kene Yesos enini mundupa kelepa kolea Gallalli distrik pumba purum.
JOH 4:44 (Gallalli akili Yesos yunga pulu-koleale. Ui walse Yesos yu-ni nimba mele: “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te-ni yunga pulu-kolealiinga yambuma ung nimba silimú kene piliikuliinga, enini ‘Yu oliunga we-yi te. Yu bi mululi yi te mólu.’ niku yu nilimú ungma naa piliiku liilimele.” nirim kanili.) ⸤‘Kolea wemanga yambuma yi kaniliinga ungele piliiku liilimele akiliinga-pe yunga pulu lelemú yambuma-ni naa piliiku liilimele.’ nimba nirim.⸥
JOH 4:45 Yu Gallalli suku purum kene Gallalli-yambuma yu urum kanuku kene “Papu okonu.” niku numanu siring. Ui Pulu Yili-ni Juda-yambumanga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliiring enama wendu urum kene enini Jerusallem puku molangi yu-ni akuna ulu mare tirim kanuringeliinga enini aku-siku tiring.
JOH 4:46 Yesos kolea Gallalli distrik pupa kene alsupa kolea-kelú Kena taon-na sukundu urum. Taon kanuna ui yu-ni bo-no kuluringima no-waen tepa au talunjurum. Kolea-kelú Kapeniam taon yi nuim kingeliinga kongun tinjili yi-auli te kolea-kelú Kena kanuna mulurum, akiliinga málale kuru auli te turum.
JOH 4:47 Yesos kolea Judia distrik mundupa kelepa kolea Gallalli distrik sukundu urumele piliipaliinga, yi kanili Yesos mulurumna pupa kene, yundu mawa tepa nimba mele: “Nanga kangale nondupa kolumba tekemeliinga mandu okunu yu tekunu kona lii.” nirim.
JOH 4:48 Aku nirim-na piliipa kene Yesos-ni yundu nimba mele: “‘Na sika ⸤Pulu Yili-kene molupa mana-mania urum⸥.’ niku we naa piliingí lem. Pulu Yili-ni ulu-tonduluma telemú mele ‘Yu-ni aku-sipa mele temba kene kanupuliinga ‘Yu sika ⸤Pulu Yili-kene molupa mana-mania urum⸥.’ nimbu tondulu mundupu piliimulú.’ niku nandu taki-taki “Ulu-tonduluma okunu ti.” niku mawa telemele.” nirim.
JOH 4:49 Kingeliinga kongun tinjili yi-auliele-ni yundu nimba mele: “Auliele, nanga kangale ui kulu naa kulupili nu wela mandu ui.” nirim.
JOH 4:50 Yesos-ni yundu nimba mele: “Marena kona pulimáliinga pui.” nirim. Yili-ni Yesos-ni nirim mele piliipa kene ‘Sika nikem.’ nimba tondulu mundupa piliipa yu purum.
JOH 4:51 Mandu pumba purum kene yunga kendemande-yima kupulanum-na oku yu mandu urum kanuku liiku kene enini yundu niku mele: “Marena kona pumu.” niring.
JOH 4:52 Kanu-kene yu-ni eninindu nimba mele: “Ena-mong nambulkana kuru topa kilímuye?” nimba walsipa piliirim. Enini yundu niku mele: “Bonongu ai-tangili wan-killok mele kangi nomba kilímu.” niring.
JOH 4:53 Lapale-ni piliipa kene Yesos-ni “Marena kona pumu.” nirim ena-mong kaniliinga ‘Kangi nomba kilímu lam.’ nimba piliipaliinga, yu kene yunga lkuna piring yambuma kene enini ‘Yesos yu sika ⸤Pulu Yili-kene wasie molupa mana-mania urum⸥.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 4:54 Kolea Judia distrik mundupa kelepa kolea Gallalli distrik omba molupa kene Yesos-ni kangale tepa kona liirim ulu kanili kolea akuna yu mulurum mele liipa ora sirim ulu-tondulu tale-sipale tirim. Te ui walse kolea akuna bo-no kuluringima no-waen tepa au talunjurum kanili.
JOH 5:1 Penga walse, Juda-yambuma-ni punie tenga-tenga niku Jerusallem puku Pulu Yili-kene ulu te tiring ena te wendu urum kene Yesos Jerusallem olandu purum.
JOH 5:2 Jerusallem sukundu, kung-sipsipimanga pala-keripulu-sukundu-ólina nondupa, no-numú-wallú te mulurum, numú-wallú kanilindu Ipuru-ungna ‘Betesda’ niring, akuna lku-takae angere te-guli angiliipa poku tirim.
JOH 5:3 Akuna kuru turum yambu pulele anambu liring. Mong kis lirim yambuma kene, kimbu tondulu naa pepa topele-mapele turum yambuma kene, kimbu kolupa kukurum yambuma kene, enini (‘Nole lop-lopi temba.’ niku nokuku muluring.
JOH 5:4 Walse-walse nimba Auliele-nga angkella te mania omba nole lop-lopi tinjirim kene yambu te kumbi-lepa nona suku purum yambale kona purum.)
JOH 5:5 Yi te akuna mulurum punie tokapu tilu kelepa malapunga tale kuru turum yu anambu lirim.
JOH 5:6 Yesos omba, yi anambu lirimele kanupa, yu kórunga-ui anambu lirimele piliipaliinga, yili walsipa nimba mele: “Nu ‘kuru waengu nipili.’ niku piliikunuye?” nirim.
JOH 5:7 Yi anambuli-ni pundu topa nimba mele: “Auliele, no lop-lopi telemú kene yambu te-ni na liipa tapunjupa nona memba pumba te naa molemú. Na-nanu pumbu teliu kene yambu mare ui kumbi-leku nona pulimelé.” nirim.
JOH 5:8 Aku nirim kene Yesos-ni yundu nimba mele: “Nu ola angiliikunu nunga uru pellu kunungele liiku mekunu oku pui.” nirim.
JOH 5:9 Aku nirim kene enaliinga yilinga kurale pora nirim-na yu ola angiliipa yunga kunungele liipa memba purum. Ulu ili wendu urum ena akili ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambat te,
JOH 5:10 akiliinga Juda yi-⸤auli⸥ mare-ni kuru pora nirim yilindu niku mele: “Ekupu ⸤kóru mululi⸥ ena-Sambatele-nga nambimuna nunga kunungele mekunu oku pukunuye? ‘Sambat-ena kene mélema naa meku andai.’ nimba ung-manele pelemú kanili.” niring.
JOH 5:11 Akiliinga-pe yili-ni pundu topa kene nimba mele: “Na tepa kaí tímu yili-ni ‘Nunga kunungele liiku ambolkunu meku pui.’ nim.” nirim.
JOH 5:12 Aku nirimaliinga enini yu alsuku walsiku kene niku mele: “Yi nae-ni ‘Nunga kunungele liiku ambolkunu meku pui.’ nimuye?” niring.
JOH 5:13 Akiliinga-pe yi kuru pora nirim yili ui anambu lirim koleana yambu pulele muluring kilia Yesos kiyang nimba purumeliinga yu-ni manda yunga bili walsipa naa piliirim.
JOH 5:14 Penga Yesos yi kanili ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna kanupa kene yundu nimba mele: “Pília. Ekupu nunga kurale pora nimu-na nu alsukunu kaí molláliinga nu ulu-pulu-kísima manda teku ti, alsukunu naa ti. Alsukunu tinu lem nu ulu buni auli te wendu ombánje.” nirim.
JOH 5:15 Yi kanili-ni anju pupa Juda yi-aulimandu nimba mele: “Na tepa kaí tímu yi kanili Yesos.” nirim.
JOH 5:16 Yesos-ni enini kóru muluring ena Sambatele-nga aku-sipa mele uluma tirim kilia Juda yi-aulima-ni Yesos yu pulu monjuku teku kis-siku buni siring.
JOH 5:17 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Tata-ni ui yambuma enamanga pali liipa tapunjurum mele ekupu kepe aku-sipa tepa molemú. Na aku-sipu Sambat-enamanga kongun teliuko.” nirim.
JOH 5:18 Yu-ni aku nirim kilia piliiku kene Juda yi-aulima-ni ‘Yesos yu aima kamu topu konjumulú.’ niku piliiku kupulanum te koruku muluring. Ui Sambat-enaliinga ung-manele topa pula turumeliinga piliiku yu arerembi kolku kene; penga “Pulu Yili yunga lapa.” nirimaliinga yu ‘Pulu Yili-kene kapula-kapula molembulu.’ nimba nirimaliinga yu kamu arerembi kolku yu toku kunjingí tiring.
JOH 5:19 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Málale-ni yu-yunu uluma kapula naa telemú temba. Yunga Lapale-ni telemú mele kanupa kene manda lepa telemú. Lapale-ni telemú uluma mindi Málale-ni telemú.” niker.
JOH 5:20 Nambimuna, Lapale-ni Málale numanu monjupaliinga yu-ni telemú mele pali Málale liipa ora silimú. Yi tepa kaí tímu akili mandupa. Aima sika penga eni aima kanuku numanu pulele liiku mundungí ulu-tondulu olandupama Lapale-ni Málale liipa ora simba.
JOH 5:21 Akili nambi-sipa wendu ombáye? Lapale-ni yambu kulúlima topa makinjipa kene ‘Kona molangi.’ nilimú mele aku-sipa Málale-ni yambu kulúlima ‘Kona pangi.’ nimba piliilimú yambuma tepa kona liilimú.
JOH 5:22 Ung te wasie i-sipa mele: ‘Yambuma-ni Lapale-nga bili paka tonjilimele mele Málenga bili aku-siku paka tonjangi.’ nimba Lapale-ni kot piliipa yambuma naa apurupa kot piliili kongun akili Málale sirim. Akiliinga, yambuma Málunga bili paka naa tonjilimele yambuma aku-siku Málu liipa yandu mundurum Lapanga bili kepe paka naa tonjilimeleko.
JOH 5:24 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Nanga ungele piliiku, na liipa mundurum-na urundu yili ‘Yu sika Pulu Yili.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma kona molupa mindi puli ulu-pulele enini-kene pelemú. Penga kot enale wendu ombá kene enini kot-na naa angiliingíko. Yambu kanuma kululi ulu-pulele pelemú kupulanumele munduku kelku kona molupa mindi puli kupulanum-na pulimelé.” niker.
JOH 5:25 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ena wendu ombále ekupu kórunga wendu um. Ena kaniliinga Pulu Yili-nga Málunga ungele kululi yambuma piliingí. Kanu-kene yunga ungele ‘Sika’ niku piliiku liingí yambuma kona mulungí.” niker.
JOH 5:26 ⸤Mélema⸥ kona mululi ulu-pulele Lapale-kene pelemú mele aku-sipa Lapale-ni ‘⸤Mélema⸥ kona mululi ulu-pulele Málale-kene pípili.’ nirimko.
JOH 5:27 Málale yu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili molemáliinga Lapale-ni ‘Málale yambumanga kot piliipili.’ nimba nambale sirim.
JOH 5:28 “Akiliinga-pe akiliinga-mindi eni numanu pulele liiku naa mundangi. Nambimuna, ena te wendu ombá, ena kaniliinga yambu ónu-koleana pelemeléma-ni Málunga ungele piliiku kene,
JOH 5:29 ónu-koleale munduku kelku wendu ungí. Kanu-kene lomburuku ola mulungí yambumanga ui ma-koleana kona molku kene teku konjuku muluring yambuma kona mulungí; ui ma-koleana teku kis-siku muluring yambuma penga kot-na angiliiku kene mindili nungí.
JOH 5:30 “Na-nanu ulu te manda naa tembu. Tata-ni nilimú mele piliipuliinga yambumanga kot-ma apurupu piliiliu. ‘Na-nanu numanu sambu.’ nimbu uluma naa tepu, ‘Na liipa mundurum yili numanu sipili.’ nimbu uluma teliáliinga kot sumbi-sipu piliipu apurupu konjiliu.” ⸤nirim.⸥
JOH 5:31 “Sika na moliu mele na-nanu nimbu sindu lem ‘Gólu tokumnje.’ niku pilííngi lem kapula.
JOH 5:32 Yi te-ni lupa na moliu mele nimba silimú, akili na piliikerale nandu nilimále aima sika nilimú, ‘Gólu tokum.’ manda naa ningí.
JOH 5:33 “⸤Yi-aulima,⸥ eni yi mare ⸤No-Liinjili⸥ Jon mulurumna “Pai.” niku liiku munduring kene yu-ni na sika moliu mele nimba sirim.
JOH 5:34 Mana-yambu te-ni na moliu mele yambuma nimba sipa “Sika nikem. Sika aku-sipa molemú.” nim lem na numanu pulele liipu naa mundupu, ‘Ulu te mólu.’ nimbu piliiliu, akiliinga-pe ‘Pulu Yili-ni enini tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipili.’ nimbu Jon-ni nandu nirim mele eni nimbu siker.
JOH 5:35 Jon-ni kongun tirimeliinga yu kamaye mele nomba yambuma pa tinjirim. Kanu-kene laye-kolo eni numanu siku pa tinjirim pa tili kanuna muluring.
JOH 5:36 “Akiliinga-pe Jon-ni na liipa tapunjupa na moliu mele eni nimba sirim mele mandupa. Ulu te na moliu mele liipa tapunjupa liipa ora silimú mele ola-kilia. Tata-ni “Ulu-tonduluma teku pora sani.” nimba na sirim ulu-tondulu teliu kanuma-ni na liipa tapunjupa, Tata-ni na “Pui.” nimba liipa mundurum mele eni liipa ora silimú.
JOH 5:37 Tata-ni na “Pui.” nimba liipa mundurum-na urundele-ni kepe nanga nimba para sinjiliele molupa na moliu mele nimba sirim. Eni yunga kerina ung nirim-ma walsekale kepe kumale-ni naa piliiku, yunga kumbi-kerale mongale-ni naa kanuring.
JOH 5:38 Ung te wasie kepe. Tata-ni liipa mundurum yilinga ungele “Gólu tokum.” niku piliilimiláliinga yu liipa mundurum Lapale-nga ungele eninga numanumanga naa pelemú.
JOH 5:39 ‘Pulu Yili-nga bukna ung molemále-ni oliu taki-taki kona molupu mindi pumulú ulu-pulele simba.’ niku mimi-siku kanolemele. Mimi-siku kanolemele buk akili-ni na moliu mele nimba silimú
JOH 5:40 akiliinga-pe ‘Kona molupu mindi pumulú ulu-pulele liamili.’ naa niku, na moliuna ‘naa omulú.’ niku karaye telemele.
JOH 5:41 “‘Yambuma-ni na kape niku nanga bili paka tunjingí kene na auliele molambu.’ nimbu aku naa teliu.
JOH 5:42 Eni molemele mele na-ni piliiliu. ‘Pulu Yili numanu munjuli ulu-pulele eni-kene naa pelemú’ nimbu piliiliu.
JOH 5:43 Nanga Tata-ni na namba sipa yunga kongunale ‘tenji-pui.’ nimba na liipa mundurum-na urundu akiliinga-pe nanga ungele eni naa piliiku liilimele. Akiliinga-pe yambu te-ni yu-yunu namba liipa omba kongun telkanje yambu akiliinga ungele piliiku liilkemela.
JOH 5:44 Eni-enini anju-yandu ‘bi mulupili.’ niku, Pulu Yi tiluele mindi molemú akili-ni eninga bi ‘paka tunjupili.’ naa nilimele lem na moliu mele nimbu siliu ungele ‘Sika nikem.’ niku nambi-siku piliingíye?
JOH 5:45 “Akiliinga-pe ⸤na-kene⸥ teku kis-silimelaliinga ‘Pulu Yili-nga kot enale wendu ombá kene Tata-ni kot piliipa mulupili na-ni nanu kot tenjimba.’ niku naa piliai. ‘Moses-ni eni liipa tapunjupa tepa liimba.’ niku piliilimili yi kanili-ni eninga kot tenjimba.
JOH 5:46 Moses-ni na ombu molumbu mele buk turum kilia eni ‘Moses-ni nirim ungma sika nirim.’ niku piliilkimilanje nanga ungele kepe ‘Sika nikem.’ niku piliilkimilá.
JOH 5:47 Akiliinga-pe yu-ni nanga temani bukna turumele ‘Sika nikem.’ niku naa piliilimiláliinga nanga ung nikerale ‘Sika nikem.’ niku nambi-siku piliingíye?” nimba Yesos-ni nirim.
JOH 6:1 Penga walse Yesos Numú-Gallalli nona anduli sipna molupa no-nekendu purum. (Numú akiliinga bi te ‘Numú-Tapirias’ niring.)
JOH 6:2 Numú akuna nekendu purum kene kuru turum yambuma tepa kaí tirim kanukuliinga ‘Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma telemú mele yu-ni aku-sipa tekem.’ niku kanuku kene yambu aima pulele yu purumna aeleku lumbili puring.
JOH 6:3 Yesos ma-pangina ola purum kene lumbili anduli yima wasie puku mania muluring.
JOH 6:4 Juda-yambuma-ni ⸤punie tenga-tenga kolea-auli Jerusallem oku akuna suku⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu Pulu Yili-kene ulu te tiring enama nondupa wendu ombá tirim.
JOH 6:5 Yesos ma-pangina ola molupa mandu-sipa kanurum kene yambu aima pulele yu urum kupulanum-na lumbili uring kanurum. Kanupa kene yu-ni yu lumbili anduli yi Pillip-ndu nimba mele: “Yambu ima nungí langima tena taropu topu liinjamili niku piliikunuye?” nirim.
JOH 6:6 Yunu-ni aku-sipa Pillip-ndu we walsipa piliirim. Yesos yu-ni temba mele akili yunu piliipa pora sipa mulurum akiliinga-pe ‘Pillip yu-ni nambulka nimbánje? ‘Na-ni ulu-tondulu te tepu kene kapula langi simbu.’ nimba piliimba, mola we mini-wale mundumbanje piliambu.’ nimba kene yu-ni aku-sipa Pillip-ndu walsipa piliirim.
JOH 6:7 Pillip-ni yundu nimba mele: “Ku-moni tu-tausen kina akuma-ni langi taropu topu liilkemelanje yambu mare mindi wallú-teku liiku nolkemela. Mare mólu tolka naa nolkemela.” nirim.
JOH 6:8 Lumbili anduli yimanga te, Saimon-Pita-nga angin Endru, yu-ni nimba mele:
JOH 6:9 “Ya kang te rais-balli pllawa kaluli wallú angere te-guli kene oma kaluli tale kene nosupa molemú. Akiliinga-pe akili koltale, yambu aima pulele. Kapula naa temba lam.” nirim.
JOH 6:10 Yesos-ni “Yambuma “Mania molangi.” niai.” nirim. Kolea akuna era pulele pirim-na mania muluring. Yi tausen angere te-guli mele akuna mania muluring.
JOH 6:11 Kanu-kene Yesos-ni rais-balli-pllawa kalúlima liipa ambulupa kene Pulu Yili-ndu “Angke” nimba yambu muluringma moke tepa enini manda nungí mele sirim. Omasele aku-sipako moke tirim. Noku ⸤aima⸥ kis piliiring.
JOH 6:12 Langi kanili nuring olu tirim kene yu-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “Langi kakena lelemúma we mania pupa lembale kapula naa tembaliinga liiku máku tai.” nirim.
JOH 6:13 Kanu-kene noku pora siring kene kakena lirim-ma lumbili anduli yima-ni liiku máku toku wale-basket engkaki-rurepu laliiku toku peka siring.
JOH 6:14 Pulu Yili-ni mindi ulu-tondulu manda telka mele ulu akili Yesos-ni tirim kene kanukuliinga yambuma-ni pulu monjuku niku mele: “ “Pulu Yili-ni “Ninjui.” nimba, ung nimba simbama piliipa yandu nimba simba yi te ma-koleana omba oliu nokumba.” niku panjiringele aima sika yi ili.” niring.
JOH 6:15 Aku niku piliiku kene enini ‘Yu oliunga yi nuim kingele mulupili.’ niku yu tondulu munduku ambolku gi siku ‘eninga kingele mulupili.’ ningí tiring. Aku tingí tiring piliipaliinga yu-yunu molumbandu ma-pangina ola alsupa purum.
JOH 6:16 Ena pupa kolea kalá turum kene yu lumbili anduli yima ma-pangina mandu puku numú-kéluna puring.
JOH 6:17 Akuna nona anduli sip tenga ola puku no-numúna yakundu oku Kapeniam taon pungí puring. No-numúna pungí puring kene súmbulu turum akiliinga-pe Yesos naa urumeliinga lumbili anduli yima eni-enini puring.
JOH 6:18 ⸤Sipna ola molku pungí puring kene⸥ popuremi tondulu turum kene nole ombele tepa kulsapiye topa ola pupa mania omba tirim.
JOH 6:19 Sipele kongun ⸤mindili-siku⸥ teku meku no-numú ai-suku-singina mele puring kene Yesos no-numúna ola kimbu kambiliipa sipele purumna urum kanukuliinga ‘Kuru te okum.’ niku piliiku kene aima mini-wale lakuku munduring.
JOH 6:20 Akiliinga-pe yu-ni eninindu nimba mele: “Na mindi okur, mini-wale naa mundai.” nirim.
JOH 6:21 Aku nirim-na piliikuliinga “⸤Auliele okum.⸥ Sipna wasie molamili.” niku enini numanu siku yu sipna sukundu liiring. Sukundu urum kene enini pungí puring numú-kéluna sipele enaliinga purum.
JOH 6:22 Ipulam-ui yambu numú-kélu nekendu sumbulsuli muluringma-ni numanu kimbú-siku kene, ‘Bonongu sumbulsuli numúna anduli sip tilu mindi ya lim, Yesos akuna suku naa pumu, yu lumbili anduli yima eni-enini akuna suku puku numú-kélu nekendu púngi.’ niku piliiring.
JOH 6:23 Kanu-kene bonongu Auliele-ni langi wallú-sele liipa ambulupa Pulu Yili-ndu “Angke” nimba yambuma sirim nuring koleana nondupa kolea-auli Tapirias yambumanga sip mare numú-kéluna uring.
JOH 6:24 Yesos-ni langi sirim nuring koleana yambuma-ni Yesos kene lumbili andúlima kene akuna naa muluring koruku kelku kene sip enini muluringna numú-kéluna nondupa oku liringimanga suku puku kolea-kelú Kapeniam taon-na Yesos kurungíndu puring.
JOH 6:25 Numú-nekendu oku Yesos kanuku liiku kene enini yu walsiku piliiku niku mele: “Rapai, nu te-kene yandu únuye?” niring.
JOH 6:26 Akiliinga-pe ⸤yu urum mele nimba para naa sipa kene⸥ pundu topa eninindu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Na-ni ⸤Pulu Yili-ni na liipa tapunjilimú mele⸥ liipa ora silimú ulu-tonduluma teliáliinga eni na naa korokumele. Na-ni eni langi sindu noku olu tinjing kaniliinga mindi na korokumele lem.” niker.
JOH 6:27 Eni langi nondupa purulimúma ‘Liipu nomulú.’ niku kongun naa teai. ⸤Langi kanuma noku kene, kulungí enama wendu olemú kene kolemeleko.⸥ Langi, Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-ni silimú langi, kanili naa purulimú, kanili nolemele kene kona molku konjuku mindi pulimelé langi kanili ‘Liipu namili.’ niku mindi kongun teai. ‘ ‘Yi akili-ni sika langi kanili yambuma simba.’ niku piliangi.’ nimba Pulu Yili-ni ulu-tonduluma telemú mele ‘Yi akili-ni ulu-tonduluma aku-sipa tipili.’ nimba Pulu Yili yu-ni yu sirim.” nirim.
JOH 6:28 ⸤Yu-ni nirim ungele piliiku sundukuliinga,⸥ enini yundu walsiku piliiku niku mele: “⸤Kona molupu mindi pumulú langi liipu nomulundu⸥ oliu nambi tepu kene Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimba kongunuma temulúye?” niring.
JOH 6:29 Yu-ni pundu topa nimba mele: “Pulu Yili-nga kongunale i-sipa mele: ‘Pulu Yili-ni ma-koleana liipa mundurum yili yu sika Pulu Yili-nga Málale, ⸤yu sika oliu molupu konjupu mindi pumulú ulu-pulele simba yili⸥.’ niku tondulu munduku piliiku molai.” nirim.
JOH 6:30 Aku nirim piliiku kene enini yundu walsiku kene niku mele: “Nu-ni ‘ “Na sika Pulu Yili-ni liipa mundurum. Na-ni niker ungma sika ungma.” niliu akili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ nikunu Pulu Yili-ni mindi ulu-tonduluma manda telemú mele nu-ni aku-sikunu nambulka ulu-tondulu te liiku ora siniye? Nambi tiní kene kanupuliinga ‘Nu-ni sika nikinu.’ nimbu piliimulúnje?” niring.
JOH 6:31 “Oliunga anda-kolepali ui muluringma kolea-wakana langi-maana nuring. Langi-maana urum mele Pulu Yili-nga bukna temanele molemú: ‘Yu-ni ‘Enini mulú-koleana yandu langi nangi.’ nimba kene sirim.’ ung akili molemú. ⸤Nu-ni oliunga aku-siku tinjiní mola nambulka tiniye?⸥” niring.
JOH 6:32 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Ui muluring yambuma mulú-koleana yandu langi sirim yili Moses mólu. Tata-ni sirim. Molku konjuku mindi puli ulu-pulu pelemú ga niker ga-sika kanili mulú-koleana yandu silimú yili Tata mindiko.” niker.
JOH 6:33 Mulú-koleana mania omba mana-yambuma molku konjuku mindi pungí ulu-pulele silimále yu Pulu Yili-ni silimú gale.” nirim.
JOH 6:34 Yesos-ni nirim mele piliiku sunduku kene, “Auliele, ga akili ekupu kepe yandu-yandu kepe si.” niring.
JOH 6:35 Kanu-kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Molku konjuku mindi pungí gale na. ⸤Ga noku kene engle naa kolku kangi tondulu pupili molemele mele aku-sipa⸥ na molumbuna ungí yambuma eninga minéle engle naa kolumba, numanu tondulu pupili mulungí. Bo-no noku kene no waka naa kolku kapula molemele aku-mele na niliu ungma kepe moliu mele kepe manda tembu mele kepe ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingí yambuma alsuku taki-taki minéle no waka naa lipili mulungí.
JOH 6:36 Aku tingí yambuma aku-siku mulungí akiliinga-pe “Eni na ⸤Pulu Yili-nga ulu-tonduluma teliu mele⸥ kanuku kene kanuku sunduku ‘We telemú. Yu Pulu Yili-ni naa liipa mundurum.’ niku piliilimili.” ui nimbu sirindu kanu-mele ekupu kepe aku-siku mele we teku molemele.
JOH 6:37 Tata-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó tolemú yambuma pali na molumbuna ungí. Kanu-kene na lumbili andungíndu na molumbuna ungí yambumanga tiluri kepe “Anju pui.” aima naa nimbú.
JOH 6:38 “‘Na-nanu numanuna piliiker mele teambu.’ nimbu na mulú-koleale mundupu kelepu mana-mandu naa urundu, mólu. Na liipa mundurumele-ni numanale-ni piliilimú mele tembu urundu.
JOH 6:39 Na liipa mundurum yili-ni numanuna piliirim mele i-sipa: ‘Na-ni ⸤nanga Málale⸥ simbu yambuma pali ⸤Málale-ni⸥ nokupa konjupa, tilu kepe mundupa naa kelepa kene mindili nungí koleana aima naa pumba, ma-koleale pora nimbá enaliinga enini pali topa makinjipa olandu liipili.’ nimba numanale-ni piliilimú.
JOH 6:40 Na liipa mundurum yi Tata-ni numanale-ni piliirim mele te i-sipa: ‘Nanga Málale ‘oliu tepa liipa, mindili nolkemela kupulanumuna wendu liimba.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma molku konjuku mindi pangi.’ nimba numanale-ni piliilimú. Kanu-kene aku tingí yambuma ma-koleale pora nimbá enaliinga na-ni topu makinjipu olandu liimbu.” nirim.
JOH 6:41 Yesos-ni “Na mulú-koleana mandu urundu gale.” nirim piliiku kis piliikuliinga Juda yi-aulima-ni yu arerembi kolku eni-enini pulu monjuku kon-konu niku kene
JOH 6:42 niku mele: “Ung nikem yi akili Josep-nga málu Yesos mindi. Yunga anum lapasele kanolemulu kanili. Pe yu “Mulú-koleana molupu mana-mandu urundu.” nikemale nambi-sipa nikemye?” niring.
JOH 6:43 Yesos-ni nimba mele: “Eni anju-yandu kon-konu manda-teku niai!
JOH 6:44 Yambu te na we kapula naa lumbili ungí. Na liipa mundurum Tata-ni numanuna kundulimú yambuma mindi na lumbili olemele. Na moliuna oku na tondulu munduku piliilimili yambuma mulú-ma-sele pora nimbá enaliinga na-ni topu makinjipu olandu liimbu.
JOH 6:45 Pulu Yili-ni “Ninjai.” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yimanga bukna molemú ung te i-sipa mele: “Pulu Yili-ni yambuma pali ung-bo tonjupa mani simba.” niku turing bukna aku-sipa molemú. Tata-ni nilimú mele piliiku kene ung kanumanga puluma piliiku liilimele yambuma pali na moliuna olemele.
JOH 6:46 Tatanga ungele piliilimili niker akili aima sika yunga ungele piliilimilalendu niker akiliinga-pe yu mongale-ni naa kanolemele. Ma-koleana-yambu tiluri-ni kepe Tata naa kanuring naa kanolemele. Yi tiluele-ni mindi yu kanurum. Tata-kene wasie molupa mania urumele-ni mendepolu yu kanurum.
JOH 6:47 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “⸤Niliu ungma⸥ ‘Sika nilimú.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma molku konjuku mindi pungí ulu-pulele enini-kene pelemú.” niker.
JOH 6:48 Mini pali molku konjuku mindi pungí gale na.
JOH 6:49 Eninga kórunga-ui muluring yambuma-ni kolea-wakana langi-maana nuring akiliinga-pe molku mindi naa puring. Eninga kulungí enama wendu urum kene kuluringko.
JOH 6:50 “Akiliinga-pe ekupu niker ga ili mulú-koleana mandu okum gale. Akili nungí yambuma mini pali naa kulungí.
JOH 6:51 Pora naa nimba we lepa mindi puli gale, akuna suku molku konjuku mindi puli ulu-pulele pelemú gale, akili mulú-koleana mandu urum gale na. Ga akili nanga kangiele. ‘Ma-koleana-yambuma, minéle pali molku konjuku mindi pangi.’ nimbu na-ni nanga kangiele eninga gale simbu.” nirim.
JOH 6:52 ⸤Yesos-ni aku nirim piliiku sunduku kene,⸥ yambuma tombulku niku kene, “Yi ili oliu yunga kangiele “Nangi.” nikemale nambi-sipa manda simbandu nikemye?” niring.
JOH 6:53 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eni Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-nga kangiele naa noku yunga memale naa núngi lem molku konjuku mindi puli ulu-pulele eni-kene kapula naa pemba.” niker.
JOH 6:54 Nanga kangiele kene memale-sele nungí yambuma taki-taki molku konjuku mindi pungí ulu-pulele enini-kene pelemú. Yambu kanuma ma-koleale pora nimbá enaliinga na-ni topu makinjipu olandu liimbu.
JOH 6:55 “Nanga kangiele ga-sikale; nanga memale no-sikale. Gale kene nole kene nokuliinga, kulungí enale wendu olemú kene kolemele. Akiliinga-pe nanga kangiele kene memale kene nolemele yambuma molku konjuku mindi pungí.
JOH 6:56 Nanga kangiele kene memale kene nolemele yambuma enini na-kene tapú-toku molemele, na enini-kene tapú-topu moliu.
JOH 6:57 Molupa mindi pulimú Tata-ni na liipa mundurum, yu-ni na ‘Molkunu mindi pani.’ nirim-na molupu mindi puliu, aku-sikuko na nungí yambuma ‘Molku mindi pangi.’ nimbú, kanu-kene enini mini pali molku mindi pungí.
JOH 6:58 Ga akili mulú-koleana mandu urum gale. Eninga ui anda-kolepali muluringma-ni langi-maana akili noku kene ⸤kulungí enama wendu urum kene⸥ kuluring, akiliinga-pe penga ekupu urum gale kene ui urum langi-maanale kene tilu-sipa mólu. Penga ekupu urum ga ili nungí kene taki-taki molku konjuku mindi pungí.” nirim.
JOH 6:59 Juda-yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku te, Kapeniam taon-na angiliirim, akuna suku Yesos-ni yambuma ung-bo tonjupa mani sipa ung akuma nirim.
JOH 6:60 Yesos-ni ⸤yunga kangiele kene memale kene akusele ga kene no kene nungéliinga⸥ nirim mele piliikuliinga Yesos lumbili anduring yambu pulele-ni niku mele: “Ung ili ung-buni tili te nikem. Nae-ni manda piliipa liimbaye? Oliu naa piliikumulu.” niring.
JOH 6:61 Yu lumbili anduring yambuma yu-ni nirim ung akili piliiku kis piliiku kene anju-yandu kon-konu niku tombulku niring akili Yesos-ni piliipaliinga, yu-ni eninindu nimba mele: “Ung ili eni piliiku kis piliikimiliye?
JOH 6:62 Pe ekupu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ui mulurumna alsupa olandu pumu kanúngi lem nambi tingíye? ⸤Kamu arerembi kulungínje?⸥
JOH 6:63 “Minéle-ni kona molku puli ulu-pulele silimú; kangiele-ni kona molku pungí ulu te naa telemú. Na-ni enindu ung nindu akuma kona molku mindi puli ulu-pulele. Akuma eninga numanuna suku pemba kene eni mini pali kona molku mindi pungí.
JOH 6:64 Akiliinga-pe eni molemele yambu mare-ni ‘yu gólu tokum.’ niku piliikimili.” nirim. Yu-ni piliipa ‘Yu gólu tuli yili.’ niku piliingí yambuma kene ‘Yu sika-ung nili yili.’ niku piliingí yambuma kórunga apurupa piliipa, Yesos yu yunga ele-túma liipa simba yili kórunga piliipa mulurumeliinga “Eni mare-ni na ‘Gólu tokum.’ niku piliikimili.” nirim.
JOH 6:65 Yu-ni ung te wasie nimba mele: “Eni mare-ni na ‘Gólu tolemú.’ niku piliilimiláliinga ‘Tata-ni “Na moliuna pai.” ni naa nilimú yambuma na moliuna kapula naa oku, na “Sika” niku tondulu munduku kapula naa piliiku andungí.’ ui nimbu sindu kanili.” nirim.
JOH 6:66 Ung nirim ena-mong akiliinga kepe penga enamanga kepe yu lumbili anduring yambu pulele yu-ni nirim mele piliiku kis piliikuliinga yu munduku kelku liiku bulu siku alsuku yu lumbili naa puring.
JOH 6:67 Yu munduku kiliring kene yu lumbili anduli yi rurepukandu yu-ni walsipa piliipa nimba mele: “Eni kepe na ‘Mundupu kelepu anju pumulú.’ niku piliikimiliye?” nirim.
JOH 6:68 Saimon-Pita-ni pundu topa nimba mele: “Auliele, nae molemúna pumulúye? Kona molupu konjupu mindi pumulú ungma nu-kene pelemú.
JOH 6:69 ‘Nu Pulu Yili-ni makó topa ‘Nanga Yi Kake Tiliele.’ nirim yili mollu.’ nimbu oliu-ni piliipu pora sipu tondulu mundupu piliilimulu.” nirim.
JOH 6:70 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni nanu eni yi rurepukandu pali ‘Nanga yima molangi.’ nimbu makó turundu akiliinga-pe eninga yi te ⸤kuru-⸥depollale mele molemú.” nirim.
JOH 6:71 (Aku nirimele Saimon-Iskeriot málu Judas-ni tembalendu piliipaliinga nirim. Judas-Iskeriot yu enini yi rurepu akumanga yi te akiliinga-pe yu-ni penga Yesos liipa yunga ele-tu yima sirim-na turing.)
JOH 7:1 Kanu-kene penga Yesos kolea Gallalli distrik andupa mulurum. Juda yi-auli kolea Judia distrik muluringma-ni yu toku kunjingíndu nokuku muluringeliinga piliipaliinga yu kelepa ‘Judia naa pumbu.’ nimba anju mulurum.
JOH 7:2 Akiliinga-pe Juda-yambuma-ni ui kolea-wakana sell-lku takuku piring enama piliiring ena kake tílima nondupa wendu ombá tirim kene
JOH 7:3 Yesos yunga anginipilima-ni yundu niku mele: “‘Nu-ni ‘ulu-tonduluma tellu mele nu lumbili andolemele yambuma-ni kanangi.’ nikunu nu ya koleale munduku kelkunu kolea Judia distrik-ndu pani.’ nimbu piliikumulu.” niring.
JOH 7:4 “Yambu te-ni ‘yu kongun tepa molemú mele piliiku yu kanuku bi sangi.’ nimba uluma mo topa naa telemú. Akiliinga nu ulu akuma sika tellu lem yambuma-ni pali kanangi puku ti-pui.” niring.
JOH 7:5 Yesos-nga anginipilima-ni kepe ‘Yesos yu Pulu Yili-ni liipa mundurum-na urum yili.’ niku naa piliikuliinga aku-siku niring.
JOH 7:6 Aku niringeliinga Yesos-ni eninindu nimba mele: “Nanga enale ui wendu naa uli. Akiliinga-pe eni uluma taki-taki tingíndu enama naa piliiku apuruku, enama pali “Oliunga” niku uluma walu-siku telemele.
JOH 7:7 Ma-kolea yambuma eni-kene numanu kis naa panjilimele akiliinga-pe na-ni yambumandu “Ulu telemelema teku kis-silimele.” niliáliinga na-kene numanu kis panjilimele.
JOH 7:8 Eni ena kake tiliele wendu ombále pilii-pungí lem pangi. Akiliinga-pe nanga enale ui naa wendu okumaliinga na ⸤ui⸥ naa pumbu.” nirim.
JOH 7:9 Aku nimba kene yu kolea Gallalli we mulurum.
JOH 7:10 Akiliinga-pe Yesos yunga anginipilima ‘Ena kake tílima oliu wasie piliamili.’ niku ui puring kene Yesos kepe purum. Akiliinga-pe Yesos yu ‘naa kanuku bi sangi.’ nimba kiyang nimba ⸤kolea Gallalli distrik mundupa kelepa Jerusallem⸥ purum.
JOH 7:11 Akuna Juda-yambumanga ena kake tílima piliiring Juda yi-aulima-ni ‘Yesos um-nje.’ niku koruku molku kene eni-enini niku mele: “Yi kanili tena molemúnje?” niring.
JOH 7:12 we-yambumanga pulele-ni yundu ólu-walu toku niku anduku muluring. Mare-ni niku mele: “Yu yi kaiéle.” niring. Akiliinga-pe mare-ni niku mele: “Yu yandupa yambuma gólu topa silimú.” niring.
JOH 7:13 Akiliinga-pe yambuma-ni Juda yi-aulimanga mundu-mong tenjiku kene ‘Oliu nikimulu mele enini piliiku kene oliu teku kis-singí.’ niku ung tondulu teku naa niring.
JOH 7:14 Kake tili enama ui wendu urum suku-singina ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna pupaliinga Yesos yambuma ung-mani sirim.
JOH 7:15 Ung-mani sirim mele piliiku kene Juda yi-aulima-ni mini-wale munduku kene niku mele: “Yi ili nambi-sipa piliipa kungnjuli pelemúye? Yu skull auli tenga naa purum kanili.” niring.
JOH 7:16 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Ung nimbu siliu ili nanga ung te mólu. Na liipa mundurum-na urundu yilinga ungele.
JOH 7:17 ‘Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú uluma piliipu liipu teambu.’ nimba piliipa molemú yambale-ni na-ni ung niliu ungeliinga pulele piliipa kene, ‘Na-ni Pulu Yili-nga ungele nilimú.’ mola ‘Yu-ni yunu numanale-ni piliipa nilimú.’ nimba piliimba.
JOH 7:18 Yambu te-ni yu-yunu numanale-ni piliipa kene ung nimba silimále-ni ‘Nanga bili ola pípili.’ nimba telemú, akiliinga-pe yambu te-ni ‘Liipa mundurum yilinga bili paka tonjambu.’ nimba kongun telemú yambale yu yambu sumbi-nili te molupa, tepa kis-sipa gólu tuli yambu te naa molemú.
JOH 7:19 Ui Moses-ni ⸤“I-siku teai.” nimba “I-siku naa teai.” nimba⸥ eni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manima naa sirimye? Sirim akiliinga-pe eni molemelemanga tiluri-ni kepe ung-mani kanuma piliiku teng panjiku naa telemele. Aku lem ‘Na ung-mani kanuma topa pula tolemú.’ niku nambimuna toku kunjingí tekemeleye?” nirim.
JOH 7:20 Yu-ni aku-sipa nirim piliiku kene yambuma-ni pundu toku niku mele: “Nae-ni nu topa konjumba tekemuye? Nunga numanuna kuru te molemáliinga piliikunu kene aku-siku nikinu lam.” niring.
JOH 7:21 Yesos-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Na-ni ulu-tondulu te tirindu kene eni numanu pulele liiku munduring.
JOH 7:22 Moses-ni ‘Kangmanga kangi te kopsiku poku teai.’ nimba ung-mani sipa panjurumeliinga eni kóru molemele ena-Sambatele kene kangmanga kangi te kopsiku poku telemele. (Sika Moses-ni ui-pulu-pulu ‘ulu akili teamili.’ ni naa nirim. Ui eninga anda-kolepalima-ni ulu akili tiring, akiliinga-pe penga Moses-ni ⸤yandupa⸥ ung-mani kanili sipa panjurumeliinga piliiku kene telemele.)
JOH 7:23 Eni Moses-ni ung-mani sirimele piliiku liiku kene kang tenga kangi te kupsingí enale eni kóru molemele ena-Sambatele wendu olemú kene kopsilimele lem kapula, na Sambat-enale kene yi te tepu kaí tirindeliinga na-kene nambimuna arerembi kolemeleye? ⸤Sambat-enale kene⸥ Sambat-enaliinga ung-manele pula toku ⸤kang tenga kangi te kopsiku wendu liiku kene ‘Papu tekemulu.’ níngi lem Sambat-enale kene na-ni yi tenga kangiele pali tepu kaí tirindu akili papuko tirindu.⸥
JOH 7:24 Eni mongale-ni kanolemele uluma kanuku kene lkisiku ‘Ili sika. Ili gólu.’ niku naa piliangi! Uluma mimi-siku kanuku numanale-ni piliiku kene sumbi-siku apuruku konjai.” nirim.
JOH 7:25 Yu aku-sipa nimba mulupili Jerusallem muluring yambu mare-ni eni-enini walsiku piliiku kene niku mele: “Yi ili ‘Topu konjamili.’ niku molemele yi akili yi ili móluye?
JOH 7:26 Akiliinga-pe kanai. Yambu pulele molemelena yu mokeringa omba angiliipa ung-mani sikemu akiliinga-pe yi-aulima-ni yu ulu te naa tekemele. Enini ‘Yu sika Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele.’ niku piliikimilinje?
JOH 7:27 Akiliinga-pe oliu-ni yi ilinga pulu-koleale kanolemulu. Pulu Yili-ni liipa mundumba yi-nuim Kraisele ombá kene yambu te-ni yu molupa ombá koleale naa kanupa bi simba.” niring.
JOH 7:28 Kanu-kene Yesos lku-tembolluna ung-bo tonjupa mani sipa we molupa kene, nangale topa nimba mele: “Sika eni na kanuku bi siku, na molupu úndu koleale kanolemeleye? Na-nanu numanale-ni piliipu kene naa urundu. Na liipa mundurum-na urundu yili yu-kene sika ulu-pulele pelemú yili. Yi kanili eni naa piliilimili
JOH 7:29 akiliinga-pe na yu-kene wasie molupu kene, yu-ni na liipa mundurum-na urundu akiliinga na-ni yu kanupu bi siliu.” nirim.
JOH 7:30 Aku-sipa nirim kilia piliikuliinga yu ambolku liiku ka singí tiring akiliinga-pe yu toku kunjingí enale ui wendu naa urum kilia yambu te-ni yu naa ambulurum.
JOH 7:31 Yambu pulele-ni aku tingí tiring akiliinga-pe yambu pulele-ni niku mele: “Pulu Yili-ni ‘Liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele omba kene, yi ili-ni yu molemú mele liipa ora silimú ulu-tonduluma telemú mele yi kanili-ni ulu-tondulu olandupama manda tembaye? ‘Yi-nuim Kraisele-ni temba.’ nimbu piliilimulu uluma yi ili-ni telemú.” niku kene ‘Yu sika yi kanili.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 7:32 Yambuma-ni Yesos aku-sipa mulurum mele aku-siku anju-yandu ólu-walu toku tombulku niring mele Juda yi-auli Perisima-ni piliikuliinga, enini kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene enini lku-temboll ele-yi marendu “Yesos puku ka si-pai!” niku liiku munduring.
JOH 7:33 Kanu-kene Yesos-ni nimba mele: “Laye-sele mindi eni-kene wasie molupu kene, penga na liipa mundurum yili molemúna kelepu pumbu.
JOH 7:34 Penga eni na kurungí akiliinga-pe naa kanuku liingí, molumbuna kapula naa ungí.” nirim.
JOH 7:35 Juda yi-aulima-ni enini anju-yandu tombulku kene niku mele: “Yu tena pumba-na oliu yu manda naa pupu kanupu liimulúye? Aku lem oliunga Juda-yambu mare ui kolea lupamanga puring molemele koleamanga pupa yambu-talape lupama ung-bo tonjupa mani sipa molumbáliinga naa kanumulúnje?
JOH 7:36 Yu-ni ui nimba mele: “Na kurungí akiliinga-pe eni na manda naa kanuku liingí. Na molumbuna eni manda naa ungí.” nim kanili ung-pulele nambulkanje?” niring.
JOH 7:37 Penga, yambuma Jerusallem oku máku toku kake tili enamanga uluma tiring enama pora nimbándu ena auliele wendu urum kene Yesos ola angiliipa kene tondulu mundupa nimba mele: “Yambu te no waka kulum lem na moliuna omba no nupili.
JOH 7:38 Na moliu niliu mele “Sika” niku tondulu munduku piliingí yambuma eninga numanumanga kona molupa mindi puli noma pikipa wendu ombá. Pulu Yili-nga bukna ung te aku-sipa nimba molemú.” nirim.
JOH 7:39 Yu-ni ung nirimaliinga pulele i-sipa mele: “Yu Pulu Yili-ni sika liipa mundurum, oliu tepa liimba yili molemú.” niku tondulu munduku piliingí yambuma penga walse Pulu Yili-nga Minéle eninga numanumanga omba molumba liingélendu nirim. Yesos ui kolupa lomburupa ola molupa mulú-koleana kelepa olandu naa purumeliinga Mini ⸤Kake Tiliele⸥ ui naa urum.
JOH 7:40 Yesos-ni ung nirim-ma yambuma-ni piliiku kene, mare-ni niku mele: “Moses-ni ui nimba mele: ‘Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba simbama piliipa yambuma nimba simba yi te ombá.’ nirimele yi ili lam.” niring.
JOH 7:41 Mare-ni niku mele: “Yu Pulu Yili-ni ‘oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele.” niring. Mare-ni niku mele: “Pulu Yili-ni liipa mundumba yi-nuim Kraisele kolea Gallalli distrik molupa kene ombáye? Yu Gallalli naa mingí. Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele: ‘Pulu Yili-ni liipa mundumba yi-nuim Kraisele yi nuim king Depit-ni kalupa liimba. Depit yu miring kolea-kelú Betelliem taon akuna yi-nuim Kraisele mingí.’ nilimú kaniliinga yu kolea Gallalli distrik kapula naa mingí.” niring.
JOH 7:43 Aku-siku yambuma Yesos mulurum mele tombulku niku numanuna lupa-lupa piliiring.
JOH 7:44 Yambu mare-ni ‘Yesos ka samili.’ niku piliiku muluring akiliinga-pe te-ni yu pupa ambulupa naa liirim.
JOH 7:45 Lku-temboll ele-yima-ni Yesos kene yambuma kene niku muluring mele piliiku molku kene, penga we kelku yandu oku Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Perisi yima kene muluringna puring. Yesos ka siku naa meku uring kilia kanukuliinga enini ele-yimandu niku mele: “Yili nambimuna ⸤ka siku⸥ naa meku úngiye?” niring.
JOH 7:46 Ele-yima-ni niku mele: “Mólu. Yi te-ni ui ung-bo tonjuku mani silimele mele yu-ni aku-sipa ung-bo naa tunjúmu. Yu-ni ung-mani aima lakupa ung-bo tunjúmu.” niring.
JOH 7:47 Perisima-ni piliiku kis piliiku kene niku mele: “Yunu-ni gólu topa ung nimuma ‘Sika nim.’ niku piliiku eni we kelku yandu úngiye?
JOH 7:48 Oliunga yi-aulima kene Perisi-yima kene oliunga yi te-ni “Yu molemú nilimú mele sika akili molemú.” nimba pilíímuye? ⸤Mólu, te-ni aku-sipa naa nimba pilíímu kanili.⸥
JOH 7:49 Akiliinga-pe we-yambu máku toku mulúngima Moses-ni ung-mani sirim pelemúma aima naa piliilimili. Pulu Yili-ni eninga kotele kórunga piliipa, kulungí kene ‘Mindili nangi.’ nimba panjurum.” niring.
JOH 7:50 Nikodimas, yu ui walse Yesos mulurumna purum yi kanili, Perisi-yi kanumanga te yu, yu-ni enini walsipa kene nimba mele:
JOH 7:51 “Oliunga ung-manima-ni ‘Yambu te kot naa piliiku kene we “Mong liikimeliinga buni mipili.” niai.’ nilimúye? Yu ui kot-na omba kene nilimú mele piliipu kene penga ung nilimúmanga puluma apurupu piliimulú kanili.” nirim.
JOH 7:52 Perisi-yima-ni yundu pundu toku niku mele: “Aku lem nu kepe kolea Gallalli yi te-nje? Pulu Yili-nga bukna sukundu mimi-sikunu kanui. Mimi-siku kanukunu kene, ‘Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba simbama piliipa yandu nimba simba yi te Gallalli wendu ombá.’ nimba pelemú kanuníye?” niring.
JOH 7:53 Yambuma pali lkundu bulu-bale niku puring
JOH 8:1 akiliinga-pe Yesos ‘Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangiele’ nili akuna olandu purum.
JOH 8:2 Kanu-kene ipulam-ui, kolea tangumba muni lirim kene yu kelepa ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna purum kene yambuma yu mulurumna oku máku toku muluring kene enini ung-bo tonjupa mani simbandu yu mania mulurum.
JOH 8:3 Kanu-kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tonjuku mani siring yima kene Perisi-yima kene enini ambu yi puli te yi te kene waperanale tiringliele liiku meku oku yambuma muluring kumbi-kerina oku ola angnjiku kene,
JOH 8:4 Yesos-ndu niku mele: “Ung-Bo Tunjuliele, ambu yi puli ili yi te kene waperanale teku mulúngli yambuma-ni kanúngi-na membu okomulu.
JOH 8:5 Moses-ni ung-mani te sipa panjipa kene nimba mele: “Ambu aku tembale ku-ni toku konjai.” nirim akiliinga nu-ni nambulka niniye?” niring.
JOH 8:6 Akiliinga-pe enini sika piliingíndu naa niring. ‘Yu-ni nambulka nimbánje? Nimba kis-simba kene kot tenjimulú.’ niku aku-siku walsiring. Akiliinga-pe Yesos ma kanupa kili-ni mana bi topa mulurum.
JOH 8:7 Kanu-kene yu taki-taki walsi-pui-upui tiringeliinga olandu-sipa kanupa kene eninindu nimba mele: “Eninga yi te ulu-pulu-kis te naa pelemú yi te-ni ambu ili kumbi-lepa ku-ni tupili.” nirim.
JOH 8:8 Aku nimba kene yu kelepa ma kanupa mana bi topa mulurum.
JOH 8:9 Aku nirim-na piliikuliinga yi-aulima enini te tale niku pena-pena puku Yesos munduku kelku enini puring. Yi-aulimanga yi-nuimima ui kumbi-leku puring kanu-kene we yi-aulima aeleku puring kene Yesos yu-yunu mindi mulurum, ambale yu mulurumna we angiliirim.
JOH 8:10 Kanu-kene Yesos olandu-sipa kanupa kene ambale walsipa nimba mele: “Ambale, yima tena molemeleye? Yi te-ni nu ‘Teku kis-sínaliinga kot tenjambu.’ naa nimuye?” nirim.
JOH 8:11 Ambale-ni nimba mele: “Auliele, yi te-ni na kot naa tenjimba tekem.” nirim. Yesos-ni nimba mele: “Na-ni kepe ‘Nu-ni teku kis-sínaliinga mindili nani.’ naa nikeraliinga nu pukunu kene ulu-pulu-kis tellu mele munduku kelkunu, alsuku naa ti!” nirim.
JOH 8:12 Yambu muluringmandu Yesos-ni kelepa nimba mele: “Na ma-koleamanga pali yambumanga pa tinjiliele. Na andupu molumbuna lumbili anduku mulungí yambuma sumbulú túlina naa anduku mulungí. Kona mululi ulu-pulele silimú pa tiliele kene mulungí.” nirim.
JOH 8:13 Aku nirim-na yi-auli Perisima-ni piliikuliinga yu-kene toku monjuku niku mele: “Nu mollu mele nu-nunu nikunu sillu akiliinga nu-ni ung nikinuma piliipu kene ‘Sika nikem.’ nimbu piliilkimilanje kapula naa telka.” niring.
JOH 8:14 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na ui molupu urundu koleale kepe kelepu pumbu teker koleale kepe piliipu moliáliinga na moliu mele sika na-nanu niliu akiliinga-pe na-ni ung niker ili ung-sikale. Akiliinga-pe na molupu urundu koleale kepe penga pumbu teker koleale kepe eni naa piliikimili.
JOH 8:15 Mana-yambuma-ni piliiku apuruku telemele mele eni Perisi-yima-ni aku-siku piliiku kene apurulimele, akiliinga-pe na-ni yambu te naa apuruliu.
JOH 8:16 Akiliinga-pe na-ni sika ⸤yambu te mola ung te piliipu apuruliu lem na-nanu mendepulu naa apuruliáliinga sumbi-sipu apuruliu. Na liipa mundurum yi Tata-kene wasie tapú-topu ⸤kongun tepulu⸥ molembulu kanili.
JOH 8:17 Eninga ung-mani te bukna molemú kanili i-sipa mele: ‘Yambu tale-ni ung te niku síngli lem ‘Ung akili sika.’ niangi.’ aku-sipa nimba pelemú.
JOH 8:18 Akiliinga na moliu mele na-nanu nimbu siliále kepe; na liipa mundurum yi Tata-ni na moliu mele nimba silimúko.” nirim.
JOH 8:19 Kanu-kene enini walsiku kene niku mele: “Lanie tena molemúye?” niring. Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Eni na kepe nanga Lapale kepe naa kanuku bi silimele. Eni na kanuku bi silkimelanje Tata kepe kanuku bi silkimelako.” nirim.
JOH 8:20 Yesos lku-tembolluna sukundu, Pulu Yili-nga niku yambuma-ni ku-moni munduring mingima lirim koleana Yesos molupa yambuma ung-bo tonjupa mani sipa molupa kene ung ima nirim. Akiliinga-pe yunga enale wendu naa urum-na yambu te-ni yu ambolku liiku ka naa siring.
JOH 8:21 Yesos-ni alsupa Juda yi-aulimandu nimba mele: “Na ekupu pumbu teker, kanu-kene enini na koruku kelku kene eninga ulu-pulu-kis ⸤telemele⸥ma numanuna pípili kulungí. Na pumbu koleana eni manda naa ungí.” nirim.
JOH 8:22 Aku nirim-na piliiku kene Juda yi-aulima-ni eni-enini tombulku walsiku kene niku mele: “Aku nambimuna ‘Na pumbu koleana eni manda naa ungí.’ nikemye? Aku lem yu-yunu topa konjumbanje?” niring.
JOH 8:23 Yesos-ni kelepa nimba mele: “Eni mania yambuma, na ola yili. Eni ma-kolea pulu yambuma, na ma-kolea pulu yi te mólu.
JOH 8:24 Na-ni enindu ui nimbu mele: “Ulu-pulu-kis ⸤telemele⸥ma numanuna we pípili kulungí.” nindu kanili. Akili “Na ekupu moliu, ui-pulu-pulu mulurundu, penga molupu mindi pumbu yili.” nimbu siliu mele eni ‘Sika akili molemú.’ niku tondulu munduku naa pilííngi lem penga eni kulungí kene sika eninga ulu-pulu-kísima numanuna we pípili kulungí.” nirim.
JOH 8:25 Perisi-yima-ni yu walsiku kene niku mele: “Nu naeye?” niring. Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na moliu mele eni taki-taki nimbu siliu kanili na mindi.
JOH 8:26 Na-ni eni molku ulu telemele mele piliipu apurupu kene eni teku kis-silimele mele ung pulele nimbu silka akiliinga-pe na-nanu numanale-ni piliipu kene ungma naa niliu. Na liipa mundurum yili, yu ulu sikama mindi tepa ung sikama mindi nilimú yi, kanili-ni nilimú mele mindi piliipu kene mana-yambuma nimbu siliu.” nirim.
JOH 8:27 Yu-ni Lapandu nirim akiliinga-pe enini yu-ni nirim mele pulele naa piliiringeliinga
JOH 8:28 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Penga eni Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ola ku toku panjiku kene eni piliiku kene “Na ekupu moliu, ui-pulu-pulu mulurundu, penga molupu mindi pumbu yili.” nimbu siliu mele eni ‘Sika akili molemú.’ niku piliiku kene kepe, “Na-nanu numanale-ni piliipu kene naa teliu. Tata-ni na mani silimú mele mindi piliipu kene niliu.” taki-taki nimbu siliu ‘Akili sika.’ niku piliingí.
JOH 8:29 Na liipa mundurum-na urundu yili na-kene wasie tapú-topulu molembulu; taki-taki yu kanupa kaí piliilimú uluma mendepolu teliáliinga yu-ni walsekale kepe na mundupa naa kelelemú.” nirim.
JOH 8:30 Yesos yu-ni aku-sipa nimba mulupili kepe yambu pulele ‘Yu Pulu Yili-ni sika liipa mundurum.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 8:31 ‘Yu sika.’ niku piliiring Juda-yambumandu Yesos-ni nimba mele: “Na-ni ung-bo tonjupu mani siliuma sika piliiku liiku teng panjiku mulúngi lem eni sika nanga lumbili anduli yambuma mulungí.
JOH 8:32 Aku teku kene, eni ung-sikale piliingí kanu-kene eni ka silimú mélema ung-sikale-ni wendu liipa ‘eni we molku konjangi.’ nimbá.” nirim.
JOH 8:33 Enini pundu toku yundu niku mele: “Oliu Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molupu, yambu tenga ka-kongun te naa tenjipu mulurumulu. Aku lem nu-ni ‘Ka silimú mélema wendu pumba oliu molku kunjingí.’ nikinu akili nambi-siku piliikunu kene nikinuye?” niring.
JOH 8:34 Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Yambu ulu-pulu-kis telemelema ulu-pulu-kismani ka silimú-na ulu-pulu-kis akumanga ka-kongun telemele.
JOH 8:35 Ka-kongun telemú kendemande-yambale lku pulu yambuma kene wasie kamu naa molemú, akiliinga-pe kangambula te yunga lku pulu yambuma kene taki-taki tiluna tapú-toku molemele.
JOH 8:36 Akiliinga, ⸤Lku Pulu Yili-nga⸥ Málale-ni ‘Eni ka silimú mélema mundupa kilipili, eni we molku konjangi.’ nim lem méle te-ni sika ka naa simba, we aima sika molku kunjingí.” niker.
JOH 8:37 “‘Eni Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molemele.’ nimbu piliipu moliu akiliinga-pe eninga numanuna nanga ungele naa pelemáliinga na toku kunjingí tekemele.
JOH 8:38 Na Tata-kene molupu kanurundu mele eni nimbu siliu. Eninga lapale-ni nilimále eni piliiku kene telemele.” nirim.
JOH 8:39 ⸤Yesos-ni yambumandu “Eninga lapalenga ungele eni piliiku kene telemele.” nirim mele akili piliikuliinga⸥ Juda-yambuma-ni pundu toku niku mele: “Oliunga lapa kalupa liirimele Eprayam.” niring. Yesos-ni nimba mele: “Mólu. Eni sika Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molkemelanje Eprayam-ni tirim mele eni aku-siku telkemela.
JOH 8:40 Akiliinga-pe aku naa telemele. Pulu Yili-ni na nimba sirim ungma na piliirindu ung-sikama eni nimbu siliu yili toku kunjingí tekemele. Eprayam-ni aku-sipa mele naa tirim.
JOH 8:41 Eninga lapale-ni telemú mele eni manda leku telemele.” nirim. Enini tondulu karaye teku kene niku mele: “Oliunga anumele yi-te-lupa kene wapera topa kene oliu naa mirim. Oliunga lapa tilu kanili Pulu Yili mindi.” niring.
JOH 8:42 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na Pulu Yili-kene molupu urundele ekupu ya moliáliinga, Pulu Yili yu sika eninga Lapale molkanje eni na numanu monjulkemela. Na-nanu numanale-ni piliipu kene naa urundu. Yu-ni na liipa mundurum-na urundu.
JOH 8:43 Na-ni ung niliumanga pulele nambimuna sumbi-siku naa piliilimiliye? ‘Ung-pulele naa piliimulú.’ niku piliiku naa liilimele akiliinga nanga ungele eni naa piliilimili.
JOH 8:44 Eni ⸤kurumanga nuim⸥ Depollale-nga kangambulama, Seten eninga lapale. Eninga lapale-ni kanupa kaí piliilimú mele ‘teamili.’ niku kene yu-ni “Eni teai.” nilimú mele ‘Aima teamili.’ nilimele. Ui-pulu-pulu mulú-masele koela wendu urum kene yu yambu topa kunjuli yili mulurum mele aku-siliele yandupa ekupu we molemú. Yu ung-pulu sika te naa pirim-na sika-ung te walsekale kepe aima naa nirim. Yu gólu tolemú yili; yu sika gólu tuli ungeliinga pulu-yili molemáliinga ui yu gólu turum mele yandupa ekupu kepe penga kepe gólu mindi tolemú tomba.
JOH 8:45 Akiliinga-pe na-ni ung-sikama nimbu siliáliinga eni naa piliiku ‘Gólu tolemú.’ niku piliilimili.
JOH 8:46 “Nae-ni nanga numanuna ulu-pulu-kis tilu kepe pelemú nimba manda liipa ora simbaye? ⸤Te naa pelemú akiliinga-pe⸥ na-ni ung-sikale niliu lem ‘Sika nikem.’ niku eni nambimuna naa piliilimiliye?
JOH 8:47 Pulu Yili-nga kangambulama-ni Pulu Yili-ni nilimú ungele piliiku liilimele. Eni Pulu Yili-nga kangambulama naa molku kene yunga ungele na-ni nimbu siliuma “Naa piliimulú.” niku, piliiku naa liilimele.” nirim.
JOH 8:48 Juda yi-aulima-ni yundu pundu toku niku mele: “ “Nu Sameria-yi te, nunga numanuna kuru te molemú.” nilimulu kanili sika nilimulu.” niring. ⸤Juda-yambuma-ni Sameria-yambuma kene numanu kis panjiring kaniliinga yu ung-mura siku ung-taka tonjuku “Yu yi kis te.” ningíndu “Nu Sameria-yi te.” niring.⸥
JOH 8:49 Niring mele piliipa kene Yesos-ni pundu topa eninindu nimba mele: “Nanga numanuna kuru te naa molemú. Na-ni Tatanga bili paka tonjuliu, akiliinga-pe eni nanga bili teku kis-sinjilimele.
JOH 8:50 Na-nanu ‘Bi ola mulupili.’ naa niliu, akiliinga-pe yi te molemú akili-ni ‘Na bi ola mulupili.’ nimba nanga bili paka tonjulemú. Yi kanili-ni na-ni niliu mele kepe eni nilimele mele kepe mimi-sipa piliipa apurupa te-ni ‘Sika nikem.’ nimba piliipa molemú.
JOH 8:51 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yambu te nanga ungele piliipa liipa tepa molumba yambale aima kamu naa kolupa, molupa mindi pumba.” niker.” nirim.
JOH 8:52 Juda yi-aulima-ni yundu niku mele: “Ekupu oliu piliikumulu, kuru te aima sika nunga numanuna molemú. Anda-kolepa Eprayam kulurum; Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima kuluringko. Akiliinga-pe nu-ni nikunu mele: “Nanga ungele piliipa liipa molumba yambale kamu naa kolumba.” nikinu.
JOH 8:53 Eprayam-nga bili mania mele molupa nunga bili ola molemúye? Yunga bili aima ola, akiliinga-pe yu kepe kulurumko. Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yambuma kepe bi ola mulurum akiliinga-pe kuluringko. Nunga bili ola-kilia, eninga bima mania-kiliaye? Aima mólu! Nu yi-korupa-wele.” niring.
JOH 8:54 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni nanga bili na-nanu paka tolkanje na bi aima sika ola naa molka, na we mindi nilka. Akiliinga-pe akili mólu. Tata, yundu eni “Oliunga Pulu Yili.” nilimele kanili-ni nanga bili paka tonjulemú.
JOH 8:55 Eni yu naa kanuku piliilimili akiliinga-pe na-ni yu kanupu piliiliu. Na-ni “Yu naa kanupu piliiliu.” nilkanje eni gólu túlima molemele mele na aku-sipu molka. Akiliinga-pe na-ni yu aima sika kanupu piliipu, yunga ungele piliipu liipu tepu moliu.
JOH 8:56 Eninga anda-kolepa Eprayam-ni ‘Na mana-mania ombá enale kanombu.’ nimba piliipaliinga numanu sipa mulurum. Ena kanili kamu kanupa kene numanu sirim.” nirim.
JOH 8:57 Kanu-kene Juda yi-aulima-ni yundu niku mele: “Nunga punie tokapu tale ui naa pora nili. Nu kang-yili mindi. Pe nu “Eprayam kanurundu.” nikinuye? Nu-ni yu kapula naa kanurunele. Gólu tokunu.” niring.
JOH 8:58 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Eprayam sika aima kórunga-ui molupa kulurum akiliinga-pe yu ui naa mulupili na mulurundu.” niker.” nirim.
JOH 8:59 Aku nirim-na piliikuliinga ⸤Pulu Yili marake tepa ‘Pulu Yili moliu.’ nimba nirim-na piliikuliinga⸥ enini “Yu topu konjamili.” niku ku-mulú liiku yu tungí tiring. Akiliinga-pe Yesos mo topa kene, lku-tembolluna kiyang nimba omba ulsu purum.
JOH 9:1 Yesos pumba purum kene mong kis lirim yi te kupulanum-na mulurum kanurum. Anumu-ni oluna sukundu mong kis líliele mirim.
JOH 9:2 Penga Yesos lumbili anduli yima-ni yu walsiku kene niku mele: “Rapai, nae-ni ulu-pulu-kis tirim-na yi ili oluna sukundu mong kis líliele mirimye? Yili yunu tirim mola anum lapasele-ni tiringliye?” niring.
JOH 9:3 Yesos-ni nimba mele: “Yili yu-ni kepe anum lapasele-ni kepe ulu-pulu-kis te tiringeliinga yu mong kis naa lirim. ‘Pulu Yili-nga ulu-tondulu te yi ili-kene mokeringa wendu upili yambuma pali kanangi.’ nimba yi ili mong kis lirim.
JOH 9:4 Ena ili pora naa nimba kolea we tangupili na liipa mundurum yilinga kongun aima temulú. Sumbulu tomba kene yambu te-ni manda kongun naa temba.
JOH 9:5 Na ma-kolea ilinga molupu kene, na ma-koleana yambumanga pa tinjiliele moliu.” nirim.
JOH 9:6 Aku nimba kene yu mana lkambe topa male liipa ulí-mele tenjipa kene yilinga mongselenga kanjipa kene nimba mele:
JOH 9:7 “Nu no-numú-wallú Silloam pukunu kumbi-kerina no li-pui.” nirim. (Silloam-nga ung-pulele ‘liipa munduli’.) Yu akuna pupaliinga kumbi-kerina no lirim kene mongsele kaí lirim, mélema kanulsiliipa lkundu purum.
JOH 9:8 Kanu-kene yunga kolea yambuma kene “Yu ku-moni sai.” nimba ui kupulanum-na mawa tepa mulurum kanuring yambuma kene yu aku-sipa urum kanukuliinga eni-enini anju-yandu tombulku niku walsiku kene niku mele: “Yi ili ui “Ku-moni sai.” nimba mawa tepa mulurum yi kanili móluye?” niring.
JOH 9:9 Mare-ni niku mele: “Sika, yu yi kanili mendepolu.” niring. Mare-ni niku mele: “Mólu. Elsele kumbi-keri tilu-sipa akiliinga-pe yi ili lupa.” niring. Akiliinga-pe yili yunu tondulu mundupa nimba mele: “Yi kanili na mindi.” nirim.
JOH 9:10 Enini pundu toku kene niku mele: “Nunga mongsele nambi-tinu kene kaí límuye?” niring kene
JOH 9:11 yu-ni pundu topa nimba mele: “Yi te ‘Yesos’ nilimele kanili-ni ulí liipa mongselenga kopungu kanjipa kene nimba mele: “No-numú-wallú Silloam pukunu kumbi-kerina no li-pui.” nim kene pupu kumbi-kerina no le-pundu kene nanga mongsele kaí límu-na kolea kanundu.” nirim.
JOH 9:12 “Yi ili tena molemúye?” niring kene “Na naa kanundu.” nirim.
JOH 9:13 Yi ui mong kis lirimele yambuma-ni Perisi-yima muluringna meku puring.
JOH 9:14 Kanu-kene, Yesos-ni le-ulí liipa yilinga mongselenga kopungu kanjipa yilinga mongsele ‘alsupa kaí lipili.’ nirim ena kanili ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele kene tirim,
JOH 9:15 Akiliinga Perisi-yima-ni kepe yu walsiku kene niku mele: “Nunga mongsele nambi-sipa kaí límuye?” niring. Yili-ni pundu topa nimba mele: “Nanga mongselenga ulí kopungu kanjum kene na kumbi-kerina no lindu kene ekupu na mongale-ni kanokur.” nirim.
JOH 9:16 Perisi-yi mare-ni niku mele: “Yi ili Sambat-enale naa piliipa we andolemú, aku-sipa ulu-pulu-kis telemáliinga Pulu Yili-ni yu naa liipa mundurum.” niring. Akiliinga-pe mare-ni niku mele: “Pulu Yili-ni liipa tapunjumba kene mendepolu yambu te-ni ulu-tondulu ima mele manda temba aku-sipa mele yi ulu-pulu-kis telemú te-ni manda telkaye?” niring. Akiliinga, eni-enini anju-yandu tombulku niku numanu tiluna pupili naa muluring.
JOH 9:17 Akiliinga, mong ui kis lirim yili alsuku walsiku kene niku mele: “Yi kanili-ni nunga mongale tepa kaí tinjim akiliinga yundu nu nambulka niku piliikunuye?” niring. Yili-ni pundu topa kene nimba mele: “Yu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te.” nirim.
JOH 9:18 Akiliinga-pe Juda yi-aulima-ni “‘Yi ili ui yunga mongsele sika kis lirimele, pe ekupu sika kaí lim.’ we naa nimulú. Yu kanupu bi naa silimuláliinga anum lapasele walsipu piliamili wale.” niring.
JOH 9:19 Kanu-kene anum lapasele uringli kene walsiku niku mele: “Yi ili elsengla málaleye? “Anum-ni mirim kene mongsele kis lirim.” nilimbele yi kanili iliye? Aku lem ekupu nambi-sipa kanúmuye?” niring.
JOH 9:20 Anum lapasele-ni pundu tokulu nikulu mele: “Yu sika olsunga málale, anumu-ni mirim kene yunga mongsele kis líliele mirim yili olsu sika kanolembulu.
JOH 9:21 Akiliinga-pe ekupu yunga mongsele kaí límele nambi-sipa tímunje olsu naa kanúmbulu. Yu nae-ni mongsele tepa kaí tinjimunje akili olsu naa-ko kanúmbulu. Yu yi-yuli molemú akiliinga tímu mele yu-yunu nimba sipili yu walsiku piliai.” niringli.
JOH 9:22 Anum lapasele Juda yi-aulimanga mundu-mong tenjikululiinga aku-sikulu niringli. Juda yi-aulima-ni ui niku panjiku kene niku mele: “Yambu te-ni ‘Yesos yu sika Pulu Yili-ni liipa mundurum yi-nuim Kraisele.’ nim lem yambu akili Pulu Yili-nga ungele lkuna máku topu piliilimulu lkumanga naa upili kamu makoromulú.” niringeliinga aku-sikulu niringli.
JOH 9:23 Ui yi-aulima-ni aku-siku niku panjiringele anum lapasele-ni piliikulu kene “Yu yi-yuli akiliinga yu-yunu nipili walsiku piliai.” niringli.
JOH 9:24 Juda yi-aulima-ni kelku wale tale-siku ui mong kis lirim yili “Ui.” niku kene yundu niku mele: “Nu-ni ‘Pulu Yili piliipa molemú.’ nikunu gólu naa tokunu, nu tímu mele sumbi-sikunu oliu piliamili nikunu si! Oliu piliilimulu, ‘ ‘Nunga mongsele tepa kaí tinjim.’ nikinu yili yu ulu-pulu-kis tili yili.’ nimbu piliikumulu.” niring.
JOH 9:25 Yu-ni eninindu pundu topa nimba mele: “Nanga mongsele tepa kaí tinjim yili ulu-pulu-kis tili yili mola mólunje, na naa piliiker. Akiliinga-pe ulu te na aima sika piliiker. Ui nanga mongsele aima sika kis lirim akiliinga-pe ekupu nanga mongsele kaí límu-na kolea kanokur, akili na aima piliiker.” nirim.
JOH 9:26 Kanu-kene enini yu walsiku piliiku kene niku mele: “Yu-ni nu nambulka tímuye? Nambulka ulu te tímu kene nunga mongsele kaí límuye?” niring.
JOH 9:27 Yu-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni eni ui nimbu sindu akiliinga-pe naa piliiku liiku su síngi kanili. Pe ekupu nambulkari piliingíndu alsuku “ni!” nikimeleye? Eni kepe yu lumbili pungíndu walsikimilinje?” nirim.
JOH 9:28 Kanu-kene enini yu-kene arerembi kolkuliinga ung-mura teku niku mele: “Nu yi-kiseliinga lumbili anduli yili akiliinga-pe oliu Moses-nga lumbili anduli yima.
JOH 9:29 ‘Pulu Yili-ni sika Moses-kene ung nirim.’ nimbu piliipu kene ⸤‘Moses Pulu Yili-nga yi-auliele.’ nimbu piliipu molemulu⸥ akiliinga-pe yi-kis ili yu terenga molupa urumunje, oliu naa piliikumulu.” niring.
JOH 9:30 Yili-ni pundu topa nimba mele: “Yi ili-ni nanga mongsele tepa kaí tinjim akiliinga-pe yu tena molupa urumunje eni Pulu Yili-nga ungele mimi-siku piliilimili yima-ni naa piliilimili akili aima ulu te lupa.
JOH 9:31 Oliu piliilimulu, ‘Ulu-pulu-kis telemele yambuma Pulu Yili mawa teku “Liiku tapunjui.” nilimele ungma Pulu Yili-ni naa piliilimú. Yambu te ‘Pulu Yili-nga bili olandupa mulupili.’ nimba uluma tepa molupa, yu-ni “Ti.” nilimú mele piliipa telemú yambale Pulu Yili mawa tepa “Liiku tapunjui.” nilimú ungma piliilimú.’ akili oliu piliilimulu.
JOH 9:32 Ui Pulu Yili-ni mulú-masele tirim kene kepe yandupa kepe yambu te oluna sukundu mong kis lili anumu-ni mirim yambaliinga mongsele yambu te-ni tepa kaí tinjirim niku temani tilu kepe ui te-ni naa turum piliirimulu kanili.
JOH 9:33 Pulu Yili-ni yi ili liipa naa mundulkanje yu-ni aku-sipa ulu-tondulu te manda naa telka.” nirim.
JOH 9:34 Yu-ni aku nirim-na piliikuliinga enini pundu toku niku mele: “Nu aminie-ni mirim kene ulu-pulu-kis pulele pípili mirim. Pe ekupu nu-ni ‘oliu ung-bo tonjambu.’ niku piliikunu kene nikinuye?” niring. Aku niku kene yu ⸤Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna kamu⸥ toku makuruku ulsu munduring.
JOH 9:35 Juda yi-aulima-ni Yesos-ni mong tepa kaí tinjirim yili ⸤Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna⸥ kamu makururing kene piliipaliinga Yesos yu pupa kanupa kene nimba mele: “Nu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ⸤‘Yu sika Pulu Yili-ni liipa mundurum⸥.’ niku tondulu munduku piliikunu mola móluye?” nirim.
JOH 9:36 Yili-ni walsipa kene nimba mele: “Yi-Auliele, yi nikinu ili yu naeye? Na-ni ‘yu sika yi kanili molemú.’ nimbu tondulu mundupu piliambu akiliinga nikunu si.” nirim.
JOH 9:37 Yesos-ni nimba mele: “Yi kanili nu ekupu kanukunu mollu. Ekupu nu-kene ung nikulu molkumbele akili.” nirim.
JOH 9:38 Kanu-kene yi kanili-ni nimba mele: “Auliele, ekupu ‘Nu yi kanili sika.’ nimbu tondulu mundupu piliiker.” nimba kene Yesos-nga bili paka tonjupa yu kape nirim.
JOH 9:39 Yesos-ni nimba mele: “Na ‘yambuma ulu-pulu-kis teku molemele mele mokeringa lipili piliangi.’ nimbu ma-koleana urundu. ‘Yambu mong kis lelemúma mongale-ni mélema kanuku, mong kaí lelemúma mongale-ni mélema naa kanangi.’ nimbu ma-koleana urundu.” nirim.
JOH 9:40 Perisi-yi yu-kene wasie muluring mare-ni yu-ni aku-sipa nirim-na piliikuliinga ‘Yu ung-eku te topa oliundu nikem-nje?’ niku yu walsiku kene niku mele: “Nu nambulka nikunu nikinuye? Oliunga monguma kis lelemúkoye?” niring.
JOH 9:41 Yesos-ni nimba mele: “Eninga monguma kis lelkanje eninga ‘numanuna ulu-pulu-kísima pelemú.’ niku piliiku kene, ⸤Pulu Yili-ndu⸥ “‘Ulu-pulu-kisma mania pupa numanu kaí lipili.’ ni.” nilkimela. Akiliinga-pe “Mongale-ni mélema kanolemulu.” nilimeláliinga eninga ulu-pulu-kísima numanuna we pípili molemele.” ⸤nirim.⸥
JOH 10:1 ⸤Yesos-ni yambu muluringmandu nimba mele:⸥ “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yi te kung-sipsip pala keri-puluna sukundu naa pupa, we tenga topa tangnjepa pulimú yili yu wa nuli yili.
JOH 10:2 Akiliinga-pe yi te pala keri-puluna sukundu pulimú yili yu sipsip tápu-yili.” niker.
JOH 10:3 Pala keri-pulu nukuli yili-ni tápu-yilinga kuna liinjilimú. Sipsipima-ni tápu-yilinga ungele piliilimili, yunga sipsipimanga bima lepa pala keri-puluna memba ulsu pulimú.
JOH 10:4 Yunga sipsipma wendu liipa kene, yu kumbi-lepa pulimú kene yunga ungele piliiku yu lumbili pulimelé.
JOH 10:5 Yi-lupa tenga ung nilimále piliiku bi naa siku kene yu lumbili naa puku takara tolemele.” nirim.
JOH 10:6 Yesos-ni ung-eku akili topa nirim akiliinga-pe ung-pulele naa piliiring.
JOH 10:7 ⸤Ung-ekaliinga pulele naa piliiring⸥ akiliinga Yesos-ni kelepa ung te wasie nimba mele: “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Na sipsipimanga pala keri-puléle.
JOH 10:8 Na naa wambu yi-lupa ui uring yima wa nuli yima mendepolu, akiliinga-pe eninga ungma sipsipima-ni naa piliiring.
JOH 10:9 Na pala keri-puléle. Yambuma ‘Sukundu pamili.’ niku na molumbuna ungíma mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku na-kene kapula molku sukundu puku pena oku era noku tingí.
JOH 10:10 Wa nuli yili-ni wa nomba, topa konjupa, tepa kis-simbandu mindi olemú. Akiliinga-pe na-ni ‘Enini kona molku aima molku konjangi.’ nimbu urundu.” niker.
JOH 10:11 “Na-nanu kung-sipsipma tápu-tepu konjiliu yili. Sipsip tápu-tepa kunjuli yili-ni yunga sipsipma ‘Mindili naa noku, kului naa kolangi.’ nimba kene enini liipa tapunjumbandu tepa liipa, ‘eninga’ nimba alko topa kolunjumba telemú.
JOH 10:12 Yi te yu we ku-moni kongun mindi tepa sipsipma we nokonjilimále, yu sipsip pulu-yili mólu, we tápu tinjili yi kanili owa-takara te ‘Sipsip te topu nambu.’ nimba olemú kene kanupaliinga, yu sipsipma mundupa kelepa takara topa pulimú. Kanu-kene owa-takarale-ni sipsipma topa nombandu topa takara tonjupa bulu-bale silimú.
JOH 10:13 Yili yu ku-moni kongun tili yili mendepolu molupaliinga, sipsipma kondu naa kolupa yu takara mindi tolemú.
JOH 10:14 “Na-nanu sipsip pulu-yili molupu kene enini tápu-tepu konjiliu. Tata-ni na kanupa piliilimú na-ni yu kanupu piliiliu mele aku-sipa meleko, na-ni nanga sipsipma kanupu piliiliu enini na kanuku piliilimiliko. Na-ni sipsipma enini ‘Naa kolangi.’ nimbu eninga alko topu kolunjumbu.
JOH 10:16 Nanga sipsip mare lupa molemeleko, ⸤Juda-⸥kolealiinga palana molemele sipsip ima ⸤mendepolu⸥ mólu. Sipsip we kanuma kepe aima membu ombúko. Membu ombú kene kanuma nanga ungma piliiku liingí kene penga sipsipma pali talape tiluele mindi mulungí, sipsip tápu-yi tilu mindi molupa tápu-tepa konjumba. Akili na.
JOH 10:17 “‘Na tangi kolambu.’ nikereliinga Tata-ni na numanu monjulemú. Akiliinga-pe ‘ ‘Kolupu kene ónale ónu-koleana kamu leambu.’ ni naa nimbu, ‘Lomburupu ola molambu.’ nimbú.’ nimbu piliipu kene ‘Na kolambu tangi.’ niker.
JOH 10:18 Yambu te-ni na ‘Kulupili topu konjambu.’ ni naa nikem; na-nanu numanale-ni piliipu kene ‘Kolambu tangi.’ niker. ‘Na kolambu tangi.’ nikerale na-nanu ‘Kolambu tangi.’ manda nimbú. Kolupu kene, ‘Na alsupu kona molambu.’ nimbále na-nanu kapula nimbú. Tembu ili Tata-ni “Aku-sikunu ti.” nirim mele tembu.” nirim.
JOH 10:19 Yesos-ni aku nirim-na Juda yi-aulima-ni piliiku kene enini alsuku numanu tiluna naa pupili lupa-lupa numanu liiku munduring.
JOH 10:20 Yi pulele-ni niku mele: “Yunga numanuna kuru te molemú-na yu aima kelep topa aku-sipa ungele nimba kis-silimú. Nambimuna yunga ungele piliikimiliye?” niring.
JOH 10:21 Akiliinga-pe mare-ni niku mele: “Ung nikem ima kuru te numanuna molumba yi te-ni aku-sipa mele manda naa nilka. Kuru te-ni nambi-sipa yambu tenga mong kis líliele manda tepa kaí tenjilkaye?” niring.
JOH 10:22 Kanu-kene Juda-yambumanga ulu te ui wendu urumeliinga piliingí enale wendu urum. Kórunga-ui ⸤ele-tu yi mare-ni⸥ Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna ⸤ulu-pulu-kis te tiring kene⸥ Juda-yi mare-ni tembolluna kelku teku kake tinjiring enale puniemanga lupa-lupa piliingíndu Jerusallem máku turing ena akili wendu urum. Ena akili kolea alí tepa kalapera turum enale wendu urum.
JOH 10:23 Ena kanili wendu urum kene Yesos lku-temboll keri-puluna ‘Sollomon-nga’ niku takuku anju liiring-na andupa mulurum
JOH 10:24 kanu-kene yu mulurumna Juda yi-aulima oku máku toku angiliiku kene yundu niku mele: “Oliu numanu tale-tepu naa liipu mundupu molamili akiliinga Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele nu lem oliu mong-tokunu niku si.” niring.
JOH 10:25 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni yi kanili moliu ui nimbu sirindu akiliinga-pe ‘Sika nikem.’ niku naa piliilimili. Nanga Tata-ni na namba sipa yunga kongunale “tenji-pui.” nirim-na ulu-tondulu teliuma-ni na moliu mele liipa ora silimú,
JOH 10:26 akiliinga-pe eni ⸤Juda-yambuma⸥ nanga kung-sipsipma naa molemeláliinga ⸤moliu mele niliu akili⸥ ‘Gólu tokum.’ niku piliilimili.
JOH 10:27 Nanga sipsipma nanga ungma piliilimili. Na-ni enini kanupu bi siliu, enini na lumbili olemele.
JOH 10:28 Na-ni enini ‘kona molku mindi pangi.’ niliu. Enini mindili noku molku kis-singí koleana aima naa pungí. Enini na-ni nokupu molombaliinga yambu te-ni manda wendu naa liimba.
JOH 10:29 Tata yu-ni sipsip kanuma na sirim yili yu mélemanga pali olandupale, yu-ni kanuma nokupa mulupili yambu te-ni kapula wendu naa liimba.
JOH 10:30 Na kene Tata kene olsu tiluele.” nirim.
JOH 10:31 Juda yi-aulima-ni alsuku ku-mulú liiku Yesos toku kunjingí tiring,
JOH 10:32 akiliinga-pe yu-ni eninindu nimba mele: “Na-ni Tatanga ulu-tondulu kaí pulele eni liipu ora sipu tirindu, akumanga tele kanuku kis piliiku kene na ku-ni toku kunjingí tekemeleye?” nirim.
JOH 10:33 Juda yi-aulima-ni pundu toku niku mele: “Ulu-tondulu tirinumanga nu ku-ni topu konjumulú naa tekemulu. Nu we-mana-yili-ni Pulu Yili ung-taka tonjukunu nu-ni nikunu mele: “Na Pulu Yili.” nillu, akiliinga nu ku-ni topu konjumulú tekemulu.” niring.
JOH 10:34 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Pulu Yili-nga buk nosilimeláliinga Pulu Yili-ni ung te nimba mele: “Na-ni eni ui nimbu mele: ‘Eni pulu yima.’ nirindu kanili.” nirim, nimba bukna molemú.
JOH 10:35 Pulu Yili-nga bukna ung molemále-ni gólu naa tolemú, ung nilimúma pepa mindi pulimú kanili. Pe Pulu Yili-ni yunga ung piliiring yambumandu “pulu yima.” nirim lem
JOH 10:36 Tata-ni makó topa ‘nanga yili mulupili.’ nimba ma-koleana liipa mundurum-na urum yili-ni “yu Pulu Yili-nga Málale.” manda naa nimbáye? Pe na-ni “Na Pulu Yili-nga Málale.” niliáliinga nandu “Pulu Yili ung-taka tonjukunu.” nambimuna nikimeleye?
JOH 10:37 Tata-ni uluma telemú mele na-ni aku-sipu uluma naa tindu lem na ‘sika yunga málale nikem’ niku naa piliai!
JOH 10:38 Akiliinga-pe Tata-ni uluma telemú mele na-ni sika aku-sipu uluma tembu kene ‘Yu Pulu Yili-nga Málale mólu. Gólu tokum.’ niku pilííngi lem aku kapula, ulu-tondulu teliuma kanuku kene ‘Sika Pulu Yili-nga ulu-tonduluma.’ niku kanai. ‘Tata na-kene tapú-topa molemú, na Tata-kene tapú-topu moliu.’ niku piliingíndu na-ni teliu uluma aku-siku kanuku kene ‘Sika Pulu Yili-nga ulu-tonduluma.’ niku kanai.” nirim.
JOH 10:39 ⸤Yu-ni aku nirim-na piliiku kis piliikuliinga⸥ ⸤Juda yi-aulima⸥ enini alsuku yu ka singí tiring akiliinga-pe yu enini mundupa kelepa yu we purum.
JOH 10:40 Aku tepa kene, Yesos alsupa no Jodan lumbiliipa nekendu pupa, Jon ui yambuma no liinjirim koleana pupa mulurum.
JOH 10:41 Kanu-kene yambu pulele yu mulurumna uring. Oku kene niku mele: “⸤No-Liinjili⸥ Jon-ni sika ⸤Pulu Yili-nga kongunale tinjirim mele⸥ liipa ora sirim ulu-tondulu te kepe naa tirim, akiliinga-pe yi ili-ni penga omba molupa temba mele Jon-ni ui nimba sirim ung akuma aima sika nirim.” niring.
JOH 10:42 Kanu-kene kolea akuna yambu pulele-ni ‘Yesos yu sika.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 11:1 Yi te kuru turum, yunga bili LLasares. Yunga kolea-kelú Betani taon, akuna yunga kimulu Maria kene Mata-sele kene wasie muluring.
JOH 11:2 Ambu Maria kanili-ni penga walse Auliele-nga kimbusele kopungu-wel onde lepa kopungu kanjunjupa kene Maria yunga pengí-dili-ni Auliele yunga kimbusele kulu tunjurum. Ambu akiliinga kimulu LLasares kuru turum.
JOH 11:3 Yunga kimulusele-ni LLasares kuru turumeliinga Yesos mulurumna ung te niku mundukulu kene nikulu mele: “Auliele, nu-ni numanu monjullu yili kuru tum.” niringli.
JOH 11:4 Yesos-ni ung akili piliipa kene yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “LLasares kuru tokumale manda naa kolumba, mólu. Pulu Yili-nga tondulale mokeringa lepa yunga bili ola molumbáliinga yu kuru tokum. Yu kuru tokumaliinga Pulu Yili-nga Málale-nga tondulale mokeringa lepa bili ola molumbako.” nirim.
JOH 11:5 Yesos-ni ambu Mata kene angin Maria-sele elsengla kimulu LLasares kene enini aima numanu munjurum
JOH 11:6 akiliinga-pe LLasares kuru turum piliipa kene yu mulurum kolea akuna ena tale we mulurum.
JOH 11:7 Ena tale molupa kene penga yu lumbili anduli yimandu nimba mele: “Oliu kolea Judia distrik-ndu kelepu yandu pamili.” nirim.
JOH 11:8 Akiliinga-pe enini niku mele: “Rapai, Juda yi-aulima-ni nu ui ku-ni toku kunjingí tiring kanili. Pe nu akuna kelkunu puni tekenuye?” niring.
JOH 11:9 Yesos-ni pundu topa ⸤ung-eku topa kene⸥ nimba mele: “Ena tenga ekendu kolea súmbulu topa, ekendu tangupa naa telemúye? Kolea tangulemú kene ma-koleana pa telemúna yambu te pupa kene kupulanum sumbi-sipa kanupa pupaliinga kapula singa naa tolemú.
JOH 11:10 Akiliinga-pe yambu te sumbulsuli pulimále pa tiliele yu-kene naa pelemáliinga yu singa tolemú.” nirim.
JOH 11:11 Aku nimba kene pe yu-ni alsupa eninindu ung te wasie nimba mele: “Oliunga pulu lelemú yi LLasares uru pelemú. Akiliinga-pe na-ni pupu yu topu makinjimbu.” nirim.
JOH 11:12 Yunga lumbili anduli yima-ni niku mele: “Auliele, yu uru pimu lem kelepa kapula molumbále.” niring.
JOH 11:13 Yesos-ni LLasares kulurumelendu nirim akiliinga-pe yunga lumbili andúlima-ni ‘Yu we uru pelemú.’ niku piliiring.
JOH 11:14 Aku-siku niku piliiringeliinga Yesos-ni ung-ekaliinga pulele mong-topa nimba mele: “LLasares kolupa pora símu.” ⸤nirim.⸥
JOH 11:15 “Akiliinga-pe na yu-kene naa mulundeliinga ulu-tondulu wendu ombáliinga eni na moliu niliu mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingéliinga yu-kene naa mulundele kapula tindu. Yu⸤nga ónale⸥ lelemúna pamili wai.” nirim.
JOH 11:16 Aku nirim-na piliipaliinga, Tomas, yunga bi te Didimas, yu-ni lumbili anduli yi wemandu nimba mele: “Oliu Yesos yu-kene wasie kolamili pamulu.” nirim.
JOH 11:17 Yesos kolea-kelú Betani omba piliirim kene “LLasares ónu-koleana ena angere pimu.” niring piliirim.
JOH 11:18 Kolea-kelú Betani kene kolea-auli Jerusallem kene aima nondupa mele lirim, manda munjuli killomita yupuku mele. Nondupa lirim-na
JOH 11:19 Juda-yambu pulele LLasares kulurum kilia piliiku kene Mata Maria-sele muluringlina enini kola-lku uring.
JOH 11:20 Mata-ni Yesos urum piliipaliinga yu-ni ‘Kupulanum-na kanupu liimbu.’ nimba purum, akiliinga-pe Maria yu lku-suku we mulurum.
JOH 11:21 Mata-ni Yesos kanupa liipa kene yundu nimba mele: “Auliele, nu ya wasie molkumulanje nanga kimulele naa kolka.” ⸤nirim.⸥
JOH 11:22 “Akiliinga-pe na piliiker, ekupu kepe nu-ni Pulu Yili-kene mawa tiní kene nu mawa tiní melale yu-ni piliipa nu simba.” nirim.
JOH 11:23 Yesos-ni yundu nimba mele: “Nunga kimulele alsupa lomburupa ola molumba.” nirim.
JOH 11:24 Mata-ni nimba mele: “Sika, na piliiliu. Mulú-masele pora nimbá enaliinga yambuma lomburuku ola mulungí kene LLasares kepe lomburupa ola molumba.” nirim.
JOH 11:25 Yesos-ni yundu nimba mele: “Yambu lomburuku ola mulungí ulu-pulele kene kona mululi ulu-pulele kene ulu akuselenga pulele na.” ⸤nirim.⸥ “Na moliu niker mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliilimú yambale kolupa kene kona molumba.
JOH 11:26 Yambu kona molupa ‘Na sika ⸤Pulu Yili-ni liipa mundurum yili⸥.’ nimba tondulu mundupa piliilimú yambale aima sika kului naa kolupa taki-taki kona molupa mindi pumba. Niker akili ‘Sika nikem.’ nikunu tondulu munduku piliiku molkunu mola móluye?” nirim.
JOH 11:27 Mata-ni Yesos-ndu nimba mele: “Sika, Auliele. ‘Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele kene Pulu Yili-nga Málale kene, yi kanili “Ya mana ombá.” niring yi akili nu oku mollu.’ nimbu tondulu mundupu piliipu moliu.” nirim.
JOH 11:28 Mata-ni aku nimba kene yu yandu pupa angin Maria kiyang nimba walsipa “Wasie molambili ui.” nimba kene yundu nimba mele: “Ung-Bo Tunjuliele omba molupa kene, “Yu moliuna ui.” nikem.” nirim kene
JOH 11:29 piliipaliinga Maria yu lkisipa ola angiliipa Yesos mulurumna purum.
JOH 11:30 Kola-lku muluringna Yesos ui naa omba, Mata-ni yu kupulanum-na angiliipili pupa kanupa urum akuna yu we angiliirim.
JOH 11:31 Kanu-kene Juda-yambu kola-lku wasie muluringma-ni Maria lkisipa ola angiliipa omba pena purum kene kanukuliinga, ‘Yunga kimulu ónu tíngi koleana kola temba pukumnje.’ niku lumbili puring.
JOH 11:32 Maria Yesos angiliirimna omba yu kanupa kene yunga kumbi-kerina omba tamalu pepa nimba mele: “Auliele, nu ya wasie molkumulanje nanga kimulele naa kolka.” nirim.
JOH 11:33 Maria kene Juda-yambu wasie uringma kene kola tiring kanupaliinga yu aima kondu kolupa numanu buni lakupa kulurum.
JOH 11:34 Yu-ni walsipa kene nimba mele: “Yu ónu tena tíngiye?” nirim. Enini pundu toku niku mele: “Auliele, nu okunu kanui.” niring.
JOH 11:35 Yesos kola tirim.
JOH 11:36 Aku tirim-na kanukuliinga Juda-yambuma-ni niku mele: “Kanai. Yi kulumele yu aima numanu monjulemú.” niring.
JOH 11:37 Akiliinga-pe mare-ni niku mele: “Yi tenga mong kis lirimele kapula tepa kaí tinjirim yili yu-ni kulum yi ilindu “Naa kulupili.” manda naa nilkaye?” niring.
JOH 11:38 Yesos yu alsupa kamelena mindili tirim piliipa kene ónu-koleana urum. Ónu-kolea akili yu ku-murele. Yu ónu tiring ku-muru keri-puluna ku auli te-ni pipi siku nusiring lirim.
JOH 11:39 Yesos-ni nimba mele: “Kuli wendu liai.” nirim. Akiliinga-pe kulurum yilinga kimulu Mata-ni nimba mele: “Auliele, yu ónu-koleana pípili ena angere omba púmeliinga aima lkupandi tomba.” nirim.
JOH 11:40 Yesos-ni yundu nimba mele: “Na-ni nundu “Na moliu mele nindu ungele ‘Sika nim.’ nikunu tondulu munduku pilíínu lem nu-ni Pulu Yili-nga tondulale kanuní.” nindu kanili.” nirim.
JOH 11:41 Aku nirim kene enini ku akili wendu liiring. Kanu-kene Yesos-ni olandu-sipa kanupa kene nimba mele: “Tata, nu-ni na pilííneliinga na-ni nu ‘Aima angke.’ niker. Papu tinu.
JOH 11:42 Nu-ni nanga ungele taki-taki piliillu, nu-ni piliillu mele na piliiliu akiliinga-pe ‘Ya angiliikimele yambu ima-ni ‘Na nu-ni liiku mundurunu yili.’ niku piliangi.’ nimbu nu-ni “Na pilííneliinga angke.” nindu.” nirim.
JOH 11:43 Aku nimba kene, tondulu walsipa nimba mele: “LLasares, nu makiliikunu wendu ui.” nirim.
JOH 11:44 Kanu-kene yi kulurum kanili makiliipa ola molupa wendu urum kene yunga kimbu-kima ka-banisi-ni ka toku yunga kumbi-kerale kepe mulumbale-ni kumu toku yu ónu tiring mélema wendu naa liipa we omba angiliirim-na Yesos-ni eninindu nimba mele: “Yu kumu tung mulumbalele wendu liai. Yu omba pupili.” nirim.
JOH 11:45 ⸤LLasares kulurum kene Yesos-ni yu tepa kona lirim⸥eliinga Juda-yambu kola-lku uringmanga pulele-ni yu-ni tirim ulu akili kanuku kene ‘Yu-ni “moliu” nilimú mele sika akili molemú.’ niku tondulu munduku piliiring.
JOH 11:46 Akiliinga-pe mare-ni Perisi-yima Jerusallem muluringna puku Yesos-ni tirim mele temani toku siring.
JOH 11:47 Ung akili piliikuliinga Perisi-yima kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene enini “Oliu Judamanga kanjolluma pali máku tamili wai.” niku kene niku mele: “Oliu-ni yi ili nambulka temulúye? Yi ili-ni Pulu Yili-kene tapú-tokulu molembele mele liipa ora silimú ulu-tondulu pulele telemú.” ⸤niring⸥.
JOH 11:48 “Oliu-ni yu aku-sipa ⸤ulu-tonduluma⸥ tepa mulupili mundupu kilímulu lem yambuma aima pali ‘Yunu-ni “moliu” nilimú mele sika akili molemú.’ niku tondulu munduku piliiku kene ⸤yu lumbili andungí⸥ kene Rom-gapmanale-ni oliu ⸤Juda-yambuma⸥-kene ‘Ele tomulú.’ niku piliiku kene, oku oliunga Pulu Yili popu topu kalemulu lku-tembollale toku tekisiku oliunga yambuma toku bulu-bale siku mundungí.” niring.
JOH 11:49 Kanu-kene eninga yi ‘Kayapas’ nili yi te, yu punie akiliinga Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale mulurum, yi kanili-ni nimba mele: “Eni kelep toku ulu wendu okum ilinga pulele naa piliilimili.
JOH 11:50 Yambu te yambumanga pali alko topa kulunjum lem kapula. Te alko topa naa kolunjumba kene yambuma pali kulung lem kapula naa temba.” nirim.
JOH 11:51 Yu-ni nirim akili yu-yunu piliipa naa nirim. Yu punie akiliinga Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale mulurumeliinga Pulu Yili-ni yunga numanuna sukundu ung-bo te tonjupa nimba sirim mele piliipaliinga aku-sipa walu-sipa nirim. ⸤Aku nirim ungeliinga ung-pulu-sikale naa piliirim.⸥ Yesos yu temba mele Kayapas-ni nirimaliinga pulele i-sipa: Yesos Juda-yambumanga pali nimba alko topa kolunjumba.
JOH 11:52 Akiliinga-pe Juda-yambumanga mendepulu mólu. Koleamanga pali Pulu Yili-nga kangambula molemele akuma wasie tiluna liipa memba omba máku tombaliinga yu eninga wasie nimba kolunjumbáliinga Kayapas-ni nirim.
JOH 11:53 Kanu-kene Kayapas-ni kerina nirim mele piliiku kene kanjolluma-ni Yesos toku kunjingíndu pulu monjuku ele-langi niring.
JOH 11:54 Kanu-kene Juda yi-aulima-ni yu toku kunjingíndu ele-langi niring piliipaliinga Yesos enini muluringna yu we mokeringa naa andurum. Yu enini mundupa kelepa kolea-wakana nondupa lirim kolea-kelú Iprem pupa, akuna yunga lumbili andúlima wasie muluring.
JOH 11:55 ⸤Juda-yambuma-ni punie tenga-tenga niku kolea-auli Jerusallem suku oku akuna⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliiring enama nondupa wendu ombá tirim kene Juda-yambu pulele eninga pulu-koleama munduku kelku puku, “Pulu Yili-ni enini kake tipili molangi kanupili.” niku uluma tingíndu Jerusallem olandu puring.
JOH 11:56 Akuna puku Yesos koruku kene, Pulu Yili popu toku kaluring lku-tembolluna máku toku angiliiku kene anju-yandu tombulku kene niku mele: “Eni nambulka niku piliikimiliye? Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimulúndu Pulu Yili-kene ulu temulúma ‘wasie teamili.’ nimba naa ombáye?” niring.
JOH 11:57 Akiliinga-pe Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Perisi-yima kene enini ui niku panjiku kene niku mele: “Yambu te-ni Yesos tenga mulum kanum lem ka samili oliu nimba sipili.” niring.
JOH 12:1 ⸤Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliiring enama punie akili wendu ombándu ena angere te-guli we pípili Yesos LLasares mulurum kolea-kelú Betani taon-na purum. Yi kanili yu ui kulurum ónu tiring kene penga Yesos-ni “Wendu ui.” nirim kene yu lomburupa wendu urum.
JOH 12:2 Betani kanuna lku tenga yambuma Yesos wasie langi nungíndu teku mimi tiring. LLasares kimulu Mata-ni langima moke tirim. Yesos wasie langi noku muluring yambumanga te LLasares yunu.
JOH 12:3 Kanu-kene LLasares kimulu Maria-ni ‘sipaik-nat’ nili kopungu-wel mingi te liipa Yesos mulurumna memba urum. Kopungu-wel kanili yunga mingi tenga manda munjili bunele ap-llita mele, kanili ku-moni aima auli-tepa purum. Liipa memba omba kene, Yesos-nga kimbuselenga kopungu kanjunjupaliinga Maria yunga pengi-lapisale liipa kimbusele kulu tunjurum. Lku-suku kopungu-wel mura aima lakupa turum.
JOH 12:4 Akiliinga-pe Yesos yunga lumbili anduli yi te, Judas-Iskeriot, yu-ni Yesos penga liipa Yesos yunga ele-túma sirim yi kanili, yu-ni nimba mele:
JOH 12:5 “⸤Yu-ni kopungu-wel ili mura aima lakupa tuli mingele pali nambimuna we naa simuye? Silkanje⸥ kopungu-wel akili ku-moni liilkumulanje ku-moni pulele liilkumula, ku-moni mong wan-tausen akili liipu kene yambu-korupama moke tepu silkimula.” nirim.
JOH 12:6 Akiliinga-pe yu-ni yambu-korupama kondu kolupa kene aku-sipa naa nirim. Yu wa liimbandu nirim. Yu Yesos lumbili anduli yimanga ku-walale nokupa menjipa, eninga ku-moni laliiringma taki-taki yu wa liirim.
JOH 12:7 ⸤Judas-Iskeriot yu-ni aku nirim kene⸥ Yesos-ni pundu topa kene nimba mele: “Ambale-ni tímeliinga ung te naa ni! Na kolumbu kene ónu tingéliinga kopungu kanjumbandu papu nusurum.
JOH 12:8 Yambu-korupama eni-kene taki-taki mulungí akiliinga-pe na eni-kene taki-taki naa molumbu.” nirim.
JOH 12:9 Yesos kolea-kelú Betani lku tenga mulurumele Juda-yambu pulele-ni piliiku kene yu mulurumna uring. Yesos mendepolu kanungíndu naa uring. LLasares ui kulurumele Yesos-ni tepa kona liirim yi kanili kona mulurum mele kanungí uringko.
JOH 12:10 Aku tiring-na Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni piliiku kene LLasares kepe toku kunjingíndu ele-langi niring.
JOH 12:11 LLasares-kene ulu-tondulu te wendu urumeliinga Juda-yambu pulele-ni eninga Juda yi-aulima munduku kelku Yesos-ni “moliu.” nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku yu lumbili anduring kilia LLasares yu kepe “Topu konjamili.” niku ele-langi niring.
JOH 12:12 ⸤Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele⸥ piliingí uluma tingíndu yambu pulele kolea-auli Jerusallem sukundu-sukundu oku máku toku muluring. Yesos ⸤bonongu mele kolea-kelú Betani LLasares-nga lkuna mulurum.⸥ Penga ulsulam-ukundu yu Jerusallem ombá urum-na yambu máku toku muluring kanuma-ni piliiku kene,
JOH 12:13 enini yala-gomú mare languku meku puku, kupulanum-na Yesos liingíndu puku kene tondulu nangale toku niku mele: “Ekupu oliu tepa liimba yi kaiéle okum. Pulu Yi Yawe-ni liipa mundurum-na yunga kongunale tenjimba okum yili molupa kunjupili. ⸤Oliu⸥ Isrel-yambumanga yi nuim kingele molupa kunjupili.” nilsiliiku puring.
JOH 12:14 Yesos kung-dongki te kanupa liipa kene ola pupa bulu-mingina molupa ⸤urum⸥. Aku tirim kene Pulu Yili-nga bukna ung te, penga wendu ombá mele kórunga-ui niringele, pe sika wendu urum. Ung akili i-sipa mele:
JOH 12:15 ‘Jerusallem-yambuma, mundu-mong naa teai. Eninga yi nuim kingele kung-dongki walú tenga bulu-mingina ola molupa okum kanai.’ nirim mele bukna molemú.
JOH 12:16 Yesos ui naa toku konjangi enini-kene mulurum kene yu lumbili anduli yima-ni ulu kanumanga pulele naa piliiring, penga mindi piliiring. Penga Yesos yu yambuma-ni toku kunjuring kanu-kene Pulu Yili-ni yu kelepa mulú-koleana olandu liipa yu tepa kunjurum kene enini ulu akuma, ui yu mulú-koleana naa pupili wendu urum, alsuku piliiku kene, Yesos mana-mania naa upili Pulu Yili-nga ung molemú bukele-ni yundu penga wendu ombá mele ui nimba sirim molemú mele penga yambuma yu-kene tiring mele kepe yu-ni tirim mele kepe piliiring.
JOH 12:17 Yambuma-ni Yesos kupulanum-na we naa lii-puring. Ui kolea-kelú Betani LLasares kolupa ónu-koleana pirim kene Yesos-ni yu “Wendu ui!” nimba walsipa topa suru sirim yambu máku toku muluringma-ni kanuring. Ulu-tondulu kanili Yesos-ni tirim kanuring mele yambu kanuma-ni temanele anduku toku siring.
JOH 12:18 Yambuma-ni Yesos Pulu Yili-ni liipa mundurum yili, Pulu Yili yu-kene tapú-tokulu molembele mele liipa ora sirim ulu-tondulu tirim kanili piliiku kene yu kupulanum-na liingí puring.
JOH 12:19 Kanu-kene yambuma-ni aku tiring mele Perisi-yima-ni kanukuliinga enini eninga yi-aulimandu niku mele: “Eni yu toku mania mundungíndu telemelále kapula naa tekem kanai. we-yambuma pali puku yu lumbili pukumele kanai.” niring.
JOH 12:20 ⸤Pulu Yili-ni Juda-yambumanga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele⸥ piliingí uluma tingí enama wendu ombá tirim kene yambuma ‘Pulu Yili popu tonjupu yunga bili paka tunjamili.’ niku Jerusallem puring yambu kanumanga mare Grik-yambu mare enini wasie puring.
JOH 12:21 Grik-yambu kanuma kolea Gallalli distrik lirim kolea-kelú Besaida taon yi Pillip mulurumna oku mawa teku kene niku mele: “Auliele, oliu Yesos kanumulú.” niring.
JOH 12:22 Niring mele piliipaliinga Pillip-ni anju pupa Endru-ndu nimba sirim. Kanu-kene Yesos lumbili anduli yi Pillip kene Endru-sele elsele pukulu Yesos niku siringli.
JOH 12:23 Yesos-ni pundu topa yu nondupa temba mele nimba sipa kene nimba mele: “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili alsupa pupa yunga kolea-kaína molupa konjumba enale wendu um.
JOH 12:24 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Langi-mong te kolupa mana-mania naa pumu lem yu-yunu tiluele mindi we lemba. Akiliinga-pe yu kulum lem mulie topa wendu omba mong pulele tomba. ⸤Aku-sipako na naa kulundu lem nanga yambu pulele naa mulungí, na-nanu mendepulu molumbu.⸥
JOH 12:25 “Yambu te ya mana ‘Na molupu konjupu, na nondupa naa kolambu.’ nimba numanuna piliilimú yambale yu kolupa kene kolea-kísina pupa mindili nomba molupa mindi pumba. Akiliinga-pe yambu te na lumbili andupa nanga kongunale tenjimbandu ‘Na ya ma-koleana mindili nombu mulundu lem kapulako, kulundu lem kapulako.’ nimba numanuna piliilimú yambale yu penga kam-kamu molupa konjupa mindi pumba.
JOH 12:26 Yambu nanga kongunale tenjilimú yambu te yu na lumbili andupa na teliu mele tipili. Na yambuma liipu tapunjupu, Pulu Yili-nga ungele eninindu nimbu simbundu mindili nombu moliu mele molumbu aku-sipa mele yambu kanili-ni nanga kongunale tinjipili. Kanu-kene na molumbu koleana nanga kendemande-yambale kepe wasie tapú-topulu molombulú. Yambu te nanga kongunale tenjipa mulúm lem penga Tata-ni yambu kaniliinga bili paka tonjumba.” niker.” ⸤nirim.⸥
JOH 12:27 ⸤Aku nimba kene Yesos-ni ung te wasie nimba mele:⸥ “⸤Na nondupa toku kunjingéliinga⸥ ekupu na mini-wale pukumu. Nambulka nimbúnje? Tatandu “Tata, ekupu na-kene ulu-pulu wendu ombá okomale ‘Naa wendu upili.’ ni.” niambunje? Akili mólu! Na ‘ulu-pulu ili wendu upili.’ nimbu urundeliinga aku-sipu aima naa nimbú.
JOH 12:28 Tata, nunga bili ‘Ola pípili.’ ni.” nirim. Kanu-kene ung te mulú-koleana wendu omba kene nimba mele: “Nu-ni tirinu mele telláliinga nanga bili kórunga ola pirim. Pe ekupu tinéliinga kamu ola pemba.” nirim.
JOH 12:29 Máku toku muluring yambuma ung akili piliiku kene, “Mulú topam.” niring. Mare-ni niku mele: “Angkella te-ni yundu ung te nim.” niring.
JOH 12:30 Yesos-ni nimba mele: “Ung wendu um ili na ‘Liipu tapunjambu.’ nimba ung ili naa nim. ‘Ulu-pulu wendu ombá okomale wendu ombá kene eni numanu tondulu pupili molangi.’ nimba ung ili nim.
JOH 12:31 Ekupu Pulu Yili-ni ma-koleana yambuma “Teku kis-silimelaliinga pundu toku mindili nangi.” nimba enale nondupa ombá tekem. Na kolumbu kene ma-kolealiinga ⸤yi-⸥nuim ⸤Seten⸥nga tondulale mania pumba.
JOH 12:32 Akiliinga-pe na liiku ola panjingí kene na molumbuna yambuma pali “Wai.” nimbú.” nirim.
JOH 12:33 (Yu-ni “Na liiku ola panjingí.” nirimaliinga ‘ ‘Yu kulupili.’ niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku ola panjingí mele yunga lumbili andúlima piliangi.’ nimba yu-ni aku-sipa nirim.)
JOH 12:34 Yu-ni aku nirimaliinga yambu máku turingma-ni niku mele: “Pulu Yili-nga bukna ‘Pulu Yili-ni oliu ‘Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele omba kene kului naa kolupa taki-taki molupa mindi pumba.’ nimba molemú kanili piliipu molemulu. Akiliinga nu-ni “Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili liiku ola panjingí.” nikinu akili nambi-siku nikinuye? ‘Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yi’ nikinele naeye?” niring.
JOH 12:35 Kanu-kene Yesos-ni eninindu nimba mele: “Ena laye-selenga pa tiliele eni-kene wasie molumba. Akiliinga ekupu pa tinjiliele eni-kene molemú kene eni pai. Penga eni sumbulele-ni pipi naa sipili. Yambu súmbulu túlina pulimú yambale pulimú kupulanumele kanupa bi naa silimú kanili.
JOH 12:36 Ekupu pa tiliele eni-kene molemáliinga ‘Oliu pa tílieliinga yambuma molamili.’ niku ‘Pa tíliele sika.’ niku tondulu munduku piliangi.” nirim. Ungma nimba pora sipa kene, ‘Na naa kanangi.’ nimba Yesos yambuma mundupa kelepa tenga-lupa pupa mo tu-purum.
JOH 12:37 Yesos-ni ⸤Pulu Yili-ni yu ‘kongun tinjipili.’ nimba liipa mundurum, yu wasie tapú-tokulu muluringli mele⸥ liipa ora sirim ulu-tondulu pulele tirim-ma yambuma-ni kanuring akiliinga-pe ui kepe, kanuring kene kepe, “Yu sika Pulu Yili-ni liipa mundurum yili.” niku naa piliiring.
JOH 12:38 Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni ui nirim mele penga kamu wendu ombáliinga enini aku-siku niku naa piliiring. Asaya-ni nimba mele: “Auliele, oliu-ni nimbu sirimulu ungma nae-ni ‘Sika nikimili.’ nimba piliirimuye? Auliele-ni yunga tondulale nae liipa ora sirimuye?” nirim.
JOH 12:39 Asaya-ni aku nirim akiliinga enini Yesos molupa nilimú mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingí kupulanum te naa lirim. Aku niku piliingí kupulanum te naa lirimeliinga Asaya-ni ung te wasie nirim, yu-ni bukna turum molemú, akili i-sipa mele:
JOH 12:40 “Pulu Yili-ni eninga monguma pipi sinjipa, eninga numanuma pipiko sinjilimú. Pulu Yili-ni nimba mele: “Na-ni enini tepu kaí naa teambu akiliinga enini mongale-ni naa kanuku, numanale-ni méle te naa piliiku, numanu topele naa toku na moliuna naa wangi.” nimba kene eninga mong numanusele aku-sipa tirim.” nirim.
JOH 12:41 Asaya-ni Yesos-nga tondulale kanupa kene yu-ni Yesos-nga aku-sipa ninjirim.
JOH 12:42 Sika Juda yi-auli pulele-ni Yesos-ni “moliu” nirim mele ‘Gólu tokum. Yi akili naa molemú.’ niku piliiring akiliinga-pe eninga yi-auli pulele-ni ‘Yu yi akili sika omba molemú.’ niku tondulu munduku piliiring. Akiliinga-pe enini Perisi-yimanga mundu-mong tenjiku kene, ‘ ‘Yu sika.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu mele nimbu para simulú kene Perisi-yima-ni Pulu Yili-nga ungele máku topu piliilimulu lkumanga ‘naa wai.’ niku kamu makurungí.’ niku piliikuliinga, niku para naa siring.
JOH 12:43 Enini ‘Pulu Yili-ni kape nimbá kene kapula.’ niku naa piliiku, ‘Yambuma-ni oliu kape ningí kene kapula.’ niku aku-siku we molku, yu ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring mele niku para naa siring.
JOH 12:44 Kanu-kene Yesos-ni tondulu mundupa kene nimba mele: “Yambu ‘Na molupu niliu mele sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma na mendepulu ‘Sika’ niku tondulu munduku naa piliilimili. Na liipa mundurum yili kepe ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimiliko.
JOH 12:45 Yambu ‘Na sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma-ni na kanolemele akili na liipa mundurum yili kanolemeleko.
JOH 12:46 ‘Yambu te-ni ‘Na moliu niliu mele sika.’ nimba tondulu mundupa piliimba yambu te súmbulu túlina naa mulupili.’ nimbu na ma-koleamanga pali pa tinjiliele ma-koleana urundu.
JOH 12:47 “Akiliinga-pe yambu te nanga ungele piliipa teng panjipa naa tímu lem na-ni yu kot naa tenjimbu. Na-ni mana-yambumanga kot piliipu ‘mindili noku molangi.’ nimbu naa urundu kanili. ‘Enini tepu liipu, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipu, na-kene molku kunjingí kupulanum-na liipu monjumbu.’ nimbu urundu.
JOH 12:48 Yambu te na liipa bulu sipa nanga ungma ‘Sika’ nimba naa piliipa liimba yambale kot-na piliipa apurumba mélale pelemú. Mulú-masele pora nimbá enale kene ung nimbu siliu ungma-ni yu kot tenjimba. Na-nanu numanale-ni piliipu kene ung ima naa nirindu. Tata-ni na liipa mundurum-na urundu yili-ni “Ni.” nirim mele piliipu kene, nirindu ungma-ni yambu kanili kot tenjimba.
JOH 12:50 Na piliiker, ‘Tatanga ungele-ni yambuma taki-taki molku konjuku mindi pungí ulu-pulele silimú.’ nimbu piliiliáliinga yu-ni nandu “Nikunu si.” nirim mele ungele nimbu siliu.” nirim.
JOH 13:1 ⸤Juda-yambuma-ni punie tenga-tenga kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu⸥ Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu kung-sipsip nungí enale opali mele wendu ombá tirim. Yesos yu nondupa ma-koleale mundupa kelepa Lapa molemúna pumbaliinga ekupu mele piliirim. Yu-ni yunga ma-koleana muluring yambuma numanu monjupa mulurum mele pe ekupu kepe yu kolumbandu enini kamu aima numanu monjupa kolumba tirim.
JOH 13:2 Yesos yunga ele-tu yima Saimon-Iskeriot málu Judas-ni liipa simba ungele ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni Judas yunga numanuna kórunga panjinjipili, Yesos kene yu lumbili anduli yima kene ipinjali kolea kala turum kene langi noku muluring.
JOH 13:3 Yesos-ni piliipaliinga, Lapa-ni mélema pali yu “Nukui.” nirim, yu Pulu Yili mundupa kelepa mania urum, alsupa Pulu Yili molemúna olandu kelepa pumba mele piliipa mulurum.
JOH 13:4 Aku-sipa piliipaliinga, yu langi noku muluringele mundupa kelepa ola angiliipa kene yunga ola-wale-pakuli pakurumele posupa wendu liipa nosupa, kendemande-yambuma-ni yambumanga kimbu lumaye tunjingindu tiring mele yu-ni aku-sipa kangi kulu tuli taoll te liipa talupa kene,
JOH 13:5 dis tenga no onde lepa mundupa yu lumbili andúlimanga kimbuma pulu monjupa lumaye tonjupa kulu tuli taollale porona talurumele-ni liipa kulu tunjurum.
JOH 13:6 Lumaye topa kulu tonjiliipa omba kene Saimon-Pita mulurumna urum kene Pita-ni yundu nimba mele: “Auliele, nu-ni nanga kimbele lumaye tunjini tekenuye? Aima kapula mólu!” nirim.
JOH 13:7 Yesos-ni pundu topa yundu nimba mele: “I teker mele nu ekupu naa piliikunu akiliinga-pe penga piliiní.” nirim.
JOH 13:8 Pita-ni yundu nimba mele: “Nu nanga yi-auliele akiliinga ekupu kepe penga kepe nu-ni nanga kimbusele lumaye aima naa tunjini, mólu!” nirim. Yesos-ni nimba mele: “Lumaye naa tunjundu lem nu-kene na-kene wasie tapú-topulu naa molumbulú.” nirim.
JOH 13:9 Yesos-ni aku nirim-na piliipaliinga Saimon-Pita-ni ⸤‘Kimbu ki kepe kangima pali lumaye tonjumba kene aima kam-kamu wasie tapú-topulu andumbulunje.’ nimba piliipa kene⸥ nimba mele: “Auliele, aku tembaliinga kimbu mindi mólu! Kimbu ki kepe kangima pali lumaye tunjui!” nirim.
JOH 13:10 Yesos-ni nimba mele: “Yambu te yunga kangima pali lumaye topa kene penga yu kolea tenga pulimú kene yunga kimbuna ma molemále kelepa lumaye tolemú kene yunga kangima pali alsupa kake telemú. Ekupu eni kake tipili molemele, akiliinga-pe eni pali mólu.” nirim.
JOH 13:11 Yu-ni piliipaliinga ‘Enini molemelemanga yi te-ni na liipa nanga ele-tu yima simba tekem.’ nimba piliipaliinga ‘Yi kanili numanu kalaru mulupili molemú.’ nimbándu ung-eku topa “Eni pali kake tipili naa molemele.” nirim.
JOH 13:12 Kanu-kene yu-ni eninga kimbuma lumaye topa pora sinjipa, yunga ola-wale-pakuliele liipa pakupa alsupa mania molupa kene, enini walsipa piliipa nimba mele: “Na-ni ekupu eninga kimbu lumaye tunjundeliinga ulu-pulele eni piliikimiliye?
JOH 13:13 Eni na bi leku kene “Ung-Bo Tunjuliele” nilimeleko, “Auliele” nilimeleko. Bi akusele kapula lelemele, na aku-sipu moliále.
JOH 13:14 Na eninga Auliele molupu eninga Ung-Bo Tunjuliele moliu akiliinga-pe ekupu kendemande-yi korupama-ni telemele mele tepu eninga kimbuma lumaye tunjundu akiliinga eni kepe ‘Kendemande-korupama mele molamili.’ niku anju-yandu eni-enini kimbu lumaye tonjangiko.
JOH 13:15 Ulu-pulu ili na-ni ‘Eni ⸤bi naa pípili mele molku, yambumanga kendemande-yima mele liiku tapunjuku,⸥ aku-siku mele teangi.’ nimbu liipu ora sindeliinga eni aku-siku mele penga-penga kepe teai.
JOH 13:16 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Kongun tinjili yambu te-ni yunga nukuli yili ‘Mania mele mulupili.’ yu ‘Ola mele molambu.’ kapula naa nimbá. Yambu kongun pupa tenjilimú yambu te-ni ‘Yu kongun pupaliinga tinjipili.’ nimba liipa mundulimú yambale ‘Mania mele pulimú. Na olandupa mele moliu.’ kapula naa nimbá akiliinga na eninga auliele molupu kene eninga kongun-kis te tinjindu aku-mele eni yambu lupamanga aku-siku kongun tenjangiko.” niker.
JOH 13:17 Eni ung ima piliiku kongnjuku kene niker mele tingí kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni ‘Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.’ nirim.
JOH 13:18 “Na-ni “enindu” niker akili enindu pali naa niker. Na-ni eninga numanuma kanupu kene ‘Nanga yima molangi.’ nimbu ui makó turundu, akiliinga-pe ‘Pulu Yili-nga bukna ung te molemú mele aku-sipa wendu upili.’ nimbu na-ni eninga yi te makó turundu. Ung akili molemále i-sipa mele: “Na-kene wasie ga nombu molemulu yi te na-kene ele-tu molumba.” nilimú.
JOH 13:19 “‘Ulu akili wendu ombá kene ‘Na sika ui mulurum, ekupu molupa mindi pulimú yili.’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimbu ulu akili ui wendu naa upili na-ni ung akili eni nimbu siker.
JOH 13:20 Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Yambu te “Nanga kongunale tenji-pui.” nimbu liipu munduliu yambale kolea tenga pupaliinga yambu te molemúna pulimú kene ‘Papu okonu. Wasie molambili ui.’ nilimú yambale-ni na kepe ‘wasie molambili ui.’ nilimúko. Kanu-kene yambu nandu “Wasie molambili ui.” nilimú yambale-ni na liipa mundurum yi Tata kepe “Wasie molambili ui.” nilimúko.” niker.” nirim.
JOH 13:21 Yesos-ni aku nimba kene, yunga numanale aima buni tirim-na yu lumbili anduli yimandu nimba sipa kene nimba mele: “Na-ni eni aima sika nimbu siker: “Eni molkumele yimanga te-ni na liipa nanga ele-tu yima simba.” niker.” nirim.
JOH 13:22 Yu-ni aku-sipa nirim-na piliikuliinga lumbili andúlima eni-enini anju-yandu kumbi-kerina nem-nemi niku kanuku kene ‘Nae-ni aku tembalendu nikem-nje?’ niku piliiring.
JOH 13:23 Eninga yi te, kanili Yesos-ni aima numanu munjurum, yi akili Yesos mulurumna nondupa mulurum.
JOH 13:24 Akiliinga, Saimon-Pita-ni yi akilindu ólu topa kiyang nimba kene nimba mele: “Yu naendu nikem-nje? Walsikunu pilíí.” nirim.
JOH 13:25 Kanu-kene lumbili anduli yi kanili Yesos mulurumna nondupa pupaliinga molupa kene yundu kumuna ólu topa kene nimba mele: “Auliele, naendu ninuye?” nirim.
JOH 13:26 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni pllawa-bret te liipu simbu yi akilindu nindu.” nirim. Aku nimba kene pllawa-bret te liipa Saimon-Iskeriot málu Judas sirim.
JOH 13:27 Yesos-ni pllawa-bret sirimele Judas liirim kene yunga numanuna ⸤kurumanga nuim⸥ Seten sukundu purum kene Yesos-ni yundu nimba mele: “Nu-ni ulu tiní tekenale wela pukunu ti-pui.” nirim,
JOH 13:28 akiliinga-pe langi wasie noku muluring yima Yesos-ni Judas-ndu ung nirimaliinga pulele naa piliiring.
JOH 13:29 Judas-ni eninga ku-moni walale nokonjulemáliinga mare-ni piliiku kene, ‘ ‘Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliimulúndu langi nomulú mare pupa taropu topa lii-pupili.’ nimba nikem-nje mola ‘Yambu-korupama liipa tapunjupa ku-moni te pupaliinga si-pupili.’ nimba nikem-nje.’ niku piliiring.
JOH 13:30 Judas pllawa-bret sirimele liipa kene enaliinga omba pena purum. Omba pena purum kene kolea súmbulu topa pípili omba pena purum.
JOH 13:31 Judas-Iskeriot pena purum kene Yesos-ni we lumbili anduli yi lkuna wasie muluringmandu nimba mele: “Ekupu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-nga bili aima olandupa molumba tekem. Kanu-kene yunga bili aima olandupa molumbáliinga Pulu Yili-nga bili kepe aima olandupa molumba.
JOH 13:32 Kanu-kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili-nga bili aima olandupa molumbáliinga Pulu Yili-nga bili aima olandupa mulúm lem Pulu Yili-ni yi kaniliinga bili kene ‘wasie-nele aima olandupa mulupili.’ nimbá. Aku nimbále aima nondupa isili mele nimbá.
JOH 13:33 “Nanga kangambulama, na eni-kene laye-sele molkur. Penga eni na koruku kilingí. Juda yi-aulima ui aku-sipu nindu mele ekupu enindu aku-sipu nimbu siker. Na pumbu teker kolea akuna eni kapula naa ungí.” ⸤nirim.⸥
JOH 13:34 “Na-ni ‘eni teai.’ nimbu ung-mani konangale eni nimbu siker: “Eni anju-yandu numanu monjai.” niker. Na-ni eni numanu munjundu mele eni anju-yandu aku-siku numanu monjangiko.
JOH 13:35 Eni anju-yandu numanu munjung lem we-yambuma-ni eni aku-siku tingí kene kanukuliinga ‘Eni nanga lumbili andúlima molemele.’ niku kanungí.” nirim.
JOH 13:36 Saimon-Pita-ni yu walsipa nimba mele: “Auliele, nu tena puniye?” nirim. Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na pumbúna nu isili-ui manda naa uní. Akiliinga-pe nu sika penga lumbili uní.” nirim.
JOH 13:37 Pita-ni walsipa nimba mele: “Auliele, nu puni kupulanum-na na isili-ui nambimuna manda lumbili naa ombúye? Na nu tepu liipu waku topu kulundu lem kapulako.” nirim.
JOH 13:38 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Nu sika na teku liikunu kuluniye? Na-ni nundu aima sika nimbu siker: “Kera-kulla ui ko naa tupili nu-ni ⸤mundu-mong tenjikunuliinga⸥ wale yupuku nandu gólu tokunu “Yu naenje? Na naa kanoliu.” niní.” niker.” ⸤nirim.⸥
JOH 14:1 ⸤Yesos-ni yunga lumbili anduli yimandu kelepa nimba mele:⸥ “Eni numanuna buni tipili mini-wale munduku naa molai. Pulu Yili eni ‘Sika ⸤nokupa liipa tapunjumba⸥.’ niku tondulu munduku piliai. Na-ni eni ‘Sika ⸤nokupa liipa tapunjumba⸥.’ niku tondulu munduku piliangiko.
JOH 14:2 Nanga Tatanga lkuna sulumina pulele lelemú. Naa lelkanje na-ni enindu “Naa lelemú.” nimbu, nimbu silka. Akiliinga-pe sika lelemáliinga na-ni eni mulungí koleale pupu tepu mimi tenji-pukur.
JOH 14:3 We naa-ko tenjimbu. Eni mulungí koleale pupu tepu mimi tenjipu kene, penga na molumbuna ‘Eni kene wasie molamili.’ nimbu eni ombu liimbu.
JOH 14:4 Pumbu kolealiinga kupulanumele eni piliilimili.” nirim.
JOH 14:5 ⸤Lumbili anduli yi⸥ Tomas-ni yundu nimba mele: “Auliele, nu puni koleale oliu naa kanolemulu. Pe ekupu oliu kolea akiliinga kupulanumele nambi-sipu kanolemuluye?” nirim.
JOH 14:6 Yesos-ni yundu nimba mele: “Na kupulanumele, na ung-sikale, kona molku mindi pungí ulu-pulele na. Yambu te Tata molemúna pumbandu na molumbuna mindi kapula ombá. Kupulanum te-lupa mólu.
JOH 14:7 Eni na sika piliiku bi siku molkemelanje Tata piliiku bi silkimelako. Akiliinga-pe ekupu nimbu siker kene Tata yu pulu monjuku piliiku kene kanuku bi sikimili.” nirim.
JOH 14:8 ⸤Yu lumbili anduli yi⸥ Pillip-ni yundu nimba mele: “Auliele, Lanie liiku ora si. Kanupu kene oliu-ni “Manda.” nimulú.” nirim.
JOH 14:9 Yesos-ni yundu nimba mele: “Pillip, eni ena pulele na-kene wasie molemulu akiliinga-pe na Tata mele moliu akili naa piliilimili lem. Na kanolemelema-ni Tata kanolemele. Pe ekupu “Tata liiku ora si.” nikinu akili nambimuna nikinuye?
JOH 14:10 Na Tatanga numanuna sukundu yu-kene tapú-topu moliu, yu nanga numanuna sukundu na-kene tapú-topa molemú, kanili na-ni ‘Gólu topa nilimú.’ niku piliilimiliye? Ung enindu niliuma nanga nanu numanale-ni piliipu naa niliu. Tata nanga numanuna sukundu molupa kene na-ni teliu uluma yu-ni mindi telemú.
JOH 14:11 “Na Tatanga numanuna sukundu moliu, yu nanga numanuna sukundu molemú.” niker akili ‘Sika nikem.’ niku tondulu munduku piliai. Mola ungele mindi piliiku kene ‘Sika nikem.’ niku we naa pilííngi lem na-ni ulu teliuma kanuku kene ‘Tata-ni manda telemú ulu-tonduluma mele mendepolu na-ni sika aku-sipa telemú.’ niku kanuku kene “Tata kene na kene yi tiluele molembulu.” niker ‘Sika nikem.’ niku tondulu munduku piliai.” ⸤nirim.⸥
JOH 14:12 “Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Na moliu niliu mele ‘Sika nikem.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma na-ni ulu-tonduluma teliu mele yambu akuma-ni aku-siku tingíko. Akiliinga-pe na-ni ulu-tondulu tirindele koltale mele tirindu. Ekupu Tata molemúna pumbaliinga enini ulu-tondulu pulele mele tingí.
JOH 14:13 Nanga bili leku ⸤‘nanga niku tinjirineliinga nu molluna ombu mawa teker.’ niku⸥ ulu te na mawa tingí ulele na-ni tembu. ‘Málu-ni Lapanga bili paka tunjupili.’ nimbu na aku-siku mawa tingí mele piliipu kene tembu.
JOH 14:14 Eni nanga bi leku walsiku mélema na mawa tíngi lem mawa tingí mele pali tembu.” niker.” ⸤nirim.⸥
JOH 14:15 ⸤Yesos-ni ung te wasie nimba mele:⸥ “Eni na numanu munjung lem na-ni “Teai!” nimbu ung-mani siliuma piliiku liiku tingí.
JOH 14:16 Aku tingí kene na-ni Tata eninga nimbu mawa tenjimbu kene yu Liipa Tapunjupa Numanu Tondulu Munjunjuli te lupa ‘Eni-kene kamu tapú-topa mulupili.’ nimba akili eni simba. Yu Ung-Sikama Liipa Ora Sili Minéle. we-yambuma-ni yu naa kanuku yu naa piliilimiláliinga, yambu kanuma-ni yu yandu kapula naa liingí. Akiliinga-pe na lumbili andúlima, yu eni-kene tapú-topa molemú-na, eni yu piliiku bi silimele. Pe yu eninga numanumanga molumbako.
JOH 14:18 “Eni mundupu kelepu pupu kene, na-ni ‘Eni-enini kangambula esipama mele molangi.’ naa nimbú, mólu. Kelepu eni mulungína ombú.
JOH 14:19 Penga nondupa we-yambuma-ni na kamu naa kanungí. Akiliinga-pe eni na kanungí. Na kona molupu mindi puliu-na eni kepe kona molku mindi pungí.
JOH 14:20 Ena akiliinga eni piliiku kene, ‘Na Tatanga numanuna sukundu moliu mele kepe, eni nanga numanuna sukundu molemele mele kepe, na eninga numanuna sukundu moliu mele kepe’ piliingí.
JOH 14:21 Yambu te na-ni “Teai.” niliu ung-manima piliipa molemú yambale yu-ni na numanu monjulemú. Yambu te-ni na numanu monjulemú yambale Tata-ni yambu kanili numanu monjumba. Na-ni yambu kanili numanu monjupu kene ‘Na piliipu moliu mele piliipili.’ nimbu yu molumbana ombu tiluna kupu-tepu molupu kene moliu mele liipu ora simbu.” nirim.
JOH 14:22 Yesos-ni aku nirim kene ⸤yu lumbili anduli yi⸥ ‘Judas’ nili te, Judas-Iskeriot mólu, Judas te-lupa, yu-ni Yesos yundu nimba mele: “Auliele, nu-ni oliu mendepulu “liipu ora simbu.” nikinu, we-yambuma nambimuna “Naa liipu ora simbu.” nikinuye? Nambi-sikunaliinga aku tiniye?” nirim.
JOH 14:23 Kanu-kene Yesos-ni pundu topa yu lumbili andúlimandu nimba mele: “Yambu te-ni na numanu munjum lem na-ni “Teai!” niliu ung-manima yu-ni piliipa liipa temba. Kanu-kene yambu kanili nanga Tata-ni numanu monjupa kene Tata kene olsu ‘Yu-kene wasie tiluna molamili.’ nimbulu yu molumbana ombulú.
JOH 14:24 Na numanu naa monjulemú yambale-ni nanga ung-manima piliipa liipa naa telemú. Niker piliikimili ung ili nanga mólu. Tata-ni na liipa mundurum yilinga ungele mindi.” ⸤nirim.⸥
JOH 14:25 “Na eni-kene molupu kene ung ima pali niliu.
JOH 14:26 Akiliinga-pe na nondupa tembaliinga Tata-ni eni Liipa Tapunjuliele yandu liipa mundumba. Akili Mini Kake Tiliele. Mini Kake Tiliele yu-ni eni ungma pali ung-bo tonjupa nimbá; na-ni enindu nirindu ungma pali te kum singí kene ung akili alsupa nimba simba.
JOH 14:27 “Na ⸤eni nondupa mundupu kelepu pumbundu⸥ “Eni numanu waengu nipili molai.” nimbu isili-ui niker. “Na numanu waengu sipu moliu mele eni numanu waengu siku molai.” niker. Nanga ungele naa piliilimili yambuma numanu waengu silimele mele lupako; na numanu waengu siliu mele lupako. Nanga ungele naa piliilimili yambuma walse numanu waengu siku walse mini-wale munduku telemele. Akiliinga-pe eni na lumbili andúlima, “Na taki-taki numanu waengu nipili moliu mele eni taki-taki numanu waengu nipili molai.” niker akiliinga eni walse kepe numanu buni tipili naa molku mini-wale naa munduku numanu waengu siku mindi molai.
JOH 14:28 “Na-ni ui nindele eni pilííngi. “Na eni mundupu kelepu pumbu. Penga alsupu eni mulungína yandu ombú.” nindu pilííngi kanili. Tata yu ola-kilia na mania-kilialiinga eni na numanu monjulkemelanje na Tata molemúna pumbaliinga eni numanu silkimela.
JOH 14:29 Na-ni enindu “Pupu kene kelepu yandu ombú.” niker ungele penga wendu ombá kene ‘ ‘Sika nirim.’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimbu ui naa pupu kene tembu mele enindu nimbu siker.
JOH 14:30 “Ya ma-koleale nokulemú yi-nuim ⸤Seten⸥ okumu-na na-ni penga eni-kene ung pulele alsupu naa nimbú. ⸤Na ma-koleana molumbu walale pora nikem. Yu-ni na ‘Toku konjangi.’ nimbá okum⸥ akiliinga-pe na naa nokolemú-na ulu te we manda naa temba. ⸤Na-ni ‘Yu-ni na ulu te tipili.’ nindu lem na manda temba. We kapula naa temba.⸥
JOH 14:31 Akiliinga-pe ‘ ‘Mana-yambuma-ni pali na Tata numanu monjuliu.’ niku piliangi.’ nimbu Tata-ni nandu “Ti.” nirim ung-manima pali piliipu liipu tembu.” ⸤nimba Yesos-ni nirim.⸥ ⸤Aku nimba kene⸥ “Manda nikeraliinga ekupu pamili wai.” ⸤nirim.⸥
JOH 15:1 ⸤Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu nimba mele:⸥ “Na unji-waen sikale. Tata yu unji-waen punie nokulemú yili.
JOH 15:2 Tata-ni nanga unji-pola mong naa tolemúma pali langupa wendu liilimú. Pola mong tolemúma pali ‘Kaí tepa angiliipa kamu mong pulele tupili.’ nimba yu-ni pola akumanga kísima langupa wendu liipa tepa mimi telemú.
JOH 15:3 “Na lumbili andúlima, eni ung nimbu siliu kanili-ni ⸤eninga numanuna kalaru mulurumuma lumaye tunjumu-na⸥ eni ⸤numanu⸥ kake tipili molemele.
JOH 15:4 Unji-polama paka kapula telemú kene unjina kapula angiliipa mong tolemú, aku-siku eni na-kene tapú-toku mulungí, na eni-kene tapú-topu molumbu kene eni kapula molku ulu-pulu-kaíma tingí. Pola te kerepa mania omba lelemále alsupa mong naa tolemú. Pola unjina ola paka tepa angiliimále yu mong tolemú. Aku-siku eni na-kene wasie ‘Tapú-topu molamili.’ naa níngi lem eni “Teai.” niliu mele manda naa teku nanga kongunale manda naa tinjingí.
JOH 15:5 “Na unjele, eni polama. Pola paka tepa kene unjina angiliipa mong tolemú mele eni na-kene tapú-toku molku na eni-kene tapú-topu molupu aku tímulu lem na-ni “Teai.” niliu mele eni manda teku nanga kongunale kapula tinjingí. Eni na munduku kelku eni na-kene tapú-toku naa mulúngi lem nanga uluma eni manda naa tingí.
JOH 15:6 Unji-pola languku wendu liiku munduku kelku kene, kolemú kene pola akuma liiku máku toku tepina kalemele kene nolemú. Aku-sipako, yambu te na-kene tapú-topa naa molupa kene ulu-kaíma naa tímu lem unji-pola kulúlima telemele mele yu aku-siku tingí.
JOH 15:7 “Eni na-kene tapú-toku molku nanga ungma eninga numanumanga pípili piliiku liiku mulúngi lem ulu te ‘Teambuka!’ niku, ung te ‘Piliambuka!’ numanu piliiku, méle te mólu tombale ‘Liambuka!’ niku, aku-siku piliiku kene Tata-kene ung niku mawa tingí mele yu-ni tenjimba.
JOH 15:8 Eni na-ni “Teai.” niliu mele aima teku konjuku, nanga kongunale aima teku kunjingí kene aku-siku tingéle-ni Tatanga bili paka tunjingí kene ola pembako. Tingí mele yambuma-ni kanuku kene ‘Eni aima sika Yesos-nga lumbili andúlima molemele.’ niku piliingíko.” ⸤nirim.⸥
JOH 15:9 “Tata-ni na numanu monjulemú mele na-ni eni numanu monjuliu. Na-ni eni ‘Kamu numanu monjambu.’ niku molai.
JOH 15:10 Tata-ni nandu “Ti.” nilimú ung-manima na tepu moliáliinga yu-ni na kamu numanu monjulemú mele eni aku-siku na-ni “Teai.” niliu ung-manima piliiku liiku tíngi lem aku-siku tingéliinga na-ni eni ‘Kamu numanu monjambu.’ ningí.
JOH 15:11 ‘Na numanu sipu moliu mele eni aku-siku numanu siku numanu kapula pípili molangi.’ nimbu ung ima nimbu siker.
JOH 15:12 “Na-ni “Teai.” niliu ung-manele i-sipa mele: ‘Na-ni eni numanu monjuliu mele eni-enini anju-yandu aku-siku numanu monjangi.’ nimbu niker.
JOH 15:13 Yambu te-ni yunga pulu lelemú yambuma numanu monjupa kene eninga nimba alko topa kulunjum lem yu-ni numanu monjulemú mele olandupa, we-yambuma-ni numanu monjulemele mele mandupa.
JOH 15:14 “Na-ni enindu “Teai.” niliu ung-manima tíngi lem eni nanga pulu lelemú yambuma mulungí.
JOH 15:15 Ekupu na-ni enindu alsupu “Nanga kendemande-yima.” naa nimbu, “Nanga pulu lelemúma.” niliu. Kendemande-yambuma eninga nukuli yili-ni uluma tepa numanuna piliipa andupa molemú mele enini naa nimba silimú naa kanuku naa piliilimiláliinga ekupu enindu aku-sipu “Nanga kendemande-yima.” ni naa niliu. ⸤Yi tenga pulu lelemúma mindi yili yu andupa molemú mele nimba silimú piliilimili. Akili piliipu kene⸥ na-ni enindu “Nanga kendemande-yima.” ni naa nimbu, Tata-ni nandu nimba sirim piliirindu mele pali eni nimbu sirindeliinga na-ni eni “Nanga pulu lelemúma.” niliu.
JOH 15:16 “Eni-enini na ‘Oliunga Auliele.’ niku makó naa turing. Na-ni na-nanu eni ‘Nanga yima molangi.’ nimbu makó turundu. ‘Eni puku, “Teai.” nimbú mele teku, nanga kongunale tenjangi. Ulu-kaí tingí akuma pora naa nimba we pepa mindi pupili.’ nimbu na-ni enindu “Nangama.” nimbu eni makó topu “Na lumbili wai.” nirindu. Akiliinga, Tata-kene ung niku “Oliu Auli Yesos-nga yambuma molemulu.” niku méle te mawa tingí kene yu-ni piliipaliinga mawa tingí mélema eni sipa eninga tenjimba.
JOH 15:17 Na-ni eni ung-mani sipu kene “Eni-enini anju-yandu numanu monjai!” niliu mele niker.” ⸤nirim.⸥
JOH 15:18 “We-mana-yambuma-ni eni na lumbili anduli yima-kene numanu kis panjingí kanuku kene ‘Ui na-kene numanu kis panjiring.’ niku piliiku molai.
JOH 15:19 Eni we-yambuma-kene numanu tiluna pupili molkemelanje we-yambuma-ni ‘eni oliunga yambuma’ niku numanu monjulkemela. Akiliinga-pe eni we-yambuma-kene eni manga-bo tiluele mólu. ‘Eni ma-koleana uluma munduku kelku nanga yambuma molangi.’ nimbu makó turundeliinga we-yambuma-ni eni-kene numanu kis panjilimele.
JOH 15:20 “Na-ni eni nimbu sirindu ungma numanale-ni piliiku molai. Na-ni ui enindu nimbu mele: “Kongun tinjili yambu te-ni yunga nukuli yili ‘Mandupa molemú. Na yunga olandupale moliu.’ kapula naa nimbá.” nirindu kanili. Akiliinga, we-yambuma-ni na mindili liiku silimele mele eni kepe aku-siku mindili liiku singí. Nanga ungele piliiku liiku teng panjilimele yambuma-ni eninga ungele piliiku liiku teng panjingíko.
JOH 15:21 We-yambuma-ni na liipa mundurum yili piliiku bi naa siku kene, eni nanga bili leku kongun tinjingéliinga eni mindili liiku singí.
JOH 15:22 Na ⸤Pulu Yili-ni liipa mundurum-na⸥ yambuma molemelena ombu ung te naa nilkanje ⸤na liiku ai naa siku, liiku bulu silimele mele naa telkemelaliinga⸥ ulu-pulu-kis telemeláliinga mong naa liilkemela. Akiliinga-pe ⸤na sika urundu, ung niliu mele piliilimiláliinga⸥ “Ulu-pulu-kis telemulu mele naa piliimulú.” manda naa ningí.
JOH 15:23 Yambu te na-kene numanu kis panjilimú yambale-ni Tata-kene kepe numanu kis panjilimúko.
JOH 15:24 Kongun lupa-lupama, ui yambu te-ni ulu-tonduluma naa tirim mele na-ni eninga suku-singina ombu naa telkanje enini na liiku bulu siku ulu-pulu-kis telemele mele naa telkemela. Akiliinga-pe ulu-tondulu tirindu akuma kanuku kene kepe Tata olsulu-kene numanu kis panjilimele.
JOH 15:25 Akiliinga-pe eninga ung-mani te Pulu Yili-nga bukna molemú mele wendu ombáliinga aku tekemele. Bukna ung te molemále i-sipa mele: “Enini na-kene we numanu kis panjilimele.” nimba bukna molemú.” ⸤nirim.⸥
JOH 15:26 “Eni Liipa Tapunjupa Numanu Tondulu Munjunjuliele Tata-kene wasie molembelena pupu kene liipu mundumbu akili omba kene, nanga ulu teliu mele eni nimba simba. Liipa Tapunjupa Numanu Tondulu Munjunjuli akili yu Ung-Sikama Liipa Ora Sili Minéle, yu Tata molemúna molupa kene olemú Minéle.
JOH 15:27 Akiliinga-pe Minéle yu-ni mendepulu nanga mélemandu naa nimba simba. Eni na-kene wasie ui pulu monjupu mulurumulu mele ekupu yandupa molemuláliinga eni kepe nanga ung anju niku sili yima molemeleko.” ⸤nirim.⸥
JOH 16:1 “‘Eni na munduku kelku lu naa liangi.’ nimbu ung ima enindu ui niker.
JOH 16:2 Yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkuna yima-ni eni “Sukundu naa wai!” niku makuruku ulsu mundungí. Yambuma-ni ‘Pulu Yili-nga kongunale tenjamili.’ niku eni nanga lumbili anduli yima toku kunjingí enale sika wendu ombáko.
JOH 16:3 Tata-kene olsu pilíí naa piliilimiláliinga yambuma-ni eni-kene aku-siku teku kis-singí.
JOH 16:4 “Akiliinga-pe ‘Ulu akuma tingí enale wendu ombá kene eni ‘Apa, yambuma-ni oliu i-siku tingí enale Yesos-ni “penga wendu ombá” nimba ui lip-lipi turum enale ya sika i wendu okum lam.’ niku piliiku molangi.’ nimbu kene penga ombá eni mindili nungí mele, ekupu ui lip-lipi topu niker. Na eni-kene wasie ui mulurundaliinga eni nimbu naa sirindu.
JOH 16:5 Akiliinga-pe na ui mana mania liipa mundurum ⸤yi⸥li molemúna pumbu tekeraliinga ekupu ui naa pupu kene enindu nimbu lip-lipi topu siker. “ “Na ekupu pumbu teker.” niker akiliinga-pe aku nikereliinga eninga yi te-ni “Nu tena pukunuye?” niku naa walsiku piliikimili.
JOH 16:6 ‘ “Na pumbu teker.” nikereliinga eninga numanuna sukundu memi kumu pímu-na piliikuliinga aima kondu kolku kene aku naa walsiku piliikimili.’ nimbu piliiker.
JOH 16:7 Akiliinga-pe na pumbaliinga ‘Yu-kene wasie alsupu tapú-topu naa molomulú lem.’ niku kene eni na kondu naa kolai. Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Na pumbaliinga eni liipu tapunjumbu. Na naa pundu lem eni Liipa Tapunjupa Numanu Tondulu Mundunjuliele naa ombá. Akiliinga-pe pundu lem na-ni yandu eni mulungína yu liipu mundumbundu pumbu.” niker.
JOH 16:8 “Yu yandu omba kene, ulu-pulu-kismanga mindili silimelaliinga pulele kene numanuna ulu-pulu-kis te naa pepa numanu sumbi-sílieliinga pulele kene koteliinga pulele kene nimba sumbi-sipa, yambuma-ni ulu kanumanga puluma niku piliiku sundulimele mele yu-ni liipa ora sipa nimbá.
JOH 16:9 Na Pulu Yili-nga Málale molupu, yu-ni na liipa mundurum-na mana mania urundu mele piliiku kene yambuma-ni na liiku su siring ulu kanili yu ulu-pulu-kismanga pali pulele Minéle-ni nimba liipa ora sipa;
JOH 16:10 Pulu Yili kanupa kaí piliilimú ulu-pulu kaíma liipa ora simbandu na Tata molemúna pumbale alsuku naa kaningéliinga na ulu-pulu-kis te naa tepu, te numanuna naa pepa numanu sumbi-sipa pípili mulurundu mele moliále liipa ora sipa;
JOH 16:11 ‘Koteliinga pulele liipu ora sambu.’ nimba ya ma-koleale nokulemú yi-nuim ⸤Seten⸥ mongu liirimeliinga Pulu Yili-ni kórunga ‘Kot nimba wendu ombá kene yu kamu mindili simbu.’ nimba, nimba panjurum mele liipa ora simbako.
JOH 16:12 “Na-ni enindu ung nimbú pulele we pelemú, akiliinga-pe ekupu nilkanje eni mindili siku piliilkimila.
JOH 16:13 Akiliinga-pe Minéle, yu sika-ungmanga pulele, yu omba kene, yu-ni ung-sikama pali ‘Piliiku konjangi.’ nimba akuma eni nimba simba. Yu-ni yu-yunu numanale-ni piliimba mele naa nimba simba. ⸤Pulu Yili-ni yundu nimba simba⸥ ungma kumele-ni piliipa kene nimba simba. Ulu penga wendu ombá ulumanga ui nimba simbako.
JOH 16:14 Na teliu mele kepe moliu mele kepe niliu mele kepe méle akumanga yu-ni piliipaliinga yandu eni nimba simba kene aku-sipa nanga bili paka tonjumba.
JOH 16:15 Tatanga mélema pali nangaliinga piliipu kene na-ni ‘Minéle-ni nanga mélemanga piliipa yandu eni nimba simba.’ niker.” ⸤nirim.⸥
JOH 16:16 “Nondopa eni na naa kanungí. Penga nondupa alsuku na kanungí.” nirim.
JOH 16:17 Yu lumbili anduli yi mare eni-enini anju-yandu tombulku kene niku mele: “Oliundu nikemale nambulka ung te nimba kene nikem-nje? “Nondopa eni na naa kanungí. Penga alsuku nondupa na kanungí.” nimba, “Na Tata molemúna pumbaliinga aku temba.” nikem, akili nambulka ung te nimbándu nikem-nje?
JOH 16:18 Yu “nondupa” nikemale nambulka nimbándu “nondupa” nikem-nje? Oliu naa piliikumulu.” niku muluring.
JOH 16:19 Enini yundu ‘Walsipu piliamili.’ niku numanale-ni piliiring kene Yesos yu-ni piliipaliinga, yu-ni eninindu nimba mele: “Eni anju-yandu tombulku nikimili akili na-ni nindu mele eni na walsiku piliingíndu nikimeleye? “Na nondupa eni na naa kanungí. Penga nondupa alsuku na kanungí.” nindu kanilindu nikimeleye?
JOH 16:20 Na-ni eni aima sika nimbu siker: “⸤Na-kene ulu wendu ombáliinga⸥ eni kola teku kondu kulungí. Akiliinga-pe we-yambuma numanu singí. Na lumbili andúlima eni ui kamelena mindili temba akiliinga-pe kelku na kanuku kene alowa teku numanu singí.” niker.
JOH 16:21 “Ambu te yu kangambula membá enale nondupa wendu olemú kene yu mini tolemú kene mindili nomba perelemú. Akiliinga-pe kangambulale memba kene yu ui buni tipili molemú mele apera sipa yambu kona te mana molumbandu wendu olemú-na yu alowa tepa numanu silimú.
JOH 16:22 Eni aku-sipako. Ambuma-ni kangambula mingíndu mindili nolemele aku-siku mele “Na eni mundupu kelepu pumbu.” nikereliinga eni ekupu kamelena mindili tipili molemele. Akiliinga-pe ambu te-ni kangambula kamu memba kene alsupa numanu silimú mele na-ni eni kelepu kanombu kene eni numanu singíko. Kanu-kene eni numanu siku mulungélendu yambu te-ni eni numanu naa sangi ulu te kapula naa tingí.
JOH 16:23 “Kanu-kene na pumbaliinga Minéle ombáliinga ung nikerumanga puluma piliiku kene eni na ung te alsuku walsui naa walsingí. Na-ni enindu aima sika nimbu siker: “Tatandu méle te mola ung te mola ulu te ‘Mawa teamili.’ niku kene, na-ni eninga nimbu tenjimbaliinga ‘Nanga yambuma molemulu.’ niku mawa tingí kene Tata-ni mawa teku walsingí mélema eni simba.” niker.
JOH 16:24 Ui eni nanga bili leku méle te mawa naa tiring. Mawa teai. Pe eni numanu aima kapula singíndu liingí.” ⸤nirim.⸥
JOH 16:25 “Na lumbili andúlima, na-ni eni ungma nimbu simbundu taki-taki ung-eku mindi toliu. Akiliinga-pe walse penga na-ni enindu aku-sipu naa nimbú. Nanga Tata-ni ulu telemúma na-ni sumbi-sipu nimbu simbu.
JOH 16:26 Ena akiliinga nanga bili leku mawa tingí. Kanu-kene ‘Na-ni Tatandu eninga nimbu mawa tenjimbu.’ ni naa niker,
JOH 16:27 mólu. Eni na numanu monjuku, na Pulu Yili-kene molupulu kene ya ma-koleana urundele eni ‘Sika aku tirim.’ niku tondulu munduku piliilimiléliinga Tata-ni eni numanu monjulemáliinga eni-enini yu mawa tingí mele yu-yunu piliimba.
JOH 16:28 Ui na Tata mulurumna molupu kene ma-koleana mania urundu. Pe ekupu kelepu ma-koleana mundupu kelepu Tata molemúna pumbu.” nirim.
JOH 16:29 Yu lumbili andúlima-ni niku mele: “A, ekupu ung-eku naa tokunu sumbi-siku mindi nikinele oliu piliikumulu.
JOH 16:30 Nu uluma pali piliiku kongnjullu. Méle te nu naa piliillále yambu te-ni nu nimba simba méle manda mólu. Oliu aku-sipu piliipu kene ‘Nu Pulu Yili-kene wasie molkulu kene mana mania urunu.’ nimbu tondulu mundupu piliikumulu.” niring.
JOH 16:31 ⸤Enini aku-siku niring kene piliipaliinga⸥ Yesos-ni eninindu nimba mele: “⸤Na Pulu Yili-kene wasie molupulu kene mana mania urundele⸥ eni ekupu ‘Sika aku tirim.’ niku kamu piliikimilinje?
JOH 16:32 Piliai. Ena te wendu ombá, ⸤sika⸥ ena kanili kórunga wendu um, ena kaniliinga yambu lupama-ni eni toku bulu-bale singí. Kanu-kene ‘Na-nanu molambu.’ niku na munduku kelku eni-enini lupa-lupa eninga lku-kolea pungí. Akiliinga-pe Tata-kene wasie tapú-topulu molembuláliinga na-nanu naa moliu, mólu.
JOH 16:33 “Eni ‘Na tondulu munduku piliiku kene numanu waengu siku molangi.’ nimbu ekupu sumbulsuli eni-kene molupu kene ung ima na-ni enindu nimbu siker. Ma-koleana eni buni tepa mong pulele ola olemú. Akiliinga-pe mana-yambuma tondulu pulimelé akili laye tondulu naa pelemú, na aima ola-kilia, na aima tondulu pelemú. Aku teliáliinga piliiku kene eninga numanukundu tondulu pupili molai.” nirim.
JOH 17:1 Yesos-ni yu lumbili anduli yimandu ung akuma nimba pora sipa kene, mulú-koleana olandu-sipa kanupa kene nimba mele: “Tata, na-ni tembu mele nu-ni niku panjirinu enale wendu okum. Nu-ni yambu sirinu yambuma eninindu pali na-ni ‘ ‘Kona molku mindi pangi.’ nipili.’ nikunu, na-ni ma-koleana yambuma pali ‘Nukupili.’ nikunu, nunga Marena namba sirineliinga nunga bili ‘Ola pípili.’ nikunu nunga Marenanga bili paka tunjuyo.
JOH 17:3 “Kona molku mindi pungí akili i-sipa mele: ‘Nu tiluele mindi sika Pulu Yili.’ niku piliiku, ‘Na nu-ni ‘yambuma nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nikunu makó tokunu kene na liiku mundurunu yi-nuim Kraisele.’ niku piliiku, olsu-kene wasie tapú-toku molemele mulungí yambuma kona molku mindi pungí.
JOH 17:4 Nu-ni kongun na sirinu kanili tepu pora síndele-ni nunga bili paka tunjundu.
JOH 17:5 Tata, ma-koleale wendu naa upili nu-kene wasie molambili na bi ola molupa tondulu pupili mulurundu kanu-mele ‘Ekupu na-kene wasie kelepu molambili.’ nikunu ui mulurundu mele ‘Kelepu na aku-sipa bi ola pepa tondulu pupili wasie molambili.’ nikunu ti.” ⸤nirim.⸥
JOH 17:6 “Ma-koleana-yambumanga yi mare nu-ni sirinuma eninindu nu tondulu pullu mele kene, aima olandupa mollu mele kene, nimbu para sirindu. Ui enini nunga yima muluring, penga na sirinu. Enini nunga ungele piliiku liiku teku muluring mele molemele.
JOH 17:7 Nu-ni nandu nirinu ungma na-ni eninindu nimbu sirindu kene, enini ung kanuma piliiku liiku kene nu mulurununa na molupu kene urundu akili piliiku kongnjuku kene ‘Nu-ni na sika mana liiku mundurunu.’ niku tondulu munduku piliiku kene aku-siku teku muluring-na ekupu mélema nu-ni na sirinu mélema pali nu molluna wendu olemú enini piliilimili.
JOH 17:9 “Eninga nimbu nu-kene popu topu ung nimbu mawa tenjiker. We-mana-yambumanga nu-kene ung naa nimbú, mólu. Nu-ni sirinu yima nunga yima molemeláliinga na eninga mendepulu nu-kene ung nimbu mawa tenjiker.
JOH 17:10 Nanga mélema pali nunga, nunga mélema pali nanga. Nu-ni sirinu yima enini molku konjulemelále-ni nanga bili ola pelemú.
JOH 17:11 Ekupu na nu molluna okuraliinga na mana-yambuma-kene wasie naa molemulu mele tekem. Akiliinga-pe yima enini ma-koleana-yambuma-kene molemele mele mulungí. “Tata Kake Tiliele, na nu mulunina ombú kene na sirinu lumbili andúlima eni-enini mana-yambuma-kene wasie mulungí kene ‘Olsu yambu tiluele mele molupu numanu tiluna pupili molembulu kanu-mele na sirinu lumbili andúlima enini aku-siku yambu tiluele mele molku numanu tiluna pupili molangi.’ nikunu nunga tondulu na sirinu akili-ni enini nukui.
JOH 17:12 Na enini-kene wasie mulurumulu kene nunga tondulu na sirinu akili-ni na-ni enini ‘ulu te naa tipili.’ nimbu nukurundu. Na-ni enini tápu tirindu kene te ulsu pupa yambuma mindili nungí koleana pulimú kupulanum-na naa purum. Yi tiluele mindi, nunga buk tunjuring ung te wendu ombándu yambuma mindili nungí koleana pumba telemú yili mindi ulsu molupa mindili nombá koleana pulimú.
JOH 17:13 “Ekupu nu molluna okuraliinga na numanu lakuku sipu moliu ‘Aku-mele enini aku-siku numanu kaí panjiku molangi.’ nimbu ui na olandu naa ombu kene ya ma-koleana molupu ung ima niker.
JOH 17:14 Nunga ungele enini sipu pora sirindu. Na ya ma-kolealiinga yi te mólu, aku-siku enini ma-kolealiinga yima móluko. Olsunga yima molku olsunga ung-manima piliiku liiku telemeláliinga mana-uluma mendepulu piliiku telemele yambuma-ni enini numanu kis panjiku enini-kene ele-tu yambuma molemele.
JOH 17:15 ‘Enini ma-koleana wendu lii.’ nimbu mawa naa teker. Akiliinga-pe ‘ ‘⸤Ya ma-koleana olsunga kongun tenjiku mulungí kene⸥ ulu-kismanga pali ulu-pulele molemú ⸤kur⸥ale-ni enini kundi topa tepa kis naa sipili.’ nikunu nukui.’ nimbu eninga nimbu mawa tenjiker.
JOH 17:16 Na ma-kolealiinga yili naa moliu mele enini ma-kolealiinga yima naa-ko molemele.
JOH 17:17 “‘Ung-sikale-ni enini nunga yi mendepulu molku yi kake tílima molangi.’ niku tiyo. Nunga ungele ung-sikale.
JOH 17:18 Nu-ni na ma-koleana liiku mundurunu mele na-ni enini ma-koleana liipu mundurunduko.
JOH 17:19 ‘Enini numanu kake tipili molku nunga niku mendepulu molangi.’ nimbu na ‘numanu kake tipili nunga nimbu mendepulu molambu.’ nimbu moliu.” ⸤nirim.⸥
JOH 17:20 “Tata, na-ni nanga lumbili andúlimanga mendepulu mawa naa tenjiker. Penga enini ung niku singí yambuma ‘Na sika nunga Málu ya ma-koleana liiku mundurunu.’ niku tondulu munduku piliingí yambumanga kepe popu topu mawa tenjiker. ‘Nu nanga numanuna mollu, na nunga numanuna moliu mele aku-siku yambu kanuma pali yambu tiluele mele numanu tiluna pupili molangi.’ nimbu aku-sipu eninga mawa tenjiker. ‘Ma-koleamanga yambuma-ni pali ‘Nu-ni na liiku mundurunu-na urundu.’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimbu ‘Yambu kanuma olsu-kene yambu tiluele mele numanu tiluna pupili molamili.’ nimbu aku-sipu mawa tenjiker.
JOH 17:22 Nu-ni nanga ‘Bili ola pípili.’ niku sirinu ulele na-ni enini sirindu. Akili ‘Olsu numanu tiluna pupili molembulu mele enini aku-siku numanu tiluna pupili molangi.’ nimbu enini sirindu.
JOH 17:23 ‘Enini aima kamu numanu tiluna pupili molangi.’ nimbu aku-sipu “Nu nanga numanuna mollu mele na eninga numanumanga molambu.” nimbu mawa tenjiker. Na numanu monjullu mele nanga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma aku-siku numanu monjullu mele kepe ‘nu-ni na liiku mundurunu mele kepe, ma-koleamanga pali yambuma-ni piliangi.’ nimbu na-ni aku-sipu nu mawa tepu ‘Enini aima kamu numanu tiluna pupili molangi.’ niker.
JOH 17:24 “Tata, ‘nu-ni na yambu sirinuma na molumbuna wasie molupu, male ui naa teambili na numanu monjukunu kene ‘nanga bili ola pepa talang pupa tondulu pupili.’ niku sirinu akili kanangi.’ nimbu piliiker.
JOH 17:25 “Tata Sumbi-Niliele, sika we-mana-yambuma-ni nu naa kanolemele akiliinga-pe na-ni nu kanoliu, yambu nanga ungele piliiku liilimelema-ni ‘Nu-ni na liiku mundurunu-na urundu.’ niku piliilimili.
JOH 17:26 Na-ni nu mollu mele enini nimbu sirindu. Penga nimbu sipuko molumbu. ‘Nu-ni na numanu monjullu mele eni-enini aku-siku anju-yandu numanu monjangiko. Na eninga numanuna molambuko.’ nimbu aku-sipu nimbu síli-síli tepu molumbu.” nimba Yesos-ni Pulu Yili-kene aku-sipa popu topa nirim.
JOH 18:1 Yesos aku-sipa Pulu Yili-kene nimba pora sipa kene, ⸤sumbulu tupili⸥ yu kene yu lumbili anduli yima kene kolea akili munduku kelku no Kitron nekendu unji-ollip punie te lirimna suku puring.
JOH 18:2 ⸤Sumbulsuli unji-ollip punie kaniliinga Yesos taki-taki yu lumbili anduli yima wasie puring kilia⸥ Judas-Iskeriot enini punie akuna taki-taki puring mele piliirim. Judas yu Yesos penga liipa Yesos yunga ele-tu yima sirim yi kanili.
JOH 18:3 Kanu-kene Judas-ni ⸤‘Yesos akuna wasie taki-taki pupu molemuláliinga yu akuna molumba.’ nimba piliipaliinga,⸥ akuna urum. Yu ami-yi-talape te kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Perisi-yima kene yi-auli kanuma-ni liiku munduring ele-yi mare kene akuna memba urum. Enini kamaye kanduku meku, tepi-llamema kanduku meku, ele tili mélema meku uring.
JOH 18:4 Yesos-ni yu-kene nondupa tingí mele piliipaliinga, enini ‘Yesos ka sangi.’ nirim yi Judas wasie uringina Yesos yu anju pupa enini walsipa piliipa kene nimba mele: “Eni nae korokumeleye?” nirim. Enini pundu toku yundu niku mele: “Kolea Nasaret yi Yesos korokumulu.” niring. Yesos-ni “Yi akili na.” nirim.
JOH 18:6 Yesos-ni “Yi akili na.” nirim kene enini anju bulu mini-mini puku kene bau niku piring.
JOH 18:7 Yu-ni alsupa enini walsipa piliipa kene nimba mele: “Eni nae korokumeleye?” nirim. Enini “Nasaret yi Yesos korokumulu.” niring.
JOH 18:8 Yesos-ni nimba mele: “ “Yi akili na.” nindu kanili. Eni na kurúngi lem na-kene wasie molemulu yima ka naa siku ‘Yandu pangi.’ niai.” nirim.
JOH 18:9 Yesos penga temba mele ui nirim mele ‘Aima sika aku tipili.’ nimba aku-sipa ele-túmandu “Nanga yima naa ambolku “Anju pangi.” niai.” nirim. Yu-ni ui Pulu Yili-ndu nimba mele: “Nu-ni na sirinu yimanga te ulsu pupa mindili nungí kupulanum-na naa pumu, enini pali nokupu kunjurundu.” nirim, ung kaniliinga penga sika te molupa kis naa sirim.
JOH 18:10 Kanu-kene Saimon-Pita-ni yunga lu-koyale kulu topa wendu liipa Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupaliinga kendemande-yi te topa yunga kum bokundu topa laká linjirim, kum akili wendu urum. Kendemande-yi kaniliinga bili Malkas.
JOH 18:11 Yesos-ni Pita-ndu nimba mele: “Nunga lu-koyale kelkunu laliui! Na Tata-ni “Mindili nani.” nirim mele naa nombúye?” nirim.
JOH 18:12 Kanu-kene ami-yima kene eninga nukuli yili kene Juda-yambumanga ele-yima kene enini Yesos ambolku liiku ka siku meku puring.
JOH 18:13 ⸤Yesos ka siku kene⸥ ui-pulu-pulu Anas mulurumna meku puring. Anas yu Kayapas-nga ambaliinga lapale, yunga kolepa. Kayapas yu punie kaniliinga Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale mulurum.
JOH 18:14 Yi te-ni Juda yi-aulimandu ui nimba mele: “Yi te yambumanga pali alko topa kolunjumba kene kapula.” nirim kanili Kayapas yu-ni nirim.
JOH 18:15 Saimon-Pita kene Yesos lumbili anduli yi te kene Yesos lumbili punglí puringli. Lumbili anduli yi kanili Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale-ni kanupa bi sirim-na, yi-auli olandupa kaniliinga lkuna yambu máku turing koleana sukundu Yesos meku puringna yu sumbi-sipa purum
JOH 18:16 akiliinga-pe Pita we-yambuma máku turing lku keri-puluna ulsu we nokupa angiliirim. Akiliinga Yesos lumbili anduli yi te mulurum kanili kelepa yandu omba kendemande-ambu lku keri-puléle nukurumelendu “Pita sukundu upili.” nimba mawa tepa kene Pita liipa memba sukundu purum.
JOH 18:17 Keri-pulu nukurum ambu kanili-ni Pita-ndu nimba mele: “Nu ne-yilinga lumbili anduli yi te-nje?” nirim. Pita-ni “Akili na mólu!” nirim.
JOH 18:18 Sumbulsuli alí tirim-na kongun tili kendemande-yambuma kene ele-yima kene tepi kalku kene liiku poku teku piliiku angiliiring. Pita wasie enini-kene tepi piliipa angiliirim.
JOH 18:19 Pita kene yambuma kene aku-siku molangi Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale-ni Yesos lumbili anduli yima kene yu-ni yambuma ung-bo tunjupa mani sirim mele kene akuma Yesos walsipa piliirim.
JOH 18:20 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na mokeringa molupu yambuma ung-bo tonjuliu. ⸤Pulu Yili popu toku kalemele⸥ lku-tembollale kene, yambuma máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkuma kene Juda-yambuma pali máku tolemele lku akumanga ung-bo tonjupu mani siliu. Mo topu kiyang nimbu ung te naa niliu.
JOH 18:21 Aku teliu-na nu-ni na ung niliále nambimuna walsikinuye? Nanga ung piliilimili yambumandu walsikunu pilíí. Niliu mele yambu akuma piliiku molemele.” nirim.
JOH 18:22 Yesos-ni aku nirim kene yu nukuring yi te yu-kene nondupa angiliirimele-ni yu kumbi-kerina lkarauwa-ni topa kene nimba mele: “Nu aku-sikunu Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupalendu pundu tokunu nikinele kapulaye?” nirim.
JOH 18:23 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni ung níndeliinga te nimbu kis-sindu lem ung kis nindu akili nikunu para si. Mola sika-ung te nindu lem nu-ni na nambimuna tokunuye?” nirim.
JOH 18:24 Kanu-kene yu ka turing akili we pípili Anas-ni “Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupa Kayapas molemúna meku pai.” nimba liipa mundurum.
JOH 18:25 Saimon-Pita tepi piliipa angiliirim-na enini yundu niku mele: “Nu ne yilinga lumbili anduli yi te-nje?” niring. Yu-ni pundu topa ⸤gólu topa⸥ nimba mele: “Akili na mólu.” nirim.
JOH 18:26 Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupaliinga kendemande-yi te, yi kanili kene Pita-ni kum kari lirim yili kene pulu lirim kanili-ni Pita-ndu nimba mele: “Nu ne-yili kene unji-ollip punie lelemú koleana wasie mulúngli kanundu kanili sikaye?” nirim.
JOH 18:27 Pita-ni kelepa ⸤wale yupuku-sipa⸥ “Mólu.” nirim. Aku tirim kene kera-kulla ko pulu monjupa turum.
JOH 18:28 ⸤Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupa Kayapas kene Juda-yambumanga kanjoll-yima pali kene enini Kayapas-nga lkuna Yesos kot tenjiku piliiku pora siku kene,⸥ Judamanga yi-aulima Kayapas munduku kelku enini nukurum Rom gapman-yilinga lkuna Yesos meku puring. Kolea tangumba muni lirim kene akuna meku puring. Meku puku kene enini Juda-yambumanga ung-mani te pirimele piliiku kene ‘Oliu Rom-yambu tenga lkuna pumulú kene kalaru mele molumba akiliinga Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliilimulu enaliinga kung-sipsip walú kapula naa nomulú.’ niku piliiku kene enini lkuna lkundu naa puring.
JOH 18:29 Enini pena lku-keri-puluna angiliiring kilia kanupa kene enini angiliiringina Rom-gapman yi-nuim Paillet-ni pena omba eninindu walsipa kene nimba mele: “Eni yi ili ulu te nambulka lawa tímu-na kot tenjikimeleye?” nirim.
JOH 18:30 Enini pundu toku niku mele: “Yu mong naa liilkanje nu mulununa naa membu ombu silkimela.” niring.
JOH 18:31 Paillet-ni nimba mele: “Yu yandu meku puku kene eni-enini eninga ung-mani pelemúma-ni nilimú mele piliiku kene yu kot tenjiku buni singí mele eni-enini piliiku sai.” nirim. Juda-⸤yambumanga yi-auli⸥ma-ni niku mele: “Aku telkumulaliinga-pe Rom-gapmanale-ni oliu ung-mani sipa kene nimba mele: “Oliu we-yambuma-ni yambu te toku kunju naa konjai.” nilimú kanili.” niring. Aku niringeliinga Yesos-ni yu kolumba mele ui nimba sirim aku-sipa sika kolumbandu enini yu-ni nirim mele naa piliiku kene we eni-enini piliiku kene “Yu kulupili.” niku yu Paillet mulurumna meku uring. Yesos-ni “‘Na kolambu.’ niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjingí.” ui nirim mele ⸤Rom-gapmanale-ni mendepolu mong liiring yambuma aku-sipa topa kunjurum, Juda-yambuma-ni aku-siku kapula naa tiring⸥.
JOH 18:33 Juda yi-aulima-ni niring mele piliipaliinga, Paillet alsupa lku-aulina sukundu pupa Yesos-ndu “Ui.” nimba kene yundu walsipa nimba mele: “Nu Juda-yambumanga yi nuim kingele molluye?” nirim.
JOH 18:34 Yesos-ni pundu topa walsipa kene nimba mele: “Nu-ni nu-nunu piliikunu kene ung akili nikinunje mola nandu yambu lupama-ni nu niku síngi-na piliikunu kene akili nikinuye?” nirim.
JOH 18:35 Paillet-ni pundu topa nimba mele: “Na ‘Juda-yi te.’ niku piliikunu kene aku-siku walsikinuye? Nunga yambuma kene nunga Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene akuma-ni nu na mulunduna meku úngi. Nu nambulka tinu-na liiku meku úngiye?” nirim.
JOH 18:36 Yesos-ni nimba mele: “Na ya ma-koleana yi nuim kingele molupu mana-yambuma nokumbu mele mólu. Sika ma-koleana yi nuim kingele molkanje nanga yambu-talapema-ni na “Juda-yambuma-ni ka naa sangi.” niku ele telkemela. Akiliinga-pe na ma-koleana yi nuim kingele mólu.” nirim.
JOH 18:37 Paillet-ni nimba mele: “Aku lem nu aima sika yi nuim king te lam. Sika nikerye?” nirim. Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Sika. Pulu Yili-ni ‘Na kingele mulupili meai.’ nirim-na miringko. ‘Yambuma ung-sikama piliangi.’ nimbu ma-koleana urunduko. Yambu ‘ung-sikama’ waka kolku kene ‘piliamili.’ nilimele yambuma-ni na piliilimili.” nirim.
JOH 18:38 Paillet-ni ⸤ung-taka tonjupa kene⸥ nimba mele: “Ung-sika te pelemúye? Te naa pelemú.” nirim. Aku nimba kene yu alsupa Juda-yima angiliiringina pena pupa kene nimba mele: “Yu mindili simbaliinga lawa te tímu nimbu naa piliiker. Yu-ni ulu te tepa kis naa sim.” nirim.
JOH 18:39 Paillet-ni ⸤Yesos ulu te naa tepa kis-sirim nimba piliipa kene ‘Naa kulupili.’ nimba piliipaliinga⸥ Juda-yimandu nimba mele: “Eni kene na kene telemulu ulu-pulu pelemále piliipu kene teambu. Punie tenga-tenga, eni Juda-yambuma-ni eninga anda-kolepalima kolea Isip muluring kene Pulu Yili-ni enini Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliingíndu keri-langi nuring enama wendu olemú kene eni ka-lkuna pirim yi te bi leku ‘Wendu liikunu mundui.’ niku mawa telemele kene na-ni yi kanili wendu liipu eni siliu. Akiliinga, ekupu ena kanili wendu okumaliinga ‘Juda-yambumanga yi nuim kingele wendu liipu eni sambu.’ niku piliikimiliye?” nirim.
JOH 18:40 Akiliinga-pe enini anju tondulu munduku kene niku mele: “Yi akili aima mólu. Barapas wendu liikunu si!” niring. (Barapas yu Rom-gapman-kene ele tirimeliinga ka siring yili kanili.)
JOH 19:1 Aku niringeliinga piliipaliinga Paillet-ni Yesos liipa Rom ami-yimandu “Ka-pulsa-ni tai.” nirim.
JOH 19:2 Aku teku kene enini yu ung-taka tonjuku ⸤‘Yu “Yi nuim kingele moliu.” nímeliinga yu yi nuim king mele mulupili.’ niku⸥ mulumbale kunduli kaí te yunga pakunjuku, unji-ka ko-ko mululi te liiku mulkapiye teku ‘Yi nuim kingeliinga wanie-kraonele.’ niku pengína mere mundunjuku,
JOH 19:3 yu angiliirimna puku “Juda-yambumanga kingele, nu akuna angiliikunuye?” ni-pui-upui teku, yu kumbi-kerina lkarauwa-ni turing.
JOH 19:4 Paillet-ni alsupa pena omba kene Juda-yimandu nimba mele: “Kanai! ‘Yu mong te naa líímeliinga piliipu kene yu kapula tombu mele mólu.’ nimbu kene ‘Piliangi.’ nimbu eni molemelena yu membu okur.” nirim.
JOH 19:5 Kanu-kene Yesos ka ko-ko mululi te-ni tiring wanie-kraon melale kene wale-pakuli kunduliele pakupa wendu urum kene Paillet-ni eninindu nimba mele: “Yili i okum kanai!” nirim.
JOH 19:6 Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene eninga kendemande-ele-yima kene enini Yesos koela pena urum kanuku kene sumbi-siku niku mele: “Kulupili, unji-perana ola ⸤toku⸥ ku tokunu panjui! Kulupili, unji-perana ola ⸤toku⸥ ku tokunu panjui!” niring. Akiliinga-pe Paillet-ni nimba mele: “Na mólu. Na yu mong líímeliinga topu konjumbu mele naa piliikereliinga eni yu meku puku unji-perana ola ⸤toku⸥ ku tai!” nirim.
JOH 19:7 Juda-yambumanga yi-aulima-ni niku mele: “Oliunga ung-mani te pelemále-ni nimba mele: ‘Yambu te-ni Pulu Yili-nga bili lepa ung-taka tunjum lem yambu kanili kulupili toku konjai.’ nilimú, ung-mani akili piliipuliinga yu-ni “Pulu Yili-nga Málale moliu.” nímeliinga piliipu kene ‘Kulupili.’ nimbu piliikumulu.” niring.
JOH 19:8 Enini “Yu “Pulu Yili-nga Málale moliu.” nirim.” niringeliinga Paillet-ni piliipa kene yu aima kamu mini-wale mundupa kene,
JOH 19:9 kelepa lku-aulina sukundu pupaliinga Yesos-ndu walsipa kene nimba mele: “Nu tena molkunu urunuye?” nirim, akiliinga-pe Yesos-ni yundu pundu topa ung te naa nirim.
JOH 19:10 Ung te naa nirim-na Paillet-ni yunundu nimba mele: “Nandu ‘Ung te naa nimbú.’ niku piliikunuye? Nanga tondulu pelemále-ni “Nu we pui.” manda nimbúko; “Nu kolani unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toko panjai.” manda nimbúko. Aku niker ungele naa piliikunuye?” nirim.
JOH 19:11 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “Nunga tondulu pelemále-ni na ulu te manda naa telkena. Olandupa Molemú Yili-ni ‘Nu-ni na-kene teani.’ nimbá mele mindi tiní. Akiliinga, nu-ni na-kene tiní mele ulu-pulu-kis kelú mele tiní. Yi na ‘Kolambu.’ nimba memba omba nu símu yilinga ulu-pulu-kis akili auliele.” nirim.
JOH 19:12 Yesos-ni aku nirimele piliipaliinga Paillet-ni Yesos yu “We pupili.” nimbá kupulanum te kururum, akiliinga-pe Judama-ni tondulu munduku ni-pui-upui teku kene niku mele: “ “Na yi nuim king te moliu.” nilimú yi te Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisa-kene ele-túli molemú-na “King te moliu.” nilimú yi akili nu-ni “We pupili.” ninu lem aku-sikunu tinéliinga ⸤nu Yi Sisale-nga ele-tu yi te liiku tapunjunéliinga⸥ nu-kene Yi Sisale-kene pulu naa lelemú.” niring.
JOH 19:13 Aku niring piliipaliinga Paillet-ni Yesos memba pena omba, kolea te akilindu ‘ku-polale’ niring akuna pupa kot piliimba kongunale mania molupa tirim poluna pupa mania mulurum. (Ku-polalendu Juda-yambumanga ungna ‘Gapata’ niring.)
JOH 19:14 Kot akili tinjiring enale yu ekupu mele. Opali ipulam-ui Pulu Yili-ni Juda-yambumanga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum mele piliiku kung sipsip-walále nungí enale wendu ombá. ⸤Kóru mulungí ena akili⸥ wendu ombále piliikuliinga ekupu mele Juda-yambuma-ni langi nungíma liiku undu-undu siring enale, ena kaniliinga enale omba ai-tangili mele, Paillet-kene Yesos kot tinjiring. Paillet kot piliimba poluna omba mania molupa kene, Juda-yimandu nimba mele: “Eninga yi nuim kingele kanai!” nirim.
JOH 19:15 Akiliinga-pe enini tondulu munduku niku mele: “ “Kulupili.” niyo! “Kulupili.” niyo! Unji-perana ola ⸤toku⸥ ku tokunu panjui!” niring. Paillet-ni walsipa kene nimba mele: “‘ ‘Eninga yi nuim kingele kulupili.’ nimbu unji-perana ola ⸤topu⸥ ku topu panjambu.’ niku piliiku kene nikimeleye?” nirim. Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni pundu toku niku mele: “Oliunga yi nuim kingele te-lupa naa molemú. Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale mendepolu.” niring.
JOH 19:16 Kanu-kene Paillet-ni kamu nimba mele: “Kapula, ‘Unji-perana kulupili.’ niku meku puku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panji-pai.” nirim. Paillet-ni aku-sipa nirim kene Rom ami-yima-ni yu ambolku liiku meku puku kene
JOH 19:17 yu unji-pera te siring, akili yu-yunu memba Jerusallem ulsu purum. Yesos unji-pera siringele memba pupili enini Jerusallem munduku kelku ‘Kolea Pengí-Ombele’ nílina meku puring. (‘Kolea Pengí-Ombele’ kanilindu Juda-yambumanga ungna ‘Golkota’ niring.)
JOH 19:18 Kolea akuna Yesos ⸤kona mulupili⸥ unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring. Yi tale-kene wasie unji-pera tálenga ⸤toku⸥ ku toku panjiku kene, te ekendunga ola angnjiku, te ekendunga ola angnjiku, Yesos suku-singina ola angnjiring.
JOH 19:19 Paillet-ni “Yesos-nga unji-perana ola bi te toku monjai.” nirim mele toku munjuringko. Akili i-sipa mele: KOLEA NASARET TAON YI YESOS, JUDA-YAMBUMANGA YI NUIM KINGELE niku bi toku munjuring.
JOH 19:20 Yesos unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring koleale Jerusallem nondupa lirim, unji-perana ola bi turingima Juda-yambumanga ungna kene ⸤Rom-yambumanga⸥ LLatin-ungna kene Grik-ungna kene, ung lupa-lupa yupuku akumanga niku bi toku munjuring mulurumeliinga bi akuma Juda-yambu pulele-ni kanuring.
JOH 19:21 Juda-yambumanga Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima-ni bi kanuma kanuku kis piliikuliinga Paillet-ndu puku kene niku mele: “Nu-ni “Judamanga yi nuim kingele” nikunu “Akili bi tai.” ninu kanili kapula naa tekem. ⸤Yu oliunga kingele mólu akiliinga⸥ ‘Yi akili-ni “Na Judamanga kingele moliu.” yu-yunu nim.’ “Aku-siku bi tai.” ni.” niring.
JOH 19:22 Paillet-ni pundu topa nimba mele: “Na-ni bi “Toku monjai.” nindu ung akili papu túngi. Alsupu ung te naa nimbú. Ui túngi ung akili mulupili.” nirim.
JOH 19:23 Ami-yima-ni Yesos unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiku pora siku kene, yunga mulumbale ⸤posuku nusuringma⸥ liiku, enini yi angere liingí mele moke teku liiring. Aku teku kene wale tilu mindi sukundu pakurumele we lirim. Akili suku-singi tenga tambulu naa tambulku we suluele tiring kilia
JOH 19:24 ami-yima-ni niku mele: “Ili olá naa tamili akiliinga yi tiluele mendepulu liipili akiliinga ui ku-kas teamili.” niring. Aku tiring mele Pulu Yili-nga bukna ung te molemále-ni penga aku-siku tingí ui nirim mele wendu urum. Ung bukna molemú kanili-ni nimba mele: “Nanga mulumbalema moke teku liiku, nanga mania pakoliu walale “Yi tiluele mendepolu liipili.” niku ku-kas tiring.” nirim, aku-mele tiring.
JOH 19:25 Yesos unji-perana ola pirim akuna nondupa yunga anum kene, anum-papale kene, Killopas-nga minu-ambu Maria kene, kolea Makdalla ambu Maria kene, ambu akuma angiliiring.
JOH 19:26 ⸤Yesos-⸥ anum kene, ⸤Yesos-anum angiliirimna⸥ nondupa angiliirim yi Yesos numanu munjurum yili kene, ⸤yambu kanusele⸥ Yesos-ni kanupa kene anumundu “Andi yili nunga málale mulupili.” nimba,
JOH 19:27 lumbili anduli yi kanilindu “Andi ambale nunga aminiele mulupili.” nirim. Aku nirim-na piliipaliinga lumbili anduli ⸤yi⸥ kanili-ni Yesos-anum liipa yunga lku koleana memba pupaliinga nokupa mulurum.
JOH 19:28 Penga, Yesos-ni yunga kongunuma pali tepa pora sirimu-na piliipaliinga, “Na no waka lekem.” nirim. Ung akili nirimele ung te ui niring Pulu Yili-nga bukna molemále-ni ulu te penga wendu ombá mele piliipa kene ‘Wendu upili.’ nimba aku-sipa nirim.
JOH 19:29 No-waen kumbili tili mingi te akuna lirim kanuku kene ulú-pinja mele te liiku no-waen akuna suku munduku kene, pinja melale no pípili unji-isop kolá te-ni unji toku olandu-siku Yesos-nga kerina kupunjiring.
JOH 19:30 Yu-ni nole nomba kene “Nanga kongunale pora nikem.” nirim. Aku nimba kene ma kanupa yunga pengale mandu-sipa mundupa ‘Ekupu kolambu.’ nimba yunga minéle “Pui.” nimba kene yu kulurum.
JOH 19:31 Yu kulurum ena akili ekupu mele, opali ipulam-ui mele eninga kóru mulungí ena-Sambat olandupa te wendu ombá tirim. Sambat-enale wendu ombá kene kóru mulungíndu ekupu mele, mélema liiku undu-undu siring enale. Akili piliiku kene Juda-yambumanga yi-aulima-ni ‘Opali Sambat-enana kene yima unji-perana ola we pingéle kapula naa temba.’ niku kene enini Paillet-ndu puku mawa teku kene niku mele: “Yima ekupu mania liamilieliinga ⸤‘Enini ekupu mindi walsekale kolangi.’⸥ niku “Eninga kimbuma elki tonjai.” ni.” niring.
JOH 19:32 Kanu-kene ami-yima oku kumbi-leku Yesos-kene wikindunga pirim yilinga kimbusele elki tonjuku, pe merekundunga pirim yilinga kimbusele elki tunjuring.
JOH 19:33 Akiliinga-pe Yesos pirimna oku yu kanuring kene yu kórunga kulurum kanuku kene munduku kiliring. Yunga kimbusele elki naa tunjuring
JOH 19:34 akiliinga-pe ami-yi te-ni Yesos-nga wanguna kupanda-ni turum, akuna memi kene no kene waka-maka tepa urum.
JOH 19:35 Aku tiring mele yi mongale-ni kanurum yili-ni tiring mele temanele topa sirim. Yi akiliinga ungele sika. Yu ‘Sika niker.’ nimba piliipa kene ‘Eni temani ili piliingí yambuma-ni piliiku kene ‘Yesos yu sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimba temani ili topa silimú.
JOH 19:36 Ulu penga wendu ombá Pulu Yili-nga bukele-ni ui nirim ulu mare sika wendu ombándu enini aku-siku Yesos-kene tiring. Pulu Yili-nga bukna molemú ung te i-sipa mele: ‘Yunga ombelemanga tilu kepe elki naa tunjingí.’ nimba molemú.
JOH 19:37 Pulu Yili-nga bukna molemú ung te wasie i-sipa mele: ‘Kupanda-ni tungí yili nem-nemi niku kanungí.’ nimba molemú.
JOH 19:38 Yesos kolupa pora sirim kene penga kolea Arimatia yi Josep pupaliinga Paillet-ndu “Yesos-nga ónale na si.” nirim. Josep yu Yesos-nga ungele piliipa liipa mulurum yi te, akiliinga-pe Juda ⸤yi-auli lupa⸥manga mundu-mong tenjipa kene mokeringa lumbili naa andupa kiyang nimba Yesos-nga ungma piliipa mulurum. “Ónale si.” nirim kene Paillet-ni “Kapula, lii.” nirim kene Josep yu omba ónale mania liirim.
JOH 19:39 Yi te, ui walse sumbulsuli Yesos mulurumna purum, wasie ung nikulu muluringli yi te, yunga bili Nikodimas, yi kanili yu Josep-kene wasie uringli. Yu unji-tálenga unji-toma liiku akili-ni kopungu mura tuli te telemele akili pulele, yunga bunele teti paip killokram mele puliele, memba urum.
JOH 19:40 Elsele pukulu Yesos-nga ónale mania liikulu kene, ⸤Juda-yambuma-ni ónu tingíndu tiring mele piliikulu kene tinglíndu⸥ múlu te liiku olo-mala tokulu, unji-to-seleni tiring kopungale ónaliinga kanjikulu kene ónale kumu turingli.
JOH 19:41 Yesos unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring koleana unji-punie te lirim, akuna ku-muru te lirim. Ku-muru kanuna yambu-ónu te ui naa nusiring, yu mendepolu kumbi-leku nusiringli.
JOH 19:42 Yesos ónu tiringli enale yu ekupu mele, opali mele ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele nondupa wendu ombá tirim. Sambat nimba wendu ombá kene kóru mulungíndu ekupu mele, mélema liiku undu-undu siring enale. Sambat-enale nondupa wendu ombá tirim-na piliikulu kene ónu tiring ku-muru akili nondupa lirim-na Yesos akuna ónu tiringli.
JOH 20:1 ⸤Kóru muluring⸥ ena-Sambatele pora nimba, eninga kumbi-lepa kongun enale wendu urum kene kolea súmbulu topa pípili aima muni-poluna-ui kolea Makdalla ambu Maria Yesos-nga ónale nusiring ku-muruna omba kanurum. Omba kanupa kene ku-muru keri-puléle pipi siring kuli perele-marele pupaliinga ekendunga lepa keri-puléle we lirim kanurum.
JOH 20:2 Kanupa kene yu lkisipa pupaliinga Saimon-Pita kene Yesos lumbili anduli yi Yesos-ni numanu munjurum yili kene muluringli akuna pupa kene nimba mele: “Yambuma-ni oliunga Auliele ónu-koleana wendu lííngi. Yu nusíngi koleale oliu naa piliikumulu.” nirim.
JOH 20:3 Aku nirim kene piliikuliinga Pita kene Yesos lumbili anduli yi te akili kene ónu tiring ku-muruna punglí puringli.
JOH 20:4 Lkisiku pukulu kene, lumbili anduli yi te akili-ni Pita topa aele lenjipa yu kumbi-lepa ónu tiring ku-muruna purum.
JOH 20:5 Pupa ku-muruna wake tepa kanupa kene Yesos kumu toku ónu tiring mulumbalema ⸤mindi⸥ we lirim kanurum, akiliinga-pe yu sukundu naa purum.
JOH 20:6 Kanu-kene Saimon-Pita aelepa omba ku-muruna sukundu pupa kanupa kene, yu kumu toku ónu tiring mulumbalema ónu tiring koleana we lepa,
JOH 20:7 yunga pengína ka turing mulumbalele yunga pengí lirim koleana ka turing mele we lirim kanurum.
JOH 20:8 Kanu-kene lumbili anduli yi kumbi-lepa urumele yu kepe sukundu pupa kanupa kene, ‘⸤Yu aima⸥ sika ⸤lomburupa wendu pumu⸥.’ nimba tondulu mundupa piliirim.
JOH 20:9 (Pulu Yili-nga bukele-ni Yesos lomburupa ola molumba mele ui nimba sirim akiliinga-pe Yesos sika lomburupa ola mulurumele ui naa kanuku kene yu lumbili anduli yima-ni ung kanili naa piliiku kunjuring. Yu kulurum kene ‘Kamu kulum.’ niku piliiku, ‘Lomburupa ola molumba.’ niku naa piliiring.)
JOH 20:10 Kanuku pora sikulu kene yu lumbili anduli yisele kelku lkundu puringli.
JOH 20:11 Kolea-kelú Makdalla ambu Maria Yesos lumbili anduli yisele kumbi-leku puringli kene yunu aelepa omba kene Yesos ónu tiring ku-muraliinga keri-puluna kola tepa angiliirim. Kola tepa angiliipa kene ku-muruna sukundu wake tepa kanurum kene
JOH 20:12 mulú-koleana angkella tale wale-pakuli kake tili tale pakukulu Yesos-nga ónale ui lirimna muluringli kanurum. Te yunga pengí ui lirimna molupa, te yunga kimbusele lirimna mulurum.
JOH 20:13 Elsele-ni yundu walsikulu kene: “Ambale, nambimuna kola tekenuye?” niringli. Yesos lomburupa ola mulurum mele naa piliipaliinga yu-ni nimba mele: “Nanga Auliele yu liiku meku puku nusíngi koleale na naa piliiker.” nirim.
JOH 20:14 Aku nimba kene yu topele topa kanurum kene yunga bulkundu Yesos angiliirimu⸤na⸥ kanurum. Akiliinga-pe ‘akili Yesos ⸤lem⸥’ nimba kanupa bi naa sirim.
JOH 20:15 ⸤Yesos⸥-ni nimba mele: “Ambale, nu nae koruku kene kola tekenuye?” nirim. Yesos yu ‘punie tápu-yili’ nimba piliipa kene Makdalla ambu Maria-ni nimba mele: “Yili, nu-ni Yesos mekunu punu lem nusunu koleale na niku si. Yu liipu membu pambu.” nirim.
JOH 20:16 Yesos-ni yundu nimba mele: “Maria.” nirim. Yu angiliirimna ambale kamu topele topa sumbi-sipa kanupa kene Juda-yambumanga Ipuru-ungna nimba kene “Raponai.” nirim. (Akiliinga pulele ‘Ung-Bo Tunjuliele’.)
JOH 20:17 Yesos-ni nimba mele: “Na Tata molemúna kelepu olandu ui naa púndeliinga na naa ambuluyo. Nanga anginipilima molemelena pukunu eninindu niku sikunu kene nikunu mele: “ “Na kene eni kene oliunga Lapa Pulu Yili molemúna kelepu olandu pukur.” nim.” ni.” nirim.
JOH 20:18 Kanu-kene Maria yu Yesos lumbili anduli yima muluringna pupaliinga yu Auliele kanurum mele kene Auliele yu-ni nirim mele kene pupa temani topa sirim.
JOH 20:19 Yesos lomburupa ola mulurum ena kanili eninga kumbi-lepa kongun-ena kaniliinga ena pupa kolea kalá turum kene lumbili andúlima-ni Juda yi-aulimanga mundu-mong tenjiku kene, enini muluring lkuli kuna pali llok toku molangi Yesos omba enini muluringna angiliipa eninindu nimba mele: “Eni numanu waengu nipili molai.” nirim.
JOH 20:20 Aku nimba kene, ⸤‘Na turing urulama kanuku kene ‘Na sika eninga Auliele omba angiliikim.’ niku piliangi.’ nimba⸥ yunga ki-sele kene wángele kene liipa ora sirim. Auliele kanukuliinga enini numanu aima lakuku siring.
JOH 20:21 Yesos-ni eninindu alsupa nimba mele: “Eni numanu waengu nipili molai. Tata-ni na liipa mundurum mele eni na-ni liipu mundukurko.” nirim.
JOH 20:22 Aku-sipa nimba kene yu-ni enini muluringna keri-múlele popu topa mundupa kene nimba mele: “Mini Kake Tiliele eninga numanuna mulupili liai.
JOH 20:23 Eni yambu te ulu-pulu-kis tembama ‘Omba mania pupili.’ níngi lem kapula ulu-pulu-kis temba kanuma omba mania pupa pora nimbá. Mola yambu tenga ulu-pulu-kísima ‘We pípili.’ ningí kene kapula yambu kaniliinga ulu-pulu-kísima we pemba.” nirim.
JOH 20:24 Yesos lumbili andúlima muluringna Yesos lomburupa ola molupa kene ui urum kene eninga yi te naa mulurum. Yi kanili Tomas. (Yunga bi te “Didimas” niringko.) Yu Yesos lumbili anduli yi rurepu akumanga te-ko.
JOH 20:25 Lumbili anduli yi wema-ni “Auliele ya um kanúmulu.” niring kene yu-ni ‘Gólu túngi.’ nimba piliipa kene nimba mele: “Nanga mongale-ni yunga kína pirimú turing urulale naa kanupu, akuna nanga ki-sundale suku naa mundupu, kupanda-ni wanguna turing akuna nanga kili suku naa mundundu lem ‘Yu lomburupa ola mulúm.’ nimbu naa piliimbu, aima mólu.” nirim.
JOH 20:26 Penga ena engkaki omba purum kene Yesos yunga lumbili anduli yima alsuku Tomas wasie lkuna sukundu muluring. Enini lku muluringele kunama pali llok turing akiliinga-pe Yesos omba enini muluringna ola angiliipa kene nimba mele: “Eni numanu waengu nipili molai.” nirim.
JOH 20:27 Nimba kene yu-ni Tomas-ndu nimba mele: “Nunga ki-sundele-ni nanga ki-sele simbi tonjukunu kene kanui. Nunga kili sunu munduku kene nanga wanguna ki suku mundukunu pilíí. Kanuku piliikunu kene ‘Sika mola gólunje.’ nikunu naa pilíí. ‘Sika lomburupa ola mulúm.’ nikunu tondulu munduku pilíí.” nirim.
JOH 20:28 Tomas-ni yundu nimba mele: “Nanga Auliele, nanga Pulu Yili.” nirim.
JOH 20:29 Kanu-kene Yesos-ni yundu nimba sipa kene nimba mele: “Na kanukunuliinga ‘Sika lomburupa ola mulúm we molemú.’ niku piliikunu. Na naa kanuku kene ‘Yu sika lomburupa ola mulurum ekupu we molemú.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma enini Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na mulungí.” nirim.
JOH 20:30 Yesos lumbili andúlima kanuku molangi Yesos yu-ni ⸤Pulu Yili-ni yu liipa mundurum-na omba mulurum, yu Pulu Yili-kene tapú-topa molupa kongun tinjirim mele⸥ liipa ora sirim ulu-tondulu pulele tirim, ulu kanuma pali buk ilinga naa tundu, mare mendepolu tundu.
JOH 20:31 Akiliinga-pe ‘Yesos-ni eninga nimba tinjirimeliinga eni taki-taki molku konjuku mindi pangi.’ nimbu ‘ ‘Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba ui makó turum yili, penga Yesos yu sika yi-nuim Krais kanili urum.’ niku piliiku, ‘Yu sika Pulu Yili-nga Málale.’ niku piliangi.’ nimbu buk wallú-kolte ili tundu. Kanu-kene eni sika aku-siku niku tondulu munduku piliingí kene yu-ni ya ma-koleana eninga nimba tinjirimeliinga eni taki-taki molku konjuku mindi pungí.
JOH 21:1 Penga Yesos Numú-Tapirias ⸤numú akiliinga bi te Gallalli kanili,⸥ numú-kélu akuna ‘Enini yu alsuku kanangi.’ nimba lumbili anduli yima muluringna urum. Urum kanuring mele temanele i-sipa mele:
JOH 21:2 Saimon-Pita kene, Tomas (yunga bi te Didimas) yu kene, kolea Gallalli distrik Kena taon yi Nataniel kene, Seperi málu tale kene, lumbili anduli yi tale lupa kene, enini tiluna máku toku muluring.
JOH 21:3 Saimon-Pita-ni Yesos lumbili anduli marendu nimba mele: “Na oma lii-pukur.” nirim kene piliiku kene “Oliu wasie pamulu.” niku kene, nona anduli sipna ola puku, no-numú suku-singina puku oma liili walema sumbulsuli nona munduliiku anduku kolea tangunjiring akiliinga-pe oma te naa liiring.
JOH 21:4 Kanu-kene ena mundi ombá tirim kene Yesos no-kéluna angiliirim akiliinga-pe lumbili andúlima-ni ‘Yu Yesos.’ niku kanuku bi naa siring.
JOH 21:5 Yesos-ni enini walsipa kene nimba mele: “Nanga kangma, oma mare lííngiye?” nirim. Enini pundu toku “Mólu.” niring.
JOH 21:6 Yu-ni nimba mele: “Sip kumbikundu angiliiku kene oma liili walale ki-bokundu nona mania mundai. Oma mare manda liingí.” nirim. Kanu-kene yu-ni nirim mele tiring kene oma aima pulele walena omba suku purumeliinga sipna ola liingí piliiku sunduring.
JOH 21:7 Aku tirim-na kanupaliinga Yesos yunga numanu munjurum lumbili anduli yili-ni Pita-ndu nimba mele: “Ne yili Auliele.” nirim. Yu-ni “Ne yili Auliele.” nirim-na piliipaliinga Saimon-Pita yunga wale-pakuli ola pakurumele kongun tembandu posupa nusurumele alsupa liipa pakupa puka topa nona mania pupa no lepa no-kéluna ulsu purum.
JOH 21:8 Lumbili anduli yima sipna oma peka lepa pirim walale kunduku meku Pita lumbili aeleku puring. Enini no-kéluna nondupa pungí mele manda munjuli wan andret mita mele lirim-na kapula puring.
JOH 21:9 No-kéluna ulsu puku kanuring kene tepi te nomba pirimna oma mare kaluli pirim kanuku, pllawa-kaluli mare lirim kanuring.
JOH 21:10 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Andi oma liiku meku okomelemanga mare meku wai.” nirim.
JOH 21:11 Kanu-kene Saimon-Pita sipna ola pupa oma pirim walale kundupa memba no-kéluna ulsu urum. Oma-walale peka turum, oma-walena sukundu oma aima auli ⸤pulele⸥, oma wan andret pipti tre, pirim akiliinga-pe walale sungu naa nirim.
JOH 21:12 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Langi oku nai.” nirim. Lumbili andúlima-ni ‘Yi ili yu sika oliunga Auliele.’ niku piliikuliinga eninga yi te-ni “Nu naeye?” nimba walsipa piliimbandu pipili tepa mundu-mong tirim.
JOH 21:13 Yesos omba pllawa kalúlima liipa enini moke tepa sipa, pe omama aku-sipa liipa enini moke tepa sirimuko.
JOH 21:14 Yesos kolupa kene lomburupa ola molupa kene, i tepa mulurum, ui wale tale ‘Yu lomburupu ola mulurundu mele we moliu mele kanangi.’ nimba liipa ora sirim, ili wale yupuku-sipale tirim.
JOH 21:15 Langi noku pora siring kene Yesos-ni Saimon-Pita-ndu nimba mele: “Jon-málu Saimon, yi ima-ni na numanu monjulemele mele mandupa, nu-ni na numanu monjullu mele sika aima olandupaye?” nirim. Pita-ni pundu topa nimba mele: “Auliele, sika na-ni nu numanu monjuliu kanollu.” nirim. Yesos-ni nimba mele: “Aku lem nanga kung-sipsip walúma langi sinjui.” nirim.
JOH 21:16 Yesos-ni alsupa wale tale-sipa nimba mele: “Jon-málu Saimon, sika nu-ni na numanu monjullu mola móluye?” nirim. Pita-ni pundu topu nimba mele: “Auliele, sika na-ni nu numanu monjuliu kanollu.” nirim. Yesos-ni nimba mele: “Aku lem nu nanga kung-sipsipma tápu tinjui.” nirim.
JOH 21:17 Ena yupuku-sipa Yesos-ni Pita-ndu nimba mele: “Jon-málu Saimon, na numanu monjulluye?” nirim. Yesos-ni wale yupuku-sipa “Na numanu monjulluye?” nimba walsurum mele piliipaliinga Pita numanu kis panjipa kene nimba mele: “Auliele, nu uluma pali kanollu. Na-ni sika nu numanu monjuliu kanollu kanili.” nirim. Yesos-ni yundu nimba mele: “Aku lem nu-ni nanga kung-sipsipma langi sinjui.” ⸤nirim.⸥
JOH 21:18 “Na-ni nundu aima sika nimbu siker: “Ui nu kang-kene molkunu kene nu-nunu bale panjikunu, nu-nunu tenga punindu numanale-ni piliikunu kene purunu, akiliinga-pe nu anda lekunu kene nunga ki-sele sunu sini kene yi te-ni lupa nunga bale panjinjipa, nu ‘naa pumbu.’ niní koleana memba pumba.” niker.” nirim.
JOH 21:19 Yesos-ni ⸤ung-eku ili turum akili⸥ Pita toku kunjingí kolumba mele akili-ni yu Pulu Yili-nga bili paka tonjumba mele nirim. Aku nimba kene yu-ni Pita-ndu “Na lumbili ui.” nirim.
JOH 21:20 Pita-ni topele topa Yesos-ni numanu munjurum lumbili anduli yili kanurum kene aelepa elsele lumbili urum. (Pita-ni kanurum yili yu ui Yesos wasie langi noku muluring kene yu Yesos mulurumna nondupa molupa kene nimba mele: “Auliele, oliunga yi nae-ni nu ele-túma liipa simbaye?” nirim yi kanili.)
JOH 21:21 Pita-ni yi kanili kanupaliinga Yesos walsipa kene nimba mele: “Auliele, ne-yili nambi tembaye?” nirim.
JOH 21:22 Yesos-ni pundu topa nimba mele: “‘Na kelepu yandu ombúndu yu ui kona mulupili.’ nindu lem akili nunga kongunaleye? Nu na lumbili ui.” nirim.
JOH 21:23 Yesos-ni aku nirim-na piliiku kene ung te anju-anju anginipilima niku siringele i-sipa mele: “Lumbili anduli ili kulú naa kolumba.” niring. Akiliinga-pe Yesos-ni “Yu naa kolumba.” ni naa nirim. “‘Na kelepu yandu ombú kene yu ui we kona mulupili.’ nindu lem akili nunga kongunaleye?” nirim.
JOH 21:24 Lumbili anduli yi kanili-ni ⸤Yesos-kene⸥ ulu wendu urum akuma pali kanurum mele nimba sipa bukna turum. Yi kanili oliu piliilimulu ‘Yunu-ni kanurum mele nimba silimále aima sika nilimú.’ nimbu piliilimulu.
JOH 21:25 Yesos-ni ulu pulele tirim-ma kepe. Ulu tirim-ma pali bukna tolkumulanje ma-koleale pali si nilka, buk akuma kapula naa nosilkumulanje. ⸤Aku manda.⸥
ACT 1:1 Yi-Auli Tiopillas, Yesos-ni pulu monjupa uluma tepa yambuma ung-mani sipa tirim mele ui buk tenga turundu kanili.
ACT 1:2 Ui uluma pulu monjupa telsiliipa pupa kene, penga ‘Alsupa mulú-koleana nondupa pumbu.’ nimba piliipaliinga, “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba makó topa liipa mundurum yi kanuma, Mini Kake Tiliele yunu kene molupa liipa tapunjurum-na Yesos-ni eninindu “Eni i-siku i-siku uluma teai.” nimba ung-mani sirim.
ACT 1:3 Yesos yunu mindili nomba kolupaliinga penga lomburupa ola molupa kene, yunga ‘Lumbili anduli yima yunu aima sika lomburupu ola mulundu akili kanangi.’ nimbaliinga enini muluringna yunu pupaliinga enini kanuku molangi ulu mare tirim. Yunu walsekale-ko nimba enini muluringna omba mokeringa molupa, Pulu Yili yi nuim kingele molupa kolea nokulemú nokumba akili mele enini nimba sirim. Aku-sipa tepa mulupili ena paon tale omba purum.
ACT 1:4 Walse Yesos yu enini-kene molupaliinga yunu-ni nimba mele: “Eni ui kolea-auli Jerusallem munduku naa kelai. Ui Tata-ni “Simbu.” nirim Minéle ‘Ui upili penga pamili.’ niku ilinga we nokuku molai. Akili na-ni enindu ui nimbu sirindu piliiring kanili.
ACT 1:5 Na-ni enindu uinga nimbu mele: “Jon-ni yambuma no liinjirim liiringeliinga-pe ena pulele omba naa pupili eni nanga yambuma Pulu Yili-ni Mini Kake Tiliele simba liingí.” nirindu kanili.” nirim.
ACT 1:6 Kanu-kene Yesos-nga lumbili anduli yima yunu kene liiku máku toku molku kene, enini Yesos-ndu niku mele: “Auliele, ekupu enaliinga nu-ni “Isrel-yambuma alsuku enini molangi, Rom-gapmanale mania pupili, enini gapman liangi, na eninga yi nuim kingele molupu enini nokambu.” ninínje?” niku walsiku piliiring.
ACT 1:7 Yesos-ni eninindu nimba mele: “Tata-ni ulu lupa-lupama “Tembu.” nimba makó tolemú enama kene mélema ínge tili kaliimbuma kene eninga kongun te mólu. Tata-ni yunu ulu akuma temba enama Tata yunu akuma piliipa molemú.
ACT 1:8 Akiliinga-pe eni mulungína Mini Kake Tiliele-ni omba kene ‘Eni tondulu pupili molangi.’ nimbá. Kanu-kene penga eni tondulu pupili molku kene kolea-auli Jerusallem kene, kolea Judia distrik lelemú taon-ma kene kolea-kelúmanga pali kene, kolea Sameria distrik lelemú koleama pali kene, kelku ma-koleama pali kene yambumandu eni na-ni tirindu mele kepe “Tembu.” nirindu akili mele kepe kanuku piliiring akili mele niku silsiliiku pungí.” nirim.
ACT 1:9 Yu-ni aku-sipa nimba molupa kene, enini kanuku molangi yunu ma-koleale mundupa kelepa mulúna olandu purum kene kupa te omba yunu pipi sirim, penga alsuku naa kanuring.
ACT 1:10 Yunu olandu pumba purum kene enini olandu-siku nem-nemi niku kanuku angiliiring kene enini angiliiringina yi tale mulumbale kake tilisele pakukulu enaliinga oku angiliikululiinga,
ACT 1:11 elsele-ni eninindu nikulu mele: “Kolea Gallalli yima, eni mulúna olandu-siku nambimuna kanuku angiliikimiliye? Yesos ili, Pulu Yili-ni ekupu mulú-koleana olandu liikim yili, yunu ekupu pukum kanokumele akili mele penga walse aku-sipa alsupa mana-mania ombá.” niringli.
ACT 1:12 Kanu-kene enini ma-pangi te, ‘Unji-Ollip Punie Lili Ma-Pangiele’ nili, akili munduku kelku Jerusallem kelku yandu uring. Ma-pangi akili kene kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ kene aima nondupa mele lirim, kupulanumele aima nondupa, ⸤kóru muluring⸥ ena-Sambatele-nga Isrel-yambuma kupulanum anduring akili mele.
ACT 1:13 Yesos mulú-koleana olandu purum kene yu lumbili anduli yima Jerusallem-ndu yandu oku sukundu pukuliinga, lku kanuna puku olakundu piringna ola puring. Akuna piring yimanga bima i-sipa mele: Pita kene Jon kene Jemis kene Endru kene, Pillip Tomas-sele kene, Batollomiu Matyu-sele kene, Allapias málu Jemis kene “Oliu Isrel-yambuma oliuliu gapman molamili.” niku karaye tiring talape ‘Sellot’ nili yi Saimon kene elsele kene, Jemis málu Judas yunu kene, yi rurepunga yupuku kanuka lku akuna piring.
ACT 1:14 Kanuna enini pali liiku máku toku, numanu tiluna pupili Pulu Yili-kene ung niku mindi muluring. Ambu mare kene Yesos-nga anum Maria kene Yesos-nga anginipili kene kanuka wasie Pulu Yili-kene ung niku muluring.
ACT 1:15 Ena kanuna Yesos-nga lumbili anduli yambu wan andret tuwendi muluring kene Pita-ni ola angiliipaliinga yambu kanumandu nimba mele:
ACT 1:16 “Angmene, Mini Kake Tiliele-ni ⸤yi nuim king⸥ Depit-nga kerina penga wendu ombá mele nirim yunu-ni bukna turum akili mele yu aima sika aku-sipa wendu ombálendu nirim. Akili aima sika wendu urum. Ung kanili Judas-ni Yesos yunu ele-tu yima liipa simba Depit-ni uinga nirim ung kaniliinga pulele talku wendu urum.
ACT 1:17 Judas oliu-kene wasie molupu kongun wasie tepu mulurumulu kanili. Akiliinga yi te yunga alko topa mulupili.” nirim.
ACT 1:18 (Yi Judas akili-ni yunu tepa kis-sirimeliinga ku-moni siring kanili-ni ma te taropu topa liirim kene yunu mana-mania topa mundupa yunga olale suku nimba yunga oluma pali wendu omba purum.
ACT 1:19 Penga Jerusallem muluring yambuma pali Judas aku-sipa tirimele piliiku kene eninga bo-ungna kolea kanili bi leku ‘Akeltama’ niring. ‘Akeltama’ akiliinga pulele ‘Memi Onde Lili Male’.)
ACT 1:20 “Mini Kake Tiliele-ni ung wendu ombá nirim Depit-ni bukna turum ung ili Konana bukna molemú akili i-sipa mele: ‘Yunga lkuli we angiliipili, akuna yambu te naa peangi.’ nimba molemú kanili. Konana te-ni i-sipa mele nikemko: ‘Yambu te yunga kongunale alko topa tipili.’ nimba molemú kanili.
ACT 1:21 “Kapula, ung i-selenga te ui kamu talkunga wendu urum, ekupu te kamu wendu upili teamili. Ui oliu yi engkaki-rurepu mulurumulu niker imanga te mania purumeliinga alko topu te makó tamili. Yi makó tomulú ili yunu i-sipa mele yi te mulupili: Ui Jon-ni pulu monjupa yambu no liinjirim akili kepe, penga yandupa-yandupa Yesos-ni uluma tepa ungma nimba molupa kene, yunu oliu mundupa kelepa mulú-koleana olandu purum akili mele kepe, ulu akuma pali wendu urum akili mele, oliu kene tapú-topa andupa kanurum yi te makó tamili. Yi kanili yunu-ni Yesos lomburupa ola mulurum akili mele kanurumeliinga oliu-kene wasie kapula andupu nimbu simulú.” nirim.
ACT 1:23 Pita-ni aku-sipa nirim kene piliikuliinga enini yi tale makó turing. Yi tenga bili Josep, kanilindu ‘Basapas’ niringko, (yunga bi te ‘Jasitas’ niringko;) yi te Matias.
ACT 1:24 Yi akusele makó tokuliinga Pulu Yili walsiku kene niku mele: “Auliele, nu yambumanga pali numanuna kanollu akiliinga Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi rurepunga kongunale Judas mundupa kelepa yunga koleandu purum, kongun kanili Judas yu alko topa temba yi te nu-ni yi i-selenga te makó túnele oliu liiku ora si.” niring.
ACT 1:26 Kanu-kene pepá-gomú tálenga yiselenga bisele toku mania mundukuliinga mingele ambolku kulkalu sikuliinga penga pepáma wendu liiring kene Matias-nga bili ola liiring, kaniliinga “Matias yunu Yesos-ni ui liipa mundurum yi rurepunga yupuku-kene wasie kongun tapú-toku teangi.” niring. Kanu-kene liipa mundurum yi kanuma alsuku rurepu muluring.
ACT 2:1 ⸤Yesos kulurum kóru angere yupuku-guli omba purum kene⸥ Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-kene ulu te tiring ena “Pendikos” niliele wendu urum. Ena akuna Yesos lumbili anduli yambuma kolea tiluna liiku máku toku muluring.
ACT 2:2 Walsekale ung te, popuremi auli te ung nilimú akili mele, mulúna olakundu mania urum, méle akili lku kanuna muluring yambuma-ni pali piliiring.
ACT 2:3 Mélema, tepi anembele mele, akuma wendu urum-na kanuring, méle akuma omba yambumanga ⸤pengi-imuna⸥ pali tilu-tilu nimba omba mulurum.
ACT 2:4 Kanu-kene Mini Kake Tiliele Yesos-nga lumbili anduli yambumanga numanuna sukundu omba molupa kapula tinjirim. Kanu-kene Minéle-ni enini lupa-lupa ‘Bo-ung lupa-lupama kerina niangi.’ nimba silisili tirim kene enini bo-ung ui naa liring ung lupa-lupama pulu monjuku leku niring.
ACT 2:5 Juda-yambu mare ui oku kolea-auli Jerusallem liiku máku toku muluring kene ulu akili wendu urum. Enini Pulu Yili-nga ungele piliili yambuma. Enini ma-koleana yambu lupa-lupama pali muluringmanga yambu kanuma munduku kelku Jerusallem sukundu puring.
ACT 2:6 Popuremi auli mele akiliinga ung kanili piliikuliinga yambu kanuma liiku máku toku molku kene eninga bo-ung lupa-lupa kanuma Yesos lumbili anduli yima-ni niring akuma piliikuliinga enini numanu pulele liiku munduring.
ACT 2:7 Enini suru niku mini-wale mundukuliinga niku mele: “Apa, yambu ima bo-ung lupa-lupama lekemelema enini kolea Gallalli distrik yambuma mendupulunje? ⸤Gallalli yambuma-ni ung tiluele mindi nilimele kanili.⸥
ACT 2:8 Pe ekupu oliu lupa-lupa bo-ung lupa-lupa lelemulu ungma nambi-siku piliikuliinga nikimili-na oliu piliikumuluye?
ACT 2:9 “Oliu kolea Patia kene, kolea Midia kene, kolea Illam kene, kolea Mesepotemia kene, kolea Judia kene, kolea Kapadosia kene, kolea Pondas kene, kolea Esia kene, kolea Pirisia kene, kolea Pambillia kene, kolea Isip kene, kolea LLipia sukundu Sairini nondupa lelemú koleamanga kene, kolea-auli Rom kene, kolea Krit kene, kolea Arepia kene, kolea lupa-lupa akumanga pali molupu úmulu yambuma molemulu. Oliu Juda-yambuma kene yambu lupa-lupa Juda-yambumanga ulu-pulu telemulu yambuma kene, oliu lupa-lupa oliunga ung-na mindi Pulu Yili-ni ulu-tonduluma telemú ulu akumandu nikimili mele oliuliu piliikumulu.” niring.
ACT 2:12 Enini suru nikuliinga ‘Piliipu lawa mundukumulunje?’ niku piliikuliinga, anju-yandu tombulku niku kene “Ilinga ulu-pulele nambulkanje?” niring.
ACT 2:13 Akiliinga-pe yambu mare-ni ung-taka tonjuku kene niku mele: “Yi ima no-tondulu noku kene kelep tokomele.” niring.
ACT 2:14 Kanu-kene, ⸤Yesos-ni liipa mundurum yi⸥ rurepunga yupuku angiliiring kene Pita wasie ola angiliipa kene yu-ni yambumandu tondulu mundupa nimba mele: “Oliunga Judia-yambuma kene, eni Jerusallem molemele yambuma kene, ekupu ulu wendu okum tekemulu ulu ilinga pulele eni nimbu sambu, mimi siku kum leku piliai.” nirim.
ACT 2:15 “‘Oliu kelep tokumulu.’ niku piliikimili akili mólu. Ekupu ipulele-ui nain killok mindi, ena-mong aku-kene yambuma no-tonduluma naa nolemele kanili.
ACT 2:16 Ekupu wendu okum ulelendu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Joel-ni penga wendu ombá mele uinga nirim. Yunu-ni nirim mele i-sipa:
ACT 2:17 “Pulu Yili-ni nimba mele: “⸤Mulú-masele⸥ pora nimbá enama wendu ombá kene na-ni nanga Minéle yambuma pali simbu. Kanu-kene eninga marenali liminalima-ni nanga ung “Ninjai!” nimbu, nimbu simbuma piliiku yambuma niku siku, eninga yi-andama-ni uru-kumbu teku, eninga yi-kanguwama-ni mong-kalkalu mele kanungí.
ACT 2:18 Nanga kendemande ambu yi kanuma kepe nanga Minéle simbu kene nanga ung “Ninjai!” nimbu, nimbu simbuma piliiku yambuma niku singí.
ACT 2:19 Yi-Auliele-nga ena auliele ui wendu naa upili na-ni ola mulú-na kene mana-mania kene ⸤enama pora nimbá tekem nimba⸥ liipa ora simba ulu-tonduluma ‘Enini kanangi.’ nimbu aku-sipu tembu. ‘Mana memi kene tepi kene ikilia aulsi kene, ulu-tondulu aku-sipama tipili.’ nimbú. ‘Mulúna enale sumbulú topa kaliimbale memi tupili.’ nimbúko.
ACT 2:21 Kanu-kene Auliele-nga ena auliele kamu wendu ombá kene yambuma-ni isili-ui Auliele-nga bili leku walsingí yambuma na-ni tepu liipu, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipu na-kene molku kunjingí kupulanum-na liipu monjumbu.” nimba Pulu Yili-ni nim.” nimba Joel-ni nirim.
ACT 2:22 “Eni Isrel-yambuma, eni ung nimbú teker ili piliai. ‘Kolea Nasaret yi Yesos ‘Yunu sika Pulu Yili-ni makó topa liipa mundurum.’ niku kanangi.’ nimba Pulu Yili-ni yunu liipa tapunjurum kene eni muluringna yambuma liipa ora sirim ulu-tonduluma tirim. Akili eni kanuku piliiring.
ACT 2:23 Eni yi kanili-kene penga tingí mele Pulu Yili-ni ui piliipa mulurum. Pulu Yili-ni ‘I-sipa wendu upili.’ nimba piliipaliinga yi ili eni Juda-yambuma sirim kene ‘Teku kis-siring yambuma-ni oliu liiku tapunjuku yunu toku konjangi.’ niku enini siring, enini ‘Yunu kulupili.’ niku pirimú-ni unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring kene kulurum kanili.
ACT 2:24 ⸤Aku-siku tiring⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Yunu kamu mana-mania naa pípili.’ nimbaliinga topa suru-sipa ola munjurum. Kululi ulu-pulele-ni yunu ka sipa kamu kapula naa ambulumba akiliinga mindili noku kolemele uluma pali Pulu Yili yunu-ni yu tepa liipa wendu liirim.
ACT 2:25 “Depit yunu-ni kepe yi ili yunu penga temba mele uinga ung te nirim akili i-sipa mele: “Auliele nanga kumbi-kerina taki-taki omba mulurum kanurundu. Yunu na liipa tapunjumbandu nanga ki-bokundu omba molemáliinga méle te-ni buni na kapula naa simba.
ACT 2:26 Akiliinga na aima lakupu numanu sipu molupu, nanga numanuna numanu sipu ungma niliu. Nu-ni nanga minéle yambu kolku pulimelé koleana pupili munduku naa kelku, nunga Yi Kake Tílieliinga ónale ‘We purupili.’ naa niní kaniliinga piliipu kene, ‘Nanga kangiele kene minéle kene na méle kaiéle liimbu.’ nimbu nokupu moliu.
ACT 2:28 Nu-ni na kona molupu mindi pumbu kupulanumele liiku ora sirinu, nu na-kene tapú-tokunu molunéliinga na numanu pulele simbu.” nimba Depit-ni aku-sipa nirim.
ACT 2:29 “Angmene, ung ili sika niker. Oliunga anda-kolepa Depit kórunga-ui kulurum ónu tiring, yunga ónu-koleale oliunga koleana lirim-na lelemú. Aku lem yunu-ni ‘Nunga Yi Kake Tílieliinga ónale ‘We purupili.’ ni naa niní.’ nirimele yunu yunundu naa nirim lem.
ACT 2:30 Akiliinga-pe yunu Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yili molupaliinga, Pulu Yili-ni “Nu-ni kalku liini yi te-ni nunga alko topa yi nuim kingele molumba.” nimbaliinga “Aima sika aku-sipa tembu.” nimba tondulu mundupa nirim akili mele piliirim.
ACT 2:31 Depit ⸤yunu Pulu Yili-ni nimba sirim mele piliipa yambuma nimba sirim yili molupa⸥ penga wendu ombá mele ui piliipa kene nimba mele: ‘Pulu Yili-ni yunga minéle yambu kolku pulimelé koleana mulupili mundupa naa kelepa, yunga ónale naa purumbá.’ nirim akili Pulu Yili-ni makó topa liipa mundurum yi-nuim Kraisele kolupa kene alsupa lomburupa ola molumbálendu nirim.
ACT 2:32 Pulu Yili-ni yi Yesos ili sika topa makinjirim, akili oliu kanurumulu mele nikimulu.
ACT 2:33 “Topa makinjipa kene yunga ki-bokundu liipa munjurum. Akuna molupaliinga Lapa-ni uinga “Simbu.” nirim Mini Kake Tiliele yunu sirim, liipa kene, ekupu yandu sikem. Ekupu kanuku piliikimilele yunu-ni sikemele kanuku piliiku tekemele.
ACT 2:34 Depit mulú-koleana olandu naa purum akiliinga-pe yunu-ni nimba mele: “Auli ⸤Pulu Yi Yawe-ni⸥ nanga Auliele-ndu nimba mele: “‘Nunga ele-tu yima nu-ni nokani.’ nimbu, penga enini topu mania mundunjumbu akiliinga isili-ui nu ⸤na-kene wasie tapú topulu yi-nuimsele molupulu mélema nokambili⸥ nanga ki-bokundu oku molui.” nirim.” nimba Depit-ni aku-sipa nirim.
ACT 2:36 “Akiliinga Isrel-yambuma eni pali aku-siku piliai: Yi Yesos ili eni “Kulupili.” niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiringele Pulu Yili-ni “Yunu Yi-Auliele kene, yunu ‘Yambuma nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimbu makó turundu yi-nuim Kraisele mulupili.” nirim yili molemú.” nimba Pita-ni aku-sipa nirim.
ACT 2:37 Pita-ni enini aku-siku tiring mele nirim ungele piliikuliinga yambuma mini-wale munduku kene enini Pita kene Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi wema kene eninindu niku mele: “Angmene, ekupu oliu nambulka teamiliye?” niring.
ACT 2:38 Pita-ni eninindu nimba mele: “Eni ‘Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kísima kanupa konde tinjipili.’ niku, teku kis-silimele kanuma piliiku kis piliiku, numanu topele toku, ‘Na Yesos Krais-nga yambale molambu.’ niku no liangi. Aku-siku tingí kene Pulu Yili-ni Mini Kake Tiliele eni we simba liingíko.
ACT 2:39 Pulu Yili-ni ‘Mini Kake Tiliele simbu.’ nirim akili eni kene eni kalku liingí yambuma kene yambu kolea sulumanga molemelema kene penga mulungíma kene enindu pali nirim. Auliele oliunga Pulu Yili yunu-ni ‘ ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nimbú yambuma pali Mini Kake Tiliele simbu.’ nirim.” nimba Pita-ni aku-sipa nirim.
ACT 2:40 Pita-ni ung-mani lupa-lupa pulele tondulu mundupa enini lip-lipi topaliinga nimba mele: “Ya mana yambu molku kis-silimelemanga Pulu Yili-ni eni buni simba tekemaliinga yunu-ni ‘Oliu buni naa sipili.’ niku, piliiku kongnjuku molai.” nirim.
ACT 2:41 Kanu-kene Pita-ni aku-sipa nirim ungele piliiku liiring yambuma no liiring. Ena kaniliinga Yesos-nga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring yambu-talapeliinga sukundu yambu tausen yupuku mele olandupa purum.
ACT 2:42 Kanu-kene ⸤ungele piliiku liiku no liiring yambuma⸥ Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni ung-bo tonjuku mani siring ungma piliiku, anginipilima kene tiluna kapula-kapula molku, wasie tapú-toku langi noku, Pulu Yili-kene popu toku ung niku muluring.
ACT 2:43 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kanuma Pulu Yili-ni liipa tapunjurum kilia liipa ora sirim ulu-tonduluma tiringeliinga kanuku kene yambuma pali mini-wale munduku mundu-mong tiring.
ACT 2:44 ‘Yesos yunu sika ⸤Pulu Yili-ni “Yambuma tepa liipa nokupa konjumba.” nimba mana mania liipa mundurum yi-nuim Kraisele.’⸥ niku tondulu munduku piliiring yambuma pali tiluna molku, eninga mélema enini lupa-lupa naa nosuku, ‘Oliunga pali’ niku nosuku manda-manda mindi muluring.
ACT 2:45 Eninga ma-ma kene méle nusuringma maket teku ku-moni liiku méle mólu turum yambuma ku-moni moke teku siring.
ACT 2:46 Taki-taki ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna puku liiku máku toku, eninga lkumanga pali wasie anduku ‘Langi wasie tere lepu namili.’ niku, numanu kaí pípili numanu siku langi noku,
ACT 2:47 Pulu Yili kape niku bi paka tonjuku, muluring. Yambuma-ni pali enini kanuku kaí piliiring. Eninga ulu-pulu-kis kanuku kis piliiku numanu topele toku Yesos-ndu “Mindili nolka kupulanum-na naa pambu akiliinga na tekunu lii.” niring yambuma Auliele-ni ‘Yunga yambuma molangi.’ nimba taki-taki sukundu-sukundu liirim.
ACT 3:1 Yambuma ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna ena tre killok Pulu Yili-kene taki-taki popu toku ung niring mele walse Pita kene Jon-sele ena kanuna Pulu Yili-kene popu tokulu ung ninglíndu puringli.
ACT 3:2 Kimbu kis lirim yi te akuna mulurum. Anum-ni mirim kene kimbele kis líliele mirim. ‘Yunu yambu oku lku-tembolluna lkundu pungí puringma mawa tepaliinga “Ku-moni sai.” nipili.’ niku taki-taki meku oku lku-temboll keri-pulu tenga ‘Aima Kaiéle’ niku bi liring akuna munjuring.
ACT 3:3 Yunu akuna mulurum kene Pita Jon-sele okulu lku-tembolluna lkundu punglí puringli kene yunu-ni elsele mawa tepaliinga “Ku-moni mare sale.” nirim.
ACT 3:4 Pita kene Jon-seleni yunu nem-nemi nikulu kanukulu kene Pita-ni nimba mele: “Nu-ni olsu kanui.” nirim.
ACT 3:5 Kanu-kene ‘Ku-moni singlíndu nikimbili.’ nimba piliipa kene elsele kanurum.
ACT 3:6 Kanu-kene Pita-ni nimba mele: “Na ku-moni te kepe aima naa mindu akiliinga-pe méle te mekerale nu sambu. Akili kolea-kelú Nasaret Yi Yesos Krais-nga tondulale-ni ‘Nu ola angiliikunu andui.’ niker.” nirim.
ACT 3:7 Aku-sipa nimbaliinga yunga ki-bokundu ambulupa liipa ola angnjirim kene walsekale yunga kimbusele tondulu purum.
ACT 3:8 Yunu puka topa ola angiliipaliinga pulu monjupa andupa mulurum. Aku-sipa tepaliinga yisele-kene wasie tapú-toku lku-tembolluna lkundu puring. Yunu kimbu kambiliipa puka tolsiliipa Pulu Yili kape nilsiliipa sukundu purum.
ACT 3:9 Yunu kimbu kambiliipa Pulu Yili kape nilsiliipa urum kene yambuma-ni pali kanuring.
ACT 3:10 Enini kanukuliinga, ‘Yunu taki-taki lku-temboll keri-pulu ‘Aima Kaiéle’ nílina mania molupa ku-moni mawa telemú yi kanili okum lam.’ niku kanuku suru niku mini-wale munduring.
ACT 3:11 Kimbu kis lirim yili ola angiliipa Pita Jon-sele ambulurum kene kanukuliinga yambuma pali mini-wale munduku lkisiku oku lku-tembolluna ‘Sollomon-nga’ niku lku keri-pulu takuku yandu liiring-na Pita Jon-sele kene kimbu kis lili yili kene muluringna enini oku liiku máku turing.
ACT 3:12 Aku-siku tiring kene Pita-ni kanupaliinga eninindu nimba mele: “Isrel-yambuma, nambimuna ya ulu wendu okum ili kanuku numanu pulele liiku mundukumiliye? Nambimuna eni olsu nem-nemi niku kanokumeleye? ‘Olsu-ni olsunga tondulu te-ni “Yi ili ola angiliipa pupili.” níngli.’ niku piliikimiliye? Aima mólale. Mola ‘olsu-ni Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú ulu-pulu telembulu akuma-ni yi ili tepu kaí tímbulu.’ niku piliikimiliye? Aima móluko.
ACT 3:13 Eprayam kene Aisak kene Jekop kene oliunga anda-kolepalima-ni “Oliunga Pulu Yili.” niku popu turing Pulu Yili, yunu-ni yunga kendemande-yi Yesos-nga bili paka tunjurum. Yi akili eni Isrel-yambuma-ni “Yunu toku konjangi.” niku yunu Rom-gapman-yi kanuma liiku siring. Kanu-kene Rom-yi-nuim Paillet-ni “Yunu ulu te tímu nimbu naa kanokur. Yunu pupili.” nirimeliinga-pe eni “Yunu toku konjangi.” niku liiku bulu siring.
ACT 3:14 Yi Kake Tepa Sumbi Niliele liiku bulu siku, “Yunu kulupili toku konjangi.” niku, yambuma topa kunjuli yi Barapas ka-lkuna “‘Alko topa wendu pupili.’ ni.” niring.
ACT 3:15 Kona mululi ulelenga pulu yili toku kunjuring akiliinga-pe Pulu Yili-ni yambu-ónu-koleana pirimele topa makinjirim. Olsu-ni aku-sipa tirim mele kanurumbulu.
ACT 3:16 ‘Yesos-ni kapula liipa tapunjumba.’ nimbu tondulu mundupu pilíímbuleliinga yi eni kanuku bi silimele yi kanili kaí lekem. ‘ ‘Yesos-kene tondulu pelemú.’ nimbu piliipuliinga yunu bi lepu walsipulu kene, yunu-ni yi ili kapula ‘Kaí lipili.’ nimbá.’ nimbu tondulu mundupu pilíímbulu akiliinga yi ili kaí límu akili eni kanokumele.
ACT 3:17 “Sika, angmene, eni kene eninga nukuli yi kanuma kene piliiku sunduku kene Yesos toku kunjuring.
ACT 3:18 Akiliinga-pe talku ulu wendu urum akili mele uinga Pulu Yili-ni ‘Wendu upili.’ nirim mele wendu urum. Yunu-ni penga wendu ombá mele yu-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yimandu nimba mele: “Na-ni eni nokupa konjumba yi te makó topu liipu mundumbu yi-nuim Kraisele mindili nombá.” nirim aku mele eni nanga ungele piliikimilima-ni aima sika talku yunu toku kunjuringele wendu urum.
ACT 3:19 “Akiliinga, ekupu teku kis-siring akili piliiku kis piliiku numanu topele toku, Pulu Yili molemúna wangi. ‘Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kísima kam-kamu mundupa kilinjipili.’ niku aku-siku teai. Aku-siku tingí kene Auliele-ni eni numanu waengu nimba tondulu pupili mulungí enama sipa,
ACT 3:20 eni mulungína yunu-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele eni simba. Simba yi akili Yesos.
ACT 3:21 “Pulu Yili-ni ‘Mélema pali kona pupili.’ nimbá enale wendu ombáliinga ekupu isili-ui Yesos yunu mulú-koleana nokupa molemú. Ui Pulu Yili-ni aku-sipa nimba panjurum akili yu-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiring yi kake tílima-ni aku-siku yandu niku siring kanili.
ACT 3:22 Akiliinga Moses-ni nimba mele: “Auli eninga Pulu Yili-ni “Ninju!” nimba ung nimba silimúma piliipu eni nimbu siliu yili moliu akili penga eninga yi te na-mele ‘Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba simbama piliipa nimba simba yi te mulupili.’ nimba makó tomba. Yi ombá akili yunu-ni nimbá akili eni aima piliiku liangi.
ACT 3:23 Yi akiliinga ungele naa piliingí yambuma Pulu Yili yunga talapena ‘Naa molangi.’ nimba Pulu Yili yunu-ni enini topa konjumba.” nimba Moses-ni aku-sipa nirim.
ACT 3:24 “Ekupu wendu okum akili Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni pali ung niku siring akili ekupu wendu okum. Yi Samuel kene, yandupa-yandupa Pulu Yilinga unguma piliiku muluring yi wema-ni pali aku-siku niring.
ACT 3:25 Pe ekupu Pulu Yili-ni nimba sirimu ungma piliiku yambuma niku siring yima-ni wendu ombá mele ui niring ungma ekupu wendu okomale ‘Eninga.’ ninjipa wendu okum. Ui eninga anda-kolepalima-kene Pulu Yili-ni nimba panjipa mi lirim ungele ekupu ‘Eninga.’ ninjipa wendu okum. Pulu Yili yunu-ni eninga ui-pulu-pulu anda-kolepa Eprayam-ndu nimba mele: “Nu-ni kalku liini yi te-ni temba akiliinga mana-yambuma pali molku kunjingí.” nirim.
ACT 3:26 Pulu Yili-ni yunga kendemande-yi ⸤Yesos⸥ mana mania liipa mundumbandu ‘Eni Juda-yambuma liipa tapunjupili.’ nimba ‘Eni Juda-yambuma teku kis-silimele uluma kanuku kis piliiku munduku kelangi. Eni lupa-lupa numanu topele tunjupili.’ nimba eni mulúngina yunga kendemande-yili yunu uinga kumbi-lepa liipa mundum. ‘Yi kanili-ni eni aku-sipa membu panjipili.’ nimba Pulu Yili-ni aku-sipa tirim.” nimba Pita-ni aku-sipa nirim.
ACT 4:1 Pita Jon-sele yambuma ung niku sikulu muluringli kene Pulu Yili popu tunjuring yima kene, lku-temboll nukuring ele-yimanga nukuli yili kene, Sadusi tápu-yima kene, Juda-yambumanga yi-auli kanuma elsele ung niku siku muluringlina uring.
ACT 4:2 Elsele-ni Yesos ónu-koleana lomburupa ola mulurum akili mele niku sikulu yunu aku-sipa tirim mele yambuma pali lomburuku ola mulungí akili mele nikulu siringli piliikuliinga enini arerembi kuluring.
ACT 4:3 Enini elsele ka sikuliinga, ‘Ekupu kalá topa sumbulú tokumaliinga opali ulsulam-ui kot tenjamili.’ niku elsele liiku ka-lkuna panjiring.
ACT 4:4 Akiliinga-pe Yi-Nuim Krais Yesos-ndu ung niku siringli piliiring yambumanga yambu pulele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring. Kanu-kene uinga ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring yi kanuma kene penga tondulu munduku piliiring yi kanuma kene liipa tere lepa paip-tausen mele muluring.
ACT 4:5 Ulsulam-ui ⸤Juda-yambumanga⸥ yi-aulima kene tápu-yima kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene kolea-auli Jerusallem liiku máku turing.
ACT 4:6 Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupa uinga mulurum yi Anas kene penga yunga alko topa aku-sipa mulurum yi Kayapas-sele, elsele kene, ‘Jon’ nili yi te kene, Alleksenda kene, Anas yunga pulu lirim yi mare kene, enini wasie liiku máku turing.
ACT 4:7 Máku toku kene Pita Jon-sele kot tinjingíndu eninga kumbi-kerina liiku ola angnjiku walsiku kene niku mele: “Else-kene nambulka tondulale pelemú, mola naenga bilinga walsikuliinga else-ni ulu-tondulu akili tíngliye?” niku walsiring.
ACT 4:8 Kanu-kene Mini Kake Tiliele Pita-nga numanuna omba molupa kapula tirim-na Pita-ni eninindu nimba mele: “Eni Juda-yi-aulima kene, tápu-yima kene,
ACT 4:9 eni olsu walsikimiliele, olsu-ni yi kimbu kis líliele kondu kolupulu liipu tapunjúmbuleliinga walsikimili nimbu piliiker. Akili nambi-sipa kaí límu niku piliiku walsikimilinje?
ACT 4:10 Aku lem eni kot piliikimili Isrel-yi kanuma kene eninga yambuma pali ung ili mimi-siku piliai! Kolea-kelú Nasaret yi Yesos Krais, eni ‘Yunu kulupili.’ niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring, Pulu Yili-ni topa lomburupa ola munjurum, yi Yesos kaniliinga tondulalenga yunga bili lepu walsipu ⸤‘Kaí lipili.’ nimbulu kene⸥ yi ili kaí lepa eninga kumbi-kerina angiliikim eni kanokumele.
ACT 4:11 Konana te toku kene ung-eku toku niring akili i-sipa mele: ‘Lku takuring yima-ni kanuku kis piliiku kene toku munduku kiliring ku-mulú kanili ekupu kelepa lku-paka-sum mele lkuli tondulu sinjili ku-mulú auli kaiéle.’ niring ku-mulú kanili Yesos yunu. Ku-mulú kanili munduku kiliring yi kanuma eni Isrel-yima.
ACT 4:12 Yambu te-ni lupa oliu kapula naa tepa liimba. Ma-koleamanga pali yambu te-ni lupa ‘Oliu tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjupili.’ nimbu bi lepu walsimulú yambu te lupa naa molemú. ⸤Yesos Krais yunu mindi.⸥” nirim.
ACT 4:13 Pita kene Jon-sele mundu-mong naa tenjikulu ungma sumbi-sikulu niringli kanukuliinga, elsele skull tenga naa tekulu we bo-yisele muluringli akili piliikuliinga enini numanu pulele liiku munduku kene, ‘Yi i-sele uinga Yesos-kene wasie tapú-tokulu anduringli yisele lam.’ niku piliiring.
ACT 4:14 Akiliinga-pe yi teku kaí tiringli yi kanili elsele-kene wasie tapú-toku angiliiring kanukuliinga enini ung te kapula pundu toku naa niring.
ACT 4:15 Akiliinga “Elsele kanjollumanga lkuna pena pale.” niring kene pena puringli kanu-kene eni-enini tombulku nikuliinga niku mele:
ACT 4:16 “Yi i-sele oliu nambulka teamiliye? Elsele-ni ⸤Pulu Yili-kene tapú-toku molemele mele akili⸥ liipa ora silimú ulu-tondulu aima kaí te tíngli Jerusallem molemele yambuma-ni pali piliiku kanúngi ulele oliu-ni “Naa tíngli.” nimbu kapula panda naa tomulú.
ACT 4:17 Akiliinga-pe ung nikimbili ili koleamanga pali nilsiliiku pungí piliingí kene kapula naa temba akiliinga “Kelku yi ⸤Yesos⸥ ilinga temanele yambuma toku siku yunga ungele koleamanga anju-anju naa niangli! Níngli lem elsele aku-siku mong liingliéliinga oliu-ni buni simulú.” nimbu “Mólu!” niamili.” niring.
ACT 4:18 Aku-siku niku panjikuliinga, “Elsele wale.” niku kene elselendu niku mele: “Aima ung laye-kolte kepe, Yesos-nga temanele tokulu yambuma aima ung-bo naa tunjale! Mólu!” niring.
ACT 4:19 Akiliinga-pe Pita Jon-sele elsele-ni eninindu pundu toku nikulu mele: “Pulu Yili-ni olsu “Teale.” nilimú akili mele mundupu kelepulu, eni “Teale.” nikimili mele piliipu tímbulu lem Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimbanje? Eni-enini piliai!
ACT 4:20 Akiliinga-pe olsu ulu kanurumbulu mele kepe piliirimbulu mele kepe olsunga kerale pipi kapula naa simbulú.” niringli.
ACT 4:21 Enini elsele alsuku tondulu munduku niku mundu-mong tenjikuliinga “Else pale.” niring. Elsele-ni ulu-tondulu tiringli akili yambuma-ni pali kanuku kene, Pulu Yili kape niku bi paka tunjuring kilia enini kanukuliinga elsele ambolku liiku buni singí kupulanum te koruku kiliring.
ACT 4:22 ⸤Ulu te⸥ liipa ora sirim ulu-tondulale-ni teku kaí tiringli yi kanili yunga punie tu paon omba purum.
ACT 4:23 Pita Jon-sele “Wendu pale.” niring kene elsengla yambuma muluringna sumbi-siku pukulu kene, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene, Juda-yambumanga tápu-yima kene yi kanuma-ni elselendu niring mele elsengla Yesos-nga ungele piliili yambuma temani toku siringli.
ACT 4:24 Niringli mele akili piliikuliinga enini liiku tere leku molku Pulu Yili-kene popu toku ung nikuliinga niku mele: “Yi-Auli Tondulu Olandupale, nu-ni mulále kepe male kepe numú-kusale kepe méle lelemúma pali tirinu.
ACT 4:25 Nu-ni ung te niníndu nunga Minéle-ni oliunga anda-kolepa, nunga kendemande-yi Depit nimba sirim kene yunu-ni piliipa yandu nimba sirim mele i-sipa: “Isrel-yambu naa molku yambu bo-lupa molemelema nambimuna arerembi kolkumeleye? Yambuma-ni pali ulu te kapula naa tingí mele nambimuna “Oliu-ni teamili.” niku, niku panjikimiliye?
ACT 4:26 Pulu Yi Auliele kene yunu-ni ‘Nanga yambuma nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim ⸤Krais⸥ele kene elsele koleamanga pali yi nuim kingima-ni ‘Elsele-kene ele teamili.’ niku molemele. Yambu nukuli yima-ni ‘Elsele topu mania mundumulú.’ niku molemele. Aku-siku ulu kapula naa tingí mele nambimuna ‘Oliu-ni teamili.’ niku molemeleye?” nimba Depit-ni aku-sipa nirim.
ACT 4:27 Sika kolea-auli ilinga yi nuim king Erot kene Rom-yi Pondias-Paillat-sele Isrel-yambuma kene Isrel-yambu naa molku yambu bo-lupa mululi yambuma kene enini liiku máku toku, nunga kendemande-yi kake tili yi uinga makó turunu yi Yesos ‘Topu konjumulú.’ niku wai turing.
ACT 4:28 Ui nunga tondulale-ni nu-nunu numanale-ni piliikunu “I-siku teangi.” nikunu, niku panjirinu mele aku-siku tiring.
ACT 4:29 Kaniliinga Auliele, ekupu oliu-kene enini “Temulú.” niku oliu niku mundu-mong tenjikimele mele nu-ni piliikunuliinga, nunga kendemande-yima nunga ungele ninjingíndu mundu-mong naa teku sumbi-siku niangi akiliinga liikunu tapunjuyo.
ACT 4:30 Nunga kendemande-yi kake tili yi Yesos-nga bili lepu yunu walsimulú kene kuru tomba yambuma ‘Kaí leangi.’ nikunu ulu-tonduluma tekunu, nunga kongun telemulu mele ‘Yambuma “Sika akili Pulu Yili-nga kongunale lam.” niku kanangi.’ nikunu liipa ora simba ulu-tonduluma ti.” niring.
ACT 4:31 Aku-siku Pulu Yili-kene popu toku ung niku pora siring kene lku muluringele jim-jim mele tepa, Mini Kake Tiliele enini-kene molupa kapula tinjirim-na mundu-mong naa teku Pulu Yili-nga ungele tondulu munduku yambuma anduku niku siring.
ACT 4:32 Yi-Nuim Krais Yesos-ndu ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring yambuma kapula-kapula molku enini numanu tiluna pupili muluring. Yambu te yunga méle nusurum-ma ‘nanga mendepulu’ naa nimba, ‘oliunga pali’ niku tere leku nusiring.
ACT 4:33 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni Auli Yesos lomburupa ola mulurum kanuring mele temani kaiéle munduku naa kelku tondulu munduku toku silsiliiku anduring kene Pulu Yili-ni enini we kondu kolupa aima membu panjipa ‘Molku konjangi.’ nirim.
ACT 4:34 Enini muluringna yambu te langi kepe méle te mólu turum yambu te naa mulurum. Wale-mare wale-mare nimba yambu te ma lepa lku pulele angiliipa tirim yambuma-ni ma we lepa lku we angiliirim-ma ku-moni liiku meku oku,
ACT 4:35 Yesos-ni liipa mundurum yi kanuma muluringna oku siring, enini yambu te méle mólu turum yambu kanuma moke teku siring.
ACT 4:36 Aku-siku tiring mele ‘Josep’ nili yi te-ni aku-sipa tirim. Yi kanili Yesos-ni liipa mundurum yima-ni yunga bi te ‘Banapas’ niring. Banapas-nga ung-pulele ‘Yambuma nimba toembu tunjuli yili’. Yunu LLipai yili, yunga kolea Saiporas.
ACT 4:37 Yunga ma te lirim kanili ku-moni liipaliinga memba omba Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima sirim.
ACT 5:1 Krais-nga yambuma aku-siku teku muluring akiliinga-pe ⸤ulu tiring akili mele sumbi-sipa naa tirim⸥ yi te mulurum, yunga bili Ananais. Yunga minunga bili Sapaira. Ananais-ni yunga ma te ku-moni liipaliinga,
ACT 5:2 ambu-min kanupa mulupili ku-moni liirim-ma pak-sipa, ekendu yunu nosupa, ekendu Yesos-ni liipa mundurum yima pupa sipaliinga nimba mele: “Na-ni ma te ku-moni liipu kene, ku-moni akuma membu ombu i siker.” nirim.
ACT 5:3 Kanu-kene Pita-ni yunundu nimba mele: “Ananais, nambimuna nunga numanuna ‘⸤Kurumanga nuim⸥ Seten omba mulupili.’ nikunuliinga, Mini Kake Tiliele gólu toku sikunuliinga, maliinga ku-moni líínuma pak-sikunu mare anju nosukunuliinga mare meku okunu oliu gólu tokunu sikenuye?
ACT 5:4 Ui ku-moni naa líínu kene male nunga kanili. Ku-moni líínuma nu-nunu nukunu akili. ‘Male ku-moni naa liambu.’ nilkenanje yambu te-ni ung te naa nilka. Male nungale. Ku-moni liikunuliinga ‘Ekendu nanu nosupu, ekendu yambuma sambu.’ nilkenanje ung te móluko. Mélale nungale. Akiliinga ili nambulka niku piliikunuliinga ku-moni liikunu kene ekendu mindi gólu toku sinuye? Nu-ni yima gólu toku naa sinu, mólu. Pulu Yili gólu toku sinu.” nirim.
ACT 5:5 Pita-ni aku-sipa nirim ungele Ananais piliipaliinga, yunu kulurum kene yunga ónale topa mana mania mundurum. Yi-kanguwama oku yunga ónale liiku mulumbale tenga kumu toku meku puku ónu ti-puring. Aku-sipa ulele tirim temanele yambuma piliiku kene aima mini-wale munduring.
ACT 5:7 Ananais-min yunu ulu wendu urum kanili naa piliipaliinga, penga ena-mong yupuku omba purum kene yunu urum.
ACT 5:8 Pita-ni yunu walsipa kene nimba mele: “Ananais ku-moni omba símu ambulkur ili else maliinga aku-siku lííngli meleye? Na piliambu nikunu si.” nirim. Yunu-ni nimba mele: “Sika. Aku-sipu líímbulu mele.” nirim.
ACT 5:9 Pita-ni yunundu nimba mele: “Nambimuna else-ni Auliele-nga Minéle “Gólu topu sambili.” níngliye? Nunga yilinga ónale meku puku ónu ti-pung yi kanuma oku lku keri-puluna angiliimili akuma-ni nunga ónale kamu liiku meku pungíko.” nirim.
ACT 5:10 Kanu-kene walsekale ambale Pita-nga kumbi-kerina kulurum kene yunga ónale topa mana mania mundurum. Kulurum kene yi-kanguwama oku yunga ónale kanuku liiku kene, yi-min ónu tiring kanuna nondupa yunu meku puku ónu tiring.
ACT 5:11 Kanu-kene Krais-nga talapena yambuma kene, ulu wendu urum piliiring akuma pali enini aima mini-wale munduring.
ACT 5:12 Yambuma muluringna Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kanuma anduku ulu wendu urum liipa ora sirim ulu-tondulu lupa-lupa pulele tiring. ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring yambuma pali ⸤lku-tembolluna⸥ ‘Sollomon-nga’ niku lku keri-pulu takuku yandu liiring-na ui taki-taki liiku máku turing.
ACT 5:13 Yambu lupama-ni enini kanuku kaí piliiring akiliinga-pe mundu-mong teku kene ‘Krais-nga yambuma-kene liiku máku tamili.’ niku naa uring.
ACT 5:14 Akili sika akiliinga-pe yambu pulele-ni Auli ⸤Yesos⸥-ndu ‘Sika’ niku tondulu munduku piliikuliinga sukundu-sukundu oku yunga yambuma muluring.
ACT 5:15 Yesos-ni liipa mundurum yima-ni tiring akili mele kanuku kene yambuma-ni yambu kuru turum-ma meku wendu oku kupulanum-na nosuku muluring. ‘Pita omba pumba kene enána yunga minéle enini lingína omba lumina lemba kene kaí lingínje.’ nikuliinga aku-siku nosuku muluring.
ACT 5:16 Kolea-auli Jerusallem lirim koleana nondupa lirim koleamanga muluring yambu pulele-ni kuru turum yambuma kene kuru numanuna pirim yambuma kene meku uring kene enini pali kaí liring.
ACT 5:17 Kanu-kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale kene Sadusi-talapena sukundu yi mare yunu-kene wasie tapú-toku muluring yi kanuma kene ⸤we-yambuma enini munduku kelku Yesos-ni liipa mundurum yima aku-siku lumbili puring akili mele kanukuliinga⸥ enini aima numanu kis panjiring. ‘Yi akuma-ni tiring mele naa teai.’ niku kene
ACT 5:18 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kanuma ambolku liiku, we-yambuma panjiring ka-lku auli akuna ka siku panjiring.
ACT 5:19 Akiliinga-pe sumbulsuli Auliele-nga angkella te omba ka-lkuli kuna liipa enini liipa memba pena omba kene nimba mele:
ACT 5:20 “Eni ⸤Pulu Yili popu toku kalemele⸥ lku-tembolluna puku angiliiku yambuma numanu topele toku molku kunjingí mele ungma pali niku si-pai.” nirim.
ACT 5:21 Angkellale-ni aku-sipa nirim mele piliiku liikuliinga kolea tangurum kene lku-tembolluna puku yambuma ung-mani siring. Kanu-kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale kene, yunu wasie tapú-toku muluring yi kanuma oku, kanjolluma kene, Isrel yambumanga tápu-yima kene “Máku tamili wai.” niring. Oku máku toku kene ung te niku munduku kene niku mele: “Ka-lkuna yi panjúmulu-na pelemelé yi kanuma meku wai.” niring.
ACT 5:22 Akiliinga-pe eninga ele-yima-ni puku Yesos-ni liipa mundurum yi kanuma liingíndu ka-lkuna puring kene yi kanuma naa muluring kilia kanuku kene kelku yandu okuliinga niku mele:
ACT 5:23 “Ka-lkuli kunama pali kuna angnjili pimu, nokolemele yima keri-puluna nokuku angilííngi kanúmulu akiliinga-pe oliu kuna liipu lkuna lkundu kanúmulu kene yi te aima naa mulúm.” niring.
ACT 5:24 Lku-temboll nukuring ele-yimanga yi-auliele kene, Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene enini oku niring-mele piliikuliinga, “Ulu wendu um ili nambulka ulu te wendu ombándu tekemunje?” niku enini piliiku sunduring.
ACT 5:25 Kanu-kene yi te omba kene eninindu nimba mele: “Piliai! Eni liiku ka síngi yi kanuma lku-tembolluna yambuma ung-bo tonjuku mani siku molemele.” nirim.
ACT 5:26 Aku-sipa nirim piliiku kene lku-temboll ele-yima kene eninga yi-auliele kene Yesos-ni liipa mundurum yi kanuma ambolku liingí puring. Akiliinga-pe ‘Yambuma-ni oliu ku-ni toku kunjingí.’ nikuliinga yi kanuma kimbulu-ni naa toku táka-niku meku uring.
ACT 5:27 Yi-kanjolluma muluringna ele-yima-ni Yesos-ni liipa mundurum yi kanuma liiku meku uring kene Pulu Yili popu tunjuring yimanga yi-auli-olandupale-ni eninindu nimba mele:
ACT 5:28 “Enindu uinga nirimulu akili i-sipa mele: “Aima ung laye-kolte kepe naa niku, yi ⸤Yesos⸥ ilinga temanele alsuku toku yambuma ung-bo naa tonjai.” nirimulu kanili. Pe ekupu eni Jerusallem koleamanga pali ung kanili anduku niku siku kilíngi. ‘Yambuma-ni ‘Oliu Juda-yambumanga tápu-yima-ni yi kanili toku kunjuring.’ niku piliangi.’ niku eni ung akuma mani siku ung-bo tonjilimeleko.” nirim.
ACT 5:29 Pita kene, Yesos-ni liipa mundurum yi wema kene, enini eninindu pundu toku niku mele: “Yambuma-ni ‘Teai.’ nilimele mele oliu-ni piliipu liipu kapula naa temulú. Pulu Yili-ni ‘Teai.’ nilimú mele mindi piliipu liipu teng panjipu temulú.
ACT 5:30 Eni ‘Yesos kulupili.’ niku unji-perana ku toku panjiring kene kulurum yi kanili, oliunga anda-kolepalimanga Pulu Yili-ni yunu alsupa topa makinjirim.
ACT 5:31 ‘Yunu-ni oliu Isrel-yambuma numanu topele tonjupa oliunga ulu-pulu-kísima kanupa konde tinjipili.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Yesos yunu Yi-Nuimele molupa, yambuma Tepa Liipa, Mindili Nolkemela Kupulanum-na Wendu Liilimú Yili mulupili.’ nimba yunga ki-bokundu liipa munjurum molemú.
ACT 5:32 Oliu kene Mini Kake Tiliele kene yunu aku-sipa tirim mele andupu nimbu silimulu. ‘Mini Kake Tili’ nikimulele Pulu Yili yunga ungma piliiku liiku telemele yambuma Mini Kake Tiliele silimú kanilindu nikimulu.” niring.
ACT 5:33 Niring mele piliikuliinga arerembi aima tondulu kolku ‘Enini topu konjamulu.’ niring.
ACT 5:34 Akiliinga-pe Perisi-yi kanjoll te, yunga bili Gamelliel, yunu Pulu Yili-nga ung-manima piliipa yambuma ung-bo tunjurum yi te, yunu piliipa kungnjuli aima pirim-na yambuma-ni kanukuliinga yunu kape niring yili, yunu kanjolluma máku turingina ola angiliipaliinga ele-yimandu nimba mele: “Yima ui laye-kolte pena meku pai.” nirim.
ACT 5:35 Kanu-kene meku pena puring kene yunu-ni kanjoll-yimandu nimba mele: “Eni Isrel-yima, eni yi ima tingí mele ui piliiku konjai.
ACT 5:36 Ui walse yi Tudas omba yunu-ni nimba mele: “Na yi-auli te, nanga tondulu pelemú.” nirim kene yi po andret yunu lumbili puring. Akiliinga-pe gapmanale-ni yunu toku konjuku, yunu lumbili puring yi kanuma toku bulu-bale siring. ‘Teamili.’ niring mele kam-kamu naa tiring.
ACT 5:37 “Penga aku-sipa gapmanale-ni yambu bi turum enama wendu urum kene Gallalli-yi Judas kepe “Oliuliu gapman molamili.” nirim kene yi mare-ni yunu lumbili puring kanu-kene gapmanale-kene ele tiring akiliinga-pe yunu toku konjuku yunu lumbili puring yima toku bulu-bale siringko.
ACT 5:38 Ui aku-sipa tirim akiliinga ekupu eni yi ima-kene tingí mele niambu. Eni yi ima-kene ulu te naa teai, we pangi munduku kelai. Yi ima eni-enini numanale-ni piliikuliinga ‘Teamili.’ niku tíngi lem ulu te naa tepa we pora nimbá.
ACT 5:39 Mola tekemele mele Pulu Yili-ni “Teai.” nimu-na tíngi lem eni kanjolluma-ni akili kapula “Mólu.” naa ningí. Mola “Mólu.” níngi lem Pulu Yili-kene ele mele tingéle kapula naa temba.” nirim.
ACT 5:40 Aku-sipa nirim kene enini piliiku kene ‘aku-sipu teamili.’ nikuliinga “Yima alsuku lkundu wai.” niku, enini ka-pulsa-ni toku kene niku mele: “Yesos-nga temanele alsuku yambuma niku silsiliiku naa andai.” nikuliinga “Eni pai.” niring.
ACT 5:41 Yesos-ni liipa mundurum yima-ni kanjolluma munduku kelku ulsu puring. Pulu Yili-ni eninindu ‘Eni Yesos-nga yima mulungéliinga yambuma-ni eni teku pipili kunjúngi lem kapulako.’ nirim kilia piliiku kene enini aima numanu siring.
ACT 5:42 Enamanga pali lku-tembolluna kepe yambumanga lkumanga pali mundu-mong naa teku anduku temani kaiéle toku siring. Kórunga-ui Pulu Yili-ni ‘Enini tepa liimba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele Juda-yambuma-ni ‘Upili.’ niku nokuku muluring yi-nuim Krais kanili Yesos yunu yi kanili omba molupa enini tepa liirim tepa liipa nokupa konjumba mele temanele anduku toku siring.
ACT 6:1 Ena kanumanga Yesos-nga lumbili anduli yambu kambu aima pulele olandupa purum. Kanu-kene Grik ung niring Juda-yambuma-ni ulu te kanuku kis piliikuliinga ung-mura teku niku mele: “Ambu-wayema taki-taki langi moke teku singíndu Ipuru-ungna nilimele Juda-yambumanga ambu-wayema mindi siku, oliunga ambu-wayema naa silimele.” niring.
ACT 6:2 Akiliinga, ⸤Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum⸥ yi rurepu-ni Yesos-nga lumbili anduli yambuma pali liiku máku toku kene eninindu niku mele: “Oliu Pulu Yili-nga ungma nimbu silimulu kongunale mundupu kelepu langi kongun temulú kene kapula naa temba.
ACT 6:3 Angmene, eninga yi angere yupuku-guli, Mini Kake Tiliele kene piliipa kungnjuliele kene píli, yambuma-ni kanuku kaí piliilimili yima kanuku makó tai. ‘Langi kongunale oliu-ni telemulale enini tenjangi.’ nimbu mundupu kelepu,
ACT 6:4 oliu taki-taki Pulu Yili-kene ung nimbu mawa tepu, yambuma Pulu Yili-nga ungele ‘Piliangi.’ nimbu liipu tapunjumulú.” niring.
ACT 6:5 Aku-siku niring-na yambuma-ni pali piliiku kaí piliiku kene, Stipen makó turing. Yunu Pulu Yili ‘Sika’ nimba aima tondulu mundupa piliirim yili; yunu Mini Kake Tiliele numanuna molupa kapula tinjirim yili. Yi talse makó turingmanga bima i-sipa mele: te Pillip, te Porokoras, te Naikena, te Taimon, te Pamenas, te Nikollas. Nikollas kolea-auli Andiyok yi ili, yunu Juda-yi te mólu. Yunu yi te lupa molupa kene, uinga Juda-yambumanga ulu-pulu tiring akili mele topele topa tirim yili.
ACT 6:6 Yi akuma Yesos-ni liipa mundurum yimanga kumbi-kerina liiku ola angnjiring kene enini yimanga ⸤pengí⸥na ambolku kene Pulu Yili-kene popu toku ung mare niku mawa tiring.
ACT 6:7 Aku-siku tiring kene yambu muluring koleamanga pali Pulu Yili-nga ungele pupa kapula tinjirim. Jerusallem-yambu pulele ⸤‘Yesos yunu sika Yi-Nuim Kraisele.’ niku⸥ yunu lumbili puku, Pulu Yili popu tunjuring yi pulele-kene wasie ⸤Yesos-ni liipa mundurum yima-ni ung niring mele⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku liiring.
ACT 6:8 Stipen, yunu Pulu Yili-ni yambuma we kondu kululi ulu-pulele kene Pulu Yili-nga tondulale kene pirim kilia yambu muluringmanga andupa ⸤Pulu Yili yu-kene mulurum, yunga ungele sika nimba sirim mele⸥ yambuma liipa ora sirim ulu-tondulu pulele tirim.
ACT 6:9 Akiliinga-pe yi mare-ni “Teku kis-sikenu. Aku-siku naa ti.” niku Stipen kene ung pulele niring. Yi kanuma enini ui kendemande-yambuma molkuliinga penga we muluring yambuma, eninga Pulu Yili-nga ungele piliiring lku te lupa angiliirim. Enini Juda-yima kolea Sairini kene Alleksendia kene Sillisia kene Esia kene kolea akumanga muluring yambuma. Yi akuma Stipen kene tombulku niring
ACT 6:10 akiliinga-pe Mini Kake Tiliele-ni Stipen aima piliipa kungnjuliele tunjurum-na yunu-ni nirim mele piliikuliinga yambu te-ni aima pangá ukuku ung te kapula naa niring.
ACT 6:11 Ung te ningíndu koruku kelku kene enini yi marendu kiyang niku kundi toku kene niku mele: “Eni “Moses kene Pulu Yili-selenga ungma Stipen-ni ung-taka tunjum pilíímulu.” niai.” niring.
ACT 6:12 Enini aku-siku kundi turingeliinga yambuma kene Juda-yambumanga tápu-yima kene Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene enini arerembi kolku Stipen ambolku liiku kanjoll-yima liiku máku toku muluringna meku puring.
ACT 6:13 Enini yi mare kondi toku “Kotna puku Stipen tirim mele gólu toku ‘I-sipa i-sipa tímu.’ niai.” niring kanu-kene enini kot-na puku kene niku mele: “Yi ili-ni ⸤Pulu Yili popu topu kalemulu⸥ lku⸤-temboll⸥ kake tiliele kene, Pulu Yili-nga ung-manima kene, taki-taki ung-taka tonjulemú.
ACT 6:14 Yunu-ni nim pilíímulu mele i-sipa: “Kolea-kelú Nasaret yi Yesos ili-ni lku-temboll ili tekisimbá.” nimba; Moses-ni nimba panjurum ulu-puluma penga yandu-yandu niku siring telemulu ulu-pulu akuma “Penga alsuku naa teku akuma munduku kelku Yesos-ni “Teai.” nirim uluma mindi teai.” nímuko.” niring.
ACT 6:15 Kanjoll liiku máku toku muluringma-ni pali Stipen nem-nemi niku kanuring kene, yunga kumbi-kerale angkella tenga kumbi-keri mele tirim kanuring.
ACT 7:1 Kanu-kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale-ni kot tenjipaliinga Stipen walsipa kene nimba mele: “Ung nikimili ima sikaye?” nirim.
ACT 7:2 Kanu-kene Stipen-ni pundu topa kene nimba mele: “Angmene Tatamene, nanga ungele piliai. Oliunga pulu monjupa anda-kolepa Eprayam ya kolea ili ui naa upili, kolea Aran ui naa-ko pupili, kolea Mesepotemia we mulupili Pulu Yi tondulu lakupa pupa ola-kilia molemú Pulu Yili yunu mulurumna omba kene nimba mele:
ACT 7:3 “Nunga ma-koleale kene pulu lelemú yambuma kene munduku kelkunu na-ni nu “Pui.” nimbu liipu ora simbu kolea akuna pani.” nirim.
ACT 7:4 “Ung akili piliipaliinga Eprayam yunga kolea Mesepotemia, akuna Kaltia-yambuma muluring koleale mundupa kelepa kolea-kelú Aran pupaliinga mulurum. Kanu-kene yunga lapa kulurum kene Pulu Yili-ni oliu molemulu kolea ⸤Kenan⸥ ilinga yandu liipa mundurum.
ACT 7:5 Kolea ilinga ma laye te kepe ‘Eprayam yunu kamu ambulupili.’ nimba naa sirim. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ung te yunundu nimba mele: “Nu kene nunga kalku liini yambuma kene kolea ili liingí.” nimba, nimba panjurum. Eprayam yunga kangambula te kepe ui naa mipili
ACT 7:6 Pulu Yili-ni aku-sipa nirim. Pulu Yili-ni yunundu nirim mele i-sipa: “Nunga kalku liini yambuma kolea tenga lupa yambu poning mele mulungí. Akuna mulungí yambuma-ni eninindu “Oliunga kendemande-yambuma.” niku kene teku kis-siku ka-kongun singí, mindili noku teku molangi punie po andret omba pumba.
ACT 7:7 Kanu-kene enini ka-kongun singí yambuma ‘Pundu tangi.’ nimbu buni simbu kene penga enini kolea kanili munduku kelku ulsu oku kolea ilinga oku na popu tungí.” nirim.
ACT 7:8 Aku-sipa nimba kene Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim ungma ‘Eprayam-ni ‘Na-kene kam-kamu pípili.’ nipili.’ nimba yunu kene yunga kalupa liimba kangma kene “kangi te kopsiku wendu liiku munduku kelai.” nirim. Pulu Yili-ni “Aku-siku teai.” nirimaliinga Eprayam-ni kang Aisak memba kene, yunga ena engkaki omba purum kene yunga kangi te kopsipa wendu liirim. Kanu-kene penga Aisak-ni Jekop mirim. Penga Jekop-ni oliu Isrel-yambumanga talape rurepu molemulumanga anda-kolepama mirim.
ACT 7:9 “Kanu-kene oliunga anda-kolepa Jekop-ni mirim yima-ni eninga angin Josep-kene numanu kis panjiku kene kolea Isip pungí puring yi mare kene yunu ku-moni liiring. Josep ku-moni liikuliinga “Yunu yambu tenga-lupa kendemande-yili mulupili niku meku pai.” niring. Akiliinga-pe Pulu Yili yunu-kene molupaliinga,
ACT 7:10 yunu tepa liipa buni wendu urumumanga pali wendu liirim. Yunu-ni yunu piliipa kungnjuliele sipa, kolea Isip yi nuim kingele ‘Yunu kanupa kaí piliipili.’ nirim kene yi nuim kingele-ni ‘Josep yunu Isip-gapmanaliinga yi-nuimele molupa, yunga lkuli kene Isip-koleamanga méle lelemúma pali nukupili.’ nirim.
ACT 7:11 “Penga kolea Isip kene ⸤kolea ya molemulu⸥ kolea Kenan ili kene engle lakupa te lirim, yambuma buni pirim. Oliunga anda-kolepalima langi liingí kupulanum te naa lirim.
ACT 7:12 Jekop-ni “Kolea Isip langi liiku máku toku nosulimele.” niring-na piliipaliinga yunga malupili oliunga anda-kolepalima kumbi-lepa Isip liipa mundurum.
ACT 7:13 Wale tale-siku Isip puring kene Josep-ni yunga anginupilindu “Na Josep.” nimba yunga bili nimba sirim, penga yi nuim kingele-ni Josep-nga yambuma kanupa bi sirim.
ACT 7:14 Kanu-kene Josep-ni yunga lapa Jekop kene Jekop yunga yambuma kene “ “Yandu wangi.” niai.” nimba, eninindu kupulanum sunga liipa mundurum. Jekop yunga yambuma liipa tere lepa sependi-paip muluring.
ACT 7:15 “Yandu wai.” nirim kene piliipaliinga Jekop kolea Isip purum, kanuna yunu kene yunga malupili kene anda leku molku kuluring.
ACT 7:16 Eninga ónuma kelku kolea Kenan meku yandu oku kolea-kelú Sekem meku oku, uinga Eprayam-ni kolea-kelú Sekem yi Amo-nga malupilinga ma te taropu topa liipa uinga yunga ambale ónu tirim kanuna meku puku yunu ónu tiring.
ACT 7:17 “Pulu Yili-ni uinga Eprayam-ndu “Ma ili simbu.” nirim ena kanili nondupa kamu wendu ombá tirim kene oliunga yambu kolea Isip muluring mele anjupa-anjupa pulele kalku liiku muluring.
ACT 7:18 Aku-sipa telsiliipa pupaliinga, punie pulele omba purum kene Isip yi nuim king te alko topa mulurum kanili-ni Josep yunga temanele mimi-sipa naa piliirim.
ACT 7:19 Yunu-ni oliunga yambuma gólu topa sipa tepa kis-sipa, anda-kolepalima mindili liipa sipa, “Kangambula mingíma ‘Kolangi.’ niku lkumanga wasie naa molku pena toku munduku kelai.” nirim.
ACT 7:20 “Aku-siku teku molangi Moses miring. Yunu we-kang te naa miring. Yunu Pulu Yili-ni kanupa kaí piliirim kangale miring. Kaliimbu yupuku yunga lapanga lkuna nosuku muluring.
ACT 7:21 Kanu-kene penga pena nusiring kene yi nuim kingeliinga liminu-ni kanupa liipaliinga “Nanga kangale.” nimba yunga lkuna memba pupa nukurum.
ACT 7:22 Isip-yambumanga piliipa kungnjuli pirim mele pali Moses mani siring kene yunga piliipa kungnjuli lakupa pepa ungma sumbi-sipa nimba uluma tondulu mundupa tepa mulurum.
ACT 7:23 Moses-nga punie tu paon pora nirim kene yunga Isrel-yambuma ‘pupu kanu-pambu.’ nimba piliirim.
ACT 7:24 Pupa kanu-purum kene Isip yi te-ni Isrel yi te tepa kis-sirim. Kanupa kene yunu-ni Isrel-yili liipa tapunjupa Isip-yili topa kunjurum.
ACT 7:25 “(Moses-ni piliipaliinga, ‘Yunga yambuma ‘Pulu Yili-ni ‘Enini teku liani pui.’ nirim.’ niku piliingí.’ nimba piliirimeliinga-pe enini aku-siku niku naa piliiring.)
ACT 7:26 “Ulsulam-ui Isrel-yi tale ele tiringli kene Moses omba kanupaliinga, yunu pupaliinga ele tiringli yisele ambulupa kene elselendu nimba mele: “Anginingli-sele, nambimuna ele tekembeleye? Anginingli-sele ele tekembele kapula naa tekem.” nirim.
ACT 7:27 “Kanu-kene tepa kis-sirim yi kanili-ni Moses paka topa anju mundupa kene nimba mele: “Nae-ni nu ‘Oliu nokani.’ nimba makó túmuye?
ACT 7:28 Bonongu nu-ni Isip-yili toku kunjunu kanu mele ekupu na ‘Topu konjambu.’ niku nikinuye?” nirim.
ACT 7:29 Aku-sipa nirim kene Moses piliipaliinga ‘Kingele-ni yunu tomba.’ nimba takara topa pupa kene kolea Midian pupaliinga mulurum. Yunu akuna molupa kene ⸤ambu te liipaliinga⸥ kang tale mirim.
ACT 7:30 “Kanu-kene Moses kolea Midian mulupili punie tu paon omba purum kanu-kene walse yunu kolea-wakana andupa mulú-komunga Sainai lirimna nondupa mulurum kene Pulu Yili-nga angkella te yunu mulurumna omba unji tenga tepi nomba pirimna omba mulurum.
ACT 7:31 Moses-ni akili kanupaliinga yunu numanu pulele liipa mundupa, ulu tirim mele mimi-sipa kanombandu nondupa purum kene Auliele-nga ungele unjina wendu urum piliirim akili i-sipa mele:
ACT 7:32 “Na nunga anda-kolenali-ni popu turing yimanga Pulu Yili moliu. Eprayam kene Aisak kene Jekop kene akumanga Pulu Yili moliu.” nirim. Kanu-kene Moses pung-pungu nimba mundu-mong tepa kene liipa wekundu kanupa tepéle naa kanurum.
ACT 7:33 Kanu-kene Auliele-ni yunundu nimba mele: “Nu ma angiliikinu ili nangale akiliinga nunga kimbu-súli posuku wendu lii!
ACT 7:34 Nanga yambu Isip molemelema mindili nolemele mele kanupu pora sipu moliu. Enini kola telemele akili piliipuliinga ekupu enini tepu liimbundu mania úndeliinga ‘Nu kolea Isip-ndu kelkunu pani.’ nimbu liipu mundumbu teker.” nirim.
ACT 7:35 “Yi Moses ili yunu uinga Isip mulurum kene Isrel-yambuma-ni niku mele: “Nae-ni ‘Nu oliu nokani.’ nimba makó túmuye?” niku yunga ungele liiku su siring yi Moses kanili Pulu Yili yunu-ni yunu makó topa ‘Nanga yambuma nokukunu, enini teku liikunu, mindili nolemelema wendu liani.’ nimba unjina tepi nomba pirimeliinga angkella tenga kerale-ni ‘Moses nimba sipili.’ nirim.
ACT 7:36 Yi Moses kanili yunu-ni yambuma kolea Isip memba wendu urum. Enini kolea Isip sukundu muluring kene kepe, Numú Kundulina uring kene kepe, kolea-wakana punie paon tale anduku muluring kene kepe, yunu-ni ⸤Pulu Yili yununu mulurum mele⸥ liipa ora sirim ulu-tondulu pulele tirim.
ACT 7:37 Yi Moses-ni Isrel-yambumandu nimba mele: “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipu eni nimbu siliu yili moliu mele penga eninga yi te na-mele ‘Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba simbama piliipa nimba simba yi te mulupili.’ nimba Pulu Yili-ni liipa mundumba.” nirim yi Moses kanili Moses tilu ili mindi.
ACT 7:38 Isrel-yambuma kolea-wakana muluring kene yi Moses kanili enini-kene wasie muluring. Yunu oliunga anda-kolepalima kene mulú-komunga Sainai molupa ung nimba sirim angkellale-kene wasie muluring. Pulu Yili-ni we pepa mindi pupaliinga naa pora nimbá ungma ‘Moses-ni oliu nimba sipili.’ nirim, Moses ung kanuma yunu-ni piliipaliinga yandu oliu nimba sirim.
ACT 7:39 “Aku-sipa tirimeliinga-pe oliunga anda-kolepalima-ni ⸤Pulu Yili-ni yunundu “Enini nukui.” nimba makó turum yi Moses-nga⸥ ungele ‘teng panjipu naa piliimulú.’ niku yunu liiku bulu siku, enini ‘Kolea Isip-ndu kelepu pulkumulanje manda!’ niku waka kolku muluring.
ACT 7:40 ⸤Moses mulú-komunga Sainai akuna ola pupaliinga wela mandu naa urum kene Isrel-yambuma-ni eninga niku Pulu Yili popu tunjuring yimanga kumbi-lepa yi-auli-olandupa⸥ Eron-ndu enini niku mele: “Oliu meku puku nukungí pulu yi popu tomulú mare nu-ni unji-ni mola ku-ni teku mimi tinjui. Oliu kolea-Isip yandu liipa memba urum yi Moses wela naa okumaliinga nambulka tímunje?” niring.
ACT 7:41 Ena kanuna enini kung pirimu-kao walú mele tilu-sili te teku mimi teku, ‘Ili oliunga pulu yili.’ niku popu toku mélema kalku siku, eni-enini teku mimi tiring mele piliiku numanu siku kung kaluringma kene langi noku muluring.
ACT 7:42 Aku-siku tiringeliinga Pulu Yili-ni enini liipa bulu sipa, kaliimbale kene enale kene kombukantupu kene mulúna angiliimú akuma enini ‘Oliu nokolemele pulu yambuma.’ niku popu toku mélema kalku singí tiring kene kanupaliinga ‘Kapula, eninga aku-siku teangi.’ nimba mundupa kilirim. Aku-siku tiring mele Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi te-ni ungele bukna turum mele kapula telemú. Akili i-sipa mele: ‘Pulu Yili-ni nimba mele: “O Isrel-yambuma, uinga punie paon talenga yambu naa pili kolea-wakana eni kung pirimu-kaoma kene kung sipsipma kene kung memima kene popu toku kaluringma na popu toku kalku siringye? ⸤Mólu. Na popu toku naa siring.⸥
ACT 7:43 Eni sell-lku meku puringele ‘Pulu yi Mollek-nga molomba lkuli.’ niku meku puku, ‘Repan oliunga pulu yi te.’ niku yunga kombukantupu mele tili te teku angnjiku, méle kanuma ‘Oliu nokolemele pulu yambuma.’ niku kape niku popu turing. Aku-siku tiringeliinga na-ni eni mindili liipu simbundu ‘Eni kolea sirinduna naa molangi.’ nimbu topu makurupu, eni kolea-auli Bapillon nekendu kolea anjupa tenga-lupa liipu mundumbu.” nirim.’ nimba bukna turum. Aku-sipa nimba bukna turum akili enini sika aku-siku tiring.
ACT 7:44 “Kolea-wakana oliunga anda-kolepalima-ni Pulu Yili enini-kene mulurum sell-lku kanili kanuku ‘Pulu Yili oliu-kene molemú.’ niku enini yunu popu toku mélema kaluring sell-lkuli takuku angnjiring. Pulu Yili-ni Moses-ndu “I-siku i-siku takangi.” nimba lkuli angiliimba mele liipa ora sirimele aku-siku enini takuku angnjiring.
ACT 7:45 Penga yandupa Josua-ni oliunga anda-kolepalima nukurum kene enini sell-lku kanili tekisiku, Pulu Yili-ni sirim kolea akuna meku oku angnjiring. Pulu Yili-ni kolea kanuna yambu-talape lupa-lupa piringma oliunga anda-kolepalima “Alko toku molangi, ma akili liangi, kanuna pelemelé yambuma kam-kamu pangi.” nirim kene kolea kanuna uinga piring yambu-talape kanuma enini toku munduku, sell-lkuli meku oku kanuna takuring, yandupa yi nuim king Depit mulurum kene we angiliirim.
ACT 7:46 “Pulu Yili-ni Depit yunu kanupa kaí piliipa numanu munjurum kilia yunu-ni Pulu Yili-ndu walsipa kene nimba mele: “Na kalupa liirim yi Jekop-nga popu turum Pulu Yili molumba lku te, uinga sell-lkuli angiliirim mele, manda lepu takunjambuye?” nirim.
ACT 7:47 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Mólu.” nirim kene Depit-nga málu Sollomon, yunu Depit alko topa yi nuim kingele molupaliinga, Pulu Yili-nga lku-tembollale takunjurum.
ACT 7:48 “Akiliinga-pe Bi Aima Olandupa Mululi Pulu Yili yambuma-ni lku takolemelemanga naa molemú. Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi te-ni aku-sipa nirim kanili. Yi kanili-ni nimba mele:
ACT 7:49 “Pulu Yi Auliele-ni nimba mele: “Mulú-koleale nanga mania molupu koleama nokuliu polale, ma-koleale nanga kimbu munduliu koleale. Pe eni nanga nambulka lkuli takunjingíye? Mola na tékundu kapula kóru molumbuye?
ACT 7:50 Nanga kili-ni méle ima pali naa terinduye?” nirim.” nimba ⸤Asaya-ni⸥ aku-sipa nirim kanili.” ⸤nimba Stipen-ni nirim.⸥
ACT 7:51 “Eni karaye tili yambuma, eni nandu “Pulu Yili teku kis-siku yunu ung-taka tonjukunu.” nikimilieliinga-pe akili mólu. Eni ‘Pulu Yili-nga yambuma molamili.’ niku kangi te kopsiku wendu liilimele akiliinga-pe yambu Pulu Yili-nga ungele naa piliili yambuma mele molku eninga kum-ma pipi siku numanuma pipi siku molemele. Eni eninga anda-kolepalima tiring mele teku, yambu kanuma-ni Mini Kake Tiliele-nga ungele liiku bulu siku “Naa piliimulú.” niring mele ekupu eni aku-siku nilimele.
ACT 7:52 Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi te eninga anda-kolepalima-ni mindili liiku naa siring yi te mulurumye? Te naa mulurum kanili. Yi kanuma pali buni siring. Yi kanumanga yi mare-ni Pulu Yili-nga Yi Sumbi Niliele ombá mele ungele piliiku yambuma niku siring yi kanuma kepe eninga anda-kolepalima-ni toku kunjuringko. Kanu-kene Pulu Yili-nga ungma niku siring yima-ni “Ombá.” niring Yi Sumbi Nili kanili kamu urum kene eni nanga ungele piliiku molemele yima-ni ‘Yunu toku konjangi.’ niku eninga ele-tu yima liiku siring kene yunu toku kunjuring.
ACT 7:53 Eni Isrel-yambuma, eni angkellama-ni ⸤“I-siku mele teai! I-siku naa teai!” niku Pulu Yili-nga ung-mani siringima yandu liikuliinga teng panjiku naa tiring yambuma, ⸤eni Pulu Yili-nga Yi Kake Tili Yesos aku-siku toku kunjuring⸥.” nimba Stipen-ni aku-sipa nirim.
ACT 7:54 Yunu-ni eninindu aku-sipa nirim-na piliiku kene, yunu-kene aima arerembi kolku eninga kerima kongliiku pula turing.
ACT 7:55 Akiliinga-pe Mini Kake Tiliele Stipen yunga numanuna omba molupa kapula tirim-na yunu-ni olandu-sipa mulú-koleana sukundu kanurum kene Pulu Yili-nga talang tondulu puliele kene yunga tondulale kene kanuma kanupa, Yesos Pulu Yili-nga ki-bokundu ola angiliirim kanurum.
ACT 7:56 Aku-sipa kanupa kene nimba mele: “Mulú-koleale kuna liipa anju-yandu pukum kanokur kene Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili Pulu Yili-nga ki-bokundu ola angiliikim kanokur.” nirim.
ACT 7:57 Yunu-ni aku-sipa ⸤Pulu Yili kene Yesos kene kapula-kapula muluringli⸥ akili mele nirim piliikuliinga, ⸤“Pulu Yili-kene ung-taka tonjukum.” niku⸥ ‘Yunga ung nikemale naa piliamili.’ niku kúmele pipi siku enini ung lupa mare tondulu munduku nilsiliiku yunu mulurumna lkisiku oku
ACT 7:58 yunu ambolku kunduku meku kolea-auli kaniliinga palana ulsukundu makuruku toku munduku, ‘Yunu kulupili.’ niku ku-mulú-ni tungí turing. Ui kot-na “I-sipa i-sipa mele tímu kanúmulu.” niku kundi turing yima-ni yunu ku-ni tungíndu eninga wale-pakulima posuku kene, kang-yi te kanupa angiliirimele ‘Nukupili.’ niku nusiring. Yi kaniliinga bili Soll.
ACT 7:59 Enini yunu ku-mulúma-ni toku kunjingí turing kene Stipen-ni Yesos-kene popu topa mawa tepa kene nimba mele: “Auli Yesos, nanga mulungale nu siker. Nu molluna wambu ni.” nirim.
ACT 7:60 Kanu-kene yunu ku-mulúma-ni toku mana mania panjiring kene koporungu langupa nangale topa nimba kene nimba mele: “Auliele, teku kis-sikimili ulu ili pundu naa tokunu kanukunu konde tinjui.” nimbaliinga yunu kulurum.
ACT 8:1 Soll-ni Stipen toku kunjuring akili kanupaliinga ‘Papu tokomele.’ nimba yunu numanu kaí panjurum. Stipen ku-ni toku kunjuring ena kaniliinga Krais-nga yambu-talape kolea-auli Jerusallem muluringma eninga ele-tu yambuma-ni pulu monjuku teku kis-siku aima mindili lakuku siring kene enini pali bulu-bale niku puku, mare kolea Judia distrik-ndu puku muluring, mare kolea Sameria distrik-ndu puku muluring. Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima mindi Jerusallem we muluring.
ACT 8:2 Pulu Yili-nga ungele piliiku muluring yi mare-ni Stipen ónu teku kola pulele tiring.
ACT 8:3 Akiliinga-pe Soll-ni ‘Krais-nga yambu-talapele kamu mania pangi.’ nimba pulu monjupa yambumanga lkumanga pupa, yambu muluringma ki kundupa pena liipa memba pupa ka sirim.
ACT 8:4 Krais-nga yambuma bulu-bale niku puringma-ni Yesos-nga temanele kolea lupa-lupamanga pali toku niku silsiliiku puring.
ACT 8:5 ⸤Krais-nga yambumanga liipa tapunjuli yi⸥ Pillip Sameria distrik lirim taon tenga mandu pupa kene, Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba uinga makó turum yi-nuim Kraisele-nga temanele topa sirim.
ACT 8:6 Pillip yunu-ni ung nirim mele piliiku, ⸤Pulu Yili-kene tapú-toku muluringli⸥ liipa ora sirim ulu-tonduluma tirim mele kanuku kene, yambuma pali aima kum teku ungele piliiku muluring.
ACT 8:7 Yambu pulele kuru numanuna muluringma Pillip-ni “Oku wendu pai!” nirim kene nangale toku wendu oku puring. Kimbu kolupa pora sirim yambuma kene, kimbu tondulu naa pepa topele-mapele topa pirim yambuma kene tepa kaí tirim.
ACT 8:8 Pillip-ni aku-sipa ulu-tonduluma tirim kilia taon akuna muluring yambuma numanu lakuku siring.
ACT 8:9 Taon kanuna yi te mulurum, yilinga bili Saimon. Pillip ui naa upili kuruma-ni Saimon yunu liiku tapunjuring kene yunu-ni “Na yi auliele. Nanga bi molemú.” nimba ulu-tonduluma tirim. Kolea Sameria yambuma-ni pali ulu-tonduluma tirim mele kanuku kene numanu pulele liiku munduring.
ACT 8:10 Yambu-kamakoma kene korupama kene yunga ungele kum teku piliiku kene niku mele: “Yi ili Pulu Yili tondulu pelemú mele yunu tondulu aku-sipa pelemú yili. Yunu Tondulu Pelemú Pulu Yili molemú.” niring.
ACT 8:11 Saimon-ni taki-taki ulu-tondulu pulele andupa tirim kilia kanukuliinga numanu pulele liiku munduku kene yunga ungele piliiku yunu lumbili puring.
ACT 8:12 Akiliinga-pe Pillip-ni Pulu Yili yi nuim kingele molupa mélema nokulemú nokumba mele temani kaiéle topa sipa, Yesos yunga yambuma tepa liipa alko topa mindili nunjurum yili molupa, yunu Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele mulurum mele nimba sirim kene yambu pulele-ni ‘Sika nikem.’ niku tondulu munduku piliikuliinga ⸤Saimon munduku kelku numanu topele toku⸥ no liiring.
ACT 8:13 Saimon kepe Pillip-ni nirim akili mele ‘Sika nikem.’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga no liirim. No liipaliinga Pillip mulurumna lumbili pupaliinga, Pillip-ni ⸤Pulu Yili-kene tapú-toku muluringli⸥ akili liipa ora sirim ulu-tondulu pulele tirim mele kanupa kene numanu pulele liipa mundurum.
ACT 8:14 Kanu-kene kolea Sameria distrik yambuma-ni Pulu Yili-nga ungele numanu siku piliiku liiring akili Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kolea-auli Jerusallem muluring yima-ni piliiku kene, eninga yi Pita kene Jon-selendu “Sameria yambuma liiku tapunjangli pale.” niku elsele akuna liiku munduring.
ACT 8:15 Akuna pukulu kene, Sameria yambuma muluringna Mini Kake Tiliele ui naa urum-na liiku munduring yi kanusele-ni ‘Enini Mini Kake Tiliele liangi.’ nikululiinga, ‘eninga’ ninjiku Pulu Yili-kene popu tokulu mawa tinjiringli. Ui Auli Yesos-nga bili leku walsiku no mindi liiring.
ACT 8:17 Kanu-kene penga Pita kene Jon-seleni pukulu eninga ⸤pengí⸥ma ambuluringli kene enini Mini Kake Tiliele liiringko.
ACT 8:18 Kanu-kene elsele-ni yambumanga ⸤pengí⸥ma ambuluringli kene enini Mini Kake Tiliele liiring akili Saimon-ni kanupaliinga yunu yisele muluringlina ku-moni mare memba omba kene elselendu nimba mele:
ACT 8:19 “‘Na-ni yambumanga ⸤pengí⸥ma ambulumbu kene Mini Kake Tiliele liangi.’ nikulu else-ni ya tekembele tondulale ‘na-ni aku-sipu teambu na sangli.’ nimbu ku-moni ima membu okur.” nirim.
ACT 8:20 Akiliinga-pe Pita-ni pundu topa kene nimba mele: “Nu-ni ‘Pulu Yili-ni we silimú méle te ku-moni-ni kapula taropu toku liilimele.’ niku piliikunaliinga nunga ku-monima mekunu kolea-kísina pani.
ACT 8:21 Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú mele nu-ni aku-sipa mólu, akiliinga kongun telembulu mele ili nunga kongun te aima mólu.
ACT 8:22 Nu-ni olsu telembulu mele kanukunu kum panjullu akiliinga nu mindi molku kis-sikunu, ulu-pulu-kísimani nu ka silimú akiliinga ‘Numanu piliiker mele ili Auliele-ni ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimbanje.’ nikunu, ekupu andi teku kis-sillu ulu-puluma kanuku kis piliikunu numanu topele tokunu, yunu-kene popu toku ung niku mawa ti.” nirim.
ACT 8:24 Pita-ni aku-sipa nirim piliipaliinga Saimon-ni pundu topa kene nimba mele: “Na-kene wendu ombá nikimbili uluma wendu naa upili akiliinga else-ni na liiku tapunjukulu Auliele-kene popu toku ung niku mawa tenjangli.” nirim.
ACT 8:25 Pita kene Jon-seleni Yesos-kene molkulu kanuringli akili niku sikulu, Auliele-nga ungele niku sikulu kene, elsele kelku Jerusallem puringli. Punglí pukululiinga kolea Sameria distrik sukundu taon lirimumanga temani kaiéle toku silsiliiku puringli.
ACT 8:26 Walse Pulu Yi Auliele-nga angkella te-ni Pillip-ndu nimba mele: “Jerusallem munduku kelku Gasa taon akuna pungí pulimelé kupulanum akuna kolea-wakana pani pui.” nirim.
ACT 8:27 Kanu-kene Pillip akuna purum. Pupa kanurum kene Itiopia-yi te kupulanum-na omba purum kanurum. Yi kanili yunu ambu Kandas, kolea Itiopia yambumanga ambu nuim kuineliinga ku-moni nukunjurum yi-auliele. Pillip-ni yunu kupulanum-na ui naa kanupa liipili yunu Pulu Yili popu topa bi paka tonjumbandu ui Jerusallem purum.
ACT 8:28 Penga kelepa lku-koleandu pumbandu kung osu-ni kundurum kar-na ola molupa Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni turum bukele kanulsiliipa pumba purum.
ACT 8:29 Kanu-kene Mini Kake Tiliele-ni Pillip-ndu nimba mele: “Nu pukunu kung osu-ni kar kundupa memba omba pukum akili lumbili pui.” nirim.
ACT 8:30 Kanu-kene Pillip kar omba purumna lkisipa pupa piliirim kene yi kar-na mulurum kanili yunu Pulu Yili-ni “Ninjui.” nirim ungma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni turum bukele kanupa nilsiliipa purum akili piliipaliinga, walsipa kene nimba mele: “Nu bukna ung kanuku nikinu akiliinga ung-pulele piliikunu mola móluye?” nirim.
ACT 8:31 Yi kanili-ni pundu topa kene nimba mele: “Yambu te-ni na nimba naa simba kene na-nanu nambi-sipu piliimbuye?” nirim. Aku-sipa nimba kene Pillip-ndu nimba mele: “Nu kar-na tapú-topulu molambili ui.” nirim.
ACT 8:32 Pulu Yili-nga ungele yili-ni kanurum mele i-sipa: “Kung-sipsip walúma meku puku tolemele mele yunu aku-siku meku puku turing. Aku-kene kung sipsip di purungíndu ambululimele kene ung naa nimba yunu we tendi-sipa lelemú aku-sipa mele yunu toku kunjingí tiring kene aku-sipa ung naa nimba we tendi-sipa mulurum.
ACT 8:33 Yunu ulu te tepa kis naa sirimeliinga-pe kot we tenjiku ka siku kene toku kunjuring. Yunu kangambula te naa mipili yunu turing akiliinga yunga kalupa liirim yambu-talape te naa molemú.” nimba, bukna aku-sipa mulurum ungele kanurum.
ACT 8:34 Itiopia yili-ni Pillip walsipa kene nimba mele: “Buk ili turum yili-ni naendu ung ili nirimye? Yi ili yunundu nirim mola yambu te lupandu nirimye?” nimba walsurum.
ACT 8:35 Kanu-kene Pillip-ni yi kanilindu ungma nimbándu yili-ni bukna kanurum ungmanga pulele pulu monjupa nimba sipa Yesos-nga temani kaiéle topa sirim.
ACT 8:36 Kupulanum-na punglí pukulu no-kélu tenga puringli kene Itiopia yili-ni Pillip-ndu nimba mele: “No omba pukum ili kanui. Méle te-ni na no liimbu kupulanumele kapula pipi simba mola no kapula liimbuye?” nirim.
ACT 8:37 (Pillip-ni pundu topa kene nimba mele: “Yesos-nga ung nimbu sikerale ‘Akili sika.’ niku tondulu mundukunu pilíínu lem no kapula liini.” nirim. Itiopia yili-ni pundu topa kene nimba mele: “‘Yesos Krais yunu sika Pulu Yili-nga Málale.’ nimbu piliiker.” nirim.)
ACT 8:38 Kanu-kene kar kanili ‘Lipili.’ nirim kene Pillip kene elsele puka tokulu nona mania pukulu kene Pillip-ni Itiopia yi kanili no liinjirim.
ACT 8:39 Nole munduku kelkulu wendu uringli kene Auliele-nga Minéle-ni Pillip walsekale liipa memba purum kanu-kene Pillip liipa nema tirim kilia Itiopia yili-ni yunu alsupa naa kanupaliinga, numanu lakupa silsiliipa kelepa ⸤yunga lku-koleandu⸥ purum.
ACT 8:40 Minéle-ni Pillip memba pupaliinga Asitat taon-na munjurum kene yunu akuna molupa kene koleamanga pali temani kaiéle topa silsiliipa andupa kolea-auli Sisaria wendu purum.
ACT 9:1 Soll ui pulu monjupa Auliele-nga lumbili anduli yambuma mindili liipa sirim mele mundupa naa kelepa, ‘Enini kolangi.’ nimba we mindili liipa sipa mulurum. Aku-sipa tepa molumbandu Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupale mulurumna pupa
ACT 9:2 mawa tepa walsurum kene yi-nuimele-ni pepá te topa sipa kene nimba mele: “Yi Soll ili kolea-auli Damaskas pupa, Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lkumanga pupaliinga, Yesos-ni tirim akili mele piliiku molemele yambuma kanupa liipa ka sipa, Jerusallem yandu memba upili.” nirim.
ACT 9:3 Kanu-kene Soll yunu kolea-auli Damaskas nondupa pumba purum kene walsekale mulú-koleana talang te mania omba yunu mulurumna talang auli-tepa purum.
ACT 9:4 Yunu topa mana mania mundurum lepa piliirim kene ung te yunundu nimba mele: “Soll, Soll, nambimuna nu-ni na taki-taki mindili liiku sikenuye?” nirim.
ACT 9:5 Soll-ni nimba mele: “Auliele, nu naeye?” nirim. Yunu-ni pundu topa kene nimba mele: “Na Yesos, nu-ni mindili liikunu sillu yili. (Nu-nunu kupanda wisiku angnjukunu mindili naa kolkunu kene polkunu tendika pullale.)
ACT 9:6 Ekupu ola molkunu ne kolea-aulina sukundu pui. Akuna puní kene nu tiní mele yi te-ni nimba simba.” nirim.
ACT 9:7 Soll-kene wasie puring yi kanuma popuremi ung mele te piliiku yambu te naa kanuku kene, enini ung naa niku we angiliiring.
ACT 9:8 Soll mong makiliipa ola mulurum akiliinga-pe mongale-ni méle te naa kanurum. Akiliinga, yunu-kene wasie puring yima-ni yunu ki ambolku meku kolea-auli Damaskas sukundu puring.
ACT 9:9 Ena yupuku yunga mongale-ni méle te naa kanupa keri-langi kepe no kepe naa nomba we mulurum.
ACT 9:10 Kolea-auli Damaskas sukundu Yesos-nga lumbili anduli yi te mulurum, yunga bili Ananais. Auliele-ni Ananais mulurumna omba uru-kumbu mele sipa kene “Ananais.” nimba walsurum. Yunu-ni pundu topa kene nimba mele: “Auliele, na ya moliu.” nirim.
ACT 9:11 Auliele-ni yunundu nimba mele: “Kupulanum bi leku ‘Kupulanum Sumbi Niliele’ nilimele kanuna nu pukunu kene, Judas-nga lkuna puku walsikunuliinga, kolea-auli Tasis yi te, yilinga bili Soll, yunu akuna na-kene popu topa ung nimba molemú kilia puku kanui.
ACT 9:12 Soll yunu uru-kumbu mele tepa kanum kene yi te, yilinga bili Ananais, yunu omba yunga kili-ni mongselenga ambulúm kene yunga mongsele kaí lim kanum.” nimba Auliele-ni aku-sipa nirim.
ACT 9:13 Ananais-ni pundu topa kene nimba mele: “Auliele, yi kanili-ni nunga yambu kake tili Jerusallem muluringma tepa kis-sipa mindili liipa sirim akili yambu pulele-ni temani toku nilimele piliiliu.
ACT 9:14 Pulu Yili popu tunjuring yi aulima-ni yunu pepá toku siring liipa ya memba omba kene, nunga bi leku nu-kene ung nilimele yambuma ka simbandu urum.” nirim.
ACT 9:15 Akiliinga-pe Auliele-ni yunundu nimba mele: “Mólu. Yi niker akili ‘Yunu nanga kongunale tinjipili.’ nimbu makó turundu yili. Isrel-yambu-talapena naa molku ulsukundu yambu bo-lupa mululi yambuma kene eninga yi nuim kingima kene mulungímanga kepe Isrel-yambu mulungímanga kepe pupaliinga nanga ungele nimba simba akiliinga niker mele ti-pui.
ACT 9:16 Yunu-ni nanga ungele andupa nimba sipa kene buni memba mindili nombá mele na-ni liipu ora simbu.” nirim.
ACT 9:17 Kanu-kene Ananais pupaliinga lku nirim kanuna sukundu pupaliinga Soll ⸤pendeku⸥na ambulupa kene nimba mele: “Ang Soll, nu kupulanum-na uní urunu kene Auliele nu-ni kanurunu, yi Yesos kanili-ni ‘Nu mongale-ni alsuku kanukunu Mini Kake Tiliele nunga numanuna omba molupa kapula tinjipili.’ nimba na “Pui.” nímeliinga okur.” nirim.
ACT 9:18 Kanu-kene enaliinga yunga mongselenga méle te pipi sirim kanili omba wendu purum kene yunu alsupa mongale-ni mélema kapula kanupa kene, yunu ola molupa ‘Krais-nga yili kamu molumbu.’ nimba no liirim.
ACT 9:19 Aku-sipa tepa kene, keri-langi mare nurum kene yunu alsupa tondulu pirim. Soll yunu ena mare kolea-auli Damaskas molupa Yesos-nga lumbili anduli yambuma kene mulurum.
ACT 9:20 Yunu sumbi-sipa pupaliinga Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga pupa Yesos mulurum mele nimba sipa kene nimba mele: “Yi ili yunu Pulu Yili-nga Málale.” nirim.
ACT 9:21 Yunga ungele piliiring yambuma-ni mini-wale munduku kene walsiku piliiku kene niku mele: “Ne aku nikem yili, Yesos-nga bili leku yu-kene ung niring yambu Jerusallem muluringma tepa kis-sipa topa bulu-bale sipa mundupa mindili liipa sirim yi kanili móluye? Pe ekupu ya omba aku-siku teku molemele yambuma ka sipa Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima molemelena memba pumba yili ili lam.” niring.
ACT 9:22 Akiliinga-pe Soll yunga tondulale aima lakupa pirim, Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele Yesos yunu yi kanili mulurum mele tondulu mundupa nimba sirim kilia Juda-yambuma-ni yunundu ung te pundu toku kapula naa niring.
ACT 9:23 Ena pulele omba purum kene Juda-yambuma-ni Soll toku kunjingíndu ele-langi niring,
ACT 9:24 akiliinga-pe yunu piliirim. Yunu toku kunjingíndu tanguli kepe sumbulsuli kepe polu-pakana nokunjuku muluring.
ACT 9:25 Akiliinga-pe walse sumbulsuli yunga lumbili puring yambuma-ni ‘Yunu naa toku konjangi.’ niku meku puku, ku-pala pakana olakundu meku puku wale basket tenga laliiku ka moku toku ⸤kolea-auli Damaskas⸥ ulsukundu liiku munduring.
ACT 9:26 Soll ⸤Damaskas mundupa kelepa pupaliinga⸥ kolea-auli Jerusallem omba kene, Yesos-nga lumbili anduli yambuma-kene wasie molumba tirim akiliinga-pe enini ‘Yunu-ni liipa lu sipaliinga we nikem. Yunu aima sika Yesos-nga ungele piliili yi ili mólu.’ niku piliikuliinga yunu-kene mundu-mong tiring.
ACT 9:27 Akiliinga-pe Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima muluringna Banapas-ni Poll yunu liipa memba pupa kene eninindu nimba mele: “Yi ili kupulanum-na pupaliinga Auliele kanurum, Auliele-ni yunundu ung te nirim kene yunu kolea-auli Damaskas pupa “Yesos-nga ungele niker.” nimba mundu-mong naa tepa nimba sirim.” nimba aku-sipa mele nirim.
ACT 9:28 Aku-sipa nirimaliinga Soll yunu enini-kene wasie molupa, Jerusallem we andupa molupa, “Auliele-nga ungele niker.” nimba mundu-mong naa tepa andupa nimba sirim.
ACT 9:29 Yunu kene Grik-ung niring Juda-yambuma kene tombulku niring akiliinga-pe enini yunu toku kunjingí tiring.
ACT 9:30 Toku kunjingí tiring akili ⸤Yesos piliiku muluring⸥ anginipilima-ni piliiku kene, yunu kolea-auli Sisaria mandu meku puku kene “Kolea-auli Tasis pui.” niku liiku munduring.
ACT 9:31 Kanu-kene ⸤Soll-ni yambuma tepa kis-sirim ulele mundupa kilirim kene⸥ Judia kene Gallalli kene Sameria kene distrik kanumanga Krais-nga yambu-talapele-kene buni te wendu naa urum, molku kunjuring. Auliele mundu-mong tenjiku ‘Yunga ungele piliipu liipu teamili.’ niku muluring kilia Mini Kake Tiliele-ni enini liipa tapunjurum kene Auliele yunga talapele tondulu pupa yambu pulele yunga talapena sukundu-sukundu puring.
ACT 9:32 Pita koleamanga pali andupa kene, walse LLida taon ⸤Pulu Yili-nga⸥ yambu kake tili muluringma pupa kanu-purum.
ACT 9:33 Akuna yi te mulurumeliinga bili Inias, yunu kimbu kima kolupa pora sirim kilia punie engkaki anambu we lirim.
ACT 9:34 Pita-ni yunundu nimba mele: “Inias, Yesos Krais-ni ‘Nunga kimbu-kima kaí lipili.’ nikem akiliinga nu ola molkunu nunga anambu lellu kunungele kimbui.” nirim. Aku-sipa nirim kene enaliinga yunu ola mulurum.
ACT 9:35 LLida taon yambuma kene Saron taon yambuma kene pali yunu kanukuliinga numanu topele toku Auliele-nga ungele piliiku muluring.
ACT 9:36 Jopa taon Auliele-nga lumbili anduli ambu te mulurum, yunga bili Tapita, (Grik-ungna “Dokas” niring). Yunu taki-taki enimbu naa kolupa, buni pirim yambuma kondu kolupa yambu-korupama liipa tapunjurum.
ACT 9:37 Pita LLida taon mulurum ena kanumanga ambu kanili kuru topa kulurum, yunga ónale no lenjiku sulumina tenga nusiring.
ACT 9:38 LLida taon lirimna Jopa taon nondupa lirim. Akiliinga, Auliele-nga lumbili anduli yambuma-ni Pita LLida taon-na mulurum akili piliikuliinga enini yi tale yunu mulurumna liiku munduring kene elsele okulu yunu aima mawa tekululiinga nikulu mele: “Nu ‘Wasie pamili.’ nimbu, liimbulú okumbulu.” niringli.
ACT 9:39 Pita elsele-kene wasie purum. Yunu lkuna purum kanuku kene enini yunu lku-suluminana meku puring. Ambu-wayema Pita angiliirimna nondupa oku poku teku angiliiku kola teku kene, Dokas yunu-ni kona molupaliinga eninga mulumbale tinjirim-ma oku liiku ora siring.
ACT 9:40 Pita-ni “Eni suluminana naa molku, wendu pai.” nimbaliinga, koporungu langupa mania molupa Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa tirim. Aku-sipa tepaliinga ambu-ónale lirimna topele topa kanupa kene nimba mele: “Tapita, nu ola mului.” nirim. Kanu-kene mong makiliipaliinga Pita kanupa bi sipa kene ola mulurum.
ACT 9:41 Pita-ni yunga kili ambulupa liipa ola angnjipa kene, ⸤Pulu Yili-nga⸥ yambu kake tílima kene ambu-wayema kene wasie walsipaliinga “Dokas kona pum akiliinga oku liai.” nirim.
ACT 9:42 Ulu wendu urum ili Jopa taon yambuma pali piliiku kene, yambu pulele-ni ‘Auli ⸤Yesos⸥ yunu sika ⸤Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele⸥.’ niku tondulu munduku piliiring.
ACT 9:43 Pita ena pulele Jopa yi te-kene we mulurum. Yili-nga bili Saimon, yunu kung pirimu-kao kalu tepa mimi tepa ku-moni liirim yili.
ACT 10:1 Rom-yi te kolea-auli Sisaria mulurumeliinga bili Konillias. Yunu Rom ami-yi wan-andret nukurum yili. Ami-yimanga talape akiliinga bili “Italli Ami-Yi Talapele”.
ACT 10:2 Yunu kene yunga pulu lelemú yambuma kene enini Juda-yambuma mólu. Yambu-lupama molkuliinga Pulu Yili mundu-mong teku liiku ai siku yunga ungele piliiring yambuma muluring. Yunu-ni méle mólu turum yambuma liipa tapunjupa ku-moni sipa, taki-taki Pulu Yili-kene popu topa ung nirim.
ACT 10:3 Walsenga ipinjali ena tre killok mele Konillias yunu Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mulurum kene uru-kalkale-mele tepa kanurum. Pulu Yili-nga angkella te omba yunu mulurumna urumele kanurum. Angkellale-ni yunundu nimba mele: “Konillias.” nirim.
ACT 10:4 Konillias pung-pungu nimba yunu nem-nemi nimba kanupa kene walsipa nimba mele: “Auliele, nambi tímuye?” nirim. Angkellale-ni pundu topa kene nimba mele: “Nu-ni Pulu Yili-kene popu tokunu ung nikunu, yambu-korupama liiku tapunjukunu, telláliinga Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú.
ACT 10:5 Ekupu nu-ni yi mare Jopa taon-ndu pangi liiku mundukunu kene, akuna yi te molemáliinga bili Saimon, yunga bi te Pita, “Yu upili.” niangi.
ACT 10:6 Saimon-Pita yunu pelemú lku-pulu-yilinga bili Saimon-ko nilimele. Yunu kung-kao kiluma tepa mimi tepa ku-moni liilimú yili, yunga lkuli numú-kusa kéluna angiliimú.” nirim.
ACT 10:7 Angkella kanili-ni aku-sipa nimba kene yunu kelepa purum. Kanu-kene Konillias-ni yunga kendemande-yi tale kene, yunu liipa tapunjurum ami-yi te kene “Eni wai.” nirim. Ami-yi akili yunu Pulu Yili-nga ungele piliirim yiliko.
ACT 10:8 Konillias-ni eninindu ulu wendu urum akili mele pali nimba sipa kene, “Eni Pita liiku meku wangi pai.” nimba Jopa taon-na liipa mundurum.
ACT 10:9 Enini puku kupulanum-na sing-lku pekuliinga, ulsulam-uikundu anju puku ai-tangili Jopa taon-na nondupa pungí puring. Ai-tangili Pita Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu lku imuna ola purum.
ACT 10:10 Kanu-kene Pita engle kolopa ‘Langi te nolkanje kapula.’ nimba piliipa mulurum. Yambuma langi koela kaluring kilia nokupa molupa kene, yunu uru-kumbu mele te tepa kanurum kene,
ACT 10:11 mulúna anju-yandu pupa, mulumbale aima auli te, ekendu-ekendu pundu angerenga ambulupa kene táka-nimba mana mania liipa mundurum.
ACT 10:12 Mulumbale akuna sukundu ⸤bo-⸥kung lopa owa mélema kene kera wambiye kene méle-takara lupa-lupama pali piring kanurum.
ACT 10:13 Kanu-kene ung te omba kene yunundu nimba mele: “Pita, ola molkunu méle ne pelemelé imanga te toku nui.” nirim.
ACT 10:14 Pita-ni pundu topa kene nimba mele: “Auliele, aima naa nombú! Nu-ni kanuku kis piliillu mélema kene, “Kalaru mulúli.” nillu mélema kene, oliu Juda-yambumandu “Naa nai.” niku ung-mani sirinu mélema na naa noliu naa nombú, mólu!” nirim.
ACT 10:15 Alsupa wale tale-sipa ung kanili wendu omba kene yunundu nimba mele: “Pulu Yili-ni kake tenjilimú mélemandu nu-ni “Kalaru molemú.” ni naa ni.” nirim.
ACT 10:16 Elsele-ni aku-siku wale yupuku tombulku niringli kene enaliinga mulumbalele kelepa mulúna olandu purum.
ACT 10:17 Pita numanu kimbu-sipa kene ‘Uru-kumbu mele tepu kanokur ilinga pulele nambulkanje?’ nimba piliipa mulurum kene Konillias-ni liipa mundurum yi kanuma oku yambu marendu ‘Saimon-nga lkuli téleye?’ niku walsiliiku oku kene, yunga lku keri-puluna oku angiliiring.
ACT 10:18 Akuna angiliiku walsiku kene, “Saimon-Pita andi molemúye?” niring.
ACT 10:19 Pita yunu uru-kumbu mele tirimeliinga ‘Pulele nambulkanje?’ nimba numanu kimbu-sipa mulurum kene Minéle-ni yunundu nimba mele: “Yi yupuku nu korulsiliiku andi okumele.
ACT 10:20 Akiliinga nu ola molkunu mandu pukunu, numanu pulele liiku naa mundukunu enini kene pani pa. Na-ni yi kanuma liipu mundundu-na andi okumele.” nirim.
ACT 10:21 Pita mandu pupa kene yimandu nimba mele: “Eni koruku okomele yili na. Eni nambimuna úngiye?” nirim.
ACT 10:22 Yi kanuma-ni pundu toku niku mele: “Rom-ami-yi wan andret nokulemú yi Konillias-ni oliu liipa mundumu-na úmulu. Konillias yunu yi sumbi-niliele, yunu Pulu Yili-kene mundu-mong tenjilimú yili. Juda-yambuma-ni pali “Yunu yi kaiéle.” nilimele. Pulu Yili-nga angkella te-ni yunundu nimba mele: “Saimon-Pita ung te nipili nu-ni piliani akiliinga ‘Yunu upili.’ ni.” nirim.” niring.
ACT 10:23 Pita-ni nimba mele: “Eni wasie piamili, lkundu wai.” nirim. Kanu-kene peku kene, ipulam-ui yunu enini-kene purum kanu-kene ⸤Yesos piliiku muluring⸥ Jopa taon akuna Juda-yi mare yunu-kene wasie tapú-toku puring.
ACT 10:24 Enini puku kupulanum-na sing-lku pekuliinga, ipulam-ui kolea-auli Sisaria suku puring. Konillias-ni ‘Ekupu ya suku ungí.’ nimbaliinga yunga anginipili lapalii kene pulu lirim yambuma kene “Sukundu-sukundu wai.” nirim kene, enini liiku máku toku nokuku muluring.
ACT 10:25 Pita lku kanuna lkundu pumba purum kene Konillias omba Pita-nga kimbu-puluna tamalu pepaliinga yunga bili paka tonjupa kape nirim.
ACT 10:26 Akiliinga-pe Pita-ni yunundu nimba mele: “Na Pulu Yili mólu. Na we-yili. Nu ola mului.” nirim.
ACT 10:27 Ung nilsiliikulu lkundu puringli kene yambu pulele liiku máku toku muluring kanurum.
ACT 10:28 Yunu-ni eninindu nimba mele: “‘Juda-yambuma kene yambu-lupama kene tiluna naa molai.’ nilimele ung-manele eni piliikimili. Na Juda-yili molupuliinga ung-mani ili piliiliáliinga eni yambu-lupa molemelena na naa olka, akiliinga-pe Pulu Yili-ni na liipa ora símu akili i-sipa mele: Yunu-ni nandu nimba mele: “Yambuma apuruku ‘Te kis, kalaru mululiele.’ niku tiluna naa muluni kene kapula naa temba.” nim.
ACT 10:29 Akiliinga, na “Ui.” niku walsíngi kene eninga ungele liipu su naa sipu úndu. Nambimuna nandu “Ui.” níngiye?” nirim.
ACT 10:30 Konillias-ni pundu topa kene nimba mele: “Ena angere omba pukumu, ekupu ena tre killok tekem akili mele, ui yukuwakanga aku-sipa ipinjali tre killok-na nanga lku ilinga na Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu mulurundu kene walsekale nanga kumbi-kerina yambu te mulumbale tondulu talang puliele pakupa omba angiliipaliinga
ACT 10:31 nimba mele: “Konillias, nu-ni Pulu Yili-kene popu tokunu ung nillu kanili yunu-ni piliipa liipaliinga, yambu-korupama liiku tapunjullu akili kanupa kaí piliilimú.
ACT 10:32 Ekupu nu-ni yi mare Jopa taon-ndu pangi liiku mundukunu kene, akuna yi te molemú, yilinga bili Saimon, yunga bi te Pita, “Yunu upili.” niai. Pita yunu kung kao kilu tepa mimi tepa ku-moni liilimú yi Saimon-nga lku kanuna molemú, yunga lkuli numú-kusa kéluna angiliimú.” nirim.
ACT 10:33 Aku-sipa nirim-na piliipuliinga na-ni sumbi-sipu nu mulurununa yi marendu nu “Puku lii-pai.” nirindeliinga nu oku lííngi, nu kapula únu. Ekupu oliu Pulu Yili-kene wasie ombu molemulu yambuma ‘Pulu Yili-ni nu ung nimba sim-ma oliu yandu niku sani.’ nimbu, piliimuláliinga ombu molemulu.” nirim.
ACT 10:34 Konillias-ni aku-sipa nirim kene Pita-ni piliipaliinga, Konillias-nga lku kanuna muluring yambu kanumandu pulu monjupa nimba mele: “Ui na piliipu kene, ‘Pulu Yili-ni Isrel-yambuma mendepulu numanu monjulemú.’ nimbu piliirindu. Akiliinga-pe ekupu piliikerale, yunu-ni yambu-talapemanga pali yambu tilu-tilu niku yunu-kene mundu-mong teku liiku ai siku ulu-pulu kaíma sumbi-siku telemele yambuma kanupa kaí piliipa ‘Nanga kumbi-kerina kapula oku molangi.’ nilimú lam, akili ekupu piliiker.
ACT 10:36 “Pulu Yili-ni kórunga-ui Isrel-yambumandu “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yili talkunga urum yi nuim Krais Yesos yunu yambumanga pali Yi-Auliele, akili-ni oliu Pulu Yili-kene numanu tiluna pupili kapula-kapula molomulú kupulanumele akisinjirim temani kaiéle yambuma muluringna Pulu Yili-ni nimba liipa mundurum.
ACT 10:37 Ui kolea Judia distrik koleamanga pali ulu wendu urum-ma eni nanga ung nikerale piliikimili yambuma-ni kórunga piliiku pora silimele. Ui Jon-ni yambumandu “Numanu topele toku kene no liai.” nimba ung-mani akili nimba sirim. Penga Yesos kolea Gallalli distrik yunga uluma pulu monjupa tirim.
ACT 10:38 Kopungu-wel te pengí imuna onde leku kanjiring mele Pulu Yili yunga kongunale tembandu Pulu Yili-ni kolea Nasaret yi Yesos Mini Kake Tiliele sipa Yesos ‘Tondulu pupili.’ nirim. Kanu-kene Pulu Yili Yesos-kene mulurum kilia Yesos koleamanga andupaliinga ulu kaíma tepa, ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni ambulurum yambuma “Kaí molangi.” nirim. ⸤Akili eni piliiku pora silimele.⸥
ACT 10:39 “Juda-yambumanga koleama pali kene eninga kolea-auli Jerusallem kene yunu-ni ulu tirim-ma pali oliu yunu lumbili andurumuluma-ni mongale-ni kanupu mulurumulu. Enini ‘Yunu kulupili.’ niku unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring kene kulurum kanili.
ACT 10:40 Akiliinga-pe yunu ena tale yambu-ónu-koleana pirim, yupuku-sipaliinga Pulu Yili-ni topa makinjipa kene “Yambuma-ni nu kanangi mokeringa mului.” nirim.
ACT 10:41 Yambuma pali yunu lomburupa ola mulurum akili naa kanuring. Ui Pulu Yili-ni ‘Kanangi.’ nimba makó turum yambuma-ni mindi kanuring; oliu Yesos lomburupa ola mulurum kene yunu-kene wasie langi nombu mulurumulu yambuma-ni mindi yunu kanurumulu.
ACT 10:42 “Yunu-ni oliundu nimba mele: “Eni yambuma temani kaiéle toku siku, ‘Pulu Yili-ni na ‘Yambu kona molemelema kene kolemelema kene eninga pali kot tenjipa piliimba yili mulupili.’ nirim.’ niku yambuma aku-siku niku sai.” nirim.
ACT 10:43 Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni pali uinga yunu ma-koleana naa upili yunga ungele niku siku kene niku mele: “‘Yesos yunu sika ⸤Pulu Yili-nga Málale molupa, sika yunu mana mania omba nanga ninjipa alko topa kulunjurum, na nokupa konjumba⸥.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma Pulu Yili-ni Yesos-nga bili piliipa Yesos yunu-ni yambumanga nimba tinjirimeliinga piliipa kene yambu kanumanga ulu-pulu-kis tiringma ‘We mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimba.” niring.” nimba Pita-ni aku-sipa nirim.
ACT 10:44 Pita-ni aku-sipa nimba mulupili Mini Kake Tiliele omba Pita-ni ung nirim piliiku muluring yambumanga numanuna sukundu purum.
ACT 10:45 Pulu Yili-ni Mini Kake Tiliele uinga yi-nuim Kraisele piliili Juda-yambuma sirim akili mele penga aku-sipa yambu-talape-lupa muluring kanuma sirim kilia kanukuliinga Krais piliili Juda-yi Pita-kene wasie tapú-toku uring yima-ni aima suru niring.
ACT 10:46 Yambu-lupa kanuma Mini Kake Tiliele liiringma-ni bo-ung lupa-lupama leku Pulu Yili kape niring piliikuliinga yi kanuma-ni ‘Mini Kake Tiliele omba eninga numanumanga pumu lam.’ niku piliiring. Ui yi nuim Krais piliili Juda-yambumanga numanuna mindi Mini Kake Tiliele purum kanili. Kanu-kene Pita-ni nimba mele:
ACT 10:47 “Oliu yi-nuim Kraisele piliili Juda-yambuma Mini Kake Tiliele liirimulu akili mele ekupu yambu-talape-lupa ima kepe Mini Kake Tiliele liikimele akiliinga nae-ni “Enini no naa liangi.” nimba “Mólu” kapula nimbáye?” nirim.
ACT 10:48 Aku-sipa nimba kene yunu-ni nimba mele: “Eni Yesos Krais walsiku yunga bina no liai.” nirim. No liiku pora siku kene enini Pita-ndu niku mele: “Nu isili-ui naa pui. Ena talse nu oliu-kene wasie molkunu kene penga pani.” niring kene yunu enini-kene ena talse we mulurum.
ACT 11:1 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kanuma kene ⸤Yesos piliiku muluring⸥ anginipili kolea Judia distrik pali muluring yambuma kene enini Juda-yambumanga talapena naa molku ulsukundu muluring yambuma Pulu Yili-nga ungele piliiku liiring mele piliiring.
ACT 11:2 Akiliinga Pita Jerusallem olandu purum kene kangmanga kangima kopsiku munduku kiliring ung-manele ‘Aima telkumulá.’ niku tiring ⸤Kraisele⸥ monjuku piliili yima-ni Pita Rom-yi Konillias-nga lkuna purum kilia yunu ung-mura siku kene
ACT 11:3 niku mele: “Nu Juda-yili molkunu yambu kangi naa kupsílimanga lku kanuna pukunu, eni-kene wasie molku keri-langi nuringele, aima teku kis-sirinu.” niring.
ACT 11:4 Akiliinga-pe Pita-ni ulu pali wendu urum-ma enini temani topa sirim. Yunu-ni nimba mele:
ACT 11:5 “Tena. Na Jopa taon-na mulurundu kene na Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu mulurundu kene, uru-kumbu mele tepu kanurundu kene mulúna anju-yandu pupa, mulumbale aima auli te, ekendu-ekendu pundu angerenga ambulupa kene táka-nimba mana-mania liipa mundurum, na mulurunduna omba lirim.
ACT 11:6 Akuna sukundu kanurundu kene ⸤bo-⸥kung kene lopa kera wambiye kene méle-takara lupa-lupama pali akuna sukundu piring.
ACT 11:7 Kanu-kene ung te omba kene nirimele piliirindu. Yunu-ni nandu nimba mele: “Pita, ola molkunu méle-takara imanga te tokunu nui.” nirim.
ACT 11:8 “Na-ni pundu topu kene nimbu mele: “Auliele, aima naa nombú. Nu-ni kanuku kis piliillu mélema kene, “Kalaru mulúli.” nillu mélema kene, oliu Juda-yambumandu ‘Naa nai.’ nikunu ung-manele sirinu mélema uinga walse kepe te aima naa nurundu kanili.” nirindu.
ACT 11:9 “Wale tale-sipa ung kanili alsupa ola mulúna wendu omba nandu nimba mele: “Pulu Yili-ni kake tenjilimú mélemandu nu-ni “Kalaru molemú.” ni naa ni.” nirim.
ACT 11:10 “Olsu aku-sipu wale yupukunga tombulupulu nirimbulu kene enaliinga mulumbalele kelepa mulúna olandu purum.
ACT 11:11 “Mulumbale kelepa olandu purum kanu-kene kolea-auli Sisaria yi te-ni “Pai.” nimba liipa mundurum yi yupuku na mulurundu lku kanuna uring.
ACT 11:12 Minéle-ni nandu nimba mele: “Numanu pulele naa liiku mundukunu yi akuma-kene pangi pui.” nirim. Krais-nga yi angere tale-guli akuka-kene wasie tapú-topu pupu, Sisaria-yi kaniliinga lkuna lkundu purumulu.
ACT 11:13 “Lkuna lkundu purumulu kene yi kanili-ni oliundu nimba mele: “⸤Pulu Yili-nga⸥ angkella te nanga lkuna omba kene nimba mele: “Nu-ni yi mare Jopa taon-na pangi liiku mundukunu kene, akuna yi te molemú, yi akiliinga bili Saimon, yunga bi te Pita, “Yunu upili.” niangi pai.
ACT 11:14 Nu kene nunga lkuna pelemelé yambuma kene Pulu Yili-ni ‘Enini mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku yunu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba tepa liimba.” nimba angkellale-ni nandu aku-sipa nirim.” nimba yi kanili-ni aku-sipa nirim.
ACT 11:15 “Kanu-kene na-ni pulu monjupu ung nimbú nirindu kene uinga oliu ya Jerusallem mulurumuluna Mini Kake Tiliele mania urum mele aku-sipa enini ne Sisaria yilinga lkuna muluringna urum.
ACT 11:16 Aku-sipa tirim kene na-ni Auliele-ni ung te uinga nirim akili alsupu piliirindu. Yunu-ni nimba mele: “Jon-ni yambu no mindi liinjirimeliinga-pe Pulu Yili-ni eni Mini Kake Tiliele-ni liinjimba.” nirim akili alsupu piliirindu.
ACT 11:17 Aku lem oliu Auli Yesos Krais ⸤molupa tirim telemú mele⸥ ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliirimulu kene Pulu Yili-ni oliu uinga Mini Kake Tiliele sirim kanu mele penga aku-sipa yambu-lupa akuma sirim lem na nae molupu kene na Pulu Yili-ndu “Mólu.” nilkaye?” nimba Pita-ni aku-sipa nirim.
ACT 11:18 Pita-ni aku-sipa nirim mele piliikuliinga enini ui yunundu niring akili kam-kamu munduku kelku kene, Pulu Yili kape nikuliinga niku mele: “Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘Yambu-lupama numanu topele toku kene kapula molupa mindi puli ulu-pulele liangi.’ nimba, nimba panjurum lam.” niring.
ACT 11:19 Ui Stipen toku konjuku kene penga Krais-nga yambuma mindili liiku siring kene enini bulu-bale niku puring kanu-kene mare kolea Pinisia distrik puku, mare kolea Saiporas puku, mare kolea-auli Andiyok puku kene, Juda-yambuma mindi temani kaiéle toku siring.
ACT 11:20 Akiliinga-pe yi mare, eninga pulu-kolea Saiporas kene Sairini kene, enini kolea-auli Andiyok pukuliinga pulu monjuku Auli Yesos-nga temani kaiéle yambu-lupama toku siringko.
ACT 11:21 Pulu Yili-ni enini liipa tapunjurum kilia yambu pulele “Ung ili sika.” niku tondulu munduku piliikuliinga numanu topele toku ‘Auliele-nga yambuma molamili.’ niku muluring.
ACT 11:22 Aku-siku tiring temanele Krais-nga yambu-talape Jerusallem muluringma-ni piliikuliinga enini Banapas-ndu “Kolea-auli Andiyok pui.” niring.
ACT 11:23 Banapas yunu yi kaiéle, Pulu Yili ‘Sika’ nimba aima tondulu mundupa piliirim yili; Mini Kake Tiliele numanuna molupa kapula tinjirim yili. Yunu kolea-auli Andiyok pupa kanurum kene Pulu Yili yambu pulele we kondu kolupa liipa tapunjurum mele kanupa kene yunu aima numanu sipa, enini ‘Auliele mindi tondulu munduku piliiku, méle te-lupa topele toku numanu naa monjangi.’ nimba ung-mani mare nimba sirim. Yambu pulele Auliele-nga talapena sukundu oku muluring.
ACT 11:25 Kanu-kene Banapas yunu kolea-auli Andiyok mundupa kelepa, Soll korumbándu Tasis taon akuna purum.
ACT 11:26 Pupa yunu kanupa liipaliinga kolea-auli Andiyok yandu memba urum. Kanu-kene elsele kolea-auli Andiyok Krais-nga yambu-talapele-kene wasie molkulu yambu aima pulele ung-bo tonjuku mani sikulu muluringli kene punie tilu omba purum. Kolea-auli Andiyok akuna, Yesos-nga lumbili anduli yambumandu we-yambuma-ni bi leku pulu monjuku “Krais-nga Yambuma” niring.
ACT 11:27 Ena kanumanga Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yi mare kolea-auli Jerusallem molku kene kolea-auli Andiyok mandu puring.
ACT 11:28 Yi uring kanumanga yi te, yunga bili Akapas, yunu ola angiliipaliinga, Minéle-ni yunu penga wendu ombá mele uinga nimba sirim akili piliipaliinga nimba mele: “Rom-gapmanale-ni nokulemú koleamanga pali engle aima lakupa penga lemba.” nirim. (Aku-sipa nirim mele penga yi Kollodias, Rom koleamanga pali nukurum yi aima auli kumbinale mulurum kene, sika engle akili wendu urum.)
ACT 11:29 Yi Akapas-ni aku-sipa nirim kene piliikuliinga uinga wendu naa upili Auliele-nga lumbili anduli yambuma-ni ‘Oliunga anginipili Judia distrik molemelema liipu tapunjupu ku-moni i-sipu makó topu liipu samili.’ niku, niku panjiring.
ACT 11:30 Kanu-kene niku panjiring mele aku-siku ku-moni liiringma liiku popu sikuliinga Banapas kene Soll-sele “Ku-moni Jerusallem meku pukulu Auli Yesos-nga yambu nokolemele yima puku si-pale.” niring kene elsele-ni meku pukulu si-puringli.
ACT 12:1 Yi Nuim King Erot-ni ⸤kolea-auli Jerusallem molupa⸥ Krais-nga yambu-talapeliinga yambu mare mindili liipa sipa tombandu yunga ami-yimandu “Mare puku liiku ka si-pai.” nirim kene liiku ka siring.
ACT 12:2 Jon-nga angin Jemis “Toku konjai!” nirim kilia piliikuliinga ele tili lu-koya-ni yunu toku kunjuring.
ACT 12:3 Aku-siku tiring kene Juda-yambuma piliiku kaí piliiring kilia kanupaliinga, penga “Pita puku liiku ka si-pai.” nirim kene yunu puku liiku ka siringko. ⸤Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem oku akuna sukundu Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum temani akili piliiring ena akili bi leku⸥ ‘Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yis Akili Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Enama’ niringko, ena akumanga ⸤King Erot⸥ yunu-ni aku-sipa tirim.
ACT 12:4 Pita liiku ka siku ka-lkuna panjiring kene ami-yi talape angere, talapena sukundu yi angere-angere niku muluring kene pali liipa tere lepa malapu kanili, “Eni Pita nokuku molai.” nimba kene, “Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum akili piliiring ena akuma omba pumba kene ‘Yambuma kanangi.’ nimbu enini mulungína membu pupu kot tenjipu piliipu ami-yimandu “Toku konjai.” nimbú.” nirim.
ACT 12:5 “Mimi-siku nokai!” nirim kilia ami-yi kanuma-ni Pita ka-lkuna pípili nokuku muluring. Akiliinga-pe Krais-nga yambuma-ni Pulu Yili-kene Pita-nga popu toku ung tondulu munduku mawa tenjiku niku muluring.
ACT 12:6 Ulsulam-uikundu Erot-ni Pita wendu liipa kot tenjimba tirim kene ipulele mele Pita-nga ki-sele ami-yi tale kene ka-sen-ni ka siring, Pita ai-suku-singina we uru pirim. Ka-lkuna piring yambuma nukuli yi mare keri-puluna angiliiku ka-lkuli pali nokuku angiliiringko.
ACT 12:7 Kanu-kene Auliele-nga angkella te Pita uru pirimna urum kene kanuna talang tepa pa tondulu-tepa tirim. Angkellale-ni Pita-nga wanguna topa makinjipa kene nimba mele: “Wela ola mului.” nirim. Kanu-kene ka-sen-sele yunu muki lepa mania purum.
ACT 12:8 Angkellale-ni Pita-ndu nimba mele: “Nunga kamirika talkunu kimbu-súli munjui.” nirim kene Pita-ni aku-sipa tirim. Kanu-kene yunu-ni “Ekupu ola-alí-wale-pakuliele pakuku na lumbili ui.” nirim.
ACT 12:9 Pita mulurum lku-suluminale mundupa kelepa yunu lumbili pupa kene, angkellale-ni tirim akili yunu naa piliipaliinga ‘Uru-kumbu tepu kanokur.’ nimba piliirim.
ACT 12:10 Pukulu kene, ka-lkuna piring yambuma nukuli yi te angiliirimna oku pukulu, nukuli yi tale-sipa angiliirimna oku pukulu kene, kolea-aulina wendu punglindu ka-lkuli pala-kuna kapa-ni tílina puringli kene kunele yunu liirim-na ulsu oku pukulu, kupulanum aulina wendu pukulu kupulanum pakili-makili-na uringli kene angkellale Pita enaliinga mundupa kelepa yunu kelepa purum.
ACT 12:11 Kanu-kene Pita, ui yunu ‘Uru-kumbu tindu.’ nimba piliirimeliinga-pe, ekupu yunga numanu-bole omba pirim kene yunu-ni piliipaliinga, “Apa, ekupu na piliiker. King Erot-ni nandu ‘Teambu.’ nirim mele kepe Juda-yambuma-ni nandu ‘Teamili.’ niku piliiring mele kepe ‘Aku-siku naa teangi.’ nimbaliinga Auliele-ni yunga angkellale-ni na “Ka-lkuna wendu lii-pui.” nimba liipa mundum lam, ekupu na piliiker.” nirim.
ACT 12:12 Aku-sipa piliipaliinga, Jon, yunga bi te ‘Mak’ niring, kaniliinga anum Maria-nga lku-koleana Pita yunu purum. Kanuna yambu pulele liiku máku toku Pulu Yili-kene popu toku mawa teku muluring.
ACT 12:13 Pita lku kanuna pupa kene kunale topa kilu-kilu sirim kene kongun tili ambu-wenipu te, yunga bili Roda, kanili lku-kuna liimbandu omba kene,
ACT 12:14 Pita-nga ungele piliipa bi sipaliinga, ‘Yunu okum lam.’ nimba piliipa numanu sipa kene kuna naa liipa yu kelepa lkisipa anju pupa yambu kanumandu “Pita omba keri-puluna angiliimú.” nirim.
ACT 12:15 Aku-sipa nirim-na piliiku kene, ‘Pita ka-lkuna pelemú.’ niku piliikuliinga ambale yunundu “Nu kelep toku nikinuye?” niring. Akiliinga-pe yunu-ni karaye tepa kene, “Mólu. Sika Pita omba keri-puluna angiliimú.” nirim. Kanu-kene enini niku mele: “Pita nokulemú angkellale omba keri-puluna angiliimú lam. Aima sika Pita mólu.” niring.
ACT 12:16 Aku-siku tombulku ningí niring kene Pita-ni kunale topa kilu-kilu sipa angiliirim kene kuna liiku kanuring kene sika Pita keri-puluna angiliirim kanukuliinga suru niku mini-wale munduring.
ACT 12:17 Akiliinga-pe yunu-ni eninindu “Ung naa niai.” nimba kili-ni pipi sipa kene, Auliele-ni yunu ka-lkuna wendu liirim mele temani topa sirim. Topa pora sipa kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Niker mele ili Jemis kene, oliunga anginipilima kene, eni puku niku si-pai.” nimba kene yunu enini mundupa kelepa kolea tenga lupa purum.
ACT 12:18 Kolea tangurum kene ele tili ami-yima ola molku kanukuliinga, ‘Apa, Pita tékundu púmunje?’ niku piliiku mini-wale aima lakuku munduring.
ACT 12:19 Erot-ni Pita korupa naa kanupa liipaliinga, Pita nukuring ami-yimanga kot tenjipa piliipa kene, ami-yi lupa marendu nimba mele: “Pita nokuku kis-síngi ami-yima enini kolangi meku puku toku konju-pai.” nirim. Kanu-kene king Erot kolea Judia distrik mundupa kelepa kolea-auli Sisaria mandu pupa ena mare kanuna mulurum.
ACT 12:20 Kolea-auli Taya kene Saidon-selenga yambuma-kene King Erot-ni arerembi lakupa kolupa mulurum kilia enini liiku máku toku kene yunu mulurumna uring. Yambu kanuma King Erot nukurum kolea akuna langi puku taropu toku liiku nu-pui-upui tiring kilia yunu-kene ‘Táka-nimbu molamili.’ ningíndu uring. Erot-nga lku kene mélema pali nukurum yi Billastas ‘Oliu liipa tapunjupa Erot-ndu nimba sipili.’ niku uinga yunu mulurumna puku yunu-kene ung niring. Aku-siku teku kene Erot mulurumna puku “Ekupu oliu-kene táka-nimbu molamili.” niku puku mawa tiring.
ACT 12:21 Kanu-kene “Erot-kene ‘Táka-nimbu molamili.’ nimbu, pupu ni-pumulú.” niku, niku panjiring enaliinga Erot yunga yi nuim kingimanga wale-pakuli kaíma liipa pakupa yunga king-kongun tembandu mulurum polu akuna molupa kene ung pulele yambuma nimba sirim.
ACT 12:22 Kanu-kene yambuma-ni yunu kape niku nangale toku kene niku mele: “Ung nikem mele ili mana yambu te-ni nilimú mele naa nikem. Pulu yi te-ni nilimú mele nikem.” niring.
ACT 12:23 Kanu-kene enini “Yunu pulu yi te mele molemú.” niring akili Erot-ni piliipa kaí piliipa Pulu Yi ⸤sika⸥le kape naa nirim kilia ⸤Pulu⸥ Yi Auliele-nga angkella te-ni yunu topa nusurum, wambiye-kau-ni yunu nurum-na yunu kulurum.
ACT 12:24 Akiliinga-pe Pulu Yili-nga ungele koleamanga pulele anju-anju purum-na, yambu pulele-ni piliiku liiring.
ACT 12:25 Banapas kene Soll-sele kolea-auli Andiyok munduku kelkulu kolea-auli Jerusallem ku-moni meku puringli kanuma yambuma siku pora sikululiinga, Jerusallem munduku kelkulu Andiyok-ndu yandu Jon liiku meku uringli. (Jon-nga bi te ‘Mak’ niring.)
ACT 13:1 Krais-nga yambu-talapele kolea-auli Andiyok muluringmanga mare Auliele-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima molku, mare yambuma ung-mani siring yima muluring. Eninga bima i-sipa mele: Banapas kene, ‘Yi-Pombera’ niring yi Simion kene, kolea Sairini yi LLusias kene, (propinj te nukurum yi nuim king Erot-nga lkuna ai lirim) yi Maneyen kene, Soll kene.
ACT 13:2 Krais piliili yambuma Auliele kape niku bi paka tonjuku langi naa noku mi toku muluring kanu-kene Mini Kake Tiliele-ni nimba mele: “Na-ni ‘Banapas kene Soll-sele teangli.’ nindu kongunale teangli makó tai.” nirim.
ACT 13:3 Aku-sipa nirim kilia piliiku kene langi naa noku mi toku Pulu Yili-kene popu toku ung niku mawa teku kene, elsele ⸤Pulu Yili-nga kongunale tingliéle makó tungíndu⸥ kima ola munduku ⸤pengí⸥na ambolku kene “Pale.” niku liiku munduring.
ACT 13:4 Mini Kake Tiliele-ni “Else pale.” nimba liipa mundurum kene Sellusia taon akuna mandu pukulu, no-numúna sip lirimna sukundu pukulu kolea Saiporas puringli.
ACT 13:5 Sallamas taon-na okulu sipna mania pukulu kene, Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga anduku Pulu Yili-nga ungele niku siringli. Jon-Mak elsele liipa tapunjupa wasie tapú-toku anduring.
ACT 13:6 Kolea Saiporas numú-kusa suku-singina lirim kolea te. Akuna kimbu kambiliikulu kolea-kelúmanga ung niku silsiliiku pukulu kene, Pepos taon akili no-numú kéluna lirim akuna wendu puringli. Kanuna Juda-yi te mulurum kanuringli. Yi kanili kurumanga nuim Seten-ni liipa tapunjurum-na ulu-tonduluma tepa, yunu gólu topa “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipu yambuma nimbu siker.” nimba yambuma gólu topa sirim yili. Yili-nga bili Josua Málu. Bi te Ellimas niringko.
ACT 13:7 Ellimas yunu Saiporas propinj nukurum Rom-gapman-yi Sesias-Pollas kene tapú-toku muluringli yili. Sesias-Pollas yunu piliipa kungnjuli aima pirim yili. Yunu-ni ‘Pulu Yili-nga ungele piliilkanje mindi kapula.’ nimba yunu-ni Banapas kene Soll-sele “Wale.” nirim.
ACT 13:8 Akiliinga-pe kurumanga nuim Seten-ni liipa tapunjurum kene ulu-tonduluma tirim yi kanili, yunga bi te Ellimas niring, kanili-ni “Naa wangli.” nimba pipi simba tepaliinga, gapman-yi kiapale-ni ‘Elsengla ungele piliipaliinga ‘Sika’ nimba numanu topele naa tupili.’ nimba, kiapale piliimba kupulanumele pipi simba tirim. (Bi Ellimas kanili Grik-ung te, kaniliinga pulele kurumanga nuim Seten-nga ulu-tonduluma tinjili yili.)
ACT 13:9 Kanu-kene Soll, yunga bi te Poll niringko, yunu Mini Kake Tiliele numanuna molupa kapula tinjirim-na yunu-ni Ellimas nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele:
ACT 13:10 “Nu ⸤kurumanga nukuli⸥ depollaliinga málu te, nu ulu-pulu sumbi-nílimanga pali ele-tu yi te mollu. Kiyang nimba andupa wa nomba gólu topa tepa kis-sili ulumanga pali puluma nu-kene pelemú. Auliele-ni yambuma liipa tapunjulimú kupulanumele pipi sikunu, ‘Yambuma kupulanum tenga-lupa pamili wai.’ nikunu gólu tollu uluma kapula munduku kilí naa kiliníye?
ACT 13:11 Aku lem kapula, Auliele-ni nu-kene ‘Ele-tu-sele molambili.’ nikem. Nunga mongsele limba kene nu-ni kolea pa tembale kapula naa kanukunu, ena mare kene súmbulu túlina muluni.” nirim. Poll-ni aku-sipa nirim kene enaliinga kupa mele te-ni Ellimas-nga kumbi-kerale pipi sipa sumbulú turum kilia yunu andumbándu piliipa sundurum. Yambu te-ni yunu ‘ki ambulupa kupulanum liipa ora sipa memba pupili.’ nimba kururum.
ACT 13:12 Gapman-yi-kiapale-ni ulu wendu urum kanili kanupaliinga, Auli Yesos molupa tirim akili mele Poll kene Banapas-seleni ung-bo tunjuringli kanili piliipa mini-wale mundupa “Nikimbili ili sika nikimbili.” nimba tondulu mundupa piliirim.
ACT 13:13 Poll kene tapú-toku puring yima kene Pepos taon munduku kelku no-numúna sip tenga sukundu puku Peka taon-na puring. Peka akili Pambillia propinj lirim taon te. Kanuna Jon-Mak elsele mundupa kelepa Jerusallem kelepa purum.
ACT 13:14 Kanu-kene Poll kene Banapas-sele Peka taon munduku kelkulu kolea Pisidia propinj Andiyok taon-na puringli. Pukululiinga ⸤Juda-yambumanga kóru muluring⸥ ena-Sambat kanu-kene Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna puku muluringli.
ACT 13:15 Yambu liiku máku turingmanga nukuring tápu-yima-ni ⸤buk te liikuliinga⸥ Moses-ni Pulu Yili-nga ung-manima piliipaliinga bukna turum ung te kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni buk turing ung te kene kambu toku pora sikuliinga, Poll kene Banapas-sele elsele walsiku kene niku mele: “Anginingli-sele, ‘Yambuma ung-mani te simbulú.’ niku pilííngli lem piliamili oku niku sale.” niring.
ACT 13:16 Kanu-kene Poll ola angiliipa nimba mele: “Eni Isrel-yambuma kene Pulu Yili-nga bili paka tonjilimele yambu-lupama kene ung te niambu piliai.” nimba yunu-ni nimba mele:
ACT 13:17 “Oliu Isrel-yambumanga Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima makó topa “Eni kene penga-penga kalku liingí yambuma kene na-nanu nokupu molumbu.” nirim. Kanu-kene enini kolea Isip muluring kene “Enini yambu-talape aima pulele kalku liiku molangi.” nirim. Kolea Isip enini yambu-talape aima pulele muluring kene yunu-ni yunga tondulale-ni enini kolea akuna wendu liipa memba omba,
ACT 13:18 kolea-waka keri-langi naa pili koleana memba ombaliinga, enini punie paon tale omba pupili kolea-waka akuna teku kis-siku muluring mele akili yunu-ni kanupaliinga, yunga numanuna buni liipa mulurum.
ACT 13:19 Yunga yambuma ‘Kolea Kenan kam-kamu molangi.’ nimba yambu-talape angere yupuku-guli akuna ui muluring yambuma topa mundupa ma akili yunga yambuma liipa sirim.
ACT 13:20 Enini kolea Isip puku molkuliinga, kelku yandu oku, kolea pulu yambuma toku mundukuliinga koleana muluring kene punie po andret pipti omba purum. “Kanu-kene Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma nokai.’ nimba walse yambu te-ko liipa monjupa, walse yambu te-ko liipa monjulsiliipa pupa kene, penga yunu-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yandu nimba sirim yi Samuel-ni ‘Enini nukupili.’ nirim.
ACT 13:21 Yi Samuel kanili-ni enini nokupa mulupili enini we tápu-yambuma-ni nukuring akili enembu kolkuliinga ⸤Samuel-ndu⸥ “Yi nuim king te-ni mindi oliu nukupili nu-ni makó tunjui.” niring. Kanu-kene Benjamen-ni kalupa liirim yi kanumanga yi te, Kis málu Soll, Pulu Yili-ni makó turum, yi kanili eninga pulu monjupa yi nuim kingele mulupili punie paon tale omba purum.
ACT 13:22 “Pulu Yili-ni Soll makurupaliinga “Depit eninga yi nuim kingele alko topa mulupili.” nirim. Yunu-ni Depit-ndu nimba mele: “Na Jesi málu Depit kanupu kene kanupu kaí piliipu numanu monjuliu yi te. ‘Depit yunu sika nanga uluma pali piliipa liipa temba.’ nimbu kanokur.” nirim.
ACT 13:23 Kanu-kene Pulu Yili-ni Isrel-yambu kanumandu “Enini tepa liimba yi te simbu.” nimba uinga nirimele ‘Kamu sambu.’ nimbaliinga yunu-ni nimba mele: “Yi Depit kanili-ni yandu kalupa liirim yi te-ni Yambuma Tepa Liipa, Mindili Nolkemela Kupulanum-na Wendu Liimba-Yi Yesos mipili.” nimba, nimba panjurum.
ACT 13:24 Yesos ui naa upili No-Liinjili Jon-ni Isrel-yambumandu pali ung-mani sipa kene nimba mele: “Ulu-pulu-kisma munduku kelku numanu topele toku no liai.” nirim.
ACT 13:25 Jon yunu kongun akili nondupa tepa pora sipa kene yunu-ni Isrel-yambu kanumandu nimba mele: “Na nae niku piliilimiliye?” nirim. “Pulu Yili-ni “Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nirim yi-nuim Kraisele ‘Ombá.’ niku nokuku molemele ‘Akili na.’ niku piliikimiliye? Na yi akili mólu. Ombá yili aima yi kaiéle na yi aima kisele, ⸤yunga we-kongunuma kepe kapula naa tepu⸥ yunga kimbu-su kále silke kapula naa tonjulka.” nirim.
ACT 13:26 “Angmene, eni Eprayam-ni kalupa liirim yambuma kene, eni Pulu Yili mundu-mong tenjiku liiku ai silimele yambu-lupama kene, temani kaí ili, Pulu Yili-ni oliu tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa, yunu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjurum temani kaiéle oliu-kene urum.
ACT 13:27 “Jerusallem muluring yambuma kene eninga yi-aulima kene enini Yesos kanuku bi naa siku, ‘Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele yunu.’ niku naa piliiku, yunga bili we kaí-kanuku leku ‘Yunu we-yi te.’ niku piliiring. Akiliinga-pe oliunga yi-nuim kanuma-ni “Yesos toku konjangi.” niringeliinga Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni “I-siku i-siku tingí.” kórunga-ui niring aku-sipa mele wendu urum. Ung kanuma yi kanuma-ni bukna turing molemú ungma “Yesos toku konjangi.” niring yambuma-ni ⸤enini kóru molemele⸥ ena-Sambat-manga pali bukma kanuku piliiring akiliinga-pe ung taki-taki bukna kanuku piliiring kanumanga pulele naa piliiring.
ACT 13:28 Yunu ulu te tepa kis-sirim-na kanukuliinga ‘Yunu kulupili.’ ni naa niringeliinga-pe Rom yi-nuim Paillet-ndu we mawa teku kene “Kulupili, ⸤unji-perana ola toku ku toku panjai⸥.” niring.
ACT 13:29 “Ui yambuma-ni enini penga tingí mele niku bukna turing uluma pali Jerusallem yambuma-ni Yesos-kene teku pora siring yunu kulurum kene yambu mare-ni yunu oku unji-perana mania liiku yambu ónu tili ku-muru tenga meku puku nusiring.
ACT 13:30 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Yunu yambu-ónu-koleana kelepa lomburupa ola mulupili.” nirim.
ACT 13:31 Kanu-kene yunu lomburupa ola mulurum kene uinga yunu naa toku konjangi yambuma yunu-kene kolea Gallalli distrik munduku kelku kolea-auli Jerusallem olandu puring yambu kanuma-ni enamanga taki-taki yunu kanuring. Ekupu yambu kanuma-ni kanuring mele oliunga Isrel-yambuma niku silsiliiku andolemele.
ACT 13:32 “Pulu Yili-ni penga wendu ombá mele oliunga anda-kolepalimandu nirim ulu kanili oliu kalku liiring yambuma molupu kanamili kamu wendu um, kanili Banapas olsu-ni ekupu eni temani kaiéle topu sikembulu. Pulu Yili-ni Yesos-nga ónale topa makinjirim ulu kanili-ni uinga yunu-ni “Tembu.” nirim akili mele wendu um. Kanilindu Pulu Yili-ni yunga konana tale-sipaliinga ung te nirim nimba molemú akili i-sipa mele: “Nu nanga málale; ekupu na nunga lapale.” nirim.
ACT 13:34 Pulu Yili-ni ‘Yunu aima penga kepe naa purupili.’ nimba yunu topa makinjirim kanili ui naa tipili ung tale kene wasie uinga nirimko. Ung kanuselenga te i-sipa mele: “Depit-ndu tepu konjupu ulu kaí aima sikama simbu nirindu akili nu simbu.” nirimko. Te Depit-ni i-sipa mele nirim: “Pulu Yili, nunga Yi Kake Tiliele kolumba kene nu-ni ‘We purupili.’ naa niní.” nirim.
ACT 13:36 Depit-ni Pulu Yili-ndu aku-sipa nirim, Depit yunu temba mele naa nirim. Pulu Yili-ni yunundu “Ti.” nirim kongunuma pali tepa pora sipa kene yunu kulurum, ónu tiring kene pururum.
ACT 13:37 Akiliinga-pe yi kulurum ónu tiring kene Pulu Yili-ni topa makinjipa “Lomburuku ola mului.” nirim yi kanili yunu purú naa pururum. Yi akili Yesos.
ACT 13:38 “Angmene, aku-sipa tirimeliinga ‘Eni piliangi.’ nimbu nimbú teker akili i-sipa mele: Yesos-ni tirimeliinga yunu-ni oliunga ulu-pulu-kísima pali ‘Kamu mania pupili.’ nimba kanuma kanupa konde temba.
ACT 13:39 Moses-ni ung-mani ui sirim kanuma-ni ‘Yambumanga ulu-pulu-kísima kamu omba mania pupili, eni numanu sumbi nimba pili yambuma mulungí.’ kapula naa nirim akiliinga-pe ekupu Yesos oliunga nimba tinjirim ulu akuma “Sika aku-sipa tirim.” niku tondulu munduku piliingí yambuma Pulu Yili-ni enini kanupa kene, eninga ulu-pulu-kísima kanupa konde tenjipa, enini ‘numanu sumbi nimba pili yambuma.’ nimba piliimba.
ACT 13:40 “Akiliinga uinga Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma yandu niku siring yima-ni ulu wendu ombá niring akili ‘Oliu-kene wendu naa upili.’ niku, piliiku kongnjuku molangi.
ACT 13:41 Yi kanumanga te-ni nimba mele: “Eni ung-taka tonjilimele yambuma piliai. Numanu pulele liiku munduku kene kolai. Eni molemele enamanga na-ni ulu te tembu, ekupu yambu te-ni akili kanupa “I-sipa i-sipa mele wendu um kanundu.” nimba eni temani topa simba kene ‘Ulu te aku-sipa kapula wendu naa ombá.’ niku piliiku “Gólu tokunu.” niku, naa piliingí akiliinga eni ung-taka tonjilimele yambuma piliai. Numanu pulele liiku munduku kene kolai.” nirim.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 13:42 Poll Banapas-sele Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuli munduku kelkulu punglí tiringli kene yambuma-ni elsele mawa teku kene niku mele: “Ung niku sikimbili ili penga ⸤kóru molomulú⸥ ena-Sambat kene alsuku okulu niku sale.” niring.
ACT 13:43 Bulu-bale niku pena puring kene Juda-yambuma kene yambu-lupa Pulu Yili-nga ungele piliiring kanuma kene eninga yambu pulele Poll kene Banapas-sele lumbili puring. Elsele-ni enini ung niku sikulu, “Eni ‘Pulu Yili-ni we kondu kolupa tepa konjulemú ulu-pulele oliu-kene pelemú akili pepa mindi pupili.’ niku molai.” niringli.
ACT 13:44 Penga Sambat enale wendu urum kene taon akuna yambu aima pulele Pulu Yili-nga ungele piliingíndu liiku máku toku muluring.
ACT 13:45 Akiliinga-pe yambu pulele Poll-nga ungele piliingíndu liiku máku toku muluring kilia Juda-yambuma-ni kanukuliinga numanu kis panjiku Poll-ni ung nirim-ma ung-taka tonjuku “Nimba kis-sikem.” niring.
ACT 13:46 Kanu-kene Poll kene Banapas-seleni eninindu tondulu mundukulu nikulu mele: “Pulu Yili-ni ‘Eni Juda-yambuma yunga ungele ui kumbi-leku piliangi.’ nimba ui nirim kilia eni kumbi-lepu ombu nimbu sirimbulu kanili. Akiliinga-pe eni ‘Oliu molupu naa konjulimulaliinga taki-taki kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele kapula naa liimulú.’ niku ung nimbu sikembulele liiku bulu siku naa piliilimiláliinga olsu-ni eni Juda-yambuma mundupu kelepu yambu-lupama molemelena pumbulú.
ACT 13:47 Auliele-ni olsundu “Aku-siku teale.” nirim kanili. Yunu-ni nimba mele: “‘Koleamanga pali yambuma mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku Pulu Yili-kene molku kunjingí mele niku sani.’ nimbu ‘Nu ⸤Isrel-yambumanga mólu;⸥ ulsukundu molemele yambumanga talangele molani.’ niker.” nirim.” niringli.
ACT 13:48 Juda-yambu naa muluring yambuma-ni aku-siku niringli akili piliikuliinga numanu siku “Auliele-nga ungele kaí.” niring. Pulu Yili-ni ‘Taki-taki kona molku konjuku mindi pangi.’ nimba makó turum yambuma-ni ‘Ung nikimbili akili sika.’ niku tondulu munduku piliiku liiring.
ACT 13:49 Elsele muluringli koleamanga pali Auliele-nga ungele pupa kapula tinjirim.
ACT 13:50 Akiliinga-pe Juda-yambuma-ni Pulu Yili-kene mundu-mong tenjiku piliiring ambu-nuimima kene kolea kanuna yi-aulima kene teku arerembi kunjuring, ekupu enini yambuma pali teku arerembi konjuku, Poll kene Banapas-sele ‘Eninga kolea akuna naa molangli.’ niku toku makuruku wendu munduring.
ACT 13:51 Enini aku-siku tiringeliinga ‘Teku kis-sikimili mele kanuku piliangi. Aku-siku tekemelaliinga enini mundupu kelkembulu kanuku piliangi’ nikulu elsengla kimbuna ma mulurumuma kulu tokulu Akoniam taon-na puringli.
ACT 13:52 Andiyok taon-na muluring Yesos-nga lumbili anduli yambuma aima numanu pulele siku, Mini Kake Tiliele enini-kene molupa kapula tipili muluring.
ACT 14:1 Poll Banapas-sele Akoniam taon-na pukulu kene, taki-taki taon-manga sukundu pukulu kene tiringli akili mele aku-sikulu Akoniam kepe akuna Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna sukundu pukulu ung-bo tonjukulu mani siringli. Niku kunjuringli kilia piliikuliinga Juda-yambuma kene yambu-lupama kene eninga yambu pulele ‘Yesos molupa tirim akili nikimbili ungele aima sika.’ niku tondulu munduku piliiring.
ACT 14:2 Akiliinga-pe ‘Gólu tokombele.’ niku Juda-yambu ung naa piliiringma-ni yambu-lupama teku arerembi konjuku kundi turing kanu-kene yambu-lupama-ni Poll kene Banapas-sele numanu kis panjiring.
ACT 14:3 Poll Banapas-sele ena pulele Akoniam taon-na molkulu Auliele-nga ungele niku singilíndu yambuma mundu-mong naa tenjikulu ungele tondulu munduku ninjiringli kanu-kene, Pulu Yili-ni ‘Na-ni yambu we kondu kululi ungele ninjikimbeliele yambuma-ni ‘Aima sika nikimbili.’ niku, piliiku liangi.’ nimba ‘Elsele-ni ⸤aku-sipa⸥ liipa ora simba ulu-tondulu pulele teangli.’ nimba liipa tapunjurum kene ulu-tondulu pulele tiringli.
ACT 14:4 Kanu-kene taon akuna yambuma numanu tale teku panjiku muluring. Mare-ni “Juda-yambuma-ni nikimili akili sika nikimili.” niring, mare-ni “Poll Banapas-seleni nikimbili akili sika nikimbili.” niring.
ACT 14:5 Juda-yambuma kene yambu-lupama kene enini ‘Poll Banapas-sele tepu kis-sipu ku-ni topu konjamili.’ niku ele-langi niring
ACT 14:6 akiliinga-pe ele-langi niring akili piliikulu kene elsele takara toku pukulu kolea LLikonia propinj pukulu kanuna LLisira taon-na kene Depi taon-na kene kolea akuna nondupa lirim koleamanga pali andukulu
ACT 14:7 temani kaiéle we toku silsiliiku anduringli.
ACT 14:8 LLisira taon-na lkenuwa tambululi yi te mulurum. Anum-ni mirim kene lkenuwa tambululiele mirim, walse kepe kupulanum naa andurum.
ACT 14:9 Poll-ni ung nirim mele piliipa mulurum. Poll-ni yunu nem-nemi nimba kanupaliinga, ‘Pulu Yili-ni na kapula tepa kaí temba.’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurum akili kanupa kene,
ACT 14:10 tondulu mundupa yunundu nimba mele: “Nu kimbu kambiliiku ola angilíí!” nirim. Kanu-kene yi kanili enaliinga kimbu kambiliipa ola angiliipa purum.
ACT 14:11 Poll-ni yi lkenuwa tambulurumele tepa kaí tirim kanukuliinga yambu liiku máku toku muluringma-ni eninga LLikonia ung leku niku mele: “Oliunga popu tolemulu pulu-yi kanumanga pulu yi tale mana mania okulu mana-yi au talkulu oliu molemuluna okumbele lam.” niring.
ACT 14:12 Poll-ni ung pulele nimba sirim kilia kanukuliinga ‘Yunu pulu-yi Emis.’ niring. Banapas yunu Poll-kene tapú-toku uringli-na kanukuliinga ‘Yunu pulu-yi Sus.’ niring.
ACT 14:13 Gólu tuli pulu-yi Sus kaniliinga popu tunjuring lkuli taon kanuna ulsukundu angiliirim, yunga ála-yili kung-kao pela talse kene pllawa-kuku mulkapiye talse kene liipa ‘Elsele au sipu popu topu kungma kalupu samili.’ nimba taon polu-pakana memba urum.
ACT 14:14 Akiliinga-pe Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pale.” nimba liipa mundurum yi Banapas kene Poll-seleni yambuma-ni tingí tiring akili piliiku kis piliikulu kene elsengla wale-pakulima ambolku sungu sikulu, yambuma liiku máku turing akuna lkisiku nangale toku nilsiliiku pukulu kene nikulu mele:
ACT 14:15 “Yima, ulu akili nambimuna tekemeleye? Olsu eni mele, mana-yisele mindi. Temani kaiéle eni topu simbulú úmbulu. Eni pulu yi gólu tuli korupama munduku kelku, méle korupa kanuma liiku bulu siku, muléle kene male kene numú-kusale kene mélema pali tepa, yu yununu kona molemú Pulu Yi kaniliinga ungele ‘Piliiku liangi.’ nimbululiinga, nimbu simbulú úmbulu kanili.
ACT 14:16 Ui sika yambu lupa-lupama-ni eninga numanale-ni piliiku ulu-pulu tiringma Pulu Yili-ni kanupa we mundupa kelepa ulu te naa tepa, teku mulungí kene yunu-ni kanupa kaí piliimba akili kam-kamu naa nimba para sirim.
ACT 14:17 Akiliinga-pe, ui Pulu Yili-ni ‘Na moliu mele naa piliangi.’ nimba mélema pali mo naa turum. ‘Na-ni enini kondu kolupu tepu konjiliu akili kanangi.’ nimba ‘Lo mania omba langi kaíma ola upili, enini noku kapula tenjiku numanu siku molangi.’ nimba aku-sipa tirim.” nirim.
ACT 14:18 Elsele-ni aku-siku niringlieliinga-pe yambuma-ni ‘Elsele pulu-yisele.’ niku popu toku kungma kalungí tiring ulu akuma ‘Munduku kelangi.’ nikulu tondulu munduku karaye tekulu “Mólu!” niringli kanu-kene munduku kiliring.
ACT 14:19 Kanu-kene Akoniam taon-na kene kolea Pisidia propinj lirim Andiyok taon akuna kene muluring Juda-yambu mare LLisira taon-na okuliinga enini kundi turing kene enini Poll ‘Kulupili.’ niku ku-ni toku kene, ‘Kulum.’ niku piliiku yunga ónale kunduku liiku meku puku taon-na ulsukundu toku munduku kiliring.
ACT 14:20 Akiliinga-pe Yesos-nga lumbili anduli yambu kanuma yunu lirimna oku kakapu tiring kene yunu ola angiliipa alsupa taon-na sukundu purum. Ulsulam-uikundu yunu kene Banapas kene kolea Depi taon-na puringli.
ACT 14:21 Akuna temani kaiéle toku siringli kanu-kene yambu pulele Yesos-nga ungele piliiku liiring. Penga elsele kelkulu LLisira taon yandu okulu, Akoniam taon okulu kolea Pisidia propinj lirim Andiyok taon-na uringli.
ACT 14:22 Taon kanumanga Yesos-nga lumbili anduli yambuma “Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú kolea akuna ui naa pupu ya mana molupuliinga Krais-nga yambuma molemuláliinga mindili nombu bunima memuláliinga-pe ‘Aima sika Pulu Yili nokupa molemú koleana pamili.’ niku yunga ungele munduku naa kelku, tondulu munduku piliiku molai.” niku silsiliikulu uringli.
ACT 14:23 Poll kene Banapas-seleni taon-manga pali Krais-nga yambu-talapemanga tápu-yima makó tonjukulu, Pulu Yili-kene popu toku ung niku mawa tinglíndu langi mi toku naa nokululiinga nikulu mele: “‘Auli ⸤Yesos Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele omba sika tepa liipa mindili nolkumula kupulanum-na wendu liirim.⸥ Yunu sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yi kanili-ni enini nokupa kunjupili.” niringli.
ACT 14:24 Kolea Pisidia propinj okululiinga, penga kolea Pambillia propinj sukundu okulu,
ACT 14:25 kanuna Peka taon-na okulu yambuma ungele niku silsiliikulu, Atelliya taon-na uringli.
ACT 14:26 Atelliya taon akili munduku kelkulu, no-numúna sipna kelkulu kolea Siria propinj lirim kolea-auli Andiyok kam-kamu uringli. Kolea-auli Andiyok akili kongun teku liiringli kongun kanili ui pulu monjuku tinglí mele yambuma-ni “Pulu Yili-ni kongun akili sikem yunu-ni elsele kondu kolupa liipa tapunjupili kongun ili te-pale.” niku uinga liiku munduring kolea-auli kanuna kongun teku pora sikulu kene kelku sukundu uringli.
ACT 14:27 Kanuna oku molkulu kene, Krais-nga yambu-talapele liiku máku tokulu, Pulu Yili-ni elsele liipa tapunjurum kene tiringli akili mele kepe, Pulu Yili-ni Juda-yambumanga ulsukundu molemele yambu-lupama-ni yunga ungele piliiku liiku yunga koleana kapula pungí kupulanumele akisinjirim akili mele kepe, temani toku siringli.
ACT 14:28 Kanu-kene elsele akuna Yesos-nga lumbili anduli yambuma kene wasie ena pulele muluring.
ACT 15:1 Juda-yi mare kolea Judia distrik molkuliinga kolea-auli Andiyok mandu oku kene Kraisele piliiku muluring yambu-lupama ung-mani siku muluring. Enini niku mele: “Krais-nga ungele mindi piliingéle kapula naa temba. Eni Moses-nga ung-manele piliiku yimanga kangi te kopsiku poku teku wendu naa lííngi lem mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku molku kunjingí pungí kupulanumele Pulu Yili-ni naa tepa liimba.” niring.
ACT 15:2 Aku-siku niringeliinga Poll kene Banapas-seleni enini-kene tombulku niku ung-muranale tiring. Akiliinga Krais-nga yambuma-ni Poll kene Banapas-sele kene Krais-nga yi mare kene “Eni kolea-auli Jerusallem puku Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kanuma kene ⸤Krais-nga yambu-talape muluringmanga⸥ tápu-yima kene puku kanuku, ung-muranale tekemulu ilinga niku sumbi sinjangi puku walsuku lii-pai.” niku liiku munduring.
ACT 15:3 Krais-nga yambu-talape Andiyok taon-na muluringma-ni “Eni pai.” niku liiku munduring kene Jerusallem pungíndu kolea Ponisia propinj kene kolea Sameria propinj kene puku, uinga ⸤Poll kene Banapas-seleni kolea lupa-lupamanga temani kaiéle toku niku silsiliiku anduringli kene⸥ Juda-yambu naa molku yambu-lupa muluring yambu kanuma numanu topele toku Pulu Yili-nga ungele piliiku liiring mele temanele toku silsiliiku puring. Krais-nga yambuma-ni temanele piliiring yambuma aima numanu siring.
ACT 15:4 Jerusallem kam-kamu suku puring kene Krais-nga yambuma kene, eninga tápu-yima kene, Yesos-ni liipa mundurum yima kene enini “Papu okumele.” niring. Kanu-kene Poll kene Banapas-seleni Pulu Yili-ni elsele liipa tapunjurum kene tiringli akili pali temani toku siringli.
ACT 15:5 Kanu-kene Perisi-yi Krais-nga ungele piliiku liiring yi kanuma ola angiliiku kene niku mele: “Juda-yambu naa molemele yambu-lupama-ni ‘Yesos Krais-nga yambuma molamili.’ niku yimanga kangi te kopsiku poku teku, Moses-nga ung-manima pali piliiku liiku teng panjiku teai.” niring.
ACT 15:6 Kanu-kene Yesos-ni liipa mundurum yima kene tápu-yima kene kanuma-ni ‘Ung wendu okum ili liipu sumbi samili.’ niku liiku máku turing.
ACT 15:7 Enini ung pulele tombulku niku muluring kanu-kene Pita ola angiliipaliinga eninindu nimba mele: “Angmene, eni uinga ulu te wendu urum akili piliiku molemele. Pulu Yili-ni eni molemelemanga na makó topa kene, “Krais-nga temani kaiéle Juda-yambu naa molemele yambu-lupama piliiku liangi akiliinga nu pukunu temani tokunu si-pui.” nirim.
ACT 15:8 Pulu Yili-ni yambumanga numanuma pali kanolemú Pulu Yili-ni yambu-lupa kanuma numanu topele toku yunga ungele piliiku liiring kene kanupaliinga ‘Aku-siku tekemelaliinga na numanu kaí pekem akili Juda-yambuma kanangi.’ nimba Mini Kake Tiliele, uinga oliu Juda-yambuma sirim mele, ekupu enini yambu-lupama aku-sipa sirim.
ACT 15:9 Yunu-ni enini yambu-lupama ulu te-lupa tepa, oliu Juda-yambuma ulu te-lupa tepa, aku-sipa naa tirim. Enini ‘Yunga ungele sika ungele.’ niku tondulu munduku piliiring kene kanupa kene ‘Eninga numanuma kake tipili.’ nirim.
ACT 15:10 “Akiliinga ekupu eni nanga ungele piliiku molemele Juda-yima, eni “Yambu-lupama aku-siku teai.” nikimiliele nambimuna ‘Pulu Yili oliu-kene arerembi kolumba mola mólunje.’ niku aku-siku nikimiliye? Ui oliu Juda-yambumanga anda-kolepalima kene yandupa oliu kene buni kapula naa mirimulu akili ekupu yambu-lupa Yesos-nga lumbili anduli yambu molemele akuma nambimuna “meangi.” nikimiliye? Pulu Yili-ni oliu Juda-yambuma “Teai.” nimba ung-mani sirimuma Moses-ni piliipa yandu yambuma nimba sirim ung-mani akuma temulundu mindili-sele silimulu ung-mani kanuma “Yambu-lupama-ni teangi.” nikimiliele aima kapula naa tekem.
ACT 15:11 Aku-siku aima naa niai, mólu! Oliu piliilimulu mele i-sipa: Auli Yesos-ni yambu-lupa kanuma we kondu kolupa tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yunu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba mele oliu Juda-yambuma kepe aku-sipako we kondu kolupa tepa liilimú. ⸤Pulu Yili-kene kapula-kapula molomulú kupulanum te-lupa aima mólu.⸥” nimba Pita-ni aku-sipa nirim.
ACT 15:12 Kanu-kene Banapas kene Poll-seleni Pulu Yili-ni elsele liipa tapunjurum kene kolea lupamanga andukulu ⸤Pulu Yili-kene tapú-toku muluringli⸥ liipa ora sirim ulu-tonduluma tiringli mele temani toku siringli kanu-kene liiku máku turing yambuma pali ung naa niku we piliiku muluring.
ACT 15:13 Elsele-ni temani tokulu pora siringli kene Jemis-ni nimba mele: “Angmene, na ung te niambu piliai.
ACT 15:14 Pulu Yili-ni ‘Yambu-lupamanga mare nanga yambuma molangi akiliinga tepu liambu.’ nimba molemú mele uinga kumbi-lepa liipa ora sirim mele Saimon-Pita-ni enini nimba símu.
ACT 15:15 Nimba símu aku mele, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni ui ung niku bukna turing akili tilu-sipa mele. Buk akuna turing molemú akili i-sipa mele:
ACT 15:16 ‘Pulu Yi Auliele-ni ung-eku te topa kene nimba mele: “Na penga kelepa yandu ombu kene, yi nuim king Depit-nga lku toku tikisinjiringele alsupu ombu takumbu. Lku mélema kis lirim-ma konanga liipu ui angiliirim akili mele alsupu takumbu.
ACT 15:17 Akiliinga, yambu-lupama pali Pulu Yi Auliele anduku kurungí. ‘Nanga yambuma.’ nimbu makó turundu yambu kanuma na anduku kurungí.” nimba
ACT 15:18 kórunga-ui ung akuma nimba para sirim Pulu Yi Auliele yunu-ni aku-sipa nikem.’ nimba bukna aku-sipa nimba molemú.
ACT 15:19 “Akiliinga, nanga numanale-ni piliiker mele i-sipa: ‘Yambu-lupa numanu topele toku ‘Pulu Yili piliipu molomulú.’ ningí yambuma mindili liipu simulú kene kapula naa temba.’ nimbu piliiker.
ACT 15:20 “Ulu akili mundupu kelepu ulu te-lupa teamili” nimbu piliiker akili i-sipa mele: ‘Pepá te topu mundupu kene i-sipu niamili: ‘Mélema liiku ola angnjiku, “Oliunga pulu-yili.” nikuliinga popu toku keri-langi kalku silimele langima ‘Kalaru mululi langima.’ niku naa noku, waperanale naa teku, kung kepe mélema ‘Memi naa omba pupili.’ niku numi kolomong naa tílima naa noku, mélemanga memima naa nai.’ nimbu pepá tamili.’ nimbu piliiker. ‘Moses ⸤Pulu Yili-ni nimba sirim⸥ ung-manima nimba sirim-ma koleamanga pali aima kórunga-ui niku siring akili yandupa-yandupa ekupu kepe aku-siku niku silimele, taki-taki Juda-yambuma-ni Sambat enamanga pali kóru molku Pulu Yili-nga ungele liiku máku toku piliilimili lkumanga ung kanuma Moses-ni turum bukmanga kambu tolemele ⸤piliilimili kene yambu-lupa Krais-nga yambu molemele ima-ni ‘naa teangi.’ niker akili mele wasie liiku máku toku ung-mani ima uinga ekupu piliilimiliko⸥ akiliinga ‘naa teai.’ nimbu pepá topu samili.’ nimbu piliiker.” nimba Jemis-ni aku-sipa nirim. Aku-sipa nirim kene enini “O.” niring.
ACT 15:22 Kanu-kene Yesos-ni liipa mundurum yi kanuma kene ⸤Krais-nga yambuma nukuring⸥ tápu-yima kene Krais-nga yambuma pali enini niku mele: “Poll kene Banapas-sele oliunga yi mare kolea-auli Andiyok wasie tapú-toku pangi liipu mundamili.” niring. Aku-siku niku kene, Judas, yunga bi te Basapas, yunu kene, Saillas kene makó turing. Yi kanusele yambumanga pali kumbina muluringli yisele.
ACT 15:23 Yi kanusele makó tokuliinga, ‘Elsele meku pangli.’ niku pepá te i-siku mele turing: ‘Oliu, Yesos-ni liipa mundurum yima kene, tápu-yima kene, oliu eninga angenali kanuma-ni pepá ili topu, eni kolea-auli Andiyok molemele yambu-lupama kepe kolea Siria propinj molemele yambu-lupama kepe kolea Sillisia propinj molemele yambu-lupama kepe kolea lupa-lupamanga molemele yambu-lupama kepe eni pali pepá ili topu ‘Angmene, eni kapula molemeleye?’ nikimulu.
ACT 15:24 Oliu piliirimulu, oliu Juda-yi Krais piliili yimanga yi mare oliu mulurumuluna munduku kelku puku, oliu-ni “Teai.” naa nimbu sirimulu mele tiring. Yi kanuma-ni niring ungele-ni eninga numanuma toku bulu-bale sinjiku eni niku bemba siring.
ACT 15:25 Kaniliinga, “Oliu-ni oliunga pulu lelemú yi kaí Banapas Poll-sele kene yi mare wasie makó topu, elsele-kene wasie tapú-toku pangi liipu mundamili.” nimbu panjurumulu.
ACT 15:26 Banapas kene Poll-seleni ‘Olsu toku kunjingí kene kulúmbulu lem ung te mólu.’ nikulu mundu-mong naa teku oliunga Auli Yesos Kraisele-nga kongunuma tenjikulu yunga bili paka tonjukulu anduringli.
ACT 15:27 ⸤Aku-sipu nimbu panjurumulu⸥ kaniliinga, oliu-ni Judas kene Saillas-sele makó topuliinga, ‘Pepá tokumulale eni kanuku piliingí kene yi i-seleni ung niku singlí kene ‘Eni aku-siku aima sika niku panjiring.’ niku piliangi.’ nimbu elsele makó topu liipu mundukumulu.
ACT 15:28 Mini Kake Tiliele-ni oliu liipa tapunjurum kene oliu-ni piliipuliinga nimbu panjurumulu akili i-sipa mele: Oliu-ni buni lupa-lupa pulele eni simulále kapula naa temba. I-siku mele mindi piliiku teangi:
ACT 15:29 Mélema liiku ola angnjiku, “Oliunga pulu yili.” nikuliinga popu toku langi kalku silimele langima ‘Kalaru mululi langima.’ niku naa noku, mélemanga memima naa noku, kung-ma kepe mélema ‘Memi naa omba pupili.’ niku numi kolomong naa tílima naa noku, waperanale naa teai. Ulu akuma naa tingí akili kapula. Aku manda. Kapula, eni molku konjai.’ ⸤niku aku-siku pepá te turing.⸥
ACT 15:30 Pepá toku pora siku kene, “Meku puku kolea-auli Andiyok mandu pai.” niring kene yi kanuma akuna puku Krais-nga yambuma liiku máku toku pepá kanili siring.
ACT 15:31 Pepá toku ung niring mele yambuma-ni kanukuliinga ‘Ung aima kaiéle.’ niku kanuku numanu siring.
ACT 15:32 Judas kene Saillas-sele elsele Pulu Yili-nga “Ninjale!” nirim ungma piliikulu yambuma yandu niku siringli yisele muluringlieliinga Krais-nga yambuma ‘Molku konjangi.’ nikululiinga ung kaí pulele niku siringli.
ACT 15:33 Yi kanusele ena pulele mele Andiyok we muluringli kene penga Krais-nga yambuma-ni “Else “anju pale.” niku liiku munduring yambuma molemelena kelkulu numanu waengu nipili pale.” niring.
ACT 15:34 (Akiliinga-pe Saillas yunu ‘Andiyok we molambu.’ nimba naa purum.)
ACT 15:35 Poll kene Banapas-sele kolea-auli Andiyok molkulu, yi mare lupa-lupa pulele wasie Auliele-nga ungele yambuma ung-bo tonjuku mani siku temani kaiéle toku siring.
ACT 15:36 Penga ena pulele omba purum kene Poll-ni Banapas-ndu nimba mele: “Olsu kelepu ui Auliele-nga ungele nimbu silsiliipu andurumbulu koleamanga alsupu pupulu, Krais-nga yambuma kapula molemelenje, mola nambulka telemelenje, kanu-pambulu.” nirim.
ACT 15:37 Banapas-ni nimba mele: “Jon-Mak wasie tapú-topu pamili.” nirim.
ACT 15:38 Poll-ni nimba mele: “Mólu. Ui wasie tapú-topu kolea Pambillia purumulu kene olsu mundupa kelepa kongunale naa tepa yunu purum kanili. Ekupu wasie naa pumulú.” nirim.
ACT 15:39 Aku-sipa nirim kene tombulku nikululiinga kongunale tere leku naa ti-puringli. Banapas-ni Mak-ndu “Wasie tapú-topu pambili ui.” nimbaliinga memba pupa, sip tenga kolea Saiporas puringli.
ACT 15:40 Poll-ni Saillas-ndu “Wasie tapú-topu pambili.” nirim. Kanu-kene punglí tiringli kene Krais-nga yambuma-ni niku mele: “Pulu Yi Auliele-ni else we kondu kolupa nokupa kunjupili pangli.” niring kene elsele kolea-auli Andiyok munduku kelkulu puringli.
ACT 15:41 Elsele kolea Siria propinj kanuna kene kolea Sillisia propinj kene Krais-nga yambu-talapema taon-manga lupa-lupa muluring yambuma ‘Enini molku konjuku Pulu Yili-nga ungele tondulu munduku piliiku molangi.’ nikulu ung-mani silsiliiku anduringli.
ACT 16:1 Poll kene Saillas-sele kolea Depi taon-na pukulu LLisira taon-na puringli kene kanuna Yesos-nga lumbili anduli yi te mulurum, yi akiliinga bili Timoti. Yunu Juda-ambu tenga málale. Anum Krais piliili ambale mulurumko, akiliinga-pe lapa Juda-yi te mólu, yunu yi te lupako.
ACT 16:2 ⸤Krais piliiku muluring⸥ anginipili LLisira kene Akoniam taon akuselenga molemelema-ni niku mele: “Timoti yunu ulu kaíma tepa, yunu aima molupa konjulimú yili.” niring.
ACT 16:3 Poll-ni ‘Timoti wasie pamili.’ nimba piliipaliinga yunga kangi te kopsipa wendu liinjirim. Juda-yambu kolea akuna piringma-ni ‘ ‘Timoti lapale yunu Juda-yi te mólu,’ ‘Yunu yi te lupa. Timoti kepe yi-lupale.’ niku yunga ung nimbáma liiku su singí.’ nimbaliinga Poll-ni Timoti-nga kangi te kopsinjirim.
ACT 16:4 Kanu-kene enini koleamanga puku, Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kanuma kene Krais-nga yambumanga tápu-yima kene enini ui Jerusallem liiku máku toku Kraisele piliili yambu-lupama-ni tingí aku mele, ung-mani siku niku panjiring ung akili, koleamanga pali niku silsiliiku anduring.
ACT 16:5 Aku-siku tiringeliinga Krais-nga yambu-talapemanga yambuma-ni ‘Sika’ niku piliiring mele olandupa tondulu pupaliinga, eninga yambu-talapemanga yambu pulele taki-taki sukundu-sukundu uring, yambu kambuele olandupa purum.
ACT 16:6 Poll yunu-kene wasie tapú-toku puringli yisele kene enini Mini Kake Tiliele-ni ‘Kolea Esia propinj akuna ung naa niku si-pai.’ nirim kilia enini kolea Pirisia propinj kene kolea Gallesia propinj kanili kene suku-singi oena koleamanga puku ⸤yambuma ung niku siring⸥.
ACT 16:7 Niku silsiliiku puku kolea Misia propinj kene kolea Bitinia propinj kene oena pukuliinga ‘Kolea Bitinia propinj pamulu.’ niringeliinga-pe Yesos-nga Minéle-ni ‘Mólu.’ nimba kupulanumele pipi sirim.
ACT 16:8 Yunu-ni “Mólu.” nirim akili piliikuliinga kolea Misia munduku kelku oku puku numú-kusa kéluna kolea Toras taon-na puring.
ACT 16:9 Kanu-kene akuna muluring kene sumbulsuli Poll uru-kumbu mele tepa kanurum kene kolea Masedonia propinj yi te omba ola angiliipaliinga Poll-ndu mawa tepa kene nimba mele: “Nu numú-kusale lumbuliikunu yakundu okunu oliu kolea Masedonia yambuma liikunu tapunjani ui.” nirim.
ACT 16:10 Poll-ni aku-sipa kanurum kene oliu-ni nimbu mele: “Kapula, kolea Masedonia propinj pamulu.” nirimulu. Aku-kene ‘Pulu Yili-ni oliu walsipa ‘Akuna nanga temani kaiéle yambuma toku sai.’ nikem lam akiliinga’ nimbu piliipuliinga “Sumbi-sipu pamulu.” nimbu pumulú tirimulu.
ACT 16:11 Oliu sipna pupu kolea Toras taon akili mundupu kelepu sumbi-sipu kolea Samotres purumulu. Kanuna pupu pepuliinga ulsulam-uikundu Niapollis taon-na pupu sipna wendu purumulu.
ACT 16:12 Niapollis taon akili mundupu kelepu kolea-auli Pillipai purumulu. Pillipai akili Rom-yambu pulele muluring taon auli te; akili kolea Masedonia propinj sukundu taon auli te. Akuna ena mare mulurumulu.
ACT 16:13 Kanu-kene ⸤Juda-yambumanga kóru muluring⸥ ena-Sambatele-nga kolea-auli Pillipai-nga pala keri-puluna ulsukundu no-kéluna purumulu. Oliu numanale-ni piliipu kene ‘Akuna ⸤Juda-yambuma puku liiku máku toku⸥ Pulu Yili popu toku yunu-kene ung ningí koleale lelemúnje.’ nimbu piliipu purumulu. Akuna pupu kanurumulu kene ambu mare liiku máku toku muluring kanupu kene mania molupu ambu kanuma ung nimbu sirimulu.
ACT 16:14 Ung piliiku muluring ambumanga te, ambaliinga bili ‘LLidia’ niring, ambu kaniliinga kolea Tayataira taon; yunu mulumbale kundúlima mindi méle taropu turum; yunu Juda-ambu te mólu, akiliinga-pe yunu Pulu Yili-nga ungele piliipa Pulu Yili popu topa mulurum ambale. Ambu kanili Auliele-ni ‘Poll ung nimbáma piliipa liipili.’ nimba ambale yunga numanuna ungele piliimba kupulanumele sumbi sinjirim kilia ungele piliipa liirim.
ACT 16:15 Kanu-kene ambu LLidia kene yunga lkuna muluring yambuma kene enini no liiring. LLidia no liipa pora sipaliinga yunu-ni oliundu nimba mele: “‘Yunu ‘Auliele sika.’ nimba tondulu mundupa piliilimú.’ niku pilííngi lem nanga lkuna wasie molamili wai.” nirim. “Yunu-ni aima karaye pulele tekem akiliinga oliu yunga ungele teng panjipu pamulu.” nimbu purumulu.
ACT 16:16 Walse oliu ⸤Juda-yambuma puku liiku máku toku⸥ Pulu Yili popu toku yunu-kene ung niring kolea akuna pumulú purumulu kene yi marenga kongun kendemande tinjirim ambu-wenipu te kupulanum-na kanurumulu. Yunga numanuna kuru te mulurumele-ni yunu yambuma-kene penga ulu mare wendu ombá mele nimba sirim akili piliipaliinga yambuma nimba sirim kene yunu nukuring yima-ni ku-moni pulele liiring.
ACT 16:17 Poll kene oliu purumulu kene ambu-wenipu kanili oliu lumbili omba tondulu kuwali tepa kene nimba mele: “Yi ima Aima Ola-Kilia Pulu Yi Auliele-nga kendemande-yima. Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa mindili naa noku molku kunjingí kupulanumele liiku ora singí andi okumele.” nirim.
ACT 16:18 Taki-taki ambu-wenipu kanili aku-sipa mindi nirim-na Poll-ni piliipa kis piliipaliinga, topele topa kene, ambu-wenipaliinga numanuna kuru mulurum kanilindu nimba mele: “Na-ni Yesos Kraisele walsipuliinga yunga tondulale-ni nundu niker: ‘Nu ambu-wenipu akili munduku kelkunu okunu wendu pui.’ niker.” nirim. Kanu-kene kurale ambu-wenipu kanili walsekale mundupa kelepa omba wendu purum.
ACT 16:19 Ambu-wenipale nukuring yima-ni kanuku kene, eninga ku-moni liiring kupulanum kanili omba wendu purum kanukuliinga, Poll kene Saillas-sele oku ambili molku liiku, ‘Yi-aulima kene kot tenjamili.’ niku kene, ki kunduku yambuma taki-taki liiku máku toku muluring kolea akuna meku puring.
ACT 16:20 Elsele kot piliili yi kanuma muluringna meku puku kene niku mele: “Yi i-sele Juda-yisele. Elsele-ni oliunga yambuma teku mini-wale mundunjúngli-na membu okomulu.
ACT 16:21 ‘Oliu Rom-yambuma-ni kapula naa piliipu, kapula naa temulú.’ nilimulu ulu-pulu mare “Teangi.” níngli.” niring.
ACT 16:22 Yambu muluringma-ni ‘Aima teku kis-siku mong anumele lííngli.’ niku “Elsele aima sika aku-siku tíngli.” niring. Kanu-kene kot piliiring yima-ni niku mele: “Elsengla wale-pakulima posuku wendu liiku ka-pulsa-ni elsele tai.” niring.
ACT 16:23 Kanu-kene enini ka-pulsa-ni yi-sele lakuku toku-toku ka sikuliinga, ka-lku nukurum yilindu niku mele: “Yi i-sele mimi-sikunu nukui.” niring.
ACT 16:24 Ka-lkuli nukurum yili enini aku-siku ung tondulu munduku niring akili piliipaliinga, elsele liipa memba aima suluminana sukundu pupaliinga elsengla kimbusele unji-pallang tenga si-sipa panjipa liipa llok turum.
ACT 16:25 Kanu-kene ipulele ai-burum Poll kene Saillas-sele Pulu Yili-kene popu toku ung nikulu ‘Pulu Yili-nga bili paka tonjambulu.’ nikulu konana niringli kene ka-lkuna wasie piring yambuma-ni piliiku muluring.
ACT 16:26 Kanu-kene walsekale ma jim-jim lakupa te tepaliinga, ka-lku kanili kolkalu lakupa sipa kuna kanuma topa bulsupa bulu-bale sirim. Ka-lkuna piring yambuma ka-sen-ni ka turing kanuma pali wendu urum, ka-yambuma we muluring.
ACT 16:27 Kanu-kene ka-lku nukurum yili suru nimba ola molupa kanurum kene kuna kanuma pali bulsupa lirim kanupa kene ‘Ka-yambu kanuma oku púngi lam.’ nimba piliipa kene, yunga ele tili lu-koya kanili kulu topa wendu liipa yununu ‘Kolambu.’ nimba topa numi kolomong temba tirim.
ACT 16:28 Akiliinga-pe Poll-ni yunundu nangale topa kene nimba mele: “Nu-ni nu-nunu ulu te naa ti! Oliu pali ya we molemulu.” nirim.
ACT 16:29 Kanu-kene enini nukurum yili-ni nangale topa kene nimbaliinga “Kamaye kanduku meku wai!” nimba, yunu omba Poll kene Saillas-sele muluringli akuna lkisipa lkundu omba, yunu pung-pungu nimba mini-wale mundupa kene, elsengla kumbi-kerina tamalu pirim.
ACT 16:30 Kanu-kene elsele liipa memba pena pupa kene, walsipaliinga nimba mele: “Yisele, na nambulka tembu kene kapula we molupu buni naa membúye?” nirim.
ACT 16:31 Elsele-ni yunundu nikulu mele: “Nu Auli Yesos ‘Yunu sika Pulu Yili-nga Málale molupa, na kapula tepa liimba.’ niku tondulu mundukunu piliiní kene yunu-ni nu tepa liipa, mindili nolkuna kupulanum-na wendu liipa yunu-kene molku kunjini kupulanum-na liipa monjumba. Nu kene nunga yambuma kene enini aku-sipa tepa liimba, molku kunjingí.” niringli.
ACT 16:32 Kanu-kene elsele-ni yunu kene yunga yambuma kene eninindu Auliele-nga ungele niku siringli.
ACT 16:33 Sika ipulele ai-burum aku-siku teku muluringeliinga-pe yunu-ni elsele liipa memba pupaliinga elsele turing irili kanuma lumaye tunjurum. Ena kanuna yunu kene yunga yambuma kene no liiring.
ACT 16:34 Kanu-kene penga yunu-ni elsele liipa memba yunga lkuna pupaliinga elsele keri-langi sirim. Yunga yambuma kene enini ⸤numanu topele toku⸥ Pulu Yili ‘Yunu tiluele mindi sika molemú.’ niku tondulu munduku piliiku numanu siring.
ACT 16:35 Kolea tangurum kene kot piliiring yima-ni eninga ele-yima ka-lkuna liiku munduku kene niku mele: “Yisele wendu liiku munduku ‘Pangli.’ niai.” niring.
ACT 16:36 Ung niring akuma ka-lku nukurum yili-ni Poll nimba sipaliinga nimba mele: “Kot piliilimili yima-ni ‘Else pangli.’ niku, niku mundung akiliinga pangli. Else numanu waengu nipili pale.” nirim.
ACT 16:37 Akiliinga-pe Poll-ni ele-yimandu nimba mele: “Olsu Rom-yisele akiliinga-pe kot naa piliiku kene yambu pulele-ni kanuku molangi olsu we ka-pulsa-ni toku ka síngi kanili. Pe ekupu ‘Yambuma naa kanangi kiyang nimbu liipu mundumulú.’ niku nikimiliye? Aima kapula mólu. Olsu ka síngi yi kanuma enini oku olsu ‘Pale.’ niangi.” nirim.
ACT 16:38 Kanu-kene ele-yima Poll-ni aku-sipa nirim piliiku kene kelku anju puku kot piliiring yi kanuma niku siring. Kanu-kene kot piliiring yima-ni ung niringli akili piliikuliinga ‘Elsele Rom-yisele lam.’ niku mini-wale munduku kene,
ACT 16:39 elsele muluringli akuna oku “Tepu kis-símulu lam.” niku ka-lkuna wendu liiku meku ulsu oku kene niku mele: “Kolea-auli ili munduku kelkulu pale.” niring.
ACT 16:40 Kanu-kene Poll kene Saillas-sele ka-lkuli munduku kelku pukulu kene, ambu LLidia-nga lkuna pukulu Yesos-nga yambu-talape akuna liiku máku toku muluring yambumandu nikulu mele: “Ung nímbuluma munduku naa kelku numanu tondulu pupili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele akili tondulu munduku piliiku molai.” nikulu, ung mare niku sikulu kene elsele puringli.
ACT 17:1 Poll kene Saillas-sele kolea Pillipai taonale munduku kelku pukulu, kolea Ambipollis kene Apollonia kene taon kanusele munduku kelkulu anju pukulu, kolea Tesallonaika taon-na puringli. Juda-yambu liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku te akuna angiliirim.
ACT 17:2 Kanu-kene Poll yunu uinga taki-taki tirim akili mele tembandu Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku kanuna purum. Kanuna yambu kóru muluring ena-Sambat yupukunga Pulu Yili-nga bukna ung ui turing mulurumuma ‘Enini piliangi.’ nimba aima mimi-sipa nimba sipa,
ACT 17:3 Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele mindili nomba kolupa kene alsupa lomburupa ola molumba kanu mele, bukna aku-sipa wendu ombá akili uinga turing mulurum akili piliipaliinga, enini nimba sirim. Penga yunu-ni nimba mele: “Yesos yi ili temani topu siker yi akili kene Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele kene akili yi tiluelendu niker.” nirim.
ACT 17:4 Juda-yambu mare yunu-ni nirim mele ungele piliikuliinga, ‘Yunu aima sika nikem.’ niku Poll kene Saillas-sele lumbili puring. Juda-yambuma wasie Pulu Yili-nga ungele piliiring yambu-lupa pulele lumbili puringko. Yi-aulimanga minupili-ambu pulele aku-siku lumbili puringko.
ACT 17:5 Akiliinga-pe yambu pulele Juda-yi aulima munduku kelku Poll kene Saillas-sele lumbili puring kilia kanukuliinga Juda-yi kanuma enini yisele-kene numanu kis panjiring. Numanu kis panjiku kene yambuma liiku máku tu-pui-upui tiring koleana mong kunduring yi mare muluring kanuma liiku máku toku, yambuma pali teku arerembi konjuku “Anduku nangale tangi.” niring kene, lkisiku puku Jeson-nga lkuna ‘Elsele mulunglí.’ niku koruku, yambuma liiku singíndu kururing.
ACT 17:6 Poll kene Saillas-sele naa muluringli kilia koruku kelkuliinga, Jeson kene Krais-nga yi mare kene liiku meku kolea kaniliinga tápu-yima muluringna meku nangale tolsiliiku pukuliinga niku mele: “Koleamanga pali teku kis-siringli yisele ekupu ya oliunga taon-na úngli.
ACT 17:7 Úngli kene Jeson-ni “Elsele wasie molamili wale.” nimbaliinga yunga lkuna memba pumko. Enini “Oliunga Rom koleamanga pali nokulemú Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga ung-manima kamu mania pupili, yi te, bili Yesos, alko topa yi nuim kingele molemú.” nilimele.” niring.
ACT 17:8 Aku-siku niring piliikuliinga yambu liiku máku turingima kene ⸤Tesallonaika taon⸥ tápu-yima kene aima mini-wale munduku ‘Nambulka temulúnje?’ niku, enini piliiku sunduring.
ACT 17:9 Kanu-kene Jeson kene yi liiku meku uringma kene, yi kanuma “Pame-kot tenjiku eni pai.” niring.
ACT 17:10 ‘Poll kene Saillas-sele kam-kamu liiku ka naa sangi.’ niku sumbulsuli Krais-nga yambuma-ni enaliinga yi-sele “Kolea Beria-ndu pale.” niku liiku munduring. Poll kene Saillas-sele Beria taon akuna sukundu pukulu kene, Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna puringli.
ACT 17:11 Elsele-ni Beria taon-na yambuma temanele toku siringli kene uinga Tesallonaika taon yambuma-ni teku kis-siring akili Beria yambuma-ni aku-siku naa tiring. Ung niringli akili mele lakuku piliiku kaí piliiku, ‘Sika nikimbilinje, mola gólu tokombelenje, kanamili.’ niku taki-taki Pulu Yili-nga buk nusuringmanga ungma mimi-siku kanuku muluring.
ACT 17:12 ⸤Kanuku piliikuliinga⸥ Juda-yambu pulele-ni ‘Yesos yunu sika ⸤Pulu Yili-ni ‘enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele⸥.’ niku tondulu munduku piliiring. Yambu-lupa pulele-ni aku-sikuko ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring. Yambu-lupamanga ambu bi mulurum ambu pulele kene ambu kanumanga yi pulele kene aku-siku tiring.
ACT 17:13 Juda-yambu kolea Tesallonaika taon-na muluringma-ni Poll-ni Beria taon-na muluring yambu kanuma Pulu Yili-nga ungele nimba sirim akili piliikuliinga, Beria taon-na yandu oku Beria-yambumanga numanuma toku bulu-bale sinjiku ‘Poll-ni nirim ungele piliiku liiring yambuma kene Poll yunu kene we-yambuma-ni enini arerembi kolangi.’ niku kundi turing.
ACT 17:14 Aku-siku tiring kene Krais-nga yambuma-ni Poll liiku numú-kusa kéluna mandu meku puku mundu-puring, akiliinga-pe Saillas kene Timoti-sele Beria taon-na we muluringli.
ACT 17:15 Poll mundu-puring yima yunu Aten taon-na meku puku munduku kene, enini kelku yandu ungí tiring kene Poll-ni ung te eninindu nimba mundupa kene nimba mele: “Saillas kene Timoti-sele na moliuna wela yandu wangli niai.” nirim kanu-kene Beria-yi kanuma anju puring.
ACT 17:16 Poll kolea Aten taon-na pupa Saillas kene Timoti-sele nokupa molupaliinga kanurum kene kolea akuna unji kene ku akuma-ni mélema teku mimi teku angnjiku “Oliu nokolemele pulu-yima” niku popu turing pulu-yi gólu túlima kanupa kene yunu aima numanu kis panjipa buni pípili mulurum.
ACT 17:17 Aku-siku tiringele kanupaliinga yunu-ni ‘Ung mare nimbú.’ nimba piliipa, Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna pupaliinga, Juda-yambuma kene, Pulu Yili-nga ungele piliiring yambu-lupama kene anju-yandu ung mare tombulku niring. Aten-yambu kanuma liiku máku turing kolea akuna yunu taki-taki pupa kene yambu akuna oku muluringma-kene ung mare wasie tombulku niringko.
ACT 17:18 Epikuriya-yambuma kene Stoik-yambuma kene akuma-ni ‘Yambuma molku niku piliilimilimanga pulele piliimulú.’ niku muluring, yambu-talape kanuselenga yi mare kene enini Poll kene tombulku niring. Poll-ni Yesos-nga temani kaiéle topa sipaliinga Yesos ónu-koleana lomburupa ola mulurum akili mele nimba sirimu-na piliiku kene eninga yi mare-ni niku mele: “Yi ung pulele nikem ili-ni nambulka ung mare nimbándu nikem-nje?” niring. Mare-ni niku mele: “Oliu-ni pulu-yi mare naa piliipu bi silimulu pulu-yimandu nimba nikem-nje?” niring.
ACT 17:19 Kanu-kene enini Poll liiku Ariopakas kanjoll-yima liiku máku toku muluringna meku puring. Akuna meku puring kene enini yunundu niku mele: “Nu-ni ung kona te-lupa yambuma ung-bo tunjúnu akili nambulka ung te ninuye? Oliu piliamili ni.” niring.
ACT 17:20 “Nu-ni ung nikinele oliu-ni piliipu sundukumulu. Ung akili aima kona tokunu nikinele. Oliu-ni ung-pulele piliamili niku si.” niring.
ACT 17:21 (Aten yambuma kene kolea-lupana-yambu oku Aten muluring kanuma kene enini pali kongun te-lupa naa teku enamanga pali ung kona wendu urum-ma mindi piliiku anju-yandu tombulku niku muluring. Poll kanjolluma muluringna meku puring yi kanuma-ni ung wendu urum akili piliingíndu meku puring.)
ACT 17:22 Ariopakas kanjolluma liiku máku toku muluring penana okuliinga Poll-ndu “Ung nikinu akiliinga pulele piliamili niku si.” niring kanu-kene yunu ola angiliipaliinga nimba mele: “Aten-yambuma, ‘Eni ‘nokolemele’ niku pulu-yi lupa-lupamanga ungma tondulu munduku piliilimili yambuma molemele.’ nimbu kanokur.
ACT 17:23 Ui ombú urundu kene Aten yambuma ‘eninga pulu-yima’ niku popu tolemele mélema andupu kanurundu. Mimi-sipu kanurundu kene eninga pulu-yi te niku popu tolemele polu tenga ung mare toku munjuring kanurundu akili i-sipa mele: PULU-YI NAA PILIIPU BI SILIMULALIINGA POLALE nimba aku-sipa ungma mulurum kanurundu. Pulu-yi kanili, eni naa piliiku we popu tolemele akiliinga ung-pulele na-ni eni nimbu simbu teker.
ACT 17:24 “Male kene mélema pali tirim Pulu Yili yunu mulále kene male kene mélema pali nokulemú Yi-Nuim Auliele. Yambuma-ni ‘Oliu ku naa pepu, kapula molamili.’ nimbu lku takupu pelemulu akili mele yunu aku-sipa mólu. ‘Pulu Yili oliu-kene mulupili.’ niku lku takunjingí akuna mindi yunu kapula naa molumba.
ACT 17:25 Yunu méle te kapula mólu naa tolemú, yunu yambu te-ni kapula liipa naa tapunjumba, mólu. Yunu-ni yununu kona mululi ulu-pulele yambuma sipa, múlu liilimele mulúngale sipa, mélema pali yambuma silimú. Akiliinga yambuma-ni yunu nambi-siku kapula liiku tapunjungíye? Kapula mólu.
ACT 17:26 Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepa tiluele mindi tirim kanili-ni oliu mana-yambuma pali kalupa liirim. Oliu ‘ma-koleamanga pali molupu kapula tenjamili.’ nimbaliinga aku-sipa tirim. Yununu yambumanga ena-mongma nimba panjipa, yambu-talape lupa-lupa molangi nimba máma makó turum.
ACT 17:27 ‘Mana-yambuma yunu waka lembama yunu kanuku liingí uluma teangi.’ nimba Pulu Yili-ni aku-sipa tirim. Yunu koruku liingí uluma pali telsiliiku pungí kene kapula tímu lem enini yunu sika kapula liingí. Akiliinga-pe yunu oliu-kene sulu tenjipaliinga naa molemú. Oliu yambuma-kene tilu-tilu nimba nondupa molemú.
ACT 17:28 Niker akiliinga eninga yi mare numanale-ni piliiku konana turing yimanga yi te-ni turum konanaliinga sukundu nimba molemú mele i-sipa: ‘Yunu oliu-kene molemáliinga oliu molemulu mele molemulu. Oliu kona molemulu ulu-pulele yunu-ni mindi sipa, kupulanum andupu kangiele-ni uluma telemulu tonduluma yunu-ni mindi silimú.’ nimba molemú kanili. Yi te-ni konana te turum, konana kaniliinga ung-pulu te nimba pelemú akili i-sipa mele: ‘Oliu kepe yunga kalupa liirimuma molemulu.’ nimba molemú. ⸤Eninga yi kanuma-ni uinga konanale piliiku niring akili mele kene, na-ni ekupu niker akili kene, tilu-sipa mele.⸥
ACT 17:29 “Sika oliu Pulu Yili-nga kalupa liirim yambuma molemuláliinga ‘Yunu ku-gollu mola ku-sillipa mola ku-mulú yunu aku-sipa méle te.’ nimbu naa piliamili. Piliipa kungnjuli pelemú yambu te-ni numanale-ni piliikuliinga méle te kíli-ni teku mimi telemele aku mele Pulu Yili yunu aku-sipa aima mólu.
ACT 17:30 Ui yambuma-ni Pulu Yili yunga bili naa piliiku walu molku we-mélema pulu-yili niku popu turing kanu-kene Pulu Yili yunu enini aku-siku ulu-pulu teku kis-siringma pundu topa ‘Mong liikimele akiliinga mindili nangi.’ naa nirim, kanupa konde tenjipa mulurum. Akiliinga-pe ekupu “Yambuma pali molemele mele numanu topele toku molku konjangi.” nikem.
ACT 17:31 Yunu-ni mana-yambuma pali kot tenjipa apurumba ena te makó turumele wendu ombáliinga “Ekupu enini numanu topele tai.” nikem. Yunu-ni makó turum yi kanili-ni kot kanili sumbi-sipa tenjimba. ‘Yambuma-ni ‘Ena akili sika wendu ombá.’ niku piliangi.’ nimba yunu-ni yi kanili ónu-koleana topa makinjirim.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 17:32 “Yambu te kolkuliinga lomburuku ola mulungí.” nirim kene enini piliiku kene, mare-ni “Gólu tokum.” niku ung-taka tunjuring. Akiliinga-pe mare-ni niku mele: “Ulu temba nikem ili mele walse ena tenga alsupu piliamili nipili.” niring.
ACT 17:33 Aku-siku niring kene Poll enini mundupa kelepa yunu purum.
ACT 17:34 Yambu talse yunu-ni nirim ungma ‘Sika ungma.’ niku tondulu munduku piliikuliinga Poll yunu lumbili puring. Te Diyonisias, yunu Ariopakas kanjoll te; te ambu te, ambaliinga bili Damaris; yambu mare wasie yunu lumbili puring.
ACT 18:1 Penga Poll Aten taon mundupa kelepa kolea-auli Korin purum.
ACT 18:2 Korin akuna Juda-yi te mulurum, yilinga bili Akwilla. Yunga pulu koleale Pondas. Yunu kene yunga min Prisilla kene elsele kolea Italli propinj molkulu kene nondupa mele kolea-auli Korin yandu oku muluringli. ⸤Rom koleamanga pali nukurum yi nuim aima auli kumbina⸥ (Kollodias-ni ui nimba mele: “Juda-yambuma pali kolea-auli Rom munduku kelku pai.” nimba, nimba panjurum kilia elsele Korin uringli.) Elsele oku molangili Poll penga urum. Poll elsele muluringli akuna pupaliinga,
ACT 18:3 elsele ku-moni-kongun tinglíndu sell-lkuma tambuluringli akili mele yunu aku-sipa uinga sell tambulurumeliinga yunu elsele kene tapú-toku molku ku-moni liingí kongunale tiring.
ACT 18:4 ‘Juda-yambuma kene Pulu Yili-nga ungele piliiring yambu-lupama kene enini ⸤Yesos yunu Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele molupa, oliunga nimba kolunjupa, lomburupa ola mulurum akili⸥ ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimba Poll yunu ⸤Juda-yambumanga kóru muluring⸥ ena-Sambat-manga pali enini liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lku kanuna pupaliinga enini-kene tombulku tondulu mundupa ung-bo tonjupa mani sirim.
ACT 18:5 Akiliinga-pe Saillas kene Timoti-sele kolea Masedonia propinj munduku kelkulu kolea-auli Korin uringli kene Poll ⸤sell-lku kongun tirimele mundupa kelepa,⸥ enamanga pali Juda-yambuma ung-mani sipa tondulu mundupa nimba mele: “Yesos yunu Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele.” nimba mulurum.
ACT 18:6 Akiliinga-pe yunu-ni nirim akili mele Juda-yambuma-ni piliiku naa liiku, ung-taka tunjuring kene ‘Teku kis-sikimili akiliinga na-ni enini mundupu kelker akili kanangi.’ nimba yunu-ni yunga wale-pakulina nurupalu lirim-ma tanda sipa mundupaliinga eninindu nimba mele: “Eni teku kis-silimelaliinga Pulu Yili-ni eni mindili símu lem nanga ung te mólu. Eni ungele liiku su siku “Mólu.” nikimili akiliinga buni mingí akili ulu eningale. ‘Yi-nuim Kraisele-nga ungele naa piliimulú.’ nikimili-na ekupu na eni Juda-yambuma mundupu kelepu yambu-lupama molemelena pukur.” nirim.
ACT 18:7 Kanu-kene Poll Juda-yambu kanuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuli mundupa kelepa lku te akuna nondupa angiliirim kanuna purum, lku-pulu-yi kaniliinga bili Titias-Jasitas, yunu Pulu Yili-nga bili paka tunjurum yili.
ACT 18:8 Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuli nukurum yi-nuimele, yilinga bili Kirispas, yunu kene yunga lkuna muluring yambuma pali Poll-ni nirim Yi-Auli ⸤Yesos⸥ ‘Yunu sika ⸤Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba uinga makó turum yi-nuim Kraisele⸥.’ niku tondulu munduku piliiring. Kolea-auli Korin yambuma Poll-ni ung nirimele piliiring yambu pulele ‘Sika nikem.’ niku ⸤numanu topele toku⸥ no liiring.
ACT 18:9 Walsenga sumbulsuli Poll-ni uru-kumbu mele tepa kanurum kene Auliele-ni yunundu nimba mele: “Nu keri pipi siku mundu-mong naa ti.” nirim. “Nanga yambu mulungíma pulele kolea-auli ilinga molemeláliinga na taki-taki nu-kene molumbu, yambu te-ni nu tepa kis-sipa mindili kapula naa simba. Akiliinga nu-ni taki-taki nanga ungele yambuma niku si.” nirim.
ACT 18:11 Akiliinga Poll-ni Korin-yambuma Pulu Yili-nga ungele ung-bo tonjupa mani sipa we mulupili punie tilu kaliimbu angere tale-guli omba purum.
ACT 18:12 Yi Gallio yunu kolea Akaya propinj akuna Rom-gapman kiapele mulurum kene Juda-yambuma-ni Poll-kene arerembi kolkuliinga liiku máku toku oku yunu ambolku liiku kene, Gallio mulurumna meku puku kot tenjiku kene niku mele:
ACT 18:13 “Yi ili-ni oliu ⸤Juda-yambuma-ni⸥ ung-manele piliipu telemulu mele naa nimba, Pulu Yili-nga ung-manele sipa, Pulu Yili kape nimbu bi paka kapula tonjimulú akili mele nilimále kapula naa telemú.” niring.
ACT 18:14 Poll-ni pundu topa ung te nimbá tirim kene Gallio-ni Juda-yimandu nimba mele: “Yi ili-ni Rom-gapmanaliinga ung-mani te topa pula tolka mola yambu te tepa kis-silkanje eni Juda-yima-ni kot kapula tenjilkemela, na-ni eninga ungele piliilka.
ACT 18:15 Akiliinga-pe eni eninga ungma kene bima kene ung-manima kene nilimele pulu akumanga oku yunu kot tenjikimelale kapula naa tekem. Eni-enini anju puku piliangi pai. Na-ni kot ili naa piliimbu.” nirim.
ACT 18:16 Aku-sipa nimbaliinga, yunu-ni enini kot-na makurupa liipa pena mundurum.
ACT 18:17 Akiliinga, Juda-yambu wema-ni pali Juda-yambu liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuli nukurum yi-nuim Sostenis ambolku liikuliinga, Gallio kanupa mulupili yunu turing. Akiliinga-pe Gallio yunu aku-siku tiring akili kanupaliinga ulu te naa tirim.
ACT 18:18 Poll ena pulele kolea-auli Korin we molupaliinga, penga Krais-nga yambumandu nimba mele: “Na pukur. Eni numanu waengu nipili molku konjai.” nimba kene yunu pupa, Senkria taon-nga no-numú kéluna pupaliinga, sipna kolea Siria propinjina purum. Akwilla kene Pirisilla-sele Poll-kene wasie tapú-toku puring. Sipna koela pumbaliinga kolea Senkria taon-na we molupaliinga yunu-ni Pulu Yili-kene “Ulu te aima sika tembu.” nimbaliinga mi lepa kene yunga pengi-dili yi te-ndu “Kolumungú tinjui.” nirim.
ACT 18:19 Enini Epesas taon-na puring kene Poll-ni Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna pupaliinga Juda-yambuma kene ung pulele tombulku niring. Enini yunundu “Ena talse wasie molamili.” niring akiliinga-pe enini niring akili naa piliirim. Akiliinga-pe pumba tepaliinga eninindu nimba mele: “Pulu Yili-ni “Pui.” nim lem walse kelepu yandu ombú.” nimbaliinga “Eni molai.” nimba kene, Akwilla kene Pirisilla-sele Epesas taon-na molangli mundupa kelepa sipna yunu purum.
ACT 18:22 Sipele pupaliinga kolea-auli Sisaria lirim kene Poll akuna mania pupaliinga, Krais-nga yambu-talape ⸤kolea-auli Jerusallem⸥ muluringna olandu pupaliinga “Eni kapula molemeleye?” nimba kene, kelepa ⸤kolea-auli Sisaria mandu omba sip tenga-lupa⸥ kolea-auli Andiyok-ndu kam-kamu purum.
ACT 18:23 Kolea-auli Andiyok mulupili ena pulele omba purum kanu-kene penga yunu alsupa kolea-auli Andiyok mundupa kelepa, kolea Gallesia propinj kene Pirisia propinj-selenga pupaliinga kolea akuselenga lirim koleamanga pali andupa “Yesos-nga lumbili anduli yambu kanuma yunga ungele apera naa siku, enembu naa kolku mimi-siku piliiku molai.” nimba, nimba silsiliipa purum.
ACT 18:24 Juda-yi tenga bili Apollos, yi kaniliinga koleale Alleksendia, yunu Epesas taon akuna urum. Yunu ung aima nimba konjupa, Pulu Yili-nga bukna molemú ungma pali piliirim yili.
ACT 18:25 Auliele-ni yambuma molku kunjingíndu tingí kupulanumele akisinjirim akili uinga yunu ung-bo tonjuku mani siring piliipaliinga, Auli Yesos-nga temanele yambuma sumbi-sipa ung-bo tonjupa, aima tondulu mundupa nirim, akiliinga-pe yunu No-Liinjili Jon-ni yambuma no liinjimbandu ung-mani sirim akili mindi piliipaliinga mani sipa ung-bo tunjurum.
ACT 18:26 Apollos yunu Epesas taon-na omba kene, Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna pulu monjupa ungele nimba simbandu mundu-mong naa tepa tondulu mundupa nirim. Akwilla kene Pirisilla-sele yunu-ni ung-bo tunjurum mele piliikulu kene elsengla lkuna meku pukulu, Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa aima mindili naa noku molku kunjingí kupulanumele akisinjirim akili pali kam-kamu mimi siku niku siringli.
ACT 18:27 Penga Apollos “Na kolea Akaya propinj pambu.” nirim kene Krais-nga yambu Epesas taon-na muluringma-ni yunundu niku mele: “Papu nikinu. Nu Krais-nga kongunale kolea Akaya propinjina pukunu ti-pui.” niku, ‘Yesos-nga lumbili anduli yambuma kolea Akaya propinj muluringma-ni yunu kanuku bi sikuliinga ‘Wasie molamili.’ niangi.’ niku pepá te toku siring. Yunu pepále memba kolea Akaya propinj ombaliinga, Pulu Yili-ni we kondu kulurumeliinga Auli Yesos-nga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku Krais-nga yambu muluringma Apollos-ni enini aima liipa tapunjurum.
ACT 18:28 Yambuma kanuku molangi Apollos tondulu mundupa, Juda-yambu “Yesos-nga ungele nikimili akili gólu tokomele.” niring kanuma-kene yunu-kene tombulku niring, Yesos yunu sika Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele mulurum Pulu Yili-nga bukna nimba mulurum mele mimi sipa liipa ora sipa ung-bo tunjurum.
ACT 19:1 Yi Apollos kolea Akaya propinj pupaliinga akuna kolea-auli Korin mulupili, Poll ma-pangi kupulanum-na pupa Epesas taon-na mandu purum. Akuna pupaliinga Yesos-nga lumbili anduli yambu mare kanurum.
ACT 19:2 Kanupa kene, enini walsipa kene nimba mele: “Eni ungele piliiring akili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku kene Mini Kake Tiliele liiring mola móluye?” nirim. Enini pundu toku kene niku mele: “Mólu, Mini Kake Tili te molemú akili oliu naa piliilimulu.” niring.
ACT 19:3 Aku-siku niring kilia piliipaliinga Poll-ni eninindu nimba mele: “Aku lem eni no nambi-siku liiringiye?” nirim. Enini niku mele: “Jon-ni nirim mele ungma piliipuliinga no liirimulu.” niring.
ACT 19:4 Poll-ni nimba mele: “Jon-ni yambumandu nimba mele: “Ulu-pulu-kisma munduku kelku numanu topele toku no liai.” nirimeliinga-pe ung ili mindi naa nirim. Ung te wasie nimba mele: “Aelepa ombá yi Yesos ‘Yunu sika ⸤Pulu Yili-ni enini tepa liinjipa nokupa konjumba yi liipa mundurum yili⸥.’ niku tondulu munduku piliangi.” nirim.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 19:5 Aku-sipa nirim kene piliikuliinga, enini “Auli Yesos-nga yambuma molomulú.” niku Yesos-nga bili leku walsiku no liiring.
ACT 19:6 Kanu-kene Poll-ni eninga ⸤pengíma⸥nga ambulurum kene enini muluringna Mini Kake Tiliele urum kene enini bo-ung lupa-lupa naa piliiringma leku, Auliele-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring.
ACT 19:7 Aku-siku tiring yi engkaki-rurepu mele muluring.
ACT 19:8 Poll Epesas molupa kene, Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna pupaliinga, Pulu Yili yi nuim kingele molupa mélema pali nokumba akili mele mundu-mong naa tepa tondulu mundupa nimba sirim. ‘Enini aima piliiku ‘Sika’ niku piliangi.’ nimba kaliimbu yupuku aku-sipa nimba sipa enini-kene tombulku niku we muluring.
ACT 19:9 Akiliinga-pe Juda-yambu mare-ni karaye teku ungele liiku su siku, “Ung ili gólu tokum naa piliamili.” niku, yambuma piliiku molangi “Poll-ni ung nikem akuma nimba kis-sikem.” niku ung-taka tunjuring. Aku-siku tiring kilia Poll-ni enini mundupa kelepa purum. Enini mundupa kelepa kene yunu-ni Yesos-nga lumbili anduli yambu kanuma liipa memba pupaliinga, Tairenas-ni lku nukurum kanuna pupa taki-taki ung nimba sipa, yambuma-kene tombulku ni-pui-upui teku muluring.
ACT 19:10 Aku-siku teku molangi punie tale omba purum kanu-kene Juda-yambuma kepe yambu-lupa kolea Esia propinj muluring kanuma pali Auliele-nga ungele piliiring.
ACT 19:11 Pulu Yili-ni Poll liipa tapunjurum kene ulu-tondulu aima lupa-lupa kanu mele mare tirim.
ACT 19:12 Poll-ni kongun tembandu yunga mulumbale panjurum-ma yambu kanuma sirim kene liiku meku puku kuru turum yambuma simbi tunjuring kene eninga kuru turum-ma pora nimba, eninga numanuna kuru muluring kanuma oku wendu puring.
ACT 19:13 Juda-yi mare anduku yambumanga numanuna kuruma toku makuruku “Wendu pai!” niku ku-moni kongun anduku tiring. Enini mare Auli Yesos-nga bili leku walsiku kuruma ‘Oku wendu pai.’ ningíndu i-siku niring: “Poll-ni ung-mani silimú yi Yesos-nga bili lepu walsipu kene ‘Eni oku wendu pai.’ nikimulu.” niring.
ACT 19:14 Yi Sipa yunga malupili angere yupuku-guli aku-siku tiring. Sipa yunu Pulu Yili popu tunjuring yimanga yi-auli te. Yi akiliinga malupili-ni aku-siku Yesos-nga bili leku walsiku kurumandu “Oku wendu pai!” niring kene
ACT 19:15 kuruma-ni pundu toku niku mele: “Oliu Yesos kanupu bi silimulu. Poll kanolemuluko. Akiliinga-pe eni nameléye?” niring kanu-kene kuru numanuna mulurum yili-ni enini muluringna puka topa pupaliinga eninga mulumbalema ambulupa sungu-mangu sinjipa enini aima turum kilia lku kanili munduku kelku mulumbale te naa panjili memi pakuku monjuku giu-gau takara toku puring.
ACT 19:17 Penga Epesas taon-na muluring Juda-yambuma kene yambu-lupama kene ulu-pulu wendu urum akili piliiku kene enini mini-wale munduku, Auli Yesos-nga bili paka tonjuku yunu kape niring.
ACT 19:18 Akiliinga, yambu pulele uinga Yesos ‘Yunu sika.’ niku tondulu munduku piliiring yambu kanuma-ni ulu kanili wendu urum kene oku uinga ulu-pulu-kis tiringma niku para siring.
ACT 19:19 Aku-siku tiringimanga yambu mare uinga kuru ála toku teku kis-siring yambu kanuma-ni yambuma kanuku molangi eninga ála turing bukma pali tepina kaluring. Buk kaluring akumanga ku-moni purum mele ku-sillipa pipti-tausen aku-sipa mele purum.
ACT 19:20 Aku-sipaliinga Auliele-nga ungeliinga tondulale-ni ulu-pulu-kis kanuma topa mania mundurum kilia ungele tondulu pupa koleamanga pali pupa kapula tinjirim.
ACT 19:21 Ulu kanuma pali uinga tiring kene penga Poll-ni numanale-ni piliipaliinga ‘Kolea Masedonia propinj pupu kolea Akaya propinj pupu kene, kolea-auli Jerusallem pumbu. Jerusallem pupu kene, penga kolea-auli Rom pumbu.’ nimba piliirim.
ACT 19:22 Poll yunu liiku tapunjuring yi kanumanga Timoti kene Erastas-sele “Kolea Masedonia pale.” nimba liipa mundupaliinga yunu ena marenga kolea Esia propinj we mulurum.
ACT 19:23 Ena akumanga Epesas taon kanuna Auliele-nga temani kaiéle toku siringeliinga buni auli te wendu urum. Wendu urum akili i-sipa mele:
ACT 19:24 Yi te, yunga bili Demitrias, yunu-ni ku-moni méle taropu tombandu yambuma-ni eninga pulu-yili niku popu turing pulu-ambu gólu tuli Atemis-mele ku-sillipa-ni mélema tepa mimi tepa nosupa ku-moni liirim. Ambu-mele ku-sillipa-ni tili mélema ‘eninga pulu-ambale’ niku lkumanga angnjiku popu tungíndu taropu toku liiringeliinga Demitrias ku-moni pulele liipaliinga yunga kongun tinjiring yima méle pulele kalurum.
ACT 19:25 Yi kanili-ni yunga kongun tinjiring yima kene gólu tuli pulu-ambu Atemis-nga kongun lupa-lupama tinjiring yima kene “Eni wai.” nimbaliinga, liipa máku topa kene nimba mele: “Yima, pulu-ambu Atemis-mele ku-sillipa-ni mélema tepu mimi tepuliinga, ku-moni aima auli-tepu liilimulu.
ACT 19:26 Yi Poll akili-ni ung nilimále-ni yambu pulele kundi topa wendu liilimú akili eni piliiku kanolemele. Yunu-ni nimba mele: “Kíli-ni teku mimi telemele pulu-yambu akuma gólu toku telemele.” nilimú ungele mindi Epesas taon-na yambuma kene kolea Esia propinj pali kepe yambuma piliiku liiku yunu lumbili pulimelé.
ACT 19:27 Yunu-ni nilimú ungele-ni oliunga ku-moni kongunale mindi topa mania naa mundunjumba. ‘Pulu-ambale’ nimbu popu tunjuli ambu Atemis molemú popu tolemulu kuru-tamandu lkuli kepe yambuma-ni “Akili ulu te mólu.” niku kanuku kis piliingí. Atemis yunu kepe yunga bili aima ola-kilia molemále topa mania mundunjumba tekem. Poll-ni temani kanili we topa mulúm lem kolea Esia propinj kepe we-koleamanga pali kepe pulu-ambu akili popu toku bi paka tonjilimele akili munduku kilingí lem.” nirim.
ACT 19:28 Enini ung kanili piliikuliinga aima arerembi kolku kene nangale toku kene niku mele: “Oliu Epesas yambumanga pulu-ambu Atemis aima lakupa olandupale molemú.” niring.
ACT 19:29 Aku-siku niring kene yambuma pali nangale toku sukundu-sukundu lkisiku oku liiku máku toku kene, Gayas kene Aristakas-sele ambolku liiku meku puku, eninga liiku máku turing kolea akuna puring. Yi kanusele elsele kolea Masedonia propinj yisele, Poll-kene wasie tapú-toku anduring.
ACT 19:30 Poll enini liiku máku turing akuna ung nimbá pumba tirimeliinga-pe Yesos-nga lumbili anduli yambuma-ni “Mólu.” niring.
ACT 19:31 Kolea Esia propinj yi-nuim mare Poll-kene toku kupula kanuring yima-ni kepe niku mundukuliinga niku mele: “Poll nu liiku máku tokomele akuna aima naa pui.” niring.
ACT 19:32 Máku turing yambuma eninga numanu-bóli naa pirim kilia enini topa kelep mundurum. Enini nangale toku, ung lupa-lupama niring. Yambu pulele-ni enini liiku máku turing akiliinga pulele naa piliiring.
ACT 19:33 Juda-yambuma-ni eninga yi-nuim Alleksenda yambu muluringna suku-singina liiku munduring. Kanu-kene yunu “Ung te niambu.” nimbaliinga ki ola mundupa, ung te nimbá tirim.
ACT 19:34 Akiliinga-pe enini ‘Yunu ⸤Atemis popu naa tolemú⸥ Juda-yi te.’ niku piliiku kene enini nangale toku kene niku mele: “Atemis yunu oliu Epesas-yambuma nokulemú pulu-ambu auliele.” niku molangi ena-mong tale omba purum.
ACT 19:35 Kanu-kene Epesas taon-na yi-kuskusele ola angiliipaliinga “Ung naa niai!” nirim. Yambuma táka-niku muluring kene yunu-ni nimba mele: “Epesas-yi namelé, oliu kolea Epesas yambuma-ni pulu-ambu auli Atemis molemú kuru-tamandu lkuli oliunga taon-na angiliimále kene akuna yunu-mele ku-mulálena mania urum ku-mulú akili angiliimú-sele oliu-ni nokulemulú, yambu nae-ni naa kanolemúye?
ACT 19:36 Akiliinga, yambu te-ni “Gólu tokomele.” kapula naa ningí akiliinga eni táka-niku molku ulu te lkisiku naa teai.
ACT 19:37 Andi yi meku úngi-seleni ulu te teku kis naa sikulu, oliunga pulu-ambale ung-taka tonjukulu yunga kuru-tamandu lkuna méle te wa naa lííngli akiliinga-pe we meku úngi.
ACT 19:38 Demitrias kene yunga kongun-yima kene eni yambu te kene ung te pimu lem kapula, kot ena te wendu ombá kene kot tenjangi, gapman-yi-auli kiapma-ni kot-na kapula liiku sumbi sinjingí.
ACT 19:39 ‘Ung mare wasie niamili.’ niku pilííngi lem yambu máku tungí ena tenga-lupa niku sumbi sangi.
ACT 19:40 Ekupu we máku toku ele teku ung pulele tombulku niku nangale tokomelaliinga oliu-kene mong pemba. Kiapma-ni oliu ekupu ulu-pulu tekemulaliinga kot tenjilkemelanje oliu kot-na ung te pundu topu kene nimulú kupulanum te naa lelka. Tekemulaliinga pulu te naa pekemu-na we tekemulu.” nirim.
ACT 19:41 Aku-sipa nimbaliinga, taon-na kuskusele-ni yambu kanumandu “Bulu-bale niku pai!” nirim kene piliiku liikuliinga puring.
ACT 20:1 Epesas taon-na yambu kanuma ung pulele niku Poll-kene arerembi kuluring akili pora nirim kene Poll-ni Yesos-nga lumbili anduli yambuma “Wai.” nimba, enini nimba mundupaliinga, ‘Enini-eninga numanu tondulu pupili molku konjai.’ nimba ung mare nimba sipaliinga, “Eni molai.” nimba yunu Epesas taon-na mundupa kelepa kolea Masedonia propinj pumba purum.
ACT 20:2 Kolea kanuna andupaliinga ‘Numanu tondulu pupili molku konjai.’ nimba yambuma ung nimba silsiliipa pupaliinga, kolea Akaya propinj sukundu pupa kene,
ACT 20:3 akuna kaliimbu yupuku we mulurum. Yunu ‘Alsupu kolea Siria poropinj pambu.’ nimba pumbandu sipna pumba tirim akiliinga-pe Juda-yambuma-ni “Yunu topu konjumulú.” niku ele-langi niring akili piliipaliinga, yunu ‘Kolea Masedonia propinj kelepu anju pambu.’ nirim.
ACT 20:4 Yunu-kene wasie tapú-toku puring yi kanumanga bima i-sipa mele: Beria taon-na mulurum yi Piras málu Sopata kene, Tesallonaika taon-na mulurum yi Aristakas Sekandas-sele kene, Depi taon-na mulurum yi Gayas kene, kanuka kene wasie puku, Timoti kene kepe, kolea Esia propinj yi Tikikas Tropimas-sele wasie, yi kanuma Poll-kene wasie tapú-toku puring.
ACT 20:5 Oliu Pillipai taon-na molamili enini kumbi-leku puku kolea Toras taon-na pukuliinga oliu akuna nokuku we muluring.
ACT 20:6 ⸤Juda-yambuma-ni puniemanga taki-taki kolea-auli Jerusallem puku akuna sukundu Pulu Yili-ni eninga anda-kolepalima Naa Topa Ola We Omba Purum akili piliiring enama, akili bi leku⸥ ‘Pllawa Tepa Auli Mundulimú Méle Yis Akili Naa Munduku Pllawa We Kalku Nuring Enama’ niringko, ena akuma omba purum kene oliu kolea-auli Pillipai mundupu kelepu sipna pupu mindi molamili ena angere te-guli omba purum kene kolea Toras wendu pupu, yi uinga kumbi-leku puring kanuma akuna kanupu liipuliinga kóru te enini-kene wasie tapú-topu kolea Toras we mulurumulu.
ACT 20:7 ⸤Sambat-enale omba pupa,⸥ kóru kona tenga pulu monjupa kongun-enale ola urum kene, oliu Yesos-nga lumbili anduli yambuma-kene wasie langi nombu Yesos-ni “Piliiku nai.” nirim akili mele piliipuliinga nombu tapú-topu molumulúndu liipu máku turumulu. Poll-ni yambuma ung-mani sirim. Yunu ‘Ulsulam-uikundu pumbu.’ nimbaliinga yambuma ung-mani sipa mulupili kolea ipulele ai-burum tirim.
ACT 20:8 Oliu lku olakundu lku-polu yupuku-sipaliinga suluminana máku turumulu akuna tepi-llam pulele kandupu monjupu mulurumulu. Akuna yi-kumunjupu te mulurum, yunga bili Yutikas. Yunu ‘Lkuli pa tipili.’ niku suruwe te turing akuna olakundu mulurum. Poll-ni ung we nimba mindi mulurum kanu-kene Yutikas yunu aima uru-ni sumbili-sambili tirim kilia yunu kam-kamu uru pirim kanu-kene topa lku-sumbiliana mania mundurum. Yunu liingí puku kanuring kene yi kanili uinga kolupa pora sirim.
ACT 20:10 Poll-ni mania pupa yi-ónale lirim akuna omba tamalu pepa kanglupaliinga eninindu nimba mele: “Eni mini-wale naa mundai. Yu we kona molemú.” nirim.
ACT 20:11 Aku-sipa tepaliinga alsupa suluminana olandu pupaliinga, enini-kene keri-langi liiku noku kene, alsuku ung niku muluring kene kolea tangurum kilia yunu purum.
ACT 20:12 Yi-kumunjupu kulurum kanili yunu alsupa kona mulurum kilia enini aima numanu kaí pirim-na yunu numanu siku meku puring.
ACT 20:13 Poll kolea Toras taon-na we mulupili oliu sipna Asos taon akuna kumbi-lepu purumulu. Poll-ni “Yunu kolea Asos nendu mania kupulanum ombú.” nirim kilia oliu kumbi-lepu pupu kene ‘Yunu kolea Asos ombá kene sipna wasie pumulú.’ nimbu nokupu we mulurumulu.
ACT 20:14 Penga Poll kolea Asos urum kene kanupu liipuliinga yunu-kene wasie sipna pupu Mitillin taon-na pupu pepu,
ACT 20:15 ulsulam-uikundu anju pupu, ⸤no-numúna lirim⸥ kolea Kios purumulu kene ena pupa sumbulu turum. Aku-kene pupu mindi molamili kolea tangurum. Kelepu ⸤no-numúna lirim⸥ kolea Semos purumulu kene alsupa ena pupa sumbulu turum. Akuna pupu molamili kolea alsupa tangurum kene pupu Mallitas taon-na purumulu.
ACT 20:16 Poll-ni ‘Sumbi-sipa kolea-auli Jerusallem pupa, Pendikos enale ui wendu naa upili yunu kanuna sukundu pumbu.’ nimba piliipaliinga, ‘Kolea Esia propinj pumbu kene enama we pora nimbá kene kapula naa pumbu.’ nimba piliipa ‘Epesas taon mundupu kelepu Jerusallem sumbi-sipu pumbu.’ nimba piliirim.
ACT 20:17 Poll-ni ‘Epesas naa pulka.’ nimba piliipaliinga, kolea Mallitas we mulurumulu kene Poll-ni Epesas taon-na Krais-nga yambu-talape muluringmanga tápu-yimandu nimba mundupa kene “Na moliuna wai.” nirim.
ACT 20:18 Kanu-kene enini yunu mulurumna uring kanu-kene yunu-ni eninindu nimba mele: “Na kolea Esia propinj ui-pulu-pulu ombu, akuna sukundu koleamanga pali andupu kene kongun tepu ulu tirindu kanuma eni kanuku piliiku, ekupu teliu akili piliilimili.
ACT 20:19 Kolea Esia propinj sukundu lelemú koleamanga temani kaiéle topu silsiliipu andurundu kene Juda-yambuma-ni nanga kongunale taki-taki teku kis-sinjiku pipi singí tiring akiliinga na buni pulele membu mindili nurundu akiliinga-pe nanga bili paka naa topu, Auliele-nga kongunale táka-nimbu tenjipu kene ‘Ungele aima piliangi.’ nimbuliinga kolama omba mania-mania pupili mulurundu.
ACT 20:20 ‘Eni temani kaiéle topu simbundu mundupu naa kelambu.’ nimbuliinga, eni liipu tapunjumba temani-kaiéle mundu-mong naa tenjipu topu silsiliipu andupu, máku turingmanga kepe eninga lkumanga kepe eni ungma pali mani sipu ung-bo tunjurundu kanili eni kanuku piliilimili.
ACT 20:21 Juda-yambuma kene yambu-lupama kene tondulu mundupu nimbu mele: “Ulu-pulu-kísma munduku kelku, numanu topele toku Pulu Yili molemúna puku, oliunga Auli Yesos molupa tirim ulu akuma ‘sika’ niku tondulu munduku piliiku molangi.” nimbuliinga taki-taki enini nimbu silsiliipu andurundu kanili.
ACT 20:22 “Akiliinga ekupu Minéle-ni ka-mele sipa liipa mundukum-na na Jerusallem-ndu pukur. Na Jerusallem pumbu kene nambulka ulu te kam-kamu wendu ombánje naa piliiker,
ACT 20:23 akiliinga-pe koleamanga pali anduliu kene Mini Kake Tiliele-ni ungma tondulu mundupa na nimba silimú akili i-sipa mele: “Nu ka-lkuna peku mindili nuní.” nilimú akili mindi piliiliu.
ACT 20:24 Akiliinga-pe ‘na molupu konjupu, mindili naa nombu, na naa kolambu.’ nimbu keli topu ulu te kapula naa teliu. ‘Auli Yesos-ni na kongun sirim kongunale tepu liipu kene mindi na numanu simbu.’ nimbu piliipuliinga moliu. Kongun akili i-sipa mele: Pulu Yili-ni oliu mana-yambuma we kondu kolemú akili mele temani kaiéle topu siliu kanili.
ACT 20:25 “Kapula, na alsupu ung te nimbú teker. Na-ni uinga eninga koleamanga andupu kene Pulu Yili yi nuim kingele molupa mélema nokulemú nokumba akili eni nimbu sirindu piliiring yambumanga tiluri-ni kepe na alsuku naa kanungí.
ACT 20:26 Aku tembaliinga na-ni ekupu eni sika ya nimbu siker: “Yambumanga te molupa kis-sipa kolea-kísina pumu lem nanga ulu te mólu, yunga ung liipa su simbaliinga pumba.” niker.
ACT 20:27 Na-ni eni piliiku molangi Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjurum mele uluma pali ‘Mundupu naa kelambu.’ nimbu mundu-mong naa tenjipu sumbi-sipu eni nimbu sirindu kanili.
ACT 20:28 Mini Kake Tiliele-ni eni tápu-yima makó topa ‘Kung-sipsipma nokangi.’ nirim sipsipma nokuku konjuku, eni-enini nokuku konjangi. Pulu Yili-ni yunga memi onde lirimele-ni eni liirim Pulu Yili yunga yambu-talape molemelemanga tápu-yi kaíma molangi.
ACT 20:29 “Na piliikerele eni mundupu kelepu pumbu kene eni mulungína owa-takara aima kísima oku Yesos-nga kung-sipsipma toku bulu-bale singí lem.
ACT 20:30 Eninga yambu mare kepe penga ungma topele toku gólu toku, Yesos-nga lumbili anduli yambu mare kundi toku ‘Oliu lumbili wai.’ niku aku tingí.
ACT 20:31 Aku-sipa uluma wendu ombá akiliinga eni taki-taki nokuku konjuku molai. Eni piliiku mulungí mele i-sipa: Na-ni ‘Ung ima piliangi.’ nimbuliinga ipulele tanguli enamanga pali kolama omba mania-mania pupili tondulu mundupu eni liipu tapunjupu lip-lipi topu nimbu sipu mindi moliu, walse kepe enembu naa kolupu, we nimbu molambu punie yupuku pora nikem. Aku-sipu tirindu akili piliiku apera naa siku, nimbu sirindu ungma aima piliiku molai.
ACT 20:32 “Ekupu eni Pulu Yili-nga kína liipu monjupu, ‘Pulu Yili-nga we kondu kululi ungele ⸤eni nimbu sirindu⸥ akuma-ni eni tondulu sipa, Pulu Yili-ni ‘nanga yambuma mindi molku, yambu kake tílima molai’ nilimú yambu kanuma yunu méle kaíma simba kene eni aku-sipa simba liingí, we kondu kululi ung akili eni-kene pípili.’ nimbu niker.
ACT 20:33 “Na yambumanga ku-moni gollu sillipa-ma kene mulumbale mélemanga te kanupu kum naa panjurundu.
ACT 20:34 Na kene, na wasie tapú-topu andurumulu yambu kanuma kene, oliu mélema mólu turum kene nanga ki-seleni tondulu mundupu kongun tepu mélema liipu kene liipu tapunjurundu.
ACT 20:35 ‘Nanga kongunuma pali eni aku-siku teangi.’ nimbu, liipu ora sirindu. Oliu-ni aku-sipu tepu kene tondulu naa pili yambuma liipu tapunjupu tondulu mundupu teamili. Auli Yesos-ni nirim akili mele piliiku molangi. Yesos yunu-ni nimba mele: “Yambu te-ni yambu te liipa tapunjupa mélema sipaliinga numanu silimú akili ola-kilia; yununu mélema liipaliinga numanu silimú akili mania-kilia.” nirim.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 20:36 Ung akuma nimba pora sipaliinga, yunu Epesas tápu-yima kene koporungu langupa eninga ninjipa Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa tinjirim.
ACT 20:37 Kanu-kene enini pali kola teku Poll kanglku kondu kuluring.
ACT 20:38 Enini kamele mindili lakupa tipili muluring. Poll-ni “Na alsuku naa kanungí.” uinga nirim akili piliikuliinga enini aku-siku mindili kuluring. Kanu-kene yunu liiku meku sipna-sukundu puku mundu-puring.
ACT 21:1 Epesas taon tápu-yimandu “Oliu pukumulaliinga eni molai.” nimbu kene kamele mindili lakupa tipili enini mundupu kelepu sipna purumulu. Sipna pupu kene kolea Mallitas mundupu kelepu ena tenga sumbi-sipu ⸤no-numúna lirim⸥ kolea Kos pupuliinga, ulsulam-uikundu Kos mundupu kelepu ⸤no-numúna suku-singina⸥ kolea Ros pupu, ulsulam-uikundu Ros mundupu kelepu kolea Patara-ndu nendu purumulu.
ACT 21:2 Patara-ndu nendu pupu kene, sip tenga kolea Pinisia distrik lelemú kolea-auli Taya pumba tirim-na kanupu kene akuna ola purumulu.
ACT 21:3 No-numúna purumulu kene ⸤no-numúna suku-singina⸥ kolea Saiporas ki-tarukundu lirim-na kanupuliinga mundupu kelepu ombu pupu, kolea Siria propinj pupu, kolea-auli Taya purumulu kanu-kene ‘Sipna méle-wale miring kanuma mania liangi.’ nimbuliinga oliu we nokupu mulurumulu.
ACT 21:4 Akuna Yesos-nga lumbili anduli yambu mare muluring kanupuliinga enini-kene wasie kóru tilu we mulurumulu. Mini Kake Tiliele-ni enini tondulu sirim kilia enini Poll-ndu “Jerusallem kelku aima naa pui.” niku karaye tiring.
ACT 21:5 Aku-siku niringeliinga-pe enama pora nirim kilia “Oliu kelepu pukumulu.” nimbuliinga pumulú tirimulu. Kanu-kene Krais-nga yima kene eninga ambu kangambulama kene wasie tapú-topu ombu taon-na ulsukundu pupu numú-kéluna anju mundu-puring kene no-kéluna koporungu langupu mania molupu Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu mawa tirimulu.
ACT 21:6 Kanu-kene oliundu “Pai.” niring kanu-kene oliu-ni “Eni molai.” nimbuliinga sipna ombu sukundu purumulu kene enini kelku lkundu puring.
ACT 21:7 Sipna kolea-auli Taya mundupu kelepu Tollemes taon-na purumulu. Akuna Krais-nga yambuma muluringna pupuliinga, kanglupu “Eni mulúngi lem.” nimbu ena te enini kene we mulurumulu.
ACT 21:8 Ulsulam-uikundu Tollemes taonale mundupu kelepu kolea-auli Sisaria pupu sipna kamu wendu pupuliinga, temani-kaiéle andupa topa sili yi Pillip-nga lkuna pupu mulurumulu. ⸤Ui Jerusallem liiku tapunjuli⸥ yi angere yupuku-guli ⸤makó turing⸥ yimanga te yunu.
ACT 21:9 Pillip liminupili ambu-wenipu angere muluring, ambu-wenipu kanuma Auliele-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku sili ambu-wenipuma muluring.
ACT 21:10 Oliu kolea-auli Sisaria ena mare we mulurumulu kanu-kene Auliele-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yandu nimba sirim yi te, yi akiliinga bili Akapas, yunu kolea Judia distrik molupa kene Sisaria mandu urum.
ACT 21:11 Oliu mulurumuluna omba Poll-nga kamirika turumele posupa liipa Akapas yunga kimbu kima yununu ka topa kene nimba mele: “Mini Kake Tiliele-ni nimba mele: “Jerusallem molemele Juda-yambuma-ni kamirika pulu yi ili ambolku liiku i-siku ka toku meku puku Juda-yambuma naa molemele yambu-lupama singí.” nikem.” nirim.
ACT 21:12 Aku-sipa nirim kene oliu-ni piliipuliinga oliu kene, akuna wasie mulurumulu yambu kanuma kene, oliu-ni Poll-ndu aima tondulu mundupu kene nimbu mele: “Nu Jerusallem olandu aima naa pui.” nirimulu.
ACT 21:13 Akiliinga-pe Poll-ni pundu topa kene nimba mele: “Eni nambimuna nanga numanale toku bulu-bale sinjiku kola tekemeleye? Na Jerusallem pumbu kene liiku ka síngi lem ulu te mólu. Mola Auli Yesos-nga bili paka tonjuliu akiliinga kamu toku kunjúngi lem ulu te mólu-ko. Takara topu kapula pu naa pumbu.” nimba aku-sipa nirim.
ACT 21:14 Karaye tepuliinga “Aima mólu. Naa pui.” nimbu mulurumulu akiliinga-pe oliunga ung nirimuluma karaye tepa naa piliirim kilia kanupuliinga oliu-ni nimbu mele: “Aku lem kapula. Auliele-ni piliipaliinga ‘Wendu upili.’ nimbá mele wendu upili.” nimbuliinga kilirimulu.
ACT 21:15 Ena talse kolea-auli Sisaria molupuliinga, oliunga mélema liipu undu-undu sipu molupu kene, penga Jerusallem olandu purumulu.
ACT 21:16 ⸤Jerusallem pumulú purumulu kanu-kene⸥ Yesos-nga lumbili anduli Sisaria-yambu mare-kene wasie tapú-topu purumulu, Nason-nga lkuna oliu puku anju mundu-puring. Nason yunu kolea Saiporas yi te, yunu kórunga-ui Yesos-nga lumbili anduli yili mulurum. Ui niku panjiku ‘Yunga lkuna pemulú.’ niring.
ACT 21:17 Jerusallem kam-kamu sukundu purumulu kene Krais-nga yambuma-ni numanu siku “Papu okumele.” niring.
ACT 21:18 Ulsulam-uikundu Poll kene oliu kene Jemis kanomulú purumulu kene tápu-yima pali yunu-kene muluring.
ACT 21:19 Poll-ni “Eni mulúngi lem?” nimbaliinga Poll yunu Juda-yambu kanuma mundupa kelepa yambu-lupama muluringna andupa kongun tirim kene Pulu Yili-ni yunu liipa tapunjupa tirim ulu akuma pali enini temani topa sirim.
ACT 21:20 Yunu-ni aku-sipa nirim piliikuliinga enini Pulu Yili kape niring. Aku-siku tekuliinga Poll-ndu niku mele: “Angmene, Juda-yambu tausen pulele ‘Yesos yunu sika ⸤oliu nokupa konjumba yi-nuim Kraisele⸥.’ niku tondulu munduku piliiku ⸤yunga yambuma molemele⸥ nu kanollu. Moses-ni ⸤“I-siku mele teai! I-siku naa teai!” nimba⸥ ung-mani sirimuma ‘Aima piliipu liipu teamili.’ niku molemele akili nu kanollu-ko.
ACT 21:21 Akiliinga-pe Juda-yi mare-ni oku kene nu tellu akili mele oliunga Juda-yambu Krais piliili yambu kanumandu niku siring enini piliiku kis piliiku molemele. Nu-ni tellu akili mele oku niring mele i-sipa: “Juda-yambuma yambu-lupama-kene molemele yambuma-ni Moses-ni ung-mani sirimuma naa piliiku munduku kelku, eninga kangmanga kangi te kopsiku poku teku naa liiku munduku, oliu Juda-yambumanga ulu-puluma naa teai.” niku nu-ni aku-sikunu nillu nilimele.
ACT 21:22 Enini piliiku kis piliiku molemele akiliinga oliu nambulka teamiliye? Nu-ni yandu únu mele enini sika piliingí. Nu kanuku kis piliingéliinga
ACT 21:23 oliu-ni “Nu ti.” nimulú kanu mele teanip “Oliu-kene yi angere molemele akuma-ni ‘Pulu Yili-kene ena marenga ulu mare temulú.’ niku mi leku niku panjiring.
ACT 21:24 Yi akuma nu-kene wasie tapú-toku pukuliinga, eninga mi liring enama pora nimbándu nu-kene wasie Pulu Yili-ni eni kake tipili mulungí kanomba ulu akuma teku, eninga pengíma purunjungí kene nu-ni ku-moni sinjani. Aku-siku tiní kene yambuma-ni kanukuliinga, ‘Nu kepe Moses-nga ung-manima piliikunu teku mollu, nu-ni ulu-pulu mare teku kis-sillu niring temanele gólu toku ung-bulkundu ninjiring lem.’ niku kanungí.
ACT 21:25 Akiliinga-pe Juda-yambumanga ulsukundu yambuma-ni ‘Yesos yunu sika ⸤yi-nuim Kraisele⸥.’ niku tondulu munduku piliiku ⸤yunga yambuma molemele⸥ma-ni tingí mele pepá te uinga topu sirimulu kanili. Pepá kanuna “Teai.” nirimulu akili mele i-sipa: “Unji ku mélema liiku angnjiku “Oliunga pulu-yili.” nikuliinga popu toku langi kalku silimele langima ‘Kalaru mululi langima.’ niku naa noku, mélemanga memima naa noku, kungmanga kepe mélemanga ‘Memima naa omba pupili.’ niku toku numi-ka kolomong naa tílima naa noku, waperanale naa teai. Ulu akuma naa tingí lem akili kapula.” nimbu aku-sipu pepá turumulu kanili.” niring.
ACT 21:26 Kanu-kene ipulam-uikundu tápu-yima-ni “Ti.” niring mele tembandu Poll-ni yi angere kanuma liipa memba pupaliinga, enini-kene wasie Pulu Yili-ni kake tipili mulungí kanomba ulu akuma tiring. Yunu aku-sipa tepaliinga, ⸤Pulu Yili popu toku kaluring⸥ lku-tembolluna sukundu pupaliinga ‘Oliu kake tipili molomulú uluma tepu molomulú enama pora nimbá mele nimbu sipu Pulu Yili popu topu kalumulú mélema na-ni simbu enale nimbu sambu.’ nimbaliinga lku-tembolluna sukundu purum.
ACT 21:27 Poll kene yi angere kanuma Pulu Yili-ni enini kake tipili molangi kanomba ulu akuma teku we molangi ena angere yupuku-guli pora nimbá tirim kene kolea Esia propinj Juda-yambu mare-ni Poll lku-tembolluna we mulurum akili kanukuliinga, lku-tembolluna liiku máku toku muluring yambuma teku arerembi konjuku Poll ambolku liiku,
ACT 21:28 nangale toku kene niku mele: “Isrel-yima, oliu oku liiku tapunjai. Yi ili-ni koleamanga pali andupa yambuma temani topa silimú akili i-sipa mele: “Oliunga yambuma kene, oliunga ung-manima kene, lku-temboll ili kene, kanuku kis piliiku, oliu Juda-yambuma telemulu mele naa teai.” nimba mani silimú yili ili. Ulu akuma mindi naa telemú. Ulu te ekupu ya tekemuko. Lku kake tili ilinga Juda-yambumanga ulsukundu yambu-lupa mare memba um akiliinga lku ili tepa kis-sim.” niring.
ACT 21:29 (Enini Epesas taon-na yi Tropimas Poll-kene Jerusallem sukundu tapú-toku anduringli akili kanukuliinga, ‘⸤Oliu Juda-yambuma-ni Pulu Yili popu topu kalemulu⸥ lku-tembolluna sukundu wasie púngli.’ niku piliikuliinga aku-siku niring.)
ACT 21:30 Kanu-kene Jerusallem muluring yambu kanuma pali arerembi kolku lkisiku sukundu-sukundu oku Poll ambolku liiku lku-tembolluna ulsukundu kunduku meku pukuliinga enaliinga lku kunama pipi siring.
ACT 21:31 Yunu toku kunjingí teku muluring kanu-kene Rom-ami-yima nukurum yi-nuim kanili Jerusallem yambuma-ni pali teku kis-siku muluring mele temanele piliirim.
ACT 21:32 Piliipaliinga yunu kene ami-yi mare kene yi kanumanga nukuli yima kene lkisipa liipa memba yambu máku toku muluring kanuna lkisipa purum. Ami-yi kanuma kene eninga yi-nuim kanili kene uring kanukuliinga teku kis-siku muluring yambuma-ni Poll alsuku kimbulu-ni naa toku we nosuku muluring.
ACT 21:33 Ami-yi-nuimele Poll mulurumna omba yunu ka sipaliinga ami-yimandu nimba mele: “Yunu ka-sen tale-ni ka tai.” nirim. Aku-sipa nimbaliinga yunu-ni yambuma walsipa kene nimba mele: “Yi ili naeye? Yunu-ni nambulka tímuye?” nirim.
ACT 21:34 Liiku máku toku muluring yambumanga yi mare-ni “I-sipa i-sipa tímu.” niku lupa-lupa ung pulele niring kilia ami-yi-nuim kanili ulelenga pulele naa piliipa bi sipaliinga, ami-yi nuimele-ni nimba mele: “Yili ami-yimanga lkuna meku pai.” nirim.
ACT 21:35 Meku puring kanu-kene Poll lku kanuna olakundu puring poluna nondupa purum kene yambuma-ni nondupa-nondupa oku yunu tungíndu tiring kilia ami-yima-ni yunu taropola teku meku puring.
ACT 21:36 Yambu lumbili puringma-ni nangale toku “Kulupili toku konjai.” nilsiliiku lumbili puring.
ACT 21:37 Ami-yima-ni Poll eninga lkuna lku-suku meku pungí tiring kene Poll-ni ami-yi nuimele mawa tepa kene “Na-ni nundu ung te niambu.” nirim. Yi nuimele-ni pundu topa kene nimba mele: “Nu Grik-ung piliillu lam.
ACT 21:38 Aku lem uinga kolea Isip yi te-ni “Rom-gapmanale tamili.” nimba yambu topa kunjuli yi po-tausen liipa kolea-wakana memba purum yi kanili nu mólu lam.” nirim.
ACT 21:39 Poll-ni pundu topa kene nimba mele: “Na Juda-yili, kolea Sillisia propinj lelemú kolea-auli Tasis akili nanga koleale. Nanga koleale te-lupa mólu. Bi molemú kolea-auliele. ‘Na-ni yambuma ung nimbu sambu.’ nimbu kene nu-kene mawa teker.” nirim.
ACT 21:40 Ami-yi-nuimele-ni “Kapula, ni.” nirim kene Poll poluna ola angiliipaliinga “Na ung te niambu, eni táka-niku molai.” nimba yunga kili ola mundurum. Enini táka-niku muluring kene yunu-ni Ipuru-ung lepaliinga eninindu nimba mele:
ACT 22:1 “Angmene tata-mene, ekupu eninga ungele pundu tambu mimi-siku piliai.” nirim.
ACT 22:2 Yunu-ni Juda-yambuma eninga Ipuru-ung lepaliinga nirim kilia piliikuliinga, aima ung te naa niku táka-niku muluring. Kanu-kene Poll-ni nimba mele:
ACT 22:3 “Na Juda-yili. Ama-ni na kolea Sillisia propinj lelemú kolea-auli Tasis mirim. Akiliinga-pe na kolea-auli Jerusallem ilinga molupu ai lirindu. Ai lepuliinga Gamelliel-ni yima skull tinjirim kene na wasie skull tirimulu. Yunu aima piliipa kungnjuli lakupa pirim yili molupaliinga oliunga anda-kolepalimanga ung-manima pali oliu mimi-sipa mani sirim. Akiliinga eni ekupu Pulu Yili tondulu munduku piliikuliinga ‘Yambuma-ni Pulu Yili aima teku kis naa sangi.’ nilimele akili mele na aku-sipu tondulu mundupu piliipu ‘Yambu te-ni Pulu Yili tepa kis naa sipili.’ nimbu mulurunduko.
ACT 22:4 “Aku-sipu nimbu molupuliinga, ulu kona wendu urum ili piliiku liiku teng panjiku tiring yambuma na-ni piliipuliinga, ‘Pulu Yili teku kis-sikimili.’ nimbu, enini mindili liipu sipu “Kolangi.” nimbu, ambu yi kanuma ka sipu panjurundu.
ACT 22:5 Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale kene kanjolluma kene aku-sipu tirindu kanuring mele, ekupu nanga kot tenjikimili yima enini yi kanuma-ni kapula niku silkimela. Yi kanuma-ni pepá toku siring akili na liipu eninga anginali ⸤kolea Siria propinj⸥ kolea-auli Damaskas muluringna membu purundu. ‘Akuna ulu-pulu kona te wendu urum kanili piliiku tiring yambuma ka sipu, enini aku-siku teku kis-silimelaliinga mindili nangi.’ nimbu Jerusallem yandu membu ombúndu pepále liipu membu purundu.
ACT 22:6 “Kanu-kene kolea-auli Damaskas nondupa pumbu purundu kene ai-tangili walsekale mulú-koleana talang te mania omba na mulurunduna talang lakupa purum.
ACT 22:7 Na topa mania mundurum lepuliinga piliirindu kene ung te ombaliinga nandu nimba mele: “Soll, Soll, nambimuna nu-ni na mindili liiku silluye?” nirim.
ACT 22:8 “Na-ni walsipu kene nimbu mele: “Auliele, nu naeye?” nirindu. Kanu-kene yunu-ni pundu topa kene nimba mele: “Na Nasaret taon-na yi Yesos, na nu-ni mindili liiku sillu yi kanili.” nirim.
ACT 22:9 Na-kene wasie tapú-topu purumulu yi kanuma talang pupa pa tirimele kanuku, yi te-ni nandu ung nirim akili piliiring akiliinga-pe ungele piliiku bi naa siring.
ACT 22:10 “Na-ni walsipu kene nimbu mele: “Auliele, na nambulka teambuye?” nirindu. Auliele-ni nimba mele: “Ola molkunu kolea-auli Damaskas sukundu pani pui. Akuna puni kene nu-ni ‘Teani.’ nimbu uinga nimbu panjurundu akili mele yi te-ni nundu nimba simba.” nirim.
ACT 22:11 Talang tondulu puliele-ni nanga mongale takili tinjirim kilia mélema naa kanurundu. Akiliinga na-kene wasie tapú-topu purumulu yima-ni na ki ambolku meku, Damaskas sukundu puring.
ACT 22:12 “Kanu-kene yi te, yilinga bili Ananais, na mulurundu lkuna na kanombandu urum. Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni yandu nimba sirim-ma yunu-ni lakupa piliipa liipa tirim yili; Damaskas muluring Juda-yambuma-ni ‘Yunu yi kaiéle.’ niku kanuring.
ACT 22:13 Yunu na mulurunduna omba angiliipaliinga nimba mele: “Ang Soll, nunga mongsele-ni kelkunu mélema kanui.” nirim. Kanu-kene enaliinga na mong makiliipu yunu kanurundu.
ACT 22:14 “Kanu-kene yunu-ni nimba mele: “Oliunga anda-kolepalima-ni piliiku popu turing Pulu Yili-ni ‘Nu piliikunu teani.’ nimba nu uinga makó turum akili i-sipa mele: ‘Yunu-ni nu ‘Teani.’ nimba piliilimú mele piliikunu, ‘Yi Sumbi Niliele’ niku kanukunu, yi kanili yunga ungele piliani.’ nimba nu makó turum.
ACT 22:15 Nu-ni mélema kanukunu ungma piliirinu mele yambuma pali niku sini akiliinga nu yunga ungma niku sinjili yili muluni.
ACT 22:16 Kapula, nu ekupu we naa molani. Nunga ulu-pulu-kísima ‘yunu-ni lumaye tunjupili.’ niku yunga bili leku walsikuliinga, no lii.” nirim.
ACT 22:17 “Kanu-kene na penga Jerusallem yandu kelepu ombu ⸤Pulu Yili popu topu kalemulu⸥ lku-tembolluna Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu molupu kene uru-kumbu mele tepu
ACT 22:18 Auliele kanurundu kene yunu-ni nandu nimba mele: “Pília. Nu-ni nanga ungele ya Jerusallem niku sini kene molemele yambuma-ni naa piliiku liingí akiliinga nu-ni Jerusallem isili lkisiku munduku kelkunu pui.” nirim.
ACT 22:19 “Na-ni pundu topu kene nimbu mele: “Auliele, uinga na-ni Juda-yambuma máku toku nunga ungele piliiring lkumanga andupu, yambuma-ni nu ‘Sika oliunga Auliele.’ niring yambuma ka sipu ka-pulsa-ni turundu kanili ya molemele yambuma-ni piliiku molemele.
ACT 22:20 Ulu te lupa tirinduko. Ui Stipen-ni nunga ungele nimba sirimu-na yunu toku kunjuring kene na-ni kanupuliinga ‘Papu tokomele.’ nimbu na numanu kaí panjipu, yunu turing yi kanumanga wale-pakulima nokunjupu, mulurundu. Tirindu ulu akuma enini kanuku numanu siring kanili. ⸤Pe ekupu nambimuna na-ni ung nimbúma ‘naa piliingí.’ niku piliikunuliinga “Jerusallem munduku kelkunu lkisiku pui.” nikinuye?⸥” nirindu.
ACT 22:21 “Akiliinga-pe yunu-ni nandu nimba mele: “Pui.” nirim. “‘Juda-yambumanga ulsukundu molemele yambu-lupama nanga ungele piliangi.’ nimbu enini molemele kolea sulumanga na-ni “Nu pui.” nimbu liipu mundumbu teker.” nirim.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 22:22 Juda-yambu liiku máku turing kanuma Poll-ni ung nirim-ma ui we piliiku angiliiring akiliinga-pe yunu-ni “Auliele-ni na Juda-yambumanga ulsukundu molemele yambu-lupa kanuma molemelena “Liipu mundumbu.” nirim.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim kene piliikuliinga, piliiku kis piliiku kene tondulu nangale toku kene niku mele: “Ya ma-koleana yunu we kona molumba kene kapula naa temba. Yunu kulupili toku konjai.” niring.
ACT 22:23 Enini tondulu nangale toku, eninga wale-pakulima posuku liiku ambolku toku anju-anju munduku, ma-kingpana liiku toku ola munduring. ⸤‘Yunu-kene arerembi kolkumulu mele Rom ami-yima-ni aima kanangi.’ nikuliinga aku-siku tiring.⸥
ACT 22:24 Aku-siku tiring kanu-kene ami-yimanga yi-nuimele-ni nimba mele: “Yili eninga lkuna liiku meku pai.” nirim kene meku sukundu puring. Kanu-kene yi-nuimele-ni ami-yimandu nimba mele: “Yambuma-ni nambimuna yunu-kene arerembi kolku aku-siku nangale toku nikimilinje piliamili nimba para sipili akiliinga yunu ka-pulsa-ni toku walsiku piliai.” nirim.
ACT 22:25 Akiliinga-pe enini Poll ka-pulsa-ni tungíndu yunu unji tenga ka toku panjiring kene ami-yi wan-andret nukurum yili, nondupa kanupa angiliirim, kanilindu Poll-ni nimba mele: “Kotele naa piliiku Rom-yi te ka-pulsa-ni we tungí kene mandaye? Rom-gapmanale-ni “Teai.” nimba mani silimú ung-mani te toku pula tungínje nimbu piliiker. Sikaye?” nirim.
ACT 22:26 Yunu-ni aku-sipa nirim kilia ami-yi wan-andret nukurum yili-ni piliipaliinga, yunu pupaliinga ami-yi-nuimelendu nimba mele: “Yi ili Rom-yi te lam. Pe ekupu nambulka teamiliye?” nirim.
ACT 22:27 Kanu-kene ami-yi-nuimele Poll mulurumna omba walsipa kene nimba mele: “Nu sika Rom-yiliye? Nandu piliambu niku si.” nirim. Poll-ni pundu topa kene nimba mele: “Na sika Rom-yili.” nirim.
ACT 22:28 Ami-yi-nuimele-ni nimba mele: “‘Na Rom-yili molambu.’ nimbu kene ku-moni aima pulele sipu pepá liirindu.” nirim. Poll-ni pundu topa kene nimba mele: “Akili sika lam akiliinga-pe na ama-ni mirim kene Rom-yili mulurundu.” nirim.
ACT 22:29 Ami-yima-ni Poll ka-pulsa-ni toku walsingí tiring yima yunu-ni “Rom-yili moliu.” nirim kilia piliiku kene mini-wale munduku anju puring. Ami-yi-nuimele-ni kepe ‘Na-ni Rom-yi te “Ka-sen-ni ka siku panjiku ka-pulsa-ni tai.” níndeliinga na mong liimbunje.’ nimba piliipa mini-wale mundurum.
ACT 22:30 Rom-ami yi-nuimele-ni ‘Poll nambulka ulu te tepa kis-simu-na Juda-yima-ni yunu toku kunjingí tekemelenje piliambu.’ nimba kene, ipulam-ui ‘Poll ka-lkuna wendu pupili.’ nimba, “Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene Juda-kanjoll yi wema kene eni liipu máku tamili wai.” nimbaliinga, kanjolluma máku turing kene Poll liipa memba omba eninga kumbi-kerina angnjirim.
ACT 23:1 Kanu-kene Poll-ni kanjolluma nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele: “Angmene, na Pulu Yili kanupa mulupili yunu-ni “Ti.” nilimú mele andupu teliu kene ‘Na numanale-ni piliipuliinga Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú ulu te tepu kis-siker.’ nimbu naa piliirindu.” nirim.
ACT 23:2 Aku-sipa nirim kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupa Ananais-ni Poll-kene nondupa angiliiring yimandu nimba mele: “Yunga kerina lkarauwa-ni tai.” nirim.
ACT 23:3 Ananais-ni aku-sipa nirim kene Poll-ni yunundu ⸤ung-eku te topa kene⸥ nimba mele: “Lku kenglina monu-wapi kake tiliele, nu Pulu Yili-ni lkarauwa-ni tomba. ‘Pulu Yili-ni “Teai.” nimba mani silimú akili piliikunuliinga na kot tenjambu.’ niku piliikuneliinga-pe “Na lkarauwa-ni tai.” nikeneliinga nu-nunu Pulu Yili-nga ung-manima toku pula tokunu lem.” nirim.
ACT 23:4 Poll-kene nondupa angiliiring yima-ni niku mele: “Nu Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupa kake tiliele-kene mundu-mong naa tenjikunuliinga ung-taka tonjukunuye?” niring.
ACT 23:5 Poll-ni nimba mele: “Angmene, yunu Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupa kanili kanupu bi naa sipu kene aku-sipu nindu. Ung te Pulu Yili-nga bukna molemú akili i-sipa mele: ‘Eninga yambuma nokulemú yi-nuimele ung-taka naa tonjai.’ nimba molemú, akili na piliiliu. ‘Yunu yi-nuim akili molemú.’ nimbu kanupu bi silkanje yunu ung-taka naa tonjulka.” nirim.
ACT 23:6 Poll-ni aku-sipa nimbaliinga, yununu numanu kimbu-sipa kene ‘Kanjoll-yi imanga mare Sadusi-yima, mare Perisi-yima.’ nimba piliipaliinga, yunu-ni nimba mele: “Angmene, na Perisi-yi te moliuko. Tata yunu Perisi-yi te mulurumko. ‘Yambuma kolku kene lomburuku ola mulungí.’ nimbu piliiliu. Na aku-sipu nimbu piliiliáliinga na kot tenjikimili.” nirim.
ACT 23:7 Yunu-ni aku-sipa nirimele piliikuliinga, Perisi-yima kene Sadusi-yima kene tombulku nikuliinga, kanjoll-yi talape tale mele muluring.
ACT 23:8 (Tombulku niringeliinga pulele i-sipa mele: Sadusi-yima-ni niku mele: “Yambuma kolku kene lomburuku ola naa mulungí. Angkellama kene minima kene kuruma kene naa molemele.” niringeliinga-pe Perisi-yima-ni niku mele: “Yambuma lomburuku ola mulungí. Angkellama kene minima kene kuruma kene aima sika molemele.” niring.)
ACT 23:9 Aku-siku niku piliiring akili Poll-ni piliipaliinga ung nirim akili piliikuliinga kanjolluma arerembi kolku tondulu tombulku niku anju-yandu ung panjiring. Perisi-yi mare Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yi kanuma-ni para-mara leku ola angiliiku tondulu munduku kene niku mele: “Yi ili ‘Ulu te tepa kis naa sim.’ nimbu piliikumulu. Yunu mulunga te-ni mola angkella te-ni ung te nimba simunje?” niring.
ACT 23:10 Kanjoll-yima tondulu munduku ung-muranale teku aima arerembi lakuku kuluring kilia Rom-ami yi-nuimele-ni mini-wale mundupaliinga, ‘Poll anju-yandu kunduku toku kunjingí.’ nimba piliipaliinga, ami-yimandu nimba mele: “Eni mania puku, yunu tondulu munduku liiku meku lkundu wangi pai.” nirim.
ACT 23:11 Ulsulam-uikundunga ipulele Auliele-ni Poll mulurumna nondupa omba kene nimba mele: “Nu mundu-mong naa tekunu toembu tupili mului. Ekupu ya kolea-auli Jerusallem nanga ungele niku sinu, kanu-mele nu-ni kolea-auli Rom ungele aku-siku niku sini.” nirim.
ACT 23:12 Ulsulam-uikundu Juda-yi aulima-ni ung te kam-kamu niku panjiku kene niku mele: “Poll topu konjamili. Ui naa kulupili, no langi mélema pali naa nomulú,” niku, niku panjiku mi liring.
ACT 23:13 Poll toku kunjingíndu ele-langi niku suku muluring yi paon tale mele muluring.
ACT 23:14 Aku-siku niku panjiku kene, enini Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Juda-yambumanga tápu-yima kene muluring kanuna puku kene niku mele: “Oliu-ni ung te nimbu panjipu mi límulu akili i-sipa mele: “Poll ui naa topu konjupu kene, keri-langi laye-kolte kepe aima naa nomulú.” nímulu.
ACT 23:15 Aku-sipu tímuleliinga kanjolluma kene enini ami-yi-nuimele molemúna niku munduku kene gólu toku yunundu niku mele: “Poll-ni ung mare alsupa omba nimba sipili. Puluma aima mimi-sipu piliamili, liipa memba mania upili.” niai.” niring. “Penga yunu meku ungí kene kupulanum-na anju nokupu molupuliinga yunu topu konjumulú.” niring.
ACT 23:16 Akiliinga-pe Poll kimulunga málale-ni, enini yunga kepale toku kunjingíndu ele-langi niring akili piliipaliinga, yunu ami-yima piring lku kanuna Poll mulurumna pupa nimba sirim.
ACT 23:17 Kanu-kene Poll-ni ami-yi wan-andret nukurum yi te “Ui.” nimbaliinga yunundu nimba mele: “Yi-kumunjupu ili eninga yi-nuimele kene ung te pelemále nimba sipili, yunu molemúna meku pui.” nirim.
ACT 23:18 Poll-ni aku-sipa nirim kene piliipaliinga yi kanili-ni yunga yi-nuimele mulurumna yi-kumunjupu kanili memba purum. Memba pupa kene ami-yi-nuimelendu nimba mele: “Ya ka-lkuna pelemú yi ‘Poll’ nili kanili-ni nandu “Ui.” nimbaliinga nimba mele: “Yi-kumunjupu ili nunga yi-aulielendu ung te nimbáliinga yunu molemúna meku pui.” nimu-na membu okur.” nirim.
ACT 23:19 Yi-nuim kanili-ni yili yunga kili ambulupa memba tenga-lupa pupaliinga elsele molkulu kene yunu walsipa kene nimba mele: “Nu-ni nambulka ung te niníndu únuye?” nirim.
ACT 23:20 Yili-ni yunundu nimba mele: “Juda-yi aulima-ni ‘Opali nu walsipuliinga, “Enini Poll-ni ung mare alsupa omba nimba sipili, ung-puluma aima mimi-sipu piliamili, nu-ni oliu kanjolluma molumulúna meku mania wani.” nimbu gólu topu aku-sipu niamili.’ niku uinga niku panjíng.
ACT 23:21 Akiliinga-pe eninga ung ningíma naa piliiyo. Eninga yi paon tale mele “Oliu ui Poll topu konjupuliinga penga no kene keri-langi kene nomulú. Ui aima naa nomulú.” niku, niku panjiku mi língi. Nu-ni “E.” nikunu meku uní kene toku kunjingíndu kupulanum-na nokuku mulungí.” nirim.
ACT 23:22 Ami-yi nuimele-ni yi-kumunjupu kanilindu nimba mele: “Ekupu na niku sikenu aku-mele anju yambu te-lupandu aima naa niku sikunuliinga we kiang niku pui.” nirim.
ACT 23:23 Yi-kumunjupale purum kanu-kene ami-yi nuimele-ni ami-yi wan-andret wan-andret nikulu nukuringli yi kanuselendu “Wale.” nimbaliinga nimba mele: “Else ami-yi andret tale kene kung-osuna andolemele ami-yi paon yupuku ten kene kupanda meku andolemele ami-yi andret tale kene liiku máku toku kene, ekupu sumbulsuli ena nain killok Poll meku kolea-auli Sisaria pai.
ACT 23:24 Poll kupulanum-na toku kunjingéliinga yunu kung-osuna mulupili ⸤kolea Judia distrik nukurum⸥ Rom-gapman yi Pilliks kolea-auli Sisaria molemú akuna meku pai. Yunu kupulanum-na ulu te wendu naa upili nokuku konjuku meku pai.” nirim.
ACT 23:25 Aku-sipa nimba kene yi-nuimele-ni ‘Pilliks puku sangi.’ nimba pepá te topa kene nimba mele:
ACT 23:26 ‘Na Kollodias-LLisias-ni pepá ili nu gapman-yi aima auli Pilliks topu siker. “Nu molkunu konjukunuye?” niker.
ACT 23:27 Yi meku andi okumele akili Juda-yambuma-ni ambili molku liiku toku kunjingí tíngi akiliinga-pe na kene nanga ami-yima kene oliu-ni ombu kene ‘Yunu Rom-yi kanili.’ nimbu piliipuliinga yunu wendu liipu membu púmulu.
ACT 23:28 “Yunu tepa kis-sim.” niku toku kunjingí tíngeliinga pulele piliimbundu eninga kanjoll-yima mulúngina membu pundu.
ACT 23:29 Membu pupuliinga piliindu kene eninga ung-manima topa pula túmu-na aku-siku níngi piliindu. “Yunu kot tenjiku kene ‘Kulupili.’ ningí mola ‘Ka samili.’ ningí kupulanum te naa lim.” nimbu piliindu.
ACT 23:30 Kanu-kene penga yunu toku kunjingíndu ele-langi niku suku mulungi ulu akili yambu te-ni kiyang nimba na nimba símu piliipuliinga, enaliinga ami-yimandu “Nu molluna meku pai.” nindu. “Yunu kot tenjamili.” níngi yi kanuma-ni “Yunu tepa kis-simeliinga kulupili.” níngeliinga pulele ‘Nu-ni piliani.’ nimbu “Si-pai.” nindu.’ nimba yunu-ni pepá te topa aku-sipa nirim.
ACT 23:31 Kanu-kene ami-yi nuimele-ni “Teai.” nirim kanu-mele tingíndu sumbulsuli Poll liiku meku Antipatris taon-na puku peku kene,
ACT 23:32 ulsulam-uikundu ‘Kung-osuna anduli ami-yima Poll lkisiku meku pangi.’ niku ami-yi wema kelku yandu uring.
ACT 23:33 Kung-osuna anduli ami-yima-ni Poll meku kolea-auli Sisaria sukundu okuliinga, gapman-yi-auliele mulurumna meku pukuliinga pepále siring.
ACT 23:34 Gapman-yi auliele-ni pepále liipa kanupaliinga, Poll walsipa kene nimba mele: “Nunga propinj tenaye?” nirim. Poll-ni nimba mele: “Na kolea Sillisia propinj yili.” nirim kene piliipaliinga,
ACT 23:35 yunu-ni nimba mele: “Nu ‘kot tenjamili.’ nikimili yima ungí kene nunga kotele piliimbu.” nirim. Aku-sipa nimbaliinga yunu-ni nimba mele: “Poll yi nuim king Erot-ni uinga takupa pirim gapmanaliinga lku kanuna pípili meku puku nokai.” nirim.
ACT 24:1 Poll kolea-auli Sisaria meku puring kanu-kene penga ena angere te-guli omba purum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli-olandupa Ananais kene Juda-yambumanga tápu-yi mare kene Juda-yambumanga ung-manima piliirim yi Tetallas kene kolea-auli Sisaria mandu okuliinga, gapman yi-auli Pilliks-ndu Poll kot tinjingí akili mele niku siring.
ACT 24:2 Kanu-kene ⸤Pilliks⸥ yunu-ni Poll-ndu “Ui.” nirim, urum kene Juda-yi aulimanga liipa tapunjupa kot tinjili yi Tetallas-ni Poll kot tenjipaliinga Pilliks-ndu nimba mele: “Yi Aima Auli Pilliks, nu-ni oliu nokollu kene ele te wendu naa olemú-na molupu konjulimulu. Ui oliu molupu kis-sirimuleliinga-pe nu-ni oliu nokuku “I-sipa i-sipa mele wendu upili.” nillaliinga ekupu oliu molupu konjulimulu. Akiliinga, ekupu oliu numanu kaíma pekemu-na nu-kene “Aima angke.” nikimulu. Aima papu tellu.
ACT 24:4 Akiliinga-pe oliu-ni we ung pulele nimulú kene nu-ni oliu-kene enimbu kulunéliinga gar sipu niamili piliikunu molani.
ACT 24:5 “Yi ili ‘Yambuma mong liiku molku kis-sangi.’ nimbaliinga, Juda-yambuma molemele koleamanga pali andupa ‘Eni anju-yandu numanu kis panjiku ung-muranale teku molku kis-sangi.’ nilimú yili. Yunu oliu Juda-yambumanga ung-manima munduku kelku ‘Nasaret yi akiliinga yambuma’ nilimele yambumanga yi-nuim te.
ACT 24:6 Yunu aku-sipa mindi tepa kis naa silimú. ⸤Oliu Juda-yambuma Pulu Yili popu topu kalemulu⸥ lku-tembollale tepa kis-simba tirimko. Aku-sipa tepa mulurum kene yunu pupu ambili molupu liirimulu. Ambulupu liipuliinga ‘Oliunga ung-manima piliipu yunu kot tenjamili.’ nirimulu,
ACT 24:7 akiliinga-pe Jerusallem nukuring Rom-ami-yimanga yi-nuim LLisias-ni omba tondulu mundupa wendu liipa memba pupa kene
ACT 24:8 nimba mele: “Yunu kot tinjingí yima Pilliks molumbana puku kot tenjangi.” nirim. Ekupu nu-ni yunu sumbi-siku walsiní kene, oliu-ni kot tenjilimulu akili mele yunu-ni nimbá piliikunuliinga nu-ni ung-pulele sumbi-siku piliiní.” nirim.
ACT 24:9 Tetallas-kene wasie angiliiring Juda-yi kanuma-ni “Poll sika aku-sipa tímu mele nikem.” niring.
ACT 24:10 Kanu-kene gapmanaliinga yi-auliele-ni Poll-ndu “Sika aku-sikunu tirinuye?” nirim kene Poll-ni pundu topa nimba mele: “Nu punie pulele oliu Juda-yambumanga kot aulima piliillu yili molláliinga nanga kotele ekupu piliinéliinga nanga numanukundu waengu nipili kotele tembu.
ACT 24:11 “Na Pulu Yili popu topu kape nimbúndu Jerusallem olandu purundu, penga ekupu kóru tale mele mindi omba pukum. Nu-ni yambuma walsiku pilíínu lem ‘Sika aku-sipa tirim.’ ningí.
ACT 24:12 Na lku-tembolluna sukundu yambu te-kene ung-muranale tepu, enini liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliilimili lku tenga-lupa pupu yambuma tepu arerembi konjupu, kolea-auli ⸤Jerusallem⸥ sukundu ulu-pulu te tepu kis-sirindu akili na kot tenjikimili yima-ni ulu akumanga te aima kanuku naa liiring, mólu. We nikimili.
ACT 24:13 Na kot tenjikimili yi ima-ni na ulu-pulu tímu nikimili akili ‘Yi te omba “Ulu ima aima sika tímu, nanga mongale-ni kanundu.” nipili.’ niku te aima kapula naa liiku meku ungíko.
ACT 24:14 “Akiliinga-pe na-ni nundu ung te aima sika nimbu para simbu. Akili i-sipa mele: Na oliu Juda-yambumanga anda-kolepalima-ni popu turing Pulu Yili popu topu bili paka tonjumbundu ⸤Yesos-kene⸥ ulu-pulu kona wendu urum akili na sika piliipu tepu moliu. Kanili Juda-yi aulima-ni ‘Oliunga ung-puluma lawa teku talape tale teku molemele.’ nilimele ulu-pulu kanili na sika piliipu tepu moliu. Moses-ni bukna turum-ma kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni buk turingima kene, buk kanumanga molemú ungma pali na-ni ‘Sika-ungma.’ nimbu tondulu mundupu piliipu moliu.
ACT 24:15 Nanga kot tenjikimili yi ima-ni ‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele sika temba.’ niku numanu siku nokuku molemele ulele kene, na-ni ‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele sika temba.’ nimbu numanu sipu nokupu moliu ulele kene, tilu-sipa. Akili i-sipa mele: ‘Oliu ma-koleana yambuma kolupu kene, tepu kaí tepu molemuluma kene, tepu kis-sipu molemuluma kene, pali lomburupu ola molomulú.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu.
ACT 24:16 ‘Aku-sipu temulú.’ nimbu piliipu moliáliinga Pulu Yili-ni kepe ma-koleana yambuma-ni kepe na-ni ulu teliuma kanukuliinga ‘ ‘Tepu kis-siker.’ niku naa piliangi.’ nimbu numanale-ni piliipu moliu.
ACT 24:17 “Na punie marenga kolea lupamanga molupuliinga, penga kelepu nanga yambuma molemelena Jerusallem yandu talkunga urundu. Kolea lupa-lupa yambuma-ni Jerusallem yambu-korupama kondu kolku liiku tapunjungíndu ku-moni liiku popu siringima enini simbundu membu ombu, Pulu Yili popu topu mélema kalupu simbundu urundu.
ACT 24:18 Oliu Juda-yambuma-ni ‘Pulu Yili-ni oliu kake tili yambuma molemele nimba kanupili.’ nimbu telemulu akili mele tepu lku-tembolluna kake tipili mulurundu kene na oku kanuring. Oku kanuring kene yambu pulele na-kene máku topu naa molupu, na yambuma-kene ung tondulu tenjipu naa nirimuluko.
ACT 24:19 “Akiliinga-pe Esia propinj Juda-yi mare-ni oku yambuma teku arerembi konjuku na ambuluring yi kanuma-ni ya kot-na oku na-kene ung te pelemále kot tenjilkemelanje kapula.
ACT 24:20 Na Juda-yambumanga kanjoll máku turing akuna mulurundu kene na-kene mong pirim piliiring akili mele oku angiliikimele yi ima-ni niku para silkimelanje kapulako.
ACT 24:21 Mola kanjolluma muluringna molupuliinga ung te tondulu mundupu nirindu kaniliinga ya ekupu kot tenjikimelenje? Nirindu mele i-sipa: “Yambuma kolkuliinga lomburuku ola mulungí.” nirindu akiliinga ekupu enini na kot tenjikimelenje?” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 24:22 Pilliks yunu Juda-yambuma kene ulu-pulu te-lupa wendu urum eninga yambu mare-ni piliiku teng panjiku muluring akili uinga piliirim. Poll-ni ung nimba pora sirim kanu-kene yunu-ni nimba mele: “Rom-ami-yi Jerusallem muluringmanga yi-nuim LLisias ombá kene eni ung nikimili akili mele kam-kamu piliipu pora simbaliinga isili-ui we nokuku molu-pai.” nirim.
ACT 24:23 Aku-sipa nimbaliinga, ami-yi andret tilu nukurum yi kanilindu nimba mele: “Poll meku pukunu ka-lkuna panji-pui. Akiliinga-pe yunu tondulu munduku gi siku ka naa toku, yunga pulu lelemú yambuma-ni ‘Yunu nokupu, mólu tomba mélema piliipu yunu liipu tapunjamili.’ niku ungí kene enini “Mólu.” naa niai.” nirim.
ACT 24:24 Ena mare omba purum kene Pilliks kene yunga min Durusilla-sele uringli. Durusilla yunu Juda-ambale. Uringli kanu-kene Pilliks-ni “Poll upili.” nimba, nimba mundurum kene Poll omba yambuma-ni ‘Yesos yunu sika Pulu Yili-ni “Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele.’ niku kapula tondulu munduku piliangi akili nimba sirim kene piliipa mulurum.
ACT 24:25 Kanu-kene Poll-ni yambu sumbi nílima mulungí mele kene, yambu eni-enini nokuku kunjingí mele kene, ⸤Pulu Yili-ni⸥ yambuma kot tenjimba enale wendu ombá mele kene, ung kanuma nimba mulurum kene Pilliks mini-wale mundupa kene nimba mele: “Manda nikunu, pui. Penga ena te we lemba kene nu kelkunu ‘Wani.’ nimbáliinga ekupu nu pui.” nirim.
ACT 24:26 Kanu-kene Pilliks-ni ‘Poll-ni na ku-moni mare sipili. Simba kene “Yunu ulsu pupili.” nimbú,’ nimba piliipaliinga, taki-taki Poll-ndu “Ui.” nirim kene Poll yunu Pilliks mulurumna taki-taki purum, yunu-kene ung niku muluringli.
ACT 24:27 Poll kolea-auli Sisaria ka-lkuna pípili punie tale omba purum kene Posias-Pestas omba Pilliks-nga kolea kólu liipa mulurum-na Pilliks-ni ‘Juda-yima yunu-kene numanu kaí panjangi.’ nimba Poll ka-lkuna we pípili yunu kelepa purum.
ACT 25:1 Pestas kolea Judia distrik gapman yi-auliele omba kolea kólu liipa kolea-auli Sisaria molupaliinga, ena yupuku omba purum kene Jerusallem-ndu olandu purum. Poll kolea-auli Sisaria ka-lkuna pípili yunu Jerusallem-ndu olandu purum.
ACT 25:2 Akuna purum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene Juda-yambumanga yi-aulima kene Pestas mulurumna oku, Poll-kene ung te pirim kilia kot tinjingí tiring akili niku siring.
ACT 25:3 Enini Pestas tondulu munduku mawa teku kene niku mele: “Nu-ni oliu numanu samili liiku tapunjui. ‘Poll ya Jerusallem ka-lkuna pípili yandu liiku mundangi.’ ni.” niring. Enini Poll kupulanum-na nokuku molku toku kunjingíndu aku-siku niring.
ACT 25:4 Pestas-ni eninindu pundu topa kene nimba mele: “Poll kolea-auli Sisaria ka-lkuna pelemú, na nondupa Sisaria-ndu mandu pumbaliinga
ACT 25:5 na pumbu kene eninga yi-auli mare wasie pamili. Yi kanili ulu-pulu mare tepa kis-sirim lem Sisaria pumulú kene yunu kot tenjangi.” nirim.
ACT 25:6 Kanu-kene Pestas kóru tilu mola kóru tale mele Jerusallem molupaliinga, Sisaria mandu omba kene ulsulam-uikundu “Kotele teamili Poll liiku meku wai.” nirim.
ACT 25:7 Poll yunu kot-na urum kene Jerusallem molku Pestas-kene wasie tapú toku mandu uring Juda-yima yunu angiliirimna nondupa oku angiliiku kene, yunu-ni ulu te tepa kis-sirim akili naa kanuring akiliinga-pe gólu toku kene niku mele: “Yunu-ni ulu pulele aima tepa kis-sirim.” niring.
ACT 25:8 Poll-ni ‘Yunu sika tirim akili mele piliangi.’ nimbaliinga nimba mele: “Juda-yambumanga ung-manima kepe, enini Pulu Yili popu toku kalemele lku-tembollale kepe, Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga ung-manima kepe, ung-taka tonjupu tepu kis naa sirindu kanili.” nirim.
ACT 25:9 Akiliinga-pe Pestas-ni ‘Juda-yambuma yunu-kene numanu kaí panjangi.’ nimba kene Poll-ndu nimba mele: “Nunga kotele Jerusallem piliambu, olandu pamiliye?” nirim.
ACT 25:10 Poll-ni yunundu pundu topa kene nimba mele: “Kot tepu molemulu ili Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga kotele. Na-ni Juda-yambuma kene ulu te tepu kis naa sirindu akili nu-ni piliikunu mollu. Akiliinga Juda-yambumanga kot-na na nambimuna pambuye? Ya Rom-gapmanale-ni kot piliikimili kapula.
ACT 25:11 ‘Na kolambu.’ nimbu ulu te tepu kis-sirindu lem akili kapula, toku konjangi. Nanga ung nimbú te naa pelemú. Akiliinga-pe gólu toku na kot tinjing lem yambu te-ni na liipa enini simba te naa molemú. Kolea-auli Rom molupa koleamanga pali nokulemú Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni nanga kotele piliipili, na akuna pambu liikunu mundui.” nirim.
ACT 25:12 Kanu-kene Pestas-ni yunu kene, tapú-toku molku liiku tapunjuring yima kene anju-yandu tombulku nikuliinga, penga yunu-ni piliipa kene nimba mele: “Nu-ni ‘Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni nanga kotele piliinjipili, yunu molemúna pambu.’ nikeneliinga nu sika Rom puni.” nirim.
ACT 25:13 Ena mare omba purum kene yi nuim king Akiripa kene yunga kimulu Benas-sele ‘Pestas gapmanaliinga yi-auli molumba um lem kanambili pambulu.’ nikulu kolea-auli Sisaria uringli.
ACT 25:14 Elsele “Ena pulele Sisaria molumbulú.” niringli akili piliipaliinga Pestas-ni yi nuim kingelendu nimba mele: “Pilliks-ni yi te ka-lkuna pípili purum yi kanili ya ka-lkuna we pelemú.
ACT 25:15 Na talkunga Jerusallem olandu purundu kene Juda-yambumanga Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima kene tápu-yima kene enini na mulurunduna oku kene niku mele: “Yu i-sipa i-sipa tepa kis-simeliinga yu pundu topa kene kulupili ni.” niring.
ACT 25:16 “Na-ni eninindu pundu topu kene nimbu mele: “Oliu Rom-gapman yima-ni yambu te we buni naa silimulu. Kotele piliipu, kot tenjilimele yambumanga ungma piliipu kene, kot tenjilimele yambale yunu-ni yandu ung te pundu topa kene nilimú kene piliipuliinga, yambale lawa te pelemú kene piliipuliinga buni silimulu. We naa silimulu.” nirindu.
ACT 25:17 Kanu-kene enini na-kene wasie Jerusallem mundupu kelepu mandu urumulu kene na-ni ipulam-uikundu sumbi-sipu ‘Yunu kot-na upili.’ nirindu.
ACT 25:18 Poll kot tinjiring yi kanuma oku angiliiku yu kot tinjiring kene ‘Yu buni simbu mele ung te ningí.’ nimbu piliirindeliinga-pe te naa niring.
ACT 25:19 Yunu-kene arerembi kuluringeliinga ung-pulu tale mele pelemú. Eninga Pulu Yili-nga ung-pulele lupa-lupa niku piliiku, yi uinga kulurum, akiliinga bili ‘Yesos’ niring, yi kanili Poll-ni “Kona molemú.” nirim kene “Gólu tokum.” nikuliinga, tombulku niring.
ACT 25:20 “Aku-siku niringeliinga ung-pulele piliimbundu piliipu sundupuliinga yunu walsipu kene nimbu mele: “Kot akili Jerusallem teamili olandu pambiliye?” nirindu.
ACT 25:21 Akiliinga-pe Poll-ni nimba mele: “Mólu. Nanga kotele Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni piliipili.” nirim kene piliipuliinga na-ni nimbu mele: “Kapula, Rom puni kupulanum te korunjambu akiliinga ui ka-lkuna we pi.” nirindu.” nimba Pestas-ni aku-sipa nirim.
ACT 25:22 Kanu-kene Pestas-ni nirim akili yi nuim king Akiripa-ni piliipaliinga yu-ni Pestas-ndu nimba mele: “Na-ni yi ilinga ungele piliambu nimbu piliiker.” nirim. Pestas-ni nimba mele: “Kapula, opali piliani.” nirim.
ACT 25:23 Ipulam-uikundu King Akiripa kene kimulu Benas-sele au niku konjukulu, yambu liiku máku toku muluring lku kanuna yambuma-ni kanuku kulap-mingi languku bi paka tonjuku, táka-niku muluring kene elsele lku kanuna lkundu uringli. Ami-yi aulima kene kolea-auli Sisaria nukuring yi-aulima wasie uring kene wasie liiku máku turing. Kanu-kene Pestas-ni “Poll meku wai.” nirim kene yunu meku uring.
ACT 25:24 Omba angiliirim kene Pestas-ni nimba mele: “Yi Nuim King Akiripa kene eni-kene wasie ya molemulu yambuma pali, eni yi ili kanai. Juda-yambu Jerusallem molemelema kene ya molemelema kene enini pali na kanupu molambu yi ili kot tenjiku kene tondulu munduku niku mele: “Yunu kona molumba kene kapula naa temba. Akiliinga kulupili.” niring.
ACT 25:25 Yunu kolumba ulu-pulu te naa piliirindeliinga-pe yunu-ni yunu nimba mele: “Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni nanga kotele piliipili.” nirim kilia “Kapula, kolea-auli Rom-ndu pani.” nirindu.
ACT 25:26 Akiliinga-pe Rom-Yi Auliele-ni yunga kotele piliimba mele pepá te topu simbu ung-pulu te naa piliiker. Akiliinga, King Akiripa kene eni yana molemele yambuma pali ‘Poll-ni nimbá mele eni piliikuliinga pepá tombu akili mele niku sangi.’ nimbu membu okur.
ACT 25:27 ‘Ka-yi te Rom-yi auliele molemúna we liipu mundumbu kene kapula naa temba.’ nimbu piliiker. Yunga kot pelemáliinga pulele pepá te topu nimbu para sipu kene yunu liipu mundumbu akili kapula.” nirim.
ACT 26:1 Pestas-ni aku-sipa nirim kene Akiripa-ni Poll-ndu nimba mele: “Nu ung te pemba na piliambu niku si.” nirim. Kanu-kene ⸤Juda-yi-nuim kanuma-ni gólu toku kene yunu kot tinjiring akili mele piliipili.’ nimba⸥ Poll-ni pundu topa kene nimba mele:
ACT 26:2 “Yi Nuim King Akiripa, Juda-yi kanuma-ni nanga kot tenjiku, “Tepa kis-sirim.” nikimelale, gólu toku nikimili akili nu-ni piliani nimbu simbaliinga na numanu siker.
ACT 26:3 Juda-yambumanga ulu-puluma ekupu eni-enini numanale-ni piliiku tombulku nilimele akili nu-ni aima piliikunu konjullaliinga na numanu aima kaí pekemu-na nu nimbu simbu. Akiliinga ‘Na-ni ung nimbále toku pula tokunu arerembi naa kolkunu, we mimi sikunu piliikunu molani.’ nimbu mawa teker.
ACT 26:4 “Na uinga kang kene nanga kolea akuna molupuliinga tirindu mele kene, penga ai lepu Jerusallem pupu molupu tirindu mele kene, Juda-yambuma-ni pali piliiku kanolemele.
ACT 26:5 Na-ni tirindu akili punie pulele piliiku kanuku kene, na-ni tepu mulurundu akili ‘Piliangi nimbu samili.’ nilkimelanje na ui Perisi-yili molupu kene tirindu akili niku silkimela. Perisi yi kanuma oliu Juda-yambumanga ung-manima aima mindili siku piliiku telemele. Juda-yambumanga ung-manima Perisi-yima-ni piliiku telemele akili ola-kilia; we-yambuma-ni oliunga ung-manima piliiku telemele akili mania-kilia.
ACT 26:6 Nanga kot tenjikimili yima kene oliu, Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalimandu “Tembu.” nirim akili na-ni piliipu kene ‘Aima aku-sipa temba tekem.’ nimbu piliiliáliinga na ekupu kot tenjikimili.
ACT 26:7 Na-ni ‘Wendu ombá.’ nimbu piliipu nokupu moliu akili oliu Juda-yambumanga talape rurepu molemulu yambuma-ni pali ‘Ulu ili wendu upili.’ niku, sumbulu tanguli-manga Pulu Yili-nga ungele piliiku yunga bili paka tonjuku nokuku molemeleko. Yi-Nuimele, ulu tilu akili mindi oliu Juda-yambuma nokupu molemuláliinga-pe na aku-sipu piliipu nokupu moliáliinga Juda-yambuma-ni enini na kot tenjikimili.
ACT 26:8 Eni yambu mare-ni nambimuna ‘Pulu Yili-ni yambu kolemelema kapula naa topa makinjimba.’ niku piliilimiliye?
ACT 26:9 “Ui na-ni kepe ‘ ‘Yambuma kolea Nasaret yi Yesos aima naa piliai.’ nimbu ulu buni pulele simbu.’ nimbu mulurundu.
ACT 26:10 Jerusallem na-ni aku-sipu tirindu. Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima-ni “Aku-siku ti.” niku namba siring-na ⸤Pulu Yili-nga⸥ kake tili yambu pulele ka sirindu. “Kolangi.” niring kene na-ni “Kapula.” nirinduko.
ACT 26:11 Juda-yambuma liiku máku toku Pulu Yili-nga ungele piliiring lkumanga pupu Yesos piliiring yambuma kanupu liipu “Mindili nangi.” nimbu, “ “Yesos yunu Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele mólu.” niku, yunga ung-taka tonjai.” nirindu. Yunu piliiku muluring yambuma arerembi aima kolupu kene, kolea lupamanga muluring kanuma liipu, mindili liipu sipu ka simbundu lumbili purundu.
ACT 26:12 “Aku-sipu telsiliipu andupu kene, oliu Juda-yambumanga Pulu Yili popu tunjuli yi-aulima-ni ‘Aku-siku ti-pui.’ niku pepá te toku na siring kene liipu membu kolea-auli Damaskas purundu.
ACT 26:13 Yi-Auli Akiripa, na kolea-auli Damaskas pumbu purundu kene, ai-tangili kupulanum-na purundu kene mulúna talang purum kanurundu. Akili ena tolemú akili mele mólu. Talang akili aima lakupa talang purum kene na-kene tapú-topu purumulu yima kene oliu mulurumuluna aima tondulu pa tirim.
ACT 26:14 Aku-sipa tirim kene oliu pali topa mana-mania panjurum kene na mania lepu piliirindu kene ung te omba Ipuru-ungna nimba mele: “Soll, Soll, na nambimuna mindili liikunu silluye? Nu-nunu kupanda wisiku angnjiku mindili naa kolkunu kene polkunu tendika pullale.” nirim.
ACT 26:15 “Kanu-kene na-ni walsipu kene nimbu mele: “Auliele, nu naeye?” nirindu. “Auliele-ni pundu topa kene nimba mele: “Na Yesos, nu-ni taki-taki mindili liikunu sillu yili.
ACT 26:16 Ekupu ola angiliui. ‘Nu nanga kendemande-yili molkunu, na kanúnu akili mele kepe, na-ni penga liipu ora simbu mele kepe, piliiku kanukunu kene yambuma anju niku sani.’ nimbuliinga nu oku puni pununa ombu mokeringa angiliipu, na moliu mele nu-kene liipu ora siker.
ACT 26:17 Nunga Juda-yambuma kene yambu-lupama kene enini ‘Nu tomulú.’ ningí kene ‘Nu naa tangi.’ nimbu tepu liimbu. ‘Na sika molupu enini tepu liimbu.’ nilimele yambuma Pulu Yili-ni eninga ulu-pulu-kísima ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjipa, yunu-ni ‘Nanga yambuma mindi molku, yambu kake tílima molangi.’ nirim yambuma ‘Sika yunga yambuma molangi.’ nimbu, nu enini molemelena “Pui.” nimbu liipu mundukur. Eninga mong lili yambuma ‘Mongma kaí lipili.’ niku, sumbulú túlina molemele yambuma ‘Munduku kelku pa tílina molangi.’ niku, ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga tondulale-ni yambuma ambululemale ‘Naa ambulupili. Munduku kelku Pulu Yili molemúna wangi.’ niani. Enini-kene aku-sikunu tiní kene sika aku-siku tingí yambuma enini sika Pulu Yili-nga yambuma mulungí-na ‘Aku-sikunu teani.’ nimbu enini molemelena nu liipu mundukur.” nimba yunu-ni nandu aku-sipa nirim.
ACT 26:19 “Yi Nuim King Akiripa, na mulúna wendu omba ung nirim akili piliipuliinga, liipu su sipu mundupu naa kilirindu.
ACT 26:20 “Ti.” nirim mele tembundu ui-pulu-pulu kolea-auli Damaskas pupu ung nimbu sipu, penga kolea-auli Jerusallem ombu nimbu sipu, Judia distrik-nga sukundu lirim koleamanga pali andupu nimbu sipu kene, penga yambu-lupa muluring koleamanga andupu nimbu sirinduko. Na-ni enini nimbu sipu kene nimbu mele: “Eninga ulu-pulu-kísima piliiku kis piliiku numanu topele toku, Pulu Yili molemúna okuliinga, ‘Sika numanu topele tundu lam.’ niku Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú ulu akuma teai.” nirindu.
ACT 26:21 Na-ni aku-sipu andupu nimbu sirindeliinga ⸤Juda-yambuma Pulu Yili popu toku kalemele⸥ lku-tembolluna mulurundu kene Juda-yambuma-ni na ambili molku liiku toku kunjingí tiring.
ACT 26:22 “Akiliinga-pe Pulu Yili-ni na liipa tapunjurum akili ekupu kepe aku-sipa liipa tapunjulimú, akiliinga na ya angiliipu, enini we-yambuma kene yambu-aulima kene piliipu liipu tirindu akili teliu mele enini nimbu siliu. Moses kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma yandu niku siring yi kanuma kene, enini “Wendu ombá.” niring akili mele mindi enini temani topu siker. Te lupa naa niker. Akili i-sipa mele:
ACT 26:23 “Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele mana-mania omba mindili nomba kene, yambu kolemelemanga pali yunu kumbi-lepa yambu-ónu-koleana lomburupa ola molumba. Aku-sipa tembaliinga yunga Isrel-yambuma kene yambu-lupama kene enini liipa tapunjupa pa tenjimba.” niring akili kam-kamu aku-sipa wendu urum. ‘Yi-nuim Krais kanili-ni sika yambuma liipa tapunjupa tepa liimba.’ nimbu enini temanele topu siliu.” nirim.
ACT 26:24 Poll-ni koela aku-sipa nimbá nirim kene Pestas-ni yunga ungele topa pula topaliinga nangale topa kene nimba mele: “Poll, nu kelep tokunu lam. Nu skull pulele tirinu akili-ni nu topa kelep mundukum.” nirim.
ACT 26:25 Poll-ni pundu topa kene nimba mele: “Yi-Auli Pestas, na kelep naa tokur. Niker ungele sika niker, numanu-bo pípili niker.
ACT 26:26 Ya niker mele ya yi nuim king Akiripa uinga piliilimáliinga na pipili kapula naa kolupu yunundu kapula sumbi-sipu nimbále. Ulu wendu urum akuma yambuma naa kanuku molangi mo topa wendu naa urum-na yunu kepe kanurumko.
ACT 26:27 Yi Nuim King Akiripa, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma yandu niku siring yima-ni wendu ombá niring akili mele “Sika aku-sipa wendu ombá.” niku piliikunuye? ‘Nu-ni sika aku-siku niku piliikunu.’ nimbu piliiker.” nirim.
ACT 26:28 Kanu-kene Akiripa-ni Poll-ndu nimba mele: “Na ekupu enaliinga nu-ni ung nínele piliipuliinga ‘Krais-nga yili molambu.’ nimbú niku piliikunu kene aku-sikunu nikinuye?” nirim.
ACT 26:29 Poll-ni pundu topa kene nimba mele: “Ekupu enaliinga kepe kapulako, mola penga walse kapulako. Na-ni Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu mawa tepu kene nimbu mele: ‘Nu kepe, ung niker piliikimili yambuma kepe, eni pali na moliu mele molangi.’ nimbu niker. Akiliinga-pe na ka-sen-ni ka síngi angiliiker akilindu naa niker. ⸤‘Krais-nga yambuma molku Pulu Yili-kene kapula-kapula mulungí akili kaí.’ nimbuliinga niker.⸥” nirim.
ACT 26:30 Kanu-kene kingele ola angiliirim kene gapman-yi auliele kene kingeliinga kimulu Benas kene enini pali muluring yambuma pali ola angiliiku kene,
ACT 26:31 pena pukuliinga, anju-yandu enini niku mele: “Yi ili ‘Ka-lkuna pípili.’ nimulú kupulanum te kepe ‘Kulupili.’ nimulú kupulanum te kepe aima naa lelemú. Yunu-ni ulu te tepa kis naa sim lem.” niring.
ACT 26:32 Akiripa-ni Pestas-ndu nimba mele: “Yunu-ni ‘Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni nanga kotele piliipili.’ naa nilkanje yunu ‘We pui.’ kapula nilkena.” nirim.
ACT 27:1 ‘Oliu sipna kolea Italli propinj pamili.’ nikuliinga, Poll kene ka-yambu lupa mare kene ami-yi andret tilu nukurum yi Jullias “Nukui.” niku siring. Jullias yunu Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga ami-yi te.
ACT 27:2 Kolea Aramitiam sip te, kolea Esia propinj no-numú kéluna taon lelemúmanga pumba tirim, sip akuna oliu ola pupu, no-numúna pumulú purumulu. Kolea Tesallonaika taon yi Aristakas olio-kene wasie purumulu.
ACT 27:3 Ulsulam-uikundu kolea-auli Saidon purumulu. Akuna Jullias-ni Poll kondu kolupaliinga, ‘Yunga pulu lelemú yambu yana molemelema-ni yunu nokuku, yunu mólu tomba mélema liiku tapunjuku sangi,’ nimba “Enini kanu-pui.” nirim.
ACT 27:4 Kolea-auli Saidon mundupu kelepu sipna alsupu pupu kene, popuremi te-ni sipeliinga kumbikundu topa memba yandu urum kilia kelepu makanaye tepu ⸤no-numúna sukundu lirim⸥ kolea Saiporas akundu purumulu.
ACT 27:5 Numú-kusana we pupuliinga, kolea Sillisia propinj kene Pambillia propinj-sele mundupu kelepu, kolea LLisia propinj lirim Maira taon-na purumulu.
ACT 27:6 Akuna sip kanili mundupu kilirumulu, ami-yi auliele-ni Alleksendia sip te kolea Italli propinj pumba tirim akili kanupaliinga sip akuna oliundu “Pamili wai.” nimba liipa memba purum.
ACT 27:7 Ena puleliinga pumulú tepu tepu kósele nimbuliinga pupu kene, Naidas taon akuna nondupa purumulu kene, popuremi te-ni sipele pipi sirim kilia pumulú piliipu sundupuliinga, ⸤no-numúna sukundu lirim⸥ kolea Krit akundu makanaye tepu pupu, akuna lirim taon akili Sallomoni mundupu kelepu,
ACT 27:8 numú-kélukundu lap-lapu tepu ombu pupu, LLasia taon-na nondupa lirim kolea te, akili bi leku ‘Sip Manda Lelemú Koleale’ niring, akuna purumulu.
ACT 27:9 Sipna we molamili ena pulele we omba pupa, Juda-yambuma langi naa noku mi turing enama kepe wasie omba purum kilia punie kanuna sipma andurum kaliimbuma pora nirim. ⸤Puniemanga pali popuremi lakupa turum kaliimbuma wendu ombá urum kene sipma pali naa anduring kanili.⸥ No aima lakupa topa nondupa naa kelimba mele lirim kilia Poll-ni enini lip-lipi topa kene nimba mele:
ACT 27:10 “Yima, ‘Ekupu púmulu lem sipele topa mélema pali onde lepa, oliu kepe no wangupu kolumulúnje.’ nimbu piliiker.” nirim.
ACT 27:11 Akiliinga-pe ami-yi auliele-ni Poll-ni ung nirimele piliipa, liipa su sipaliinga, sip pulu yili kene sip-kongun tirim yili kene elsele-ni niringli mele piliipaliinga “Pamulu.” nirim.
ACT 27:12 “Kolea ilinga popuremi tolemú kene sipele kapula naa lelemú lemba.” niringli kene sipna muluring yambu pulele-ni niku mele: “Kapula, popuremi auli ui naa tokum kene Piniks-ndu pamulu. Akuna pumulú kene popuremi auli-tepa tomba kaliimbumanga sipele kapula akuna nosimulú.” niring. Kolea Piniks ⸤no-numú suku-singina lirim kolea⸥ Krit akuna lirim taon te.
ACT 27:13 Penga popuremi laye tepa topa, ‘Sipele kapula táka-nimba memba pumba lem.’ niku kanuku kene “Kapula pumulú.” niku sipele meku puring, kolea Krit numú-kéluna purumulu.
ACT 27:14 Akiliinga-pe ena tale mele omba purum kene popuremi aima lakupa te topa, sipele no-numúna kelepa topa memba sukundu purum. Popuremi kaniliinga bili ⸤Grik ungna⸥ “Yurakillo.” niring. Wale marenga nimba yunga enale wendu urum kene turum.
ACT 27:15 Popuremi yandu-sipa topa tondulu purum kilia pumulú purumulu akili kapula naa tirim-na ‘Kapula, oliu we tenga-lupa memba pupili.’ nimbu sipna ola we mulurumulu.
ACT 27:16 No-numúna sukundu kolea laye te lirim, kolea akiliinga bili Koda, akuna anju sipna pupuliinga, sip purumulele-ni sip kelú te kundupa mirim akili nondupa liipu ka topu panjimulundu piliipu sundurumulu.
ACT 27:17 Yima-ni sip kelú kanili sip aulina kam-kamu ola liiku nosuku kene, sip aulina purumulu akili “Bulsumba.” niku ka mare-ni sipele poku teku ka toku gi siring. ‘Popuremale-ni sipele kolea Aprika memba pumba kene oliu tombanje.’ niku mulú-sell wendu liiku nosuku, ‘We pamili.’ niring.
ACT 27:18 Sipele popuremale-ni aima turum kilia ulsulam-uikundu ‘Kamu kis lembanje.’ nikuliinga méle-wale mirimuluma liiku nona mania-mania tiring.
ACT 27:19 Ulsulam-uikundunga sip-kongun tiring mélema⸤-kepe⸥ sip nukuli yima eni-enini liiku mania-mania tiring.
ACT 27:20 Ena puleliinga enale kepe kombukantupuma kepe méle kanumanga te kanupu bi naa sirimulu, popuremi mindi aima lakupa turum kene ‘Yambu te-ni omba oliu tepa liipa wendu naa liimba. Oliu sika kolumulú lem.’ nimbu ulu te alsupu naa tepu we mulurumulu.
ACT 27:21 Ena puleliinga yima keri-langi te naa noku we muluring kene enini muluringna Poll ola angiliipaliinga nimba mele: “Yima, “Oliu kolea Krit anju molamulu.” nirindu kanu-mele piliipu liipuliinga anju we molkumulanje ekupu mindili nokomulu ili naa nombu, mélema naa topu nona mundulkumula.
ACT 27:22 Akiliinga-pe ekupu oliu yambu te aima naa kolumulú-na numanu waengu nipili molai. Sipele mindi kis lemba.
ACT 27:23 Na-ni nikereliinga pulele niambu piliai. Na Pulu Yili-nga kendemande-yili molupu taki-taki yunga kongunale tenjiliu, Pulu Yi kaniliinga angkella te-ni ekupu sumbulsuli na mulunduna omba angiliipaliinga
ACT 27:24 nimba mele: “Poll, mini-wale naa mundui. Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni nunga kotele sika piliimbaliinga nu nona naa puni. Nu-kene wasie sipna pukumele yambuma kepe Pulu Yili-ni kondu kolupa ‘Nu-kene wasie kona mulungí.’ nim.” nimba angkellale-ni nim.
ACT 27:25 Yima, Pulu Yili-ni nilimú mele na-ni piliipuliinga ‘Aima sika nilimú.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu akili mele piliipuliinga, yunu-ni ekupu nandu nim mele aima sika aku-sipa tembaliinga eni mini-wale naa munduku numanu waengu nipili molai.
ACT 27:26 Akiliinga-pe sipele no-numúna sukundu lelemú kolea tenga no-kéluna sika pupa tomba lem.” nimba Poll-ni aku-sipa nirim.
ACT 27:27 Oliu sipna purumulu kene popuremi topa mulupili kóru tale omba purum ena kanumanga pali popuremale-ni mindi oliu topa memba purum kene sipele yi te-ni kongun naa tirim-na ‘Numú-Kusa Eria’ niring akuna popuremale-ni mindi topa memba purum. Aku-sipu purumulu kene walse ipulele ai-burum sipele meku puring yima-ni piliiku kene, ‘Ekupu nondupa kolea tenga pumulú okumulu lam.’ niku piliiring.
ACT 27:28 Aku-siku niku piliiku kene, manda munjuli kále toku nona mania munduku kanuring kene teti-siks mita pirim kanuring. Laye-kolte purumulu kene alsuku manda munjuli kále toku munduku kanuring kene tuwendi sepen mita pirim kanuring.
ACT 27:29 Akili kanuku kene, ‘Oliu ku tenga sipele-ni memba pumba kene oliu tombanje.’ niku mini-wale munduku kene, ‘Sipele we naa pupili.’ niku méle buni tili angere ka te-ni moku toku sip bulkundu toku nona mania mundukuliinga, ‘Sumbulsuli oliu sipna naa tupili, kolea wela tangupili.’ niring.
ACT 27:30 Sip kongun tili yima-ni ‘Oliu naa tupili, sipele mundupu kelepu pamili.’ niku sip kelú membu purumulu akili liiku no-numúna toku nona mania munduring. Enini yambumandu niku mele: “Sipele naa pupaliinga we lipili méle buni tili mare sipeliinga kumbikundu moku topu, topu nona mania mundamili.” niku aku-siku tiring akiliinga-pe gólu toku eni-enini kiyang niku takara toku pungíndu aku-siku tiring.
ACT 27:31 Kanu-kene Poll-ni ami-yima nukurum yili kene ami-yima kene eninindu nimba mele: “Sip kongun tili yima wasie sipna we naa mulúmulu lem enini kene sipna molemele yambuma pali kulungí lem.” nirim.
ACT 27:32 Aku-sipa nirim kene piliikuliinga ami-yima-ni sip kelále moku turing kama kuru-lu-ni kari leku toku nona mania munduring.
ACT 27:33 Kolea nondupa tangumba muni lirim kene Poll-ni ‘Enini langi nangi.’ nimba yambu kanumandu pali tondulu mundupaliinga nimba mele: “Kóru tale eni langi te mimi-siku naa noku mini-wale mindi munduku we muluring.
ACT 27:34 Akili kapula naa tekemaliinga na-ni eni tondulu mundupu kene niker: “Eni langi noku tondulu munduku molai.” nimbu niker. Eni te aima naa kulungí. Sipele tomba kene eninga kimbu ki pengí-di mélema kepe ulu te aima naa temba.” nirim.
ACT 27:35 Aku-sipa nimbaliinga, ⸤‘Enini mini-wale naa munduku, numanu waengu nipili keri-langi nangi.’ nimba kene⸥ kanuku molangi yunu bret te liipa puka topa Pulu Yili-ndu “Angke” nimbaliinga nurum.
ACT 27:36 Aku-sipa tirim kene yambuma-ni kanuku kene enini numanu waengu nipili keri-langi liiku nuring.
ACT 27:37 (Oliu sipna mulurumulu mele yambu andret-tale paon-yupuku pe ten-siks.)
ACT 27:38 Enini langi nuring olu tirim kene rais-wit wale we lirim-ma ‘Sipele buni naa tipili.’ niku nona toku munduku kiliring.
ACT 27:39 Kolea tangurum kene enini kolea te kanuring akiliinga-pe kanuku bi naa siring. Enini no-kélale kanukuliinga sipele kapula pupa lemba kolea te kanuring. Kanukuliinga ‘Sipele akuna kapula pupa lembanje.’ niku piliiku kene,
ACT 27:40 yi mare-ni ‘Sipele naa pupa we lipili.’ niku méle buni tílima moku toku toku nona mania munduring méle kanuma ka kari leku mélema toku nona lipili munduku kelku, mare-ni sipeliinga mulkapiye-kále liiku toku monjuku ‘Sipele kongun tepu numú-kéluna membu pumulú.’ niring. Mare-ni ‘Popuremale-ni sipele numú-kéluna memba pupili.’ niku sip kumbina múlu-sell te ola angnjiring kene oliu no-kéluna pumulú purumulu.
ACT 27:41 Akiliinga-pe meku puring kene ma te no-numúna sukundu lirim akuna sipele pupa topa gi sirim. Sip kumbikundu mana topa gi sipaliinga wendu pumba piliipa sundurum kilia no topa omba sip bulkundu topa bulsurum.
ACT 27:42 Sipele ui elki naa tupili ami-yima-ni niku mele: “Ka-yambuma no leku takara toku pungéliinga topu konjamili.” niring
ACT 27:43 akiliinga-pe eninga yi-auliele ‘Poll naa tangi.’ nimba piliipaliinga nimba mele: “Mólu, ka-yambuma naa tai. No lelemele yambuma-ni ui sipele munduku kelku no leku no-kéluna pai.
ACT 27:44 We mulungí yambuma unji-pllang sipna bulsumbama liiku ambolku no leku no-kéluna pai.” nirim. Aku-siku teku kene yambuma pali no-kéluna wendu puring. Te no aima naa wanguring.
ACT 28:1 No lepu no-kéluna pupu piliirimulu kene “Kolea kelú numú suku-singina lelemú kolea ilinga bili Molta.” niring.
ACT 28:2 Kolea pulu yambu akuma-ni oliu aima kondu kolku liiku tapunjuku, lo omba alí aima tirim-na unji sulku tepi kalunjukuliinga, tepi-kiku puluna nondupa meku puku monjukuliinga “Wasie molamili.” niring.
ACT 28:3 Poll-ni unji-kola mare liipa máku topaliinga memba omba tepina kalurum kene wambiye-kimbulu te tepi-ni nurum piliipaliinga wendu omba Poll-nga kína kongliipa mulurum.
ACT 28:4 Kolea pulu yambuma-ni wambiyele Poll-nga kili nurum kanuku kene eni-enini kuru-ko liiku kene niku mele: “Yi ili yambu te topa kunjurum lam. Yunu no naa wangúmeliinga-pe Sumbi Nili Pelemú Yili-ni “Yunu-ni aku-sipa tirimeliinga we kona naa mulupili. Sika kulupili.” nikem lem.” niring.
ACT 28:5 Akiliinga-pe Poll-ni ‘Wambiyele pupili.’ nimba kili tanda sirim kene wambiyele tepina sukundu purum, Poll kulú naa kolupa we kona mulurum.
ACT 28:6 Kolea pulu yambu kanuma-ni ⸤‘Wambiye te-ni yambu te kongulimú kene kupuná memina sukundu pulimú kene yambu kanili kolemú.’ niku piliiku,⸥ ‘Poll-nga kili akumbanje, mola yunu topa mundumba kene kolumbanje?’ niku ena-mong pulele omba purum kanuku muluringeliinga-pe yunu aku-sipa ulu te naa tepa we kapula mulurum kanukuliinga, enini kelku numanu topele toku kene niku mele: “Yi ili yambuma nokulemú pulu-yi te lam.” niring.
ACT 28:7 Kolea akili nukurum yi-nuimele yunga lku aima auliele nondupa angiliirim. Yili yunga bili Papillias. ‘Eni nanga lkuna molamili wai.’ nirim kene purumulu, ena yupuku yunu-ni oliu keri-langi sipa nokupa kunjurum.
ACT 28:8 Yunga lapale kangi nomba olu omba pupa kuru turum kilia we anambu lirim. Yunu anambu lirim akuna Poll pupaliinga, Pulu Yili-kene mawa tepa yunu ambulupa tepa kona liirim.
ACT 28:9 Aku-sipa tirim kene yunu kona purum kilia kanuku kene, kolea akuna kuru turum yambuma pali Poll mulurumna uring, yunu-ni enini tepa kaí tirim-ko.
ACT 28:10 Poll-ni aku-sipa tirimeliinga kanuku kene oliu nokuku konjuku méle pulele siring. Penga oliu sipna pumulú tirimulu kene oliu méle mare mólu turum-ma enini sipna meku puku nusunjiring-ko.
ACT 28:11 Kolea akuna kaliimbu yupuku we mulurumulu kene sip te, popuremi turum kaliimbuma wendu urum kene kolea akuna omba nokupa lirim, sip kanuna purumulu. Sip akili Alleksendia taon-na sipele. Sipeliinga kumbina pulu-yi gólu tuli ‘Susini kang tale olu-pakilem-sele mirim’ niku popu turing pulu-yi kanu-mele méle-sele teku sip-kumbina panjiring.
ACT 28:12 Oliu sipna pupu kolea Molta mundupu kelepu kolea Sairakus taon-na pupu ena yupuku mulurumulu.
ACT 28:13 Sairakus taon akili mundupu kelepu pupu Risiam taon-na purumulu. Ulsulam-uikundu popuremi kaí te topa kene sipele paka topa melsiliipa purum-na oliu ena te we pupu ena tale-sipaliinga Putoll taon-na pupu sipele kamu mundupu kilirumulu.
ACT 28:14 Taon akuna Krais-nga yambu mare muluring, kanupu liirimulu kene enini oliundu niku mele: “Eni yana molamili.” niring kilia kóru tilu enini kene molupuliinga, kolea-auli Rom kam-kamu mania-kupulanum pumulú purumulu.
ACT 28:15 Krais-nga yambu kolea-auli Rom muluring kanuma-ni ‘Yima andi okumele.’ niring piliiku kene, enini kolea-auli Rom munduku kelku, mare ‘Apias-Maket’ niring koleana oku oliu kanuku liiku, mare ‘Yambu Oku Pi-Pui-Upui Tiring Lku Yupuku Angiliirim Koleale’ niring koleana oku oliu kanuku liiring. Poll-ni Krais-nga Rom-yambu kanuma uring kanupaliinga Pulu Yili-ndu “Angke” nimba numanu waengu sirim.
ACT 28:16 Oliu kolea-auli Rom kam-kamu sukundu purumulu kene Rom-gapmanale-ni “Poll ⸤ka-lkuna naa pípili.⸥ Yunu lku tenga-lupa pípili, akuna ami-yi te-ni nukupili.” nirim.
ACT 28:17 Poll ena yupuku Rom molupa kene Rom muluring Juda yi-aulima “Wai.” nirim. Oku máku turing kene eninindu nimba mele: “Nanga angmene, na-ni oliunga Juda-yambuma kene oliunga anda-kolepalimanga ung-manima kene liipu úngulu sipu ulu te naa tirindu akiliinga-pe na Jerusallem mulurundu kene Juda-yambuma-ni na ka siku Rom-ami-yima siring.
ACT 28:18 Enini nanga kot tinjiring akili Rom-nga gapman yili-ni piliipaliinga, “‘Yunu toku konjangi.’ nimbú ung te naa piliiker. Yunu we pupili.” nirim.
ACT 28:19 Juda-yi aulima-ni “Mólu.” niku karaye tiring kene na-ni nimbu mele: “Kapula, Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-ni nanga kotele piliipili. Rom pambu.” nirindu. Akiliinga-pe na-ni nanga Juda-yambumanga kotele tenjimbundu ung te aku-sipu naa nirindu. Enini karaye teku na toku kunjingí tiring kilia aku-sipu nirindu.
ACT 28:20 ‘Na Rom yandu úndeliinga pulele eni nimbu sambu piliangi.’ nimbuliinga “Eni wai.” nimbu walsindu. Oliu Isrel-yambuma Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele ‘Tipili.’ nimbu nokupu molemuláliinga ka-sen-ni nanga kína ka túngi-na molkur.” nirim.
ACT 28:21 Rom muluring Juda-yi aulima-ni pundu toku kene Poll-ndu niku mele: “Kolea Judia molemele Juda-yima-ni nu tirinu mele oliu piliamili pepá te toku yandu naa siring. Yandu uring yima-ni nu-ni ulu te teku kis-sirinu mele ung te naa niku siringko.
ACT 28:22 Akiliinga-pe oliu Juda-yambuma-ni ung-manima piliipu telemulu mele Juda-yambu mare-ni munduku kelku ulu kona te wendu urum mele piliiku telemele akili koleamanga pali yambu pulele-ni “Toku kis-sikimili.” nilimele akiliinga ulu-pulu kanilindu nu numanale-ni piliillu akili oliu piliamili niku si.” niring.
ACT 28:23 Enini aku-siku nikuliinga Poll-kene máku tungí ena te makó turing. Ena kanili wendu urum kene ⸤Juda-⸥yambu aima pulele Poll pirim lkuna sukundu-sukundu oku máku turing kene yunu-ni ipulam-ui pulu monjupa ung nimba mulupili ena purum. Yunu-ni Pulu Yili yambuma nokupa kingele molumba mele nimba sipa, Moses-ni turum bukma kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni turing bukma kene, buk akumanga yi te omba temba mele niring, kanili Juda-yambuma piliiku ‘Wendu ombá.’ niku nokuku muluring mele we nokuku molemele, ‘Yi kanili Yesos-ndu niring.’ nimba ‘Enini ‘Sika’ niku piliangi.’ nimba tondulu mundupa enini nimba sirim.
ACT 28:24 Kanu-kene máku toku muluring yambu mare-ni ‘Sika nikem.’ niku piliiring, akiliinga-pe mare-ni ‘Gólu tokum.’ niku piliiring.
ACT 28:25 Poll-ni enini ung te ‘Aima piliangi!’ nimba eninindu ung te kam-kamu nimba mele: “‘Eninga anda-kolepalima piliangi.’ nimba Mini Kake Tiliele-ni yi Asayandu “Ninjui!” nimba, ung nimba sirim ungele piliipa eni yandu nimba sirimele sika nirim. ⸤Mini Kake Tiliele-ni Asayandu nirim akili i-sipa mele:⸥ “Nu yambu molemele ilinga pukunu i-siku ni-pui: “Pulu Yili-ni nimba mele: “Eni kum leku ungma piliingí akiliinga-pe ung-pulele naa piliingí; mélema nem-nemi niku kanungí akiliinga-pe mélale kanuku bi naa singí. Eninga numanuma kamu pipi silimele; kumele-ni piliingíndu enembu kolemele; ‘Méle te mongale-ni naa kanomulú.’ niku mong kumbulimeláliinga aku-siku tingí. Aku-siku naa telkemelanje mongale-ni sika kanuku, kumele-ni sika piliiku, numanale-ni sika ung-pulele piliikuliinga, numanu topele toku na moliuna olkemelanje na-ni enini ⸤kuru turum-ma⸥ tepu kaí telka.” nikem.” ni.” nirim-na ⸤piliipaliinga Asaya-ni aku-sipa nirim⸥. Mini Kake Tiliele-ni Asayanga kerina nirim mele eni Juda-yambumanga anda-kolepalima-ni ui aku-siku tiring mele eni sika ekupu aku-siku telemeláliinga eni ung ili piliai: Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa, enini mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yunu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba mele ‘Juda-yambu ulsukundu molemele yambu-lupama piliangi.’ nimba Pulu Yili-ni oliu ⸤Juda-⸥yi mare ⸤yambu-lupama⸥ muluringna liipa mundurum. Yambu kanuma-ni ung kanili sika piliiku liingí.” nirim. Poll-ni aku-sipa nirim kene Juda-yambuma enini tombulku nilsiliiku numanu pulele liiku mundulsiliiku puring.
ACT 28:30 Poll punie tale pali Rom lku tenga yununu pirim. Yambuma taki-taki yunu mulurumna uring kene “Molamili wai.” nirim.
ACT 28:31 Yambu te-ni Poll-ni ung nimbá kupulanumele pipi naa sangi yunu-ni Pulu Yili mélema pali nokupa yi nuim kingele molemú molumba mele kene, Auli Yesos-nga temanele kene, Yesos Pulu Yili-ni ‘liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele mulurum akili kene, yambuma mundu-mong naa tenjipa tondulu mundupa nimba sirim. ⸤Akili manda.⸥
ROM 1:1 Na Poll, Krais Yesos-nga kongun tinjili kendemande-yili, yu-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba na liipa mundupa, “Pulu Yili-nga temani-kaiéle toku silsiliiku andui.” nimba makó turum yili molupu kene ⸤eni Rom-yambuma⸥ pepá ili topu siker.
ROM 1:2 Temani-kaí kanili kórunga-ui ⸤Yesos mana-mania naa upili⸥ Pulu Yili-ni ‘wendu ombá’ nimba, nimba panjipa, yunga ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni ‘bukna mulupili tangi.’ nirim kene yunga buk kake tiliele turing molemú temani-kaiéle.
ROM 1:3 Temani-kaí kanili Pulu Yili yunga Málu, oliunga Yi-Auli Yesos Kraisele-nga temanele. Yunu yi nuim king Depit-ni kalupa liirim yambuma-ni miring yili.
ROM 1:4 ‘ ‘Yu Pulu Yili-nga yi kake tiliele.’ niku kanangi.’ nimba yunu turing kulurum kene Pulu Yili yunga tondulale-ni yunu yambu-ónu-koleana topa makinjirimu-na lomburupa ola mulurum tondulu akili-ni yunu Pulu Yili-nga Málale mulurum mele ‘kanangi.’ nimba Pulu Yili-ni liipa ora sirimko.
ROM 1:5 Yesos Krais-ni tirimeliinga Pulu Yili-ni ‘Yesos-nga bili olandupa mulupili.’ nimba oliu we kondu kolupa oliu ‘yunga kongunale tenji-pai.’ nimba liipa mundurum kongunale temulú tondulale sirim. Kongun akili i-sipa mele: Koleamanga pali yambuma-ni ⸤‘Yesos sika Pulu Yili-nga Málale. Sika oliu liipa tapunjupa tepa liimba.’ niku⸥ tondulu munduku piliikuliinga yu-ni “Teai.” nilimú ungma piliiku liiku tingí kongunale andupu temulú.
ROM 1:6 ‘Koleamanga pali yambuma’ niker akili ⸤eni Rom-yambuma pepá ili topu sikerale⸥ enindu wasie niker. Eni wasie Pulu Yili-ni makó topa ‘Yesos Krais-nga yambuma molangi wai.’ nirim yambuma.
ROM 1:7 Eni Rom-yambuma Pulu Yili-ni numanu monjupa, eni makó topa ‘Yunga yambu kake tílima molangi wai.’ nirim yambuma na-ni pepá ili eni topu siker. Oliunga Lapa Pulu Yili-kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
ROM 1:8 Ui na-ni enindu niker: Eni Yesos Krais ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele ma-kolea pali yambuma-ni temani toku silimeláliinga na-ni Yesos Krais-nga bili lepu walsipu nanga Pulu Yili kene “Angke” niker.
ROM 1:9 Na-ni Pulu Yili-kene popu topu ung niliu kene taki-taki na-ni eni nimbu piliipu kene eni kepe ⸤‘tondulu pupili molangi.’ nimbu⸥ Pulu Yili mawa tepu nimbu moliu mele nanga tonduluma-ni pali yunga kongunale mindi tondulu mundupu tepu yunga Málale-nga temani-kaiéle andupu topu siliu Pulu Yi akili walsiku kene “Sika Poll-ni nu-kene oliunga nimba mawa tinjilimúnje?” niku walsilkimelanje yu-ni “Sika aku tenjilimú.” nilka. ‘Na eni molemelena wambu.’ nimbu ‘Pulu Yili-ni kupulanum te liipa sipili.’ nimbu taki-taki tondulu mundupu yunu mawa tepu moliuko.
ROM 1:11 ‘Eni ⸤‘Yi-Nuim Kraisele sika.’ niku piliilimili yambuma⸥ kamu tondulu munduku piliiku numanu tondulu pupili molangi akiliinga Mini Kake Tiliele-ni eni membu panjipa molku kunjingí ulu-pulu mare sipili akiliinga eni liipu tapunjambu wasie molamili wambuka!’ nimbu aku-sipu mawa tepu moliu.
ROM 1:12 ‘Na-ni tondulu mundupu piliiliu ulele-ni eni liipu tapunjambu. Eni tondulu munduku piliilimili ulele-ni na liiku tapunjangi. Aku temulú kene na kepe eni kepe oliu wasie tondulu mundupu piliilimulu mele aima tondulu pupili.’ nimbu piliipuliinga ‘Aima wambuka!’ nimbu moliu.
ROM 1:13 Angmene, na-ni ena pulele ‘eni molemelena kanambu wambuka!’ nimbu piliiliu akiliinga-pe ui kupulanum te naa lepa ulu wendu olemúma-ni na pipi silimú, aku nimbu piliipu moliu mele ‘ekupu aima piliangi!’ nimbu eni nimbu siker. Na kolea-lupamanga andupu yambuma ‘Pulu Yili-nga kangambulama molangi.’ nimbu liipu tapunjuliu mele ‘aku-sipu eni kepe molemele mele tondulu pupili liipu tapunjambu.’ nimbu ‘aima wambuka!’ nimbu moliu.
ROM 1:14 Grik-yambuma kene we-yambu-lupama kepe, piliipa kungnjuli pelemú yambuma kene we-bo-numanu pelemú yambuma kepe, akumanga pali kongun tinjili kendemande-yili Pulu Yili-ni ‘molani.’ nirim-na naa tembu kene kapula naa temba.
ROM 1:15 Akiliinga, eni Rom-yambuma kepe ‘temani-kaiéle topu sambu.’ nimbu tondulu mundupu piliipu moliu.
ROM 1:16 Temani-kaí akiliinga Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú tondulale pelemáliinga na temani-kaiéle topu simbundu pipili naa koliu. Juda-yambuma kumbi-lepa, we-yambu-lupama kene wasie, akumanga yambuma ⸤‘temani-kaiéle sika’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili yambuma pali temani-kaí ili-ni liipa tapunjupa tepa liilimú.
ROM 1:17 Pulu Yili-ni yambuma kanupa ‘Yambu sumbi nílima.’ nimba piliilimú mele temani-kaí akili-ni liipa ora silimú kanili. Oliu taki-taki ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ulu kanili-ni mindi Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi nílima’ nimba piliilimú. Pulu Yili-nga bukna ung te molemú akili-ni aku-sipa nilimúko. Akili i-sipa mele: ‘Yambu te-ni ‘sika’ nimba tondulu mundupa piliimba yambale Pulu Yili-ni kanupa ‘yambu sumbi niliele’ nimba piliimba yambale mindi kona molupa konjupa mindi pumba.’ nilimú.
ROM 1:18 Pulu Yili yunu molemú mele yunu enini liipa ora silimú-na yambuma-ni kapula mokeringa kanungí akiliinga yu-ni mulú-koleana kanupa molupa kene yunu liiku bulu siku ulu-pulu-kis telemele yambuma aku telemeláliinga enini kanupa kis piliipa enini buni simba telemú mele liipa ora silimú. Aku telemeláliinga enini ung-sikale toku mania mundulimele.
ROM 1:20 Pulu Yili-ni mulú-masele tirim kene kepe yandupa-yandupa méle tirim-ma pali yambuma-ni kanolemele akiliinga yunga taki-taki pepa mindi pulimú tondulale kene yu-yunu ulu-pulele pelemú mele kene mongale-ni naa kanolemele uluma kanuku kene piliilimili. Yu-ni tirim mélema-ni liipa ora silimú kanolemele akiliinga yu-ni ‘enini mong liiringeliinga mindili nangi.’ nimbá kene enini ‘naa piliirimulu.’ kapula naa ningí.
ROM 1:21 ‘Pulu Yili sika molemú.’ sika niring akiliinga-pe ‘Yu Pulu Yili’ niku yunga bili paka tonjuku kape niku yunu-kene “Angke” naa niring, enini numanu naa pepa kelep mele toku numanuma súmbulu tupili muluring.
ROM 1:22 ‘Oliu piliipa kungnjuli aima pelemú.’ sika nilimeláliinga-pe enini numanu naa pili yambuma molku,
ROM 1:23 Pulu Yi taki-taki molupa mindi puliele popu naa toku munduku kelku, alko toku mana-yambuma kene kera kene wambiye kene we-méle-takara mélemanga pali aku-sílima manda leku teku angnjiku ‘Oliu nokolemele pulu-yima.’ niku popu toku kape niring.
ROM 1:24 Aku-siku Pulu Yili-kene teku kis-siringeliinga yu-ni nimba mele: “Kapula, enini numanu kísima-ni kundupa memba purum kene ulu-pulu-kis pulele teku waperanale kene eninga kangima eni-enini teku kis-siku, aku telemele mele we waka kolku teku molangi.” nimba mundupa kilirim.
ROM 1:25 Pulu Yili-nga ung-sikale munduku kelku alko toku gólu tuli ungele numanu monjuku ‘piliamili.’ niku, Pulu Yili-ni tirim mélema liiku angnjiku ‘méle akuma-ni oliu nokolemele pulu-yima’ gólu toku niku popu toku kape niku, mélema pali tirim Pulu Yi sikale, yunga bili taki-taki paka tolkumulanje kapula, Pulu Yi akili munduku kiliring. Mélema pali tirim Pulu Yili-nga bili aima sika ‘taki-taki ola mindi mulupili.’ nimbu paka tunjamili.
ROM 1:26 Aku tiringeliinga Pulu Yili-ni ‘enini ulu-kísima we waka kolku teku molangi.’ nimba enini mundupa kilirim. ⸤Akiliinga,⸥ ambuma-ni yima-kene telkemela mele naa teku ambuma-ni ambuma-kene eni-enini tiring.
ROM 1:27 Aku-sipa mele yima-ni kepe ambuma-kene numanu monjuku telkemela mele munduku kelku, yima-kene eni-enini numanu monjuku tiring. Yima-ni yima-kene pipili tili ulu-kísima tiringeliinga eninga ulu teku kis-siringimanga méle kalúlima liingí.
ROM 1:28 Ulu tiringeliinga ung te pelemúko, akili niambu: ‘Pulu Yili sika molemú mele naa piliipu molomulú kene ulu te mólu.’ niring akiliinga Pulu Yili-ni ‘Ulu aima kísima numanale-ni piliingí numanuma mindi pípili yambuma-ni kapula naa piliiku telkemela mele we teku molangi.’ nimba mundupa kilirim.
ROM 1:29 Eninga numanuna ulu-pulu-kis lupa-lupa pulele pirimeliinga enini ulu-kísima teku, méle pulele nosulimelema kanuku numanu monjuku ‘Liambuka!’ niku piliiku, yambu mare-kene waperanale teku, ulu akuma mindi teku molemele. Yambu te méle pulele nosilimále kanuku kis piliiku, yambuma toku konjuku, ‘Yambuma-kene táka-nimbu molamili.’ naa niku ung-muranale teku, gólu tuli uluma teku, yambuma-kene numanu kis panjiku teku kis-siku, ulu akuma tingíndu mindi numanu kimbu-siku molemele. Enini yambumanga ung-bulkundu ninjiku,
ROM 1:30 “Yambu te-ni ung te i-sipa mele nim.” niku gólu toku, Pulu Yili-kene numanu kis panjiku, yambumandu ung-kis pulele niku, mong konduku, eninga bi paka toku, kara puku, ulu-pulu-kis mare kona toku tingíndu numanale-ni piliiku ‘i-sipu teamili.’ niku teku, anupili lapalii-ni ung nilimelema naa piliiku liiku eninga ungma liiku su siku, ulu akuma teku molemele.
ROM 1:31 Eninga numanu kaí te naa pípili molku, ulu te “aku-sipu teamili.” niku, niku panjiku kene naa teku, eninga anginipili lapalii yambuma numanu naa monjuku, we-yambuma kondu naa kolku teku kis-siku, aku telemele.
ROM 1:32 Pulu Yili-nga ung-mani sumbi niliele-ni “Yambuma-ni ulu akuma telemelema aima kulungí.” nimba molemú ung-manele sika piliilimili akiliinga-pe enini liiku su siku ulu-pulu-kis akuma we teku molemele. Akili mindi mólu. Yambu ulu-pulu-kis akuma teku molemele yambumanga bi paka tonjuku kape nilimeleko.
ROM 2:1 Akiliinga, yambuma-ni ulu telemelema eni kanuku kene ‘Yambu ima-ni teku kis-sikimili.’ niku apuruku “Aku tekemelaliinga Pulu Yili-ni kapula enini ‘Mindili nangi.’ nipili.” nilimelale kapula naa telemú. Eni ‘ulu te naa tepu kis-silimulu.’ niku piliiku kene yambu lupamandu ‘Teku kis-silimele.’ nilimele kene aku-siku eni-enini ‘Tepu kis-silimulu.’ nilimeleko. Yambuma-ni ulu-kísima telemele mele akili eni-enini aku-siku ulu-kísima telemeláliinga yambu lupama aku-siku kapula naa apurungí.
ROM 2:2 Ekupu oliu piliikumulu: Yambu ulu-pulu-kis akuma telemelema Pulu Yili-ni kanupa apurupa kene ‘Teku kis-sikimili.’ nilimú akili sumbi-sipa piliipa nilimú.
ROM 2:3 Akiliinga, eni yambu lupama kanuku apuruku ‘Teku kis-sikimili.’ nilimele akiliinga-pe eni-enini aku-sikuko teku kis-silimele akili Pulu Yili-ni yambuma apurupa ‘Teku kis-siringeliinga mindili nangi.’ nimbá kene ‘eni mundupa kelepa aku-sipa eninga uluma apurupa naa nimbá.’ niku piliilimiliye?
ROM 2:4 Mola Pulu Yili-ni eni tepa konjulimú mele ‘Ulu te mólu.’ niku liiku bulu siku molemeleye? Pulu Yili-ni eni-kene ulu pulele tepa konjupa, eni-kene lkisipa arerembi naa kolupa, ‘eninga ulu-kismanga isili-ui pundu naa tambu.’ nimba molemú. Pulu Yili-ni aku-sipa eni-kene tepa konjulimú ulele-ni eni eninga ulu-pulu-kísima kanuku kis piliiku numanu topele tungí kupulanum-na pungí mele liipa ora silimú mele naa piliikimiliye?
ROM 2:5 Akiliinga-pe eni numanu tondulu munduku numanu topele naa tolemeláliinga Pulu Yili-ni arerembi kolupa kot sumbi-sipa piliimba enale mokeringa lemba kanungí kene Pulu Yili-ni eni-kene arerembi aima ola-kilia kolupa méle kalupa mindili simba.
ROM 2:6 Yambuma-ni pali lupa-lupa telemele uluma apurupa kene Pulu Yili-ni enini lupa-lupa méle kalomba.
ROM 2:7 Yambu mare-ni ‘Pulu Yili kene yunga talang puliele kene molupu konjupu, Pulu Yili-ni ‘nu teku kunjurunu.’ nimbáliinga nanga bi ola mulupili molupu, taki-taki molupa mindi pupa pora naa nili ulu-pulele aima liambuka!’ niku mindili siku ulu kaíma telemele yambuma Pulu Yili-ni taki-taki molupa konjupa mindi puli ulu-pulele simba.
ROM 2:8 Akiliinga-pe yambu mare-ni ‘Yambu lupa-lupama ulu te mólu. Pulu Yili ulu te mólu-ko.’ niku eni-enini piliiku teku ung-sikale munduku kelku liiku bulu siku, ulu-kísima mindi piliiku telemele yambuma Pulu Yili-ni enini aima arerembi kolupa ‘Méle kalambu.’ nimba mindili noku mulungí ulu-pulele simba.
ROM 2:9 Teku kis-silimele yambuma pali ulu buni aulima kene mindili nuli aulima kene enini-kene lupa-lupa wendu ombá. Juda-yambuma kene kepe aima sika wendu ombá; yambu-lupama kene wendu ombáko.
ROM 2:10 Akiliinga-pe yambu mare-ni teku kaí telemele yambumandu lupa-lupa Pulu Yili-ni nimba mele: “Enini na kene nanga talang puliele kene wasie tapú-topu molupu konjupu, ‘Teku kunjuring.’ nimba bi ola molupa numanu waengu nipili molangi.” nimbá. Juda-yambumandu kepe aima sika aku-sipa nimbá; yambu-lupamandu kepe nimbáko.
ROM 2:11 Pulu Yili-ni yambu-talapema lupa-lupa naa apurupa, yambuma pali tere lepa apurumba akiliinga ‘Juda-yambuma lupa, we-yambuma lupa.’ nimba yambumanga uluma naa apurumba. ⸤Kapula-kapula apurumba.⸥
ROM 2:12 We-yambuma-ni Moses-ni Pulu Yili-nga ung-mani nimba sirim-ma naa pelemú-na naa piliiku kene ulu-pulu-kísima telemele yambuma sika Pulu Yili-ni eninga kot piliipa “Mindili nangi.” nimbáliinga-pe ‘Nanga ung-manima toku pula turing.’ naa nimbá. Juda-yambuma-ni Pulu Yili-nga ung-manima enini-kene pelemú akuma piliiku kene, ulu-pulu-kísima telemeláliinga Pulu Yili-ni eninga kot piliipaliinga ‘Enini nanga ung-manima toku pula turing.’ nimba enini “Mindili nangi.” nimbáko.
ROM 2:13 Yambuma-ni Moses ⸤“I-siku mele teai! I-siku naa teai!” nimba⸥ Pulu Yili-nga ung-mani sirimuma kumele-ni mindi piliilimiláliinga Pulu Yili-ni kanupa ‘yambu sumbi nílima’ nimba naa piliilimú, mólu. Ung-manima-ni ‘Teai.’ nilimú mele piliiku teng panjiku telemele yambuma Pulu Yili-ni kanupa ‘yambu sumbi nílima.’ nimba piliilimú akiliinga ⸤Pulu Yili-ni aku-sipa yambuma pali sumbi-sipa apurupa “Mindili nangi.” nimbá⸥.
ROM 2:14 (Juda-yambu naa molemele yambuma sika Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni nimba sirim-ma naa pelemú-na naa piliiku molemele akiliinga-pe we numanale-ni piliiku kene ‘I-sipu tembu kene kaí.’ niku piliiku kene Pulu Yili-nga ung-manima-ni ‘Teai.’ nilimú mele aku-siku telemele. Sika eni-enini Pulu Yili-nga ung-manima naa pelemú akiliinga-pe aku-siku telemele kene Pulu Yili-ni ung-manima-ni nimba molemú eni-enini we piliilimili mele mokeringa lelemú.
ROM 2:15 Yambu kanuma-ni telemele uluma-ni Pulu Yili-nga ung-manima eninga numanuna pelemú mele liipa ora silimú. Enini uluma telemele kene eninga numanale-ni apurupa kene ‘I-siku tekemele teku kis-sikimili. I-siku tekemele teku konjukumele.’ nilimú mele numanale-ni piliilimili aku-sipa Pulu Yili-nga ung-manima sika eninga numanuna pelemú mele eninga numanale-ni liipa ora silimúko.)
ROM 2:16 Akiliinga, Pulu Yili-nga kot enale wendu ombá kene Yesos Krais kot piliili yili molupa Pulu Yili-nga kot piliinjipa kene yambumanga numanumanga mo topa pelemú uluma kepe apurumbandu yambuma pali aku-sipa piliipa apurupa kot piliimba. Temani-kaiéle topu siliále-ni aku-sipa nimba silimú.
ROM 2:17 Pe ekupu, eni ‘Juda-yambuma molemulu’ nilimele yambuma; ‘Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni nimba sirim-ma piliipu tepu kene kapula molemulu.’ niku, ‘Oliu Juda-yambuma mindi Pulu Yili-ni makó topa ‘Nanga yambuma.’ nirim yambuma molemulu, enini we-yambumanga Pulu Yili mólu.’ niku kara puku eninga bi paka toku,
ROM 2:18 Pulu Yili-ni ‘eni teangi.’ nimba numanu monjulemú mele piliiku, Pulu Yili-nga ung-manima eni mani siring mele piliiku kene ulu-kaí sumbi-nílima apuruku piliiku ‘ima kaí’ niku,
ROM 2:19 eni piliiku kene ‘Pulu Yili-nga ung-manima sika oliu-kene pepa ung-puluma kene ung-sikama kene akuma pali ung-mani akuma kene sika pelemú akiliinga oliu-ni mong kis lepa kupulanum naa kanolemele yambuma sika liipu tapunjupu membu andupu, sumbulú túlina molemele yambumanga oliu sika talang mele pa tinjílima molupu, yambu numanu naa pelemúma kene kangambula kelúma kene sika mani sipu ung-bo tonjilimulu.’ nilimele.
ROM 2:21 Aku-siku sika nilimele lem eni yambu lupama mani silimele mele akili eni-enini nambimuna mani naa silimeleye? Eni yambuma mani siku kene “Wa naa liai.” nilimele lem pe eni-enini nambimuna wa liilimeleye?
ROM 2:22 Eni yambumandu “Ambu yi púlima yi lupama kene waperanale naa teku, yi ambu líílima ambu lupama kene waperanale naa teai.” nilimele lem pe eni-enini nambimuna aku-siku telemeleye? Yambuma-ni we-mélema angnjiku ‘oliunga nokolemele pulu-yima’ niku popu tolemele mélema kanuku kis piliilimili lem pe Juda-yambu naa molku we-yambu molemelema-ni lkuma takuku akuna sukundu puku méle kanuma angnjiku popu tolemele lkumanga suku puku mélema nambimuna kanuku kaí piliiku wa liilimeleye?
ROM 2:23 Eni ‘Pulu Yili-nga ung-manima oliu-kene mindi pelemú akiliinga oliu yambu kaí olandupama.’ niku eninga bi paka tolemele lem nambimuna Pulu Yili-nga ung-manima toku pula tolemelale-ni Pulu Yili-nga bili teku kis-silimeleye?
ROM 2:24 Eni aku-siku telemeláliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú akili i-sipa mele: ‘Eni Juda-yambuma-ni telemeláliinga Juda-yambu naa molemele yambu-lupama-ni Pulu Yili marake teku yunga bili ung-taka tonjilimele.’ nimba molemú.
ROM 2:25 Eni Juda-yambuma-ni ung-manima piliiku teng panjiku tíngi lem kangmanga kangi te kopsiku wendu liilimele ulele-ni eni liipa tapunjilimú, akiliinga-pe ung-manima toku pula túngi lem kangmanga kangi te kopsilimelále-ni ulu te naa telemú. Aku-siku telemeláliinga yambu kangi te naa kupsili yambuma mele molemele.
ROM 2:26 We-yambuma-ni kangi te naa kopsiku kene Pulu Yili-nga ung-manima-ni ‘Teai.’ nilimú mele piliiku tíngi lem Pulu Yili-ni enini kanupa ‘yambu kangi te kupsili ⸤Juda-⸥yambuma mele molemele.’ nimba naa kanombaye?
ROM 2:27 Kangi te naa kopsiku ung-manima teng panjiku telemele yambuma-ni eni Juda-yambu kangi te kopsiku eni-kene ung-mani pelemúma toku pula tolemele yambuma enindu niku mele: “Pulu Yili-nga ung-manima toku pula tolemeláliinga aku-siku teku kis-silimelaliinga eni kapula mindili nangi.” ningí.
ROM 2:28 Yambu te yunga kalu kupsiliele mindi kanupa kene ‘yu Juda-yambale’ nimbáma yu sika Juda-yambale mólu. Kangi te kopsiku wendu liiku mundulimele akili ‘Kangikundu mindi ulu te tipili.’ nikuliinga telemele kene ulu te naa telemú.
ROM 2:29 Yambu te numanuna sukundu ulu te telemú akili mindi sika Juda-yambale molemú. Kangi te kopsiku wendu liilimele akiliinga pulele numanuna sukundu Pulu Yili-nga yambale nimba makó pelemú. ‘Kangi te i-siku kopsiku wendu liangi.’ nilimú ung-manele-ni yununu ulu te naa telemú. Pulu Yili-nga Minéle-ni numanuna sukundu telemú akili-ni yambu kanili liipa tapunjilimú. Yambu akili, we-yambuma-ni kanuku kaí piliiku kape niku bi paka naa tonjilimele, Pulu Yili-ni yu kanupa kaí piliipa kape nimba yunga bili paka tonjulemú.
ROM 3:1 ⸤Juda-yambuma-ni kangi te kopsilimele ulu-pulu akili-ni naa liipa tapunjum⸥ lem Juda-yambuma we-yambu-lupamanga nambi-siku olandupa mulungíye? Mola kangi te kopsilimele ulu-puleliinga nambulka ulu kaí te wendu olemúye?
ROM 3:2 Ama, Pulu Yili-ni Juda-yambuma ola-kilia naa liipa tapunjulimúye? Aima sika ola-kilia liipa tapunjilimú. Ung kumbinale i-sipa mele: Pulu Yili-ni yunga ungma ‘Juda-yambuma-ni nokangi.’ nimba sirim.
ROM 3:3 Sika Juda-yambu mare-ni ‘Ung akuma sika.’ niku tondulu munduku naa piliilimili akiliinga-pe aku-siku Pulu Yili-nga ungma piliiku naa liilimeláliinga Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjurum mele akili “Naa tembu.” nimbáye?
ROM 3:4 Aima mólu! Yambuma-ni pali sika gólu tolemele akiliinga-pe Pulu Yili-ni mindi taki-taki ung-sikama mindi nilimú. Aku-sipa mele yunga bukna ung te nilimú, akili i-sipa mele: “⸤Pulu Yili,⸥ nu-ni ung te nillu kene yambu te-ni “Gólu tollu.” aima kapula naa nimbá. Yambu te-ni nu kot tenjipaliinga “Yi ili-ni gólu tolemú.” nilkanje nu-ni sumbi-siku nilkena kene, yu-ni nu kot-na ambolu naa ambolka. Kot we mania pulka.” nimba molemú.
ROM 3:5 Kapula, oliu ⸤Juda-⸥yambumanga ulu-kis telemulu uluma-ni Pulu Yili-nga ulu sumbi-nili telemúma tepa mokeringa lenjilimú lem oliu-ni nambulka ung te kapula nimulúye? “Pulu Yili-ni oliu ulu-pulu-kis telemulumanga pundu topa mindili silimú kene tepa kis-silimú.” manda nimulúye? (I niker akili we-yambu te-ni numanale-ni piliipa karaye tepa nilka mele niker.)
ROM 3:6 Aku-sipu aima kapula naa nimulú. Pulu Yili-ni ulu sumbi-nílima mindi naa telkanje mana-yambumanga ulu-puluma nambi-sipa sumbi-sipa piliipa apurulkanje? Manda sumbi-sipa naa piliipa apurulka.
ROM 3:7 Akiliinga-pe yambu te-ni numanale-ni piliipa kene nimba mele: “Na-ni gólu toliu uluma-ni Pulu Yili-nga bi aima olandupa molumbandu yunga ung-sikama tepa mokeringa linjímu lem yu-ni nandu “Teku kis-sillaliinga mindili nani.” nambimuna nilimúye?” nilka.
ROM 3:8 Yambu te-ni aku nilkanje ung kis ili mele nilkimelanje kapulanje: “‘Ulu-kaíma wendu upili.’ nimbu ulu-kísima teamili.” nambimuna manda naa nilkimelaye? Ung-kis ili mele yambu mare-ni gólu toku nandu “Aku nillu.” nilimele. Aku nilimeláliinga mindili nungí kene kapula.
ROM 3:9 Aku lem ung ilinga pulele nambulka te nimbu kapula piliimulúye? Pulu Yili-ni oliu Juda-yambuma kanupa kaí piliipa yambu-lupama kanupa kis piliilimúye? Aima mólu! Na-ni ui akilindu ung te nindu kanili. “Oliu-ni ulu-pulu-kísima telemulu.” nindu ung kanili-ni oliu Juda-yambuma kene we-yambuma kene pali panda tolemú.
ROM 3:10 Pulu Yili-nga bukna aku-sipa ung mare molemú. Akili-ni nimba mele: “Pulu Yili-ni yambu tiluri kepe ‘yambu sumbi-nili te’ nimba naa kanolemú.
ROM 3:11 Yambu te Pulu Yili-ni kanupa ‘ulu sumbi-nílima’ nimba piliilimú uluma piliilimú yambu te naa molemú. ‘Pulu Yili-kene tapú-topulu molambili.’ nilimú yambu te naa molemú.
ROM 3:12 Yambuma pali Pulu Yili-nga kupulanumele munduku kelemele. Enini pali teku kis-siku Pulu Yili-ni enini-kene ulu mare tapú-topa temba ulu te naa lipili molemele. Yambumanga te ulu-kaíma tepa molemú yambu tiluri kepe naa molemú. Te aima mólu.”
ROM 3:13 “Eninga kerima yambu-ónu-kolea kusi ukulemele we lelemú mele angiliimú; kerima-ni ung pulele gólu toku mindi nilimele.” “Wambiyemanga kerina kupuná pelemú mele eninga kerimanga aku-sipa yambuma teku kis-silimele ungma pelemú.”
ROM 3:14 “Taki-taki enini yambuma kene arerembi kolku ‘aima molku kis-sangi.’ niku kerima-ni buni pulele silimele.”
ROM 3:15 “Taki-taki yambuma toku kunjingíndu numanu siku toku konjuku,
ROM 3:16 ‘yambuma mindili noku molangi.’ niku teku kis-siku buni siku,
ROM 3:17 yambuma-kene numanu tiluna pupili mulungí kupulanumele kanuku bi naa silimele.”
ROM 3:18 “Enini ‘Pulu Yili yi aima auliele.’ niku yu-kene laye-kolte kepe mundu-mong naa telemele.” nimba molemú mele aku-sipu molemulu.
ROM 3:19 Sika oliu piliilimulu, ‘Yambu tiluri-ni kepe “Na molupu konjuliu. Na yambu sumbi-niliele.” naa nipili. Koleamanga pali molemele yambuma Pulu Yili-ni kanupa ‘Uluma teku kis-silimele.’ nimba kanupili.’ nimba Pulu Yili-nga ung-manima-ni nilimú akili ung-manima-ni nokulemú ⸤Juda-⸥yambumandu nilimú. Akiliinga, Juda-yambuma-ni kepe ‘Pulu Yili-ni oliu ‘molku konjulemele.’ nimba kanolemú.’ niku manda naa-ko ningí.
ROM 3:20 Akiliinga, Moses-ni ⸤“I-siku uluma teai! I-siku mele naa teai!” nimba⸥ Pulu Yili-nga ung-mani sirimuma yambuma-ni mimi-siku piliiku liiku telemeláliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kene eninga ulu-pulu-kísima mundupa naa kelepa, ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma.’ nimba naa kanomba. Ung-manimanga pulele i-sipa mele: Ung-manima-ni oliu ulu-pulu-kis tepu molemuluma liipa ora silimú akili piliipu kene ‘Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú ulu-puluma telemulu.’ nimbu piliilimulu.
ROM 3:21 Pulu Yili-nga ung-manima-ni Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba kupulanum te naa sirim, akiliinga-pe ekupu Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba ulu-pulele mokeringa wendu omba lelemú. Ulu-pulu akili lupako; Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni yandu sirim-manga ulu-pulele lupako. Moses-ni ⸤turum bukma⸥ kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni ⸤turing bukma⸥ kene, ⸤buk akumanga⸥ enini Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba ulu-pulu penga wendu ombálendu bukmanga niku siku turing molemúko. Ulu-pulu akili ekupu mokeringa lelemú.
ROM 3:22 Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanolemú ⸤akili⸥ i-sipa mele: Yesos Krais-ni oliunga nimba tinjirim ulu kanili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma Pulu Yili-ni kanupa ‘enini yambu sumbi-nílima.’ nimba kanolemú. Pulu Yili-ni mana-yambuma kanupa apurumbandu yunga Juda-yambuma lupa kanupa apurupa yambu-talape-lupama lupa kanupa apurupa naa telemú. ⸤Juda-yambuma kepe, we-yambuma kepe,⸥ yambuma pali kanupa apurulimú kupulanum akili tilu mindi.
ROM 3:23 Yambuma-ni pali ulu-pulu-kísima tiring, telemele. Yambuma-ni pali Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma naa telemeláliinga molku kunjingí akili nimba panjurumele kapula naa liingí.
ROM 3:24 Yambuma-ni pali ⸤aku-siku Pulu Yili-ni “Teai.” nimba, nimba panjurum ung-manima piliiku liiku naa teku, liiku bulu siku teku kis-siku muluring⸥ akiliinga-pe yu-ni mana-yambuma pali we kondu kolupa oliu kanupa kene, ‘eninga ulu-pulu-kísima mundupu kelepu enini numanu sumbi-nimba pili yambuma molemele nimbu kanombu.’ nirim. Oliunga nimba alko topa kulunjurumele-ni Yesos Krais-ni oliu kolea kísina naa pupu, Pulu Yili-kene wasie alsupa tiluna molomulú kupulanumele akisinjirimeliinga Pulu Yili-ni oliu aku-sipa nimba kanolemú.
ROM 3:25 ‘ ‘Eninga ulu-pulu-kis telemelemanga kolangi tambu.’ naa niambu.’ nimba ‘Yu eninga nimba alko topa kulunjupili.’ nimba Pulu Yili-ni Yesos Krais yandu sirim. Pe ekupu yambu lupa-lupa “Yu sika nanga nimba alko topa kulunjurum. Yunga memi onde lirimele-ni nanga ulu-pulu-kis teliu numanuna pelemúma manda kulu tonjumbaliinga sika omba kulu tunjupili.” niku tondulu munduku piliingí yambuma aima sika numanu kake tipili mulungí Pulu Yili-ni kanomba. ‘Na numanu sumbi-nimba pípili molupu ulu-pulu sumbi-nílima mindi kanupu kaí piliipu, ulu-pulu-kísima kanupu kis piliiliu mele piliangi.’ nimba Pulu Yili-ni Yesos Krais yandu sirim. Ui sika yu-ni anda-kolepa yambuma we kondu kolupa eninga ulu-pulu-kis tiringma kanupa kene we mundupa kelepa enini ‘Mong liikimeleliinga mindili nangi.’ naa nirim.
ROM 3:26 ‘Akiliinga-pe ekupu molemele yambuma-ni ‘Na numanu sumbi-nimba pípili molupu ulu-pulu-kísima we naa kelepu ulu-pulu sumbi-nílima mindi kanupu kaí piliiliu.’ niku piliangi.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Yesos oliunga ulu-pulu-kismanga alko topa kulunjupili.’ nimba yandu sirim. ‘Yesos-ni oliunga nimba tinjirim ulele kapula.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma Pulu Yili-ni kanupa eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma.’ nimba kanolemú.
ROM 3:27 Pe ekupu yambu te-ni yunga bili yunu paka tomba kupulanum te tena lelemúye? Yambu te-ni yunga tondulale-ni ung-manima yu-ni yunu piliipa liipa telemú uluma kapula naa-ko telemú. Oliu lupa-lupa ‘Yesos-ni oliunga nimba tinjirim ulele kapula.’ nimbu tondulu mundupu piliipu liimulú akili mindi kapula telemú. Kupulanum te lupa mólu. Kupulanum tiluele mindi.
ROM 3:28 Oliu-ni piliipu kene, ‘⸤‘Yesos-ni oliunga nimba tinjirim ulele mindi kapula.’⸥ niku tondulu munduku piliilimili yambuma aku-siku telemeláliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kene eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘Numanu sumbi-nimba pili yambuma.’ nimba kanolemú.’ nimbu piliilimulu. Moses-ni Pulu Yili-nga ung-mani sirimuma piliipu temulú kene kapula naa temba. Akiliinga, ⸤yambu te-ni yunga bili yunu paka tomba kupulanum te naa lelemú.⸥
ROM 3:29 ⸤Yambu te-ni yunga bili yunu paka tomba kupulanum te naa lelemú ung te molemúko. Akili i-sipa mele:⸥ Pulu Yili Juda-yambumanga mendepulu Pulu Yili molemúye? We-yambu-lupamanga Pulu Yili móluye? Mólu. Pulu Yili we-yambu-lupamanga kepe pali Pulu Yili.
ROM 3:30 Pulu Yi tiluele mindi molemú, akili-ni yambu kangi te kopsiku wendu liilimelema-ni ⸤‘Yi-Nuim Kraisele yunu mindi sika tepa liiliele. Krais Yesos-ni oliunga nimba tinjirim ulele⸥ sika kapula.’ niku tondulu munduku piliilimilima kanupa eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘Yambu numanu sumbi-nimba pílima.’ nimba kanupa, yambu kangi te naa kopsilimelema-ni aku-sikuko ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimilima kanupa eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘Yambu numanu sumbi-nimba pílima.’ nimba kanombako. ⸤Pulu Yili-ni aku-sipa nimbá kupulanum tiluele mindi,⸥ akiliinga ⸤yu sika we-yambu-lupamanga kepe pali Pulu Yili.⸥
ROM 3:31 Akiliinga, oliu ‘Akili sika.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ulele-ni ung-manima ‘ulu te mólu’ nilimuluye? Aima mólu. ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ulele-ni ‘Ung-manima tondulu pupili.’ nilimulu.
ROM 4:1 ⸤‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma Pulu Yili-ni kanupa ‘Yambu numanu sumbi-nimba pílima.’ nimba piliilimú akiliinga ung niker⸥ akiliinga oliu Juda-yambumanga mana kumbi-lepa anda-kolepa Eprayam-kene ulu te wendu urumeliinga oliu-ni nambulka ung te nimulúye?
ROM 4:2 Eprayam-ni yu-yunu ulu tirimumanga sika Pulu Yili-ni yu kanupa yunga ulu-pulu-kísele mundupa kelepa ‘yi sumbi-niliele’ nimba kanurum lem yu-yunu yunga bi paka tolkanje kapula. Akiliinga-pe Pulu Yili-nga kumbi-kerina angiliipa yunga bi paka topa ‘Nanga tondulale-ni na ulu i-sipu i-sipu tíndeliinga na yi sumbi-niliele moliu.’ kapula naa nilka. ⸤Pulu Yili-ni ‘Aku-sipa mólu.’ nilka.⸥
ROM 4:3 Ung akilindu Pulu Yili-nga bukele-ni nambulka nilimúye? Akili-ni i-sipa nimba mele: “Pulu Yili-ni yu-kene “Tembu.” nirim mele kanili Eprayam-ni ‘Sika temba.’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga kanupaliinga Pulu Yili-ni ‘Yu yi sumbi-niliele.’ nimba kanurum.” nimba molemú.
ROM 4:4 Yambu te-ni yambu tenga kongunale tenjilimú kene méle kalemú liilimú akili ‘We sikem-na na naa liiker. Na yunga kongun tenjiliáliinga sikem-na liiker.’ nimba piliilimú.
ROM 4:5 Aku sika akiliinga-pe yambu te-ni ⸤‘Pulu Yili-ni na ‘yambu sumbi-niliele’ nimba kanupili.’ nimba⸥ we-ulu mare mindili sipa telemú kene ulu te naa telemú. ‘Pulu Yili-kene tepa kis-silimú yambu te-ni ⸤numanu topele topa Yesos-ni yunga nimba tinjirimeliinga⸥ Pulu Yili-ni yu kanupaliinga yunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa ‘yu yambu sumbi-niliele’ sika kapula nimba kanomba.’ nimba tondulu mundupa piliilimú yambale sika Pulu Yili-ni yambu kanili aku telemáliinga ‘yu yambu sumbi-niliele.’ nimba kanolemú.
ROM 4:6 Depit-ni ung akiliinga ung tilu-sipako nirim. ‘ ‘Yambu te-ni ulu ⸤kaí⸥ mare mindili sipa naa telemú akiliinga-pe Pulu Yili-ni yu kanupa ‘Yambu sumbi-niliele.’ nimba piliilimú yambale yu “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemú.’ niku piliangi.’ nimba kene nimba mele:
ROM 4:7 “Yambumanga ulu teku kis-silimelema Pulu Yili-ni ‘Mania pupili.’ nimba mundupa kelepa, eninga ulu-pulu-kísima numanuna kamu kulu tonjulemú yambuma enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
ROM 4:8 Yambu tenga ulu-pulu-kismanga Auliele-ni alsupa naa piliipa, “Teku kis-sirineliinga pundu toku mindili nani.” naa nimbá yambale yunu “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemú.” nirim.
ROM 4:9 Numanu kaí pípili molku kunjingí ili mele ⸤Depit-ni⸥ nirim ulele yambu kangi te kopsilimele yambu akumanga mindiye? Mola ulu-pulu kanili yambu kangi te naa kopsilimele yambu akumanga wasieye? Ung akili ui niliu kanili. ‘Eprayam-ni Pulu Yili-ni nirim mele akili ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga Pulu Yili-ni yu ‘yi sumbi-niliele’ nimba kanurum.’ ui niliu kanili.
ROM 4:10 Eprayam nambi-sipa mulurum kene Pulu Yili-ni kanupa kene ‘yi sumbi-niliele’ nimba piliirimuye? Yu kangi te kupsirim kene Pulu Yili-ni yu ‘yi sumbi-niliele’ nirim mola ui kangi te naa kupsipili aku-sipa nirimye? Yu kangi te ui naa kupsipili Pulu Yili-ni yu ‘yi sumbi-niliele’ nirim kanili. ⸤Akiliinga piliipu kene ‘Kangi te kupsirim ulele-ni Pulu Yili-ni yu ‘yi sumbi-niliele.’ nimba kanomba ulu te naa tirim.’ nimbu piliilimulu.⸥
ROM 4:11 Yu ui kangi te naa kopsipa kene Pulu Yili-ni nirim mele akili ‘ ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga Pulu Yili-ni yu ‘yi sumbi-niliele’ nimba kanurum. ‘Yi ili Pulu Yili-ni ‘yi sumbi-niliele’ nimba kanolemú.’ niku kanangi.’ nimba kene ‘Kangi te i-siku kopsi.’ nimba mani sirim kanili aima penga mani sirim. Akiliinga, yambu kangi te naa kopsiku Pulu Yili-ni nilimú mele akili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga Pulu Yili-ni yambu kanuma ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanolemú yambumanga pali Eprayam yu yambu akumanga anda-kolepale.
ROM 4:12 Kangi te kopsilimele yambu-talape akuna sukundu yambu mare kangi te we naa kopsilimele. Ui Eprayam kangi te naa kopsipa kene Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirim mele enini aku-siku ui Pulu Yili-ni nilimú mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku kene penga kangi te kopsilimele ⸤Juda-⸥yambu akuma Eprayam yu eninga anda-kolepaleko. ⸤Kangi te naa kupsili yambu ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma kene, kangi te kupsili yambuma kepe, Eprayam yu eninga pali anda-kolepale.⸥
ROM 4:13 Pulu Yili-ni mana-méle tirim-ma pali “Eprayam kene yu-ni kalupa liimba yambuma kene enini monge-méle simbu.” nimba, nimba panjurum akili Eprayam-ni ung-mani mare piliipa teng panjipa tirimeliinga naa nirim. Pulu Yili-ni nirim mele Eprayam-ni ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga Pulu Yili-ni ‘Eprayam yu yi sumbi-niliele.’ nimba kanupaliinga “Mélema pali simbu.” nimba, nimba panjurum.
ROM 4:14 ⸤Ung-manima pelemú kene yambuma-ni akuma toku pula tolemeláliinga⸥ ung-manima-ni Pulu Yili-ni yambuma kanupa kis piliipa enini buni simba telemú kupulanumele akisinjilimú ⸤akiliinga-pe⸥ ung-manima naa lelemú kene yambuma-ni ung-manima toku pula tungí kupulanumele naa lelemúko, akiliinga ung-manima piliiku teng panjiku tingéliinga Pulu Yili-ni “mélema simbu.” nimba panjilkanje ⸤‘Yunu-ni nikem mele sika aku temba.’ niku⸥ tondulu munduku piliili ulele-ni ulu te naa telka, Pulu Yili-ni “Mélema simbu.” nimba, nimba panjurum ungele kamu mania pulkako.
ROM 4:16 Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘Eprayam-ndu “Simbu.” nimbu, nimbu panjiker ungele na-ni yambuma we kondu koliáliinga mindi wendu ombá. ‘Ung akili Eprayam kene yu-ni kalupa liimba yambuma kene eninga pali ungele pípili.’ ’ nimba kene ‘ ⸤‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjurum mele akili sika temba.’ niku⸥ tondulu munduku piliingéliinga mendepulu ung ili kamu wendu upili. ⸤Kupulanum te lupa mólu.⸥’ nirim. Yambuma-ni ung-manima piliiku teng panjiku telemele yambu akumandu mendepulu naa nirim. Pulu Yili-ni nirim mele akili Eprayam-ni ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirim mele aku-siku niku piliingí yambuma eninindu kepe wasie nirim. Eprayam yu oliunga pali anda-kolepale.
ROM 4:17 ⸤Eprayam oliu Pulu Yili-ni nilimú mele akili ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu yambumanga pali anda-kolepale⸥ akiliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú. Akili i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yili-ni Eprayam-kene nimba panjipa kene nimba mele:⸥ “‘Nu yambu-talape puleliinga anda-kolepale molani.’ nirindu.” nirim.’ kanili. Akilindu Eprayam-ni ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirim akili Pulu Yili-ni ‘Eprayam yu oliunga pali anda-kolepale molemú.’ nimba kanurum. Pulu Yili-ni kolemele yambuma kona mulungí ulu-pulele sipa, méle naa lelemúma ‘wendu upili.’ nilimú kene sika aku-sipa wendu olemú Pulu Yi akili ⸤Eprayam-ni ‘Sika nilimú.’ nimba tondulu mundupa piliirim⸥.
ROM 4:18 Pulu Yili-ni anda-kolepa Eprayam-ndu “Nu yambu-talape pulele kalku liini.” nimba, nimba panjurum ungele Eprayam yu-ni tondulu mundupa piliipa liirim. Kanu-kene ‘⸤Anda lekembulaliinga⸥ ung nimba panjurum ungele we kapula wendu naa ombá akiliinga-pe yu-ni kamu temba.’ nimba Eprayam yu nokupa molupa kene ui naa kanurum akiliinga-pe Pulu Yili-ni nirim mele yu-ni ‘Pulu Yili-ni gólu naa tolemáliinga sika walse ena tenga temba.’ nimba piliipa enembu naa kolopa kene ‘Temba.’ nimba we nokupa mulurum. ⸤Pulu Yili yu-ni ung nimba panjurum ungele akili i-sipa mele: Yunu-ni Eprayam-ndu nimba mele: “Nu-ni kalku liini yambuma aima pulele mulungí.” nirim.⸥ Aku nirim kene Eprayam-ni piliipa ‘Sika temba.’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga nokupa molupa kene penga yunu yambu-talape puleliinga anda-kolepale mulurum.
ROM 4:19 Yu-ni tondulu mundupa piliirim mele akili aima laye-kolte kepe enembu naa kolurum. Yunu mulupili puniema pali wan-andret mele omba purum yu anda lepa pora sipa kene ambale-kene pepa kangambula membá tondulale naa pirim, yunga ambu Sera ambú lirim, aku-sikulu sika muluringli akiliinga-pe ⸤‘Aku-sipu molupulu kene kangambula nambi-sipu membulúnje? Kapula naa membulú.’ nimba naa piliipaliinga,⸥
ROM 4:20 Pulu Yili-ni “Nu kang miní.” nimba, nimba panjurumele piliipa mindi molupa kene numanu tale tepa naa piliipa ‘Aima sika temba.’ nimba tondulu mundupa piliipa molupa kene, ‘Pulu Yili-ni ung nimba panjurumele aima sika kapula temba.’ nimba piliipa molupaliinga yu-ni Pulu Yili-nga bili paka tonjupa mindi molupa kene yunga tondulu mundupa piliirim ulele olandupa-olandupa purum.
ROM 4:22 Yunu aku-sipa tondulu mundupa piliirimeliinga Pulu Yili-ni yunu ‘yi sumbi-niliele molemú.’ nimba kanurum.
ROM 4:23 ‘Pulu Yili-ni yunu ‘yi sumbi-nili te’ nimba kanurum.’ ung kanili ‘Eprayam yunga mindi.’ niku ung kanili bukna naa tunjuring.
ROM 4:24 Oliu yandupa-yandupa ‘piliangiko.’ niku ung kanili bukna tunjuring. Penga oliu ekupu piliipuliinga ‘Yesos oliunga Auliele kulurum kene ‘Yu lomburupa ola mulupili.’ nimba kene tirim Pulu Yili.’ nimbu piliipu ‘Yunu nilimú mele akili gólu naa topa sika telemú temba.’ nimbu piliipu ambulupu molomulú yambuma yu-ni Eprayam kanurum mele oliu aku-sipa ‘yambu sumbi-nílima.’ nimba kanolemúko.
ROM 4:25 ‘Yesos yunu oliunga ulu-pulu-kis telemulumanga pundu tonjumbandu alko topa kulunjupili.’ nimba Pulu Yili-ni yu mana-mandu oliu sipa kene, penga yu-ni oliu kanupa oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘oliu ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma molemele’ nimbu kanambu.’ nimba Yesos yunu ‘Kelepa lomburupa ola mulupili.’ nirim.
ROM 5:1 Akiliinga, ⸤‘Pulu Yili-ni nirim ung akili sika.’ nimbu⸥ tondulu mundupu piliilimuláliinga Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma molemele.’ nimba kanolemú akiliinga oliunga Yi-Auli Yesos Krais-ni tinjirimele-ni oliu Pulu Yili-kene kapula-kapula molomulú kupulanumele akisinjirimeliinga yu-kene kapula-kapula molemulu.
ROM 5:2 Oliu ⸤‘Sika’ nimbu⸥ tondulu mundupu piliilimulu yambuma, yi akili-ni oliunga nimba tinjirimele-ni Pulu Yili-ni oliu we kondu kolemú ulu-puleliinga sukundu molemulu kupulanumele akisinjirim. ‘Pulu Yili-kene wasie pupu mulú-koleana tapú-topu molomulú.’ nimbu piliipuliinga oliu numanu sipu nokupu molemuluko.
ROM 5:3 Akiliinga mindi numanu naa silimulu. ‘Oliu-kene buni wendu olemúma-ni oliu tondulu mundupu piliilimulu ulele tepa tondulu mundulimú.’ nimbu piliipuliinga buni akuma wendu olemú kene oliu numanu silimuluko.
ROM 5:4 Pe oliu ⸤‘Sika’ nimbu⸥ tondulu mundupu piliilimulu ulele tepa tondulu mundulimú ulele-ni ‘Eni nambulka tingínje?’ nimba manda lelemú kene ‘Pulu Yili-ni eni numanu tondulu pupili molemele nimba kanolemú ulele’ oliu-kene ‘wendu upili.’ nilimú. Pe manda lili ulele-ni ‘oliu Pulu Yili-ni tepa liipa, penga “Yunu-kene wasie molamili wai.” nimbá.’ nimbu piliilimulu mele ‘tondulu pupili. Enembu naa kolku nokuku molangi.’ nilimú.
ROM 5:5 Pe ‘Pulu Yili-ni oliu tepa liimba.’ nimbu piliilimulu ulele oliu-oliuliu ‘Sika wendu ombá.’ nimbu we nokupu naa molemulu. Pulu Yili-ni Mini Kake Tili ui oliu sirim akili-ni oliunga numanuna Pulu Yili oliu numanu monjulemú ulu akili onde linjirim akiliinga ‘Sika wendu ombá.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu ulele ‘Ombánje mola naa ombánje.’ nimbu numanu pulele liipu naa mundulimulu. Aima sika wendu ombá.
ROM 5:6 Oliunga ulu-pulu-kis telemuluma oliu-oliuliu-ni mundupu kelepu topu mania mundumulú tondulu te naa pirim kene Pulu Yili-ni ‘Tenjimbu.’ nimba, nimba panjurum mele kanili kam-kamu temba ena kaniliinga oliu Pulu Yili liipu bulu sipu tepu kis-sili yambumanga nimba Krais kulunjurum.
ROM 5:7 Pulu Yili-nga ung-manima piliipa liipa tepa konjulimú yambu numanu sumbi-nimba pili te toku kunjingí tingí kene oliunga yambu te-ni yunu kondu kolupa “Mólu.” nimba ‘Na yunga alko topu toku konjangi kolunjambu.’ nimbáne naa nimbánje. Taki-taki yambu te-ni aku-sipa naa nilimele kanili. Mola yambuma kondu kolupa liipa tapunjupa tepa liilimú yambu kaí te toku kunjingí tingí kene yambu te-ni yu kondu kolupa “Mólu.” nimba ‘Na yunga alko topu toku konjangi kolunjambu.’ nimbánje. Wale-mare wale-mare sika aku-siku nilkimelanje.
ROM 5:8 ⸤Akili sika⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-ni oliu ‘Numanu monjuliu ulu ili enini kanangi.’ nimba oliu ulu-pulu-kis tili yambuma mindi molamili ⸤‘Pulu Yili-ni oliu naa tupili.’ nimba Pulu Yili⸥ yunga Málu Kraisele oliunga nimba alko topa kulunjurum ⸤aku-sipa Pulu Yili oliu aima sika numanu munjurum monjulemú mele Pulu Yili yunu-ni oliu liipa ora sirim⸥.
ROM 5:9 Pe Krais oliunga nimba kolunjumbandu yunga memi onde lepa omba wendu purum akili-ni Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, oliu ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma.’ nimba kanolemú lem akiliinga olandu-sipa Krais oliunga nimba tinjirim kanili-ni Pulu Yili arerembi kolumba enale wendu ombá kene oliunga ulu te naa pemba.
ROM 5:10 Oliu yu-kene ele-tu yambuma mulurumulu kene yunga Málale oliunga nimba kulunjurum ulu kanili-ni oliu ‘Pulu Yili-kene alsuku numanu tiluna pupili kapula-kapula molangi.’ nimba oliu liipa Pulu Yili-kene tere linjirim. Aku-sipu-mele ekupu yunu-kene aima sika tiluna molemulu lem Krais kelepa lomburupa ola molupa kona molemú ulu akili-ni Pulu Yili-ni oliu aima sika tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liimba.
ROM 5:11 Aku-sipa mindi mólu-ko. Ulu te wasie i-sipa mele: Oliunga Auli Yesos Krais-ni oliu Pulu Yili-kene liipa tiluna kelepa tere liirimeliinga yu-kene kelepa kapula-kapula molemulu-na Krais yu-ni aku tirimele-ni ekupu oliu Pulu Yili-kene aima numanu sipu molemuluko.
ROM 5:12 ⸤Oliu Pulu Yili-kene ele-túma molupu kene penga yu-kene kelepu numanu tiluna pupili molemulu niker akiliinga ung te piliangi niambu:⸥ Ui-pulu-pulu ma-koleana Adam-ni ulu-pulu-kis te tirim kene ulu-pulu-kísele kamu mana pirim we pelemú. Adam-ni tirim ulu-pulu-kis kanili-ni kululi ulu-pulele wendu urumko. Akiliinga ekupu yandupa-yandupa oliu yambuma-ni pali ulu-pulu-kísima telemulu-na oliu-kene pali kululi ulu-pulele wendu olemúko.
ROM 5:13 ⸤Pulu Yili-ni Moses-ndu “‘Yambuma i-siku i-siku teangi.’ ninjui.” nimba, nimba sirim⸥ ung-manima ui naa nimba sipili ma-koleana ulu-pulu-kísima ui sika we pirim. Akiliinga-pe Moses-ni Pulu Yili-nga ung-manima yambuma ui naa nimba sipili ui ulu-pulu-kísima tiring kene Pulu Yili yu-ni kanupa kene buk tenga naa topa akumanga “Pundu tai.” ni naa nirim.
ROM 5:14 Akili sika akiliinga-pe kululi ulu-pulele Adam mulurum kene lirim, penga yandupa Moses mulurum kene we lirim-ko. Adam-ni Pulu Yili-nga ung te liipa su sipa kene kulurum aku-siku-mele yambuma pali Pulu Yili-nga ung tilu-sipa mele liiku su naa siring akiliinga-pe we kuluringko. Yi Adam kanili-ni tirim ulele kene penga urum yili-ni tirim ulele kene tilu-sipa mele akili i-sipa: Adam-ni tirimeliinga ulu-pulu te wendu urumko; penga urum yili-ni tirimeliinga ulu-pulu te wendu urumko.
ROM 5:15 Akiliinga-pe tiringleliinga ulu-pulu lupa-lupa wendu urum. Pulu Yili-ni oliu we kondu kolupa kene yu-ni tirim ulu akili aima lupako; Adam-ni tirim ulu-pulu-kis ulu akili aima lupako. Ulu i-sele tilu-sipa mólu, ulu lupa-lupasele. Yi tiluele-ni ulu-pulu-kis tirim ulu akili-ni yambu pulele kolemele akiliinga-pe Pulu Yili oliu yambuma we kondu kululi ulele-ni méle aima kaiéle we simbandu Yesos Krais we sirim, yi akili-ni mendepulu yambuma we kondu kolupa yambu pulele kona molku konjuku mindi pungí kupulanumele akisinjirim.
ROM 5:16 Akiliinga ung te pelemúko. Pulu Yili-ni we sirimele kene, yi tilu kanili-ni ulu-pulu-kis tirimeliinga wendu urum ulele kene, lupa-lupa. Yi tiluele-ni ulu-pulu-kis tirim akili-ni yambuma pali Pulu Yili-ni kot tenjipa kene “Enini pali teku kis-silimelaliinga mindili noku molku mindi pangi.” nimbá kupulanumele akisinjirim akiliinga-pe Pulu Yili-ni we sirim mele akili i-sipa: Yambuma-ni ulu-pulu-kis pulele tiring kene Pulu Yili-ni “Mindili nangi.” nilkáliinga-pe we kondu kolupa yambumandu aku naa nimbá. Enini kanupa kene, eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa ulu te naa tepa enini ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma molemele.’ nimba kanolemú.
ROM 5:17 Yi tiluele-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele liipa su sirim akiliinga yi kanili-ni ulu-pulu-kis tirimeliinga kululi ulu-pulele yi nuim kingele mele molupa yambuma pali tondulu mundupa nokulemú. Akili sika lem Pulu Yili-ni yambuma we kondu kululi ulele kene yu-ni oliu we sirim ulele-selenga tondulale olandupale. Pulu Yili-ni yambuma we kondu lakupa kululi ulu-pulele kene Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba ulu-pulele kene liingí yambuma enini yi tilu Yesos Krais-ni tirimeliinga yi nuim kingima molku mélema nokuku kona molku mindi pungí.
ROM 5:18 Aku lem yi tiluele-ni ungele liipa su sirimeliinga Pulu Yili-ni yambuma pali kot tenjipa ‘Mindili nangi.’ nimbá ulele wendu urum, aku-sipako yi tiluele-ni ulu sumbi-niliele tirimeliinga Pulu Yili-ni yambuma pali kanupa, eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa ulu te naa tepa, ‘yambu numanu sumbi-nimba pípili molemele.’ nimba kanolemáliinga yambuma kona molku mindi pungí ulu-pulele wendu urum.
ROM 5:19 Yi tiluele-ni ungele liipa su sirim akiliinga yambu pulele-ni ulu-pulu-kis tiring yambuma muluring, aku-sipa yi tiluele-ni ungele piliipa teng panjipa tirimeliinga yambu pulele yambu sumbi-nílima mulungí.
ROM 5:20 Yambuma teku kis-siku molangi Pulu Yili-ni ‘Ung liiku su silimele mele olandupa teku liiku su sangi.’ nimba ung-manima sirim. Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-ni ung-manima sirimeliinga⸥ yambuma-ni ulu-pulu-kis olandupa-olandupa tiring kene Pulu Yili-ni yambuma we kondu kululi ulele olandupa purumko.
ROM 5:21 Aku lem ulu-pulu-kísima kululi ulu-puleliinga yi nuim king melale molupa kululi ulu-pulele nukurum aku-sipako Pulu Yili-ni yambuma we kondu kululi ulu-pulele yi nuim king melale molupa oliu nokupa oliunga Yi-Auli Yesos Kraisele-ni tinjirimeliinga Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi-nílima.’ nimba kanolemáliinga taki-taki kona molupu mindi pulimulu ulu-pulele ⸤Pulu Yili-nga⸥ we kondu kululi ulele-ni silimú.
ROM 6:1 ⸤Ui yambuma-ni ulu-pulu-kis pulele tiring kene Pulu Yili-ni enini aima kondu kulurumeliinga⸥ pe ekupu nambulka nimulúnje? “Pulu Yili-ni oliu aima kamu we kondu kulupili kilia ulu-pulu-kísima kamu tepu molamili.” niamiliye?
ROM 6:2 Aku aima naa niamili. Oliu ⸤ekupu Krais-nga yambu molemuluma⸥ numanu kis akuma-ni oliu ui ulu-pulu-kísima numanu monjupu kene tirimulu numanu kis pirim akuma kolupa pora sirim. Numanu akuma kulurumeliinga aku-sipu ulu-pulu-kísima mundupu kilirumulu kanili. Pe ekupu kelepu nambi-sipu kapula ulu-pulu-kísima tepu molomulúye? ⸤Kelepu temulú kupulanum te naa lelemú.⸥
ROM 6:3 Oliu no liirimulu ulu kanili-ni Krais Yesos kene oliu kene yambu tiluele mele mulurumulu. Penga Krais-kene yambu tiluele mele mulurumulaliinga yu kulurum kene ⸤oliunga ui-numanu-kis pirim-ma⸥ yu wasie kulurumulu. Ili naa piliilimiliye?
ROM 6:4 Pe no liirimulu akili-ni ⸤oliunga numanu kis uima pípili⸥ yu-kene wasie kolupu kene, yu wasie ónu tiring ónu-koleana pirimulu. Yu wasie ónu-koleana pirimulu kene Lapale-ni “Yu lomburupa ola mulupili.” nirim ulu-tondulu kanili-ni oliu ⸤ui-numanu-kis pípili⸥ molupu kis-sirimulu mele mundupu kelepu, ekupu ui-numanu-kisma kulurum, ekupu numanu kona kaíma pípili molemulu.
ROM 6:5 Krais kulurum kene oliu yu-kene wasie tapú-topu kulurumulu, aku lem pe yu lomburupa ola mulurum kene aima sika aku-sipu oliu yu-kene wasie tapú-topu lomburupu ola molupu yunu molemú mele wasie molomulúko.
ROM 6:6 Oliu piliilimulu, ‘Krais unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring kulurum kene Pulu Yili-ni oliunga ui pirim numanu kísima ‘Yu-kene wasie unji-perana kolangi.’ nirim. ‘Ulu-pulu-kis telemulumanga ulu-pulele tondulu naa pupili, oliu naa ambulupili, alsuku piliiku naa teangi akiliinga Krais-kene wasie kolangili.’ nirim, wasie toku kunjuring.’ nimbu piliilimulu.
ROM 6:7 Yambu te kolemú kene ulu-pulu-kísimani yunu alsupa liipa kapula naa ambulumba akiliinga ⸤ulu-pulu-kísima alsupu piliipu temulú kupulanum te mólu⸥.
ROM 6:8 ‘Ui Krais-kene wasie kulurumulaliinga yu-kene wasie molomulú.’ nimbu piliilimulu.
ROM 6:9 Oliu piliilimulu, ‘Krais lomburupa ola mulurum akiliinga kelepa kapula naa kolumba. Kululi ulu-pulele-ni alsupa yu kapula naa ambulumba.’ nimbu piliilimulu.
ROM 6:10 Krais kulurum ulu kanili-ni ‘Ulu-pulu-kísmani yu alsupa kundi naa tupili.’ nimba walsekale mindi kulurum. Akiliinga-pe ekupu yu we molemú ulu kanili-ni Pulu Yili-ni ‘Piliipu molupu wasie kapula-kapula molambili.’ nimba wasie molembele.
ROM 6:11 Aku-siku eni Krais Yesos-kene wasie tapú-toku molemeláliinga, ekupu ‘Oliu kulurumulu kene ulu-pulu-kísima mania purum. Pe ekupu ulu-pulu-kísima kene oliu kene tiluna naa molemulu. Pulu Yili-kene wasie kapula-kapula molemulu.’ niku piliiku molai.
ROM 6:12 Akiliinga eninga ui-we-numanuma kolupa numanu-kona pípili molemeláliinga ekupu ‘Ulu-pulu-kísmani oliunga kangima naa nukupili, kangi akuma-ni oliu ‘Ulu-pulu-kísma waka kolkuliinga teangi.’ nimba oliu kundi tomba kene aku naa temulú.’ niku tondulu munduku molai.
ROM 6:13 ‘Oliunga kangimanga kimbu-ki angiliimúma kene we méle angiliimúma kene akuma-ni tepu kis-sipu ulu-pulu-kísima teamili.’ naa niai. ‘Ulu akuma naa tepu ulu olandupale teamili.’ niku ‘Oliu Krais-kene wasie kulurumulu, ekupu kelepu kona molemuláliinga oliunga kimbu ki kangima pali Pulu Yili samili. Oliunga kangima pali Pulu Yili-ni nukupili. Akuma-ni ulu sumbi-nílima mendepulu tepu molamili.’ niku teai.
ROM 6:14 Pulu Yili-ni ui Moses nimba sirim ung-manima-ni eni naa nokupa, Pulu Yili-ni eni we kondu kolupa kene Málu Yesos-ni eninga nimba tinjirimeliinga eni Pulu Yili-nga yambuma molemeláliinga ulu-pulu-kíseleni ‘Na eninga auliele.’ nimba naa nokupa molumba, akiliinga ⸤eni aku-siku ‘oliunga kangima Pulu Yili-nga mindi.’ niku ‘ulu sumbi-nílima mindi teamili.’ niai.⸥
ROM 6:15 Ekupu ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manima-ni oliu naa nokulemáliinga oliu nambulka temulúye? Ekupu Pulu Yili-nga we kondu kululiele-ni oliu nokulemú akiliinga ulu-pulu-kísima teamiliye? Aima mólu!
ROM 6:16 Yambu te-ni ‘yambu tenga kendemande-yambale molambu.’ nimbaliinga yu sika yambu kaniliinga ungma mindi piliipa liipa yunga kongunuma mendepulu mindili sipa tenjilimú. akili eni naa piliilimiliye? Aku-sipa mele-ko eni ulu-pulu-kíselenga kendemande tenjiku mulúngi lem aku tingéliinga kulungí. Mola Pulu Yili-nga kendemande tenjiku yunga ungma piliiku teng panjiku mulúngi lem aku tingéliinga Pulu Yili-ni ‘Eni yambu sumbi-nílima.’ nimba kanomba. Aku niku naa piliilimiliye?
ROM 6:17 Eni sika ui ulu-pulu-kíselenga kendemande-yambuma muluring akiliinga-pe ekupu Pulu Yili-nga ungma ⸤‘piliiku liangi.’ niku⸥ eni mani siring kene ung akuma aima tondulu munduku piliiku liiring, aku-siku tiringeliinga ekupu oliu-ni Pulu Yili-kene ‘Aima angke.’ niamili.
ROM 6:18 Ui ulu-pulu-kíseleni eni tondulu mundupa ka sipa ‘yunga kendemande-yambuma molangi.’ nirim akiliinga-pe penga Pulu Yili-ni eni tepa liipa wendu liirim kene eni ulu-pulu sumbi-nilieliinga kendemande-yambuma molemele.
ROM 6:19 ‘Na-ni ung-mani we simbu kene sumbi-siku naa piliingínje.’ nimbu eninga numanu-boma-ni we mana-ungma temani toku nilimele mele niker. Ui ‘ulu-pulu-kísima eninga kimbu ki kangimanga pali yi-nuim mele mulupili.’ niring kene tondulu mundupa nukurum kene kimbu ki kangimanga mélema-ni ulu-pulu-kaí te naa teku, ung-manima topa pula topa kalaru molemú ulu-pulu-kísima mindi olandupa-olandupa ka-kongun mele mendepulu teku muluring, aku-siku mele ekupu topele toku ‘kimbu ki kangimanga pali ulu sumbi-nílimanga kendemande mele molamili.’ niku Pulu Yili kanupa kaí piliilimú ulu-pulu-kaíma kene ulu-pulu sumbi-nílima kene akuma mindi teku molai. ‘Pulu Yili-nga yambu kake tílima molamili.’ niku aku teai.
ROM 6:20 Ulu-pulu-kísimani eni ambulurum kene yunga kongun-kendemande tinjiring. Ulu-pulu sumbi-niliele-ni eni kapula ambulumba kupulanum te naa lirim.
ROM 6:21 Ui teku muluring uluma ekupu piliiku kene pipili kolemele ulu kanumanga ui méle kaí nambulkama liiringiye? ⸤Méle kaí te naa liiring kanili.⸥ Ulu-pulu-kis tiringimanga eni kululi ulu-pulele mindi liiku, ⸤mulungale pali kolea-kísina molku kis-siku mindi pungí kupulanum-na puring⸥.
ROM 6:22 Akiliinga-pe ulu-pulu-kísimani eni ui ka-mele sipa ambulupili muluring kene Pulu Yili-ni ‘Naa ambulupili.’ nimba eni wendu liirim, ekupu eni yunga kendemande-yambuma molemele. Aku-siku molemeláliinga yu-ni eni méle kalombandu eni numanu kake tílima silimú liilimele. Kanu-kene numanu kake tili pelemú yambumandu “Kona molku konjuku mindi pangi.” nimbá.
ROM 6:23 Ulu-pulu-kíseleni yunga kongun tenjilimele yambuma méle kalemú. Méle kalemú akili enini kolkuliinga molku kis-siku mindi pungí ulu-pulele silimú. Akiliinga-pe oliu Krais Yesos oliunga Auliele yunu-kene wasie tiluna kapula-kapula molemulu kene Pulu Yili-ni oliu méle te we silimú. Méle we silimú akili oliu kona molupu konjupu mindi pumulú ulu-pulele silimú.
ROM 7:1 Angmene, Moses-ni ⸤“I-siku mele teai. I-siku naa teai.” nimba⸥ Pulu Yili-nga ung-mani ui sirim-ma eni piliilimili yambumandu niker, ‘Yambu kona molemelema ung-manima-ni nokulemú akiliinga-pe kolemele kene naa nokulemú.’ akili eni naa piliilimiliye?
ROM 7:2 Akili i-sipa mele: Ambu te yi pulimále yunga yili we kona molemú kene ung-mani te-ni elsele nokulemáliinga ambale ulsu pumba kupulanum te naa lelemú. Akiliinga-pe yunga yili kolemú kene ung-manele-ni yunu naa nokulemú.
ROM 7:3 Akiliinga, yunga yili we kona mulupili mundupa kelepa yi te-lupa pumu lem ‘yunu waperanale tili ambale’ nilimele. Akiliinga-pe yunga yili kolemú kene ung-manele-ni yunu naa nokulemáliinga yi te-lupa pulimú kene ulu te mólu. Aku telemú kene ‘Yu waperanale tili ambale.’ ni naa nilimele.
ROM 7:4 Nanga angmene, eni aku-siku tiring. Krais kulurum kene eni-kene wasie tiluna molku kuluringeliinga ekupu Moses-ni ⸤“Teai.” nimba⸥ ung-mani sirim kanuma-ni eni naa nokulemú; eni yi te-lupanga ⸤ambale mele⸥ molemele, yi akili yambu-ónu-koleana lomburupa ola mulurum yi-nuim Kraisele. Oliu ‘Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma teangi.’ nimba aku tirim.
ROM 7:5 Ui oliunga ui-we-numanuma-ni oliu nukurum kene ung-manima-ni “Teai.” mola “Naa teai.” nirim mele piliipu oliunga kangima-ni pali ‘ulu-pulu-kísima mindi teamili.’ nimbu piliipu tirimulu. Ulu tirimulu akuma kolumulú ulele mindi tirimulu.
ROM 7:6 Akiliinga-pe ekupu oliu ⸤Krais-kene wasie⸥ kulurumulu akili-ni oliu ui ka sipa ambulurum ulele mania purum. Ekupu Moses-ni ung-mani sirim kanuma-ni oliu naa nokulemú. Akiliinga, ung-mani sipa bukna turum-manga kendemande-yambuma naa molemulu. Mini ⸤Kake Til⸥iele-ni “Teai.” nilimú ulu konamanga kendemande-yambuma molemulu.
ROM 7:7 ⸤‘Ung-manima-ni oliunga numanukundu ulu-pulu-kísima numanu kimbu sangi.’ nilimú⸥ lem, nambulka nimulúye? ‘Moses-ni ung-mani sirimuma ulu-pulu-kísele.’ niamiliye? Aku aima mólu! Ung-manima-ni na naa liipa ora silkanje ulu-pulu-kísima na apurupu naa piliilka. Ung-mani te-ni ‘Yambu tenga mélema kanuku kum naa panjai!’ ni naa nilkanje yambu tenga mélema kum panjili ulele ‘ulu-kis’ nimbu naa piliilka.
ROM 7:8 ⸤Aku sika⸥ akiliinga-pe ulu-pulu-kíseleni na méle lupa-lupama kum panjimbu kupulanumele kururum kene ung-mani akili-ni aku tembu kupulanumele akisirim. Ung-manima naa pelkanje ulu-pulu-kísele yambu kululi mele pelka. ⸤Akili-ni oliu ulu te temba tondulu te naa pelka.⸥
ROM 7:9 Na ui ung-manima naa piliipu walu-sipu mulurundu akiliinga-pe penga Pulu Yili-ni “Teai.” nirim ungma na mulurunduna wendu urum kene ulu-pulu-kísele wendu omba tondulu purum kene nanga numanuna yambu kululi melale mulurundu.
ROM 7:10 Kanu-kene ‘Pulu Yili-ni “Teai.” nirim ung-manima ‘piliiku liiku tingí yambuma kona molupa mindi puli ulu-pulele liingí.’ nimba kene sirim ung-mani kanuma-ni na kululi ulu-pulele sirim.’ nimbu kanurundu.
ROM 7:11 Akili nambi-sipa tirimuye? Aku “Teai.” nirim ung-manima-ni na nukurum kanupa kene ulu-pulu-kíseleni ung-mani kanuma liipa, akuma-ni na gólu topa kundi topa kene topa kunjurum.
ROM 7:12 Pe ekupu ⸤ung-manimandu nambulka nimulúye?⸥ Moses-ni Pulu Yili-nga ung-mani sirimuma Pulu Yili-nga méle kake tiliele. Ung-manimanga sukundu Pulu Yili-ni ‘Teai.’ nirim ung pelemúma pali Pulu Yili-nga méle kake tepa, sumbi-nili aima kaiéle.
ROM 7:13 Aku lem méle kaí akili-ni na kululi ulu-pulele sirimuye? Aku aima mólu! Ulu-pulu-kíseleni kululi ulu-pulele sirim. Pe na-ni ulu-pulu-kísima waka kolupu kene tirindeliinga kululi ulu-pulele na-kene omba pirim. Ulu-pulu-kíseleni ‘Aku méle kaiéliinga kululi ulu-pulele wendu upili.’ nirim. Pulu Yili-ni ‘Ulu-pulu-kísele mokeringa lemba kene yambuma-ni akili sika ulu-pulu-kísele niku kanangi.’ nimba ‘Tipili.’ nimba ulu te naa tirim. Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘ “Teai.” nimbu ung-mani sirinduma-ni ‘ulu-pulu-kísele aima méle kis lkupandi tuliele yambuma-ni kanangi.’ nimba tepa mokeringa linjipili.’ nirim, ⸤akiliinga ung-manima-ni aku tirim⸥.
ROM 7:14 Oliu piliilimulu: Moses-ni Pulu Yili-nga ung-mani sirim akuma ung-mani kaíma akiliinga-pe nanga we-numanu uili pirim we pelemále Pulu Yili-nga ulu te mólu, akiliinga na Pulu Yili-nga ungma piliipu liimbu kupulanum te naa pelemú. Ulu-pulu-kíseleni na ka silimú-na na yunga we-kongun kendemande tinjili yili moliu.
ROM 7:15 Ulu teliuma nambulka pulu tenga ulu akuma teliunje, naa piliiliu. Na numanu monjupu ‘Teambuka!’ nimbu piliiliu mele naa tepu, ‘Naa teambu!’ nimbu piliipu numanu naa monjuliu uluma teliu.
ROM 7:16 Na numanu naa monjupu ‘Naa teambu.’ niliu uluma teliáliinga ‘Pulu Yili-nga ung-manima sika kaíma.’ niliu.
ROM 7:17 Akiliinga, ulu-kis akuma na-nanu ‘Teambu.’ nimbu naa teliu. Ulu-pulu-kísele nanga numanuna molupa kene yunu telemú.
ROM 7:18 Na piliiliu, nanga numanuna sukundu ulu-kaí te tembu ulu-pulele naa pelemú. Numanu akili nanga we-numanu ui pirimelendu niker. Sika ‘Na ulu-kaíma teambuka!’ nimbu piliiliáliinga-pe kapula naa teliu.
ROM 7:19 Ulu-kaí ‘teambu.’ nimbu piliiliu akuma naa teliu. Ulu-kis ‘naa teambu.’ nimbu piliiliu akuma tepu mindi moliu.
ROM 7:20 Ulu-kis ‘naa teambu.’ nimbu piliiliu ulu-kis akuma teliu akili nanu ‘Teambu.’ nimbu naa teliu. Nanga numanuna sukundu ulu-pulu-kis pelemále-ni mindi ulu akuma telemú.
ROM 7:21 Akiliinga, ‘Ung-mani te-ni na nokulemú.’ nimbu kanoliu akili i-sipa mele: ‘Ulu-kaíma teambu.’ niliu kene ulu-kismanga kupulanumele mindi na moliuna wendu olemú.
ROM 7:22 Sika nanga numanuna sukundu Pulu Yili-nga ung-manima kanupu kaí piliipu ‘Aima teambuka!’ nimbu piliiliu,
ROM 7:23 akiliinga-pe na ‘Ti.’ nilimú ung-mani te-lupa nanga kangieliinga sukundu pali pelemú nimbu kanoliu. Akili-ni ‘Na ung-mani teambu.’ numanale-ni nimbu piliiliu ung-manele-kene ele telemú. Ung-mani lupa akili ulu-pulu-kísele, akili-ni nanga kangina sukundu pali pepa kene ka sipa nokulemú.
ROM 7:24 Ulu akili-ni na numanu topa bulu-bale sipa buni silimále nae-ni na tepa liimba-na kululi ulu-pulele pelemú kangiele mundupu kelembuye?
ROM 7:25 Yesos Krais oliunga Auliele-ni nanga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni na tepa liilimáliinga Pulu Yili yu-kene “Angke” niker. Akiliinga, na-nanu kene, nanga nimbu piliiliále kene pali Pulu Yili-nga ung-manima-ni nokulemú, akumanga kendemande-yili moliu, akiliinga-pe we-numanu-kis uili ulu-pulu-kíselenga ung-manele-ni nokulemú.
ROM 8:1 Akiliinga, Krais Yesos-kene wasie tapú-topu molemulu yambuma yambu te-ni oliunga kot piliipa “Teku kis-silimelaliinga pundu toku mindili nangi.” kapula naa nimbá. ⸤Oliunga kot tinjingí ulu te naa pelemú.⸥
ROM 8:2 Oliu Krais Yesos-kene wasie tapú-topu molemuláliinga kona mululi ulu-pulele pelemú Mini Kake Tiliele-ni oliu nokupa, ‘Ulu-pulu-kísele kene kululi ulu-pulele kene oliu nukuringli-seleni oliu naa nokangli. Molku konjangi.’ nilimú akiliinga ⸤yambu te-ni oliu-kene aku-siku ulu te kapula naa tepa nimbá⸥.
ROM 8:3 Oliunga ui-we-numanu-kísima tondulu naa pirimeliinga Moses-ni Pulu Yili-nga ung-mani sirim kanuma-ni tondulu naa pupaliinga oliu-kene temba tirim mele akili kapula naa tirim akiliinga-pe kapula naa tirim mele akili Pulu Yili-ni kapula tirim. Yunga Málale ‘mana-yambumanga ulu-pulu-kismanga alko topa kulunjupili.’ nimba mana liipa mundurum, yi akili omba oliu mana-yambu ulu-pulu-kis tili yambuma mele au talurum. Aku-sipa Pulu Yili-ni ‘Yesos-kene ulu-pulu-kísele kamu oliunga pundu tonjupa mania pupili.’ nirim.
ROM 8:4 ‘Oliu ung-manima-ni ‘I-siku i-siku sumbi-siku teai.’ nilimú mele oliu-ni aku-siku kamu teangi.’ nimba Pulu Yili-ni ⸤yunga⸥ Málu Yesos mana-mania liipa mundurum. Oliu ekupu ui-we-numanu-kíseleni ‘Teai.’ nilimú mele akili naa piliipu tepu Mini Kake Tiliele-ni ‘Teai.’ nilimú mele piliipu telemulu yambumandu Pulu Yili-ni nirim.
ROM 8:5 Ui-we-numanu-kíseleni ‘Teai.’ nilimú mele piliiku teku molemele yambuma numanu akili-ni numanu monjulemú mele mindi numanu kimbu-siku molemele, akiliinga-pe Mini Kake Tiliele-ni ‘Teai.’ nilimú mele piliiku teku molemele yambuma-ni Mini Kake Tiliele-ni numanu monjulemú mele mindi numanu kimbu-siku molemele.
ROM 8:6 Ui-we-numanu-kis pelemále numanu kimbu-sipa molemú yambale kolumba, akiliinga-pe yambu te Mini Kake Tiliele-ni yunga numanale nokulemáliinga piliipa molemú yambale kona molupa numanu penta nipili molumba.
ROM 8:7 Yambu te ui-we-numanu-kísele numanu kimbu-sipa molemú yambale-ni Pulu Yili-nga ung-manima naa piliipa liipa telemáliinga yunu Pulu Yili-kene ele-túli molemú. Yambu kanili Pulu Yili-nga ung-manima kapula piliipa liipa temba kupulanumele aima naa lelemúko.
ROM 8:8 Ui-we-numanu-kísimani ambululemú yambuma Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú ulu tilu kepe naa telemele.
ROM 8:9 Akiliinga-pe ⸤buk ilinga tokurale kanungí yambuma⸥ eni Pulu Yili-nga Minéle aima sika numanuna mulúm lem Minéle-ni eni ambululemú-na ui-we-numanu-kísimani eni naa ambululemú. Krais-nga Minéle numanuna naa molemú yambuma yunga yambuma naa molemele.
ROM 8:10 Sika eninga ulu-pulu-kis tiringma pirimeliinga eninga kangima kulungí akiliinga-pe Krais eninga numanuna mulúm lem ekupu eni ulu-pulu sumbi-niliele pelemáliinga eninga minima kona mulungí.
ROM 8:11 Penga Yesos kulurum kene “Yu lomburupa ola mulupili.” nirimaliinga Minéle eninga numanuna mulúm lem yu ung aku-sipa nirimele-ni Krais Yesos topa makinjirim Pulu Yi kanili-ni penga eninga kangima kululi ulu-pulele pelemú kangima “Kona pangi.” nimbáko. Yunga Minéle eninga numanuna molemáliinga yu-ni aku temba.
ROM 8:12 Akiliinga, angmene, ⸤oliu Pulu Yili-nga Minéle-nga yambuma molemulu akiliinga,⸥ oliu-kene pundu sika angiliimú akiliinga-pe oliunga ui-we-numanu-kísimanga pundu aima naa angiliimú. Oliunga ui-we-numanu-kísima ungele piliipu temulú kupulanum te naa lelemú.
ROM 8:13 Eni ui-we-numanu-kis pelemáliinga piliiku teku mulúngi lem Pulu Yili-ni ‘eni mini pali kolangi.’ nilimú. Akiliinga-pe ‘Minéle-ni oliu liipa tapunjumba kene yunga tondulale-ni oliu ui-we-numanu-kísimanga uluma kulupili.’ niku toku kunjúngi lem kolkuliinga eni kona molku konjuku mindi pungí.
ROM 8:14 Pulu Yili-nga Minéle-ni memba andolemú kene yu-ni nilimú mele piliiku molemele yambuma Pulu Yili-nga kangambulama molemeláliinga ⸤aku-siku kona mulungí⸥.
ROM 8:15 ‘Eni ⸤kelku⸥ ‘Pulu Yili-kene mini-wale mundupu molamili.’ niku kelku piliangi.’ nimba ka-kongun silimú mini te naa liiring, mólu. ‘Pulu Yili-nga kangambulama molangi.’ nilimú Minéle liiring. Mini kanili-ni oliu liipa tapunjilimáliinga oliu-ni Pulu Yili-ndu “Tata.” nimbu walsilimulu.
ROM 8:16 We oliuliu piliipu “Tata.” naa nilimulu. Yunga Minéle-ni oliunga minimandu “Eni Pulu Yili-nga kangambulama molemele akiliinga yundu “Tata.” niai.” nilimú kene aku-sipu nilimulu.
ROM 8:17 Oliu yunga kangambulama mulúmulu lem penga yu-ni yunga yambuma tepa konjulimú moya-mélema “Moke tepu sambu.” nimba kene oliu simbako, Krais-kene wasie liimulú. Akiliinga-pe we naa simba. Oliu ‘Penga yunu-kene wasie yunga kolea-kaína tapú-topu molupu konjamili.’ nimbu ekupu Krais-kene wasie tapú-topu mindili nombu mulúmulu lem ⸤Pulu Yili-ni yunga tepa konjulimú moya-mélema Krais simba liimba kene oliu kene wasie simba liimulúko⸥.
ROM 8:18 Na piliiliu, ‘Pulu Yili-nga talang puliele-kene molupu konjumulú ulu-kaíma mokeringa lenjemba ulu kanuma aima olandupa mele; ekupu enamanga oliu Krais-nga yambuma mindili nombu molemulu uluma aima mandupa mele.’ nimbu piliiliu.
ROM 8:19 ‘Pulu Yili-ni ‘Nanga kangambulama kangi kaí angiliipili na-kene kamu tapú-topu molamili.’ nimbá ulele kanamili.’ niku kanungíndu Pulu Yili-ni tirim mélema pali nokuku molemele.
ROM 8:20 Sika Pulu Yili-ni tirim mélema pali molku kis-silimele, akiliinga-pe mélema enini ‘Molupu kis-samili.’ niku kene molku naa kis-silimele, mólu. ‘Ulu penga wendu ombá uluma kanangi nokuku molai.’ nimbaliinga Pulu Yili-ni yunu ‘mélema tepa kis-sipili.’ nimba tirim.
ROM 8:21 Penga wendu ombá ulu kaiéle kanungíndu ⸤yu-ni tirim mélema pali⸥ nokuku molemele akili i-sipa mele: Pulu Yili-ni oliu ‘Tepu kis-sambu.’ nimba kene ‘Oliu-kene mélema pali kolku purangi.’ nirim, aku-sipa yunu oliu kepe mélema pali ka-mele sirimeliinga oliu-kene mélema pali wendu liimba kene yunga kangambulama ulu kaiéle liiku, molku kunjingí mele yu-ni tirim mélema paliko ulu kanili liiku molku kunjingíko.
ROM 8:22 Oliu piliilimulu, ‘Ambuma kangambula mingíndu mindili noku perelemele mele Pulu Yili-ni tirim mélema pali aku-siku mele mindili nuring, yandupa ekupu kepe mindili noku pereku molemele.
ROM 8:23 Mélema mindi mólu-ko, oliu Pulu Yili-ni Minéle ui kumbi-lepa sipa penga mélema pali simba liipu nosimulú yambuma kene wasie. Kangi ilinga sukundu mindili nombu perepu molupu kene ulu-pulu-kísimani oliu kundupa ka-mele silimú kangi akiliinga oliu wendu liipa kangi te lupa, Krais-nga kangiele mele, sipa oliu kam-kamu yunga kangambulama tepa liimbaliinga nokupu molemulu.’ nimbu piliilimulu.
ROM 8:24 ‘Sika ekupu bo-kangina sukundu molupu kene molupu kis-silimulu. Penga walse ena tenga kangi te-lupa liipu Pulu Yili-nga kangambulama kam-kamu molamili.’ nirimulaliinga Pulu Yili-ni oliu tepa liipa mindili nolkumula kupulanum-na wendu liirim. Akiliinga-pe ‘I-sipu kanomulú. I-sipu molomulú.’ nimbu piliilimulu mele ui kanolkumulanje mola ui liilkumulanje ‘I-sipu liimulú, mola i-sipa wendu ombá.’ nimbu piliipu nokupu molkumula kupulanum te naa lelka. Yambu nae-ni méle te ui liipa nosupa kene ‘Liimbu.’ nimba piliipa nokupa molemúye? Aku naa telemulu
ROM 8:25 akiliinga-pe ekupu ‘aku-sipu liimulú, aku-sipu molomulú.’ nimbu piliipu ‘Ena akili wendu ombá.’ nimbu táka-nimbu nokupu molemulu.
ROM 8:26 Akiliinga ung te wasie pelemú: Oliu numanukundu tondulu naa pulimú kene Minéle-ni oliu liipa tapunjulemúko. Oliu Pulu Yili-kene popu topu ung nimulúndu mélema kene, uluma kene mawa temulú mele naa piliilimuluko; ‘Yu-kene nambi-sipu ung nimulúnje?’ nimbu, piliipu sundulimuluko kanili. Oliu ⸤aku-sipu⸥ piliipu sundupu molemulu kene Minéle-ni piliipaliinga kerina nimulúndu mindili sipu kapula naa nilimulu ungma yu-ni liipa sumbi-sipa piliipaliinga Pulu Yili-kene oliunga nimba pupa mawa tepa ninjilimú.
ROM 8:27 Yambu numanumanga sukundu kanolemú Pulu Yili Minéle-ni nimbá telemú ungmanga pulele yunu-ni piliilimú. Pulu Yili-ni ‘Uluma wendu upili.’ nimba piliilimú mele Minéle-ni piliipaliinga oliu liipa tapunjupa oliunga mawa tepa popu tonjilimáliinga Minéle-ni oliunga mawa tenjilimú ungmanga puluma Pulu Yili-ni piliilimúko.
ROM 8:28 Oliu piliilimulu, oliu Pulu Yili numanu monjulemulu yambuma yu-ni ‘eni-kene numanu piliiliu uluma teambu.’ nimba makó topa ‘Wasie molamili wai.’ nimba liilimú yambuma Minéle-ni oliu ‘Ulu te we wendu upili.’ ni naa nilimú; ‘Oliu liipa tapunjupa tepa konjumba uluma mindi wendu upili.’ nilimú, akili oliu piliilimulu.
ROM 8:29 Aima kórunga-ui Pulu Yili-ni yunga yambu mulungíma kanupa kene ‘Nanga málu komulayele yunu naa mulupili, anginipili kene wasie molangi.’ nimba ‘Nanga yambu mulungí.’ nimba kanupa makó turum yambuma ‘Nanga kangale mele molangi.’ nimba, nimba panjurum.
ROM 8:30 Kanu-kene yu-ni aku-sipa nimba panjipa makó turum yambuma ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nirim; ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nirim yambuma kanupa kene eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa ulu te naa tepa, ‘numanu sumbi-nimba pípili molemele.’ nimba kanurum. ‘Numanu sumbi-nimba pípili molemele.’ nimba kanurum yambuma ‘Nanga kolea kaína wasie tapú-topu molupu méle kaí nosiliuma wasie nosamili wangi.’ nirim.
ROM 8:31 Akiliinga, Pulu Yili-ni oliu-kene telemú i niker mele akili piliipu kene oliu-ni nambulka nimulúye? Pulu Yili aku-sipa oliunga ele-lkerame molemáliinga nae-ni oliu-kene ele-tu molupa kapula topa mania mundumbaye? Te-ni manda mólu.
ROM 8:32 Yu-ni yunga Málale kepe oliu ‘naa simbu.’ naa nimba, oliunga pali ‘Tepa liipa alko topa kulunjupili.’ nimba pulia nimba sirim. Penga yunga Málu tiluele oliunga nimba sirim lem aku-sipa penga mélema kene wasie pali numanu kimbu naa sipa oliu we pulia nimba naa simbaye? Pulia nimba simbako.
ROM 8:33 Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma nae-ni kot tenjimbaye? Pulu Yili-ni yunu mindi enini kanupa kene eninga ulu-pulu-kísele mundupa kelepa ulu te naa tepa, ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma molemele.’ nimba kanolemáliinga yunga yambuma kot kapula tenjimba yambu te mólu.
ROM 8:34 Pe ekupu oliu kot tenjipa kene ‘Nu-ni tekunu kis-sinu akiliinga pundu tokunu mindili nani.’ nae-ni nimbáye? Te mólu. ⸤Krais Yesos-ni kepe aku naa nimbá.⸥ Yu oliunga nimba kulunjurum kanili. Kolupa kene penga yu Pulu Yili-ni topa makinjirim yu lomburupa ola molupa ⸤bi ola mulupili Pulu Yili-kene mélema nokumbandu⸥ Pulu Yili-nga ki-bokundu purum akuna molupa, yu-ni Pulu Yili-kene oliunga nimba mawa tenjilimú.
ROM 8:35 Krais-ni oliu numanu monjulemú kupulanumele nae-ni kapula pipi simbaye? Buni temba méle te-ni kapula pipi simbaye? Mola mundu-mong mindili temba méle te-ni kapula pipi simbaye? Mola yambuma-ni oliu teku kis-singí ulu te-ni, mola engle-ni kolumulú kanili-ni, mola pula-bale mélema mólu tomba kanili-ni, mola méle te-ni mola ulu te-ni oliu topa konjumba temba kanili-ni, mola ele te wendu ombá kanili-ni, ulu kanumanga pali te-ni Krais-ni oliu numanu monjulemú kupulanumele kapula pipi simbaye?
ROM 8:36 Te-ni kapula pipi naa simba, aima mólu. Sika Pulu Yili-nga bukele-ni buni aku-sipama oliu-kene wendu ombá mele nilimú, akili i-sipa mele: ‘Oliu nunga yambuma molemulu-na taki-taki enini oliu toku kunjingí telemele. Kungma numanu siku toku konjulemele aku-mele oliu aku-siku ‘tamili.’ niku molemeleko.’ aku-sipa bukele-ni sika nilimáliinga-pe Krais yu-ni oliu numanu monjulemú-na oliu ‘Tondulu pangi.’ nimba telemú kanu-kene oliu mindili silimú ulu akuma oliu-ni topu mania mundulimulu, ulu akuma-ni oliu ulu te naa telemú naa temba.
ROM 8:38 Na piliiliu, ‘kululi ulu-pulele-ni, mola mululi ulu-pulele-ni, mola Pulu Yili-nga mulú-koleana angkellama-ni, mola Seten-nga kuruma-ni, mola ekupu pelemú uluma-ni, mola penga pemba uluma-ni, mola méle tonduluma-ni, mola mulúna aima olakundu mélema-ni, mola mana-mania pelemúma-ni, mola méle lupa-lupama-ni pali kepe, Pulu Yili-ni oliu numanu monjulemú kupulanumele ulu akumanga pali te-ni kapula pipi naa simba, aima mólu!’ nimbu akili na aima tondulu mundupu piliiliu. Pulu Yili-ni oliu numanu monjulemú kupulanumele Krais Yesos oliunga Auliele-ni kam-kamu akisinjirim.
ROM 9:1 Na Krais-nga yambu te moliáliinga ung sikale niker. Gólu naa tokur. Numanale-ni piliipu kene, Mini Kake Tiliele-ni nanga numanuna ‘Sika nikinu.’ nikem na piliikerko.
ROM 9:2 Nanga angmene, anda-kolepalima-ni na kene wasie kalku liiring Isrel-yambu akuma, ⸤enini telemeláliinga Pulu Yili-ni enini tepa kis-simba, kolea-kísina molku kis-siku mindi pungéliinga piliipu kene,⸥ ‘Nanga numanuna aima kondu kolupu taki-taki mundu-mong buni kolupu mindili aima nombu moliu.’ ⸤akili sika niker⸥. Akiliinga ‘Wendu liambu.’ nimbu na-ni ‘Nanga Isrel-yambuma tepu liambu.’ nimbu Pulu Yili-ni ‘Enini molku kis-singí kupulanum-na naa pangi.’ nimba na Poll ‘Krais-kene wasie molumbulú kupulanum puliuna naa pambu.’ nimba pipi sipa, ‘Eninga alko topu molupu kis-simbu kupulanum-na pambu, enini nanga alko toku molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimbá kupulanum te lelkanje na-ni Pulu Yili-ndu “Aku-sikunu ni.” nilka, akiliinga-pe aku-sipa nimbá kupulanum te naa lelemú.
ROM 9:4 Uinga Pulu Yili-ni Isrel-yambuma makó topa ‘nanga kangambulama molangi.’ nimba tepa liirim ulele kene Pulu Yili-nga talang puliele kene tondulu puli-sele kene, ung anju-yandu nimba panjipa mi lirim ungma kene, Moses-ni ung-mani sirim ung-manima kene, Pulu Yili popu toku kape ningí kupulanumele kene, ‘Enini-kene i-sipu i-sipu tembu.’ nimba, nimba panjurum ungma kepe, ima pali eninga.
ROM 9:5 Kumbi-lepa anda-kolepa yi-aulima Isrel-yambuma eningako. Pulu Yili-ni ‘Enini molupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele mana-yi molumbandu anda-kolepalima-ni yandupa kalku liiring yambu te-ni yi-nuim Kraisele yu mirim kilia yunu eninga talapena suku mulurumko. Yu mélema pali nokupa molemú Pulu Yili. Yu taki-taki kape nimbu enembu naa kolupu bi paka tunjamili. Aku-sipa tipili.
ROM 9:6 ⸤Anda-kolepa yi⸥ Isrele-ni kalupa liirim yambu nanga anginipili mare pulele Pulu Yili liiku bulu silimeláliinga sika Isrel-yambuma naa molemeláliinga ⸤na enini kanupu kondu telemáliinga-pe⸥ aku-sipu nikerale ‘Pulu Yili-ni Isrel-yambuma-kene “Tembu.” nimba, nimba panjurum ungele kamu mania pumu.’ nimbu naa niker. ⸤Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjurum ung akili Isrel-yambu sikamanga ungele⸥ akiliinga yunga ungele sika kamu mania naa pumu. We pelemú.
ROM 9:7 “Eprayam-ni kalupa liirim yambuma pali Pulu Yili-nga kangambulama molemele.” kapula naa-ko nimulú. Ui Pulu Yili-ni Eprayam-ndu aku-sipa nimba kene nimba mele: “Aisak-ni kalupa liimba yambuma mindi bi leku ‘Eprayam-ni kalupa liirim yambuma.’ ningí.” nirim.
ROM 9:8 Ung akiliinga pulele i-sipa mele: “Oliu Eprayam-ni kalupa liirim-ma Pulu Yili-nga kangambulama molemulu.” kapula naa ningí. Pulu Yili-ni Eprayam-ndu ‘Yambuma-kene tembu.’ nimba, nimba panjurum ungele ⸤‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma mindi⸥ Pulu Yili-ni ‘Eprayam-nga kangambulama.’ nimba kanolemú.
ROM 9:9 Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjurum ungele i-sipa mele: “Ena ‘wendu ombá.’ nikerale wendu ombá kene kelepu yandu ombú kene ⸤nunga emena⸥ Sera-ni kang te memba.” nirim.
ROM 9:10 Akili mindi mólu. Ulu te wasieko i-sipa mele: ⸤Eprayam-nga málu Aisak-nga min⸥ Repeka-ni mirim kangselenga lapa tiluele mindi, akili oliunga anda-kolepa Aisak kanili.
ROM 9:11 Akili sika akiliinga-pe kang olu-pakilem-sele ui naa mipili, ui ulu kis kaíma naa piliikulu teangli kepe Pulu Yili-ni Repeka-ndu nimba mele: “Kang komale-ni kang akelealiinga kongun kendemande tenjimba.” nirim. Pulu Yili-ni yunu taki-taki piliipa ‘wendu upili.’ nimba makó tolemú mele piliipa kene aku nirim. Kangsele-ni ulu tiringli mele kanupa naa apurupa, yunu yunga numanale-ni mindi piliipa makó topa kene aku-sipa nirim.
ROM 9:13 Aku-sipa Pulu Yili-nga bukna ung te molemú, akili i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yili-ni nimba mele:⸥ “Jekop numanu monjupu ⸤‘Nanga yili mulupili.’ niliu⸥ akiliinga-pe Iso kanupu kis piliipu ⸤‘Tiluna naa molambili.’⸥ niliu.” nirim.’ nimba bukna molemú.
ROM 9:14 Pulu Yili-ni aku-sipa tirim ulelenga oliu-ni nambulka nimulúye? “Pulu Yili-ni aku-sipa tirim mele lawa tepa, tepa kis-sirim.” nimulúye? Akili aima kapula mólu. Yu-ni tepa kis naa sirim.
ROM 9:15 Ulu akiliinga Pulu Yili-ni Moses-ndu nimba mele: “Nani nanu yambu te ⸤tepa kis-simba kene kanupuliinga⸥ ‘Kondu kolupu ‘Mindili naa nupili.’ nimbú.’ nimbu piliimbu yambale kondu kolupu ‘Mindili naa nupili.’ nimbú. Nani nanu yambu te ⸤buni pemba kene kanupuliinga⸥ ‘Kondu kolupu liipu tapunjumbu.’ nimbu piliimbu yambale kondu kolupu liipu tapunjumbu.” nirim.
ROM 9:16 Akiliinga, yambu te-ni ‘Pulu Yili-ni na ‘yunga yambale’ nimba makó topili.’ nimbu piliilimáliinga Pulu Yili-ni ‘yunga’ nimba makó naa tolemú. Mola yambu te-ni ‘Na makó topili.’ nimba kene mindili sipa ulu telemú akuma kanupa makó naako tolemú. Pulu Yili-ni yununu, yunga kondu kolemú akili-ni mindi aku telemú.
ROM 9:17 Ulu akiliinga Pulu Yili-ni ⸤Moses-nga kerina⸥ Isip yi nuim kingelendu nirim ungele Pulu Yili-nga bukna molemú akili i-sipa mele: “‘Nu-kene tembu mele yambuma-ni kanukuliinga nanga tondulale kanangi. Nanga bili ola mulupili temanele ma-koleamanga pali toku molangi.’ nimbu ‘Nu Isip-yambumanga yi nuim kingele molani.’ nirindu.” nirim.
ROM 9:18 Akiliinga, ⸤ekupu oliu piliilimulu:⸥ ‘Pulu Yili-ni ‘Yambu te kondu kolumbu.’ nimba piliilimú yambale sika kondu kolemú. ‘ ‘Nanga ungele naa piliipa kara pupa mulupili.’ nimbú.’ nimba piliilimú yambale sika aku-sipa molemú.’ ⸤nimbu piliilimulu⸥.
ROM 9:19 Akiliinga, ekupu eni yambumanga te-ni na walsipa piliipa kene nimba mele: “⸤Pulu Yili-ni aku telemú⸥ lem oliu ulu-kisma telemulu mele kanupa kene oliu nambimuna ‘Teku kis-silimele.’ nilimúye? Pulu Yili-ni numanale-ni piliipa ‘Tembu.’ nimba piliilimú mele nae-ni manda “Mólu.” nimbáye?” nilka.
ROM 9:20 ⸤Aku nilkako⸥ akiliinga-pe mana-yambu nae-ni Pulu Yili-ni ulu telemúmanga “Teku kis-sikenu.” nimba ung-mura simbaye? Yambu te-ni méle te tepa mimi temba kene méle kanili-ni yambalendu “Na nambimuna aku-sikunu tekunu mimi tekenuye?” nimbá kene kapulaye?
ROM 9:21 Ma-ni mingi tepa mimi telemú yi te-ni mingi tale tepa mimi tepa kene ulu auli te wendu ombá kene kongun simbandu mingi kaí te tepa mimi tepa, we-enamanga kongun-mingi te tepa, aku telemále kapula naa telemúye? ⸤Akili yunga numanale-ni piliipa telemú.⸥
ROM 9:22 Aku lem Pulu Yili-ni aku-sipa kapula naa tembaye? Pulu Yili-ni ‘Nanga arerembi koliu mele mokeringa wendu upili. Nanga tondulale kanangi.’ nimba, méle ‘Tepu kis-simbu.’ nimba piliilimú mélema tepa kis-simba enale wendu ombá kene tembandu ena pulele we lipili mundupa kelelemú akili kapula móluye?
ROM 9:23 ⸤Aku temba nikerale⸥ ‘Yunga talang puliele kene tondulale kene kanuku, yunga molupa kunjuli ulele kanangi.’ nimba mélema penga lepa konjupa yunga talang púlina lembama kórunga-ui tepa mimi tepa nusunjurum méle akuma yu kondu kolumba mélema temba kene kapula móluye?
ROM 9:24 ‘Mélema kondu kolumbandu temba mélema.’ niker akuma oliu mana-yambu Pulu Yili-ni makó turum yambuma. Oliu Juda-yambumanga mare mendepulu mólu. We-yambu-lupamanga mare wasie.
ROM 9:25 Akilindu Pulu Yili-ni ui nirim mele Osia-ni bukna turum molemú akili i-sipa mele: “Nanga yambu naa muluring yambuma ‘Enini nanga yambuma.’ nimbú. Yambu na numanu naa munjurunduma ‘Na numanu monjuliu yambuma.’ nimbú.” nirim.
ROM 9:26 “Kolea tenga ‘Enini nanga yambuma mólu.’ nirindu kolea akuna ‘Kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú Pulu Yili-nga kangambulama.’ nimbú.” nirimko.
ROM 9:27 Asaya-ni Isrel-yambuma muluring mele piliipa kene nimba mele: ‘Isrel-yambuma ⸤sika pulele molemeláliinga-pe⸥ numú-kusa kéluna okea mele kapula molkemelanje ⸤kepe wema pali kulungí kene⸥ Pulu Yili-ni aima koltale mindi tepa liimba kene eninga koleana alsuku puku ⸤kapula⸥ mulungí.
ROM 9:28 Yawe-ni mana-yambumanga kotele we-we sipa piliipaliinga eninga ulu telemelemanga sumbi-sipa kamu pundu topa mindili simba ⸤akiliinga⸥ aku-sipa Isrel-yambuma koltale mindi tepa liimba.’ nirim.
ROM 9:29 Ui Asaya-ni nirim mele aku-sipa wendu urum kanili: ‘⸤Pulu Yi⸥ Aima Tonduluma Pali Pelemú Auliele-ni oliu pali topa konjupa oliunga yambu mare ‘we kona molku yandupa yambuma kalku liangi.’ naa nilkanje kolea-auli Sodom kene Gomora-selenga yambuma turum pali kuluring te kona naa muluring mele oliu aku-sipu te kona aima naa molkumula.’ nirim.
ROM 9:30 Aku lem ekupu oliu-ni nambulka nimulúye? ⸤I-sipu nimulú:⸥ Isrel-yambu naa molemele yambu-lupama-ni ‘yambu sumbi-nílima molamili.’ niku mindili siku uluma naa teku muluring yambu akuma Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanurum. Pulu Yili-nga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga mindi Pulu Yili-ni ‘enini yambu sumbi-nílima.’ nimba kanurum.
ROM 9:31 Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-ni ‘nanga’ nimba makó turum⸥ Isrel-yambuma-ni ‘Oliu Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba ung-mani te kanupu teamili.’ niku molku kene ⸤te naa lirim-na⸥ koruku kiliring.
ROM 9:32 Nambimuna yambu sumbi-nílima naa muluringiye? Enini Pulu Yili-nga ungma ‘Sika’ niku tondulu munduku naa piliiring akiliinga enini yambu sumbi-nílima naa muluring. Eni-enini “mindili sipu ulu-kaíma temulú kene Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba.” niku piliiringeliinga ⸤Pulu Yili-ni ‘enini yambu sumbi-nílima’ nimba naa kanurum⸥. ‘Yambu singa tonjulemú ku’ akili-ni enini topa mania mundurum.
ROM 9:33 ⸤Ku akilindu⸥ Pulu Yili-nga bukna ⸤Asaya-ni turum⸥ ung te molemú, akili i-sipa mele: ‘Piliai. Yambuma singa tonjulemú ku te, akili-ni yambuma topa mania mundumba kuli, na-ni Mulú-Sayon olakundu lipili nusurundu. Ku kanili molemú yili ‘Yu sika ⸤Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa kunjupili.’ nimba liipa mundurum yi-nuim Kraisele⸥.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma-ni ⸤yu-ni sika liipa tapunjumbaliinga⸥ penga ‘Yu gólu tokum.’ niku numanu kis panjingí kupulanum te naa lemba.’ nimba bukna molemú.
ROM 10:1 Angmene, ‘Nanga pulu lelemú Isrel-yambuma mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimbu piliipu ⸤na Poll-ni⸥ Pulu Yili-kene taki-taki popu topu mawa tepu moliu.
ROM 10:2 Enini Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú uluma ‘Tondulu mundupu teamili.’ niku telemele mele na kanupu kapula nimbu simbu akiliinga-pe Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma naa piliiku konjulemele akiliinga ⸤aku-sipu Pulu Yili-kene mawa tepu moliu⸥.
ROM 10:3 Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima.’ nimba kanolemú mele naa piliiku, eni-enini piliiku ‘I-sipu temulú kene yambu sumbi-nílima molomulú.’ niku piliiku tiring. Akiliinga ‘Pulu Yili-ni enini ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanolemú ulele teamili.’ naa niring.
ROM 10:4 Krais-ni ‘Yambuma ⸤‘Na sika tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liilimú.’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili yambuma pali Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanupili.’ nimba ⸤Moses-ni Pulu Yili-nga⸥ ung-mani ⸤sirim-ma⸥nga tondulale Krais-ni ‘mania pupili.’ nirim kanili.
ROM 10:5 Moses-ni sirim ung-manima piliiku liiku tingí yambuma Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba mele Moses-ni bukna topa kene nimba mele: “Ung-manima ⸤pali⸥ piliiku konjuku kene sumbi-siku tingí yambuma aku tingéliinga molku konjuku mindi pungí.” nirim.
ROM 10:6 Akiliinga-pe ‘⸤Yesos Krais⸥ sika ⸤nanga nimba tinjirim⸥.’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima.’ nimba kanombaliinga ung te i-sipa molemú: “Eni-enini numanale-ni piliikuliinga, ‘Nae-ni (‘Krais mana-mania liipu membu wambu.’ nimba) mulú-koleana ola pumbaye?’ ni naa niai.” nimba ung te aku-sipa molemú.
ROM 10:7 Mola i-siku ningí: “‘Nae-ni (Krais alsupa kululi koleana wendu liipa memba ombándu) yambu kulúlima pulimelé koleana mania pumbaye?’ ni naa niai.” nimba molemú.
ROM 10:8 ⸤Aku-sipa ungele kapula mólu. Pulu Yili-ni yambu sumbi-nílima nimba kanolemáliinga⸥ ungele nambulka nimba molemúye? I-sipa nilimú: “Ungele eni-kene nondupa molemú. Eninga kerina molupa numanuna pelemú.” nilimú. Ung nirim akili ‘⸤Yi-Nuim Kraisele⸥ sika ⸤oliunga tepa liili yili⸥.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ungele oliu-ni andupu nimbu silimulu ung kanili. Akili i-sipa mele:
ROM 10:9 Eni sumbi-siku “Yesos yu ⸤nanga⸥ Auliele.” niku siku, eninga numanuna ‘Yu kulurum kene Pulu Yili-ni yu ónu-koleana topa makinjirim.’ niku tondulu munduku piliingí kene Pulu Yili-ni tepa liipa eni mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba.
ROM 10:10 Numanale-ni ⸤‘Yesos sika nanga nimba kulunjurum kene Pulu Yili-ni sika yu topa makinjirim. Yu nanga Auliele.’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili yambuma aku-siku piliilimiláliinga Pulu Yili-ni eni kanupa kene, eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa eni ‘yambu sumbi-nílima.’ nimba we kanolemú. Numanale-ni niku piliilimili mele ‘Yambuma piliangi.’ niku kerale-ni niku silimeláliinga Pulu Yili-ni eni tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú.
ROM 10:11 Aku-sipa ung te Pulu Yili-nga bukna molemú, akili i-sipa mele: ‘ ‘Yu sika ⸤tepa liimba⸥.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma-ni ⸤yu-ni sika tepa liimbaliinga⸥ pe ‘Yu gólu tokum.’ niku numanu kis panjingí kupulanum te naa lemba.’ nilimú.
ROM 10:12 Bukna ‘tondulu munduku piliilimili yambuma’ nilimú akili Juda-yambumandu mindi naa nilimú. Juda-yambuma naa molemele yambu-lupamandu kepe pali nilimú. Yi-auli tiluele oliunga pali Yi-Auliele akiliinga oliu pali tilu-sipa nokulemú. Auliele yu walsiku ‘Na liiku tapunjui.’ niku mawa telemele yambuma pali lakupa tepa konjulimú.
ROM 10:13 “Auliele bi leku walsiku ⸤‘Tekunu lii.’ niku⸥ mawa telemele yambuma pali yu sika tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba.” akiliinga oliu pali tilu-sipa nokulemú.
ROM 10:14 Aku lem ‘Yu sika. ⸤Yunu-ni sika tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liimba.⸥’ niku tondulu munduku naa piliikuliinga “Tekunu lii.” niku nambi-siku yu walsingíye? Yu-ni eninga nimba tinjirim, yu molemú mele temanele naa piliiku kene ‘Yunu-ni tepa liimba.’ niku nambi-siku tondulu munduku piliingíye? Yambu te-ni yu-ni eninga nimba tinjirim, yu molemú mele nimba naa simba kene enini nambi-siku piliingíye?
ROM 10:15 “Ungele niku si-pai!” nimba liipa naa mundumba kene enini nambi-siku ungele puku niku singíye? Aku-sipa Pulu Yili-nga bukna ung te molemú, akili i-sipa mele: “Yambuma ung-kaiéle niku singíndu kimbu kambiliiku olemele yambuma yambu aima kaíma.” nilimú.
ROM 10:16 Akiliinga-pe Isrel-yambu mare temani-kaiéle piliiku naa liiring. Akiliinga Asaya-ni nimba mele: “Auliele, nunga ung andupu nimbu sirimulele namelé-ni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringiye?” nirim.
ROM 10:17 Akiliinga, Pulu Yili-nga ung niku silimele piliilimili ulu akili-ni yambuma-ni ‘⸤Krais⸥ sika. ⸤Yu-ni sika na tepa liipa mindili nolka kupulanum-na wendu liimba.⸥’ niku tondulu munduku piliilimili kupulanumele akisinjilimú. Ung niku silimele piliilimili akili Krais-nga ungele.
ROM 10:18 Akiliinga-pe na-ni walsipu kene: ‘Isrel-yambuma enini ⸤ung ili⸥ naa piliiringiye?’ nimbu walsiker. Mólu, ⸤aku naa niker⸥. Enini aima sika piliiring. ⸤Akili Pulu Yili-nga bukna ung te molemú:⸥ “Kerina niring ungma yambu muluring ma-koleamanga pali wendu omba purum. Eninga ungma koleamanga pali piliiring.” ⸤ung te aku-sipa molemú.⸥
ROM 10:19 Alsupu ung te walsipu kene: ‘Isrel-yambuma ung ilinga pulele naa piliiringiye?’ nimbu walsiker. Mólu. Aima sika piliiring. Moses-ni ⸤Isrel-yambumandu Pulu Yili-nga⸥ ung te nirimele ui niambu: ⸤Pulu Yili-ni eninindu nimba mele:⸥ “‘Yambu-talape bi naa mulúlima.’ ⸤niku kanolemele⸥ yambuma ⸤tepu konjumbu kene⸥ molku kunjingéliinga kanuku kene eni Isrel-yambuma-ni yambu kanuma-kene numanu kis panjiku ‘⸤‘Enini maluya. Oliu aku-sipa tepa kunjupili kilia Pulu Yili-nga ungele piliipu yu liipu bulu naa samili.’ niangi.’⸥ nimbú. ⸤Eni Isrel-yambuma-ni⸥ ‘Yambu-talape numanu naa pili molku kis-silimele yambuma.’ ⸤niku kanolemele⸥ yambuma na Pulu Yili-ni liipu tapunjumbu kene molku kunjingéliinga kanuku kene na-ni ‘eni Isrel-yambuma-ni akuma kanuku arerembi kolku, ⸤‘Oliu aku-sipa tinjipili yunu molemúna pamili⸥.’ niangi.’ nimbú.” nirim.
ROM 10:20 ⸤Sika Isrel-yambuma-ni ‘Oliu mendepulu Pulu Yili-nga yambuma molemulu.’ niku piliiringeliinga-pe⸥ Asaya-ni kepe aku-sipa ⸤Isrel-yambuma⸥ pipili naa kolupa mundu-mong naa tenjipa kene ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung te ⸤Isrel-yambu-talape ulsukundu yambumandu⸥ sumbi-sipa nimba mele: “Na ‘korupu kanamili.’ naa niring yambuma-ni na kanuku liiring. Na ung te walsiku naa piliiring yambuma ‘Na kanangi.’ nimbu enini muluringna ombu mokeringa mulurundu.” nirim.
ROM 10:21 Isrel-yambumandu Asaya-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung te wasie nimba mele: “Nanga ungele naa piliiku liiku, kara pulimelé yambumandu na-ni taki-taki “Wangi.” nimbu kórunga-ui kepe ekupu yandupa kepe kanglupu liimbu tepu angiliu.” nirim.
ROM 11:1 Akiliinga na-ni ⸤eni⸥ walsiker: Pulu Yili-ni yunga Isrel-yambuma liipa bulu sipa mundupa kilirimuye? Aima mólu! Na ⸤Poll⸥ Isrel-yi te-ko, Eprayam-ni kalupa liirim yi te, na Benjamen-nga yambu-talapeliinga yi te. ⸤Na liipa bulu sipa mundupa naa kilirim kanili.⸥
ROM 11:2 Pulu Yili-ni yunga yambu penga mulungí mele ui piliirim yambu kanuma mundupa naa kilirim. ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi⸥ Illaija-ni tirim mele temani Pulu Yili-nga bukna molemále eni naa piliilimiliye? Illaija-ni Isrel-yambuma-ni teku kis-siring mele Pulu Yili-ndu tondulu mundupa nimba sipa kene nimba mele:
ROM 11:3 “Auliele, nuni “Ninjai!” nikunu ung niku silluma piliiku anduku niku silimele yima toku konjuku, nu popu toku kalemele poluma toku bulsuku teku kis-siring. Ekupu na tiluele mindi ⸤nunga yi⸥ moliále toku kunjingí tekemeleko.” nirim kanili.
ROM 11:4 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni yundu pundu topa nambulka nirimye? Yu-ni nimba mele: “Yambu sepen tausen molemele akuma na-ni nokuliáliinga enini ‘oliu nokulemú pulu-yili’ niku gólu tuli Bele-nga kumbi-kerina tamalu peku popu naa tolemele.” nirim.
ROM 11:5 Aku-sipako ekupu kepe Pulu Yili-ni ⸤Isrel-⸥yambu koltale we kondu kolupa ‘nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum-na molemele.
ROM 11:6 Penga yu-ni yunu enini we kondu kolupa kene ‘Yunga yambuma molangi.’ nim lem eninga kongun telkemelaliinga ulu te naa telka. Enini kongun tingéliinga yu-ni kanupa kene ‘Nanga yambuma molangi.’ nim lem yu-ni yambuma we kondu kolupa kene, ‘Nanga yambuma molangi.’ nilimú we kondu kululi ulu akili sika we kondu kululi ulele mólu.
ROM 11:7 Aku lem ekupu oliu-ni nambulka nimulúye? Isrel-yambuma-ni ⸤Pulu Yili-kene kapula-kapula molku yu-ni enini ‘yambu sumbi-nílima.’ nimba kanomba ulele⸥ ‘Aima liamiliya!’ niku kongun mindili siku tiring akiliinga-pe naa liiring akili ⸤Pulu Yili-ni yunu numanale-ni piliipa⸥ makó turum yambuma liiring. We-⸤Isrel-⸥yambuma numanu pipi sirimeliinga Pulu Yili-nga ungele piliingí kupulanum te naa lirim.
ROM 11:8 Aku-sipa Pulu Yili-nga bukna ung te turing molemú, akili i-sipa mele: “Pulu Yili-ni enini ‘numanu naa pili yambuma mele molku, mongale-ni mélema naa kanuku, kumele-ni ungma naa piliangi.’ nirim akili pe ekupu kepe yandupa-yandupa aku-siku-mele molemele.” nimba molemú.
ROM 11:9 ⸤Yambu kanuma Depit-ni ‘Yunga ele-túma molangi.’ nirim mele mulungí.⸥ Depit-ni ⸤yunga ele-túma mulungí mele⸥ ung te i-sipa nimba mele: “Eninga langi noku mulungí koleale kera mamili angnjili koleale mele lepa, yambu tepa singa tonjulemú méle aku-sipa-mele te lepa, enini teku kis-silimelaliinga pundu topa buni simba méle te lipili.
ROM 11:10 Eninga monguma-ni ‘mélema naa kanangi.’ nimba pipi sipa, súmbulu topa, taki-taki enini buni auli-teku mingéliinga eninga buluma langupa olkundu sukundu upili molku mindi pangi.” nirim.
ROM 11:11 Akiliinga na ung te wasie walsekerko: ⸤Isrel-yambuma⸥ molku kis-siring kene kamu molku kis-siringiye? Aima mólu! Isrel-yambuma Pulu Yili-kene teku kis-siku liiku bulu siringeliinga Pulu Yili-ni yambu-lupamandu tepa liipa ‘Mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, na-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba liipa munjurum. ‘Na yambu-lupama tepu liimbu kene Isrel-yambuma kanuku kene numanu kis panjiku ‘oliu yu-kene kapula-kapula molkumulanje kapula.’ niangi.’ nimba aku tirim.
ROM 11:12 Akiliinga-pe Isrel-yambuma-ni Pulu Yili-kene teku kis-siku liiku bulu siringeliinga Pulu Yili-ni ma-koleana pali yambuma aima tepa kunjurum, Isrel-yambuma-ni Pulu Yili-nga ulu kaíma munduku kiliringeliinga yambu-lupama-kene ulu kaíma tirim. Aku lem Isrel-yambuma Pulu Yili molemúna kelku oku yunga talapena sukundu mulungí kene yambuma-kene pali ulu kaí pulele olandupa-olandupa temba.
ROM 11:13 Eni Isrel-yambuma naa molku yambu-lupa molemelema, na-ni ekupu enindu niker. Na yambu-lupamanga nimba Krais-ni liipa mundurum yili moliáliinga yambu-lupama ⸤ung-kaiéle⸥ nimbu silsiliipu anduliu mele ‘Nanga Isrel-yambuma-ni kanukuliinga “Enini maluya.” niku kum panjiku kene mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku Pulu Yili-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimbu Yesos-ni na ‘yambu-lupamanga’ nimba liipa mundunjurum yili moliu mele yambuma pali nimbu silsiliipu anduliu.
ROM 11:15 Pulu Yili-ni Isrel-yambumandu “Naa oku anju pai.” nirim kilia mana-yambuma pali yu molemúna sukundu puku kona molku konjuku mindi pungí kupulanumele wendu urum. Aku-sipa Isrel-yambuma kona molku kunjingí kupulanumele mania purumeliinga yambu-lupama kona molku kunjingí kupulanumele wendu urum kilia nanga Isrel-yambuma enini Pulu Yili-ni alsupa sukundu líímu lem kululi ulu-pulele mania pupa kene molupa mindi puli ulu-pulele aima kam-kamu wendu ombá.
ROM 11:16 Pllawa kalungíndu pllawa topele tolemeláliinga mare ui wendu liiku Pulu Yili popu toku silimele akili Pulu Yili-nga pllawa kake tiliele lelemú lem pllawa we lelemúma pali kepe Pulu Yili-nga pllawa kake tílima lelemúko. Unji tenga pulkanuma Pulu Yili-nga kake tílima lem unjele pali Pulu Yili-nga unji kake tilieleko.
ROM 11:17 Unji-ollip kaí puniena angiliimáliinga pola mare Pulu Yili-ni langupa wendu mundupa kene, eni yambu-lupama taena unji-ollip kis angiliimáliinga polama mele muluringeliinga pola mare langupa unji-ollip kaiéliinga liipa waka-maka tepa suku panjurumeliinga eni ‘Unji kaiéliinga pola mandupa, oliu olandupa molemulu.’ niku numanale-ni naa piliai. Pola kaíma kene unji kaiéliinga langi nurum langima eni-kene wasie nolemeléliinga eni ‘Unji kaiéliinga pola mandupa, oliu olandupa molemulu.’ niku numanale-ni naa piliai. Aku-siku niku piliiring lem i-siku piliai: ‘Eni unji polama-ni unjeliinga pulkanuma langi naa silimele. Unjeliinga pulkanuma-ni eni polama langi silimú.’ niku piliai.
ROM 11:19 Akiliinga-pe penga eni ⸤Isrel-yambu naa molemelema-ni⸥ niku mele: “Pulu Yili-ni ‘Oliu pola kísima liipu unji kaiéliinga panjambu.’ nimba unji kaiéliinga pola mare langupa wendu mundurum.” ningí.
ROM 11:20 Aku sikako. Akiliinga-pe unji kaiéliinga pola langupa wendu mundurum akuma-ni ⸤Pulu Yili-ni ‘Enini nokupa kunjupili.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele ‘Yu sika urum.’ niku⸥ tondulu munduku naa piliiringeliinga Pulu Yili yu-ni enini langupa wendu mundurum; eni unji kíselenga polama eni ⸤‘Yu sika urum.’ niku⸥ tondulu munduku piliilimiláliinga aku-siku angiliiku konjulemele. Aku sika akiliinga-pe ‘Oliu kaí.’ niku eninga bi paka naa toku kara puku naa molai. Mundu-mong teku piliiku kongnjiku molai.
ROM 11:21 Pulu Yili-ni unji kaiéliinga polama ⸤kondu naa kolupa⸥ we angiliipili mundupa naa kelepa, langupa wendu mundurumeliinga eni kepe aku-sipa-mele we angiliipili mundupa naa kelemba akiliinga kara puku naa molai.
ROM 11:22 Ili numanale-ni piliiku molai: Pulu Yili-ni yambuma-kene ulu kaíma tepa, mindili silimú uluma tepa, wasie-nale telemú. Yu munduku kiliring yambuma mindili sirim, akiliinga-pe eni yu kanupa kaí piliipa kene eni tepa konjumba uluma teku mulúngi lem yu-ni eni-kene ulu kaíma tirim mele akili sika aku-sipa temba. Aku naa tíngi lem eni langupa wendu mundumbako.
ROM 11:23 Pe unji-pola ui langupa wendu mundurumuma numanu topele toku alsuku ⸤‘Yi-nuim Kraisele yu sika urum.’ niku⸥ tondulu munduku pilííngi lem unji langurumuna alsupa topa monjumba. Pulu Yili-ni pola kanuma aku-sipa manda temba.
ROM 11:24 Eni piliilimili, eni taena unji-ollip kíselenga polama Pulu Yili-ni langupa unji-ollip kaí puniena bo topa nukurum, kanili eninga unjele mólu, unji akiliinga eni munjurum. ‘Aku-sipa-mele kapula naa temba.’ niku naa telemele kanili. Aku tirim kene kapula urum lem unji kaiéle yunga polama alsupa liipa topa monjumba kene aima kapula naa angiliimbaye?
ROM 11:25 Angmene, Pulu Yili-nga ung-pulu te ui mo topa pirimele eni naa piliingí kene kapula naa temba. ‘Eni ‘Oliu piliipa kungnjuli yambuma molupu ungma pali piliilimulu.’ niku naa piliangi.’ nimbu ung-pulu mo topa pirim kanili piliangi nimbu sambu. Akili i-sipa mele: Isrel-yambuma-ni pali Pulu Yili-nga ungele ‘Sika’ niku piliiku liingí kupulanumele kam-kamu pipi naa silimú. Pulu Yili-ni yambu-lupa makó turum yambuma pali yunga talapena sukundu-sukundu olemele kene mindi Isrel-yambumanga numanuma isili-ui pipi silimú.
ROM 11:26 Yambu-lupama Pulu Yili-nga talapena sukundu oku pora singí kene Pulu Yili-ni yunga Isrel-yambuma pali tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba. ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna ung te aku-sipa nimba molemú, akili i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yi Yawe-ni nimba mele:⸥ “‘Isrel-yambuma kam-kamu molku kis naa sangi.’ nimba tepa liimba yili Jerusallem molupa kene ombá. Yi kanili-ni Jekop-ni kalupa liirim yambu-talapele Pulu Yili-nga ungele naa piliiku liiku bulu siku molemele mele ‘munduku kelku numanu topele tangi.’ nimba tepa liimba.
ROM 11:27 Na-ni ‘eninga ulu-pulu-kísima mania pupili.’ nimbú enaliinga aku-sipu ung akili nimbu panjipu mi lembu.” ⸤nirim⸥’ nimba molemú.
ROM 11:28 Pulu Yili-ni yambu te-ndu “Yu nanga yambale mulupili.” nimba makó topa kene alsupa numanu topele naa tolemú. “Yu tepu konjumbu.” nimba panjilimú ungma numanu topele naa topa enimbu naa kolulimú akiliinga Isrel-yambuma-ni ⸤Yesos-nga⸥ temani-kaiéle naa piliiku liiku bulu siringeliinga Pulu Yili Isrel-yambuma kene ele-tu molemele akiliinga eni yambu-lupama tepa liipa Pulu Yili-nga yambuma mulungí kupulanumele akisinjirim. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni Isrel-yambumanga kumbi-lepa anda-kolepalima numanu monjupa ‘Enini kalku liingí yambuma ‘nanga yambuma molangi.’ nimbú.’ nimba makó turum mele piliipaliinga ekupu Isrel-yambuma numanu monjupa molemú.
ROM 11:30 Eni yambu-lupama-ni ui Pulu Yili-ni “Teai.” nirim mele akili piliiku liiku naa teku liiku su siring akiliinga-pe Isrel-yambuma-ni Pulu Yili-ni “Teai.” nirim mele liiku su siringeliinga Pulu Yili-ni eni yambu-lupama we kondu kolemú.
ROM 11:31 Aku-sipako Pulu Yili eni yambu-lupama we kondu kolemáliinga Isrel-yambuma-ni Pulu Yili-nga ung naa piliiku liiku su silimele. Akiliinga-pe we mólu. Pulu Yili yu-ni Isrel-yambuma we kondu kolumbako. Eni yambu-lupama Pulu Yili-ni we kondu kolemú mele aku-sipa yu-ni Isrel-yambuma kepe we kondu kolumbandu Isrel-yambuma enini yunga ungele liiku su silimeleko.
ROM 11:32 Yambuma pali Pulu Yili-ni ‘We kondu kolambu.’ nimba kene ‘Enini pali ui ung liiku su sangi.’ nirim.
ROM 11:33 Oliunga Pulu Yili aima molupa konjulimú. Yu molemú mele oliu-ni piliipu sundulimulu. Muléle aima olandupa lelemú oliu-ni yu kapula manda naa lelemulu mele aku-sipako Pulu Yili yunga ulu-kaí telemúma kene yunga numanale kene yunga piliipa kungnjuliele kene aima pulele pelemú, oliu-ni kapula piliipu naa liilimulu. Yu numanale-ni piliipa nilimúmanga puluma oliunga yambu te-ni aima manda naa piliipu nilimulu; yunu kupulanum pulimúma aima kapula naa kanupu lenjilimulu.
ROM 11:34 “Nae-ni Auliele-nga numanuna piliilimú mele piliilimúye? Mola nae-ni ungma kene, uluma kene, Auliele liipa ora simbaye?”
ROM 11:35 “Mola nae-ni ‘Yu-ni na méle pundu tupili kilia na-ni yu-kene elou teambili.’ nimba yu méle te we sirimuye? ⸤Yambu te mólu.⸥”
ROM 11:36 Yu mélema pali tirim Pulu Yili; yunu mélema pali tondulu sipa nokupa molemú; mélema pali yunga mendepolu. Ekupu kepe penga taki-taki kepe oliu-ni ‘Yu aima olandupa yili. Yunga bili mélemanga pali aima olandupa molemú.’ nimbu yunu kape nimbu bili paka tonjulsiliipu mindi pamili. Sika aku-sipa tipili.
ROM 12:1 Akiliinga, angmene, na-ni enindu tondulu mundupu niker: “Pulu Yili-ni oliu kondu kolupa ‘Naa tambu.’ nilimáliinga ⸤yambuma-ni kung kene kera kene aima kake tílima Pulu Yili popu toku kalku siring yu-ni kanupa kaí piliipa liirim akili mele⸥ eni ‘Pulu Yili popu tamili.’ niku eni-enini kona molangi kangi pali ulu-pulu-kis te naa pepa kake tipili yunu sangi.” nimbu mawa teker. ‘Pulu Yili kape nimbu yunga bili paka tunjamili.’ niku aku-siku teai.
ROM 12:2 Aku teku kene eninga kangima-ni alsuku we-mana-yambumanga numanu piliiku uluma telemele mele manda leku naa teai. ‘Pulu Yili-ni oliu numanu konama sipili.’ niku topele toku numanu lupa piliiku ulu lupa teku molai. Aku-siku tíngi lem eni Pulu Yili-ni ‘Ulu teangi.’ numanuna piliilimú uluma manda piliingí. Ulu kaíma kene ulu yu kanupa numanu silimúma kene ulu sumbi-nílima kene manda piliingí.
ROM 12:3 Pulu Yili-ni na we kondu kolupa kene nandu “Anduku yambuma nanga ungele niku si.” nirim-na na-ni enindu nimbu mele: “Eni lupa-lupa molemele mele kanili numanu siku bi mania mele mulupili molku kene ‘Oliu bi ola mele mulupili molemulu.’ niku naa piliai.” niker. Pulu Yili-ni eni kongun lupa-lupamanga piliipa kungnjuli lupa-lupa sirim akuma-ni numanu piliiku konjuku eni lupa-lupa telemele tingí mele kanili apurai.
ROM 12:4 Oliunga kangina kimbu-ki mele angiliimúma-ni pali kongun lupa-lupa telemele. Kíli-ni kongun lupa tepa, mongale-ni lupa tepa, kumele-ni lupa tepa, kangieliinga mélema-ni aku-siku kongun lupa-lupa telemele mele
ROM 12:5 aku-sipu oliu yambu pulele molemulu akiliinga-pe oliu Krais-nga yambuma molemulumanga oliu kangi tiluele mele molupu kangi tilueliinga kimbu-ki mélema mele molemulu.
ROM 12:6 Pulu Yili-ni yunu ‘Oliu lupa-lupa kongun lupa-lupa teamili.’ nimba, piliipa kungnjúlima lupa-lupa moke tepa silimú kongun kanuma teamili. Ung nimba sílieliinga piliipa kungnjuliele símu lem Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliilimulu mele yambuma ungma nimbu samili. Yambu kanumanga te Pulu Yili ⸤‘Sika liipa tapunjilimú.’ nimba⸥ auli-tepa tondulu mundupa piliilimú yambale-ni ung pulele tondulu mundupa nimba sipili. Mola yambu te Pulu Yili wallú-tepa mele mindi piliilimále-ni wallú tepa nimba sipili.
ROM 12:7 Yambu liipa tapunjuli piliipa kungnjuliele silimú lem yambuma liipa tapunjupili. Ung-bo tunjuli piliipa kungnjuliele silimú lem akili liilimú yambale-ni ung-bo tunjupili.
ROM 12:8 ‘Bunima-ni yambuma topa mania naa mundupili. Numanu tondulu pupili molangi.’ nilimú piliipa kungnjuliele pelemú yambale-ni aku-sipa nipili. Yambu lupama liipa tapunjumbandu ku-moni silimú yambale-ni numanu tale tepa naa piliipa wewu-sipa ku-moni sipili. Yambu lupamanga kongun nokulemú yambale-ni nokupa kunjupili. Yambu mindili nolemelema kondu kolupa liipa tapunjilimú yambale-ni numanu sipa liipa tapunjupili.
ROM 12:9 ⸤Yambu lupama⸥ aima sika numanu monjuku konjai. Ulu-pulu-kísma kanuku kis piliiku munduku kelku, ulu-pulu kaíma mendepolu numanu monjuku tondulu munduku teku molai.
ROM 12:10 Eninga angenali numanu monjulemele akili mele Krais-nga yambuma anju-yandu numanu monjai. Eninga yambu mare molku kunjingí eni molku kis-singí kene numanu pulele naa piliiku numanu kaí pípili yambu lupama kape niku molai.
ROM 12:11 Ulu-kaíma tingíndu enembu naa kolku tondulu munduku teku, ‘Yambuma-ni ‘oliu Pulu Yili-nga Minéle kene wasie molemuluma’ niku kanangi.’ niku ‘Yu oliu ambulupa mulupili.’ niku molai. Auliele-nga kongunale tondulu munduku tenjai.
ROM 12:12 ‘Penga molupu konjumulú.’ niku piliiku numanu sai. Mindili singí kene arerembi naa kolku táka-niku molai. Taki-taki Pulu Yili-kene popu toku ung niku molai.
ROM 12:13 Pulu Yili-nga yambu mare méle mólu tolemúma liiku tapunjuku méle mare sai. Yambu kolea suluna yambu poning mare ungí kene liiku tapunjuku “Wasie piamili wai.” niangi.
ROM 12:14 Yambu mare-ni eni teku kis-singíma ‘Pulu Yili-ni enini tepa konjupa liipa tapunjupili.’ niku yunu mawa teai. Sika Pulu Yili mawa tenjiku kene ‘Yambu kanuma tepa konjupa liipa tapunjupili’ niai. ‘Enini ⸤pundu topa⸥ tepa kis-sipili.’ niku mawa naa teai.
ROM 12:15 Yambu numanu singíma-kene enini numanu siku molai. Yambu kola tingíma-kene kola teku molai.
ROM 12:16 Yambuma-kene numanu tiluna pupili uluma tilu-siku teku molai. Eni kakera naa niku ‘Yambu-aulima molemulu, we-yambuma-kene naa andupu molomulú.’ naa niku, yambu bi naa mulúlima-kene numanu siku tiluna tapú-toku molai. ‘Na bi aima ola molemú. Na aima piliipa kungnjuli pelemú yambale moliu.’ naa niai.
ROM 12:17 Yambu mare-ni eni teku kis-singí kene enini anju teku kis naa sai. Yambuma-ni pali kanuku kaí piliilimili uluma mindi piliiku teku molai.
ROM 12:18 Ele teku arerembi kululi ulu akuma numanu liiku munduku naa piliai. Taki-taki ‘yambuma-kene pali táka-nimbu molamili.’ niku numanu kimbu-siku piliiku molai.
ROM 12:19 Nanga pulu lelemú yambuma, yambu mare-ni eni teku kis-singí kene enini pundu naa tai. ‘Pulu Yili-ni enini-kene arerembi kolumba.’ niku munduku kelai. Aku-sipa mele ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna ung te molemú, akili i-sipa mele: ‘Auliele-ni nimba mele: “Teku kis-silimelaliinga pundu tuli kongunale nanga kongunale mindi. Teku kis-silimelaliinga na-ni nanu pundu topu mindili simbu.” nilimú.’ aku-sipa molemáliinga ⸤eni-enini naa teai⸥.
ROM 12:20 Aku-siku aima naa teku kene ⸤Pulu Yili-nga bukna nilimú mele teai. Akili-ni nimba mele⸥: “Nunga ele-tu yambale engle-ni kolumba kene ga si. ‘No waka lekem.’ nimbá kene no kolkunu si. Aku tiní kene nu-kene tepa kis-simba ulu kanuma piliipa kene pipili kolumba.” ⸤nilimú mele teai.⸥
ROM 12:21 Ulu-pulu-kísmani eni topa mania naa mundupili. Eni ‘Ulu-pulu-kísma topu mania mundamili.’ niku kene ulu-pulu kaíma teai.
ROM 13:1 Yambuma pali gapmanale-ni nilimú mele piliiku liiku molai. Gapmanale we naa molemú. Pulu Yili-ni ‘Kolea nukupili.’ nimba makó tolemú-na molemáliinga aku-siku teku molangi. Koleamanga pali gapman molemelema Pulu Yili-ni makó topa ‘molangi.’ nilimú-na molemeláliinga aku-siku enini nilimele mele piliiku liiku molai.
ROM 13:2 Akiliinga, “Gapmanaliinga ung naa piliimulú.” nilimele yambuma-ni aku-siku “Pulu Yili-ni ‘teangi.’ nimba monjulemú yambumanga ungma naa piliimulú.” nilimele. Aku telemeláliinga eninga kotele wendu ombá.
ROM 13:3 Molku konjulemele yambuma nukuli yambuma-ni teku kis naa silimele. Teku kis-siku molemele yambuma mindi mundu-mong tenjamili. Gapmanale-ni enini mindi tepa kis-simba. ‘Nukuli-yambuma oliu-ni mundu-mong naa teamili. Eni oliu teku kis naa sangi.’ niku kene ulu kaíma teku molai. Aku tingí kene gapmanale-ni eni teku molemele mele kanupa kape nimbá.
ROM 13:4 ‘Yambuma molku konjangi.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Nanga kongun tinjiliele mulupili.’ nimba gapman liipa monjulemú-na gapmanale-ni aku-sipa temba. Akiliinga-pe gapmanale we tondulu naa pelemú. Gapmanale-ni yambu kísima numanu kis panjipa “Mong liikimele akiliinga mindili nangi.” nimbandu tondulale pelemáliinga eni teku kis-síngi lem yu-kene mundu-mong tenjai. ‘Teku kis-singí yambumanga kot wendu ombá kene nanga kot piliinjipili.’ nimba Pulu Yili-ni gapman monjulemú.
ROM 13:5 Akiliinga, ‘Yu-ni oliu tepa kis-simbaliinga yu-ni nimbá mele tepu molamili.’ akili mendepulu niku naa molangi. ‘Oliu numanu kis naa pípili, numanu waengu sipu molamili.’ niku yu-ni nimbá mele teku molangiko.
ROM 13:6 Eni aku-siku niku piliikuliinga, nukuli yambuma-ni Pulu Yili-nga kongun mendepulu teku molemele akiliinga ku-moni-takis tangiko.
ROM 13:7 Gapmanale-ni ung-mani sipa kene “Méle sai.” nilimú mélema sai. Ku-takis liilimele yambuma ku-takis toku sai. Méle liilimelemanga ku-takis pulimú mele kanili toku sangiko. Eni nokolemele yambuma-kene karaye naa teku ung ningíma táka-niku piliiku liiku ai-siku molai. Yambu te bi ola molemáliinga bili paka tonjangiko.
ROM 13:8 Eni anju-yandu yambuma-kene pundu angnjiku kene ‘We pepa mindi naa pupaliinga pundu akuma wela pora nipili.’ niku nondupa pundu tai. Ulu tilu mendepolu teku kene “Pora naa nipili.” niai. Akili i-sipa mele: Anju-yandu yambu eni-enini numanu monjuku kondu kolku mololsiliiku pai. Aku tingí yambuma aku-siku Pulu Yili-nga ung-manima pali aima piliiku liiku tingéliinga yambuma numanu monjuku enembu naa kololsiliiku pungí kene aima manda.
ROM 13:9 ⸤Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni yandu nimba sirim pelemú⸥ ung-manima i-sipa mele: “Ambu yima waperanale naa teai. Yambuma toku naa konjai. Mélema wa naa liai. Yambu-lupamanga mélema kanuku yama naa miai.” kanili. Ung-mani akuma kene ung-mani lupama pali kene liipu tere lepu nimulúndu “Eni-enini lupa-lupa numanu monjuku kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko yambuma numanu monjuku nokuku molai.” ung-mani pelemú akili nilimulu.
ROM 13:10 Eni numanu monjulemele yambuma kondu kolku kene kapula teku kis naa singí. Kanu-kene ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manima pali piliiku liiku tingíndu yambuma numanu monjuku kondu kulungí kene aku-siku aima sika ung-manima pali piliiku liiku tingí.
ROM 13:11 ‘Aku-sipu uluma teamili.’ nambimuna nikerye? Ena te omba pelemáliinga aku-sipu niker. Ena kanili eni piliilimili, akili i-sipa mele: Ekupu eni uru pelemelema makiliiku ola mulungí ena kanili. ⸤Krais-ni oliunga nimba tinjirimele ui ‘Sika’ nimbu⸥ tondulu mundupu piliirimulu kene yu-ni yu molumbana oliu ‘yu-kene wasie molamili.’ nimba kamu sukundu liimba enale nondupa naa ombá tirim, akiliinga-pe ena kanili ekupu nondupa wendu ombá tekemaliinga eni uru pelemelema makiliiku ola mulungí enale kórunga wendu um.
ROM 13:12 Sumbulele pora nimbá tepa, kolea tangumba tekemaliinga sumbulú tolemú kene telemele ulu-puluma mundupu kelepu, pa tílina ele telemele mélema liipu panjamili.
ROM 13:13 Ulu-kake-tílima kolea pa telemú kene yambuma kanangi pipili naa temba uluma temulundu tondulu mundupu teamili. Máku topu no-tondulu nombu kara pupu kelep naa tamili. Waperanale naa tepu, “Ulu kanuma teamili.” nimbu numanu liipu mundupu naa andamili. Ung-muranale naa tepu, yambu lupamanga mélema kene kaluna angiliimú mélema kene ulu mare lupa-lupa yambu mare-ni telemele kene kanupu kene, yama naa membu ‘Nanga aku-sipa lipilika!’ mola ‘Na aku-sipu teambuka!’ nimbu piliipu numanu kis naa panjamili.
ROM 13:14 Aku-siku naa teangi akiliinga-pe wale-pakuli pakolemele mele eni aku-siku ‘Auli Yesos Krais wale-pakuli mele liiku pakuku kene, ⸤numanu piliilimú mele aku-sipu numanu piliamili.’ niku⸥ ui-we-numanele-ni ulu-kisma piliiku waka kolemele mele akili ‘Waka naa kolamili’ niku ‘Numanale-ni piliipu waka kolemulu uluma teamili.’ naa niayo.
ROM 14:1 Yambu te ‘Sika’ nimba piliilimú akiliinga-pe tondulu mundupa naa piliilimú yambu akilindu “Wasie molamili ui.” niku, yu-ni piliipa ulu telemúma naa piliiku apuruku yu-kene ung pulele tombulku naa niai.
ROM 14:2 Krais-nga yambu te ‘langima pali nombú kene ulu te naa temba.’ nimba piliilimú akiliinga-pe Krais-nga yambu te numanu tondulu naa pupili molupa kene kungma wasie pali mi lepa naa nomba, puniena olemú langima mindi nolemú.
ROM 14:3 Yambu te langima pali nolemú yambale-ni yambu kungma mi nimba naa nolemú yambale ‘Yu kis, na kaí.’ nimba naa piliipili. Yambu te kungma mi lepa naa nolemú yambale-ni yambu langima pali nolemú yambale kanupa apurupa kene ‘Tepa kis-sikem.’ naa nipili. Yambu langima pali nolemú yambu kanili Pulu Yili-ni kanupa kaí piliipa ‘nanga yambale molemú.’ nirim akiliinga aku naa teai.
ROM 14:4 Nu nae niku piliikunu kene yambu tenga kendemande-yambale-ni ulu tembama kanuku ‘Ili teku konjukunu. Ili teku kis-sikenu.’ niku apurulluye? Yunga yi-auli nukuliele-ni mindi yunga kongun telemúma kanupa ‘Ili teku kis-sikenu. Ili teku konjukunu.’ nimba apurumba. Akiliinga-pe Auliele-ni yambu kanili ‘Numanu tondulu pupili mulupili.’ nimba liipa tapunjumbaliinga yu sika numanu tondulu pupili molumba.
ROM 14:5 Krais-nga yambu te-ni ‘Ena ima we-enama. Ena ili Pulu Yili-nga ena kakele.’ nimba piliilimú. Akiliinga-pe Krais-nga yambu te-ni enama apuru naa apurupa ‘enama tilu-sipa’ nimba piliilimú. Yambuma-ni pali lupa-lupa niku piliilimili mele numanale-ni piliiku kene ‘Na aku-sipu nimbu piliiliu manda nimbu piliiliu.’ niku tondulu munduku piliangi.
ROM 14:6 Yambu te-ni ‘Ena ili kaí olandupa.’ nimba piliilimú yambale-ni ‘Auliele-ni kanupa kaí piliilimú mele teambu.’ nimba aku-sipa nimba piliilimú. Yambu te langima naa apurupa walu-sipa nolemú yambale ‘Auliele-ni kanupa kaí piliilimú mele teambu.’ nimba Pulu Yili-ndu “Angke” nimba kene langima nolemú. Yambu te langima mi lepa naa nolemú yambale ‘Auliele-ni kanupa kaí piliilimú mele teambu.’ nimba aku-sipa tepa Pulu Yili-ndu “Angke” nilimú.
ROM 14:7 Oliu Krais-nga yambumanga te-ni numanale-ni piliipa ‘Na-nanu piliipu kene i-sipu tepu molambu.’ kapula piliipa naa nimbá. Yunu piliipa kene ‘I-sipu kolambu.’ manda naa nimbáko.
ROM 14:8 Oliu kona molupu kene Auliele-ni kanupa kaí piliilimú uluma mindi tepu molamili. Mola kulúmulu lem ‘Auliele-ni ‘Kolani.’ nikem enale wendu okumu-na yunga bi ola pípili kolambu.’ niamili. We kona molomulú kene kepe kolumulú kene kepe oliu Auliele-nga yambuma molomulú.
ROM 14:9 Ulu akiliinga ulu-pulele i-sipa mele: Yu ‘Yambu kulúlimanga kepe kona molemelemanga kepe Auliele molambu.’ nimba Krais yu kolupa kene alsupa kona mulurum.
ROM 14:10 Akiliinga, nu-ni nambimuna nunga angenale-ni ulu telemúma ‘Ili teku kis-sikenu. Ili teku konjukunu.’ niku apurulluye? Nunga angenale nambimuna kanuku kis piliikunu ‘Yu yambu kisele.’ nilluye? Penga oliu pali Pulu Yili-nga kot-na angiliimulaliinga ekupu aku tellu kapula naa telemú.
ROM 14:11 Akiliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú, akili i-sipa mele: ‘Auliele-ni nimba mele: “Na kona molupu mindi puliu akili aima sika mele yambuma pali oku nanga kumbi-kerina koporungu languku tamalu peku, “Pulu Yili yu sika molemú.” kerina ningí akili aima sikako.” nikem.’ nimba molemú.
ROM 14:12 Akiliinga, oliu lupa-lupa oliunga ulu telemulumanga puluma pali sika Pulu Yili nimbu simulú.
ROM 14:13 Akiliinga, oliu-ni anju-yandu yambuma-ni ulu telemelema apurupu kanupu kis piliilimulu mele mundupu kelamili. Ulu te-lupa i-sipu mele teamili: Nunga angena ‘mania pumba mola ulu-pulu-kísima temba ulu te aima naa teambu.’ niku piliiku molangi.
ROM 14:14 Na ⸤Poll⸥, Auli Yesos kene wasie numanu tiluna pupili molembulu yili molupu kene ‘ ‘Mélemanga pali méle te yunu Pulu Yili-ni kanupa kalaru molemú’ nimba naa piliilimú.’ nimbu tondulu mundupu piliiker. ‘Akiliinga-pe yambu te-ni méle te ‘kalaru molemú’ nimba piliilimú lem sika méle kanili yambu kanili-ni aku-sipa-mele nimba piliilimáliinga méle akili kanupa ulu te temba kene tepa kis-simba.’ nimbu piliiker.
ROM 14:15 Nu-ni langi te nollu kene angenale-ni kanupa kene yunga numanuna buni pelemú lem nu-ni yu numanu naa monjukunu kene aku-siku tellu. Krais yunga nimba alko topa kulunjurum angena akili nu langi nollu-na kanupa kene Krais mundupa kelepa kamu ulsu pupa molupa kis-simba lem langi akili naa nui.
ROM 14:16 Nu-ni ulu piliikunu kaí piliiku tellále yambuma-ni kanuku kene nunga ung-bulkundu ninjiku ‘Tepa kis-sikem.’ ningí kene kapula naa temba akiliinga nu-ni tiní uluma mimi-siku piliikunu tekunu mului.
ROM 14:17 Pulu Yili yi nuim kingele molupa ⸤Krais-nga yambuma⸥ nokupa kene langi kene no kene nolemele mele akumanga yu kanupa kene ung te naa nilimú. Yu yi nuim kingele molupa nokupa kene ulu sumbi-nílima kene, táka-nimba mululi uluma kene, numanu sili uluma kene, Mini Kake Tiliele-ni silimú ulu akuma mindi ‘tingí kene kanupu kaí piliimbu.’ nimba piliipa molemú.
ROM 14:18 Yambuma-ni Krais-nga kongunale piliiku tinjingíndu ulu akuma telemele yambuma Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú, we-yambuma-ni kanuku ‘teku konjukumele’ niku kanolemele.
ROM 14:19 Akiliinga, oliu-ni yambuma táka-niku numanu tiluna mindi pupili mulungí uluma kene, oliunga anginipilima Krais-nga ungma piliiku liiku teku mulungíndu numanu olandupa tondulu pupili mulungí uluma kene, aima tondulu mundupu teamili.
ROM 14:20 Langi te nunéliinga Pulu Yili-nga kongunale kamu tokunu mania munduni kene aima kapula naa temba akiliinga aku aima naa ti. Sika langima pali kalaru te naa molupa ulu te naa telemú akiliinga-pe langi te nuní kene yambu te-ni kanupa kene yu numanu tale pembaliinga Krais-nga yambu molupa temba mele piliipa sundupa tepa kis-simba lem aku tinéle kapula naa temba.
ROM 14:21 Nu-ni kung te mola no-waen te nuní mola ulu te lupa tiní kene angenale-ni kanupa kene yu numanu tale pembaliinga Krais-nga yambu molupa temba mele piliipa sundupa tepa kis-simba lem alsukunu aku-sikunu naa tiní kene kapula.
ROM 14:22 Nunu méle akuma kanukunu numanale-ni piliillu mele akili nu kene Pulu Yili kene elsengla kongunale. Yambu te-ni méle te kanupa ‘Méle ili kaí.’ nimba piliipa kene yunga numanale-ni piliipa ‘Tepu kis-siker.’ nimba ung te naa pilíímu lem yu numanu sipili.
ROM 14:23 Akiliinga-pe yambu te-ni langi te kanupa ‘Langi ili kalaru molemúnje. Nombú kene kapula naa tembanje.’ nimba piliipa kene num lem tepa kis-silimú. ‘Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú ulu te teker.’ nimba tondulu mundupa naa piliipa kene num lem sika tepa kis-silimú. Oliu-ni ‘Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma telemulu.’ nimbu tondulu mundupu naa piliipu kene uluma telemulu kene aku-sipu ulu-pulu-kísima telemulu.
ROM 15:1 Oliu ⸤‘Sika’ nimbu⸥ tondulu mundupu piliipu enembu naa kolemulu yambuma-ni numanu tondulu naa pulimú yambuma ‘Yesos ambolku konjangi.’ nimbu eninga bunima wasie menjipu, oliu oliuliu numanu sipu molomulú uluma mindi naa teamili.
ROM 15:2 Oliu lupa-lupa ‘Krais-nga yambuma ‘Krais yu sika.’ niku tondulu munduku piliilimili mele akili enembu naa kolku yu tondulu munduku ambolangi.’ nimbu enini liipu tapunjumulúndu kanuku kaí piliilimili uluma teamili.
ROM 15:3 Oliu piliilimulu, ⸤Pulu Yili-ni mana liipa mundurum yi-nuim⸥ Kraisele kepe yu-yunu ‘numanu sipu molumbu uluma teambu.’ naa nirim kanili. Yu-ni piliipa tirim mele ⸤yi nuim king Depit-ni nirim,⸥ akili Pulu Yili-nga bukna molemú mele i-sipa: “Yambuma-ni nu ung-taka tonjuku marake telemele akili na-kene wasie telemeleko.” ⸤nirim.⸥
ROM 15:4 Ui ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna bi turing ung akuma-ni pali oliu ung-bo tonjupa mani simbandu molemú. ‘Oliunga numanu tondulu pupili enembu naa kolupu Krais ambulupu kene ‘Pulu Yili-ni oliu tepa liimba enale sika ombá.’ nimbu tondulu mundupu piliipu nokupu molamili.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Ung akuma piliangi akiliinga bukna tangi.’ nirim-na turing molemú.
ROM 15:5 ‘Numanu tondulu pupili enembu naa kolku Krais ambolangi.’ nilimú Pulu Yili-ni ‘Eni Krais Yesos tepa molemú mele manda leku teku molemele yambuma anju-yandu numanu tiluna pupili kapula-kapula molangi.’ nipili.
ROM 15:6 ‘Eni pali numanu tiluna pupili molku kene oliunga Auli Yesos Krais-nga Lapa Pulu Yili-nga bi paka tonjangi.’ nimba ‘aku-siku molangi.’ nirim.
ROM 15:7 Pe ekupu eni Krais-nga yambuma molemele akiliinga ‘Pulu Yili-nga bi ola pípili.’ niku Krais-ni enindu “Wasie tapú-topu molamili wai.” nirim mele aku-siku eni eninga yambuma anju-yandu “Wasie tapú-topu molamili wai.” niai.
ROM 15:8 Na-ni eni ⸤Rom-yambuma⸥ nimbu siker: Krais-ni ‘Pulu Yili-ni ‘sika nilimú’ niku piliangi.’ nimba, ‘Pulu Yili-ni anda-kolepalindu wendu ombá mele nimba panjurum mele aima sika wendu okum piliangi.’ nimba, ‘Juda-yambu naa molemele yambu-lupama-ni Pulu Yili kondu kolupa tepa liilieliinga Pulu Yili yunga bili paka tonjangi.’ nimba, Krais yu Juda-yambumanga kendemande-yili omba mulurum. Juda-yambu molemele yambumandu ung te aku-sipa mele Pulu Yili-nga bukna turing molemú kanili. Akili i-sipa mele: ‘Isrel-yambumanga talapena naa molemele yambuma mulungína na-ni nu kape nimbu, konana nimbu nunga bili paka tonjumbu.’ nimba molemú kanili.
ROM 15:10 Ung te-lupa nimba molemúko. Akili i-sipa mele: ‘Isrel-yambumanga talapena naa molemele yambuma, enini Pulu Yili-nga ⸤Isrel-⸥yambuma-kene wasie numanu siku molai.’ nimba molemú.
ROM 15:11 Ung te-lupa i-sipa meleko: ‘Isrel-yambu-talapena naa molemele yambuma, Auliele kape niai. Yambuma-ni pali yu kape niku konana niai.’ nimba molemú.
ROM 15:12 Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Asaya-ni ung te wasie nimba mele: “Jesi-ni kalupa liimba yili ombá. Yu omba Isrel-talapena naa molemele yambumanga yi nuim kingele molupa enini nokumba. Enini ‘Yu oliu liipa tapunjupa tepa liimba.’ niku piliiku nokuku mulungí.” nirim.
ROM 15:13 Mini Kake Tiliele-nga tondulale-ni eni Pulu Yili “Tembu.” nimba, nimba panjurum mele akili ‘Sika aku temba.’ niku tondulu munduku piliilimili mele ‘Penga enembu naa kolku ‘Sika’ niku tondulu munduku aima piliiku mololsiliiku mindi pangi.’ nimba, eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga pulele Pulu Yili yu-ni eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulu kanili-ni ‘Eni numanu lakuku siku numanu waengu nipili molangi.’ nipili.
ROM 15:14 Nanga angmene, ‘Eni sika ulu kaíma mindi taki-taki teku molku, ungma pali sika piliiku konjuku, anju-yandu kapula mani singí tondulale sika eni-kene pelemú.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu.
ROM 15:15 Ung mare ‘Eni alsuku piliangi.’ nimbu na pipili naa kolupu tondulu mundupu pepá tundu. ‘Na kongun aima kaí te sambu.’ nimba Pulu Yili-ni
ROM 15:16 na makó topa ‘ ‘Krais Yesos-nga kongun tenjambu.’ niku Juda-yambu-talapena naa molemele yambuma liiku tapunjani.’ nirimaliinga aku tindu. ‘Yambu-lupama-ni Pulu Yili popu toku kalku silimelema kanupa kaí piliilimú mélema mele molku, Mini Kake Tiliele-ni ‘Enini Pulu Yili-nga yambu mendepulu molku, yambu kake tílima molangi.’ nipili.’ nimba Pulu Yili-ni na ‘Yambumanga popu tunjuli yili molkunu yambuma temani-kaiéle tokunu silsiliikunu andani.’ nimba na makó turumeliinga aku-sipu eni ung mare tondulu mundupu nimbu sipu pepá tundu.
ROM 15:17 Akiliinga, na Krais Yesos-kene wasie tapú-topu kongun telembulaliinga Pulu Yili-nga kongunale tenjiliáliinga na ‘Papu teliu.’ nimbu piliipu numanu siliu.
ROM 15:18 Na-ni ung te-lupa aima naa nimbu simbu. Krais-ni na liipa tapunjilimú-na na-ni ungele nimbu sipu ulu-⸤tondulu⸥ mare teliáliinga yambu-lupama Pulu Yili-nga ungma piliiku liiku telemele kupulanumele akisinjindu ulu akuma mindi nimbu simbu.
ROM 15:19 Mini Kake Tiliele-ni na tondulu sirimeliinga na-ni ulu-tondulu mare tirindu-na kanuku kene yambu-lupama aku tiring. Kongun akili tembundu Krais-nga temani-kaiéle pali kolea-auli Jerusallem pulu monjupu topu sipu kene koleamanga pali topu silsiliipu pupu kolea Illirikam propinj topu sipu pora sirindu.
ROM 15:20 Ui kepe ekupu yandu-yandu kepe, ‘Krais-nga bili naa piliilimili koleamanga yunga temani-kaiéle ‘aima piliangi.’ nimbu andupu topu sambu.’ nimbu piliiliu. ‘ ‘Yi te-ni lku-ponga ui pulurumuna ola lku naa takambu.’ nimbu aku-sipu teambu.’ nimbu piliiliu.
ROM 15:21 ⸤Na-ni ‘Teambu.’ nimbu piliiliu mele⸥ bukna ung te molemú, akili i-sipa mele: ‘Yambu ui yunga temanele naa toku siring yambuma-ni yu kanungí. Ungele naa piliiring yambuma-ni ung akiliinga ung-pulele piliingí.’ nimba molemú. ⸤Aku-sipa mele na-ni ‘ung naa piliiring yambuma nimbu sambu.’ nimbu piliiliu.⸥
ROM 15:22 Aku nimbu piliipu kongun akili ui ya tepu moliu kongunale-ni eni Rom-yambuma ombu kanombu kupulanumele wale pulele pipi silimú.
ROM 15:23 Akiliinga-pe ekupu kolea imanga na kongun tembu mare naa lelemú, na-ni punie pulele ‘Eni ombu kanambuka!’ nimbu piliipu mulurundu, akiliinga
ROM 15:24 ‘na kolea Spen pumbundu ui eni ombu kanupu kene pumbu.’ nimbu piliiker. ‘Na eni-kene numanu sipu wasie tapú-topu molomulú kene penga na liiku tapunjuku kolea Spen mundu-pangi.’ nimbu kene ‘Aku-sipu tembu.’ nimbu piliipu moliu.
ROM 15:25 Ekupu aku telka akiliinga-pe isili-ui Pulu Yili-nga yambu Jerusallem molemelema pupu liipu tapunju-pukur.
ROM 15:26 ⸤Krais-nga yambu⸥ kolea Masedonia kene Akaya propinj-selenga muluring yambuma-ni Pulu Yili-nga yambu Jerusallem muluringmanga yambu-korupama liiku tapunjungíndu ku-moni wewu-siku liiku máku turing ⸤ku-monima simbu pukur⸥.
ROM 15:27 Eni-enini piliiku kene ‘Aku teamili.’ niku wewu-siku siring akiliinga-pe pundu mele turingko. Yambumanga minima liipa tapunjilimú mélema ui Juda-yambuma-kene pirim Pulu Yi akiliinga méle kaíma yambu-lupama-kene naa pirim akuma siring akiliinga yambu-lupama-ni pundu mele tungíndu kalkundu liipa tapunjumba mélema Juda-yambuma sikimili akili papu tekemele.
ROM 15:28 Akiliinga, na kongun ili tepu pora simbundu ui Jerusallem pupu ⸤kolea Akaya kene Masedonia propinj-sele yambuma-ni liiku máku toku na siring⸥ ku-monima yambuma sinji-pupu kene, penga kolea Spen pumbundu ui kolea-auli Rom ombu eni kanombu.
ROM 15:29 Na piliiker, ombú kene Krais-ni eni tepa konjumba ulu aima pulele na membu ombú.
ROM 15:30 Angmene, na-ni enindu tondulu mundupu kene nimbu mele: “Na ‘Liipu tapunjamili.’ niku na-kene mindili siku Pulu Yili-kene popu toku nanga niku mawa tenjiku molangi.” niker. ‘Auli Yesos Krais sika.’ nimbu tondulu mundupu piliilimuláliinga kepe, Mini Kake Tiliele-ni oliu anju-yandu numanu monjulemulu ulele silimáliinga kepe, akuselenga ‘aku tenjangi.’ nimbu mawa teker.
ROM 15:31 Pulu Yili-ndu nanga niku popu toku mawa tenjiku kene, ‘Kolea Judia distrik Krais-nga temanele naa piliiku liiring yambuma-ni na teku kis-siku mindili naa sangi. Na-ni Pulu Yili-nga yambu Jerusallem molemelema liipu tapunjumbu kene kanuku kaí piliangi.’ niayo.
ROM 15:32 ‘Na Pulu Yili-ni ‘Kapula, pui.’ nim lem eni molemelena na numanu sipu ombu eni-kene wasie ena mare tapú-topu molumuláliinga alsupa numanu tondulu pupili.’ niku aku-siku Pulu Yili-kene popu toku mawa tenjayo.
ROM 15:33 Yunga yambuma ‘numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú Pulu Yili eni-kene pali mulupili. Sika aku-sipa tipili.
ROM 16:1 Oliunga kimulu-ambu Pimbi, yu kolea Senkria taon Krais-nga yambu-talapele liipa tapunjuli kongun te tenjilimú ambale, yu ombá kene kanuku kaí piliiku
ROM 16:2 ‘yu Auliele-nga ambu te akiliinga’ niku “Molamili ui.” ninjai. ‘Eni Pulu Yili-nga yambuma molkuliinga aku-siku teku, yu-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ yambu pulele tondulu mundupa liipa tapunjupa, na kepe liipa tapunjurum akiliinga yu buni te pimu lem liiku tapunjangi.’ nimbu mawa teker.
ROM 16:3 Na-kene wasie Krais Yesos-nga kongunale tirimulu ambu Prisilla kene yi Akwilla kene “Kapula molembeleye?” ninjai.
ROM 16:4 ‘Elsele toku kunjingí kene ulu te mólu.’ nikulu na liiku tapunjukulu teku liiringli. Na teku liiringlieliinga nanu mindi “Angke” naa niker; Juda-yambu talapena naa molemele yambu-lupa kolea lupa-lupa Krais-nga yambu-talapemanga yambuma-ni kepe “Angke” nilimeleko.
ROM 16:5 Krais-nga yambu mare elsengla lkuna máku tolemele yambuma “Kapula molemeleye?” ninjaiko. Nanga aima numanu monjuliu min mululi yi Epainetas, yu kolea Esia propinj sukundu koleamanga pali kumbi-lepa Krais-nga yili mulurum yili, “Nu kapula molluye?” ninjai.
ROM 16:6 Eninga kongunale tondulu mundupa tinjirim ambu Maria “Nu kapula molluye?” ninjai.
ROM 16:7 Nanga ⸤Juda-⸥yambusele Andronikas kene Junias-sele, na-kene wasie ka-lkuna pirimulu, yambu akusele “Kapula molembeleye?” ninjai. Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni pali yambu akusele ‘Teku kaí telembele yambu kaísele.’ nilimele. Na Krais-nga yili ui naa molambu elsele Krais-nga yambusele muluringli.
ROM 16:8 Yu Auliele-nga yili molemáliinga yu numanu monjuliu yi Amblliatas “Kapula molluye?” ninjai.
ROM 16:9 Oliu Krais-nga kongun wasie telemulu yi Upanas kene nanga min mululi numanu monjuliu yi Stakis kene “Kapula molembeleye?” ninjai.
ROM 16:10 Apelles, Krais-nga yili mulurumeliinga mindili nurum akiliinga-pe Krais mundupa naa kelepa tondulu mundupa ambulurumeliinga yu kanuku kape nilimele, yi akili “Kapula molluye?” ninjai. Aritopullas-nga lkuna pelemelé yambuma “Kapula molemeleye?” ninjai.
ROM 16:11 Nanga ⸤Juda-⸥yi Erotian “Kapula molluye?” ninjai. Nasisas-nga lkuna pelemelé yambumanga mare Auliele-nga yambu molemelema “Kapula molemeleye?” ninjai.
ROM 16:12 Auliele-nga kongunale tondulu munduku tinjiringli ambu Tripina kene Triposa-sele “Kapula molembeleye?” ninjai. Nanga numanu monjuliu min mululi ambu Pesis, Auliele-nga kongunale tondulu mundupa tenjilimú ambu te-ko, akili “Kapula molluye?” ninjai.
ROM 16:13 Auliele-ni ‘Nanga yili mulupili.’ nimba makó turum yi Rupas kene yunga anum kene “Kapula molembeleye?” ninjai. Ambu kanili-ni nanga anum mele molupa na nokulemúko.
ROM 16:14 Asinkritas, Pllekon, Emes, Patropas, Emas kene, eninga anginipili enini-kene wasie molemele yima kene “Eni kapula molemeleye?” ninjai.
ROM 16:15 Pillollokas kene Jullia kene Nerus kene yunga kimulu kene Ollimpas kene Pulu Yili-nga yambu enini-kene wasie molemele yambuma pali “Kapula molemeleye?” ninjai.
ROM 16:16 ‘Oliu pali Krais-nga yambuma’ niku anju-yandu yambuma kanglku “Kapula molemeleye?” niayo. Krais-nga yambu-talapema-ni pali “Eni kapula molemeleye?” niku mundukumele.
ROM 16:17 ⸤Ung te kamu niambu.⸥ Angmene, na-ni eni tondulu mundupu kene nimbu mele: Yambu mare-ni Krais-nga yambu-talapele sungu siku, ui mani siring piliiku liiring ungma ‘naa piliangi.’ niku ung lupa-lupama niku silimeláliinga Krais-nga yambuma piliiku kene, Krais-nga ungele ui piliilimili mele kanili kelku piliiku sunduku teku kis-singí akiliinga yambu kanuma kanuku kuni teku molai. Yambu akuma-kene ⸤nondupa tiluna tapú-toku naa molai.⸥ Sulu teku molai.
ROM 16:18 Yambu kanuma-ni oliunga Auli Krais-nga kongunale naa tenjilimele akiliinga enini-kene tiluna naa molai. Eninga kangkindu uluma mindi numanu monjuku telemele. Yambuma-ni ‘ ‘Enini sika nikimili.’ niku piliangi.’ niku gólu toku ‘ung kaí mare nikimulu’ niku kundi tolemele ung akuma Krais-nga yambu mare-ni ‘Ung ili sika ungele. Ung ili gólu.’ niku naa apuruku konjuku we walu-siku piliiku liilimele yambuma niku bemba silimele.
ROM 16:19 Eni ⸤Auli Krais-nga⸥ ungma piliiku liiku tondulu munduku ambululimele akili yambuma-ni pali piliilimiláliinga na eni-kene lakupu numanu sipu moliu, akiliinga-pe ‘Eni ulu-kaíma aima piliiku kaí teangi. Ulu-kísima piliiku tingí kupulanum te aima naa lipili.’ nimbu piliiker.
ROM 16:20 ‘Nanga yambuma numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú Pulu Yili-ni nondupa mele ‘⸤Eni kolea-auli Rom Krais-nga yambuma-ni kurumanga nuim⸥ Seten kimbele-ni kambiliangi.’ nimbá. Oliunga Auli Yesos-ni eni we kondu kolupa mulupili molangi.
ROM 16:21 Na-wasie kongun tapú-topu telembulu yi Timoti-ni “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukum. Nanga ⸤Juda-⸥yi LLusias kene Jeson kene Sosipate kene akuma-ni kepe “Eni kapula molemeleye?” niku, niku mundukumeleko.
ROM 16:22 (Na Tetias, Poll-ni nikem mele kanili piliipu pepá ili tonjukur yili-ni Auliele-nga yiliko molupu kene “Eni kapula molemeleye?” nimbu, nimbu mundukur.)
ROM 16:23 Na Poll kene Krais-nga yambu-talape ya molemelema kene yunga lkuna ‘wasie piamili wai.’ nimba nokulemú yi Gayas-ni “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukum. Ya kolea-auli Korin ku-moni kene koleana kongunuma kene nokulemú yi Erastas kene oliunga angin Kotas kene elsele-ni “Eni kapula molemeleye?” nikulu, niku mundukumbili.
ROM 16:24 (Oliunga Auli Yesos Krais-ni eni pali we kondu kolupa mulupili molangi. Sika aku-sipa tipili.)
ROM 16:25 ⸤Ekupu oliu-ni Pulu Yili-nga bili taki-taki paka tunjamili.⸥ Na temani-kaiéle topu siliále-ni kene, Yesos Krais-ndu nimbu silimulale-ni kene, Pulu Yili-ni eni numanu manda tondulu mundunjumba. Temani-kaí ili ui mo topa pirim ungele. Yu punie aima pulele Pulu Yili-ni ui nimba para naa sirimeliinga-pe penga ekupu-mele ‘Mokeringa lepa ⸤yambuma⸥ piliangi.’ nimba kene nimba para sikem. Molupa Mindi Puli Pulu Yili-ni ‘Ma-koleana yambu-talapema-ni pali ‘Temani ili yu sika-ungele.’ niku tondulu munduku piliiku ung kanili piliiku liiku teng panjiku teangi.’ nimba yu-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yimandu “Mokeringa lipili niku para sai.” nirim. Kanu-kene ung niku siring yi kanuma-ni ‘Yambuma aima piliangi.’ niku eninga bukmanga sukundu temani-kaí kanili wendu ombá mele kanili niku siku buk turing nimba pelemú. Yesos Krais-ni oliunga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili yunu mendepulu piliipa kungnjuli pelemú yili, yunga bili kamu ola pepa mindi pupili. Sika aku-sipa tipili. ⸤Aku manda niker.⸥
1CO 1:1 Na Poll, Pulu Yili-ni na walsipa makó turum-na Krais Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili, na kene oliunga ⸤Krais-nga ungele piliili⸥ angin Sostenis kene wasie molupulu kene pepá ili topu siker.
1CO 1:2 Pulu Yili-nga yambu-talape kolea-auli Korin molemelema, Krais Yesos-kene tapú-toku molemeláliinga Pulu Yili-ni “Nanga yambu mendepulu molku yambu kake tipili molangi wai.” nirim yambuma, eni kene koleamanga pali oliunga Auli Yesos Krais-nga bili paka tonjuku popu tolemele yambuma kene, enini pali ⸤pepá ili topu siker⸥. Auliele oliunga kepe eninga kepe pali Auliele molemú.
1CO 1:3 Oliunga Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu penta nipili táka-niku molangi.’ niangli.
1CO 1:4 Eni Korin-yambuma Krais Yesos-nga yambuma molemeláliinga Pulu Yili-ni eni we kondu kolupa tepa kunjurumeliinga na-ni Pulu Yili-ndu taki-taki “Angke” nimbu moliu.
1CO 1:5 Na-ni enindu Krais kapula telemú temba mele temani-kaiéle topu sirindu ungma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku liiring akiliinga eni-kene ulu kaíma wendu urum. Krais-ni eninga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni yunga ungma eni niku kunjingí tondulale kene, yunga ungmanga puluma piliiku kunjingí tondulale kene, sirim-na tondulu kanusele kene we-tonduluma pali eni-kene pípili molemele.
1CO 1:7 Aku-siku molemele-na eni Auli Yesos Krais omba mokeringa angiliimbáliinga numanu siku nokuku molemele kene Mini Kake Tiliele-nga tonduluma pali yu-ni sirim eni-kene pelemú.
1CO 1:8 Oliunga Auli Yesos Krais ombá enale wendu ombá kene ‘⸤Pulu Yili-ni⸥ “Teku kis-siringeliinga mong liangi.” nimbá ulu te eni-kene naa pípili.’ nimba yu-ni ‘Eni taki-taki tondulu munduku molangi.’ nilimú mele penga kepe nimbá.
1CO 1:9 Enindu yunga Málale oliunga Auli Yesos Krais-kene wasie “Tapú-toku molangi wai.” nirim Pulu Yili-ni ulu “Tembu.” nilimúma aima sika telemú. ⸤Eni-kene aku-sipa ulu kaíma wendu⸥ urumeliinga piliipu kene ⸤Pulu Yili-kene taki-taki “Angke” niliu⸥.
1CO 1:10 Angmene, oliunga Auli Yesos Krais-nga bi lepu ⸤buni te eni-kene pelemáliinga⸥ ung te mawa teker: ‘Eni numanu aima tiluna mindi pupili, ung tiluele mindi niku, kapula-kapula molangi. Lupa-lupa naa molangi. Eni yambu-talape tiluele mindi molku numanu tiluna pupili molangi.’ nimbu mawa teker.
1CO 1:11 Nanga angmene, tombulku niku ung-muranale teku molemele mele ⸤ambu⸥ Killoi-nga yambu mare-ni ⸤oku⸥ na niku siring.
1CO 1:12 Eni telemele niker mele niambu: Eni mare-ni niku mele: “Oliu Poll lumbili pulimulu.” nilimele. Mare-ni “Oliu Apollos lumbili pulimulu.” nilimele. Mare-ni “Oliu Pita lumbili pulimulu.” nilimele. Mare-ni “Oliu Krais lumbili pulimulu.” nilimele.
1CO 1:13 ⸤Nambimuna aku-siku nilimeleye?⸥ Krais yunu puleleye? ⸤Na⸥ Poll-ni ‘Eni tepu liambu.’ nimbu unji-perana kolonjurunduye? Eni no liinjingíndu ‘Poll-nga ⸤yambuma molku yu-kene numanu tiluna pepili tapú-toku molangi.’ niku yunga⸥ bili walsiku no liinjiringiye?
1CO 1:14 Na-ni eni Korin-yambu mare no naa liinjirindeliinga yambuma-ni “Oliu ‘Poll-nga ⸤yambuma molamili.’ nimbu⸥ yunga bili walsipu no liirimulu.” manda naa ningéliinga eni papu no naa liinjirindu. Na-ni Kripas kene Gayas-sele sika no liinjirindu akiliinga-pe yambu mare wasie mólu.
1CO 1:16 (Sika, mare-kene wasie no liinjirinduko. Stepanas kene yunga lkuna piring yambuma kene no liinjirindu. ‘Akuma mendepolu no liinjirindu.’ nimbu piliiker. ‘Mare-kene wasie mólunje.’ nimbu piliiker.)
1CO 1:17 Krais-ni na “No liinji-pui.” nimba liipa naa mundurum. Yunga temani-kaiéle “Toku sinji-pui.” nimba liipa mundurumeliinga ⸤na yambuma no liinjiliipu naa anduliu⸥. Krais-nga temani-kaiéle andupu topu simbundu yambu piliipa kungnjuli pelemúma-ni temani lupa-lupa tolemele mele akili na aku-sipu naa toliu. ‘Aku-sipu tembu kene Krais ⸤kulurum⸥ unji-perale yunga tondulale naa pili mele tenjipu, unji-pera akiliinga tondulale topu mania mundumbu.’ nimbu aku naa teliu.
1CO 1:18 Sika Krais kulurum unji-peraliinga ung nilimulále mindili noku molku kis-singí kupulanum-na pulimelé yambuma-ni niku mele: ‘Ulu te mólu. Akiliinga tepa liimba tondulu te naa pelemú.’ nilimele. Akiliinga-pe oliu tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjum yambuma oliu-ni ‘Unji-peralenga ungele Pulu Yili-nga tondulu pelemú ungele.’ nimbu piliilimulu.
1CO 1:19 ⸤Aku-siku niku piliilimiláliinga⸥ ung te Pulu Yili-nga bukna molemú, akili i-sipa mele: “Piliipa kungnjuli pelemú yambumanga piliipa kungnjuliele na-ni topu mania mundumbu. Yambuma-ni ‘Sumbi-sipu piliilimulu.’ nilimele yambumanga numanuma tepu bemba simbu.” nirim kanili.
1CO 1:20 ⸤Pulu Yili-ni aku-sipa piliili yambuma topa mania mundumba⸥ lem ekupu yambu mare piliipa kungnjuli pelemú yambuma kene, Moses-ni sirim ung-manima piliiku konjuku yambuma mani silimele yambuma kene, uluma pali piliiku kene tombulku nilimele yambuma kene, yambu kanumandu nambulka nimulúye? Ya ma-koleana numanale-ni tondulu munduku piliilimili uluma pali Pulu Yili-ni ulu akuma tondulu te naa pelemú mele naa liipa ora sirimuye? ⸤Ulu akuma tondulu te naa pelemú mele liipa ora sirim kanili.⸥
1CO 1:21 ⸤Akili nambi-sipu piliipu kene nikerye?⸥ Pulu Yili piliipa kungnjuli pípili molemáliinga ma-koleana piliipa kungnjuli pelemú yambuma-ni yunu molupa piliilimú mele kapula naa piliingí akiliinga oliu-ni Yesos kulurum ungele nimbu silimulu ung kanilindu piliipa kungnjuli yambuma-ni “Ung-wiliele niku, niku kis-sikimili.” nilimele ung akili-ni ‘Ung akili sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú.
1CO 1:22 Juda-yambuma-ni “Pulu Yili-ni ulu-tonduluma telemú mele ulu mare kanamili.” nilimele; Grik-yambuma-ni ‘Oliu piliipa kungnjuli kaíma pípili. Oliu ulumanga puluma aima piliipu konjamili.’ niku mindili siku kongun telemele.
1CO 1:23 Akiliinga-pe oliu-ni Yesos unji-perana ola ku toku panjiring kulurumeliinga temanele mindi andupu topu silimulu. Ung akili Juda-yambuma-ni ⸤ungele we piliiku ulu-tondulu mare naa kanuku kene “Ung akili⸥ ung kisele. Aima kapula mólu.” nilimele; Grik-yambuma-ni ⸤ungele we piliiku ungeliinga pulele naa piliiku kene⸥ “Ung ili ung-wiliele.” nilimele; akiliinga-pe Pulu Yili-ni Juda-yambu mare kene, Grik-yambu mare kene ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nirim ⸤piliirimulu⸥ yambuma-ni ung kanili piliipu kene, ‘⸤Ung akili Pulu Yili-ni liipa mundupa oliu sirim yi-nuim⸥ Kraisele molupa telemú mele nimba silimú ungele. Yunu Pulu Yili-nga tondulale; yunu Pulu Yili-nga piliipa kungnjuliele.’ nilimulu.
1CO 1:25 Ma-koleana yambu mare-ni ‘Pulu Yili-nga numanale-ni piliilimú ung mare ung-wiliema piliilimú.’ nilimele akiliinga-pe yu-ni numanale-ni ung-wiliema piliilimú mele kepe aima olandupa; yambuma-ni ‘Aima piliipu kongnjulimulu.’ nilimele mele mandupa. Pulu Yili-ni ulu mare telemú kene yambuma-ni kanuku kene, ‘Ulu akuma tondulu te naa pelemú.’ niku kanolemele akiliinga-pe ‘tondulu te naa pelemú’ nilimele ulumanga tonduluma kepe aima olandupa, yambuma-ni ‘Ulu-tonduluma tekemulu.’ nilimele tonduluma aima mandupa.
1CO 1:26 Angmene, ui Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi wai.’ naa nipili muluring mele ekupu alsuku mimi-siku piliangi. Yambuma-ni eni kanuku kene ‘Eni pulele piliipa kungnjuli yambuma muluring.’ naa niring. ‘Eni yambu pulele yambuma nukuli tondulale pelemú.’ naa niringko. ‘Eni pulele eninga anda-kolepama bi mulurum.’ naa niringko.
1CO 1:27 Akiliinga-pe ma-koleana yambuma-ni yambu mare kanuku kene, ‘Yambu numanu naa pili yambu wilie púlima.’ nilimele yambuma Pulu Yili-ni makó topa ‘Nanga yambuma molangi.’ nilimú; ‘Yambu tondulu naa pili yambuma.’ niku kanolemelema makó topa ‘Nanga yambuma molangi.’ nilimú. ‘Nanga yambumandu aku-siku niku piliilimili yambu piliipa kungnjuli pelemú yambuma kene, ‘Oliu tondulu pelemú.’ niku piliilimili yambuma kene, pipili kolangi.’ nimba Pulu Yili-ni we-yambu kanuma makó topa ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nilimú.
1CO 1:28 Ya ma-koleana bi naa molemú yambuma kene, yambuma-ni kanuku kis piliilimili yambuma kene, yambuma-ni ‘yambu-korupama’ niku kanolemele yambuma kene, akuma Pulu Yili-ni makó topa ‘Nanga yambuma molangi.’ nirim. ‘Yambu bi molemúma kene, tondulu pelemú yambuma kene, yambu akuma we-yambu korupama molangi.’ nimba, we-yambu kanuma ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum.
1CO 1:29 ‘Yambu te-ni nanga kumbi-kerina yunu kape nimba yunga bi manda paka naa tomba.’ nimba kene Pulu Yili-ni aku-sili yambuma makó turum.
1CO 1:30 Pulu Yili-ni yunu eni ‘Krais Yesos-kene wasie tapú-toku molangi.’ nimba liipa mundurum-na yu-kene wasie molemele kanili. Pe ekupu Pulu Yili-ni oliu piliipa kungnjuliele kene numanale-ni mimi-sipa piliili ulele kene silimú akiliinga pulele Krais yunu. Krais-ni ⸤oliunga nimba tinjirim ulu akili⸥ Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi-nílima molku, nanga yambuma mendepulu molku yambu kake tílima molangi.’ nilimú. Krais-ni tinjirim ulele-ni ‘Eni teku kis-siringeliinga molku kis-siku mindi pungí kupulanum-na wendu wangi, ulu-pulu-kísimani eni alsupa naa ambulupili.’ nilimú.
1CO 1:31 Akiliinga, Pulu Yili-nga bukna ung te nilimú mele mindi teamili. Ung akili i-sipa mele: “Yambu te-ni ‘Numanu sipu kape niambu.’ nim lem Auliele-ni yunga tinjirimeliinga piliipa kene Auliele mindi numanu sipa kape nimba bi paka tunjupili.” nilimú kanili mele teamili.
1CO 2:1 Angmene, ⸤akiliinga nanga nanu piliipa kungnjuliele kene tondulale kene naa pípili tirindu mele niambu:⸥ Na eni muluringna ombu kene Pulu Yili-nga ungele eni nimbu simbundu piliipa kungnjuli olandupa pelemú yambuma-ni ungma sulu-teku niku konjulemele mele naa nirindu.
1CO 2:2 ‘Na eni-kene molupu ‘Yesos yi-nuim Kraisele yunu mindi numanu kimbu-sipu molupu kene, yunu unji-perana ola ⸤toku⸥ ku toku panjiring kulurum mele mindi aima numanu kimbu-sipu molupu, eni akili mindi piliangi nimbu simbu.’ nimbu molupu kene ⸤piliipa kungnjuli pelemú yambuma-ni nilimele mele naa nirindu⸥. Ung lupa te numanu kimbu-sipu mani sipu ung-bo naa tonjambu.’ nimbu ui piliirindu.
1CO 2:3 Na ombu eni-kene molupu ⸤ungma nimbu sirindu⸥ kene na tondulu te naa pirim. Mundu-mong tepu taki-taki mini-wale mundupu mulurundu.
1CO 2:4 ⸤Temani-kaiéle⸥ eni topu simbundu piliipa kungnjuli pelemú yambuma-ni nilimele mele ungma naa nimbu sirindu. ‘Nanga piliipa kungnjuli olandupa pelemále-ni eni numanu topele tangi.’ nimbu enindu ungma tondulu mundupu naa nimbu sirindu. ‘Mini Kake Tiliele-nga tondulale-ni na liipa tapunjilimú kene kanuku kene nimbu siker mele piliiku liangi.’ nimbu yunga tondulale-ni ungma eni nimbu sirindu.
1CO 2:5 ‘We-yambuma-ni piliipa kungnjuli pípili ungma niku konjulimelenje piliiku kene “Sika nikimili.” niku tondulu munduku piliilkimilánje kapula naa telka. Pulu Yili-nga tondulale mindi kanuku kene “Yunga ungele sika.” niku tondulu munduku piliangi.’ nimbu ungma aku-sipu we nimbu sirindu.
1CO 2:6 ⸤We-yambumandu piliipa kungnjuli yambuma-ni niku silimele mele sika nimbu naa siliu⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-nga ungele kamu piliiku kongnjulemele yambumandu ungma nimbu simbundu piliipa kungnjuli pelemú ungma nimbu siliu. Akiliinga-pe piliipa kungnjuli akili ya mana-yambuma-ni piliiku kongnjuku niku silimele mele aima mólu. Ya ma-koleana nokuku kamako molemele yambuma-ni ung-mani silimele mele ung-mani naa siliu. ⸤Mulú-ma pora nimbá kene⸥ eninga tondulale pora nimbá.
1CO 2:7 ⸤Na-ni niliu mele lupa.⸥ Na-ni Pulu Yili-nga numanu kaí pepa piliipa kungnjuli ungma mindi nimbu siliu, ung akili Pulu Yili-ni mulú-masele ui naa tepa kene oliu tepa konjupa ‘Yu-kene wasie molangi.’ nimba, nimba panjurum akiliinga-pe ung akili ui mo topa pirimele ekupu mindi kamu mokeringa lelemú, ung akili mindi nimbu siliu.
1CO 2:8 ⸤Na-ni piliipa kungnjuli niker⸥ akili ya ma-koleana nokolemele yi-kamakoma naa piliilimili. Piliilkimilánje tondulu talang pupa pelemú yi-Auliele ‘unji-perana kulupili.’ niku akuna ola naa panjilkimela.
1CO 2:9 Akiliinga-pe ⸤ung akiliinga⸥ ung te ⸤Pulu Yili-nga bukna⸥ turing molemú, akili i-sipa mele: ‘Pulu Yili numanu monjulemele yambuma yu-ni tepa konjupa mélema nosinjilimú mele yambu tiluele-ni kepe mongale-ni naa kanuku, ung te naa piliiku, numanale-ni naa piliiring.’ nimba molemú kanili,
1CO 2:10 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Yunga Minéle-ni ti.’ nirim kene Minéle-ni oliu mo turum ulu kanili liipa ora sirim. Yunga Minéle-ni mélema pali mimi-sipa kanupa, Pulu Yili-nga numanuna ulu-tondulu pelemúma kepe kanolemú.
1CO 2:11 Yambu te-ni yambu te numanale-ni piliilimú mele naa kanolemú. Yambu tenga-lupa minéle-ni mindi yunu numanuna piliilimú mele kanupa piliilimú. Aku-sipako Pulu Yili yu-ni numanale-ni piliilimú mele yambu te-ni naa kanolemú, Pulu Yili yunga Minéle-ni mindi kanolemú.
1CO 2:12 Pe Pulu Yili-ni yunga Minéle oliu sirim-na Pulu Yili-ni oliu tepa konjupa we silimú mele piliilimulu. ‘Oliu ya ma-kolealiinga tondulu te liirimulu.’ nimbu naa piliilimulu.
1CO 2:13 Akiliinga na-ni ung nimbu siliuma ma-koleana piliipa kungnjuli te-ni naa nimbu siliu. ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni na mani sipa ‘Nikunu si.’ nimba ung nimba silimú ungma Pulu Yili-nga Minéle numanuna molemú yambuma nimbu siliu.
1CO 2:14 Pulu Yili-nga Minéle numanuna naa molemú yambuma-ni Pulu Yili-nga Minéle-ni nimba silimú mele naa piliiku liilimele. Pulu Yili-nga Minéle numanuna molemú yambuma-ni mindi Pulu Yili-nga mélema liiku mimi teku piliilimili akiliinga Pulu Yili-nga Minéle numanuna naa molemú yambuma-ni ‘Méle akuma ulu te mólu. Méle wiliema.’ niku, piliiku sundulimele.
1CO 2:15 ⸤Akiliinga-pe⸥ Pulu Yili-nga Minéle-ni ambululemú yambuma-ni mélema pali puluma mimi-siku piliiku apuruku kongnjulemele. Akiliinga-pe we-yambuma-ni Pulu Yili-nga Minéle numanuna molemú yambuma kapula kanuku naa apuruku, ‘Teku konjukumele.’ mola ‘Teku kis-sikimili.’ niku kapula naa piliiku nilimele.
1CO 2:16 ⸤Pulu Yili-ni numanale-ni piliilimú mele kapula naa piliilimiláliinga ung-pulu te Pulu Yili-nga bukna molemú, akili i-sipa mele:⸥ ‘Nae-ni Auliele numanale-ni piliilimú mele kapula kanupa piliipa, Auliele kapula mani simbaye?’ nimba molemú kanili. ⸤Akili sika⸥ akiliinga-pe oliu ⸤Pulu Yili-nga Minéle numanuna molemú yambuma-ni⸥ Krais numanale-ni piliilimú mele aku-sipu piliilimulu ⸤akiliinga Auliele-ni piliilimú mele kapula piliilimulu⸥.
1CO 3:1 Angmene, ⸤aku nikereliinga⸥ na eni-kene molupu kene, yambuma Pulu Yili-nga Minéle-ni nilimú mele piliiku liiku telemele yambuma mani siliu mele eni aku-sipu kapula mani naa sirindu. We-mana-yambu ⸤numunu-bole-ni mindi piliilimili yambuma⸥ mani siliu mele eni aku-sipu ung-bo tunjupu mani sirindu. Krais-nga kangambula-pamema mindi muluringeliinga
1CO 3:2 na-ni eni ame mindi sirindu. ‘Eni langi tondulu púlima kapula naa nungí.’ nimbu kanupu kene langi tondulu púlima naa sirindu. Ekupu kepe langi tondulu púlima kapula naa nungí.
1CO 3:3 Eninga ui-numanu-wemani eni ambulupili molemeláliinga we-mana-yambuma-ni telemele mele telemele. Eni yambu-talape lupa-lupa molku “Oliu lumbili pulimulu yili olandupa, eni lumbili pulimelé yili mandupale”. Mola “Oliu ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu mele sumbi-niliele, eni ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu mele kapula naa tekem. Oliunga talapena oku molkumulanje kapula.” niku anju-yandu yambuma-kene numanu kis panjiku ung-muranale teku, ulu akuma telemele, akili numanu-uima pípili molemeláliinga telemele. ⸤Ulu telemele akuma-ni eni Mini Kake Tiliele-ni kamu ambululemú yambuma naa molku, yunga ungele naa piliiku, we-mana-yambuma mindi molemele mele liipa ora silimú.⸥
1CO 3:4 ⸤Eni i-siku mele telemele:⸥ Yambu te-ni nimba mele: “Na Poll-nga yambale.” nilimú. Te-ni nimba mele: “Na Apollos-nga yambale.” nilimú. Eni aku-siku nilimele yambuma we-mana-yambuma mindi molku kene aku-siku piliiku nilimele.
1CO 3:5 ⸤Apollos kene Poll-sele nambimuna aprale teku tombulku nilimeleye?⸥ Apollos naeye? Poll naeye? Apollos olsu Auliele-nga kendemande-yisele mindi. Auliele-ni kongun lupa-lupa sirim yisele molupulu kene, kongun akili tirimbuleliinga eni “Krais sika.” niku tondulu munduku piliiring kupulanumele akisinjirimbulu yisele mindi molembulu.
1CO 3:6 Na-ni langi-bo turundu; pe langi-bo tunjurundu koleana Apollos-ni andupa no mundurum; akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Langima mulie topa upili.’ nirim.
1CO 3:7 Akiliinga yambu langi-bo tonjulimále bi naa molemú; yambu puniena andupa no silimú yambale kepe bi naa-ko molemú; Pulu Yili-ni ‘Langima wendu upili.’ nilimú yi akili mindi bi molemú.
1CO 3:8 Yambu langi-bo tolemú yambale kene puniena andupa no silimú yambale kene yambu akuselenga kongun te ola-kilia te mania-kilia mele mólu. Yambu akusele-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ kongun mindi tingláliinga telembele mele akili mimi-sipa kanupa apurupa lupa-lupa méle kalomba.
1CO 3:9 Apollos olsu kene Pulu Yili kene tapú-topu kongun telemulu yima; eni Pulu Yili-nga puniele mele, ⸤akiliinga yunu mindi olandupale⸥. Eni Pulu Yili-ni lkuli takupa molemú mele molemeleko.
1CO 3:10 ⸤Na eni muluringna ombu pulu monjupu ungma ung-bo tonjupu mani sirindu kene⸥ Pulu Yili-ni we kondu kolupa kene ‘Na lku-takuli kongunaliinga piliipa kungnjuli pelemú yili mulupili.’ nimba tondulu te we sirim. ‘Eni yunga lkuli angiliipili.’ nimba na tondulu akili sipa kene liipa mundurum-na eni muluringna ombu, ‘Lku angiliimbáliinga ponga polangi.’ nimbu mana ku-mulúma talape topu nusurundu, ku akumanga ola yambu te-ni lkuli takupa molemú. Akiliinga-pe lku takolemele yambuma-ni mimi-siku piliiku kongnjuku lku takangi.
1CO 3:11 Lkuli ola takungí kuma na-ni talape topu nusurundu akuma Yesos Krais yunu. Yambu te-ni alko topa ku lupa mare kapula naa nosimba.
1CO 3:12 Yambu mare-ni ⸤Pulu Yili-nga lkuli⸥ ku kanumanga olakundu takungíndu ku-gollu kene, ku-sillipa kene, ku-moni olandupa pulimú kuma kene, méle kaí akuma-ni takuku, mare-ni unji kene angki kene rais-wit-unji kene, méle kis akuma-ni takuku, telemele.
1CO 3:13 Penga Pulu Yili-ni yambuma kot tenjipa piliimba enale wendu ombá kene lkuli takolemele mele mokeringa lemba. Ena kanili kene tepi te-ni ‘Yambuma-ni kongun tiringma teku kunjuringinje mola teku kis-siringinje?’ nimba manda lemba.
1CO 3:14 ⸤Manda lemba kene⸥ yambu te-ni mania talape topa lelemú kumanga ola lku takombale tepi-ni naa nomba pora símu lem yunu méle kaluliele liimba.
1CO 3:15 Mola yambu te-ni lku takombale tepi-ni nomba pora símu lem kongun tembaliinga méle kaluli akili naa liimba. Yambu kanili yunu ⸤Pulu Yili-ni⸥ tepa liipa ‘Mindili naa nupili.’ nimba yu-kene molupa konjumba ulu-pulele simba akiliinga-pe yunu, tepi-ni yambu te nombá telemú kene yambuma-ni teku liiku yu wendu liilimele kene tepi-ni kamu naa nolemú yambale mele akili molumba.
1CO 3:16 Eni Pulu Yili molemú lku-sulumina aima kake tiliele molemele; Pulu Yili-nga Minéle eninga numanuna sukundu molemú; akili eni naa piliilimiliye?
1CO 3:17 Akiliinga, yambu te-ni Pulu Yili-nga lku-sulumina aima kake tiliele tepa kis-sim lem Pulu Yili-ni yambu kanili tepa kis-simbako. Pulu Yili-nga lku-suluminale ‘Yunga sulumina kake tiliele.’ nilimú, sulumina akili eni-enini, akiliinga aku-sipa tepa kis-simba yambale yu-ni yunu kepe tepa kis-simbako.
1CO 3:18 Eni-enini numanale-ni gólu toku naa piliai. Eninga yambu te-ni yunu piliipa kene, ma-koleana yambuma-ni ‘Oliu piliipa kungnjuli pelemú yambuma molemulu.’ niku piliilimili mele yu-ni aku-sipa ‘piliipa kungnjuli yambale moliu.’ nimba pilíímu lem ‘Aku-sipu nimbu naa piliambu.’ nipili. ‘Mana-yambuma-ni na kanuku kene ‘Sundupa sili-pili yambale.’ niku kanangi.’ nipili. Aku-sipa nimbá kene sika piliipa kungnjuli yambale molumba.
1CO 3:19 Mana-yambuma-ni piliiku kene ‘Akili piliipa kungnjuliele.’ niku piliilimili mele Pulu Yili-ni kanupa kene ‘Kelep tuli ulele.’ nimba kanolemú. Akiliinga ung te yunga bukna molemú, akili i-sipa mele: ‘Yambu mare-ni yambuma teku kis-singíndu eninga numanuna piliipa kungnjuli pelemále-ni uluma telemele akiliinga-pe telemele ulu akuma Pulu Yili-ni kanupa kene ‘Aku piliiku kene tekemelaliinga eni-enini milu leku numi suku mundukumele.’ nimba kanolemú.’ nimba bukna molemú kanili.
1CO 3:20 Akiliinga ung te wasie molemúko, akili i-sipa mele: ‘Auliele-ni piliipa kene, numanuna piliipa kungnjuli pelemú yambuma numanale-ni piliilimili mele enini naa liipa tapunjumba. ‘Piliilimili mele ulu te mólu.’ nimba piliilimú.’ nimba bukna aku-sipa molemú.
1CO 3:21 Akiliinga, alsuku yimanga bima kape niku paka naa tonjai. Mélema pali eninga.
1CO 3:22 ⸤Na⸥ Poll kepe Apollos kepe Pita kepe, ma-koleale kepe kona mululi ulele kepe kululi ulele kepe, ekupu lelemú mélema kepe pe lemba mélema kepe, akuma pali eninga; ⸤eni liiku tapunjungíndu tápu-yi akuma kene mélema kene pelemelé⸥;
1CO 3:23 eni Krais-nga yambuma, Krais Pulu Yili-nga yiliko, ⸤akiliinga elsele kene oliu kene mélema pali eninga akiliinga anju-anju talape lupa-lupama naa molai⸥.
1CO 4:1 Akiliinga, Apollos olsu molembulu mele yambuma-ni piliiku kanungí mele i-sipa: Olsu Krais-nga kongun tinjili kendemande-yisele molupulu, ung ui mo topa pirim-ma Pulu Yili-ni ui nimba pára naa sirim ungma nokupu yambuma nimbu silimbulu yisele molembulu. ‘Aku-sele yi i-sele molembele.’ niku pilííngi lem kaí.
1CO 4:2 Akiliinga ung te pelemúko: Yambu te-ni yambu tenga kongun tenjilimú yambale-ni yunga yi-auliele-ni ‘Ti.’ nilimú mele aima mimi-sipa piliipa tipili. Mimi-sipa piliipa naa tímu lem kapula mólu, eni piliilimili.
1CO 4:3 ‘⸤Na-ni kongun teliu mele⸥ eni mola kot tenjilimú yi te-ni kanuku apuruku ⸤‘Mimi-sipa tepa konjulimúnje.’ niku⸥ kanúngi lem ulu te mólu.’ nimbu numanu kimbu-sipu naa moliu. Nanu kepe teliu mele naa apuruliu.
1CO 4:4 Na-ni nanga numanale-ni piliipu kene ‘⸤Pulu Yili-ni “Ti.” nilimú kongunale tepu kene⸥ sika ulu te tepu kis naa siliu.’ nimbu piliiliu akiliinga-pe ‘Na-ni sika tepu kis naa siliu. Na yi sumbi-nili te moliu.’ nanu kapula naa nimbále. Na-ni kongun teliu mele Auliele-ni yunu piliipa apurulimú.
1CO 4:5 Akiliinga, ‘Auliele-ni omba kot piliipili.’ niku nokuku molku kene isili-ui yambuma-ni uluma telemele mele eni naa apurangi. Yunu omba kene sumbuluna pelemú uluma ‘Pa tílina mokeringa lipili.’ nimba, yambuma-ni uluma tingíndu numanale-ni piliilimili mele mokeringa nimba pára simba. Aku temba enaliinga Pulu Yili-ni oliu-ni telemulu mele piliipa apurupa kene ⸤tepu konjulimulu ulumanga⸥ oliu kape nimbá.
1CO 4:6 Angmene, ⸤na-ni ‘Nukuli yambumanga ungma mimi-siku piliiku kongun teku konjangi.’⸥ niker mele ‘Eni liipu tapunjambu.’ nimbu ‘Apollos olsu-ni telembulu mele kanangi.’ niker. ‘Tembulú mele pe kanuku kene ung te pelemáliinga pulele eni manda sumbi-siku piliangi.’ nimbu moliu. Ung kanili i-sipa mele: ‘Pulu Yili-nga bukna “Teangi.” nilimú mele mindi mimi-siku piliiku teangi. Eni ulu te-lupa naa teangi.’ nimba molemú mele piliiku kene yambu tenga bili paka tonjuku yambu tenga bili toku mania mundunjuku naa teangi.
1CO 4:7 ⸤Angmene eni ‘Aulima molemulu.’ nilimelema,⸥ ‘Oliu bi mulupili. Yambu lupama bi naa mulupili.’ nae-ni nilimúye? Eni méle kaí liiringma ⸤Pulu Yili-ni⸥ naa sirimuye? Pe tondulu liiringma Pulu Yili-ni símu lem nambimuna eninga bima eni-enini paka toku kape nilimeleye?
1CO 4:8 ‘Méle pulele kórunga kapula liirimulu. ⸤Minéle-nga⸥ méle pulele nosupu kapula molemulu.’ niku piliilimiliye? ‘Kórunga ⸤Krais-kene wasie⸥ kamako kingima molupu yambuma nokulemulu.’ niku piliilimiliye? Aku lem olsu wasie aku-sipu naa molemulu akili kis. Akiliinga-pe ‘Eni aku-siku naa molemele.’ nimbu piliiker. ‘Eni aima sika yi nuim kingima molkemelanje kapula. Akunje olsu eni-kene wasie kingima molkemela. Akunje kapula.’ nimbu piliiker. ⸤Akiliinga-pe oliu isili-ui kingima naa molemulu.⸥
1CO 4:9 ⸤Oliu molemulu⸥ mele na-ni piliikerele niambu: ‘Oliu Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima oliu aima mandupa.’ nimbu piliiker. Kot tenjiku “Toku konjangi.” nilimele yambuma mele molemulu. ‘Yambuma numanu siku kanuku molangi toku konjangi.’ niku penana sukundu mundulimele yambuma mele molemulu. Mana-yambuma kene angkellama kene yambuma-ni pali oliu nem-nemi niku kanuku molemele.
1CO 4:10 Krais-nga temanele andupu nimbu silimuláliinga yambuma-ni oliu ‘Yi sundupa sili-pilima.’ nilimeláliinga-pe eni ⸤Krais-nga Korin-yambuma-ni⸥ ‘Krais-nga yambuma molemuláliinga oliu piliipa kungnjuli pelemú yambuma molemulu.’ nilimele. Oliu ⸤Krais-ni kongun sirim yima⸥ndu “Eni tondulu te naa pelemú.” nilimele; eni eni-enini ‘Oliu tondulu aima pelemú.’ nilimele. Oliundu “Eni bi naa molemú.” nilimeláliinga-pe eni eni-enini ‘Bi aima molemú.’ nilimele.
1CO 4:11 Oliu ⸤Krais-ni ‘kongunale tenji-pai.’ nimba liipa mundupa kene yima⸥ sika ui mulurumulu mele ekupu kepe we molemulu. Oliu aima engle-ni kolupu, no waka-ni kolupu, mulumbale sungu-mangu nílima panjilimuluko. Oliu ‘aima mindili noku, kolangi.’ niku wale pulele kimbulu-ni tolemele. Oliu tenga táka-nimbu molomulú lku te naa angiliimú.
1CO 4:12 ⸤Ku-moni liipu langi kene mélema liimulúndu⸥ oliuliu mindili sipu kongun telemulu. Yambuma-ni oliu ung-mura siku “Molku kis-sangi!” nilimele kene oliu-ni pundu topu “Pulu Yili-ni enini tepa kaí tipili.” nilimulu; ⸤Pulu Yili-nga kongun telemuláliinga⸥ yambuma-ni oliu mindili silimele kene pundu topu ung te naa nimbu bunima we melemulu;
1CO 4:13 yambuma-ni oliu ung-taka tonjuku niku kis-silimele kene oliu-ni enini pundu topu ung kaíma nilimulu. Ui kepe, pe yandupa ekupu kepe, yambuma-ni ‘Oliu yambu aima korupa, langi-nurupalu toku munduku kelemelema mele molemulu.’ niku piliilimili.
1CO 4:14 ‘Eni pipili kolangi.’ nimbu na-ni ung ili pepána naa tokur. ‘Eni nanga aima numanu monjuliu kangambulama.’ nimbu ung te lip-lipi topu pepá ili tokur.
1CO 4:15 ‘Eni Krais-nga ungele mimi-siku piliangi.’ niku nokulkemela tápu-yi aima pulele, ten-tausen mele, molkemelanje eninga lapa pulele naa molkemela. Na-ni Krais Yesos-nga ungele ui-pulu-pulu eni nimbu sirindu kene ‘Temani kaí akili sika.’ niku tondulu munduku piliiringeliinga na eninga lapale mulurundu, ⸤eni nanga kangambulama muluring mele molemele⸥.
1CO 4:16 ⸤Na eninga lapale moliu, eni nanga kangambulama molemele⸥ akiliinga na-ni eni tondulu mundupu mawa tepu kene nimbu mele: ‘Ulu teliuma kanuku kene mimi-siku manda leku teai.’ niker.
1CO 4:17 ‘Aku teai.’ nimbu ‘Eni molemelena Timoti upili.’ nimbu liipu mundukur. ⸤Yu Krais-nga yili molupa yu-kene olsu Krais-nga kongun wasie andupu telembulaliinga⸥ yunu nanga numanu monjuliu kangale. Yu-ni Auliele-nga kongunale mimi-sipa nokulemú. Na-ni Krais Yesos-nga ungma piliipu kene tepu moliu mele alsuku piliangi nimba simba. Na Krais-kene molupu kene tepu moliu mele kene, Krais-nga yambu-talapemanga andupu ‘Teai.’ nimbu mani siliu mele kene, tilu-sipa. ⸤Aku-sipa mele Timoti-ni eni alsuku piliangi nimba simba.⸥
1CO 4:18 Eninga yambu mare-ni ‘Poll naa ombá.’ niku piliiku kara puku mong kondolemele.
1CO 4:19 Akiliinga-pe Auliele-ni na “Pui.” nim lem na aima sika eni molemelena nondupa ombú. Ombu kene kara puku mong kondolemele yambuma-ni ung nilimele mele mindi piliimbundu naa ombú. ‘Eni sika tondulu te pelemúnje ⸤mola Pulu Yili-nga kongun naa teku ungma we nilimelenje⸥.’ nimbu kanombu ombú.
1CO 4:20 Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú yambuma ung mindi naa nilimele. Yunga tondulale-ni yunga kongun teku yunga yambuma sumbi-siku molemele akiliinga ⸤‘ne kara puli yambuma sika tondulu pelemúnje.’ nimbu kanombu⸥.
1CO 4:21 Na-ni eni nambulka ulu te tembu kene ‘Kapula.’ niku piliikimiliye? ‘Na ka-pulsa membu ombu eni ka-pulsa-ni topu mani simbu kene kapula.’ niku piliikimiliye? Mola na-ni eni mulungína ombu numanu monjupu táka-nimbu mani sipu kondu kolumbu kene ‘Kapula.’ niku piliikimiliye? Eni piliai.
1CO 5:1 Eni-kene waperanale tili ulu te wendu olemú mele temani toku silimele akili na piliiker. Ulu kanili ulsu molemele yambuma-ni teku kis-silimele mele mandupa, ulu ili olandupa. Eninga yi te-ni lapanga ambale yunu liipa memba andolemú.
1CO 5:2 ⸤Eninga angin-yi te-ni aku-sipa telemáliinga⸥ eni ‘Oliu yambu kaíma molemulu.’ niku eni-enini nambimuna kape nilimeleye? ⸤Eninga bi paka toku uluma telemele mele munduku kelku kene,⸥ numanu kis panjiku kola teku, tepa kis-silimú yi kanili ‘Eni-kene tapú-topa naa mulupili.’ niku toku makuruku ulsu mundulkemelanje kapula.
1CO 5:3 Sika nanga kangiele eni-kene naa molemú akiliinga-pe nanga numanale-ni ‘Eni-kene molemú.’ nimbu piliipu kene, na eni-kene wasie molkumulanje yunga kotele piliipu kene “Yu tipili.” nilka mele ui na piliipu moliu.
1CO 5:4 ⸤Eni tingí mele piliikerele niambu:⸥ Oliunga Auli Yesos-kene máku toku mulungí kene na numanale-ni eninga máku tungéle nokumbu mele temba, oliunga Auli Yesos-nga tondulale eni-kene molumbako.
1CO 5:5 ⸤Aku-sipu máku topu molomulú⸥ kene ne tepa kis-silimú yili ‘⸤Kurumanga nuim⸥ Seten-ni yu nukupili.’ niku yu Seten liiku sangi. ⸤Ya ma-koleana⸥ Seten-ni ne yili yunga kangiele tepa kis-simba mindili nombá kene ⸤yu numanu topele tombanje. Pe⸥ Auliele omba yambumanga kot piliimba enaliinga ‘Yili-nga minéle kolea-kísina naa pupa mindili naa nombá, yu-kene wasie molupa konjumba.’ niku yili yu-kene aku-siku teai.
1CO 5:6 ⸤Eni-kene yi te molemále-ni ambu te-kene tepa kis-sipa mulupili⸥ eni-enini kape nilimele akili aima kapula naa telemú. Aima teku kis-silimele. Pllawa tepa auli mundulimú méle yis pllawana munduku kene pllawale teku mimi telemele kene yis aima wallú-kolte-ni pllawa pulele tepa auli mundulimú mele eni naa piliilimiliye?
1CO 5:7 Akiliinga, ⸤Juda-yambuma-ni ui tiring mele piliiku kene⸥ yis uima toku munduku kene, yis naa pili pllawa konale molangi. ‘Pulu Yili-nga angkellale-ni oliu naa topa ola we omba pupili.’ niku Juda-yambuma-ni sipsip-walále turing mele Krais-ni ‘eninga sipsip-walále mele molambu tangi.’ nimba alko topa kulunjurumeliinga eni sika pllawa kona mele molemele. ⸤Akiliinga, ne yili ‘yis mele molemú.’ niku yu makurai.⸥
1CO 5:8 Akiliinga ⸤Pulu Yili-nga angkellale-ni we omba pupa Juda-yambuma naa turum mele numanu siku piliingíndu Juda-yambuma-ni yis-ma pali liiku munduku kiliring mele⸥ Krais oliunga nimba kulunjurum mele numanu sipu piliimulúndu ulu-pulu-kísima kene tepu kis-silimulu uluma pali kene ‘yis uima mele’ nimbu mundupu kelepu, yu kape nimulúndu Pulu Yili-ni ‘ulu kake tílima’ nimba kanolemú uluma tepu, ung-sikama mindi nimbu molamili. ⸤Ulu akuma pllawa yis naa pelemú ili mele.⸥
1CO 5:9 Na-ni ui pepá te topu sirindu akili i-sipu nimbu topu sirindu: ‘Wapera tuli yambuma kene eni tiluna tapú-toku naa molai.’ nirindu kanili.
1CO 5:10 ⸤Akiliinga-pe aku nirindele⸥, ulsukundu molemele yambuma-ni wapera toku, yambumanga mélema kanuku kom panjiku, yambumanga mélema gólu toku wa liiku, we-mélema ‘Oliunga pulu yima.’ niku liiku angnjiku popu toku mélema kalku silimele yambumandu naa nirindu. ‘Yambu kanuma-kene tapú-topu naa molupu mundupu kelamili.’ nilkimelanje ya ma-koleale kamu munduku kelkemela, ⸤akili manda mólu⸥.
1CO 5:11 Na-ni pepá topu sirindeliinga pulele i-sipa mele: ‘Yambu te-ni “Na Krais-nga yambale.” nimba kene waperanale tepa, yambumanga mélema kanupa kom panjipa, we-mélema liipa angnjipa ‘Nanga pulu yima.’ nimba popu topa mélema kalupa sipa, yambumanga ung-bulkundu ninjipa, no nomba kelep topa, yambumanga mélema gólu topa wa liipa, temba yambu te-kene aima tiluna tapú-toku naa molai. Yambu te-ni ‘Na Krais-nga yambale moliu.’ nimba aku-sipa temba yambale-kene tiluna langi aima naa nangiko.’ ⸤nimbu pepá turundu kanili.⸥
1CO 5:12 Krais-nga yambu naa molku ulsu molemele yambuma telemele mele kapula apurumbuye? ⸤Akili nanga kongun te aima mólu.⸥ Akiliinga-pe Krais-nga yambu eni-kene molemelema kanuku apurungí kene manda. Akili aima sika eninga kongunale.
1CO 5:13 ⸤Krais-nga yambu-talapena⸥ ulsukundu molemele yambuma Pulu Yili-ni yunu kanupa apurumba. ⸤Akiliinga-pe eni Pulu Yili-nga bukna ung te molemú mele piliangi niambu. Ung kanili i-sipa mele:⸥ ‘Eni-kene tiluna tapú-topa molemú yambu te-ni uluma tepa kis-sipa mindi tepa mulúm lem yambu kis kanili toku makuruku ulsu mundai.’ nilimú, ⸤aku mele piliiku teangi.⸥
1CO 6:1 ⸤Eni-kene buni te wasie pelemáliinga ekupu ung te niambu:⸥ Eni Krais-nga yambumanga yambu te-ni Krais-nga yambu te-kene buni te pelemú kene nambimuna ‘Pulu Yili-nga yambu kake tílima piliiku apurangi.’ naa nimba, enini mundupa kelepa ulsukundu pupa ⸤willis-⸥kot-na pupa kot tenjilimúye? Akili pipili naa telemú-na aku-sipa telemúye?
1CO 6:2 Mola ⸤pe kot-enale wendu ombá kene⸥ oliu Pulu Yili-nga yambu kake tílima-ni ma-koleana yambumanga pali kot piliipu ulu telemelema apurumulále naa piliilimiláliinga ⸤ulsukundu puku kot tenjilimeleye⸥ ? Sika oliu-ni penga aku-sipu ma-koleana yambumanga kot piliimulú lem ekupu nambimuna eninga kot-kelúma eni-enini manda naa piliilimiliye?
1CO 6:3 Penga mulú-koleana angkellamanga kot-ma oliu piliimulú mele kanili eni naa piliilimiliye? Sika penga angkellamanga kot-ma piliimulú lem ya ma-koleamanga ulu kelúma manda sumbi-sipu apurupu piliilimulu.
1CO 6:4 Pe ulsukundu-yambumanga kot piliingí lem eni Krais-nga yambumanga buni te wendu olemú kene eni nambimuna ‘Yambu-korupa bi naa molemúma.’ ⸤niku piliilimili yambu ulsukundu molemele⸥ yambuma-ni ‘kot piliinjangi!’ nilimeleye?
1CO 6:5 Na-ni ‘Eni pipili kolangi.’ nimbu aku niker. Eni ‘⸤Krais-nga ungele⸥ sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambumanga yi te-ni eninga kot-ma apurupa piliimba yi piliipa kungnjuli pili yi te naa molemúye?
1CO 6:6 Krais-nga yambu-angin te-ni angin te ⸤willis-⸥ kot-na memba pupa ‘Krais sika.’ niku naa piliilimili yambu ulsukundu molemelena memba pupa nambimuna kot tenjilimúye?
1CO 6:7 Eni eninga yambuma kot tenjilimele ulu akili-ni eni Krais-nga yambuma telemele mele naa teku molemelále liipa ora silimú. Eninga yambu te-ni eninga yambu te ulu te tepa kis-silimú kene yambu kanili nambimuna we munduku naa kelemeleye? Yambu te-ni yambu tenga-lupa méle te gólu topa liilimú kene nambimuna yambu kanili we mundupa naa kelemúye? ⸤Eni teku kis-silimele mele we munduku kelkemelanje manda.⸥
1CO 6:8 Akiliinga-pe eni ⸤kot tenjilimele yambuma⸥ eni-enini gólu toku mélema liilimele. Eni-enini kepe angenalima teku kis-silimele.
1CO 6:9 Teku kis-silimele yambuma Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana sukundu manda naa pungí akili eni naa piliilimiliye? Ung niker ili mimi-siku piliai. Aima gólu naa tokur: Wapera anduku tolemele yambuma kene, we-mélema angnjiku ‘Oliu nokolemele pulu-yima.’ niku popu toku mélema kalku silimele yambuma kene, yi tenga ambale mola ambu tenga yili kene waperanale telemele yambuma kene, yima eni-enini waperanale teku, ambuma eni-enini waperanale teku, telemele yambuma kene, wa nuli yambuma kene, yambumanga mélema kanuku yama meli yambuma kene, no noku kelep tuli yambuma kene, yambumanga ung-bulkundu ninjili yambuma kene, gólu toku yambumanga mélema liilimele yambuma kene, aku telemele yambuma Pulu Yili-ni yi nuim kingele molupa nokulemú koleana manda suku puku naa mulungí. ‘Ung kanili gólu tokum. Ulu kanuma temulú kene ulu te naa temba.’ niku naa piliai!
1CO 6:11 Ui eninga yambu mare aku-siku teku muluring akiliinga-pe ekupu ⸤Pulu Yili-ni eninga ulu-pulu-kísima⸥ lumaye tonjupa, ‘Eni yunga yambuma mendepulu akiliinga kake tílima molangi.’ nirim. ‘Auli Yesos Krais-ni sika oliunga nimba alko topa kulunjurum.’ niku tondulu munduku piliiringeliinga oliunga Pulu Yili-nga Minéle-ni eni kanupa kene eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambuma.’ nimba kanolemú.
1CO 6:12 ⸤Eninga buni te wasie pelemú akiliinga ung te niambu: Yambu mare-ni niku mele:⸥ “‘Na-ni ulu te teambu.’ nimbu piliindu lem manda tembu.” ⸤nilimele. Akili sika ung-manima-ni pali eni naa nokulemú⸥ akiliinga-pe ‘Ulu telemelema-ni pali eni naa liipa tapunjilimú.’ niker. “Uluma pali sika kapula tembu. Ung te-ni na kapula pipi naa simba.” sika aku-siku manda nilimele akiliinga-pe ‘Na méle-teni tondulu mundupa nukupili. Na méle-tenga kendemandele molumbu.’ naa nimbú.
1CO 6:13 Yambu mare-ni niku mele: “Langima olalenga mindi. Olale langimanga mindi.” nilimele, akili sika nilimele akiliinga-pe penga walse Pulu Yili-ni “Akuma pali mania pupili.” nimbá. ⸤Eni kangiele-ni waka kolemú uluma pali, waperanale uluma kepe we tingíndu mindi aku-siku nilimele akiliinga-pe⸥ Pulu Yili-ni kangiele tepa kene “Kangiele-ni anduku wapera tangi.” ni naa nirim. Kangiele Auliele-nga; kangiele Auliele-ni nokulemú.
1CO 6:14 Pulu Yili yunga tondulale-ni Auliele-nga ⸤kangi kululiele⸥ topa makinjirim, aku-sipa mele oliunga ⸤kangima⸥ kepe penga topa makinjimbako.
1CO 6:15 Eninga kangima kene Krais-nga kangiele kene ‘kangiele tiluele.’ niku naa piliilimiliye? Aku lem na ⸤eni⸥ Krais-nga kangiele kene ambu wapera túlieliinga kangiele kene liipu tere lenjimbu kene kapulaye? Aima manda mólu!
1CO 6:16 ‘Yi te ambu wapera tuliele kene tiluna pelembele kene elsele kangi tiluele.’ niku naa piliilimiliye? ⸤Pulu Yili-nga bukna⸥ aku-sipa ung te molemú kanili. ⸤Pulu Yili-ni nimba mele:⸥ “Ambu-yi akusele ⸤tiluna pingléliinga⸥ elsele yambu kangi tiluele mulunglí.” nirim kanili.
1CO 6:17 Akiliinga-pe Auliele-kene numanu teng sipa molumba yambale yu-kene mini tiluele mele molumba.
1CO 6:18 Waperanale tili ulele kene nondupa puku naa molai. Yambu te-ni we ulu-pulu-kis telemú akuma-ni kangiele ulu te naa telemú, akiliinga-pe yambu te-ni waperanale telemú kene yunga kangiele yunu tepa kis-silimú.
1CO 6:19 ‘Eninga kangima Mini Kake Tiliele-nga lku-sulumina kake tiliele. Pulu Yili-ni Mini kanili eni sirim liiring, eninga numanuna molemú.’ niku naa piliilimiliye? Akiliinga eni-enini naa nokolemele;
1CO 6:20 ⸤Pulu Yili-ni⸥ méle aima auli te-ni eni taropu topa liirim. Aku tirimeliinga eninga kangima-ni ⸤ulu telemelema⸥ Pulu Yili-nga bili paka tonjuku kape niai.
1CO 7:1 Ekupu eni na pepá toku siku kene walsiku piliiring ungmanga pundu topu niambu: ⸤Ung te walsiringeliinga i niker:⸥ Yi te ambu naa liilimú akili kapula.
1CO 7:2 Akiliinga-pe ⸤yi ambu naa liili mare-ni⸥ ambuma-kene wapera toku andolemeláliinga yima lupa-lupa ambu liiku, ambuma lupa-lupa yi pangi.
1CO 7:3 Ambu te-ni yunga yilindu “Wasie piambili.” nimbá kene yili-ni “Kapula. Wasie piambili.” nipili. Aku-sipako, yi te-ni yunga ambalendu “Wasie piambili.” nimbá kene ambale-ni “Kapula. Wasie piambili.” nipili. Akili ambu-yiselenga ulu-pulu te kanili. Yi puli ambale-ni yunga kangiele yu-yunu mindi naa nokulemú; yunga kangiele min-yilingako. Aku-sipako ambu liili yili-ni yunga kangiele yu-yunu mindi naa nokulemú; yunga kangiele min-ambaliingako. ⸤Akiliinga, ambale-ni mola yili-ni “Wasie piambili.” nimbá kene te-ni “Mólu.” nimbá kupulanum te naa lelemú.⸥
1CO 7:5 Ambu-yisele we molembele kene yili-ni mola ambale-ni mínundu “Tiluna piambili.” nimbá kene mínu-ni “Mólu.” nimbá kapula naa temba akiliinga-pe elsele-ni numanu tiluna pupili molkulu kene “Ena mare tiluna naa pepulu, ena kanumanga Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu mawa tepu molambili.” nikulu, niku panjikulu kene ena kanumanga tiluna naa pinglí kene ulu te mólu. Penga “Tiluna naa piambili.” nikulu, niku panjingilí enama pora nimbá kene ‘Ena pulele “Mólu.” nimbulu tiluna naa pembulú kene ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-ni olsu omba kundi tomba kene kangiele nokupulu naa konjumbulúnje.’ nikulu alsuku tiluna piangli.
1CO 7:6 Na-ni niker akili ‘Eni liipu tapunjambu.’ nimbu niker. ‘Eni ⸤yi puku ambu liiku⸥ teangi.’ nimba ung-mani aku-sipa te naa pelemú.
1CO 7:7 Akiliinga-pe na-ni ‘Kaí.’ nimbu piliiker mele i-sipa: ‘Na ⸤ambu naa liipu⸥ we angiliu mele yambuma aku-siku yima ambu naa liiku, ambuma yi naa puku, telkemelanje manda.’ nimbu piliiker. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ⸤yu-yunu numanale-ni piliipaliinga⸥ yambuma tonduluma lupa-lupa moke tepa silimú. ‘Yambu te ulu te tipili.’ nimba tondulu te sipa, ‘Yambu te ulu te tipili.’ nimba tondulu te sipa, aku-sipa tonduluma lupa-lupa moke tepa silimú liilimele.
1CO 7:8 Ambu yi naa púlima kene, yi ambu naa líílima kene, ambu-wayema kene, na-ni eninindu i-sipu niker: ‘Na ambu naa liipu we angiliu mele enini aku-siku we angilííngi lem kapula.
1CO 7:9 Akiliinga-pe yi mare ‘Ambu te wasie pelkumbulanje aima kapula.’ niku piliilimili yima ambu lííngi lem manda. Ambu mare ‘Yi te wasie pelkumbulanje aima kapula.’ niku piliilimili ambuma yi púngi lem manda. Kangiele-ni aku-siku waka-ni kolku aku-siku tingíndu mindi numanu kimbu-siku mulungí kene aima kapula mólu. Aku tingí yambuma yima ambu liiku ambuma yi puku tingí kene manda.’ niker.
1CO 7:10 Ambu-yimandu na-ni ‘Ulu te teai.’ nimbu ung-mani te siker. Akili sika na-nanu naa nimbu siker. Nimbú teker akili Auliele-nga ung-mani te. ⸤Akili i-sipa mele:⸥ ‘Ambuma-ni eninga yima munduku naa kelangi.
1CO 7:11 Mola ambu te yunga min-yili sika mundupa kilímu lem yi te naa pupa kamu we mulupili. Mola ‘Alsupu yi pambu.’ nimba pilíímu lem yunga yili molumbana kelepa pupili, numanu tiluna pupili molangli. Yima eninga ambuma “Pai.” niku naa makurangi.’ niker.
1CO 7:12 Ambu-yi marendu na-ni i-sipu piliipu kene niker: ‘Krais-nga yi te yunga ambu liilimále ‘Krais-nga ungele sika.’ nimba naa piliilimú ambale molemú akiliinga-pe ‘Tiluna molambili.’ nilimú lem yi kanili-ni yunga ambalendu “Pui.” nimba naa makurupili. Krais-nga ambu te yi pulimú yili ‘Krais-nga ungele sika.’ nimba naa piliilimú yili molemú akiliinga-pe ‘Ambale-kene tapú-topu molumbulú kene kapula.’ nimba piliilimú lem ambale yunga yili mundupa kelepa naa pupili.’ niker. (Niker akili na-nanu numanale-ni piliipu kene niker. Auliele-ni ung te nimu-na piliipu kene naa niker.)
1CO 7:14 ⸤Na-ni niker akiliinga pulele i-sipa mele:⸥ ⸤Krais-nga⸥ ambu tenga yili ‘Krais sika.’ nimba naa piliilimú yili Pulu Yili-ni kanupa kene ambale-kene tiluna molembeláliinga yili kepe kanupa membu panjimbako. ⸤Krais-nga⸥ yi tenga ambale ‘Krais sika.’ nimba naa piliilimú ambale Pulu Yili-ni kanupa kene yili-kene tiluna molembeláliinga ambale kepe kanupa membu panjimbako. Aku-sipa naa kanulkanje elsengla kangambulama kepe kanupa kene ‘Enini kalaru mululi kangambulama. Nanga mólu.’ nimba kanolka. Akiliinga-pe ⸤Krais-nga ambumanga yima kene Krais-nga yimanga ambuma kene kanupa ‘Nanga yambu kake tílima.’ nimba kanolemáliinga⸥ eninga kangambulama kepe kanupa kene ‘Nanga kangambula kake tílima.’ nimba kanolemúko.
1CO 7:15 Akiliinga-pe ‘Krais sika.’ niku naa piliilimili ambuma kene yima kene lupa-lupa numanale-ni piliiku kene “Pui.” niku makurungí kene, mola eni-enini ulsu pulimelé lem pipi siku “Mólu.” naa niangi. Aku tíngi lem ‘Krais sika.’ niku piliilimili yima kene ambuma kene eninga minupili kene ‘ka-lkuna mele peangi.’ nimba ung-mani te naa pelemáliinga pangi we munduku kelangi. Pulu Yili-ni “Táka-niku molangi.” nilimáliinga ⸤“Tiluna naa molamili.” níngi lem karaye teku “Tiluna tapú-topu molamili.” naa niangi.⸥
1CO 7:16 Krais-nga ambu te-ni ‘Nanga yili numanu topele topa Krais-nga yili molumbanje.’ nimba yili-kene táka-nimba mulupili. Krais-nga yi te-ni ‘Nanga ambale numanu topele topa Krais-nga ambale molumbanje.’ nimba ambale-kene táka-nimba mulupili. ⸤Táka-niku mulungí kene ulu te wendu ombá mele eni naa piliilimiláliinga ung te naa niku táka-niku molangi.⸥
1CO 7:17 ⸤Ung-pulu te piliipu kene niker akili i-sipa mele:⸥ Pulu Yili-nga yambuma naa muluring kene ui Auliele-ni makó topa ‘Aku-siku molangi.’ nirim kilia eni lupa-lupa aku-siku molangi Pulu Yili-ni ‘Enini nanga yambuma molangi wai.’ nirim mele ekupu kepe Pulu Yili-nga yambuma molku kene aku-sikuko molangi. Ung-mani akili Krais-nga yambu-talapema pali nimbu siliu.
1CO 7:18 ⸤I-sipu mele niker: Pulu Yili-ni⸥ ‘Nanga yili molani ui.’ ui naa nipili yi kanili ⸤Juda-yili molemáliinga yunu⸥ kangi kupsili yi te mulúm lem kapula, Pulu Yili-ni ‘Nanga yili molani ui.’ nimbá kene yu-ni ‘Kangi kupsili yili moliu mele naa molambaliinga kangi kupsiliele kelepu tepu mimi teambu.’ naa nipili. Mola yi te kangi naa kupsili yi te mulupili Pulu Yili-ni ‘Nanga yili molani ui.’ nimbá kene yunu alsupa ‘Kangi kupsili yi te molambaliinga kangi te kopsambu.’ naa nipili.
1CO 7:19 Kangi kopsilimele ulele-ni ulu te naa telemú; kangi naa kopsilimele ulele-ni ulu te naa-ko telemú. Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ungma piliiku liiku telemele ulu akili mindi tondulu te pelemú. Akili mindi Pulu Yili-ni kanupa yambuma apurulimú.
1CO 7:20 Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘Enini nanga yambuma molangi wai.’ ui naa nipili muluring mele ekupu yunga yambuma molku kene aku-siku molai.
1CO 7:21 ⸤Aku-sipu nikereliinga ung-pulele i-sipa mele:⸥ Nu kongun we tinjili kendemande-yambu te molani Auliele-ni ‘Nanga yambale molani ui.’ nirimye? Aku-sikunu muluruneliinga nunga numanuna buni te naa pípili. ⸤Aku-sikunu we teku mulunu lem ulu te mólu.⸥ Mola nu kendemande-kongun naa tekunu we muluni kupulanum te wendu um lem kapula nu aku-siku wendu pukunu we molani.
1CO 7:22 Yambu te kongun we tinjili kendemande te mulupili Auliele-ni ‘Nanga yambale molani ui.’ nim lem ekupu yunu Auliele-nga we mululi yambale molemú; kendemande-kongunale naa tenjipa we mulupili Pulu Yili-ni walsurum yambale ekupu yunu Krais-nga kendemande-kongun tinjili yambale molemáliinga ⸤kendemande molemele yambuma numanuna buni te naa pípili molangi⸥.
1CO 7:23 Pulu Yili-ni eni ⸤pali⸥ méle aima auli te-ni taropu topa liirim akiliinga eni yambu tenga kendemande-kongunale naa tenjai.
1CO 7:24 Angmene, Pulu Yili-ni ui oliu naa walsipili mulurumulu mele ekupu aku-sipu Pulu Yili-ni oliu liipa tapunjupa nukupili aku-sipu molamiliko.
1CO 7:25 ⸤Eni pepá toku na siku kene,⸥ ambu yi naa pulimeléma kene yi ambu naa liilimelema kene tingí mele ⸤walsiku piliiring mele ekupu ung te niambu:⸥ Walsikimili akiliinga ung te Auliele-ni oliu mani naa sirim. Akiliinga-pe nanu numanale-ni piliipu kene ‘Teangi.’ nimbu piliiker mele niambu. Nimbú kene Pulu Yili-ni na kondu kolupa kene ‘Ung-sikama mindi andukunu mani si.’ nimba na tondulu sirimeliinga ekupu nimbú mele akili piliiku kene ‘Sika nikem.’ niku pilííngi lem manda.
1CO 7:26 ⸤Na nimbu piliiker mele yambu kanuma enindu niambu:⸥ ‘Ekupu enamanga buni pulele wendu olemáliinga ⸤ambu yi naa puku yi ambu naa liili⸥ yambuma ui molemele mele penga aku-siku we mulúngi lem kapula.’ nimbu piliiker.
1CO 7:27 Nu ambu liirinu lem ‘Ambale pupili.’ niní kupulanum te naa kurui. Mola nu ambu naa liili yi te mulunu lem ‘Ambu te liambu.’ nikunu numanu liiku naa mundui.
1CO 7:28 Mola nu ambu líínu lem ulu-pulu-kis te naa tellu. Ambu-wenipuma yi púngi lem akili ulu-pulu-kis te naa-ko telemele. Akiliinga-pe ‘Ambuma yi puku yima ambu liingí kene enini-kene buni pulele wendu ombá.’ nimbu piliipu kene ‘Ulu-buni akuma eni-kene wendu naa upili akiliinga aku-siku naa tíngi lem manda.’ nimbu niker.
1CO 7:29 Angmene, na-ni niker mele i-sipa: Enama nondupa pora nimbá tekem akiliinga ena wallú-koltale pekem ena akumanga yi ambu líílima-ni ambu naa liili yima mele molai.
1CO 7:30 Yambu kola telemelema kola naa tili yambuma mele molku, numanu siku molemele yambuma numanu naa siku molemele yambuma mele molku, mélema taropu toku liilimele yambuma yambu mélema naa nosuku we molemele yambuma mele molku,
1CO 7:31 Ma-koleana mélema-ni uluma telemele yambuma méle akuma numanu kimbu-siku naa molai. Ya ma-koleale kene mélema kene, ekupu lelemú kanolemulu mélema, pora nimbá tekem, ⸤alsupa kona te wendu ombá tekem akiliinga aku-sili yambuma mele molai⸥.
1CO 7:32 ‘Méle pulele-ni eninga numanuma kundupa memba naa andupili.’ nimbu piliipu kene ⸤aku-sipu niker⸥. Yi ambu naa liilimále-ni Auliele-ni kanupa kaí piliilimú uluma mindi tembandu numanu kimbu silimú. ‘Auliele-ni numanu sipili.’ nimba kene ulu akuma mindi tepa molemú.
1CO 7:33 Akiliinga-pe ambu liilimú yili-ni ya ma-kolealiinga mélema numanu kimbu-sipa, ‘Ambale numanu sipili.’ nimba yunu kanupa kaí piliimba uluma piliipa tepa molemú.
1CO 7:34 Aku telemáliinga yunu numanu tale tepa liipa mundulimú. Ambu yi naa puli molemelema kene ambu-wenipuma kene enini Auliele-nga uluma mindi numanu kimbu-siku molemele. Eninga kalkundu kepe minikundu kepe ‘Auliele-nga méle kake tiliele lipili.’ niku molemele. Akiliinga-pe ambu yi púlima-ni ya ma-kolealiinga mélema numanu kimbu-siku, ‘Yima numanu sangi.’ niku eninga yima kanuku kaí piliingí uluma teku molemele.
1CO 7:35 Na-ni ‘Eni molku konjuku, buni te naa pípili molangi liipu tapunjambu.’ nimbu “Aku-siku teangi.” nimbu niker. Eninga ulu tingí kupulanumele pipi simbundu naa niker. ‘Taki-taki Auliele-nga uluma mindi numanu kimbu-siku teku, ulu sumbi-nílima mindi teangi.’ nimbu aku-sipu niker.
1CO 7:36 ⸤Aku-sipa akiliinga-pe⸥ yi te ambu-wenipu te kanupa kene ‘Ambu-wenipu akili liimbu.’ nimba ui nimba panjipa kene penga ⸤Krais-nga yili molupa kene⸥ numanu topele topa kene ‘Naa liambu aramele-pe naa liimbu kene ambale tepu kis-simbunje.’ nimba piliipaliinga ambale líímu lem ulu te mólu. Mola yunga numanale-ni ‘Ambale aima liilka.’ nimba pilíímu lem yunu ambale aima kamu liipili. Ambu kanili kamu líímu lem aku tembale ulu te tepa kis naa simba.
1CO 7:37 Mola yi te-ni ‘Ambu-wenipale aima naa liimbu.’ nimba yunga numanale-ni tondulu mundupa pilíímu lem, ‘Ambale aima liipili.’ ningí kupulanum te naa lim lem, yu-ni yunga kangiele-ni waka lembale yu-yunu manda mimi-sipa nukúmu lem, kapula, yu-ni ambale naa liimba kene yunu kepe ulu akili tepa konjumbáko.
1CO 7:38 Aku lem yi te-ni ‘Ambu-wenipu te liipili.’ niku ui niku panjingéle kamu líímu lem akili tepa konjulimúko. Akiliinga-pe yi te-ni ‘Ambu-wenipu te liipili.’ niku ui niku panjingéle naa líímu lem ⸤Auliele mendepulu piliipa liipa molumbaliinga⸥ akili aima ulu lakupa kaiéle.
1CO 7:39 ⸤Ung-mani te i-sipa mele pelemú:⸥ Ambu tenga yili ui naa kolumba kene yunu yilinga mínele molemú, penga yi te-lupa manda naa pumba. Akiliinga-pe min-yili kolumba kene ‘Yi te-lupa pambu.’ nimba pilíímu lem yunu manda pumba. ‘Yi te lupa naa pupili.’ niku pipi singí kupulanum te mólu, akiliinga-pe yunu yi pumbale ‘Auliele sika.’ nimba tondulu mundupa piliimba yi te pupili.
1CO 7:40 Akiliinga-pe na-nanu i-sipu piliiker: ‘Yunu alsupa yi te naa pumu lem yunu aima lakupa numanu sipa molumba.’ nimbu piliiker. Niker akili ‘Pulu Yili-nga Minéle-ni na “aku-sikunu ni.” nikemu-na piliipu kene ung ili eni nimbu siker.’ nimbu piliiker.
1CO 8:1 Ulsukundu molemele yambuma-ni we-mélema angnjiku “Oliu nokolemele pulu yambuma.” niku langi popu toku kalku silimele langimanga ⸤ung te eni Korin-yambuma-ni pepá toku na siku walsiringeliinga ung te ekupu niambu: Eni mare-ni⸥ “⸤Ulu akili temulú mele⸥ oliu piliipa kungnjuli pelemú.” ⸤nilimele⸥. ⸤Akili sikanje akiliinga-pe⸥ ‘Piliipa kungnjuli’ ulu akili-ni ‘Oliu kara pamili.’ nilimú; yambuma numanu munjuli ulele-ni yambuma ‘Krais sika.’ niku piliilimili ulele tepa tondulu mundunjulimú.
1CO 8:2 Yi te-ni ‘Na aima piliipu kongnjiliu.’ nimba piliilimú yili yunga piliipa kungnjuliele mimi-sipa ui naa pelemú.
1CO 8:3 Akiliinga-pe yi te-ni Pulu Yili numanu monjulemú yi kanili Pulu Yili-ni yunu aima kanupa bi silimú.
1CO 8:4 Akiliinga, we-mélema angnjiku “Oliu nokolemele pulu yambuma.” niku langi popu toku kalku silimele langima ⸤Krais-nga yambuma⸥ nungéliinga ung te niambu: Eni-kene oliu piliilimulu, ‘Mélema angnjiku kene “Oliu nokolemele pulu yambuma.” nilimele méle akuma sika méle te mólu; we gólu toku angnjilimele. Pulu yambu pulele naa molemele; tilu mindi molemú.’ akili oliu piliilimulu.
1CO 8:5 Mola yambuma-ni “Pulu yambuma” niku, “Aulima.” niku popu tolemele pulu yambu pulele akiliinga-pe sika mulú-koleana mola ma-koleana sika molkemelanje kepe
1CO 8:6 oliu ⸤Krais-nga yambuma-ni⸥ piliikumulu, ‘Pulu Yi tiluele mindi molemú. Yu oliunga Lapa. Yunu mindi mélemanga pali Pulu Yili. Oliu ‘yunga yambuma mindi molangi.’ nirim-na yunga yambuma molemulu. Auli tiluele mindi molemú, akili Yesos Krais. Yu-ni mélema pali tirim; kona mululi ulu-pulele yu-ni oliu ⸤mana-yambuma⸥ silimú.’ nimbu piliilimulu.
1CO 8:7 Akili ⸤oliu mare piliilimulu⸥ akiliinga-pe ⸤Krais-nga⸥ yambu mare akili naa piliilimili. ⸤Krais-nga⸥ yambu mare-ni pulu yambu gólu tuli kanuma ‘Oliu nokolemele pulu yambu sikama.’ niku piliiring mele ekupu kepe aku-siku piliiku kene, ulsukundu yambuma-ni we-mélema popu toku langi kalku silimele langi kanuma noku kene, ‘Ili pulu yambu sikama popu toku kalúngi.’ niku piliiku kene nolemele kene enini mimi-sipa numanu naa pelemú. Enini mimi-sipa numanu naa pelemáliinga ‘Tepu konjukur mola tepu kis-sikernje.’ niku numanu pulele liiku munduku kene ‘Langi kanuma nolemuláliinga oliunga numanukundu tepu kalaru monjulemulu.’ niku piliilimili.
1CO 8:8 Akiliinga-pe langi nolemulu akuma-ni oliu Pulu Yili molemúna nondupa naa memba pulimú. Langi naa nolemulu ulele-ni Pulu Yili-ni oliu kanupa kene ‘Ulu te teku kis-sikimili.’ nimba kanomba ulu te naa telemú. Mola langi númulu lem Pulu Yili-ni oliu kanupa kene ‘Ulu te teku konjukumele.’ nimba naa-ko kanomba. ⸤Langima-ni Pulu Yili-ni ‘oliu molku konjukumele mola molku kis-sikimili.’ nimba kanomba ulu te naa telemú.⸥
1CO 8:9 Akiliinga-pe mimi-siku kanai! ‘Langi te kapula nomulú.’ niku piliikuliinga nungí kene ulu te naa temba akiliinga-pe eni ‘Aku-sipu temulú kene Krais-nga yambu te numanu tondulu naa pulimú yambu te-ni kanupa kene ‘Langi akuma nombú kene tepu kis-simbu.’ nimba piliimba langima nombánje.’ niku piliiku kene ⸤mimi-siku piliiku nangi⸥.
1CO 8:10 Eninga ⸤piliipa kongnjulimú yambu te⸥ méle te lku tenga angnjiku “Nanga pulu yambale.” niku popu tolemele mélaliinga lkuna pupa pulu yambu gólu tuliele popu toku langi kalku singí langima nombá kene ⸤Krais-nga⸥ yambu te numanu tondulu naa pupaliinga mimi-sipa naa piliilimú yambu te-ni kanupa kene ‘Yu langi akuma pupa nokom mele na akili nombú kene ulu te naa temba.’ nimba piliipa kene yunu kepe sukundu omba langi pulu yambu gólu tuliele popu toku kalungí langi mare nombáko.
1CO 8:11 Eninga yambu te ‘Pulu yambu gólu túlima ulu te mólu. Langi popu toku méle akili silimele langima ulu te mólu-ko.’ nimba kene langima nombáliinga Krais-nga yambu numanu tondulu naa pulimú yambale, yunga anginele, Krais yunga nimba alko topa kulunjurum yambu kanili, ‘Kamu ulu-pulu-kísima tepa, kamu mindili nomba molupa kis-simba.’ nimba kene aku temba. ⸤Akili kapula naa temba.⸥
1CO 8:12 Eni aku-siku eninga angin te numanu tondulu naa pulimú yambale teku kis-siku, yunga numanale teku bemba silimele kene Krais teku kis-silimeleko.
1CO 8:13 Akiliinga, na langi noliuma-ni nanga anginele ‘molupa kis-sipili.’ niliu lem kapula na langi akuma alsupa aima naa nombú. Na-ni ulu te tembaliinga yunu ulu-pulu-kísima temba lem na ulu akili aima kamu naa tembu.
1CO 9:1 ⸤Eni mare-ni “Poll Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te mólu.” nilimeláliinga ung te niambu: Na moliu mele eni kanolemele.⸥ Ung-mani te-ni mola ulu te-ni na manda nokupa kene tembu mele pipi simbaye? Na Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te naa moliuye? ⸤“Yesos-ni yi mare “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni yu kanuring.” nikimili akili⸥ na oliunga Auli Yesos na naa kanurunduye? Na-ni Auliele-nga kongunale andupu tinjirindeliinga eni Krais-nga yambuma naa molemeleye? ⸤Andupu naa tenjilkanje yunga yambuma molkemelaye?⸥
1CO 9:2 Yambu mare-ni ‘Na Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te mólu.’ niku piliilimili akiliinga-pe ‘eni aku-siku niku naa piliilimili.’ nimbu piliiker. Eni Auliele-nga yambuma molemele ulele-ni na Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili moliu mele liipa ora silimáliinga ⸤‘Aku-sipa yili naa molemú.’ niku piliingí kupulanum te mólu.⸥
1CO 9:3 Na-ni ulu tepu moliuma apuruku kene ⸤‘Aku-sipa yi te naa molemú.’ niku piliilimili⸥ yambumandu na-ni aku-sipu pundu topu niambu:
1CO 9:4 “⸤Oliu Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni kongun tenjilimulaliinga⸥ méle kalungí mele, no kene langi kene námili sangi.” nilkumulanje ‘Manda mólu.’ niku piliilimiliye?
1CO 9:5 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi wema kene, Auliele-nga anginipili kene Pita kene wasie tiring mele na aku-sipu Krais-nga talapena ambu liipu wasie andolkanje manda móluye?
1CO 9:6 Mola Banapas olsu-ni mindi Auliele-nga kongun andupu tenjilimbuláliinga méle kaluliele naa liipulu, Auliele-nga kongunale kene ku-moni kongunale kene tere lepu tepu molembulále ‘Kapula.’ niku piliikimiliye? ⸤Yesos-ni liipa mundurum yi wema-ni mindi Pulu Yili-nga kongunale telemeláliinga méle kalúlima liilimele mele Banapas olsu aku-sipu manda naa liimbulúye?⸥
1CO 9:7 Ami-yi nae-ni ami-kongun tepa kene yunu langi korolemúye? No-waen punie yi nae-ni tepa kene yunga unji-waen-monguma yunu kepe naa nolemúye? Yi nae-ni kung-sipsip ari topa kene sipsip ame naa nolemúye?
1CO 9:8 Yambuma-ni niku piliilimili mele mindi piliipu kene aku-sipu niker mele sikako. Akiliinga-pe aku niker mele ung-mani te molemúko.
1CO 9:9 Ung-mani te Moses-ni ung-manima sirim bukna turum akili i-sipa mele: ‘ ‘Rais-wit monguma wendu pupili.’ niku kung-kaoma wit-unjima anduku kambiliingí kene ‘Enini wit mare naa nangi.’ niku kerima pipi singí kene kapula naa tembaliinga pipi naa sai. ⸤Kung-kaoma wit nungí tingí kene ‘Eninga kongun tekemelaliinga méle kaluli liingí méle wit kapula nokomele.’ niku munduku kelai.⸥’ nirim. Pulu Yili-ni aku-sipa ung-mani sirimele kungma nokuku kunjingí mele numanale-ni piliipaliinga aku-sipa nirimye?
1CO 9:10 Oliu ⸤yunga kongunale tenjilimulu yima⸥ numanale-ni piliipaliinga ung kanili oliunga ⸤kene wasie⸥ naa ninjirimye? Yambu te-ni punie tembandu ma okulimú yambale kene, ⸤rais-wit punie kanuna wendu omba tolemú kene⸥ yambu te-ni ⸤liipa máku topa⸥ rais-wit kilu tolemú yambale kene, wasie-nale ‘Aku tembulú kene puniena langima nombulú.’ niku kongun telembele mele Moses-ni oliunga nimba bukna aku-sipa tunjurum.
1CO 9:11 Oliu-ni eninga minimanga langi kaíma andupu panjinjilimuláliinga eni oliunga kangikundu langima singí kene kapula móluye? ⸤Eninga minimanga langi-bo tonjurumulaliinga oliu liiku tapunjuku langi silkimelanje kapula.⸥
1CO 9:12 ⸤We-⸥yi mare-ni eni ⸤Krais-nga ungele mani siku kene⸥ “Méle kalai.” ningí kene méle kalúngi lem enindu oliu-ni “Méle kalai.” nilkumulanje eni oliu aima méle kapula naa kalkemelaye? Sika “Méle kalai.” nilkumula kene silkimela akiliinga-pe mundupu kilirumulu. ‘Krais-nga temani-kaiéle andupu topu simulú kupulanumele pipi simba.’ nimbu “Méle kalai.” naa nilimulu. ‘Naa singí kene ⸤kongun andupu temuláliinga⸥ we buni memulú kene kapulako.’ nimbu mundupu kilirumulu.
1CO 9:13 ⸤Pulu Yili popu toku kalemele⸥ lku-temboll ⸤Jerusallem angiliimú⸥ akuna kongun telemele yima ⸤Juda-yambuma-ni⸥ Pulu Yili kung mélema silimele lku-tembolluna lelemú kung mélemanga mare liiku nolemele mele naa piliilimiliye? Pulu Yili popu toku mélema kalemele poluna kongun telemele yima akuna langi kalemelemanga mare liiku nolemele mele eni naa piliilimiliye?
1CO 9:14 Aku-sipa, Auliele-ni ung-mani sipa kene nimba mele: “Temani-kaiéle anduku toku silimele yima aku telemeláliinga temani-kaiéle piliiku liilimele yambuma-ni eninga kalkundu liipa tapunjumba mélema sangi liangi.” nirim kanili.
1CO 9:15 Akiliinga-pe ⸤Auliele-ni⸥ oliu yunga kongunale tenjilimulu yima-ni “Mélema sai.” kapula nimulú nirim mele na ⸤aku-sipu “Mélema sai.” naa nimbu⸥ mundupu keleliu. ‘Eni na sika liiku tapunjangi.’ nimbu ung ima pepá ilinga naa tokur. Eni na kongun teliáliinga méle kaluli te naa silimele kupulanumele pipi siku, méle sika kalkemelanje ⸤Krais-nga kongunale we tenjipu, méle kaluliele naa liiliáliinga⸥ nanga bi paka topu kape niliu kupulanumele kepe pipi sinjilkimela, akili kis. Na ⸤mélema naa silimeláliinga⸥ kulundu lem kaí.
1CO 9:16 Akiliinga-pe ⸤Auliele-ni⸥ na kongun sipa kene “Aima aku-sikunu ti.” nimba na liipa mundurumeliinga na-ni yambuma temani-kaiéle andupu topu siliáliinga nanga bi paka topu nanu kapula kape nimbu numanu simbu kupulanum te mólu. Temani-kaiéle andupu topu naa silkanje na aima molupu kis-silka. Pulu Yili-ni na buni liipa silka.
1CO 9:17 Nanu numanale-ni piliipu kene ‘Temani-kaiéle andupu topu sambu.’ nilkanje aku telkaliinga yambuma-ni na méle kalkemela liilkanje kapula. Akiliinga-pe nanu numanale-ni piliipu kene kongun ili naa teliu. ⸤Auliele-ni⸥ kongun ili ‘Na teambu.’ nimba sirim-na tepu konjulialiinga ⸤“Enini na méle kalai.” nilkanje kapula mólu⸥.
1CO 9:18 Aku lem na méle kaluli nambulkari liimbuye? Nanga méle kaluli liimbále i-sipa mele: Temani-kaí andupu topu siliáliinga méle kaluliele naa liipu we andupu topu siliu akili nanga méle kaluliele. Yesos-ni “Yunga kongun tenji-pui.” nimba na liipa mundurum yi te moliáliinga “Na méle kalai.” nilka mele kapula naa nimbu, kongunale we andupu tenjiliáliinga na numanu siliu ulele nanga méle kaluliele.
1CO 9:19 ⸤Niker akiliinga ung te wasie niambu:⸥ Na méle kalúlima liimbundu kongun naa teliu. Na kongun teliáliinga yambu te-ni mola ulu te-ni na naa nokulemú; na yambu tenga-lupa kendemande tinjili yi te mólu. Sika aku-sipu moliu akiliinga-pe na numanale-ni piliipu kene yambu pulele ⸤Krais-nga talapena molemelena⸥ membu pumbundu ‘Yambumanga kendemande tinjili yili mele molambu.’ nimbu moliu.
1CO 9:20 Juda-yambuma kene molupu kene ‘Enini ⸤Krais-nga talapena⸥ liipu membu sukundu pambu.’ nimbu kene Juda-yambuma molemele mele na aku-sipu moliu. Moses-ni ung-mani sirim kanuma-ni ⸤sika ekupu na naa nokulemú⸥ akiliinga-pe ‘Ung-manima-ni nokulemú yambuma liipu membu pambu.’ nimbu kene na yambu kanuma kene wasie molupu kene enini molemele mele moliu.
1CO 9:21 Moses-ni sirim ung-manima-ni naa nokulemú yambuma wasie molupu kene, ‘Enini ⸤Krais-nga talapena⸥ liipu membu sukundu pambu.’ nimbu kene kanu yambu ung-manima-ni naa nokulemú yambuma mele moliu. Akiliinga-pe ‘Pulu Yili-nga ung-manima-ni ekupu na naa nokulemú.’ nimbu naa niker. ‘Krais-nga ung-manima-ni na nukupili.’ nimbu, piliipu liipu teliu ⸤akiliinga Pulu Yili-nga ung-manima-ni sika na nokulemúko⸥.
1CO 9:22 Numanu tondulu naa pulimú yambuma wasie molupu kene ‘Enini liipu membu pambu.’ nimbu kene na numanu tondulu naa puli yi te mele molupu ⸤eninga numanuma tepu bemba sipu ulu mare naa teliu⸥. ‘Yambu mare ⸤Krais-nga talape molemelena⸥ liipu membu pambu.’ nimbu kene na yambu lupa-lupama pali molemele mele na aku-sipu molupu kene ulu lupa-lupama teliu.
1CO 9:23 Na-ni teliu uluma pali, ‘⸤Krais-nga⸥ temani-kaiéle tondulu pupili.’ nimbu kene aku-sipu teliu. Temani-kaiéle-ni “Pulu Yili-ni oliu tepa konjupa, méle kaí nosinjilimúma simba.” nilimú mélema na wasie tepa konjupa sipili liimbundu uluma teliu mele teliu.
1CO 9:24 ⸤Aku teliáliinga ung te niambu:⸥ Méle kaí te nosulimelale liingíndu ⸤oe toku panjilimelena⸥ yambu pulele kir-kiri liiku kupulanum lkisiku pulimelé akiliinga-pe yambu tilu kumbi-lepa pulimále-ni mindi méle kanili pupa liilimú akili eni naa piliilimiliye? Akiliinga, eni aku-siku ‘⸤Pulu Yili-ni⸥ méle simbama liamili.’ niku kir-kiri liiku tondulu munduku lkisai.
1CO 9:25 ‘Méle kaluli singéle liimulú.’ niku piliilimili yambuma-ni enini kir-kiri liiku lkisiku kaí munjingíndu enale ui wendu naa upili eninga kangima ‘penta nipili.’ niku manda leku lkisilimili. Akiliinga-pe enini kir-kiri liiku lkisiku kene liilimele mélema nondupa kis lelemú. Oliu kir-kiri liipu liilimulu méle kaluliele penga kis naa lepa taki-taki lepa mindi pumba mélale.
1CO 9:26 Aku nimbu piliipu kene, yambu mare we anduku lkisilimili mele naa teliu. ⸤‘Méle kaluliele liambaliinga oena sumbi-sipu pambu.’ nimbu aima tondulu mundupu lkisiliu.⸥ Yi tale ki-kumunale telembele kene yi te-ni yi te tombandu ki-kumu-ni wena naa topa, tondulu mundupa gi sipa kaluna sumbi-sipa tolemú mele na aku-sipu tondulu gi sipu teliu.
1CO 9:27 Nanga kangiele aima tondulu mundupu nokupu ‘Nanga kendemande-kongun tinjiliele mulupili.’ niliu. ‘Temani-kaiéle yambuma topu silsiliipu andupu kene, penga na-nanu ⸤tepu konjupu naa molombáliinga⸥ méle kaluliele naa simba liimbunje.’ nimbu kene ⸤na aku-sipu nanga kangiele tondulu mundupu nokupu moliu⸥.
1CO 10:1 Angmene, ⸤‘Tepu molamili.’⸥ nikereliinga ⸤ung te-wasie niambu:⸥ Oliunga anda-kolepalima-ni ⸤tiring mele piliipu kene ‘Aku-sipu naa tepu molamili.’ niker. Enini⸥ tiring mele alsuku mimi-siku piliangi niambu. ⸤Kolea Isip ka-kongun teku molku Isip munduku kelku wendu oku kene Pulu Yili-ni enini nokumbandu kupana suku mulurum⸥ kupana maniakundu molku, numú ⸤‘Kunduli’ nili⸥ akuna ⸤uring kene akili ekendu-ekendu pupa pala mele tirim, no-numú⸥ ai-suku-singi akuna oliunga anda-kolepali yambuma kupulanum lirimna kimbu kambiliiku oku puring kanili.
1CO 10:2 ⸤‘Oliu Krais lumbili pulimulu. Yunga yambuma kamu molamili.’ nimbu no liilimulu mele⸥ oliunga anda-kolepalima Moses-nga yambuma molku yu mindi lumbili pungíndu kupana sukundu puku, no-numúna puring akili no liiring mele tirim.
1CO 10:3 ⸤Kolea-wakana pungí puring kene⸥ Pulu Yili-ni langi sirimele enini pali noku,
1CO 10:4 Pulu Yili-ni ⸤ku tenga⸥ no sirimele enini pali nuring. Ku kanili, Pulu Yili-nga kuli, kanili enini-kene tapú-topa purum, ku kanili Krais yunu.
1CO 10:5 ⸤Pulu Yili-ni aku-sipa enini nukurum, yu enini-kene wasie puring⸥ akiliinga-pe eni pulele-ni ⸤tiring mele⸥ Pulu Yili-ni kanupa kis piliipa ⸤‘Kolangi.’ nirimaliinga⸥ kolea-wakana kolea lupa-lupamanga eninga ónuma lirim.
1CO 10:6 ‘Ui Isrel-yambuma-ni ulu-pulu-kísima tingíndu numanu siku muluring mele oliu ekupu aku-sipu naa molamili.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Enini tiring mele temanima bukna mulupili tangi.’ nirim.
1CO 10:7 Ui we-mélemandu ‘Oliu nokolemele pulu yambuma.’ niku ambolku popu toku muluring mele naa molai. Aku-siku tiringeliinga Pulu Yili-nga bukna ung te molemú akili i-sipa mele: ‘Yambuma-ni we-méle te angnjiku akilindu “Oliu nokulemú pulu yambale.” niku popu toku kaluring mélale ‘Oliu kanupa kaí piliipili.’ niku kaniliinga kumbi-kerina mania molku langi noku no noku kene ola angiliiku au niku uluma tiring.’ nimba molemú mele naa teai.
1CO 10:8 Ui yambu mare wapera toku waperanale telsiliiku anduring mele eni naa teai. Ui aku-siku tiring kene Pulu Yili-ni ena tiluna yambu tuwendi-tre tausen turum kuluring.
1CO 10:9 Auliele ⸤sika oliu kondu kolupa táka-nimba molupa lkisipa arerembi naa kolemú akiliinga-pe⸥ ‘Yu aku-sipa molemú molumba.’ niku ‘Yunga ungele liipu su sipu oliu numanale-ni piliimulú mele tepu molamili.’ niku aku-siku naa niai. Ui yambu mare aku-siku niku muluring kene Pulu Yili-ni wambiyema enini muluringna liipa mundurum, akuma-ni enini noku kunjuring kene kuluring kanili.
1CO 10:10 Ui yambu mare Pulu Yili ung-mura siku ‘Yu oliu-kene tepa kis-silimú.’ niring mele eni aku-siku naa teai. Ui aku-siku tiring yambuma Yambu Topa Kunjuli ⸤Angkellale-ni⸥ topa kunjurum.
1CO 10:11 Ulu wendu urum ima we wendu naa urum. ‘Ui aku tiring mele uluma yandupa temanima piliiku kene aku-siku naa teangi.’ nirimeliinga ulu ima wendu urum. Ui ulu akuma tiring kene Pulu Yili-ni enini arerembi kolupa kene topa kunjurum. Ekupu ‘Yandupa-yambuma kanuku kene aku-siku naa teangi. Aku-siku tingí kene tembu mele kanangi lip-lipi topu liipu ora sambu.’ nimba ‘Temani akuma bukna tonjai.’ nirimeliinga bukna tunjuring molemú. ‘Yandupa-yambu’ nikerale oliu molamili kolea pora nimbá enama wendu ombá yambu akumandu niker.
1CO 10:12 Akiliinga, ‘Oliu numanu tondulu pípili molemulu. Enini tiring mele aku-sipu manda naa temulú. Pulu Yili-ni na kanupa kaí piliilimú.’ niku mulungí yambuma piliiku kongnjuku molai. ⸤Kurumanga nuim Seten-ni ‘Eni ulu-pulu-kísima teangi.’ nimba kundi tomba kene⸥ eni ‘Ulu-pulu-kísma temulúnje.’ niku piliiku kanuku kaí teku naa mulúngi lem aima sika ulu-pulu-kísima tingí.
1CO 10:13 Eni kundi tolemú ulele kepe yambu lupama pali kundi tolemú uluma kepe kundi tolemú uluma lupa-lupa mólu, tilu-sipa mele mindi. Pulu Yili-ni oliu liipa tapunjumbandu ena tiluringa kepe enimbu naa kolupa mundupa naa kelepa, oliu piliipa kanupa mindi molupa nokulemú. Eni ⸤ulu te-ni⸥ kundi tomba kene kundi tomba yambuma Pulu Yili-ni ‘Eninga tondulale mania pupili. Kundi tolemú ulelenga tondulale olandupa pupa yambuma topa mania mundupili.’ nimba naa molemú. Eni ⸤méle-teni⸥ kundi tomba temba kene eni takara toku pungí kupulanum te akisinjimba. Eni ⸤ulu te-ni⸥ kundi tomba kene ‘eni kamu naa liipili, tondulu pangi.’ nimba yu-ni aku temba.
1CO 10:14 Na numanu monjuliu yambuma, ⸤eni naa kanuku kaí teku kene ulu-pulu-kis te tingéliinga⸥ we-mélemandu ‘Oliu nokolemele pulu yambuma.’ niku popu toku kalemele méle akuma bulu siku, aku telemele koleama munduku kelku takara toku pai.
1CO 10:15 Na-ni numanu tondulu pelemú yambumandu nikereliinga niker mele eni-enini piliiku apurai.
1CO 10:16 ⸤Yesos Krais-ni “Ili liiku nai.” nirim mele piliipu kene pllawa-bret kene no-waen kene nomulúndu⸥ Pulu Yili-ni tepa konjulimú no-waenele “Angke” nimbu nombu kene nilimulále-ni, Krais-ni oliunga nimba yunga memi onde lepa kulunjurum memale kene liipu tere lepu molemulu kanili. Pllawa-bret puka topu nolemulu kene Krais-nga kangiele kene liipu tere lepu molemulu kanili. Sika niker mola móluye?
1CO 10:17 Akiliinga, bret tiluele mindi nolemuláliinga oliu ⸤kene Krais kene⸥ kangi tiluele mele molemulu. Yambu pulele molemulu akiliinga-pe bret tiluele, oliu yambuma kangi tilueleko.
1CO 10:18 Isrel-yambuma-ni ulu te piliiku telemele mele piliai: Pulu Yili popu toku kung mélema kalku silimele kene Pulu Yili kalku silimele kung méle kanuma oku nolemele yambuma kene, Pulu Yili popu toku kung mélema kalemele yambuma kene, enini pali numanu tiluna pupili Pulu Yili popu toku kalku molemele kanili.
1CO 10:19 ⸤Akiliinga-pe⸥ aku nikereliinga ‘Kuma kene unjima kene liiku angnjiku ‘Ima oliu nokolemele pulu yambuma.’ niku langima popu toku kalemele langima-ni ulu te telemú.’ nimbu piliipu kene nikerye? Mola ‘Ku kanuma kene unjima kene akuma-ni ulu te telemú.’ nimbu piliipu kene nikerye?
1CO 10:20 Aima mólu! ⸤Aku-sipu nimbu piliipu kene naa niker. Niker akili i-sipa mele:⸥ Ulsu molemele yambuma-ni ⸤we-mélema⸥ popu toku kalemele kene kuruma mendepulu koyoku dima siku Pulu Yili naa silimele. ⸤Walsekale Pulu Yili kene kuruma-kene wasie liiku tere leku dima kapula naa singí. Kuruma lupako, Pulu Yili lupako.⸥ ‘Eni kuruma kene wasie tapú-toku naa mulungí kene kapula.’ nimbu piliiker.
1CO 10:21 Auliele-nga no-waenele kene langiele kene noku, kurumanga langima noku, liiku tere leku walse tenga puku noku walse tenga puku noku, aku manda naa tingí. Auliele-nga langi-poluna kene kurumanga langi-poluna kene, walse tenga puku noku walse tenga puku noku tingí kapula naa-ko temba.
1CO 10:22 Mola “Auliele-ni oliu numanu kis panjipili.” niamiliye? Yunga tondulale mandupa, oliunga tondulale olandupaye? ⸤Aku-sipa mólu akiliinga yunu mendepulu piliipu numanu monjupu molamili.⸥
1CO 10:23 ⸤Yambu mare-ni niku mele:⸥ “⸤Oliu Krais-nga yambuma-ni⸥ uluma pali kapula temulú. ‘Mólu!’ nimbá ung-mani te naa pelemú.” ⸤nilimele.⸥ ⸤Sika ung-mani akuma-ni oliu naa nokulemú⸥ akiliinga-pe ulu akumanga pali mare telemulu kene ulu akuma-ni oliu liipa naa tapunjulimú. “Telemulu uluma pali ung te mólu.” nilimelale sika nilimele akiliinga-pe ulu akumanga pali mare telemuluma-ni oliu ⸤Krais-nga yambuma molomulú mele⸥ tepa tondulu naa mundunjulimú.
1CO 10:24 ⸤Oliu Krais-nga yambuma-ni⸥ “Nanu mindi kapula molupu numanu simbu uluma teambu.” ni naa niamili. ⸤Oliunga⸥ anginipili molku kunjingí uluma teamili.
1CO 10:25 ⸤Akiliinga ulu te i-sipa mele:⸥ Langi maket telemele koleana puku kene “Langi ili-ni kuru koyúnginje? Langi ili-ni we méle-te angnjiku ‘pulu yambu te’ niku popu túnginje?” niku aku-siku langima naa piliiku apuruku, we ⸤taropu toku⸥ liiku nangi. ⸤Akiliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú, akili i-sipa mele:⸥ ‘Male kene mana lelemú mélema pali kene, akuma pali Auli Yawe-nga.’ ⸤nimba molemú. Pe mélema pali Pulu Yili-nga⸥ akiliinga langima pali numanu liiku munduku naa nai. We walu-siku nai.
1CO 10:27 Krais naa piliili yambu te-ni enindu “Langi wasie námili wai.” nimbá kene ‘Pamili.’ niku pilííngi lem aku kapula. Ung te mólu. Pungí kene singí langima pali walu-siku nai. Numanale-ni piliiku kene, ‘Ili kapula nomulú mola langi ili-ni gólu tuli pulu yambu te popu toku síngi lem nomulú kene kapula naa temba.’ niku aku-siku numanu liiku naa mundai. Langi singíma ung te naa walsiku walu-siku liiku nai.
1CO 10:28 Akiliinga-pe yambu te-ni enindu nimba mele: “Langi ili pulu yambu te popu topu kalúmulu.” nimbá mola “Langi ili kuru koyúmulu.” nim lem kapula “Akili nomulú kene oliu nimba sikem yambale-ni ‘Enini piliiku telemele mele oliu aku-sipu piliilimulu.’ nimba piliimba.” niku piliiku kene naa nai. Sika eni-enini numanale-ni ‘Ulu te mólu.’ niku piliilimili akiliinga-pe nimba simba yambu kanili-ni eni Krais-nga yambuma-ni langi akuma piliiku kanuku kene nungí kene kanupa kene yu-ni numanale-ni piliipa kene ‘Na-ni we-mélema popu tombu kene ung te mólu.’ nimba piliimba. Akili kapula naa temba. ⸤Akiliinga-pe eninga yambu te-ni walsipa piliipa kene nimba mele:⸥ “Na-ni ‘Ulu te teambu.’ nimbu kene ‘Aku tembu kene yambu te-ni ulu tembaliinga piliipa sundupa kene alsupa yu-yunu piliipa tepa kis-simbanje.’ nimbu ulu tembuma piliipu apurupu, mare tepu mare mundupu kelepu naa tepu nambimuna tembunje? Tembu mele nambimuna na-nanu kapula naa piliipu sumbi-sipu tembuye?
1CO 10:30 ⸤Pulu yambu gólu túlima popu toku kalungí⸥ langima yambu mare kene wasie langi nombu molomulú kene Pulu Yili-ndu “Angke” nimbuliinga nombú kene yambu te-ni na-ni tembu mele yunga numanale-ni apurupa piliipa kene nandu “Tekunu kis-sikenu.” nambimuna nimbáye? ⸤Pulu Yili-ndu “Angke” nimbu kene nombú langimanga ung te mólu. Aku tembaliinga yambu te-ni nandu ung te nimbá kene mandaye?⸥” nimba walsipa molemúnje?
1CO 10:31 Akiliinga, ⸤eninga yambu te-ni aku-sipa nimba walsimbaliinga ung te pundu topu niambu:⸥ Eni langi nungí mola no nungí mola ulu te tingí kene ulu tingí akuma pali tingíndu ‘Pulu Yili kape nimbu yunga bi paka tunjamili.’ niku ulu akuma teai.
1CO 10:32 Juda-yambuma-ni kanuku kis piliilimili uluma naa teku, Juda-yambu naa molemele yambuma-ni kepe kanuku kis piliilimili uluma naa-ko teai. Krais-nga yambu mare-ni kanuku kis piliilimili uluma kepe naa-ko teai. Nu-ni tiní mele yambu te-ni kanupa kene yu-ni tepa kis-simba ulu te naa ti.
1CO 10:33 ‘Na-ni tembaliinga yambuma pali kapula molangi.’ nimbu uluma pali piliipu apurupu teliu mele, aku-siku ⸤teai⸥. ‘Na-ni tembaliinga na kapula molambu.’ mola ‘Tembaliinga na bi ola mulupili.’ mola ‘Tembaliinga na méle pulele nosambu.’ aku-sipu naa nimbu, ‘Na-ni tembaliinga yambu pulele Pulu Yili-ni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa munjupili.’ nimbu uluma piliipu apurupu teliu ⸤mele eni aku-siku teai⸥.
1CO 11:1 Na Krais tepa mulurum mele piliipu manda lepu moliu mele eni aku-siku na tepu moliu mele kanuku kene manda leku molai.
1CO 11:2 Taki-taki na ⸤eni-kene molupu kene tirindu mele⸥ numanu kimbu-siku, ung-bo tonjupu mani sirinduma tondulu munduku ambolku telemeláliinga eni kape nimbu “Aima teku konjulemele.” niker.
1CO 11:3 Akiliinga-pe ekupu ⸤ung te wasie⸥ eni piliangi niambu: ⸤Pulu Yili popu toku kape ningíndu i-siku teangi:⸥ Ambuma pali eninga nukúlima eninga yima; yimanga pali nukuliele Krais; Krais-nga nukuliele Pulu Yili. Akili piliiku konjai.
1CO 11:4 ⸤Eni máku toku molemele kene⸥ eninga yi te-ni Pulu Yili-kene popu topa ung nimbá mola Pulu Yili-ni “Ninjui.” nimba, nimba simba ung te piliipa yambuma nimba simbandu yunga pengale panda tum lem yunga nukuli ⸤yi Krais⸥ tepa kis-silimú.
1CO 11:5 ⸤Eni máku toku molemelena⸥ ambu te-ni Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa temba mola Pulu Yili-ni “Ninjui.” nimba, nimba simba ung te piliipa yambuma nimba simbandu yunga pengale panda naa tum lem ⸤yu yi pulimále⸥ yunga nukuli ⸤yi Krais⸥ ‘Pipili kulupili.’ nimba tepa kis-silimú. Pengí panda naa tolemú akili ambu te pengí purúliele molemú mele, yu aku-sipa ambu te mele molemú.
1CO 11:6 Ambu te yunga pengale panda naa tum lem kapula, “ ⸤‘Yunga yili liipa ai naa silimú lam.’ nimba⸥ yambu te-ni yunga pengale kolomong tepa gar sinjipili.” nipili. Mola ambu tenga pengale kolomong tingí mola porongí kene aku-siku tingéliinga yu teku pipili kunjingí lem ‘Na pipili naa tipili.’ nimba yunga pengale panda tupili.
1CO 11:7 Yili yu Pulu Yili mele tepa, Pulu Yili bi molupa tondulu pupili molemú mele liipa ora silimáliinga yunga pengale panda naa tupili. Akiliinga-pe ambale ⸤yunga pengale panda tolemú kene yunga yili-ni yu nokulemú, yu-ni yili piliipa molemú mele liipa ora silimáliinga⸥ yu-ni yilinga bili paka tonjulemú ⸤akiliinga yunga pengale panda tomba kene kapula⸥.
1CO 11:8 Pulu Yili-ni ambaliinga kangi te wendu liipa kene yili naa tirim. Yilinga kangi te wendu liipa kene ambale tirim. ‘Yili-ni ambale liipa tapunjupili.’ nimba kene yili naa tirim. ‘Ambale-ni yili liipa tapunjupili.’ nimba kene ambale tirim. Akiliinga ⸤‘Ambale-ni ‘Na yili-ni nukupili. Yunga bi ola mulupili.’ nipili.’ niker.⸥
1CO 11:10 Akiliinga, ⸤eni máku toku mulungína⸥ ambale ⸤Pulu Yili-kene popu toku ung nimbá mola Pulu Yili-nga ung te yambuma nimba simbandu⸥ yunga pengale panda tupili. Aku temba kene kanuku kene angkellama-ni ‘Yu-ni yunga yilinga ungma piliipa liipa molemú.’ niku kanungí.
1CO 11:11 Akiliinga-pe eni Auliele-nga ambu yi molemelema ⸤tiluna tapú-toku mulungí kene kapula⸥. Ambuma eni-enini ulu mare teku, yima eni-enini ulu mare teku, mulungí kene kapula naa temba. Ambuma-ni yima liiku tapunjuku, yima-ni ambuma liiku tapunjuku, telemele kene manda. Sika ⸤Pulu Yili-ni⸥ ui-pulu-pulu ambale yilinga kangiele-ni tirim, akiliinga-pe ekupu yima ambumanga kangina wendu olemele, akiliinga-pe enini pali Pulu Yili-ni telemú akiliinga ⸤ambuma kene eninga yima kene aku-siku kapula-kapula molemele kene manda⸥.
1CO 11:13 Ulu te eni-enini apuruku piliai: ⸤Eni máku toku mulungína⸥ ambu te-ni yunga pengale panda naa topa Pulu Yili-kene popu topa ung nimbá kene kaíye?
1CO 11:14 Yambuma-ni ⸤eninga pengima⸥ telemele mele oliu temulú mele liipa ora silimú. ‘Yi te ‘yunga pengi-di omba sulu pupili.’ nimba kene mundupa kelelemú kene telemú akili-ni yu-yunu tepa pipili konjulimú.’ nimbu piliilimulu.
1CO 11:15 Akiliinga-pe ‘Ambu te-ni ‘yunga pengi-di omba sulu pupili.’ nimba kene mundupa kelelemú kene telemú akili-ni yu-yunu tepa konjupa yunga bi paka tolemú.’ nimbu piliilimulu. Pulu Yili-ni ambaliinga pengi-di ‘we omba sulu pupa ⸤yunga pengale⸥ panda tupili.’ nimba silimáliinga ⸤we omba sulu pulimále kapula⸥.
1CO 11:16 Yambu te-ni ya “Teai.” niker mele piliipa kis piliipaliinga “Gólu tokum. Nikem akili lawa tepa nimba kis-sikem.” nimba ‘Na-kene tombulupu niambu.’ nim lem yambu kanili ung ili piliipili: Oliu telemulu mele ulu te-lupa mólu. ⸤Koleamanga pali⸥ Pulu Yili-nga yambu-talapema-ni kepe aku-sikuko telemele. Akili piliipili.
1CO 11:17 Eni ekupu ulu te telemeláliinga na-ni eni mani simbundu kape nimbu táka-nimbu mani simbu naa teker. ⸤Liiku máku toku Auliele-ni makó topa “Nanga” nirim langima noku mulungíndu máku toku⸥ ulu mare tingí mele niambu: Eni máku toku molku telemele uluma-ni eni liipa tapunjupa ‘Numanu tondulu pupili molangi.’ nilimú ulu te naa pelemú. Eni máku toku molku kene teku kis-siku, molku kis-singí uluma mindi telemeláliinga na-ni eni kape nimbu kene naa niker.
1CO 11:18 Ui kumbi-lepu na-ni i-sipu niker: ‘Eni Krais-nga yambuma máku toku molku kene eni numanu tale yupuku mele liiku munduku kene talape lupa-lupa niku molemele mele.’ niku silimele piliiliu ‘akili mare sika nikimili.’ nimbu piliiker.
1CO 11:19 Eni numanu tale yupuku mele liiku munduku kene talape lupa-lupa niku molemele uluma-ni eni mare Krais-nga yambuma sika molku yunga ungele tondulu munduku piliilimili mele liipa ora silimáliinga ⸤‘eni mare sika aku-siku molku kis-silimele.’ nimbu piliiker⸥.
1CO 11:20 ‘⸤Auliele-nga bili paka tonjupu yu kape nimbu⸥ yu-kene tapú-topu langi námili.’ niku máku tolemele akiliinga-pe sika aku-siku langi naa nolemele.
1CO 11:21 Eni ⸤yambuma-kene wasie langi nungí langima meku oku kene⸥ ‘Yambuma pali ui wangi.’ niku nokuku naa molku, eni lupa-lupa langima nolemele. ⸤Aku telemeláliinga⸥ yambu mare ⸤korupa molemeláliinga langi te naa meku penga olemele yambuma⸥ engle-ni kolemele; yambu mare no-waen pulele noku kelep tolemele. Aku telemeláliinga piliipu kene ⸤“Auliele-kene tapú-toku langima naa nolemele.” niker⸥.
1CO 11:22 ⸤Akili nambimuna telemeleye?⸥ Eni ⸤taki-taki⸥ no noku langi nungí lkuma naa angiliimúye? ‘ ‘Auliele-nga yambu-talapele kanupu kis piliipu liipu ai naa sipu, Auliele-nga yambu mare mélema mólu tolemú yambuma tepu pipili konjamili.’ nimulú kene manda.’ niku piliiku aku-siku telemeleye? ⸤Aku telemeláliinga⸥ na-ni eni nambulka ung te niambuye? Eni ⸤telemele akumanga⸥ “Papu tekemele.” nimbu eni kape niambuye? Eni aima kape naa nimbú.
1CO 11:23 Eni nimbu sirindu ungele ui Auliele-ni yandu na nimba sirim. ⸤Ung kanili piliilkimilánje telemele mele naa telkemela.⸥ ⸤Ung kanili i-sipa mele:⸥ ⸤Judas-ni⸥ Auli Yesos yunga ele-túma ui naa liipa sipili sumbulu kaniliinga ⸤Auliele kene yu lumbili anduli yima kene langi noku muluring kene⸥ Auliele yu-ni pllawa-bret te liipa,
1CO 11:24 ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angke” nimba kene ambulupa puku topa ⸤yu lumbili anduli yima⸥ sipa kene nimba mele: “Ili nanga kangiele ⸤eni liiku nai⸥. Nanga kangiele ‘eninga’ ninjipu ⸤‘Na tangi.’ nimbu⸥ simbu teker ili. Penga-penga kepe, nanga kangiele ‘eninga’ nimbu tenjimbu teker akili mele ‘Alsupu piliamili.’ niku bret ili “Nanga kangiele.” nimbu siker mele eni aku-siku bret te noku kene liiku manjai.” nirim.
1CO 11:25 Penga enini langima noku pora siring kene yu-ni ⸤bretele-kene tirim mele⸥ aku-sipako no-waen kapale liipa kene ⸤enini sipa kene⸥ nimba mele: “No-waen ⸤eni siker⸥ ili nanga memale. ⸤Pulu Yili-ni ‘Eni-kene tembu.’ nimba,⸥ ung te nimba panjipa mi lirim ung kona kanili. Na kolupu kene nanga memale onde lembaliinga ung konale kamu wendu ombá. Penga-penga kepe, na ‘eninga’ nimbu nanga memale onde lembu teker mele ‘Alsupu piliamili.’ niku kene no-waen alsuku i-siku nai.” nirim.
1CO 11:26 Auliele alsupa mania naa upili bret ili kene no-waen ili kene taki-taki nungí kene aku-siku tingí ulele-ni eni Auliele kulurum mele yambuma liiku ora singí.
1CO 11:27 Akiliinga, Auliele-ni “Yu piliiku nai.” nirim bretele kene no-waenele kene yambu te-ni nombandu ⸤‘Ulu te mólu.’ nimba Auliele-ni kanupa kis piliimba⸥ ulu te tepa kis-silimú kene aku telemú ulele-ni yu ‘Auliele-nga kangiele kene memale kene akusele-ni ulu te naa temba.’ nimba liipa ai naa silimú. Aku-sipa telemú ulele ulu-pulu-kis te telemú.
1CO 11:28 Aku telemáliinga yambu te yunga numanukundu apurupa piliipaliinga bretele kene no-waenele kene nupili. We walu-sipa naa nupili.
1CO 11:29 Yambu te-ni Auliele-nga kangiele nimba naa piliipaliinga bretele kene waenele kene we walu-sipa num lem aku telemáliinga yu-yunu ulu buni te ‘wendu upili.’ nimba aku telemú, akiliinga sika Pulu Yili-ni “Yu-kene buni wendu upili.” nimbá, akiliinga “Numanuna apuruku piliiku kene nangi.” niker.
1CO 11:30 ⸤Aku-siku teku kis-silimele⸥ akiliinga eninga yambu pulele kangima tondulu naa pupili molku, kuruma kanuku liiku, mare kolemele.
1CO 11:31 Akiliinga-pe oliu-ni telemulu mele oliuliu ⸤numanukundu⸥ apurupu piliipu kene ⸤Auliele-ni “Nangi.” nirim langima nolkemelanje⸥ mindili nomulú ulu te naa pelka.
1CO 11:32 ‘Ya ma-koleana yambuma teku kis-silimelaliinga Pulu Yili-ni enini kolea-kísina liipa mundumba kene oliu wasie aku-sipa naa tipili.’ nimba Auliele-ni oliu ulu telemuluma kanupa kis piliipa kene oliu mani simbandu ulu-bunima silimú.
1CO 11:33 Akiliinga, nanga angmene, eni ⸤Auliele kene angenali kene tapú-toku⸥ langi nungíndu oku máku tolemele kene yambu mare wangi nokuku molku kene, wasie langi nai.
1CO 11:34 Yambu te engle-ni kulum lem yunga lkuna ui langi nupili. ‘Engle-ni kolupu máku topu kene tepu kis-simulú kene Pulu Yili-ni oliu pali mindili simba.’ nimba kene aku-sipa ui tepa kene mákuna pupili. Ung ekendu we pelemú akiliinga-pe penga na eni mulungína ombu kene eni mani simbu.
1CO 12:1 ⸤Kapula,⸥ angmene, Pulu Yili-nga Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambuma tonduluma moke tepa silimáliinga ⸤pepá toku siring pepána walsiku piliiringeliinga ekupu ung te pundu topu ‘Mini Kake Tiliele-ni silimú tonduluma⸥ mimi-siku piliangi.’ nimbu akuma eni nimbu sambu:
1CO 12:2 Eni ui Krais-nga yambu-talapena ulsu muluring kene ⸤yi mare-ni⸥ eni gólu toku mani siring kene ‘Sika’ niku piliiku kene eni lawa teku, méle ung naa nili we-mélemandu ‘Ima oliu nokolemele pulu yambuma.’ niku mélema popu toku kalku, ulu akuma ui tiring mele piliilimili.
1CO 12:3 Akiliinga, eni ung te aima piliangi, nimbu sambu: Pulu Yili-nga Minéle-ni ambululemú yambu te-ni “Yesos molupa kis-sipili.” aima kapula naa nimbá. “Yesos yu Auliele.” nilimele akili we naa nilimeleko. Mini Kake Tiliele-ni ambululemú yambuma-ni mindi “Yesos yu Auliele” nilimele. Akili piliai!
1CO 12:4 Minéle-nga we silimú tondulu lupa-lupama pelemú akiliinga-pe silimú Mini tiluele mindi.
1CO 12:5 Auliele-nga kongun oliu-ni tenjilimulu kongun lupa-lupama pelemú akiliinga-pe ⸤“Kongun teai.”⸥ nilimú Yi-Auli tiluele mindi molemú.
1CO 12:6 Kongun telemulu tondulu lupa-lupama pelemú akiliinga-pe tondulu akuma pali yambuma silimú Pulu Yili tilu mindi molemú.
1CO 12:7 ⸤Krais-nga yambuma pali⸥ ‘Anju-yandu liiku tapunjangi.’ nimba Minéle-ni oliu tonduluma lupa-lupa moke tepa silimú. We naa silimú.
1CO 12:8 ⸤Akili i-sipa mele:⸥ Ungma apurupa sumbi-sipa nimba kunjuli tondulale Minéle-ni yambu te silimú. Pulu Yili-nga ulumanga puluma piliipa kungnjuli tondulale Mini tilu akili-ni mindi yambu te-ko silimú.
1CO 12:9 ‘Pulu Yili mawa tembu mele aima sika temba.’ nimba tondulu mundupa piliili tondulale Mini tiluele-ni-ko yambu te silimú. Kuru tomba yambuma tepa kaí tili tondulale Mini tiluele-ni-ko yambu te silimú.
1CO 12:10 Ulu-tonduluma tili tondulale yambu te sipa, Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba sili tondulale yambu te sipa, Minéle-nga ungma kene uluma kene, kurumanga ungma kene uluma kene, piliipa mimi-sipa apuruli tondulale yambu te sipa, bo-ung lupa-lupama naa piliipa we walu-sipa lili tondulale yambu te sipa, bo-ung lupa-lupa we walu-sipa lili ung kanuma piliipa ⸤‘Yambuma piliangi.’ nimba⸥ topele topa nimba sili tondulale yambu te sipa, ⸤aku-sipa tondulu lupa-lupama Mini tiluele-ni moke tepa⸥ silimú.
1CO 12:11 Tondulu akuma pulele akiliinga-pe Mini tiluele. Tondulu akuma pali Mini tiluele-ni mindi tenjilimú. Yu-yunu numanale-ni piliipa tonduluma moke tepa yambuma lupa-lupa silimú.
1CO 12:12 ⸤Minéle-ni tondulu lupa-lupama yambuma lupa-lupa moke tepa silimáliinga pulele i-sipa mele:⸥ Kangiele kimbu-ki méle pulele angiliimú akiliinga-pe kangi tiluele. Sika kangieliinga kimbu-ki méle pulele angiliimú akiliinga-pe méle akuma liipa tere lepa kangi tiluele. Krais yu aku-sipako molemú. ⸤Yu kangi tiluele akiliinga-pe méle pulele. Yunga kangieliinga mélema oliu.⸥
1CO 12:13 Oliu Juda-yambuma kene, Juda-yambu naa molku ulsukundu molemele yambuma kene, méle kaluli naa liiku kongun we tinjili kendemande-yambuma kene, yambu te-ni naa nokupa eni-enini we molemele yambuma kene, oliu pali ‘Enini yambu kangi tiluele molangi.’ nimba Mini ⸤Kake Tili⸥ tiluele-ni mindi no liinjirim. ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘No mele nangi.’ nimba sirim nurumulu Mini tiluele mindi ⸤oliunga pali numanuna molemú⸥.
1CO 12:14 Oliu piliilimulu, kangiele yu méle tiluele mindi mólu. Yu méle aima pulele liipa tere lepa kangi tiluele.
1CO 12:15 Akiliinga, kimbele-ni nimba mele: “Na kili mólu akiliinga na kangieliinga méle te mólu.” nilkanje yu kangina angiliimáliinga yu kangieliinga méle te we naa angiliilkaye? ⸤Kimbele-ni aku nilkanje kepe yu kangina naa angiliimba kupulanum te wendu naa olka.⸥
1CO 12:16 ⸤Mola⸥ kumale-ni nimba mele: “Na mongale mólu akiliinga na kangieliinga méle te mólu.” nilkanje yu kangina angiliimáliinga yu kangieliinga méle te we naa angiliilkaye? ⸤Kumale-ni aku nilkanje kepe yu kangina naa angiliimba kupulanum te wendu naa olka.⸥
1CO 12:17 Kangiele pali mongale mendepulunje kangiele-ni nambi-sipa ungma piliilkaye? Kangiele pali kumele mendepulunje kangiele-ni nambi-sipa mélemanga murama piliilkaye?
1CO 12:18 Akiliinga-pe ⸤kangiele pali aku-sipa mólu.⸥ Pulu Yili-ni ‘Kangina mélema angiliipili.’ nirim-ma yunu ‘I-sipa i-sipa angiliipili.’ nimba numanale-ni piliirim mele “Angiliipili.” nirim. ⸤Kangieliinga mélema we walu-sipa naa angiliimú.⸥
1CO 12:19 Kangieliinga méle tiluri mindi angiliilkanje yu sika kangi te mólu.
1CO 12:20 Akiliinga-pe kangiele aku-sipa mólu. ⸤Kangina⸥ kimbu ki méle pulele angiliimú akiliinga-pe liipa tere nimba yu kangi tiluele.
1CO 12:21 ⸤Akiliinga,⸥ mongale-ni kilindu nimba mele: “Nu naa molkenanje na-nanu molupu konjulka.” manda naa nilka. Pengale-ni kimbelendu “Nu naa molkenanje na-nanu kapula molka.” manda naa-ko nilka.
1CO 12:22 Akiliinga-pe aku-sipa mólu. Kangieliinga méle angiliimúmanga mare piliipu kene ‘Akuma ulu te mólu. Akuma-ni kongun tondulu te naa telemú.’ nimbu piliilimulu mélema naa angiliilkanje kangiele aima kapula naa molka.
1CO 12:23 Kangina angiliimú méle mare ‘Méle kaíma mólu.’ nilimuluma mimi-sipu nokulemulu; ‘Kanupu kaí naa piliilimulu mélema.’ nimbu ‘Mokeringa angiliilkanje oliu pipili telka.’ nilimulu mélema mimi-sipu panda tolemulu;
1CO 12:24 kangieliinga méle mare ‘We angiliimba kene ulu te mólu.’ nimbu panda naa topu ‘We lipili.’ nimbu kelelemulu. ⸤Aku-sipu kangieliinga mélema lupa-lupa piliipu apurupu telemulu⸥ akiliinga-pe kangina angiliimú mélema pali Pulu Yili-ni ‘Tere leku angiliangi.’ nirim. Kangina méle mare ‘Bi naa mulúlima.’ nilimele akuma Pulu Yili-ni ‘Aima kumbina mulupili.’ nirim.
1CO 12:25 ‘Kangieliinga mélema pula toku lupa-lupa ele-tu naa angiliipili. Anju-yandu tilu-siku nokuku molangi.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni ‘Kangieliinga mélema pali kapula-kapula angiliipili. Te bi mululi, te bi naa mulúlima mólu.’⸥ nirim.
1CO 12:26 Kangieliinga méle te buni telemú mola mindili nolemú kene kangieliinga mélema pali buni tipili mindili noku molemeleko. Kangieliinga méle te kape nilimele kene kangieliinga mélema pali méle kanili kene wasie numanu siku molemeleko.
1CO 12:27 Kapula, ⸤kangielendu nikereliinga ung te enindu niambu:⸥ Eni pali Krais-nga kangiele; eni lupa-lupa kangi kaniliinga mélema.
1CO 12:28 ‘Krais-nga yambu-talapeliinga kongun teangi.’ nimba Pulu Yili-ni yambuma tondulu lupa-lupama sirim. Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima Pulu Yili-ni ui kumbi-lepa makó topa ‘Aku-siku molangi.’ nimba, tale-sipa yu-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku silimele yambuma makó topa ‘Aku-siku molangi.’ nimba, yupuku-sipa ⸤ungma mimi-siku piliiku⸥ yambuma ung-bo tonjuku mani silimele yambuma makó topa ‘Aku-siku molangi.’ nimba, pe ⸤Pulu Yili-ni mindi manda telemú mele⸥ ulu-tonduluma telemele yambuma makó topa ‘Aku-siku molangi.’ nimba, kuru tolemú yambuma teku kaí tinjilimele yambuma makó topa, yambuma liiku tapunjulemele yambuma kene, kongun lupa-lupama nokuku konjulemele yambuma kene, bo-ung lupa-lupa naa piliilimilima we walu-sipa lelemele yambuma kene, akuma pali makó topa ‘Aku-siku molangi.’ nimba ⸤aku-siku sumbi-siku teku mulungí tonduluma eni lupa-lupa moke tepa sirim⸥.
1CO 12:29 Yambu akuma pali Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima molemeleye? Mola akuma pali Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku sili yambuma molemeleye? Mola akuma pali ungma ung-bo tunjuli yambumaye? Mola akuma-ni pali ulu-tonduluma telemeleye?
1CO 12:30 Mola yambu akuma pali kuru tolemú yambuma teku kaí tinjingí tondulale pelemúye? Mola akuma-ni pali bo-ung lupa-lupa naa piliilimilima kapula we walu-sipa lemeleye? Mola yambu akuma-ni pali yambu mare-ni bo-ung lupa-lupa we walu-sipa nilimele ungma sumbi-siku piliiku ⸤‘Yambuma piliangi.’ niku⸥ topele toku yambuma niku silimeleye? ⸤Aima mólu. yambu tiluele-ni mindi uluma pali kapula naa telemú.⸥
1CO 12:31 Akiliinga-pe ‘⸤Mini Kake Tiliele-ni⸥ tondulu moke tepa we silimúmanga te liambu.’ niku piliiku kene ⸤yambuma⸥ olandupa ⸤liipa tapunjilimú⸥ tonduluma eni tondulu munduku ‘Aima liamili.’ niku numanu kimbu-siku molai. ⸤‘Tondulu olandupa akuma liamili.’ níngi lem kapula akiliinga-pe⸥ ekupu na-ni eni ulu aima kaí olandupale teku mulungí mele nimbu simbu teker.
1CO 13:1 ⸤Ulu kanili yambuma numanu monjumulú ulele.⸥ Yambuma-kene ung nimbúndu ma-koleana pali yambuma-ni bo-ung lupa-lupa lelemelema kene, angkellamanga bo-ung lelemele ungma kene, ⸤yambuma⸥ numanu naa monjupu we nilkanje na aku-sipu ungma we nilka. Bella ⸤we⸥ toku, bikull ung ⸤we⸥ silimele kene ung pulele we nilimú ⸤ung-pulele⸥ mele mindi ung akili-ni ulu te naa telka.
1CO 13:2 Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma manda piliipu yambuma numanu naa monjupu we nimbu sipu, ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungmanga puluma pali mo tolemú-na we-yambuma-ni naa piliilimili ung-puluma yambuma numanu naa monjupu we piliipu, yambuma numanu naa monjupu ung lupa pelemúma pali we piliipu kongnjupu, ‘Sika temba.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu ulele-ni ma-pangi te ‘anju pupa tenga angiliipili.’ nimbu, aku-sipu uluma ⸤yambuma⸥ numanu naa monjupu we telkanje na bi aima naa mululi yi wéle molka.
1CO 13:3 ‘Yambu korupama langi taropu toku liiku nangi.’ nimbu nanga méle nosiliuma pali ku liipu enini numanu naa monjupu we moke tepu silkanje, mola yambuma numanu naa monjupu kene ⸤‘Yambuma tepu liambu.’ nimbu⸥ ‘Nanga kangiele tepi-ni kamu nupili kalupu kene kolambu.’ nimbu aku telkanje ⸤yambuma⸥ numanu naa monjulkaliinga ulu akusele-ni na naa liipa tapunjulka.
1CO 13:4 ⸤Yambu te-ni yambuma⸥ numanu monjupa kene yambuma-ni yu teku kis-singí kene lkisipa arerembi naa kolupa anju pundu naa tolemú. Yambu te-ni ⸤yambuma⸥ numanu monjupa kene enini kondu kolupa liipa tapunjilimú. Yambu te-ni ⸤yambuma⸥ numanu monjupa kene yambu méle pulele nosuku tondulu pulimú yambuma kene numanu kis naa panjilimú. ⸤Yambuma⸥ numanu monjulemú yambu te-ni ⸤‘Na aima piliipa kungnjuli yili. Aima ulu-tondulu olandupama teliu.’ nimba⸥ yu-ni yunu kape nimba bi paka naa tolemú.
1CO 13:5 ⸤Yambuma numanu monjulemú yambu te-ni yambuma-kene⸥ kara pupa mong naa kondupa, yu-ni yunu mindi ‘Uluma teambu.’ mola ‘Mélema liambu.’ nimba numanu kimbu-sipa naa molupa, yambuma-kene lkisipa arerembi naa kolupa ung-mura naa sipa, yambuma-ni yu teku kis-silimele kene mundupa kelepa ‘Pundu tambu.’ nimba numanu liipa mundupa naa molemú.
1CO 13:6 Yambu te-ni ⸤yambuma⸥ numanu monjupa kene yambu mare-ni ulu mare teku kis-silimele kene kanupa kene numanu naa sipa, ulu sumbi-nílima mindi telemele kene kanupa kene numanu silimú.
1CO 13:7 ⸤Yambuma⸥ numanu monjupa kene, ⸤enini yu-kene teku kis-silimele kene⸥ ‘enini-kene buni te wendu upili.’ naa nilimú. ‘Sika ⸤Pulu Yili-ni enini liipa tapunjumba kene numanu tondulu pupili molku, molku kunjingí.’⸥ nimba tondulu mundupa piliipa, ⸤‘Aku-siku sika topele toku mulungínje.’ nimba⸥ kanupa nokupa molupa, ulu buni tílima telemele kene kepe enini mundupa naa kelepa numanu monjupa mindi molemú.
1CO 13:8 Numanu munjuli ulu-pulu akili pora naa nimbá, lepa mindi pumba. ⸤Mini Kake Tiliele-ni silimú tonduluma temba mele yu aku-sipa naa temba.⸥ Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku silimele tondulale lepa mindi naa pumba; bo-ung lupa-lupama naa piliiku walu-siku lelemele tondulale pora nimbáko; ⸤Pulu Yili-nga ungmanga puluma⸥ piliipa kungnjuli pelemú tondulale mania pumbako. Ekupu ungmanga puluma pali naa piliipu laye-kolte mindi piliipu, Pulu Yili-ni ung nimba silimú ungma pali piliipu naa nimbu sipu laye-kolte mindi piliipu nimbu silimulu. Akiliinga-pe penga uluma pali kamu wendu ombá, ulu sika akuma wendu ombá kene, ekupu ulu laye kis lepa tondulu naa pulimú uluma kamu mania pupa pora nimbá, akiliinga, Pulu Yili-nga ungma piliiku niku silimele ulele kene, bo-ung lupa-lupama walu-siku lelemele ulele kene, Pulu Yili-nga ungmanga puluma piliiku kongnjulemele ulele kene sika pora nimbá.
1CO 13:11 ⸤Ya ‘Ulu sikama wendu ombá kene ulu telemulu ulu akuma kapula naa lelemúma pora nimbá.’ niker akili kangambulama ai lelemele mele.⸥ Na kang-kelú kene molupu kene kangambulama-ni ung niku, numanale-ni piliiku, numanu kimbu-siku molemele mele na aku-sipu ung nimbu, numanale-ni piliipu, numanu sumbi-sipu mulurundu. Akiliinga-pe na ai lepu yili molupu kene kangambulama telemele mele mundupu kilirindu.
1CO 13:12 ⸤Niker akili i-sipa mele-ko:⸥ Kariyapana mélemanga minima sumbi-sipu naa kanolemulu mele ekupu ⸤Pulu Yili-nga⸥ méle kanolemuluma aku-sipu kanolemulu; akiliinga-pe penga ⸤mulú-koleana pupu molupu kene⸥ sumbi-sipu kanomulú. Ekupu ⸤Pulu Yili-nga⸥ uluma laye tepu mindi piliiliu, akiliinga-pe yu-ni ekupu na moliu mele sumbi-sipa kanupa piliilimú mele penga aku-sipu na-ni yu molemú mele sumbi-sipu kanupu piliimbu.
1CO 13:13 Aku lem, ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliili ulele kene, ‘Pulu Yili-ni oliu ⸤mulú-koleana memba pupa⸥ ‘Kamu molku konjangi.’ nimba tepa liimba enale sika wendu ombá.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu ulele kene, ⸤yambuma⸥ numanu munjuli ulele kene, ulu yupuku akuma ekupu pelemú. Akiliinga-pe ⸤yambuma⸥ numanu munjuli ulu akili aima olandupa.
1CO 14:1 ⸤Yambuma numanu munjuli ulu akili aima olandupa akiliinga⸥ eni yambuma taki-taki tondulu munduku numanu monjuku molai. Mini Kake Tiliele-ni tondulu we silimúma ‘Aima liamiliya!’ niku numanu kimbu-siku molangiko. Tondulu kanumanga tondulu te olandupa ‘Aima liamili.’ niku piliingí akili Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku singí ulele.
1CO 14:2 Aku nikereliinga pulele i-sipa mele: ⸤Eni piliilimili,⸥ yambu te-ni ⸤yambuma kepe⸥ yu kepe naa piliilimili bo-ung te we walu-sipa lepa ung te nilimú kene yu-ni ung nilimúma yambumandu naa nilimú; yu-ni nilimú ungma piliilimili yambuma-ni kepe kapula naa piliingéliinga yu Pulu Yili-kene mindi nilimú kanili. ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni ‘Yu aku-sipa ung te nipili.’ nilimáliinga yu kene, yu-ni walu-sipa nilimú ungma piliilimili yambuma kene, enini ung-pulele naa piliilimili, ung-pulu akili mo topa pelemú, Pulu Yili-ni mindi piliilimú
1CO 14:3 akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yambale-ni yambumandu sumbi-siku piliingí ungma nilimú akiliinga yu-ni nilimú ungele-ni yambuma liipa tapunjupa ‘ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele kamu olandupa tondulu munduku piliangi.’ nimba, ‘Enini ulu kaíma teangi.’ nimba, ‘Enini buni te pemba kene eninga numanuma tondulu pupili molangi.’ nimba, liipa tapunjilimú.
1CO 14:4 Yambu te-ni bo-ung naa piliilimú te walu-sipa nilimú kene yunu-ni yunga numanale mindi ‘tondulu pupili.’ nilimú; akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú ung akili-ni Krais-nga talapena sukundu molemele yambuma pali liipa tapunjupa ‘numanu tondulu pupili.’ nilimú.
1CO 14:5 ‘Eni pali bo-ung lupa-lupama walu-siku lelkemelanje kaí.’ nimbu piliiker. ‘Leangi.’ nimbu piliiker akiliinga-pe na-ni ‘Teangi.’ olandupa nimbu piliiker mele i-sipa: ‘Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku singí kene aima kapula.’ nimbu piliiker. Yambu te-ni ung te-lupa walu-sipa lepa yambuma mani simba kene Krais-nga talapena sukundu máku toku molemele yambuma yu-ni mola yambu te-ni ‘Yambuma ungeliinga pulele piliiku kene numanu tondulu pupili molangi.’ nimba ung kanili topele topa yandu yambuma nimba naa símu lem Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku silimele ulu akili olandupa, bo-ung lupama walu-siku leku yambuma piliangi topele toku naa niku silimele ulele mandupa.
1CO 14:6 Angmene, ili piliai! Na eni molemelena ombu kene, bo-ung naa piliilimili te lepuliinga ung nimbu silkanje aku telkale-ni eni manda liipu tapunjulkaye? Eni liipu tapunjumbundu Pulu Yili-ni na liipa ora simba mele eni liipu ora simbu mola Pulu Yili-nga ung marenga ung-puluma eni nimbu simbu mola Pulu Yili-ni “Ninjui.” nimba, nimba simba ung te piliipu kene eni nimbu simbu mola eni ung mare mani simbu. ⸤‘Eni numanu tondulu pupili liipu tapunjambu.’ nimbu kene bo-ung naa piliilimili te lepuliinga eni mani naa silka.⸥
1CO 14:7 ⸤I-sipa mele:⸥ We lepa mo naa tuli méle mare kepe ung silimelema-ni ung nilimele kene yambuma-ni ung-pulele nambi-siku piliilkimiláye? Kulap-mingi mola gita mola aku-sili mélema ung silimele kene méle akuma-ni ungma sumbi-siku naa nilkimelanje yambuma-ni ung akumanga bima kepe ung-puluma kepe lupa-lupa nambi-siku apuruku piliilkimilaye? ⸤Kapula naa piliilkimilá.⸥
1CO 14:8 Mola ‘Máku toku ele teangi.’ niku kene bikull mimi-siku ung naa silkimelanje nambi-siku ungele piliiku kene ele tingíndu máku tolkemelaye? Manda mólu-ko.
1CO 14:9 Eni kepe aku-sipako. Eni kerina ungele sumbi-siku naa niku, bo-ung naa piliilimili te leku yambuma mani singí kene penga yambuma-ni nambi-siku ung kanuma piliingíye? Aku-sikunu telláliinga nu-ni nunu tenga molku kene niní ungele yambuma liipa tapunjulka mele naa tellu. Ungele aima we mindi nillu.
1CO 14:10 ⸤Akiliinga ung te i nikerko:⸥ ‘Ya ma-koleana bo-ung lupa-lupa pulele sika lelemele akiliinga-pe te naa piliiku ung-pulele naa pípili walu-siku lelemele ung te mólu.’ nimbu piliiker.
1CO 14:11 Akiliinga, yambu te-ni ung te lepa kene ung te nimbáma na naa piliimbu kanupa kene ‘Yu kolea tenga-lupa yi te.’ nimba piliimba. Na-ni kepe yunga nimbá ungele naa piliipu kene ‘Yu yi te-lupa lem.’ nimbu piliimbu.
1CO 14:12 ⸤Eni naa piliilimili bo-ung lupa-lupa lelemele kene⸥ eni kepe aku-siku telemeleko. Pulu Yili-nga Minéle-ni we silimú tonduluma ‘aima liamiliya.’ niku piliilimili-na ‘Krais-nga talapena molemele yambuma yunga ungma sumbi-siku piliiku liiku numanu tondulu pupili mulungí mele liipa tapunjumba tonduluma liipu kene kongun teamili.’ niai.
1CO 14:13 Akiliinga, ⸤‘Na tondulu te liimbáliinga Krais-nga yambuma numanu tondulu pupili liipu tapunjambu.’ nimba kene⸥ yambu te-ni ‘Bo-ung te naa piliilimulu te walu-sipu lepu yambuma ung te niambu.’ nimba kene Pulu Yili mawa tepa kene ‘Ung nimbále topele topu yambuma nimbu simbu tondulale na si.’ nipili.
1CO 14:14 Na-ni Pulu Yili-kene popu topu ung nimbúndu bo-ung naa piliiliu te walu-sipu lindu lem nanga minéle-ni yu-kene ung niliu akiliinga-pe nanga numanale ulu te naa tepa we pelemú.
1CO 14:15 Aku lem na nambulka teambuye? ⸤Na-ni i-sipu tembu.⸥ Nanga minéle-ni ⸤bo-ung naa piliiliu te walu-sipu lepu⸥ Pulu Yili-kene sika popu topu ung nimbú akiliinga-pe numanale-ni kepe ⸤bo-ung piliiliále lepu⸥ Pulu Yili-kene ung nimbúko; minéle-ni sika ⸤bo-ung naa piliiliu te-ni⸥ konana te nimbú akiliinga-pe numanale-ni kepe ⸤bo-ung piliiliále-ni⸥ konana nimbúko.
1CO 14:16 Eni eninga minima-ni ⸤bo-ung naa piliilimilima-ni⸥ Pulu Yili kape níngi lem máku toku molemele yambumanga yambu te nu-ni niní ungele-ni Pulu Yili-kene “Angke” niní mele sumbi-sipa naa piliipa kene nambi-sipa “Aku nikinu mele tipili.” nimbáye? ⸤Manda naa nimbá.⸥
1CO 14:17 Eni Pulu Yili-kene “Angke” ningí mele sika mimi-siku ningí akiliinga-pe ung ningíma-ni yambu kanili ‘Numanu tondulu pupili.’ nimba liipa tapunjumba ulu te naa temba.
1CO 14:18 Na bo-ung naa piliiliu ungma walu-sipu lepu wale pulele ung niliu, eni bo-ung naa piliilimili ungma walu-siku leku wale koltale mele ung nilimele akiliinga na-ni Pulu Yili-kene “Angke” niliu.
1CO 14:19 Akiliinga-pe ‘Krais-nga talapena-yambuma na-kene wasie máku topu molemulu kene yambuma-ni sumbi-siku piliingí ungma aima gar sipu nimbu simbu kene aima kaí. Bo-ung naa piliilimili te walu-sipu lepu yambuma ung aima sulu-tepu nimbu simbu kene aima kis.’ nimbu piliiker.
1CO 14:20 Angmene, kangambula kelúma-ni numanuna piliilimili mele eni aku-siku naa piliangi. Kangambula-pamema walu-siku molku ulu-kisma piliiku kuni naa teku teku molemele mele mindi eni aku-siku kangambula-pame mele molai. Akiliinga-pe eni yambu-yumanga numanu pelemú-na numanuna piliilimili mele eninga numanu aku-sipa pípili piliiku molai.
1CO 14:21 ⸤Bo-ung naa piliilimilima lelemeláliinga⸥ Pulu Yili-nga Ung-Manima Molemú Bukna ung te molemú akili i-sipa: ‘Auliele-ni nimba mele: “‘Yambu imandu ung te niambu.’ nimbu kene ‘Yi mare bo-ung lupa lingí yima-ni ninjangi.’ nimbú. Kolea-lupa yambu marendu “I-siku ninjai!” nimbu ung nimbu simbu kene piliiku kene yambu ima niku singí akiliinga-pe yambu kanuma-ni nanga ungele niku sinjingí kene kepe nanga ungele naa piliiku liiku bulu singí.” nirim.’ mele bukna molemú.
1CO 14:22 Akiliinga, bo-ung naa piliilimili lupa-lupama walu-siku lelemele ulu-tondulu akili-ni eninga mákuna molemele yambu mare ‘Sika’ niku naa piliiku yunga yambu naa molemeláliinga Pulu Yili-ni mindili simba yambuma enini liipa ora silimú. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku silimele ungma-ni eninga mákuna molemele yambu yunga yambu molemelema liipa ora silimú. Ung kanuma-ni ‘Sika’ niku naa piliiku Pulu Yili-nga yambuma naa molemele yambuma naa liipa ora silimú.
1CO 14:23 Aku lem Krais-nga talapena-yambuma pali máku toku molku kene, yambuma-ni pali ung ningíndu bo-ung lupa-lupa naa piliilimili ungma walu-siku leku molangi Pulu Yili-nga ungele mimi-siku naa piliilimili yambu mare mola Pulu Yili-nga ungele ‘Sika’ niku naa piliilimili yambu mare sukundu oku bo-ung lupama leku ung niku singíma pilííngi lem ‘Enini Krais-nga yambuma numanu naa pepa kelep tuli yambuma molemele.’ niku naa piliingíye? ⸤Aku-siku niku piliingí⸥
1CO 14:24 akiliinga-pe Pulu Yili-ni ung mare nimba silimúma eni pali piliiku ⸤anju-yandu⸥ mákuna yambuma niku siku molangi ‘Sika’ niku naa piliilimili yambu mare mola Pulu Yili-nga ungele mimi-siku naa piliilimili yambu mare oku pilííngi lem eni niku singí ungma-ni yambu kanuma enini yambu kísima molemele mele liipa ora sipa, enini ‘Oliu ulu-pulu-kis tili yambuma lam.’ niku piliiku,
1CO 14:25 enini sika numanuna mo topa pípili molemele mele ⸤ui naa piliilimili⸥ akili mokeringa lembaliinga molemele mele sumbi-siku piliingí. Kanu-kene enini ⸤ulu telemelema piliiku kis piliiku kene⸥ tamalu peku Pulu Yili popu toku bi paka tonjuku kene niku mele: “Pulu Yili eni ⸤Krais-nga yambuma⸥-kene sika wasie molemú.” ningí.
1CO 14:26 Angmene, aku lem, eni máku toku molku kene nambi teangi niambuye? Eni ⸤Pulu Yili popu toku kape niku ung piliingíndu⸥ máku toku molku kene eni lupa-lupa ulu mare pemba. Yambu te konana nimba, yambu te ung-mani te sipa, yambu te Pulu Yili-ni yu ung-pulu te nimba silimále yambuma nimba sipa, yambu te bo-ung naa piliilimili ung te walu-sipa lepa kene eni ung te nimba sipa, yambu te ung kanili nimbá mele ⸤Mini Kake Tiliele-ni yunga numanuna nimba simba mele piliipa kene⸥ topele topa eni nimba sipa, eni aku-siku teku mulungí. Ulu tingí akuma ‘Krais-nga talapena-yambuma numanu tondulu pupili molangi.’ niku tingí. ⸤We naa tingí.⸥
1CO 14:27 Yambu mare-ni bo-ung naa piliilimili ungma leku ung mare walu-siku ningíndu yambu tale mindi niangli. Mola yambu yupuku ung mare walu-siku níngi lem mandanje. Angere mola angere te-guli aima mólu. Enini ungma ningíndu walsekale naa niku, lupa-lupa niangi. Ningí kene ⸤enini ningí mele Mini Kake Tiliele-ni yambu tenga numanuna molupa kene nimba simba kene piliipa kene⸥ yambu kanili-ni eninga ungma topele topa yambuma yandu nimba sipili.
1CO 14:28 Yambu te-ni bo-ung lupa te walu-sipa nimbá ungele topele topa yambuma nimba simba yambu te naa mulúm lem Krais-nga yambuma máku toku mulungína ung te naa nipili. ‘Pulu Yili kene olsu piliambili.’ nimba ung akili nipili.
1CO 14:29 Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba simbama yambu tale mola yupuku-ni piliiku kene yandu niku sangi. Ung kanuma yambuma niku singí kene we mulungíma-ni mimi-siku piliiku ‘Sika Pulu Yili-nga ung te mola we nikimilinje?’ niku piliiku apuruku konjangi.
1CO 14:30 ⸤Yambu te aku-sipa ung te piliipa kene yambuma nimba sipa angiliipili⸥ Pulu Yili-ni ⸤mákuna molumba⸥ yambu te ung te nimba símu lem ui ung nimba sipa angiliimba yambalendu ⸤“Na ung te numanale-ni piliikerele niambu.” nimbá kene⸥ ui nimba sipa angiliimba yambale mania mulupili, ⸤“Te niambu.” nimbá yambale ola angiliipa kene Pulu Yili-ni yu ung nimba simbale yambuma nimba sipili.⸥ Pulu Yili-ni eni tilu-tilu nimba “Ninjui.” nimba, nimba simba kene piliiku kene yambuma niku singíndu ‘Ung nimbu simulú akuma-ni yambuma Pulu Yili-nga ungma sumbi-siku piliiku liiku, numanu tondulu pupili molangi.’ niku kene lupa-lupa kapula niku singéliinga liiku tere leku niku siku naa angiliangi.
1CO 14:32 Pulu Yili-ni ung mare nimba silimúma piliiku yambuma niku silimele yambuma eninga kerima kapula nokolemele ⸤akiliinga eninga ung ningí enama wendu ombá kene ung piliingíma yambuma niku singí. Ena te naa lemba kene ‘We molupu ung piliikerele naa niambu.’ niku manda we mulungíko.⸥
1CO 14:33 Aku nikereliinga pulele i-sipa mele: Pulu Yili-ni ⸤yunga talapena-yambuma⸥ ‘Numanu lupa-lupa pípili teku bemba siku molangi.’ nimba ⸤tonduluma silimú⸥ yili naa molemú. Yu ‘Yambuma numanu tiluna pupili táka-niku kapula-kapula molangi.’ nilimú yili molemú. ⸤Tonduluma silimú akili ‘Yambuma liiku tapunjangi.’ nimba silimú.⸥ Koleamanga pali Krais-nga talapena sukundu ⸤Pulu Yili-nga⸥ yambu kake tílima máku toku molku kene ⸤aku-siku⸥ telemele.
1CO 14:34 ⸤Mákumanga ulu te wasie telemele mele enini tingí mele i-sipako:⸥ Krais-nga talapena-yambuma máku toku mulungína ambuma-ni ung naa niangi. Ung-mani te-ni ‘⸤Mákuna⸥ ambuma-ni ung naa niangi.’ nilimú kanili. ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani te-ni ‘Ambuma liiku ai-siku molai.’ nimba pelemú mele piliiku kene ambuma-ni mákuna ‘Yambuma nokamili.’ niku naa molku, liiku ai-siku molai.
1CO 14:35 Ambuma enini ung marenga mola ulu marenga puluma ⸤naa piliiku kene⸥ ‘piliamili.’ niku kene enini lku-koleandu puku kene eninga yima walsiku piliangi. Mákuna sukundu ambu te-ni ung te nim lem aima kapula naa temba. Aku-sipa tembaliinga yu-ni yunu tepa pipili konjumba.
1CO 14:36 ⸤Nambi-timuye?⸥ ‘Oliuliu Pulu Yili-nga ungele ui-pulu-pulu piliipu kene yambuma nimbu sirimulaliinga ⸤oliuliu ung kaniliinga pulele piliipu kene ‘Teamili.’ nimbu piliilimulu mele manda temulú⸥.’ niku piliikimiliye? Mola ‘Pulu Yili-nga ungele oliunga koleana mindi urum-na oliuliu mindi piliipu liirimulu.’ niku piliikimiliye?
1CO 14:37 Eninga yambu te yu ‘Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba silimúma piliipu yambuma nimbu siliu yambale moliu.’ nimba pilíímu lem, mola yu ‘Mini Kake Tiliele-ni na yambuma liipu tapunjumbu tondulu te sirim-na tondulu akili na-kene pípili moliu.’ nimba pilíímu lem, na-ni ya pepá topu sikereliinga ungma “Sika Auliele-ni “Teai.” nirim ungma pepána tokum.” nimba, nimba sipili.
1CO 14:38 Mola aku-sili yambu te-ni ya “Teai.” niker mele naa tepa ⸤“Pepá tokur ungma Auliele-nga ung-manima.” naa nimba,⸥ mundupa kilímu lem yu kepe ⸤“Auliele-nga ung te piliikerele niambu.” nimbá kene⸥ yu munduku kelku yunga ungele naa-ko piliai.
1CO 14:39 Akiliinga, nanga angmene, ‘Pulu Yili-ni ung te nimba simbale aima piliipu yambuma nimbu sambu akiliinga ⸤Mini Kake Tiliele-ni aku-sipu manda tembu tondulale sipili.’ niku⸥ numanu kimbu-siku molai. Akiliinga-pe yambu te-ni ⸤Mini Kake Tiliele-ni aku-sipa kapula temba tondulale simba-na⸥ bo-ung naa piliimba te lepa ung te nimbá kene “Nipili.” niangiko.
1CO 14:40 ⸤Eninga mákuna aku-siku teangi⸥ akiliinga-pe ⸤Pulu Yili popu toku kape niku bi paka tonjuku kaí munjingíndu⸥ ulu tingíma pali táka-niku sumbi-siku teku, yambuma teku bemba naa sinjai.
1CO 15:1 Angmene, ‘Ui enindu Yesos Krais-nga temani-kaiéle topu sirindu piliiring mele alsuku apera naa siku, piliangi.’ nimbu alsupa nimbu para sipu kene ung kanumanga puluma nimbu sambu: Ung kanuma ui piliiku liiring, ekupu ambululimeláliinga tondulu nipili angiliimili.
1CO 15:2 Temani kaí kanili, akili Yesos Krais-ni tirim mele na-ni enindu nimbu sirindu ung kanili, ambolku gi siku kene ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliiring mele alsuku munduku naa kilíngi lem temani-kaí kanili-ni Pulu Yili-ni eni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa munjurum, akuna molemele mele mulungí. Mola na-ni temani-kaiéle topu sirindu mele mimi-siku naa piliiku, akili we ‘Sika’ niku piliiring lem temani-kaí akili-ni eni tepa naa liilimú naa liimba.
1CO 15:3 Ung kumbina aima olandupale na ui piliipu liirindu mele eni nimbu sirindeliinga ⸤na-ni enindu aku-sipu kelepu niker⸥. Ung kanili i-sipa: Pulu Yili-nga bukele-ni nilimú mele Krais oliunga ulu-pulu-kis telemulumanga alko topa kulunjurum.
1CO 15:4 Pe ónu tiring. Ónu tiring kene pe Pulu Yili-nga bukele-ni nilimú mele yu wale tale pepa kene yupuku-sipaliinga lomburupa ola mulurum kanili.
1CO 15:5 Pe ⸤lomburupa ola molupa kene⸥ yu lumbili anduli yi Pita mulurumna pupa ⸤‘Yu-ni na lomburupu ola mulundu mele kanupili.’ nimba⸥ pupa mokeringa angiliirim. ⸤Aku tepa kene⸥ pe yu lumbili anduli yi rurepu pali muluringna ‘Enini yu kanangi.’ nimba pupa mokeringa angiliirimko.
1CO 15:6 Pe anginipili paip-andret mele tiluna muluringna ‘Yu kanangi.’ nimba purumko. Yu kanuring yambu akuma ekupu yandupa pulele we molemele, akiliinga-pe mare kuluringko.
1CO 15:7 Pe yu Jemis mulurumna ‘Na kanupili.’ nimba pupa kene, pe yu-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima pali ⸤yu lomburupa ola mulurum mele⸥ ‘kanangi.’ nimba pupa mokeringa angiliirim.
1CO 15:8 Aima aelepa na ⸤Poll⸥ mulurunduna ‘Kanambu.’ nimba omba mokeringa angiliirim. Na yi aima kis, na kangambula nomba omba pulimú kangambula kanu melale molupu kona manda naa molumbu mele mulurundu akiliinga-pe yu-ni na mulurunduna omba mokeringa angiliirim.
1CO 15:9 Na Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te-ko akiliinga-pe na aima mandupa mele moliu, yu-ni nimba liipa mundurum yi lupa akuma olandupa mele molemele. Na-ni Pulu Yili-nga yambu-talapele tepu kis-sipu mulurundeliinga ‘Na Yesos-ni liipa mundurum yi te’ nilimele kene na pipili telemú.
1CO 15:10 Akiliinga-pe na moliu mele Pulu Yili-ni na we kondu kulurumeliinga aku-sipu moliu. Pe yu-ni na we kondu kolupa kene ⸤na-kene tepa kunjurum⸥ mele we naa pelemú. Na ⸤we kondu kolupa liipa tapunjurumeliinga⸥ aima mindili sipu kongun tepu, Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yimanga na kongun mindili sipu tondulu mundupu tirindu mele olandupa, enini kongun tiring mele mandupa. Akiliinga-pe na-nanu mólu. Pulu Yili-ni na we kondu kolupa kene ⸤liipa tapunjupa na-kene tapú-topa mulurumeliinga⸥ na aku-sipu manda kongun tirindu.
1CO 15:11 Akiliinga-pe na-ni Pulu Yili-nga ungele nimbu sirindu akili kapulako. Mola Yesos-ni liipa mundurum yi wema-ni Pulu Yili-nga ungele niku siring akili mandako. Oliu-ni pali nimbu sirimulu ungele tiluele mindi. Ung kanili eni ⸤Korin yambuma-ni⸥ piliiku liiku kene ‘Sika-ungele’ niku tondulu munduku piliiring.
1CO 15:12 Akiliinga-pe Krais kolupa kene lomburupa ola mulurum mele sika yambuma nimbu silimulu lem eni mare-ni “Yambuma kolku kene lomburuku ola naa mulungí.” nambi-siku aku-siku mele niku molemeleye?
1CO 15:13 Yambuma aima sika penga lomburuku ola naa mulungí lem Krais yu kepe ui lomburupa ola naa mulurum. ⸤“Ónale we mana pelemúko” nilkimula.⸥
1CO 15:14 Pe Krais lomburupa ola naa molkanje oliu-ni ⸤yunga⸥ ungele eni nimbu silimulale ulu te naa telkako, eni ung kanili piliiku ambolku molemelále ulu te naa-ko telka. We piliiku ambolkemela.
1CO 15:15 Ulu te-lupa wasie telkako: Krais lomburupa ola naa molkanje oliu-ni “Krais yu kulurum kene Pulu Yili-ni ‘Lomburuku ola mului.’ nimba topa makinjirim.” nimbu silimulu mele Pulu Yili-ndu gólu tolkemelako. Akiliinga-pe yambuma aima sika penga lomburuku ola naa mulungí lem Pulu Yili-ni Krais ui “Lomburuku ola mului.” naa nilkako.
1CO 15:16 Yambuma ⸤ónu-koleana⸥ topa suru sipa ola naa monjumba lem Krais kepe topa suru sipa ola naa munjurumko.
1CO 15:17 Pe Krais ui topa ola naa monjulkanje eni piliiku ambululimele ungele-ni ulu te naa telka, ulu-pulu-kis tiringma yandupa ekupu kepe numanuna we pípili molkemela.
1CO 15:18 Pe Krais ⸤kolupa kene lomburupa ola naa molkanje yu⸥ yambumanga nimba tinjirim mele ‘Sika aku tinjirim.’ niku tondulu munduku piliiku kene ung kanili piliiku ambolku kene ⸤ónu-koleana⸥ uru pelemelé yambuma kepe ⸤lomburuku ola naa molku,⸥ mindili noku molku kis-singí koleana pulkimela.
1CO 15:19 Pe ekupu ya ma-koleana mindi yu-ni oliu tepa liipa kene penga kolumulú kene oliu tepa naa liilkanje yambuma-ni we-yambuma kondu kolemele mele mandupa, yambuma-ni oliu aima olandupa kondu kolkemelanje kapula.
1CO 15:20 ⸤Krais lomburupa ola naa molkanje oliu kolupu kene lomburupu ola naa molkemelako, akili sika⸥ akiliinga-pe Krais kolupa kene aima sika lomburupa ola mulurum. Kanu-kene, langi te ui pulu monjupa mong tilu tolemú kene kanupu kene ‘Penga pali tomba lem.’ nimbu piliilimulu, aku-sipa mele yu kolupa kene aima sika lomburupa ola mulurumeliinga piliipu kene ‘ ‘Yu sika’ niku tondulu munduku piliikuliinga uru pelemelé yambuma kepe aima sika penga Pulu Yili-ni topa makinjimbako.’ nimbu piliilimulu.
1CO 15:21 Yi te-ni ui tirim ulu kanili-ni kululi ulu-pulele ma-koleana wendu urum pelemáliinga aku-sipako yi te-ni kepe penga tirim ulu kanili-ni kolemele yambuma lomburuku ola mululi ulu-pulele ma-koleana wendu urum pelemúko kanili.
1CO 15:22 Kumbi-lepa mana-yi Adam-ni tirimeliinga oliu yunga pulu lelemú yambuma pali kolemulu, aku-sipa Krais-ni tirimeliinga yunga pulu lelemú yambuma pali topa makinjimba kene kelepu lomburupu ola molupu kona molomulú.
1CO 15:23 Akiliinga-pe Krais-kene oliu walsekale lomburupu ola naa molomulú. Ui kumbi-lepa Krais; penga yu kelepa mania ombá kene yunga yambuma.
1CO 15:24 ⸤Penga yu ombá kene yunga yambuma lomburupu ola molomulú⸥ kene penga ma-koleale pora nimbá. Yu-ni gapmanoma pali kene, gapmanomanga uluma kene, kolea sukundu yambuma-ni nokolemele uluma kene, ulu-tonduluma kene, ⸤yambumanga kene kurumanga kene⸥ ulu-tonduluma pali yu-ni topa mania mundupa kene, pe yi nuim kingele molupa mélema pali nokulemú nambale yu-ni Lapa Pulu Yili simba.
1CO 15:25 ⸤Uluma aku-sipa wendu ombá nikereliinga pulele i-sipa:⸥ Pulu Yili-ni yunga ele-túma pali topa mania mundumbandu ui Krais yu yi nuim kingele molupa mélema pali nokumba.
1CO 15:26 Ele-túma topa mania mundupa pora sipa kene penga kamu kululi ulu-pulele topa mania mundumba.
1CO 15:27 ⸤Yu-ni aku tembaliinga,⸥ ung te Pulu Yili-nga bukna molemú ung akili-ni nimba mele: “Pulu Yili-ni nimba mele: “Mélema pali yu-ni nukupili. Mélema yunga maniakundu lipili.” nirim.” nimba aku-sipa nilimú. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni “Mélema pali nukupili. Mélema yunga maniakundu lipili.” nirim ung kanili-ni Pulu Yili yunu wasie ‘Nukupili.’ nimba naa nirim, mólu. Sika Pulu Yili-ni ‘Mélema pali mandupa, Krais mélemanga pali olandupa mulupili.’ nimba nirim yili molemú akiliinga-pe Pulu Yili yunu nambi-sipa méle-tenga maniakundu molumbaye? Kupulanum te mólu.
1CO 15:28 Penga Málale-ni mélema pali topa mania mundumba, yu mélemanga pali nokumba kene ena kanili kene yu kepe mania mele molumba. Penga Málale-ni nimba mele: “Nandu ‘Mélema pali topa mania mundupa yi nuim kingele mulupili.’ nirim Pulu Yili yu mélema pali kam-kamu yi nuim kingele alko topa molupa kene nokupa mulupili. Na kepe yunga maniakundu molambu.” nimbá. Kanu-kene Pulu Yili mélema aima pali nokupa molumba.
1CO 15:29 Ekupu ⸤yambu kolemelema lomburuku ola mulungéliinga ung te i-sipu nikerko:⸥ Yambu kulúlima sika lomburuku ola naa mulungí lem yambu mare ⸤Krais-nga yambuma molku kene⸥ kolemelemanga nambulka ung-pulu tenga ‘Enini liipu tapunjamili.’ niku alko toku no liilimeleye? ⸤Eninga yambu mare-ni niku mele:⸥ ‘⸤Pulu Yili-ni⸥ kolemele yambuma topa naa makinjimba.’ nilimele akili sika lem yambu mare nambimuna liiku tapunjuku alko toku no liilimeleye? ⸤Nambulka ulu te temba niku aku telemeleye?⸥
1CO 15:30 ⸤Mola yambu molemelema lomburuku ola naa mulungí lem⸥ oliu kepe nambi telemulu yambumaye? ⸤Telemulu mele nambimuna telemuluye?⸥ Oliu temani-kaiéliinga kongunale andupu telemuláliinga taki-taki oliu-kene buni wendu olemúma-ni oliu topa konjumba telemú akili nambimuna aku telemuluye?
1CO 15:31 Angmene, taki-taki ‘Na kolupu pora siker.’ nimbu piliiliu. ‘Eni-kene Auli Yesos Krais-kene wasie tapú-toku molemele mele na yambuma aima kape nimbu moliu.’ niker akili gólu naa topu aima sika niker mele ‘Taki-taki ‘Na kolupu pora siker.’ nimbu piliiliu.’ niker akili aima sika nikerko.
1CO 15:32 ⸤Ya kolea-auli⸥ Epesas ⸤Krais-nga temani-kaiéle topu siliáliinga na kot tenjiku kene⸥ ‘Méle-takarama kene ele teambu.’ niku na akuna liiku munduring akili enini ‘Yu-yunu numanale-ni piliipa kene kongun ili telemú.’ niku pilííngi lem mong toku niku sangi. ‘Na méle nambulka mélema liimbu.’ nimbu kene kolea-auli Epesas méle-takarama kene ele telemuluye? Yambu kolemelema Pulu Yili-ni ‘Lomburuku ola molangi.’ naa nimbá lem “Opali kolumulú akiliinga ekupu ⸤‘Numanu sipu molamili.’ nimbu⸥ no kene langi kene ⸤pulele we⸥ nombu molamili.” niamili.
1CO 15:33 ⸤Akiliinga-pe yambu mare-ni eni kundi toku “Ulu kis te teamili.” níngi lem⸥ ung akili piliiku ‘Aku teamili.’ aima naa niai. ⸤Akiliinga ung molemú kanili. Akili-ni nimba mele:⸥ ‘Uluma teku kis-silimele yambuma-kene eni-kene tapú-toku mulúngi lem eninga teku kis-silimele uluma-ni eninga teku konjulemele ulu kaíma kamu topa mania mundumba.’ nilimú.
1CO 15:34 ⸤Yambu mare-ni “Yambuma lomburuku ola naa mulungí.” nilimele⸥ kelep-ung-languku nilimele kanuma munduku kelku, numanu-bo pípili molai. Ulu-pulu-kis telemele mele alsuku naa teai. Eninga yambu mare-ni Pulu Yili molemú mele naa piliiku yu-kene tapú-toku naa molemeláliinga piliipu kene “Aku-siku teai.” niker. ‘Eni mare Pulu Yili naa piliilimili.’ niker akili piliiku kene pipili kulúngi lem eni kapula pipili kulungí.
1CO 15:35 Akiliinga-pe yambu te-ni walsipa piliipa kene nimba mele: “Yambu kulúlima nambi-siku lomburuku ola mulungíye? ⸤Lomburuku ola mulungí kene⸥ kangi nambílima angiliimbaye?” nilimúnje.
1CO 15:36 Ung akili lawa tepa nimba kis-sili ungele. ⸤Langi-boma telemú mele piliangi niambu:⸥ Langi-bo naa kulúlima puniena mundúngi lem purupa mulie topa wendu naa ombá. Langi-bo kulúlima mindi puniena mundulimele kene kona pupa wendu olemú kanili.
1CO 15:37 ⸤Akiliinga ung te:⸥ ‘Langi-bo te puniena mundamili.’ niku kene unji mong tuli te penga molumba akili mele niku kene ui liiku naa panjilimele. Mong te mindi liiku panjilimele. ‘Kanapa upili.’ niku kanapa monguma liiku panjilimele. Kanapa unji penga mong topa angiliimbama ui naa liiku panjilimele. Rais-wit akuko. Unji-mong túlima penga molumba mele liiku naa mundulimele. Wit-monguma mindi. Langima pali akuko telemele.
1CO 15:38 Langi-bo lupa-lupama penga molumba mele Pulu Yili-ni ui nimba panjipa ‘Unji-gomúma i-sipa i-sipa wendu omba molupa langi i-sipa i-sipa tupili.’ nilimú mele langi lupa-lupama puniena mundulimele kene ‘Aku-sipa ola omba mulupili.’ nilimú kanili.
1CO 15:39 ⸤Kangima aku-sipako.⸥ Kangima pali tilu-sipa mólu. Yambumanga kangima lupa; owa kungmanga kangima lupa; keramanga kangima lupako; omamanga kangima lupako.
1CO 15:40 Mulúna angiliimili mélema lupa; mana lelemele mélema lupako. Akiliinga-pe mulúna angiliimili mélema kanupu kaí piliilimulu mele lupa, mana lelemele mélema kanupu kaí piliilimulu mele lupako.
1CO 15:41 Enale yunga au kaí te-ko nilimú; kaliimbale yunga au kaí te-ko nilimú; kombukantupuma au kaí te-ko nilimú; kombukantupuma tilu-siku au naa-ko nilimele, kombukantupuma eninga lupa-lupa au kaí nilimeleko.
1CO 15:42 Kolemele yambuma lomburuku ola mulungí kene aku-sipa tembako. ⸤Ui kangi angiliimále lupa; penga kangi angiliimbale lupako.⸥ Ui angiliimú kangi ónu telemele akili purupa kis lelemú kangiele; Pulu Yili-ni kangi kanili topa makinjimba kene lomburupa ola molumba kangiele purupa kis naa lemba kangiele.
1CO 15:43 Kangi ónu telemele kangi akili méle kisele, kanupu kis piliilimulu; kangi lomburupa ola molupa kene angiliimbale kangi kaiéle, kanupu kaí piliimulú kangiele. Kangi ónu telemelale tondulu naa pelemú kangiele; kangi lomburupa ola molumbále tondulu aima pemba kangiele.
1CO 15:44 Kangi ónu telemele akili ma-koleana ⸤mindi⸥ manda molemú kangiele; kangi lomburupa ola molumbále mulú-koleana manda molomba kangiele. Ya ma-koleana molomulú kangi te angiliimú lem mulú-koleana molomulú kangi te aima sika angiliimbako.
1CO 15:45 Aku-sipa mele ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna ung te molemú. Ung kanili-ni nimba mele: “Ui kumbi-lepa mana-yi Adam ⸤Pulu Yili-ni tepa mimi tepa kene⸥ ‘Mana kona mulupili.’ nimba ulu-pulu te sirim kene kona mulurum.” nilimú; ⸤akiliinga-pe⸥ penga urum Adam ⸤Pulu Yili-ni kona mululi ulu-pulele sirimele lupa⸥. Yu ‘Mana-yambuma ⸤mulú-koleana⸥ kona molangi.’ manda nimbá ulu-pulele sirim.
1CO 15:46 Mulú-koleana kona molomulú ulu-pulele ui kumbi-lepa wendu naa urum. Ma-koleana kona molomulú ulele ui kumbi-lepa wendu urum; mulú-koleana kona molomulú ulele penga wendu urum.
1CO 15:47 Ui kumbi-lepa mulurum Adam Pulu Yili-ni ma te-ni tepa mimi tirim; aelepa urum Adam mulú-koleana yi te urum.
1CO 15:48 Ui kumbi-lepa mana-yi mulurum Adam-ni mana-yambuma kalupa liilimáliinga enini yunga ⸤kangiele angiliipili⸥ mulurum mele mindi molemele; mulú-koleana mulungí yambuma mulú-koleana ⸤kangiele angiliipili⸥ molemú yili mele mulungí.
1CO 15:49 Oliu ⸤Krais-nga yambuma⸥ ui mana-yili mulurum mele molemulu mele pe aku-sipuko mulú-koleana yili molemú mele molomulú.
1CO 15:50 Angmene, na-ni enindu aima sika nimbu siker: Mana memi pelemú kangiele Pulu Yili yi nuim king molupa nokulemú mulú-koleana manda pupa naa molumba. Méle kolupa purupa kis lelemú te mélema kolupa kis lelemúma naa lelemú koleana kapula pupa naa molumba.
1CO 15:51 Ekupu ung te ui mo topa pirim te nimbú tekerale aima mimi-siku piliai! Oliu pali naa kolumulú. Oliu mare we molamili ⸤Krais ui kelepa wale tale-sipa yandu ombá.⸥ Akiliinga-pe ⸤uru pelemelé yambuma kene⸥ oliu ⸤kona molomulú yambuma kene⸥ pali sika ⸤kangiele⸥ kilu topa ⸤kangi te-lupa angiliimba⸥.
1CO 15:52 Ulu akili aima walsekale temba. Mulú-masele kamu pora nimbándu bikullele ung nimbá kene ulu akili wendu ombá. Walsekale, kariyapa telemú mele, ulu akili temba. Bikullele ung nimbá kene yambu kulúlima alsuku kului naa kulungíndu lomburuku ola mulungí. Pe oliu ⸤Krais-nga yambu kona molomulúma oliunga kangima⸥ kilu topa kangi te-lupa angiliimba.
1CO 15:53 Kangi purupa kis lelemú akili kilu topa, purupa kis naa lemba kangiele aima angiliimba; kangi kolemú akili kilu topa kangi naa kolupa kona molupa mindi pumba kangiele aima angiliimba. ⸤Oliunga mana-kangiele kilu topa kangi te-lupa naa angiliilkanje mulú-koleana pumba kupulanum te aima naa lelka⸥ akiliinga aku-sipa mele temba.
1CO 15:54 Kanu-kene kangi purupa kis lelemále alsupa kilu topa naa purupa kis lemba kangiele angiliimba, kangi kolemú kanili alsupa kilu topa kona molupa mindi pumba kangiele angiliimba kene ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna molemú ung te molemú mele sika kamu wendu ombá. Ung kanili i-sipa mele: “⸤Kululi ulu-pulele yambumanga⸥ ele-túli, akili-kene Pulu Yili-ni ele tepa kene kamu topa mania mundurumeliinga kululi ulu-pulu akili kamu mania purum.” nilimú.
1CO 15:55 ⸤Aku tembaliinga ung te kene wasie bukna molemú, akili i-sipa mele:⸥ “Kululi ulu-pulele, nu-ni yambuma toku mania munduni tondulale tena lelemúye? Kululi ulu-pulele, nu-ni yambuma ‘Mindili nangi.’ niku tollu kupandale tena lelemúye?” nimba molemú.
1CO 15:56 Kululieliinga yambuma mindili sipa tolemú kupanda akili ulu-pulu-kísele. ⸤Yambuma-ni ulu-pulu-kis telemeláliinga ‘Kolumulú kene Pulu Yili-ni oliu ‘mindili námili.’ nimbá.’ niku piliiku kene kulungíndu mundu-mong telemele kanili.⸥ Ulu-pulu-kíselenga tondulale ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani ⸤Moses-ni yandu⸥ sirimuma-ni silimú. ⸤Ung-manima-ni nimba mele: ‘Ung-manima naa piliiku liiku toku pula tungí kene mindili nungí.’ nilimáliinga piliiku kene yambuma-ni kululi ulele aku-siku piliiku kene mundu-mong telemele kanili.⸥
1CO 15:57 Akili sika akiliinga-pe oliunga Auli Yesos Krais-ni oliunga nimba tinjirimeliinga ulu kanumanga tonduluma mania purum, oliu naa nokupa ulu te kapula naa telemáliinga Pulu Yili-kene “Aima angke.” nikimulu.
1CO 15:58 Nanga numanu monjuliu angmene, ⸤Krais-nga yambu kolemelema sika lomburuku ola molku kangi kona te-lupa angiliipili mulungí⸥ akiliinga ‘Sika’ niku piliilimili mele munduku naa kelku, tondulu munduku piliiku mindi molai! Eni ulu buni te wendu ombá kene ‘Mundu-mong tekemulaliinga piliipu molemulu mele mania pupili mundupu kelamili.’ aima naa niangi! Eni Auliele-nga kongun mindili siku telemelale we mania naa pumba, ⸤kongun kanili-ni langi-monguma sika tomba⸥ akiliinga Auliele-nga kongunale mindi munduku naa kelku, tondulu munduku, teku molai.
1CO 16:1 Eni Pulu Yili-nga yambu ⸤Jerusallem molemelema⸥ enini ⸤liiku tapunjuku⸥ ku-moni singíndu liiku máku tokumelieliinga ⸤ung te niambu:⸥ Ui na-ni kolea Gallesia propinj kolea lupa-lupamanga Krais-nga yambu-talapele máku tolemelemanga “Teai.” nimbu, nimbu sirindu mele eni aku-siku teai. ⸤Na-ni i-sipu nimbu sirindu:⸥
1CO 16:2 Taki-taki kóru tenga-tenga ⸤Juda-yambumanga kóru molemele ena Sambatele pora nimba,⸥ kumbi-lepa kongun-enale wendu ombá kene eni lupa-lupa ui ku-moni liingíma apuruku piliiku kene mare we nosangi. ‘Poll ombáliinga oliu ku-moni liipu nosupu molamili. Yu ombá kene alsupu mare liipu máku naa tamili.’ niku kene ui aku-siku máku toku nosuku molai.
1CO 16:3 Kanu-kene na ombaliinga, eni Jerusallem-yambuma ku-moni meku puku singí yi mare makó tungíma na-ni pepá mare topu enini sipu kene “Enini Jerusallem-yambuma singí ku-monima meku pai.” nimbu liipu mundumbu.
1CO 16:4 Mola ‘Na kepe pumbu.’ nimbu piliindu lem enini na-kene wasie tapú-topu pumulú.
1CO 16:5 Na kolea Masedonia propinj ⸤yambu molemelema⸥ pupu ⸤kanupu kene⸥ penga eni molemelena ombú. Na aima sika ui Masedonia pumbu.
1CO 16:6 Eni molemelena ⸤ombu kene⸥ ena mare eni-kene molumbunje. Mola kolea alí tepa popuremi auli-tepa tolemú kaliimbuma pali eni-kene molumbunje, naa piliiker. ‘Penga na kolea marenga pumbu tembu kene na liiku tapunjuku mundu-pangi.’ nimbu eni-kene ena mare molumbu.
1CO 16:7 ‘Na ekupu isili-ui ombu eni-kene ena laye-kolte mindi naa molumbu.’ nimbu piliiker. ‘Auliele-ni ⸤‘Na eni-kene ena pulele molani.’⸥ nim lem aku teambu.’ ⸤nimbu Masedonia ui pumbu.⸥
1CO 16:8 Akiliinga-pe ya kolea-auli Epesas ‘yambu pulele Krais-nga yambuma molangi.’ nimbu liipu tapunjumbu kupulanum te ⸤Pulu Yili-ni⸥ akisinjirimeliinga Epesas ⸤nondupa mundupu kelepu tenga naa pumbu.⸥ ⸤Oliu Juda-yambuma-ni⸥ ‘Pendikos-ena’ ⸤nilimulu⸥ ena kanili ui omba pupili na ya we molumbu. Akiliinga-pe ‘Kongun ili naa ti!’ niku kupulanumele pipi singí tekemele yambu pulele molemele.
1CO 16:10 ⸤Eni molemelena⸥ Timoti um lem ‘Yu mundu-mong naa pípili.’ niku “Papu okonu. Wasie tapú-topu molamili.” niai. Na Auliele-nga kongunale tepu moliu mele yu aku-sipa telemáliinga eni-kene molumba kene ‘Táka-nimba mulupili.’ niku nokai.
1CO 16:11 ⸤Yu Auliele-nga kongun tinjili yi te molemú⸥ akiliinga eninga yambu mare-ni yu liiku bulu naa sai. Penga eni mundupa kelepa na moliuna alsupa yandu ombándu ‘Yu numanu kaí pípili.’ niku liiku tapunjuku liiku mundai. ‘Yu anginipili mare kene wasie ungí.’ nimbu nokupu moliu.
1CO 16:12 Oliunga angin Apollos ⸤walsiku piliiringeliinga ekupu ung te pundu topu niambu:⸥ ‘Oliunga anginipilima eni kanungí ungí kene yu-kene wasie tapú-toku pangi.’ nimbu tondulu mundupu niliu. Akiliinga-pe isili-ui yu “Naa pumbu.” nimba molemú. “Penga walse yu-yunu kupulanum te kanupu liipu kene pumbu.” nimba molemú.
1CO 16:13 Eni ⸤‘Ulu te wendu ombá.’ niku⸥ mimi-siku kanuku molai! ‘Krais sika.’ niku piliilimili mele munduku naa kelku tondulu munduku piliiku molai! ⸤‘Buni mare wendu ombá.’ niku⸥ mundu-mong naa teku, numanu tondulu pupili molai! Tondulu munduku molai!
1CO 16:14 Uluma pali tingíndu ⸤Pulu Yili kene yambuma kene pali⸥ numanu monjuku teai.
1CO 16:15 ⸤Angmene, eni Korin-yambuma⸥ kolea Akaya propinj ⸤molemele⸥ koleana Krais-nga yambu molemelemanga Stepanas-nga yambuma enini aima kumbi-leku ‘Krais sika.’ niku tondulu munduku piliiring yambuma molemele mele eni piliilimili. Yunga yambuma-ni ‘Pulu Yili-nga yambu kake tílima liipu tapunjamili.’ niku aku-siku mindi taki-taki teku molemele. Angmene, na-ni eni tondulu mundupu mawa tepu kene nimbu mele:
1CO 16:16 Stepanas-nga yambuma kene, yambu kanuma-ni telemele mele aku-siku ⸤Pulu Yili-nga⸥ kongunale mindili siku teku ⸤yambuma liiku tapunjulemele⸥ yambuma kene pali, liiku ai sangi.
1CO 16:17 Stepanas kene Potunatas kene Akaikas kene enini na mulurunduna uring kene numanu sirindu. Eni ⸤Korin-yambuma⸥ ‘Na kanupu liipu tapunjupu nokamili.’ niku naa olemele akiliinga-pe eninga yi yupuku ima oku ‘eninga’ niku na liiku tapunjuku nukuringeliinga numanu sirindu.
1CO 16:18 Yi kanuma-ni na kene enini kene wasie ‘Numanu kaí pípili molangi.’ niku tiring. Yi yupuku kanuma-ni telemele mele aku-siku telemele yambuma kape niku eninga ungma liiku ai siku mimi-siku piliingí kene kapula.
1CO 16:19 ⸤Na ya⸥ kolea Esia propinj ⸤moliu⸥ kolea lupa-lupama Krais-nga talapena yambuma-ni “Eni manda molemeleye?” niku, niku mundukumele. Akwilla kene Prisilla-seleni ‘Eni olsu kene wasie Auliele-nga yambuma molemulu.’ nikulu “Eni aima kapula molemeleye?” nikulu, niku mundukumbiliko. Krais-nga talapena-yambuma elsengla lkuna puku máku tolemele yambuma-ni akuko nikimili.
1CO 16:20 Oliunga anginipili ya ⸤Epesas⸥ molemele yambuma-ni pali “Eni kapula molemeleye?” nikimili. ⸤Pulu Yili-nga yambuma telemele mele⸥ eni-enini anju-yandu “Manda molemeleye?” niku kanglku kondu kolai.
1CO 16:21 Ekupu na-nanu pepá ili topu kene na Poll-ni “Eni kapula molemeleye?” nimbu tokur.
1CO 16:22 Yambu te Auliele numanu naa monjupa ‘Yunga yambale molambu.’ naa nim lem kapula, Pulu Yili-ni yu ‘molupa kis-sipili.’ nipili. Auliele, nu aima yandu uyo!
1CO 16:23 Auli Yesos-ni eni we kondu kolupa mulupili molangi.
1CO 16:24 Eni kene na kene wasie Krais Yesos-nga yambuma molemuláliinga na-ni eni pali numanu mondokur mele ‘eni piliangi.’ nimbu niker. ⸤Aku manda niker.⸥
2CO 1:1 Na Poll, Pulu Yili-ni na makó turum kilia Krais Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili, na-kene oliunga ⸤Krais-nga ungele piliili⸥ angin Timoti-kene wasie molupulu kene pepá ili topu siker. Pulu Yili-nga yambu-talape kolea-auli Korin molemelema kene, Pulu Yili-nga yambu kake tílima kolea Akaya propinj sukundu koleamanga pali molemele yambumanga pali pepá ili eni topu siker.
2CO 1:2 Oliunga Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
2CO 1:3 Oliunga Auli Yesos Krais-nga Pulu Yili molemú, yunga Lapa molemúko, yi akili yu kondu kululi ulu-pulele pelemú Lapale, yu ⸤oliu-kene bunima wendu olemú kene⸥ ‘Numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ nimba liipa tapunjilimú Pulu Yiliko, yu kape nimbu bi paka tunjamili.
2CO 1:4 Yu, oliu-kene bunima wendu olemú kene ‘Eni numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ nilimú Pulu Yili. ‘Ui oliu-kene bunima wendu olemú kene Pulu Yili-ni oliu ‘Numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ nimba liipa tapunjilimú mele yambu mare bunima wendu ombá kene aku-siku ‘Numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ niku manda liiku tapunjungí.’ nimba yu-ni oliu aku-sipa liipa tapunjilimú.
2CO 1:5 ⸤Oliu-ni yambuma manda liipu tapunjupu ‘numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’⸥ nimuláliinga pulele i-sipa: Krais ui mindili nurum mele ekupu oliu yandupa mindili nombu molemulu, aku-sipako ⸤Pulu Yili-ni Krais liipa tapunjupa ‘Numanu tondulu pupa waengu nipili mulupili.’ nirim⸥eliinga oliu ‘numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ nimba liipa tapunjilimú.
2CO 1:6 Oliu mindili nombu bunima melemulu kene ‘Eni numanu tondulu pupa waengu nipili molku, mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, molku kunjingí kupulanum-na pungéliinga tepa liili ulu akili eni kene pípili.’ nimbu aku-sipu mindili nombu bunima melemulu. Pulu Yili-ni oliu ‘numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ nilimáliinga oliu kelepu tondulu mundupu molemulu kene ulu kanili-ni oliu-ni ‘eni numanu waengu nimba tondulu pupili molangi.’ nimbu kapula liipu tapunjulemulu kanu-kene oliu mindili silimele kene molemulu mele eni aku-siku mindili silimele kene eni kepe numanu tondulu mundupa aima tondulu pupili táka-niku mulungíko.
2CO 1:7 Oliu piliilimulu, ‘Eni-kene buni te ombá kene tondulu munduku piliilimili mele enembu naa kolku tondulu puku aima tondulu munduku piliiku mulungíko.’ nimbu tondulu mundupu piliikumulu. ‘Eni oliu-kene tapú-topu molupu, mindili wasie nolemulu mele eni oliu-kene tapú-topu molupu wasie numanu tondulu pupa waengu nipili molemuluko.’ nimbu piliipu kene ‘Eni aku-siku mulungí.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu.
2CO 1:8 Angmene, ya kolea Esia propinj na-kene bunima sika wendu urum mele ‘Eni mimi-siku piliangi.’ nimbu sambu. Ulu buni aulima-ni na liirimeliinga ‘Na aima kolumbunje.’ nimbu piliirindu.
2CO 1:9 Sika nanga numanu sukundu kot tinjirim piliipu kene ‘ “Kulupili.” nikem-nje.’ nimbu piliipu kene ‘Kolumbu.’ nimbu piliirindu. Akiliinga-pe Pulu Yili-nga kongun tinjirindeliinga buni kanuma wendu urum kene ‘ ‘Nanga tondulale-ni na Pulu Yili-nga kongun teliu.’ nimbu naa piliambu.’ nimba ulu akili wendu urum. Pulu Yili, yambu kulúlima ‘Lomburuku ola molangi.’ nilimú yili, yunga tondulaliinga mindi na-ni kongun ima teliu.
2CO 1:10 Ulu wendu urum kanili-ni na kolumbu tirindu akiliinga-pe ya niker Pulu Yi akili-ni na tepa kona liirim. Aku-sipako penga na-kene buni aku-sipa te wendu ombá kene liipa tapunjupa na wendu liimba. ‘Penga-penga-kepe, eni ‘Poll liipu tapunjamili.’ niku nanga Pulu Yili popu toku mawa tinjingéliinga bunima aku-sipa alsupa wendu ombá kene Pulu Yili yu-ni na sika taki-taki liipa tapunjupa ‘Ulu te naa tipili.’ nimba wendu liimba.’ nimbu tondulu mundupu piliipu moliu. Yambu pulele-ni nanga niku Pulu Yili mawa teku ‘liipa tapunjupa tepa liipili.’ ningí kene piliipa kene mawa tingí mele tenjipa na tepa konjumba kene yambu pulele-ni piliiku kanuku kene Pulu Yili-ndu niku mele: “Angke. Poll kene ⸤yu-kene wasie mindili núngi yima⸥ liiku tapunjukunu teku líínele manda tinu.” ningí.
2CO 1:12 Na andupu teliu mele numanale-ni piliipu kene ‘Ulu tirinduma pali tepu kunjurundu. Walse kepe tepu kis naa sirindu.’ nimbu piliiliu mele eni manda nimbu sikerumanga numanu siker. Na eni-kene mulurundu kene Pulu Yili-ni kanupa ‘kake tili uluma’ nimba kanolemúma mindi numanuna pepa, na numanu tale naa pípili eni-kene sumbi-sipu molupu ulu mare tirindu mele piliipu kene ‘Molupu kunjurundu.’ nimbu piliipu numanu siker. Ulu akuma numanale-ni piliipu tirindu kene ma-koleana piliipa kungnjuli ulu te-ni na liipa naa tapunjurum. Pulu Yili-ni na we kondu kolupa kene liipa tapunjurumeliinga na aku-sipu andupu mulurundu.
2CO 1:13 Pepá topu siker ili eni kanuku sundungí ungma topu naa siker. Eni manda kanuku ung-pulele sumbi-siku piliingí mele tokur. ‘Eni piliiku teangi.’ nimbu piliiker mele i-sipa: Sika ui na tirindu mele pulele eni mare piliiku sundulimele akiliinga-pe ‘oliunga Auli Yesos ombá enale wendu ombá kene ⸤eni liipu tapunjurundeliinga molku konjulemele mele⸥ piliipu kene nimbu para sipu numanu sipu kape nimbú mele aku-siku ekupu eni pali na tepu moliu mele piliiku kene yambuma anju-anju niku siku numanu siku kape niangi.’ nimbu piliiker.
2CO 1:15 ⸤Na-ni eni penga manda kape nimbú mele, eni ekupu na kape ningí mele,⸥ ‘Sika aku-siku tingí.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene ‘Eni wale tale-siku numanu kaí pípili molangi.’ nimbu na-ni “Eni molemelena ui ombú.” nirindu kanili.
2CO 1:16 Na numanale-ni piliirindu mele i-sipa: ‘Kolea Masedonia propinj pumbundu ui eni mulungína ombu kene, penga Masedonia pumbu. Penga Masedonia mundupu kelepu eni mulungína kelepu yandu ombú kene eni na kolea Judia distrik “Alsuku pui.” ningí.’ nimbu piliirindu.
2CO 1:17 “Aku tembu.” nirindu mele numanale-ni naa piliipu kene we nirinduye? Na-ni “I tembu. I tembu.” nimbu, nimbu panjiliu mele mana-yambuma-ni numanu tale pípili ulu te naa tingíndu gólu toku “Temulú.” nilimele mele na aku-sipu naa niliu. Ulu te tembundu “Sika tembu.” niliu. Naa tembundu “Sika naa tembu.” niliu. Pulu Yili-ni numanu topele-mapele naa topa sika nilimú mele na-ni aima ili sika niker: Ulu te “Mólu.” nimbúndu “E.” nimbu, “E.” nimbúndu “Mólu.” nimbu, tere lepu aima naa niliu.
2CO 1:19 Na kene Saillas kene Timoti kene oliu-ni eni muluringna ombu Pulu Yili-nga Málu Yesos Krais-nga temanele topu sirimulu, yi kanili-ni “Sika” nimbaliinga “Mólu.” naa nilimú; “Mólu.” nimbaliinga “Sika” naa nilimú, aima mólu! Yu-ni “Tembu.” nilimú mele aima sika taki-taki telemáliinga ⸤na yunga kongun tinjili yili-ni niliu ungmanga gólu te naa-ko pelemú⸥.
2CO 1:20 Pulu Yili-ni “I-sipu tembu. I-sipu tembu.” nimba, nimba panjurum ulu kanuma sika wendu ombá pulu yili Krais yunu kanili. Akili piliipu kene ⸤Pulu Yili-nga ungele yambuma nimbu sipu kene⸥ Krais-nga bili piliipu lepu kene “Ili sika temba.” nimbuliinga aku-sipu Pulu Yili-nga bi paka tonjulemulu.
2CO 1:21 Na kepe eni kepe Pulu Yili-ni tondulale silimú-na Krais-kene tondulu mundupu tapú-topu molemulu. ⸤‘Oliu yunga kongun tenjangi.’ nimba⸥ Pulu Yili-ni oliu makó topa,
2CO 1:22 ‘ ‘Oliu yunga yambuma molemulu.’ nimbu piliamili.’ nimba oliunga numanuna sukundu Pulu Yili yu-ni ‘Nanga’ nimba bi topa, ‘Oliu-ni piliipu kene ‘ ‘Oliu sika yunga yambuma.’ nimba makó turum. Penga sika yunga mélema pali oliu simba.’ nimbu piliamili.’ nimba isili-ui yunga Minéle ‘oliunga numanuna mulupili.’ nimba sirim. ⸤Méle te ku-moni auli-tepa pulimú kene ‘Liamili.’ nimbu kene ‘Méle kanili nosilimú yambale-ni ‘Penga ku-moni pali kamu oku singí.’ nimba piliipili.’ nimbu kene mélale we lipili ui ku-moni koltale mele sipu kene yandu olemulu, aku-sipa mele.⸥
2CO 1:23 ⸤Na “Ombú.” nimbu kene naa orundele gólu turundu lem⸥ Pulu Yili-ni nanga numanuna kanupa gólu turundu akili mokeringa nimba para sipili. Akiliinga-pe gólu naa tokur. Na-ni eni buni te naa simbundu kolea-auli Korin kelepu wela naa urundu. ‘Eni ‘Krais-nga ungele sika.’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga ‘Eni tondulu munduku piliiku molangi.’ nimbu na eninga yi-auliele molupu, eni nokambu.’ kapula naa nimbú. Eni tondulu munduku piliilimili ulu akili-ni eni tondulu munduku molemeláliinga ‘Eni numanu sangi.’ nimbu eni-wasie tapú-topu kongun telemulu. Akili Pulu Yili walsiku piliiku kene “Poll naa urumeliinga pulele nimba sikemele sika nikem-nje?” niku walsilkimelanje yu-ni “Sika nikem.” nilka.
2CO 2:1 Akiliinga, na-nanu numanale-ni piliipu kene nimbu piliirindu mele i-sipa: ‘Na eni mulungína kelepu ombu wale tale-sipu buni simbu kene kapula naa temba.’ nimbu piliipuliinga naa urundu.
2CO 2:2 Na-ni eni mulungína ombu buni te silka kene numanu kis panjiku molkemelanje pe yambu nae-ni na numanu simbu uluma tenjilkaye? Na ombáliinga eni numanu buni pípili molkemelanje pe na numanu simbu uluma nambi-siku liiku tapunjulkemelaye? ⸤Na-ni eni buni simbu kene eni numanu buni pípili molku kene aku-siku numanu simbu ulu te manda naa telkemela.⸥
2CO 2:3 Aku-sipu piliipu kene ‘Eni ui numanu topele toku molangi. Penga na ombú kene oliu numanu sipu kapula-kapula molamili.’ nimbu na-ni ‘buni simbuma ui piliangi!’ nimbu pepá te ui topu sirindu kanili. Na piliiker, ‘Na numanu siliu kene eni kepe numanu silimele. Numanu naa siliu kene eni numanu naa-ko silimele.’ nimbu piliiker.
2CO 2:4 Sika na-ni eni pepá te topu sirindu kene ⸤eni ui teku muluring mele piliipuliinga⸥ pepá tombundu na kamelena aima mindili tepa numanu buni tipili kola tepu molupu kene pepále topu eni sirindu. ‘Mindili sambu.’ nimbu naa sirindu. ‘ ‘Na-ni eni numanu aima lakupa monjulemú.’ niku piliangi.’ nimbu topu sirindu.
2CO 2:5 Akiliinga-pe ⸤andi Korin-yi te-ni tepa kis-sirim⸥ yi kanili-ni buni te sirim buni akili na naa sirim. Ulu buni akili eni sirim, eninga yambu mare-ni buni akiliinga mindili nuring. Na-ni tondulu mundupu naa nimbúndu ⸤“Eni pali mindili nuring.” ni naa niker.⸥ “Mare mindili nuring.” niker.
2CO 2:6 Yambu pulele-ni yi kanili tepa kis-sirimeliinga ⸤mani siku⸥ mindili siring kanili kapula mele.
2CO 2:7 Manda akiliinga penga ekupu yu mindili siring kanili ‘yu buni aima auli te-ni yu aima topa mania mundumba.’ niku, ekupu ‘Undupasele kanupili.’ niku mindili siring mele munduku kelku yu-ni ulu-pulu-kis tirimele ‘Mania pupili.’ niku kelku yu kondu kolku, numanu waengu sipili ulu mare tíngi lem kapula.
2CO 2:8 Akiliinga, ‘Yu aima sika numanu monjulemele mele piliipili aima niku sai.’ nimbu tondulu mundupu mawa teker.
2CO 2:9 Ui na-ni eni pepá topu sirindeliinga pulele i-sipa mele: ‘Na-ni eni manda lepu, “Teai.” niliu mele eni piliiku kene taki-taki piliiku liiku telemele mola mólunje, piliambu.’ nimbu pepá kanili topu sirindu.
2CO 2:10 Yi kanili-ni tepa kis-sirim ulele eni ‘Mania pupili.’ niku kanuku konde tenjikimele mele na-ni kepe ‘Mania pupili.’ nimbu kanupu konde tenjikur-ko. Yi kanili-ni kanupu konde tenjimbu ulu te sika tepa kis-sirim lem kórunga ‘Mania pupili.’ nimbu kanupu konde tindu. Eni kondu kolupu liipu tapunjupu Krais kanupa mulupili kanupu konde tenjiliu.
2CO 2:11 ‘⸤Kurumanga nuim⸥ Seten-nga tondulale-ni oliu topa mania naa mundupili. ⸤Krais-kene wasie tondulu mundupu molamili.⸥’ nimbu aku-sipu oliu teku kis-silimele yambuma teku kis-silimele uluma ‘Mania pupili.’ nimbu kanupu konde tenjamili. Seten-ni oliu ⸤Krais-nga yambuma molemuláliinga⸥ kundi topa ‘Topu mania mundambu.’ nimba ulu telemúma pali piliilimulu kanili.
2CO 2:12 Ui na Krais-nga temani-kaiéle topu simbundu kolea-auli Toras taon-na purundu kene Auliele-ni na akuna kongun manda tembu kupulanumele liipa sumbi sinjirim mele mokeringa lirim kanurundu.
2CO 2:13 Akiliinga-pe nanga angin Taitas akuna naa ⸤omba⸥ mulurum korupu kelepu kene nanga numanale waengu naa nirimeliinga Toras-yambumandu “Molai.” nimbu mundupu kelepu Masedonia propinjina purundu.
2CO 2:14 ⸤Sika na numanu waengu naa nirim⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-ni taki-taki oliu ⸤Yesos-ni ‘Yunga kongunale tenji-pai.’ nimba liipa mundurum yima⸥ liipa tapunjilimú, oliu buni te wendu olemú kene Krais-nga tondulale-ni tondulu pupili molupu, Pulu Yili yunga talapena-yambuma numanu sipu molemulu, akiliinga na-ni yundu “Angke” niker. Pulu Yili-ni oliu liipa tapunjilimáliinga Krais yu molemú mele ulu tembama pali temani topu silsiliipu andolemulu. Ung ili mura tolemú, koleamanga pali piliiku kapula tenjilimele.
2CO 2:15 Krais-nga mura kaiéle tolemú-na Pulu Yili-ni oliu aku-sipa mele mura kaiéle tolemú piliilimú. Mura kaí tolemú akili yambumanga pali, mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku molku kunjingí kupulanum-na pulimelé yambumanga kepe mindili noku molku kis-singí kupulanum-na pulimelé yambumanga kepe, suku-singina mura tolemú.
2CO 2:16 Akiliinga-pe mura akili-ni ung tale nilimú. Mindili nungí kupulanum-na pulimelé yambuma-ni ⸤Krais-nga temani-kaiéliinga⸥ murale piliilimili kene lkupandi tolemú. Mura kanili enini ⸤mini pali⸥ kulungí ulu-pulele pelemáliinga aku-sipa lkupandi tolemú. Molku kunjingí kupulanum-na pulimelé yambuma-ni ⸤temani-kaiéliinga⸥ murale piliiku kene, enini kona molku konjuku mindi pungí ulu-pulele pelemú murale piliilimili. Penga lupa-lupa piliingí. ⸤Krais-nga temani-kaiéle-ni yambu mare molku kunjingí ulu-pulele kapula silimú akiliinga-pe yambu mare molku kis-singí ulu-pulele silimú⸥ akiliinga ⸤Krais-nga temani-kaiéle andupa topa simba⸥ kongunale nae-ni kapula tembaye? ⸤Oliuliu manda mólu.⸥
2CO 2:17 Yi pulele-ni telemele mele oliu aku-sipu naa telemulu kanili. Pulu Yili-nga ungele mimi-siku naa niku gólu toku méle taropu mele toku ku-moni pulele liilimele mele oliu aku-sipu naa telemulu. Pulu Yili-ni oliu kongun ili silimáliinga Krais-kene wasie tere lepu molupu oliunga numanu sumbi-sipa pípili Pulu Yili-ni kanupa mulupili yunga ungma yambuma nimbu silimulu.
2CO 3:1 ⸤Akiliinga-pe ‘aku-sipu teliu’ niker akili⸥ na-ni alsupu pulu monjupu nanu kape nimbu nanga bili nanu paka tombu tekerye? Mola yambu mare-ni telemele mele piliipu kene tembundu ‘Na tepu moliu mele eni piliangi.’ nimbu ‘Yambu te-ni pepá tunjupili.’ nimbu membu ombu eni liipu ora simbuye? Mola pepá aku-sili te eni ‘Na liipa tapunjupili.’ niku na pepá membu pupu yambuma liipu ora simbale manda toku singíye?
2CO 3:2 Na moliu mele yambuma liipa ora silimú pepá akili eni Korin Krais-nga yambu na-ni numanu monjuliuma mindi. Na moliu mele ‘kanamili.’ niku kene yambuma-ni eni Korin-yambuma kambu mele toku piliilimili.
2CO 3:3 Eni Krais-ni pepá topa mundurum molemele mele we-yambuma-ni kanolemele. Na-ni kongun teliu akili-ni Krais-ni pepá kanili turum. ⸤Akiliinga-pe⸥ pepá kanuna penjollo-ni ung te naa turum; kona molemú Pulu Yili-nga Minéle-ni pepá kanili turum. Pulu Yili-ni yunga kíli-ni ku-karaselenga bi topa Moses sirim mele tenga pepá naa turum; eni yambumanga numanuna turum.
2CO 3:4 Aku-sipu nikereliinga pulele i-sipa mele: Krais-ni nanga numanuna ung nimba silimú-na piliipu kene ‘Pulu Yili-ni na sika ‘yunga kongun tenjani.’ nimba makó turumele mundupa naa kelepa kongun teliu ili liipa tapunjupa tondulale silimú. Kongun nanga mólu.’ nimbu piliipu kene aku-sipu numanu tale naa pípili tondulu mundupu niker.
2CO 3:5 Kongun teliu ili ‘Nanga tondulale-ni kapula teliu.’ aima manda naa nimbú. Na tondulu te naa pelemú. Pulu Yili yu-ni na tondulu silimú-na na-ni kongun ili kapula teliu.
2CO 3:6 Pulu Yili-ni nimba panjipa mi lirim ung-konaliinga kendemande-yili ‘molani.’ nimba yu-ni tondulu silimú-na moliu. Ung-kona nimba panjipa mi lirim akili ui ⸤Moses mulupili Pulu Yili-ni Isrel-yambuma ung-mani sipa ku-ni ola⸥ bima topa ⸤“Teai.” nimba,⸥ nimba panjipa mi lirim mele mólu; ung-kona nimba panjipa mi lirim akili Pulu Yili-nga Minéle-ni “Wendu omba pípili.” nirim. Pulu Yili-ni ui Moses-ndu “Yambuma ung-mani si.” nimba yu nimba sirim ung kanuma-ni yambu mini pali kulungí ulu-pulele silimú; akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni oliu kona molupu konjupu mindi pumulú ulu-pulele silimú.
2CO 3:7 Pulu Yili-ni ku-karaselenga ung-mani topa ⸤Moses⸥ sirim ung-mani akuma-ni yambu molku kis-siku mindi pungí kupulanumele akisinjirim, akiliinga-pe ⸤ung-mani kanuma⸥ wendu urum kene Pulu Yili-nga tondulu talang puliele kene wasie wendu urum. Tondulu talang puli kanili Moses-nga kumbi-kerale panda turum kene, ena kanolemele kene monguma takele telemú mele Isrel-yambuma yunga kumbi-kerale kanuring kene eninga monguma takele tirim-na kapula naa kanuring. Akiliinga-pe penga ⸤ena mare omba purum kene⸥ ⸤Moses-nga kumbi-kerina⸥ talang purum kanili pora nirim. Kululi ulu-pulele pirim ung-manima wendu urum kene aku-sipa tondulu talang puliele kene wendu urum lem
2CO 3:8 ⸤penga ekupu yambu kona molku konjuku mindi puli ulu-pulele molemú Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni silimú mélale-kene wendu olemú tondulu talang puliele aima olandupa tondulu naa pumbaye? ⸤Aima pumba.⸥
2CO 3:9 ‘Yambuma teku kis-silimelaliinga mindili nangi.’ nimba kongun telemú mélale méle-tondulu te wasie wendu urum lem ekupu yambuma ⸤liipa tapunjupa⸥ ulu-pulu-kísima mundupa kelepa enini liipa sumbi sinjilimú kongun telemú mélale méle-tondulu te wasie wendu okum méle-tondulu akili aima ola-kilia naa pumbaye? ⸤Aima pumba.⸥
2CO 3:10 Ekupu wendu okum tondulu talang puli akili aima lakupa tondulu talang puli olandupale. Ui wendu urum tondulu talang puli akili aima mandupa. Akili ulu te mólu mele.
2CO 3:11 Pe ⸤Pulu Yili-ni mulú Sainai akuna ola ung uiele nimba panjipa mi lepa ung-mani sirim ungma⸥ pora nimbándu wendu urum ungma tondulu talang puliele-kene wendu urum lem ekupu ung kona nimba panjipa mi lekem ungele pora naa nimba, pepa mindi pumba ungele-kene wendu okum tondulu talang puliele aima ola-kilia naa pulimúye?
2CO 3:12 Pe ekupu, ‘Pulu Yili-ni ung kona nimba panjipa mi lekemaliinga kongunale-ni yambuma aima sika liipa tapunjupa konjulimú, ung kona akili sika pora naa nimbá.’ nimbu tondulu mundupu piliipuliinga, ‘Yambuma pali piliangi.’ nimbu mundu-mong naa tepu mokeringa nimbu silsiliipu anduliu.
2CO 3:13 Na Moses-ni tirim mele naa teliu. ‘Nanga kumbi-kerina talang pulimále kumbulupa pora nimbá tekem mele Isrel-yambuma naa kanangi. ‘Tondulu talang purum mele we telemú.’ niku piliangi.’ nimba Moses-ni mulumbale te liipa yunga kumbi-kerale pipi sirim.
2CO 3:14 ⸤Moses-ni yunga kumbi-kerale pipi sirim⸥ akiliinga-pe Isrel-yambumanga numanuma méle te-ni pipi sirim mele we silimú. Yandupa-yandupa ekupu kepe Moses-ni yunga kumbi-kerina pipi sirim mulumbalele Isrel-yambuma-kene we lelemáliinga Pulu Yili-nga ungele piliingí piliipa kungnjuliele enini-kene naa pípili Pulu Yili-ni nimba panjipa mi lirim ung uieliinga ungma molemú bukele we kambu toku kanuku ung-pulele naa piliiku molemele. Yambu te-ni ‘Krais-nga yambu te molambu.’ nimba yu-kene tapú-toku molembele kene mindi Krais-ni mulumbalele wendu liinjilimáliinga Isrel-yambuma-kene we lelemú mulumbalele wendu naa purum.
2CO 3:15 Aima sika yandupa-yandupa ekupu enaliinga kepe Moses-ni turum bukna molemú ungma kanuku kambu tolemelema piliilimili kene mulumbale kanili-ni eninga numanuma we panda tolemú.
2CO 3:16 Akiliinga-pe yambu te numanu topele topa Auliele molemúna pulimú kene ⸤Auliele-ni⸥ mulumbale kanili yambaliinga numanuna wendu liinjilimú, ⸤Moses Pulu Yili mulurumna pumbandu mulumbalele kumbi-kerina wendu liipa purum mele⸥.
2CO 3:17 Auliele yu Mini kanili. Pe yambu te Auliele-nga Minéle-kene tapú-topa molemú yambale ⸤‘Pulu Yili molemúna pupu molambu.’ nilimú kene⸥ méle te-ni yu manda pipi naa silimú. ⸤Ung-manima mola kululi ulu-pulele mola ulu-pulu-kísele, akumanga te-ni yu kapula naa nokupa, manda pipi naa simba.⸥
2CO 3:18 Akiliinga, oliu ⸤Krais-nga yambuma⸥ pali méle te-ni kumbi-kerima panda topa pipi naa silimáliinga oliunga kumbi-kerima kariyapa mele angiliipa Auliele-nga tondulu talang pulieliinga mini-mana tiliele akuna pelemále yambuma liipu ora silimulu kanolemele. Aku-sipu tepu molamili yunga tondulu talang puliele oliu-kene pepa olandupa-olandupa tondulu pupa telsiliipa pulimú kene oliu kepe yu-mele au talupu yu tepa molemú mele olandupa-olandupa manda lepu telsiliipu pulimulu. Auliele yu Minéle, akili-ni ulu akili telemú.
2CO 4:1 ⸤Pulu Yili-ni ung-kona nimba panjirimele olandupa, akiliinga tondulu talang puliele olandupa, yambuma aku-sipa liipa tapunjilimú⸥ akiliinga, Pulu Yili-ni na kondu kolupa ⸤‘Tepu konjambu.’ nimba⸥ temani-kaí ili andupu topu siliu kongunale sirimeliinga piliipu kene ⸤bunima wendu olemú kene⸥ ‘Enembu tokum. Kongunale kelambu!’ naa niliu.
2CO 4:2 Mo toku tili uluma kene, pipili tili uluma kene, kórunga liipu bulu sirindu. Gólu tuli uluma naa tepu, Pulu Yili-nga ungele alowa naa teliu. Pulu Yili-ni kanupa mulupili ‘Yambuma-ni pali eninga numanale-ni piliiku kene na Pulu Yili-nga kongunale tenjiliu mele kanuku kene ‘Sika sumbi-sipa telemú.’ niku piliangi.’ nimbu na-ni ung-sikale mokeringa nimbu para siliu.
2CO 4:3 Mola temani-kaiéle topu siliu kene sika méle te-ni pipi simba kene naa pilííngi lem molku kis-singí koleana pulimú kupulanum-na pulimelé yambuma aku telemú.
2CO 4:4 Yi-nuim Kraisele yu aima Pulu Yili mele tiliele molemú. ‘Krais-nga tondulu talang pulieliinga temani-kaiéliinga talang pupa pa tinjiliele naa kanangi. ⸤Kanuku kene enini we kondu kolupa ‘Tepu liimbu.’ nilimú yi-nuim Kraisele kanuku piliingéliinga naa kanangi.⸥’ nimba ya ma-koleale nokulemú pulu-yi ⸤gólu tuli kuru Seten⸥ yu-ni ‘Krais sika.’ niku naa piliilimili yambumanga numanale-ni piliingí kupulanumele pipi sinjilimú kene sika naa kanolemele.
2CO 4:5 ‘Na yi kaiéle moliu.’ nimbu temani topu naa siliu kanili. Na-ni nimbu mele: “Yesos, ⸤Pulu Yili-ni ‘oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim⸥ Kraisele yu Auliele. Yesos-ni nandu “Ti.” nirim mele tepu, na eni ⸤Krais-nga Korin-yambumanga⸥ kendemande-yili moliu.” niliu.
2CO 4:6 Akiliinga pulele i-sipa mele: “Kolea súmbulu túlina pa tipili.” nirim ⸤kene ma-koleana pa tirim⸥ Pulu Yi kanili yu-ni oliunga numanuna sukundu pa tinjirim. ‘Oliu-ni ‘Pulu Yili-nga tondulu talang puliele-ni Krais-nga kumbi-kerina pa tepa talang pulimú.’ nimbu piliamili!’ nimba aku tirim.
2CO 4:7 Akiliinga-pe ma-ni telemele mingi, ⸤akuma yambuma-ni kanuku kene numanu naa monjulemele mingi,⸥ akumanga suku yambuma-ni eninga méle kaí ku ola-kilia púlima panjilimele aku-sipa mele méle kaí niker ili oliu kangi tondulu naa pili yima-kene pelemú. Aku telemáliinga yambuma kanuku kene ‘Tondulu aima kaí olandupale na-kene pelemú ili nanga tondulu te mólu. Pulu Yili yunga tondulale mindi pelemú.’ niku piliingí. ⸤Na ma-ni tili mingi kisele mele moliu-na kanuku kene na kape naa ningí, akili kaí.⸥
2CO 4:8 Taki-taki, koleamanga pali, na-kene bunima wendu olemú akiliinga-pe akili-ni na kamu topa mania naa mundulimú; ena marenga na tembu mele numanale-ni piliipu sunduliu akiliinga-pe nanga numanale kamu kis lepa tepa bemba naa silimú;
2CO 4:9 Nanga ele-tu yima-ni na teku kis-singí telemele akiliinga-pe Pulu Yili-ni na mundupa naa kelelemú; enini na tolemele akiliinga-pe na kamu toku naa konjulemele.
2CO 4:10 Yesos turing kulurum mele taki-taki na ‘Mindili nokunu kolani.’ niku na teku kis-siku nanga kangiele tolemele akiliinga-pe naa kolupu we kona moliu ulu kanili-ni Yesos kamu naa kulurum, we kona molemú mele liipa ora silimú. ⸤Na tolemele kene Yesos-ni na liipa tapunjilimáliinga kona moliu akili Yesos kona naa molkanje na manda naa liipa tapunjulka kanili.⸥
2CO 4:11 Akiliinga pulele i-sipa mele: Na kona moliu yili-ni Yesos-nga kongunale tenjiliáliinga yambuma-ni na toku kunjingí telemele kene nanga kangikundu kululi ulu-pulele pelemáliinga kolka akiliinga-pe naa kolupu we kona moliu akiliinga nanga kangiele-ni ‘Yesos kona molemú mele piliangi mokeringa lipili.’ nimba liipa ora silimú.
2CO 4:12 Akiliinga, ⸤kongun teliáliinga⸥ kululi ulu-pulele na-kene kongun telemú akiliinga-pe ⸤‘Mindili nombu kulundu lem ulu te mólu.’ nimbu temani-kaiéle andupu topu siliáliinga⸥ kona mululi ulu-pulele eni-kene kongun telemú.
2CO 4:13 Ui yi te-ni nirim, Pulu Yili-nga bukna molemú mele i-sipa: “⸤‘Pulu Yili-ni sika na tepa liipa buni telemú mele wendu liimba.’⸥ nimbu tondulu mundupu piliipu kene aku-sipu nirindu.” nirim mele na-ni aku-sipu “Sika” nimbu tondulu mundupu piliipu kene yambuma nimbu siliu. ‘Yi te-ni Auli Yesos kulurum kene topa makinjirim yi akili-ni na kepe eni kepe oliu Yesos-kene wasie topa makinjipa yu mulurumna liipa memba pumba.’ nimbu piliipu kene ⸤kululi ulele kene kona mululi ulele-selenga ungele aku-sipu⸥ mundu-mong naa tepu andupu nimbu siliu.
2CO 4:15 Na-kene aku-sipa bunima wendu olemú akili eni ⸤Krais-nga yambuma⸥ tepa liimbandu wendu olemú. ‘Pulu Yili-ni we kondu kululi ulele-ni anju-anju pupa yambu pulele tepa liilimáliinga yambu pulele anjupa-anjupa Pulu Yili-kene “Angke” niku yu kape niku bi paka tonjangi.’ nimba ⸤ulu buni akuma na-kene wendu olemú⸥.
2CO 4:16 Aku ⸤teliu ulele-ni eni aku-sipa tepa liilimú, na kene eni kene oliu aku-sipa ulu kaíma wendu ombá mele⸥ piliipu kene ⸤bunima na-kene wendu olemú kene⸥ ‘Apa, enembu tokum. Kongunale kelambunje!’ nimbu numanuna buni pípili naa moliu. Sika nanga kangiele kolemú akiliinga-pe taki-taki mini numanusele kona pupa mindi pelemú.
2CO 4:17 Aku teliáliinga pulele i-sipa mele: Na-kene buni wendu olemúma yu ulu auli te mólu; yu ena laye-kolte wendu olemú. ‘Ulu buni kanuma-ni Pulu Yili tondulu talang puliele-kene molemúna pupu yu-kene wasie kolea aima kaí akuna molumbulú kupulanumele akisinjilimú.’ piliipu kene ‘Ulu ili aima méle tondulu auliele; buni wendu olemúma penta nilimú.’ nimbu piliiliu.
2CO 4:18 Akiliinga, na mongale-ni kanoliu mélema ‘Mimi-sipu kanambu.’ naa niliu; naa kanoliu méle kanuma ‘Aima kanambuka!’ nimbu moliu. ‘Mongale-ni kanoliu mélema pora nimbá. Naa kanoliu mélema taki-taki lepa mindi pumba.’ nimbu piliipu kene ‘Buni na-kene wendu olemú akuma ulu penta nílima.’ niliu.
2CO 5:1 Aku-sipu piliipu molemulu mele nikereliinga ⸤ung-pulu te i-sipako:⸥ Oliu piliikumulu, oliunga ya mana-kangiele, sell-lku melale, sukundu molemulu. Akili purumbá tikisingí kene Pulu Yili-ni ⸤lku⸥ kona te ‘Oliu molamili.’ nimba tepa mimi telemále oliu simba, lku kanili mana-yambuma-ni takolemele kanu-sili lku te mólu. Kanili mulú-koleana taki-taki angiliipa mindi pumba lkuli. Akili oliu piliilimulu.
2CO 5:2 ⸤Penga aku-sipa lkuna sukundu molomulú⸥ akiliinga-pe isili-ui ya ma-koleana lku ilinga molupu kene, ‘⸤Oliu sukundu molomulú⸥ lku konale ⸤Pulu Yili-ni⸥ aima pakunjipili!’ nimbu waka kolupu numanuna kola tepu molemulu.
2CO 5:3 ‘Akili ⸤wale-pakuli mele⸥ pakonjumba kene penga giu-gau naa molomulú.’ nimbu piliipu kene ekupu ⸤aku-sipu tepu molemulu.⸥
2CO 5:4 Oliu sell-lku ilinga molupu kene ‘Mulumbale te naa pakupu we molemulu.’ nimbu piliipu ‘Mulú-koleana lkuli pakámuluka!’ nimbu buni-ni kolupu numanuna kola tepu molemulu kanili. ‘Ekupu pakupu molemulu kangiele posupu, topu mundamili.’ nimbu aku-sipu naa nikimulu. ‘Kangi kolumba ili kona molupa mindi pumbale-ni panda topa, topa mania mundumba.’ nimbu ‘Oliunga mulú-koleana angiliimú kangiele pakamili.’ nimbu molemulu.
2CO 5:5 Pulu Yili yunu ‘Oliu kona molupa mindi puli kangima pakangi.’ nimba oliu isili-ui liipa sumbi-sinjipa kene, ‘ ‘Penga mulungí niker mele aima sika mulungí.’ niku piliangi.’ nimba isili-ui ⸤yunga⸥ Minéle oliu sirim. ⸤Méle te ku-moni auli-tepa pulimú kene ‘Liamili.’ nimbu kene ‘Méle kanili nosilimú yambale-ni ‘Penga ku pali kamu oku singí.’ nimba piliipili.’ nimbu kene mélale we nusunjupili ui ku-moni koltale-mele sipu kene yandu olemulu aku-sipa mele.⸥
2CO 5:6 Pe ekupu, ⸤‘Pulu Yili-ni oliu Minéle sirim, yu-kene wasie molemulu.’ nimbu piliipu kene, ‘Pulu Yili-ni nirim mele sika wendu ombá.’ nimbu piliipu kene⸥ na-kene bunima wendu olemú kene enembu naa kolupu taki-taki numanu tondulu pupili moliu. Sika penga wendu ombá mele numanale-ni mindi piliipu kene ‘Aima sika wendu ombá.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu. Mongale-ni kanupu kene ‘Sika lam.’ nimbu naa kanoliu. ‘Na ya mana-kangieliinga sukundu molupu kene Auliele kene yunga koleana wasie naa molembulu.’ nimbu piliiliu.
2CO 5:8 ⸤Akiliinga-pe⸥ na-ni ui niker mele alsupu nikerko: ⸤Bunima wendu olemú kene kepe penga wendu ombá mele piliipu kene⸥ enembu naa kolupu numanu tondulu pupili moliu. ‘Na mana-kangiele isili-ui mundupu kelepu Auliele-nga koleana pupu yu-kene wasie molkumbulanje aima kaí.’ nimbu numanuna piliipu moliu.
2CO 5:9 Akiliinga, ma-koleana kangiele kene mulundu lem, mola ma-koleana lkuma kene sulu-tepu mulundu lem Auliele-ni kanupa kaí piliilimú uluma tembundu mindi numanu kimbu-sipu moliu.
2CO 5:10 Krais-ni oliu kot tenjipa piliimba kene kupulanum tenga-lupa pumba yambu te naa molemú. Oliu pali yunga kumbi-kerina pupu angiliimulú. Akili piliipu kene aku-sipu ‘Auliele-ni kanupa kaí piliilimú uluma teambu.’ nimbu piliipu moliu. Penga yunga kot-na angiliimulú kene ui ya ma-koleana kangima-kene molupu oliu tepu kaí tirimulu mola tepu kis-sirimulu mele piliipa apurupa kene méle kalomba.
2CO 5:11 Akiliinga, ⸤‘Kotna angiliimulú.’ nimbu piliipu⸥ Auliele-kene mundu-mong tenjipu liipu ai siliu mele piliipu kene ‘⸤na Krais-nga kongun tinjili yili molupu niliu mele kene, Krais-ni oliu penga molupu kis naa simulú kupulanumele akisinjirim mele kene, ung akusele⸥ yambuma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimbu aima tondulu mundupu nimbu siliu. Na numanale-ni piliipu uluma tepu moliu mele ⸤yambu mare-ni piliiku sunduku gólu tolemele akiliinga-pe⸥ Pulu Yili-ni sumbi-sipa kanolemú. ‘Eni kepe na-ni teliu mele eni kanuku numanale-ni piliiku kene ‘Ung akili sika.’ niku pilííngi lem kapula.’ nimbu piliiker.
2CO 5:12 Ung i niker akili-ni ‘Eni na ‘yi kaiéle’ niku piliangi.’ nimbu ‘nanga bi ola-kilia mulupili.’ nimbu alsupu naa niker, mólu. ‘Eni na teliu mele kanuku kaí piliiku, ‘⸤Poll-ni telemú mele yi mare-ni kanuku sunduku yunga ung-bulkundu gólu toku ninjilimele mele yambuma naa piliiku,⸥ yu sika molemú mele piliingí kene kapula.’ niku manda anju-anju numanu siku niku singí kupulanumele liipu ora sambu.’ nimbu niker. ‘Yambu mare-ni yambu tenga numanuna molemú mélale naa kanuku, mongale-ni kangiele mindi kanuku kaí piliiku yu kape niku yunga bi paka tonjuku ung nilimele mele na aku-siku kanuku kene gólu toku nilimele yimandu manda pundu toku ung sika mare kapula niku sangi.’ nimbu ung ima niker.
2CO 5:13 ⸤Yi kanuma-ni na moliu nilimele mele aku-sipu⸥ sika na kelep tundu lem aku kapulako. Pulu Yili-nga kongun tenjimbundu aku-sipu kelep topu moliu. Mola na numanu sumbi-sipa pípili ⸤kongun tepu⸥ mulundu lem eni liipu tapunjumbundu aku-sipu ⸤tepu⸥ moliu.
2CO 5:14 Krais-ni na numanu monjulemú mele piliipu kene kongun ili manda mundupu naa kelepu, ⸤‘Yambu mare-ni na kanuku kis piliingí kene ulu te mólu.’ nimbu,⸥ we ambulupu moliu. Na piliiliu: Yi tiluele yambumanga pali kulunjurum akiliinga oliu pali kulurumuluko. ‘Akili sika tirim.’ nimbu aima tondulu mundupu piliipu kene, yu-ni na aima lakupa numanu monjupa kene aku-sipa tinjirim mele piliipu kene ‘Kongun teliu ili naa tindu lem kapula naa temba.’ nimbu kongunale we tepu moliu.
2CO 5:15 Akiliinga-pe oliu yambumanga pali nimba we naa kulunjurum. ‘Oliu ⸤Krais-nga⸥ kona molemulu yambuma oliuliu tepu molomulú mele numanale-ni piliipu naa molamili. Oliunga nimba kolunjupa lomburupa ola mulurum yili mindi piliipu molupu yu kanupa kaí piliimba uluma mindi tepu molamili.’ nimba yu-ni oliunga nimba aku tinjirim.
2CO 5:16 Aku-sipu piliipu kene na ui Krais-nga ungma naa piliipu numanu topele naa topu kene mana-numanale-ni piliipu yambuma apururundu mele lupa; ekupu aku-sipu yambuma naa apuruliu. Numanu-uiele pirim kene sika ui Krais kepe aku-sipu apurupu, yu mulurum mele piliipu sundurundu, akiliinga-pe ekupu yu aku-sipu piliipu naa apuruliu.
2CO 5:17 Akiliinga, yambu te Krais-kene tapú-topa molemú kene Pulu Yili-ni yambu kanili ‘Yu yambu konale mulupili.’ nilimú, yu sika yambu konale molemú. Ui tepa kis-sipa mulurum uluma kamu mania purum. Ekupu ulu konama ⸤yu-kene⸥ wendu olemú.
2CO 5:18 Ulu kona ima pali Pulu Yili-ni mindi telemú. Oliu ui yu-kene ele-tu mulurumulu mele ‘Ekupu aku-sipu naa molamili. Oliu-kene yu-kene kapula-kapula molamili.’ nimba Krais oliu sirim akili-ni oliu yu-kene kapula-kapula molemulu. Aku tepa kene ‘yambuma yu-kene ele-tu molemele mele munduku kelku na-kene kapula-kapula molamili.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni⸥ kongun akili na sirim.
2CO 5:19 Oliu Pulu Yili-kene aku-sipu kapula-kapula molemuláliinga pulele i-sipa mele: Krais-ni oliunga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni oliu mana-yambuma-kene yu-kene ele-tu naa molupu kapula-kapula molomulú kupulanumele liipa sumbi sinjirim. Aku tinjirimeliinga Pulu Yili-ni yambumanga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘aku teku kis-siringeliinga kot naa tenjimbu.’ nirim. Penga ‘Yambuma-kene na-kene kapula-kapula molamili.’ nimba Pulu Yili-ni “Ung kanili yambuma niku sangi.” nimba kongun akili na sirim.
2CO 5:20 Na aku-sipa makó topa kongunale sirimeliinga na Krais-nga kerale manda lepu molupu yu-ni nandu “Yambuma ninjui.” nilimú mele ungma andupu yambuma nimbu sinjiliu. Akili i-sipa mele: Pulu Yili yu-ni ‘Enini i-siku i-siku teangi.’ nimbándu nandu “Ninjui.” nirim mele andupu ninjiliu. Pe ekupu na-ni Krais-nga kerale manda lepu molupu yunga alko topu eni aima tondulu mundupu mawa tepu kene “Pulu Yili-kene ele-tu mele molemelále munduku kelku yu-kene wasie kapula-kapula molangi.” niker.
2CO 5:21 Ulu-pulu-kis te naa tirim yili Pulu Yili-ni ‘Yi kanili-ni oliunga ulu-pulu-kísima tepa liipa mipili.’ nimba yu sirim. Aku tirimeliinga yu sika ulu-pulu-kis tili yi te mele tirim. Pulu Yili-ni aku tirimeliinga oliu Krais-kene wasie tapú-topu molupu kene Pulu Yili-ni oliu kanupa kene ‘Yambu sumbi-nílima.’ nimba piliilimú.
2CO 6:1 Na Pulu Yili-kene kongun tapú-topu tepu molupu kene ya nindu ung kaniliinga ung te wasie eni tondulu mundupu nimbú teker: “Eni Pulu Yili-ni we kondu kolupa kene ⸤eni liipa tapunjupa tepa kunjurum ulu kanili⸥ ‘We naa tirim. Tirim ulele we mania naa pupili.’ niangi. ⸤Ui eni we kondu kolupa kene tepa liirim kene muluring mele ekupu aku-sikuko molangi. Numanu topele toku ulu-pulu kaíma naa teku mulungí kene kapula naa temba.⸥” niker.
2CO 6:2 Niker akiliinga ung te Pulu Yili-ni nimba mele: “Na-ni eni we kondu kolumbu tirindu enale wendu urum kene eninga ⸤ung niringma⸥ piliirindu. Eni mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipu na-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipu monjumbu enale wendu urum kene eni liipu tapunjupu tepu liirindu.” nirim. Na-ni eni aima nimbu siker: Piliai. ⸤Pulu Yili-ni nirim ena akili aima ekupu.⸥ Ekupu Pulu Yili-ni yambuma we kondu kolumba enale. Ekupu Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba enale.
2CO 6:3 ‘Nanga kongunale mania naa pupili, ung-taka naa tonjangi.’ nimbu yambuma na kanuku kis piliiku ungele naa piliiku liingí ulu te naa teliu.
2CO 6:4 Akili mólu. ‘Yambuma-ni na kanuku kene ‘Pulu Yili-nga kendemande-yili moliu.’ niku piliangi.’ nimbu aku teliu. Na-kene ulu mare wendu olemú kene teliu mele kanuku kene ‘Yu sika Pulu Yili-nga kendemande-yili.’ niku piliingí uluma i-sipa mele: ⸤Bunima⸥ na⸤-kene wendu olemú kene ‘Enembu tokum.’ naa nimbu⸥ tondulu mundupu moliu; ulu buni lupa-lupama na-kene wendu omba, na teku kis-silimele uluma wendu omba, na mindili nombu moliu uluma wendu olemú.
2CO 6:5 ⸤Ena marenga⸥ enini na kimbulu-ni toku, ⸤ena marenga⸥ ka siku, ⸤ena marenga⸥ yambuma-ni pali na-kene arerembi kolku nangale toku lkisiku sukundu-sukundu oku máku toku na teku mundu-mong tenjilkemelako. Na kongun mindili sipu tepu, ⸤ena marenga⸥ uru naa pepu, ⸤ena marenga⸥ engle-ni kolupu moliuko.
2CO 6:6 ⸤Yambuma-ni na kanuku kene ‘Pulu Yili-nga kendemande-yili molemú.’ niku piliingí mele i-sipako:⸥ Na ulu kake tílima tepu, piliipa kungnjuli kaiéle ambulupu, ólo-pangí tipili molupu, yambuma kondu kolupu tepu konjuliu; na Mini Kake Tiliele-kene tapú-topu molupu, yambuma numanu monjuliu ulu akili gólu naa topu aima sika numanu monjuliu;
2CO 6:7 sika ungma nimbu, Pulu Yili-nga tondulale-ni kongun teliu; yambuma ele tingíndu ele kupanda mélema kima ekendu-ekendu gi siku ambululimele mele na aku-sipu ulu sumbi nílima ambololiu;
2CO 6:8 yambu mare-ni nanga bili paka tonjuku, mare-ni nanga bili toku mania munduku; mare-ni nanga ung-bulkundu ninjiku, mare-ni na kape nilimele. Kongun sikama sumbi-sipu teliu akiliinga-pe nandu “Kongunale nu gólu toku tekenu.” nilimele;
2CO 6:9 yambuma-ni na kanuku bi silimele akiliinga-pe “Wasie molamili.” naa niku, liiku bulu silimele. Wale mare ‘Aima kolkur.’ nimbu piliiliu akiliinga-pe kona pupu we moliu. ⸤Na teliu mele kanuku kis piliiku kene ‘Munduku kelkunu numanu topele tani.’ niku⸥ mani singíndu tolemele akiliinga-pe na toku naa kongnjulemele.
2CO 6:10 Na taki-taki numanu kis pulele pelemú akiliinga-pe ‘Akili temba nomba tipili.’ nimbu numanu sipu moliu; korupale moliu akiliinga-pe yambu lupama ‘Kamakoma molangi.’ nimbu kupulanum te akisinjiliu; méle tiluri kepe naa nosiliu akiliinga-pe méle lupa-lupama pali nosiliu. ⸤‘Yambuma-ni na kanuku kene ‘Yu sika Pulu Yili-nga kendemande-yili molemú.’ niku piliangi.’ nimbu aku-sipu tepu moliu.⸥
2CO 6:11 Korin-yambuma, na-ni ung te mo naa topu, pali enindu nimbu para siker. Na-ni eni aima lakupu numanu monjuliu.
2CO 6:12 Na-ni eni ‘Kondu naa kolupu mundupu kelambu.’ aima kapula naa niliu akiliinga-pe eni na ‘Kondu naa kolupu mundupu kelamili.’ nilimeláliinga ⸤numanu tiluna naa pupili molemulu⸥.
2CO 6:13 Lapalii-ni eninga kangambulamandu nilimele mele ekupu na-ni ‘Eni nanga kangambulama.’ nimbu kene enindu i-sipu niker: ‘Na-ni eni numanu lakupu monjuliu mele eni na aku-siku numanu lakuku monjangi.’ nimbu niker.
2CO 6:14 Krais-nga yambuma ‘Krais sika’ niku naa piliilimili yambuma-kene tiluna tapú-toku naa anduku, tapú-toku kongun naa teku, méle taropu tapú-toku naa tai. Ulu-pulu-kísma kene ulu sumbi-nílima kene liiku tere leku kapula kongun tinglíye? Pa tiliele kene súmbulu tuliele kene elsele nambi-sikulu tapú-toku mulunglíye? ⸤Akili aima kapula mólu⸥ akiliinga ⸤tiluna tapú-toku naa molai.⸥
2CO 6:15 Krais kene kurumanga nuim tepa kis-sili ⸤Seten⸥ kene numanu tiluna pupili molembeleye? Krais-nga ungele piliilimili yambuma kene Krais-nga ungele naa piliilimili yambuma kene numanu tilu-sipa pelemúye?
2CO 6:16 Pulu Yili molemú lku-tembollaliinga lku-sulumina kake tílina kuru kuyungí mélema kapula meku puku popu tungíye? Oliu, kona molupa mindi puli Pulu Yili-nga sulumina kake tiliele molemulu, yu oliu-kene molemú kanili. ⸤Yu-kene aku-sipu molemuláliinga⸥ ung te Pulu Yili-ni ui nirim kanili. Yu-ni nimba mele: “Na nanga yambuma-kene tiluna tapú-topu molupu, eninga suku-singina molupu enini wasie andumulú. Na eninga Pulu Yili molumbu; enini nanga yambuma mulungí.” nirim.
2CO 6:17 ⸤Ya niker⸥ akiliinga ‘Auliele-ni nimba mele: “⸤Ulsukundu-yambuma kene, we-mélema angnjiku kape niku popu tolemele yambuma kene,⸥ enini-kene tiluna naa molku, munduku kelku puku kolea tenga-lupa molu-pai.” “Kalaru mululi mélema ⸤ulsukundu-yambuma-ni angnjiku popu tolemele mélema⸥ kene ulu-pulu-kis pelemú mélema kene kanuma naa ambolku, méle akuma-kene ulu te naa teai.” “Naa ambulungí kene na-ni “Molamili wai.” nimbu eni yandu liimbu.”
2CO 6:18 “Na eninga Lapale molumbu, eni nanga kangambulama mulungí. Na Pulu Yili, mélemanga pali tondulale pelemú yili-ni aku-sipu niker.” nirim.’ kanili.
2CO 7:1 Nanga numanu monjuliu angmene, Pulu Yili-ni ⸤yunga yambu mulungí yambuma⸥-kene aku-sipa nimba panjurum ungma eni-kene na-kene pelemáliinga piliipu kene, kangikundu kepe numanukundu kepe minikundu kepe kalaru monjulemú uluma mundupu kelepu, Pulu Yili-kene mundu-mong tepu liipu ai sipu kene ulu kake tili sikama tepu molamili.
2CO 7:2 Eni ⸤alsuku⸥ na numanu lakuku monjai! Na-ni ⸤eninga⸥ yambu te tepu kis naa sipu, ‘Yambu te tepa kis-sipili.’ nimbu ulu te naa tepu, gólu topu yambu tenga-lupa mélema torolupu naa liipu, ulu akuma naa tirindu.
2CO 7:3 Akiliinga-pe aku niker ung kanili-ni na-ni ‘Eni teku kis-síngi.’ nimbúndu naa niker. ⸤Akiliinga-pe eninga yambu te tepu kis naa sirindu akiliinga na nambimuna liiku bulu sikimiliye?⸥ Na-ni ui enindu nindu mele i-sipa: “Na-ni eni aima tondulu mundupu numanu monjuliáliinga eni numanu monjuliu mele ulu te-ni kapula topa mania naa mundumba kululi ulele-ni kepe, we kona molupu kene buni te wendu ombá ulu te-ni kepe, eni numanu monjupu ‘tapú-topu molemulu mele molamili.’ nimbu moliu kupulanumele kapula pipi naa simba.” nirindu. Na-ni eni aku-sipu numanu monjuliáliinga “Teku kis-sikimili.” naa nilka.
2CO 7:4 Na-ni enindu nikerale ‘piliiku naa sundungí. Uluma pali sumbi-siku teku kunjingí.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene enindu sumbi-sipu nikerale. ‘Eni telemele mele yambuma piliangi.’ nimbu eni aima olandupa kape nimbu temani topu siliu. Ulu buni pulele wendu olemú kene eni molemele mele piliipu kene na aima numanu lakupu sipu numanu tondulu olandupa pupili moliu.
2CO 7:5 ⸤Aku-sipu moliáliinga pulele niambu:⸥ Ui na kolea Masedonia propinj pupu kene, ⸤eni Korin-yambuma molku kis-siring mele piliipu kene⸥ numanu waengu naa nipili laye-kolte kepe kapula naa mulurundu. Na-kene ulu buni lupa-lupama wendu urum. Yambuma-ni na-kene ele mele teku tombulku ung pulele niring; numanuna sukundu buni tepa mini-wale purum-na kapula naa mulurundu.
2CO 7:6 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni yambu aima numanu buni pípili molemelema ‘numanu waengu nipili molangi.’ nilimú Pulu Yi kanili-ni na ‘numanu waengu nipili mulupili.’ nirim kene Taitas na mulurunduna urum akiliinga na numanu waengu nipili mulurundu.
2CO 7:7 Akili sika akiliinga-pe yu na mulurunduna urum akili-ni mindi Pulu Yili-ni na ‘numanu waengu sipu molambu.’ ni naa nirim, mólu. Eni Korin-yambuma Taitas yu ‘numanu waengu sipa mulupili.’ niring akili-ni Pulu Yili-ni na ‘numanu waengu sipu molambu.’ nirimko. Taitas-ni nandu ⸤eni teku molemele mele nimba sirim piliipu kene na numanu aima olandupa si rindu uluma i-sipa mele:⸥ “Na kanamilika!” niku waka kolku, na ui teku kis-siku, na teku numanu kis panjinjiring mele munduku kelku alsuku numanu topele toku eni na-kene ‘kapula-kapula molamili.’ niku numanu pulele liiku munduring mele nimba sirim piliipu kene na numanu aima olandupa sirindu.
2CO 7:8 Na-ni pepá ui topu mundurundele kanuku kene eni sika buni tirim akiliinga-pe akili mandako, ⸤na-ni pepá topu sirindu mele piliiku tiringeliinga⸥ ena laye-kolte eni numanu buni pípili muluring akili ulu te mólu. Sika na-ni pepá topu eni sirindele-ni eni ena laye-kolte mindili nuring kene piliipu kene kondu tirim akiliinga-pe
2CO 7:9 ekupu na numanu siker. Na-ni eni buni sirindu akiliinga numanu naa siker. Eni buni sirindu akili-ni eni numanu topele tunjurundu akiliinga na numanu siker. Pulu Yili yu-ni ‘Ulu buni akili eni-kene wendu upili.’ nirim-na na-ni pepá topu sirindu akili-ni eni laye-kolte kepe tepu kis naa sirindu.
2CO 7:10 Eni Pulu Yili-ni buni silimú akili-ni ‘Eni teku kis-silimele mele kanuku kis piliiku numanu topele toku, mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba liipa monjulemú-na akili kaí, ulu te mólu. Akiliinga-pe mana wendu olemú ulu buni akuma-ni kululi ulu-pulele wendu olemú.
2CO 7:11 Eni piliiku kene, Pulu Yili-ni buni ili silimú akili-ni ulu kaí lupa-lupama eni-kene wendu olemáliinga ‘papu silimú’ niku mimi-siku piliiku molangi. Buni akili-ni ulu kaí lupa-lupama eni-kene wendu olemú mele i-sipa: Ui we muluring akiliinga-pe topele toku ekupu ‘Ungma mimi-sipu piliipu, ulu-pulu-kis te oliu-kene naa pípili aima sumbi-sipu molamili.’ niku telemele ulele kene, yambuma eni gólu toku ⸤“Teku kis-silimele.”⸥ nilimele ungma eni mong toku ningíndu toya toku telemele ulele kene, ⸤eninga yi te-ni tepa kis-silimú kene⸥ eni pipili kolku yu ung-mura silimele ulele kene, ‘⸤Yi te-ni tepa kis-sirim kene ulu te naa tepu we mulurumulaliinga Pulu Yili-ni oliu “teku kis-sikimilieliinga mong liikimele akiliinga enini mindili nangi.” nimbá.’ niku⸥ mini-wale munduku molemele ulele kene, ‘Oliu ⸤Poll alsupu⸥ kanámuluka. ⸤Yu-kene⸥ kapula-kapula molamuluka.’ niku molemele ulele kene, yi te-ni tepa kis-silimú kene eni tondulu munduku yu liiku sumbi silimele ulele kene, ⸤tepa kis-silimú yili⸥ ‘Tepa kis-silimáliinga pundu tupili’ niku tondulu munduku telemele ulele kene, ulu kaí telemele kanuma-ni pali ulu-pulu-kis eni-kene pímele eni naa ambulúngi mele liipa ora sipa, akiliinga mong te wendu ombá kene eni-kene “Pundu tangi.” nimbá mong te naa pekem mele liipa ora silimú.
2CO 7:12 Akiliinga, sika eni buni sirim pepále na-ni ui topu sirindu akiliinga-pe ‘Yi te-ni tepa kis-sirim.’ nimbu piliipu kene pepá kanili topu naa sirindu. ‘Yi kanili-ni yambu te tepa kis-sirim.’ nimbu piliipu kene topu naa sirinduko. Yambu talenga mendepulu pepá topu eni naa sirindu. ‘Eni na aima lakuku numanu monjulemele mele Pulu Yili kanupa mulupili eni-enini aima piliiku konjangi.’ nimbu pepá kanili eni topu sirindu. ⸤Pepá topu kene “Ne tepa kis-sirim yili-kene teai.” nirindu mele piliiku kene sumbi-siku tiring ulu kanili-ni eni na numanu aima lakuku monjulemele mele liipa ora silimú.⸥
2CO 7:13 Akiliinga ⸤na-ni eni pepá kanili topu sirindu kene kanukuliinga muluring mele kanuku kis piliiku numanu topele toku, teku kunjuring mele piliipu kene⸥ na numanu waengu nipili mulurundu. Pe akiliinga mindi numanu waengu nipili numanu sipu naa mulurundu. Taitas numanu lakupa liipa mundupa kene eni muluringna urum kene eni pali yu liiku tapunjuringeliinga Taitas yu numanu waengu nipili mulurum akili kanupu kene na numanu aima ola-kilia sirindu.
2CO 7:14 Sika ui Taitas piliipa mulupili eni kape nirindu ung kanuma yu pupaliinga kanurum kene ‘Aima sika nim.’ nimba kanurumeliinga na pipili naa kulurundu. Ui enindu ung nirindu ungma aima sika nirindu mele penga Taitas piliipa mulupili eni kape nirindu ungele aku-sipa sikako.
2CO 7:15 Taitas eni muluringna urum kene eni mini-wale munduku mundu-mong teku ‘Papu únu. Wasie molamili.’ niku, yu-ni ung nirim mele liiku ai siku piliiku liiku tiring mele kanurum mele ekupu alsupa piliipaliinga eni kondu kolupa numanu olandupa monjulemú.
2CO 7:16 Ekupu na piliiker, ‘Eni uluma pali sumbi-siku teku kunjingí.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene na numanu sipu moliu.
2CO 8:1 Kapula, angmene, ekupu ⸤ung te-lupa niambu⸥: ‘Masedonia propinj Krais-nga yambu-talape molemelema pali Pulu Yili-ni we kondu kolupa liipa tapunjurum-na molemele mele eni piliangi.’ nimbu ya nimbu siker:
2CO 8:2 Yambu kanuma-kene buni pulele wendu urum, aima mindili nuring uluma-ni enini ⸤‘Molku kunjingínje mola molku kis-singínje.’ nimba⸥ manda munjurum kene enini aima auli-teku numanu siku muluring. Enini aima korupa pupili muluring akiliinga-pe ⸤‘Krais-nga yambu-talape mare mélema mólu tolemúma⸥ enini ku-moni mélema liipu tapunjupu samili.’ niku ku-moni pulele wewu-siku siringko.
2CO 8:3 Enini tiring mele ⸤kanupu kene⸥ na-ni ‘Eni Korin-yambuma piliangi.’ nimbu para sambu. Masedonia propinj yambuma-ni ‘Ku-moni simulú.’ niring mele siku kene, penga alsuku mare wasie ola-kilia liiku siringko. Eni-enini numanale-ni piliiku kene
2CO 8:4 na aima tondulu munduku mawa teku kene niku mele: “Pulu Yili-nga yambu kake tili ⸤kolea Judia distrik molemelema kolea marenga Krais-nga⸥ yambuma-ni ku-moni liiku máku toku singí tekemele oliu-ni kepe wasie liipu tapunjupu samili.” niring.
2CO 8:5 Aku niring kene piliipuliinga ‘Enini ku-moni singí.’ nimbu piliirindu akiliinga-pe enini aku-siku mindi naa tiring. Eni-enini ui Auliele siku kene, penga mindi Pulu Yili-ni “Teai.” nirim ung te piliipu na-ni eninindu nirindu ungma numanu tale-tepa naa pípili ‘Aima piliipu liipu teamili.’ niku sumbi-siku tiringko.
2CO 8:6 ⸤Masedonia propinj yambuma-ni aku-siku tiringeliinga piliipu kene⸥ eni Korin-yambuma-ni ⸤Judia distrik yambuma⸥ we kondu kolku liiku tapunjuring ulele pulu monjuku tiring kene ‘Taitas-ni eni ku-moni liiku máku tungí mele liipa tapunjupili.’ nimbu eni muluringna “Pui.” nimbu liipu mundurundu mele ‘Aku-siku liiku tapunjungí ulele kamu pora nipili.’ nimbu yu alsupu eni molemelena liipu mundumbu teker.
2CO 8:7 Eni ‘Teamili.’ nilimele uluma pali aima tondulu munduku olandupa telemele kanili. Krais-nga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingíndu aima ola-kilia tondulu munduku piliiku munduku naa kelemele. ‘Aku-sipu piliipu molemulu mele yambuma piliangi.’ niku táka-niku naa nilimele. Tondulu munduku yambuma niku silimele. Eni aima auli-tepa piliipa kungnjuli pípili Pulu Yili-nga ungele piliiku molemele. Numanu tale naa pepa gólu tuli ung te eni-kene naa pípili ‘Pulu Yili-nga ungele aima ola-kilia piliipu tepu molamili.’ nilimeleko. (Na-ni eni pulu monjupu numanu munjurundeliinga) eni na aima olandupa numanu monjulemeleko. Ulu akuma ola-kilia telemele mele ekupu aku-siku ‘Yambuma liipu tapunjupu ku-moni samili.’ nilimele ulu kaí akili kepe olandupa teangi.
2CO 8:8 Ya eni Korin-yambuma “Teangi.” niker akili eni tondulu mundupu mani sipu naa niker. ‘Eni Korin-yambuma numanu monjulemele mele akili aima sika telemelenje manda monjupu piliambu.’ nimbu ‘Yambu mare-ni yambu lupama kondu kolku ‘aima liipu tapunjamili.’ nilimele mele piliangi.’ nimbu, nimbu siker.
2CO 8:9 Oliunga Auli Yesos Krais-ni eni we kondu kolupa kene tirim mele eni piliilimili. Yu-ni méle pulele lupa-lupama nusurum akiliinga-pe yu-ni ‘Eni liipu tapunjambu.’ nimba kene yu yi-korupale mulurum. ‘Na korupa pumba kene eni méle pulele lupa-lupama nusingí.’ nimba eninga nimba yu ‘korupale molambu.’ nimba yi-korupale mulurum.
2CO 8:10 ⸤Ku-moni liiku máku toku singéliinga⸥ na-ni tingí mele piliiker mele niambu: ‘Punie uieliinga eni ⸤‘Liipu tapunjamili.’ niku⸥ ku-moni mare pulu monjuku liiku máku turing kanili ekupu kamu liiku máku toku pora sangi.’ niker. Koleamanga pali yambuma-ni penga ‘Liipu tapunjamili.’ niring akiliinga-pe eni Korin-yambuma-ni kumbi-leku ‘Liipu tapunjamili.’ niku, kumbi-leku ku-moni liiku máku turingko.
2CO 8:11 Aku-sipaliinga ui liiku tapunjungíndu numanu siku kumbi-leku ‘Liipu tapunjamili.’ niring mele ekupu aku-siku piliiku kene lupa-lupa ku-moni ambolku molemelema mimi-siku piliiku kamu ku-moni singíma liiku máku tangi.
2CO 8:12 Yambu te-ni ‘Yambuma aima liipu tapunjambu.’ nimba kene yu-ni nosilimú mélemanga méle mare numanu sipa liipa yambuma tapunjupa silimú kene yu-ni silimú mélema Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú. ⸤Yambu te-ni ‘Liipu tapunjambu.’ nilimú kene⸥ Pulu Yili-ni yundu “Nu ku-moni kene méle naa nosulluma liikunu si.” ni naa nilimú kanili.
2CO 8:13 Na-ni ‘Yambu mare mindili nolemelema mindili naa noku, mindili naa nolemelema mindili nangi.’ nimbu naa niker. ‘Na-ni eni pali mélema kapula-kapula nosangi.’ nimbu niker.
2CO 8:14 Ekupu eninga we nosulimele mélema mólu tolemú yambuma liiku tapunjungí. Kanu-kene penga walse eni mélema mólu tomba kene eni ekupu liiku tapunjuku mélema sikimili yambuma méle pulele nosuku kene eni liiku tapunjungí kene kapula-kapula mulungí.
2CO 8:15 ⸤Kapula-kapula teku mulungéliinga⸥ ung te Pulu Yili-nga bukna molemú. Akili i-sipa mele: ‘⸤Yambuma langi-maana liiku máku turing kene⸥ pulele liiringma tondulu olandupa naa nusiring; wallú teku liiringma mólu naa turum. ⸤Pulele liiringma kepe wallú teku liiringma kepe⸥ kapula tirim.’ nimba bukna molemú kanili.
2CO 8:16 Na-ni ‘Eni kondu kolupu liipu tapunjambu.’ nimbu piliiliu mele Pulu Yili Taitas-nga numanuna mulurumeliinga Taitas-ni ‘Eni kondu kolupu liipu tapunjambu.’ nimba piliipa molemúko, akiliinga Pulu Yili-kene “Angke” niker.
2CO 8:17 ⸤Taitas aku-sipa piliipa molemáliinga na-ni yundu nimbu mele: “Korin-yambuma molemelena pukunu, yambuma liiku tapunjukunu “Ku-moni singíma kamu liiku máku tangi.” pukunu ni-pui.”⸥ niker kene piliipaliinga numanu sipa ‘Aima aku-sipu te-pumbu.’ nikem. Yu-ni yunu numanale-ni piliipa ‘Aima aku-sipu teambu.’ nimba piliipa molemú akiliinga ⸤na-ni aku-sipu Pulu Yili-kene “Angke” niker⸥.
2CO 8:18 Oliunga angin te “Taitas-kene wasie tapú-toku pangli.” nimbu liipu mundukur, temani-kaiéle andupa topa silimáliinga yi akili Krais-nga yambu-talapema-ni pali ‘Yu kapula telemú.’ niku kape nilimele yili. Yi kanili makó topu liipu mundukureliinga ung-pulu te wasie pelemúko. Ku-monima liipu kene ⸤Jerusallem-ndu⸥ simulúndu membu pumulú kene Krais-nga yambu-talapema-ni pali yi kanili makó toku kene “Oliu-kene wasie tapú-toku pangi.” niring. Aku-siku niring piliipu kene yu eni Korin-yambuma molemelena “Pui.” nimbu yu liipu mundukur. Kondu kolupa ⸤liipa tapunjuli⸥ kongun kanili ‘Yambuma Auliele kape ningí kene yunga bili ola pemba.’ nimbu ‘Aima teamili.’ nimbu molemulu. ‘Oliu-ni ‘Enini aima liipu tapunjamili.’ nimbu molemulu mele kepe kanangi.’ nimbu ku-moni kanuma membu pumulú.
2CO 8:20 ‘Eni ku-moni pulele liiku tapunjuku singíma oliu-ni liipu kene ⸤Jerusallem membu pumulú kene ku-moni siring⸥ yambuma-ni ⸤‘Oliu-ni ku-monima tepu bemba sirimulu.’ niku⸥ ‘oliunga ung-bulkundu ninjiku ung-mura naa sai.’ nimbu ⸤oliunga anginele enini kanuku kaí piliiku kape nilimelale kene wasie tapú-topu andamili⸥.’ niker.
2CO 8:21 ‘Kondu kululi kongun ili temulú kene Auliele-ni ‘Teku konjukumele.’ nimba kanupili.’ nimbu ku-moni singí kanuma mimi-sipu nokupu kaí tembu teker. Akiliinga-pe akili mindi mólu. ‘Yambuma-ni kepe tekemulu mele kanuku kene ‘Teku konjukumele.’ niku kanangiko.’ nimbu ⸤‘Angin kanili wasie teamili.’ niker⸥.
2CO 8:22 Oliunga angin te ‘Elsele-kene wasie tapú-toku pangi.’ nimbu liipu mundukurko. Yi kanili-ni wale pulele kongun tondulu mundupa mimi-sipa tirim mele kanurundu. Ekupu kepe ‘Korin-yambuma-ni aima sika ku-moni liiku tapunjuku singí.’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga “Eni molemelena aima pambu.” nimba molemú.
2CO 8:23 Taitas liipu mundukur yi akiliinga ung te i-sipa molemúko: Yunu-ni na-kene wasie tapú-topulu Pulu Yili-nga kongunale andupu tepulu eninga kongunuma tenjilimbulu yili. Anginingle ungilí-selenga ung te wasie niker: Elsele Krais-nga yambu-talapema-ni “Eni Korin-yambuma molemelena pale.” niku liiku mundukumele yisele-ni kongun telembele tingláliinga Krais kape nikulu yunga bili paka tonjilimbele.
2CO 8:24 Aku-sipaliinga ‘Poll-ni oliu telemulu mele temulú akili Krais-nga yambu-talapema nimba sipa oliu kape nilimú mele yambu-talape lupama-ni ‘Aima sika aku-siku molemele.’ niku kanangi.’ niku yambuma numanu monjulemele mele yi yupuku ungí ima aima kanangi liiku ora sangi.
2CO 9:1 Eni Korin-yambuma-ni tondulu munduku ‘⸤Judia distrik yambuma⸥ aima liipu tapunjamilika!’ niku molemele mele piliiliuko. Liiku tapunjungíndu teku molemele mele ⸤Krais-nga yambu⸥ kolea Masedonia propinj molemele yambuma numanu sipu temani topu sipu ⸤eni Korin-yambuma⸥ kape nimbu kene kolea Akaya propinj lelemú ⸤kolea-auli Korin-⸥yambuma-ni punie uieliinga kene yandupa kepe ‘Liipu tapunjupu mélema samili.’ niku nokuku muluring mele Masedonia-yambumandu nimbu sirindu. Nimbu sirindu kene piliiku kene ‘Korin-yambuma-ni telemele mele manda monjupu teamili.’ niku enini pulele-ni mélema singí uluma telemeleko, akiliinga, Pulu Yili-nga yambu numanu kake tili ⸤kolea Judia distrik molemelema koleamanga pali Krais-nga yambuma⸥ liiku tapunjuku we singí ku-monima liiku máku toku molemele ⸤mele eni Korin-yambuma piliilimiláliinga⸥ eni ung ⸤pulele⸥ pepána naa topu simbu kene kapulako.
2CO 9:3 Akiliinga-pe na ombú kene Masedonia propinj yi mare wasie úmulu lem eni ⸤Korin-yambuma⸥-ni ku-moni singíma kamu naa liiku máku túngi lem na-ni kape nimbu eni telemele mele yambuma temani topu sirindu mele piliipu kene aima pipili kolumbu. Eni ⸤Korin-yambuma⸥ kepe pipili kulungí. Akiliinga piliipu kene, ‘na eni mulungína ombú kene yambuma kape nimbu temani topu sirindu mele aima sika aku-siku teai. Yambuma-ni ‘Poll-ni gólu turum. ⸤Yu-ni Korin-yambuma we kape nirim.⸥’ niku naa piliangi. ⸤Ku-moni liimbu ombúma sika liiku máku toku pora sangi.’ nimbu oliunga⸥ angin yi ⸤yupuku⸥ kanuma eni molemelena liipu mundukur.
2CO 9:5 ⸤‘Na kene eni Korin-yambuma kene oliu pipili naa kolamili.’⸥ nimbu ⸤oliunga⸥ angin ⸤yi yupuku akumandu⸥ tondulu mundupu kene nimbu mele: “Na ui naa pambu enini kumbi-leku puku, Korin-yambuma liiku tapunjuku, singí ku-moni liiku máku tolemelema kamu liiku máku toku nosuku molangi na wambu akiliinga eni molemelena liiku tapunjangi kumbi-leku pai.” nimbu liipu mundukur. Pe “Simulú.” niku panjiring mele kamu liiku máku toku kene na nokuku molangi ombú kene piliikuliinga numanu waengu nipili yambuma liiku tapunjungí ku-moni pulele na wewu-siku singí. ⸤Kamu naa nosuku nokuku molangi úndu lem ‘Poll-ni oliu ku-moni-takis tomulúma omba liikim. Oliunga mélema oliuliu we nosupu kolea Judia distrik yambuma naa silkimulanje kapula.’ niku⸥ numanu kis panjiku singí kene kapula naa temba. Aku-sipu nimbu piliipuliinga na ui naa wambu oliunga yi anginipilikendu “Eni liiku tapunjangi pai.” nimbu liipu mundukur.
2CO 9:6 ⸤‘Ku-moni wewu-siku sangi.’ nimbu⸥ nikereliinga ung-pulele niambu piliai. Yambu te langi koltale bo tolemále-ni langi koltale liipa nolemú; langi pulele bo tolemú yambale-ni pulele liipa nolemú.
2CO 9:7 Yambuma-ni yambuma liiku tapunjuku mélema numanu siku sumbi-siku silimele akuma Pulu Yili-ni kanupa numanu monjulemáliinga eni yambuma lupa-lupa numanale-ni piliiku kene ‘Ku-moni i-sipu yambuma liipu tapunjupu samili.’ niku piliiku kene sangi. Numanu kis panjiku naa sangi. ‘Naa silkimula akiliinga-pe yambuma-ni “Sai!” niku tondulu munduku mawa tekemelaliinga sikemulu.’ niku singí kene kapula naa-ko temba.
2CO 9:8 Pulu Yili-ni eni méle aima pulele manda simba ⸤kene⸥ nosuku kapula tinjingí, taki-taki ⸤numanu waengu nimbá uluma kene, kongun tingí uluma kene, mélema⸥ mólu tombama pali manda sipa kapula tenjimba akiliinga ⸤numanu kimbu naa siku yambuma liiku tapunjuku mélema sangi.⸥ ‘Eni liiku tapunjuli ulu kaíma pali kapula tenjangi.’ nimba aku temba.
2CO 9:9 Ulu akiliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú, akili i-sipa mele: ‘⸤Yambu te puniemanga langi pulele bo tolemú mele yambu kaí te-ni⸥ yambu-korupama liipa tapunjupa méle pulele andupa moke tepa silimú; penga aku-sipa kondu kolupa tepa konjulimú ulu kaíma taki-taki pepa mindi pumba, ⸤Pulu Yili piliipa molumba⸥.’ nilimú kanili.
2CO 9:10 ‘Langi-bo tolemú yili-ni langi-bo tupili.’ nimba boma silimú ⸤Pulu Yili⸥, yu-ni we-yambuma ‘langi lupa-lupama nangi.’ nimba silimú Pulu Yiliko, yu-ni ‘Eni yambuma liiku tapunjangi.’ nimba méle aima pulele simba. Eni kondu kolupa tepa kunjuli ulu kaíma tingí kene ‘Olandupa-olandupa teangi.’ nimba liipa tapunjupa mélema simba. Yambu langi-bo tolemú kene langi pulele tolemú mele eni-kene aku-sipa wendu ombá.
2CO 9:11 ‘Taki-taki, yambuma mélema mólu tomba kene eni yambu kanuma liiku tapunjuku méle pulele wewu-siku sangi.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni méle pulele simba kene eni eninga angenalima méle pulele manda singí. Kanu-kene oliu-ni ⸤Krais-nga Judia distrik yambuma⸥ liipu tapunjupu, eni ⸤Korin-yambuma-ni⸥ méle pulele wewu-siku singíma liipu membu pupu simulú kene aku-siku angenali liiku tapunjungéliinga angenali-ni Pulu Yili-kene “Angke” ningí.
2CO 9:12 Eni aku-siku Pulu Yili-nga yambuma liiku tapunjuku mélema singí ulele tingéliinga ulu tale wendu ombá. Aku tingí kene yambu méle mólu tolemúma mólu naa topa kapula temba. Akiliinga-pe aku mindi mólu. Aku tingéliinga yambu pulele-ni ⸤Pulu Yili-kene⸥ “Angke” niku yu kape ningíko.
2CO 9:13 Eni ⸤Korin-yambuma-ni⸥ ⸤Judia distrik⸥ yambuma ⸤aku-siku⸥ liiku tapunjuku mélema singéliinga kanuku kene we-yambuma-ni eni sika Krais-nga yambuma molku, yunga temani-kaiéle sika piliiku liiku kene yunga ungma piliiku liiku teng panjiku tingí mele kepe, eninga mélemanga pulele Judia-yambuma kene yambu lupa-lupama pali kene wewu-siku liiku tapunjuku moke teku singí mele kepe, mokeringa lemba kanuku kene Pulu Yili kape niku bi paka tunjingí.
2CO 9:14 Akili kanuku kene Pulu Yili-ni eni ⸤Korin-yambuma⸥ we kondu kolemú mele akili aima ola-kilia we kondu kolemú mele kanuku kene Pulu Yili-kene popu toku ung ningí kene eni aima numanu monjuku Pulu Yili eninga mawa tinjingí.
2CO 9:15 Pulu Yili-ni méle aima kaí olandupa we sirim akili oliu-ni yambuma nimbu simulúndu mindili silimulu akili Pulu Yili-kene aima auli-tepu “Angke” nikimulu.
2CO 10:1 Ekupu na-ni ung te ‘Aima piliangi!’ nimbu, nimbu siker. Nimbu simbundu Krais yu kara naa pupaliinga andiki tepa táka-nimba molupa yunga bili ‘ola naa pípili.’ nimba mulurum mele na aku-sipu nimbu molupu kene, ‘eni nimbu simbu ungele aima mimi-siku piliangi.’ nimbu, nimbu siker. ⸤Yi mare-ni nanga ung-bulkundu ninjiku kene niku mele:⸥ “Poll yu eni ⸤Korin-yambuma⸥-kene wasie molemele kene mini-wale mundupa eni ungma sumbi-sipa mani naa silimú, akiliinga-pe eni-kene naa molupa kolea tenga-lupa molupa kene, mini-wale naa mundupa ungma tondulu mundupa nimba silimú.” nilimele.
2CO 10:2 ⸤Aku-siku nilimele mele piliipuliinga⸥ ‘Aku-siku naa niku numanu topele tangi.’ nimbu, eni tondulu mundupu mawa teker. Mola numanu topele naa túngi lem “⸤Poll tenga-lupa mindi molupa kene oliu ungma nimbándu mini-wale naa mundupa tondulu mundupa nilimú.” nilimele mele⸥ eni molemelena ombu eni-kene molupu kene ung mare mini-wale naa mundupu aima tondulu mundupu eni mani simbu. Eni “Poll tepa molemú uluma mana-uluma mindi telemú. Krais-ni kanupa kaí piliilimú uluma naa telemú.” nilimele mele aku-siku niku molangi úndu lem na aima sika mini-wale naa mundupu eni tondulu mundupu mani simbu ⸤akiliinga ‘Aku-siku naa niku, numanu topele tangi.’ nimbu, eni mawa teker⸥.
2CO 10:3 Na sika ma-koleana ⸤we-yambuma kene wasie⸥ moliu akiliinga-pe ⸤Krais-nga ele tembundu⸥ mana-yambuma-ni numanale-ni piliiku kene ele telemele mele lupa, na aku-sipu numanale-ni piliipu kene ele naa teliu.
2CO 10:4 Na ele tembundu ma-koleana yambumanga ele telemele mélema liipu kene ele naa teliu. Pulu Yili-nga ele tili méle tondulu púlima liipu ambulupu, akuma-ni ele-túmanga ele-pala tonduluma topu bulsuliu.
2CO 10:5 Gólu toku tombulku nilimele ungma topu mania mundupu, Pulu Yili-nga ungma piliingí kupulanumele pipi silimú ung kara puli ung aku-sílima tepu kis-sipu, yambumanga numanuna piliilimili ungma ⸤‘Ele-túma.’ nimbu⸥ ka sipu, ‘Yambuma eninga numanale-ni Krais-nga ungma mindi piliangi.’ niliu.
2CO 10:6 ⸤Eni Korin-yambuma kepe,⸥ ‘Eni wema-ni ⸤numanu topele toku⸥ na-ni “Teai.” niker ungele piliiku liiku teku mulungí kene kanupuliinga nanga ungma ‘naa piliimulú.’ niku liiku su singí yambuma ⸤ombu⸥ mindili nangi simbu.’ nimbu nokupu moliu.
2CO 10:7 Yambuma-ni ulu telemelema kanungíndu mimi-siku kanangi. Ne yi te-ni ‘Na Krais-nga yili moliu.’ nimba pilíímu lem ‘Na Krais-nga yili moliu mele Poll kepe aku-sipa mele Krais-nga yili molemúko.’ nimba piliipili. ⸤‘Yu-yunu mindi Krais-nga yili moliu.’ nimba naa piliipili.⸥
2CO 10:8 Na-ni kongun teliuma Auliele-ni ‘Teani.’ nimba na namba sirim akili Auliele-ni ‘Eni numanu tondulu pupili molangi liiku tapunjani.’ nimba na makó topa nambale sirim. “‘Eni molku kis-sangi.’ niani.” nimba na makó topa nambale naa sirim. Aku-sipa tirimeliinga nanga bili laye-kolte paka topu kape niliu akiliinga-pe aku teliáliinga na pipili naa kolumbu.
2CO 10:9 ⸤“Auliele-ni “‘Eni molku kis-sangi.’ niani.” nimba na nambale naa sirim.” niker⸥ akili piliiku kene, ‘Na-ni pepá topu eni siliu akuma ‘ ‘Oliu mundu-mong tepu mini-wale mundamili.’ nimba pepá topa sikem.’ niku naa piliangi.’ nimbu aku-sipu niker.
2CO 10:10 Sika yi mare-ni niku mele: “Poll-ni pepá topa sipa kene oliu ung-mura sipa ung tondulu mare nilimú akiliinga-pe oliu molemuluna olemú kene kanupu kene ‘Yu we-yi te. Bi naa mululi yi te. Yi mare-ni ung-mani sumbi-siku silimele mele yu aku-sipa ung-mani naa silimú.’ nimbu kanolemulu.” nilimele.
2CO 10:11 Aku-siku nilimele yima enini i-siku mele piliangi: ‘Na eni-kene tiluna naa molupu, kolea tenga-lupa molupu kene na-ni pepá topu mini-wale naa mundupu tondulu mundupu mani siliu mele kene, eni molemelena ombu kene mani simbu mele kene, aima tilu-sipale. ⸤Ya pepá topu aima tondulu mundupu mani siker mele ombu kene mani simbu.⸥’ niku piliangi.
2CO 10:12 Yi mare-ni ‘Oliu yi kaíma.’ niku eni-enini bi paka toku kape nilimele mele na aku-sipu tembu kene aima kapula naa temba. Yi kanuma-ni eni-enini numanale-ni piliiku kene ‘Oliu i-sipu i-sipu temulú kene yi kaíma molomulú.’ niku piliiku kene aku-siku telemele. Eni-enini telemele mele kanuku numanale-ni piliiku apuruku kene ‘Oliu yi kaí olandupama.’ niku piliilimili. Aku telemele yima piliipa kungnjuli naa pili yima-ni lawa teku telemeláliinga ⸤na-ni eni-enini kape nilimele mele na-nanu aku-sipu kape nilkanje aima kapula naa telka⸥.
2CO 10:13 Akiliinga-pe na-nanu nanga bi walu-sipu paka topu kape naa nimbále. ‘Na-nanu bi paka topu kape niambu.’ nimbu Pulu Yili-ni na makó topa ‘Kongun teani.’ nimba sirim mele mindi piliipu kene na-nanu bi paka topu kape nimbú. Pulu Yili-ni na ‘kongun teani.’ nimba sirim kongunale kene eni ⸤Korin-⸥yambuma-kene kongun teliu akili kepe kongun tiluele.
2CO 10:14 Pulu Yili-ni ‘Na kongun teani.’ nimba namba sirim namba akili-ni eni ⸤Korin-yambuma⸥ pali kepe nokulemú akiliinga na-ni eni muluringna kumbi-lepu ombu Krais-nga temani-kaiéle topu sirindu kene Pulu Yili-ni na kongun “Ti.” nimba sirimele mundupu kelepu kongun te-lupa lawa tepu naa tirindu ⸤akiliinga na-nanu bili papu paka toliu⸥. Eni muluringna ombu temani-kaiéle naa topu silkanje aku-sipu Pulu Yili-ni na kongun sirim te mundupu kelelkanje na-nanu bi paka toliu mele aima kapula naa telka. ⸤Aku telkanje lawa telka akiliinga-pe na lawa naa teliu. Andi yi mare molemele akuma-ni mindi lawa telemele.⸥
2CO 10:15 Na-nanu kape nimbu bi paka toliu akili Pulu Yili-ni na kongun “Ti.” nimba sirim kongunale teliáliinga mindi aku teliu. Yambu mare-ni kongun telemeláliinga nanga bi paka naa toliu. Na-ni ‘Wendu ombá kene kapula.’ nimbu piliiker mele i-sipa: ‘Eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele ola-kilia pumba kene na-ni eni mani sipu kongun teliu uluma tondulu pupaliinga auli-tepa pípili.’ nimbu piliiker. ‘Akiliinga-pe aku-sipu eni-kene kongun tembu kene Pulu Yili-ni na kongun sirimele mundupu kelepu kongun te-lupa naa teambu.’ nimbu piliiker.
2CO 10:16 Kanu-kene kongun eni-kene teliále tondulu pupa auli-tepa pemba kene na eni molemele kolea anjukundu temani-kaiéle kapula pupu topu simbu. Kanu-kene yi mare-ni anduku ungele niku siring koleana naa pupu kene yi kanuma-ni kongun ui telemeláliinga na-ni nanga bili paka naa tombu.
2CO 10:17 Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga bukna ung te molemú mele piliipu temulú kene papu. Akili i-sipa mele:⸥ ‘Yambu te-ni ‘Yambu tenga bili ola pípili.’ nim lem ‘Auliele-nga bili mindi ola pípili.’ nimba paka tunjupili.’ ⸤nimba bukna molemú.⸥
2CO 10:18 Yambu te-ni kongun telemú mele kanupa apurupa yu-yunga bili paka tomba yambale Pulu Yili-ni kanupa kene ‘Kongun ili papu tímu. Yu yambu kaiéle.’ nimba kape naa nilimú, mólu; Auliele-ni yambu te molupa kongun telemú mele kanupa apurupa kene yundu ‘Yambu kaiéle.’ nimba kape nilimú yambale mindi sika bili ola pelemú.
2CO 11:1 Na ung te nimbu kis-simbu kene “Niambu” niku munduku kelengí kene kapula. Ung te nimbu kis-simbu teker akili nimbu kis-sambu akiliinga “Niambu” niku munduku kelangi.
2CO 11:2 ⸤Na-ni aku-sipu mawa tekeraliinga pulele i-sipa mele:⸥ Pulu Yili-ni yambuma makó topa ‘Yu mindi liiku ai siku piliiku molku, yi-lupa tenga ungma naa piliiku lumbili aima naa pangi. Yi te-lupa lumbili pungí kene aima kanupu kis piliipu numanu kis panjimbu.’ nimba molemú mele na aku-sipu piliipu moliu. ⸤Korin-yambuma,⸥ na-ni ‘ ‘Eni Krais-nga ambale mindi molangi.’ nimbu simbu.’ nimbu, nimbu panjurundu. ‘Ambu-wenipu te yi te-kene naa pepa kene yi pulimú mele eni aku-siku yi te-kene naa peku ambu-wenipu mele molku kene Krais-kene pangi.’ nimbu ‘yu simbu.’ nimbu piliipu mulurundu mele moliu.
2CO 11:3 ‘⸤Krais-kene mindi pangi.’ nimbu moliu⸥ akiliinga-pe na-ni piliiker, ‘Wambiyele-ni gólu tuli uluma pali piliilimú wambiyele-ni ui ambu Ip kiyang nimba gólu topa kundi topa liipa lu sirim kene piliipa liipa lumbili pupa lu liirim mele eni aku-siku yi mare-ni kundi toku liiku lu singí kene eninga ungele piliiku kene ‘Oliu Krais-nga yambu kake tílima mindi.’ niku yu tondulu munduku piliiku yunga ungele mindi piliiku liiku teku muluring mele munduku kelku numanu topele toku kene, yi-lupama-ni kundi tungíma lumbili puku lu liingínje.’ nimbu mini-wale mundupu moliu.
2CO 11:4 Yi te-ni lupa eni molemelena omba, na-ni Yesos-nga temanele topu siliu mele naa topa silimú, yu-ni ‘Yesos-nga temanele topu siker.’ nimba kene yi tenga-lupa temanele topa silimú kene eni we piliiku liiku molemele. Mola ‘Mini.’ nilimele akili te-lupa, eni ui Mini Kake Tiliele liiring akili mólu, te-lupa, akili eninga numanuna pupa molemú kene ‘We mulupili.’ niku kamu liilimele. Mola yi mare-ni gólu toku “Temani-kaiéle topu sikemulu.” nilimele kene na-ni temani-kaí sikale eni topu sirindu temanele munduku kelku yi kanuma-ni toku silimele temanele mindi ‘Temani-kaiéle.’ niku, táka-niku piliiku liilimele ⸤akiliinga ung te nimbu kis-simbu kene we niambu kelai⸥.
2CO 11:5 Na-ni piliiker, ‘Yi kanuma enini ‘Sika Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima molemulu.’ nilimele yi kanumandu ‘Oliunga ung-bo tonjuku mani sili yi-aulima.’ nilimele, yi kanumanga na mania-kilia naa moliu.’ nimbu piliiker.
2CO 11:6 Sika na ung-manima mimi-sipu simbu mele skull te naa tirindeliinga ⸤Krais-nga ungele⸥ mani sipu kis-siliunje akiliinga-pe na ⸤Krais-nga⸥ ungma aima mimi-sipu piliiliu. Eni mani siliu kene ungma mimi-sipu piliiliu mele taki-taki eni liipu ora siliu.
2CO 11:7 Pulu Yili-nga temani-kaiéle eni topu simbundu ‘Nanga bi mania mulupili.’ nimbu “Aku teker kongunaliinga méle kalangi.” naa nirindu. ‘Nanga bi paka naa tambu. Eninga bi paka tonjambu.’ nimbu aku tirindu. Na-ni aku-sipu tirindu ulu akili ulu-pulu-kis te ti rindu mola ung-mani te pula turunduye?
2CO 11:8 Eni liipu tapunjupu Krais-nga kongun tenjipu mulurundu kene Krais-nga yambu-talape mare-ni ku-moni liiku tapunjuku siring akili ‘Krais-nga yambu-talapemanga ku-moni wa liipu eni Korin-yambuma liipu tapunjurundu mele tekem.’ nilka.
2CO 11:9 Na eni-kene molupu kongun tirindu kene na méle te mólu turum kene nanga anginipili kolea Masedonia propinj molku uring kanuma-ni mindi na liiku tapunjuku méle mólu turum-ma pali meku oku na siringeliinga eni Korin-yambumandu “Na liiku tapunjuku mélema sai.” nimbu eni buni te naa sirindu. ‘Na enindu “Liiku tapunjai.” nimbu buni te aima naa simbu.’ nimbu piliirindu mele ekupu kepe aku-sipu piliipu kene ‘Eni na liiku tapunjangi.’ nimbu buni te penga-penga kepe aima naa simbu.
2CO 11:10 Na aku-sipu “Sika teliu mele tembu.” nimbu tondulu mundupu nimbu panjiker mele aima mi lepu Krais-nga ung-sikale na-kene pelemáliinga aima sika niker. ‘Na-ni ⸤eni Korin-yambuma molemele⸥ kolea Akaya propinj koleamanga pali andupu temani-kaiéle topu simbu kene “Ku-moni-ni taropu toku liai.” naa nimbú.’ niker akili aima sika niker. Aku-sipu na-nanu kape niker mele mania naa pumba.
2CO 11:11 ⸤‘Eninga ku-moni naa liimbu.’ niker akili nambimuna nikerye⸥? Na-ni eni numanu naa monjuliáliinga aku-sipu nikerye? Aima mólu! Na eni aima numanu monjuliu mele Pulu Yili-ni piliilimú.
2CO 11:12 ⸤“Méle kalai.” aima naa nimbále akiliinga pulele i-sipa mele:⸥ Yi mare eninga bi paka toku ‘Yambuma-ni oliunga ungma piliiku kene ‘Oliu-ni kongun telemulu mele kene Poll-ni kongun telemú mele kene tilu-sipa. ⸤Yu kene oliu kene wasie Krais-ni liipa mundurum yima molupu, kongun telemuláliinga méle kaluliele liimulú.⸥’ niku kanangi.’ niku telemele mele ‘Aima naa teangi. Yambuma-ni yi kanumanga ung gólu túlima aima naa piliangi!’ nimbu kene ‘Aku-siku niku piliingí kupulanumele pipi sambu.’ nimbu ⸤yi kanuma-ni “Kongun tekemulaliinga méle kalai.” nilimele mele na-ni aima naa nimbu, na yambuma liipu tapunjupu Krais-nga kongun tenjiliáliinga⸥ méle kaluliele naa liiliu mele penga kepe aima naa liimbu.
2CO 11:13 Aku-siku telemele yima-ni ‘Yambuma-ni ‘Oliu Krais-ni liipa mundurum yima molemulu.’ niku kanangi.’ niku gólu toku anduku Krais-ni liipa mundurum yima-ni kongun telemele mele enini aku-siku manda leku anduku kongun teku molemele.
2CO 11:14 Aku telemele mele kanuku kene numanu kimbu-siku naa molai. ⸤Kurumanga nuim⸥ Seten-ni kepe ⸤yambuma kundi tombandu⸥ yu sika molemú mele au talupa ‘Mulú-koleana angkella te pa tílina molemú mele molambu.’ nimba aku-sipa manda lepa telemú kanili.
2CO 11:15 ⸤Seten-ni aku-sipa telemú lem⸥ yu-ni telemú mele yunga kongun tinjili kendemande-yima ‘Yambuma-ni oliu kanuku kene ‘Yi sumbi-nilieliinga kongun tinjili kendemande-yima molemulu.’ niku kanangi.’ niku aku-siku manda leku gólu toku tingí kene kanuku kene numanu pulele kimbu naa sangi. Penga eninga aku telemeláliinga méle kaluliele liingéle papu liingí.
2CO 11:16 Na-ni ui nindu mele alsupu niker. ‘Na-ni nimbu kis-simbu kene, nimbu kis-sambu kelai.’ nindu kanili. ⸤Aku-sipu ya kamu nimbú kene⸥ ‘Poll yu ung-wiliema nimba kelep tokum.’ niku naa piliangi. Mola na-ni nanga bili nanu paka topu nimbu kis-simbu kene ‘Poll yu kelep tokum.’ sika niku pilííngi lem, kapula, ⸤andi kape niku eni-enini bi paka tolemele yimanga ungma táka-niku piliiku liiku molku ‘Kelep tokomele.’ naa nilimele mele⸥ nanga ungma aku-siku táka-niku piliiku molku ‘Kelep tokum.’ naa-ko niangi.
2CO 11:17 Na-ni ‘Na yi-auli kaiéle.’ nimbu aku-sipu nimbu kis-simbu kene Auliele-nga kongun tinjili yambu te-ni nilka mele naa nimbú. Kelep tuli yi te-ni nilka mele na-nanu bi paka topu nimbu kis-simbu.
2CO 11:18 Ma-koleana yambuma-ni eninga bima paka tolemele mele yi pulele-ni aku-siku telemeláliinga na aku-sipu nanga bili nanu paka topu kape nimbú.
2CO 11:19 Eni ⸤Korin-yambuma⸥ ‘kelep naa topu piliipu kungnjuli pili yambuma molemulu.’ ⸤niku piliilimili akiliinga-pe⸥ kelep tolemele yima ‘kelep we tangi.’ niku munduku kelku táka-niku piliiku molemele.
2CO 11:20 Yi mare-ni eni ka mele siku mindili siku nokolemele, mola eninga kongun “tenjai.” nilimele, mola eni niku eku siku eninga mélema we liilimele, mola eni liiku lu siku gólu tolemele, mola ‘Oliu yi kaí aulima molemulu. Eni yambu kísima molemele.’ nilimele, mola ‘Oliunga ungma aima piliangi. Oliu aima lumbili wai.’ niku tondulu munduku kara puku eni lkarauwa-ni tolemele kene kepe, eni ⸤Korin-yambuma-ni⸥ aku-siku telemele yima pali ‘Aku-siku teangi.’ niku munduku kelku ‘Yi kaíma. Papu telemele.’ niku eninga ungma táka-niku piliiku molemele.
2CO 11:21 ⸤Yi kanuma⸥ enini telemele mele na eni ⸤Korin-yambuma⸥-kene mulurundu kene aku-sipu telka akiliinga-pe na tondulu naa purumeliinga ‘Aku-sipu teambu.’ naa nirindu akili lawa tirindu mele ekupu aku-sipu tepu kis-sirindu mele aima pipili kolupu nimbu para siker. Akiliinga-pe yi te-ni yu molemú mele kene yu-kene uluma wendu olemú mele kene mini-wale naa mundupa tondulu mundupa nimba para silimú lem na kepe moliu mele kepe na-kene ulu wendu olemúma kepe mini-wale naa mundupu tondulu mundupu sumbi-sipu nimbu simbuko. Ekupu ya niker ungele kelep ung langupu niker. ⸤Yi mare-ni eni-enini kape niku, teku molemele mele yambuma niku silimele mele na-ni enini-kene kir-kiri liipu na-nanu kape nimbu tepu moliu mele nimbu sambu:⸥
2CO 11:22 Andi yi kanuma Ipuru-yimaye? Na Ipuru-yiliko. Yi kanuma Isrel-yimaye? Na Isrel-yiliko. Yi kanuma ⸤kumbi-lepa anda-kolepa⸥ Eprayam-ni kalupa liirim yimaye? Na Eprayam-ni kalupa liirim yiliko.
2CO 11:23 Yi kanuma Krais-nga kongun tinjili kendemande-yimaye? Enini Krais-nga kongunale tenjilimelale mandupa mele; na Krais-nga kongunale aima olandupa tinjili yili moliu. (Ya ⸤na-nanu bi paka topu kape nimbu⸥ niker mele na numanu naa pili yi te kelep topu niker.) Na Krais-nga kongunale mindili sipu ola-kilia tirinduko. Na wale olandupama ka-lkuna pirindu. Na wale aima pulele kimbulu-ni turing mindili nurundu mele yi kanuma topu mania munduliu. Wale pulele na nondupa kulurundu.
2CO 11:24 Juda-yi nukúlima-ni na ⸤walse-walse niku ka siku wale angere te-gulinga na ‘Olandupa llo tipili.’ niku kene⸥ ka-pulsa-ni tokapu tilu kelepa malapunga yupuku niku turing,
2CO 11:25 wale yupuku ⸤Rom-yima-ni⸥ na kimbulu-ni turing; walse ⸤Juda-yambuma-ni⸥ na ‘kolambu.’ niku ku-ni turing; wale yupuku na sipna andurundu kene sipele topa bulsupa kamu kis lirim; walse sip te aku tirim kene na numú-kusana sukundu sumbulsuli tanguli ena tale pirindu;
2CO 11:26 lku tenga-lupa ena pulele naa pepu, kolea lupa-lupamanga pulele pelsiliipu mindi andurundu; ⸤andurundu kene⸥ ena marenga pondeanga na nona purunduko; wale marenga wa nuli yima-ni na toku mélema wa liingí tiringko; wale marenga nanga ⸤Juda-⸥yambuma-ni na tungí tiring; wale marenga Juda-yambu naa molku talapena-ulsukundu yambuma-ni na tungí tiringko; wale marenga taon-manga na tungí tiring; wale marenga na kolea-wakana andurundu kene na pondeanga kolea-ni nombá tirim; wale marenga numú-kusana na no wangurunduko; wale marenga yi mare-ni gólu toku ‘Oliu Krais-nga yima molemulu.’ niku kene nanga kongunuma pipi sinjingí tiringko.
2CO 11:27 Kongunale mindili sipu bunima membu andupu tepu, kongun tirindeliinga ena pulele uru naa pepu, ena pulele engle pepu no waka lemba lipili molupu, ena pulele langi naa nombu we pepu, ena pulele alí tirim kene wale-pakuli pakombu te naa lirimeliinga alí-ni aima kulurundu.
2CO 11:28 Akili mindi mólu. Buni mare wasie na-kene wendu olemú. Akuma i-sipa mele: Taki-taki na-ni Krais-nga yambu-talapema nokumbundu numanu aima pulele liipu munduliáliinga na numanuna buni pulele pípili moliu.
2CO 11:29 ⸤Krais-nga⸥ yambu te yu tondulu pupa molemú mele pora nilimú kene na kepe ⸤yu-kene kondu koliáliinga⸥ numanu tondulu pupili naa moliu. Méle te-ni ⸤Krais-nga⸥ yambu te kundi tolemú kene yu-ni tondulu mundupa piliilimú mele mundupa kelepa tepa kis-silimú kene na aima kamelena mindili telemú.
2CO 11:30 Na-nanu bi paka naa tombu kene eni nanga ungele naa piliiku liingí lem, kapula, nanga bili kape nimbu paka tambu! Akiliinga-pe ‘Nanga bili kape nimbu paka tambu!’ nimbu kene méle mare-ni na topa mania mundulimú kene na tondulu te naa pelemú mele liipa ora silimú mele kanumanga nanga bili paka tombu. ⸤‘Na tondulu aima pelemú. Na bi aima molemú. Na piliipa kungnjuli aima pelemú.’ nimbu piliipu kene nanu kape naa nimbú.⸥
2CO 11:31 Auli Yesos-nga Lapa Pulu Yili, yunga bili taki-taki paka tonjimulú kene aima manda, yu-ni ung ya nikeruma ‘Gólu tokum.’ manda naa nimbá.
2CO 11:32 Kolea-auli Damaskas ⸤na purundu kene⸥ yi nuim king Aretas-nga kolea nukunjurum yi-auliele-ni ‘Ami-yima-ni na ka sangi. Damaskas pala-keri-puluna nokuku angiliai.’ nirim-na nokuku angiliiring.
2CO 11:33 Akiliinga-pe ⸤pala-keripulu-sukundu-ólina nokuku angiliiringeliinga⸥ nanga anginipili mare-ni na wale-basketna laliiku kene ka tenga moku toku liiku palana ulsu munduring. Aku tiringeliinga yi-auli kanili-ni na ka simba tirimele ‘Ka naa sipili.’ nimbu takara topu purundu.
2CO 12:1 Na-ni nanu kape nimbu nanga bili paka tokur mele mundupu naa kelepu aima paka tombuko. Aku naa tembu kene teku kis-silimele nimbu simbu niker mele naa piliingí. Aku tembu kene sika tepu kis-simbu, na-nanu bi paka topu kape nimbú ulele-ni sika eni kene na kene oliu naa liipa tapunjumba akiliinga-pe ⸤nanga bili paka topu nanu kape nimbu ung te wasie niambu⸥. Auliele-ni uru-kumbu mele sipa ung mo topa pirim ung mare na nimba sirim-manga ung mare ⸤na-nanu kape nimbu⸥ niambu:
2CO 12:2 Krais-nga yi te kanupu bi siliu, yi kanili punie malapunga tale omba pupili ui Auliele-ni yu liipa sinjipa memba mulú-kolea ai-suku-singi mulú-kolea tenga sukundu memba purum. Yi akili kalu pali memba purum mola minéle mindi memba purumunje, na naa piliiliu. Pulu Yili-ni mindi yunu piliilimú.
2CO 12:3 Yi kanili, Pulu Yili-ni mulú-kolea aima kaína liipa sinjipa memba purum mele na piliiker, ⸤akiliinga-pe⸥ akili kalu pali memba purum mola minéle mendepulunje, na naa piliiker. Pulu Yili-ni piliilimú. Yi kanili-ni ung mare piliirim ung kanuma ⸤‘Yambuma piliangi.’ niku kene⸥ yambuma ningíndu piliiku sundulkemela. ‘Yambuma-ni naa niku sangi.’ niku mi tolemele ungma piliirim.
2CO 12:5 Yi te aku-sipa ulu te tirim ⸤niker⸥ yilinga bili paka tonjupu kape ninjimbu akiliinga-pe nanga bili paka topu kape naa nimbále. ‘Nanga bili paka tambu.’ nimbuliinga na tondulu te naa pelemú mele akili kene buni na-kene wendu olemú mele aku-selenga mindi nimbu sipu bi paka tombu.
2CO 12:6 Mola na-ni sika nanu kape nimbu nanga bili paka tolkanje, sika-ungma mindi nilkaliinga na kelep tuli yi te naa molka. Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-ni uru-kumbu-ni liipa ora sirim, na mélema kanurundeliinga⸥ nanu kape nimbu nanga bi paka tolkanje kapula naa-ko telka akiliinga nanga bili paka naa tombu. ⸤Na-kene aku-sipa uluma wendu urum mele mindi⸥ yambuma-ni piliiku kene nanga bi paka tonjuku na liiku ai silkimelanje kapula naa telka. Na we tepu molupu ung nimbu siliuma mindi piliiku kene na moliu mele sumbi-siku piliingí kene kapula. ⸤Andi yima-ni eninga bi kape niku paka tolemele mele aima naa tembu.⸥
2CO 12:7 Pulu Yili-ni na mulú-koleana memba pupa na méle aima kaíma liipa ora sirim kanurundeliinga ⸤na aima kara pulka akiliinga-pe Pulu Yili-ni⸥ Na ‘kara naa pambu.’ nimba nanga kangikundu mindili nombu molumbu méle te sirim. Méle akili ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga kendemande te-ni ‘Na mindili nambu.’ nimba taki-taki mindili silimú. ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘ ‘Na-nanu yi-auliele moliu.’ nimbu naa piliambu.’ nimba kene na-kene ‘aku-sipa buni wendu upili.’ nirim.
2CO 12:8 ‘Auliele-ni na liipa tapunjupa buni kanili wendu liinjipili.’ nimbu wale yupukunga yu tondulu mundupu mawa tirindu
2CO 12:9 akiliinga-pe yu-ni ⸤bunele wendu naa liipa kene⸥ nandu nimba mele: “Yambu te tondulu naa pelemú kene nanga tondulale-ni yu tondulu aima ola-kilia pelemáliinga na-ni ⸤Poll⸥ nu we kondu koliu ulele-ni nu kapula muluni.” nirim. ⸤Yu-ni aku-sipa nirimaliinga⸥ na tondulu naa pili yili moliáliinga na nanga bi paka tombundu numanu siliu. ⸤Tondulu naa pípili moliáliinga Krais-nga tondulale na-kene pepa na nokulemú-na piliipuliinga aku-sipu teliu.⸥
2CO 12:10 Na Krais-nga kongun tenjiliáliinga kuru tolemú mola kangiele pange-mangi telemú mola numanu tondulu naa pelemú kene kepe, na teku kis-siku ung-taka tonjuku teku pipili konjuku mini-wale mundunjulimele kene kepe, na-kene buni pulele wendu olemáliinga mindili noliu kene kepe, yambuma na numanu kis panjiku kene ‘Na-kene bunima wendu upili.’ niku kene na teku kis-siku mindili silimele kene kepe, na numanuna bunima tepa waengu naa nipili moliu kene kepe, aku-sipa bunima wendu-wendu olemú kene na tondulu te naa pelemú kene, ⸤Krais-nga tondulale na-kene pepa na nokulemáliinga⸥ tondulu pupili moliáliinga numanu waengu sipu ‘Ulu kanuma wendu upili.’ nimbu moliu.
2CO 12:11 ⸤‘Nanga bili ola pípili.’ nimbu nanu kape nimbu ung niker kanili⸥ manda naa tipili, nimbu kis-sipu kelep tokur akiliinga-pe eni ‘Na teambu.’ niku ulku tokomele-na aku-sipu teker. ⸤Andi yima-ni na niku kis-si ring kene enini piliangi eni Ko rin-yambuma-ni⸥ na ‘yi kaiéle.’ niku kape ninjilkemelanje papu. Akiliinga-pe kape naa ninjiringeliinga na-nanu kape nimbu bi paka tundu. Na sika bi naa molemú yili akiliinga-pe andi yima “Oliu Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yi kaí auli olandupama molemulu.” nilimele yimanga na yi mania te naa moliu, akiliinga eni na aku-siku kape ninjilkemela.
2CO 12:12 Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni telemele mele ‘na eni-kene molupu kene ⸤‘Na aku-sipa yi te molemú.’ niku kanangi.’ nimbu⸥ yu-ni liipa mundurum yima-ni telemele mele na-ni aku-sipu ulu mare tirindu. Na mindili nombu kongun lakupu tirindu bunima ‘We meambu.’ nimbu enembu naa kolupu tondulu mundupu molupu kene, Pulu Yili-ni mindi kapula ulu-tonduluma telemú mele ulu-tondulu pulele lupa-lupama tepu, yambuma kanuku kene aima mini-wale mundulimele ulu-tonduluma tirindu kanili.
2CO 12:13 Na-ni Krais-nga yambu-talape mare-kene tirindu mele olandupa, eni Korin Krais-nga yambu-talapele-kene tirindu mele mandupaye? Ulu tilu mindi yambu-talape lupama-kene tirindu, eni Korin-yambu talapele-kene naa tirindu, akili kongun tinjirindeliinga eni buni sipu ⸤“Méle kalai.” naa nirindu.⸥ Eni buni aku-sipu naa sirindele lawa tirindu akiliinga-pe lawa tirindeliinga na-kene numanu kis naa panjiku, kanuku konde tenjai.
2CO 12:14 Ekupu na eni molemelena wale yupuku-sipu ombú teker akiliinga-pe ombu kene eni buni te sipu ⸤“Mélema sai.”⸥ nimbúndu naa ombú. Na eninga mélema numanu monjupu liimbundu naa ombú. Na eni numanu monjupu kanombundu ombú. Kangambulama-ni anupili lapalii penga liiku tapunjungíndu mélema naa nosinjilimele; anupili lapalii-ni kangambulama liiku tapunjungíndu mélema nosinjilimele kanili.
2CO 12:15 Aku-sipu, na-ni ‘Eni liipu tapunjambu.’ nimbu numanu sipu nanga mélema eni simbu, na-nanu kepe eni simbu. Na-ni eni numanu ola-kilia monjuliáliinga eni na laye-teku numanu munjingí kene kapulaye?
2CO 12:16 Akili sikanje akiliinga-pe na-ni eni buni te naa sirindu. Akiliinga-pe ⸤eninga yi mare-ni ‘Poll-ni oliu⸥ buni we sikem. Yu ⸤méle naa kalemulaliinga⸥ ku-moni wa liimbandu nimba eku sikem. ⸤Yambuma liipa tapunjumbandu “Sai.” naa nikem.⸥’ nilimele. ‘Kundi tuli ulu-pulele Poll-kene pelemú.’ nilimele.
2CO 12:17 Akili nambimuna nilimeleye? Na-ni yi mare eni molemelena “Pai.” nimbu liipu mundurundu kanili “Eninga mélema wa liinjangi pai.” nimbu liipu mundurunduye?
2CO 12:18 Na-ni ui Taitas “Eni molemelena aima pui!” nimbu tondulu mundupu liipu mundurundu kene oliunga angin te “Taitas-kene tapú-tokulu pale.” nimbu liipu mundurunduko kanili. Penga Taitas eni muluringna omba kene eni nimba eku sipa mélema wa liirimuye? Taitas kene olsunga numanu tilu-sipa pípili kongun naa telembuluye? Olsu-ni ulu telembuluma tilu-sipu naa telembuluye?
2CO 12:19 Pepá topu siker ili ‘ ‘ ‘Yu-ni telemú mele sumbi-sipa telemú.’ niku piliangi.’ nimba topa sikem.’ niku piliilimiliye? ⸤Aima mólu!⸥ Pulu Yili piliipa mulupili i niker: ‘Krais-ni “Ni.” nilimú mele niliu. Nanga yambu numanu monjuliu yambuma, na-ni ulu teliuma pali eni liipu tapunjupu numanu tondulu pupili mulungí uluma mindi teliu.’ niker. ⸤Akili gólu naa tokur, Pulu Yili-ni piliilimú.⸥
2CO 12:20 Na eni molemelena ombu kanombáliinga laye mini-wale pukum. ‘Na eni molemelena ombú kene eni ‘Oliu molupu konjumuláliinga kanupa kaí piliipili.’ niku piliilimili mele yambu te naa kanombu.’ nimbu piliiliáliinga aku-sipa mini-wale pukum. ‘Eni ‘na yi kaiéle’ niku piliiku ‘Na kanamili.’ niku piliilimili-mele ombú kene na kanuku kene ‘Yu aku-sipa naa molemú.’ niku kanungí kene kapula naa temba.’ nimbu piliiliuko. ‘Ombu kanombu kene eni nambulka uluma teku mulungínje.’ nimbu piliiliáliinga mini-wale pukum. ‘Eni tombulku niku, ⸤teku konjuku méle kaíma nosulimele⸥ yambuma kene numanu kis panjiku, lkisiku arerembi kolku, yambuma kondu kolku liiku naa tapunjuku eni-enini lupa-lupa nokuku, yambumanga ung-bulkundu ninjiku, anduku gólu toku yambuma temani toku siku, kara puku, anju-yandu ungma naa piliiku numanu tiluele naa pípili uluma lupa-lupa teku bemba siku, ulu-kis aku-sipama teku aima molku kis-singí kene kanombunje.’ nimbu piliiliáliinga na mini-wale pukum.
2CO 12:21 ⸤Eni molemelena ombu kanombaliinga ung te wasie pelemúko.⸥ ‘Eni molemelena alsupu ombú kene eni kanuku molangi nanga Pulu Yili-ni na tepa pipili konjupa mundu-mong tenjinjimbu. Ui ulu-pulu-kis tiring yambuma teku kis-siring mele kanuku kis naa piliiku numanu topele naa turing lem ulu aku-sipa mele te na-kene wendu ombá. Ambuma kene yima kene wapera turing uluma kene, yi naa puku ambu naa liili yambuma-ni waperanale tiring uluma kene, aku-siku ulu-kísima mindi tingíndu waka kolku numanu kimbu-siku anduku tiring uluma kene, aku-siku teku kis-siring ulu kanuma kanuku kis piliiku numanu topele naa turinginje. Ui tiring mele we teku molemelenje.’ nimbu piliipu na mini-wale mundupu moliu. Sika aku-siku teku molangi úndu lem kanupu kene na eni-kene numanu buni tipili kola tembu.
2CO 13:1 Ekupu na wale yupuku-sipu eni molemelena ombú teker. ⸤Ombu tembaliinga ung te Pulu Yili-nga bukna nilimále i-sipa mele:⸥ ‘Yambuma piliiku molangi yambu te-ni yambu te ulu te tepa kis-sirim mele nimba simba kene yambu kanili-ni tepa kis-simba mele yambu tale-ni mola yupuku-ni kanuku kene yu temba mele manda niku singí kene mindi ungele piliiku ‘Yambale-ni sika tepa kis-sirim.’ niku piliai. ⸤Yambu tiluele-ni mindi nimba simba kene naa piliai.⸥’ nimba molemú kanili.
2CO 13:2 ‘Krais-ni nanga kerina ungele nimba silimú mola mólunje?’ niku piliiku “Liiku ora si.” nilimeláliinga na-ni ui wale tale-sipu eni-kene ombu molupu kene lip-lipi topu “Tembu.” nirindu mele ekupu alsupu kupulanum suluna molupu kene lip-lipi topu nikerko: Ui ulu-pulu-kis tiring yambuma kene, we-yambu lupama-ni ⸤pe ekupu kepe ulu-pulu-kis telemele yambuma⸥ kene kepe, te mundupu naa kelepu ⸤‘Eni pali mindili nangi.’ nimbú.⸥ “⸤Ulu-pulu-kis telemele yambuma kene⸥ tembu.” niker mele tembu kene kanuku piliiku kene ‘Krais yu-ni tondulu sipili eni nanga kerina mani simba.’ niku kanungí. ‘⸤Teku kis-silimelaliinga⸥ mani simbandu tondulu naa pípili mani naa simba.’ niku kanungí.
2CO 13:4 Sika ui yu tondulu te naa pirim kene unji-perana ⸤topa⸥ ku toku panjiring kulurum akiliinga-pe Pulu Yili-nga tondulale-ni yu kona molemú. Na yu-kene tapú-topulu molembuláliinga yu ui tondulu te naa pípili mulurum mele na tondulu te naa pípili moliuko, akiliinga-pe na eni molemelena ombú kene Krais wasie tapú-topulu molumbuláliinga Pulu Yili-nga tondulale na-kene pípili eni tondulu mundupu mani simbu.
2CO 13:5 Eni lupa-lupa eni-enini eninga numanuma apuruku piliiku kene, ‘⸤‘Krais sika. Yunga ungele sika.’⸥ nimbu tondulu mundupu piliipu molemulunje. Mola mólunje.’ niku piliangi. Eni-enini lupa-lupa aima mimi-siku piliangi. ‘ ‘Krais Yesos eninga numanuna molemú.’ niku piliilimili.’ nimbu piliiker. Mola aku-siku manda leku piliiku kene ‘ ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu naa piliipu molemulu.’ niku pilííngiye?
2CO 13:6 ⸤Te i-sipu nimbu piliikerko:⸥ ‘Na ⸤kongun teliu mele⸥ mimi-siku kanuku piliiku apuruku kene ‘Na sika Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili moliu.’ niku kanangi.’ nimbu piliiker.
2CO 13:7 Na Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu kene, ‘Eni ulu te teku kis naa sangi liikunu tapunjui.’ nimbu mawa teliu. ‘ ‘Na Krais-ni “Nanga kongun tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te molemú.’ niku kanangi.’ nimbu aku-sipu yu mawa naa teliu. Akili ulu te mólu. ‘Eni na kongun teliu mele kanuku apuruku kene “Yu gólu tuli yili.” níngi lem kapulako akiliinga-pe eni ulu sumbi-nílima mindi teku molangi.’ nimbu piliiker. ⸤‘Aku teku mulungí kene aima kapula.’ nimbu piliiker.⸥
2CO 13:8 Na-ni ung-sikale topu mania mundumbu kupulanum te naa lelemú. Ung-sikale taki-taki lepa mindi pumba uluma mindi ⸤liipu tapunjupu⸥ tembu.
2CO 13:9 Eni tondulu pípili molemeláliinga na ‘eni mindili nangi.’ nimbu tondulu mundupu mani simbu tondulu te naa pelemú kene numanu sipu moliu. Akiliinga, ‘Pulu Yili-ni eni Krais-nga yambuma olandupa-olandupa sumbi-siku molku kamu sumbi-siku mulungí tondulale eni sipili.’ nimbu yu aku-sipuko popu topu mawa tenjipu moliu.
2CO 13:10 ‘Auliele-ni ‘Na yunga kongunale tenjani.’ nimba eni tondulu munduku mulungí nambale na sirim namba akili-ni eni molemelena ombu kene na-ni eni tondulu mundupu mani naa sambu.’ nimbu na kolea suluna molupu kene pepá ili eni topu sipu ⸤‘olandupa-olandupa sumbi-siku molangi⸥.’ niker. Auliele-ni ‘Eni molku kis-singí kongunale teani.’ nimba na nambale naa sirim kanili.
2CO 13:11 Kapula, nanga angmene, pepá manda tokur akiliinga “Eni molai.” niker. Eni ‘olandupa-olandupa yambu sumbi-nílima molamili.’ niku aku-siku mulungí uluma tondulu munduku teku, na-ni eni “Teangi.” niker mele piliiku liiku teku, numanu tiluna pupili kapula-kapula molku, táka-niku tapú-toku molai. ⸤Aku-siku teku mulungí⸥ kene Pulu Yili-ni eni numanu monjupa, “Eni numanu tiluna pupa waengu nipili táka-niku molangi.” nilimú yili eni-kene molumba.
2CO 13:12 Pulu Yili-nga yambu kake tílima molemelema ‘Anginipili.’ niku eni-enini anju-yandu kanglku kondu kolku “Kapula molemeleye?” niai.
2CO 13:13 Pulu Yili-nga yambu kake tili ya molemelema-ni pali “Eni kapula molemeleye?” nikimili.
2CO 13:14 Auli Yesos Krais-ni eni pali we kondu kolupa mulupili molku, Pulu Yili-ni eni pali numanu monjupa mulupili molku, Mini Kake Tiliele eni-kene pali wasie tapú-topa mulupili molangi. (Aku-sipa tipili.) ⸤Aku manda niker.⸥
GAL 1:1 Na Poll, Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te. ⸤Mana-⸥yambuma-ni ‘Kongun akili ti-pui.’ niku na makó naa turing. ⸤Mana-⸥yi te-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa naa-ko mundurum. Yesos Krais kene Krais kulurum kene topa makinjirim Lapa Pulu Yili-kene akusele-ni mindi na “Elsengla kongunale tenji-pui.” nikulu liiku munduringli.
GAL 1:2 Na-ni eni Krais-nga yambu-talapele kolea Gallesia ⸤propinj⸥ taon-manga máku toku molemele yambuma pepá ili topu siker. ⸤Na-kene wasie kongunale tapú-topu telemulu⸥ anginipilima wasie molupu kene pepá ili topu siker.
GAL 1:3 Oliunga Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
GAL 1:4 Auli Yesos Krais kanili yu-ni yunu ‘Oliu tepu liambu. Oliunga ulu-pulu-kísima mania pupili. Oliu, mana-yambuma ulu-pulu-kismanga sukundu naa molangi nimbu tepu wendu liambu akiliinga eninga nimbu kolunjambu.’ nimba kulunjurum yili. Aku tirimele Lapa Pulu Yili-ni ‘Teani.’ nirim mele piliipa liipa tembandu aku tirim.
GAL 1:5 Lapa Pulu Yi kaniliinga bili kam-kamu ola pepa mindi pulimú. Aku-sipa sika tipili.
GAL 1:6 Krais-ni eni we kondu kolupa kene eninga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni “Eni nanga yambuma molangi wai.” nirim mele eni piliiku liiring mele nondupa numanu topele toku, ⸤yi mare-ni⸥ “Temani-kaiéle topu sikemulu mele piliangi.” nilimele temani te lupa piliiku molemeláliinga na eni-kene numanu kis panjipu numanu pulele liipu mundupu moliu.
GAL 1:7 Akiliinga-pe temani kanili sika temani-kaiéle mólu. ⸤Temani-kaí te-lupa aima naa pelemú!⸥ Yi mare-ni eni teku bemba siku “Krais-nga temani-kaiéle topu sikemulu.” niku ung mare lupa alowa-malowa teku Krais-nga temani-kaiéle teku kis-singí tekemele.
GAL 1:8 Akiliinga-pe oliu-ni kepe, mulú-koleana molemú angkella te-ni kepe, temani-kaí te-lupa topu sipu, oliu-ni eni ui-pulu-pulu topu sirimulu temani-kaiéle mindi naa túmulu lem ⸤aku-sipa gólu tomba yili⸥ Pulu Yili-ni ‘Yu taki-taki mindili nomba mulupili.’ nimba ⸤kolea-kísina liipa⸥ mundupili.
GAL 1:9 Ui na-ni ya nindu mele ekupu alsupu niker: Ui temani-kaiéle ‘Sika’ niku piliiku liiring kanili yambu te-ni naa topa sipa, “Temani-kaiéle tokur.” nimba temani te-lupa topa símu lem ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Yu taki-taki mindili nomba mulupili.’ nimba ⸤kolea-kísina liipa⸥ mundupili.
GAL 1:10 Ekupu na-ni ya ung nikerale ‘Yambuma-ni na kape niku ‘yi kaiéle.’ niangi.’ nimbu niker mola ‘Pulu Yili-ni na kape nimba ‘yi kaiéle.’ nipili.’ nimbu nikerye? Mola ‘Yambuma-ni piliiku kene numanu sangi.’ nimbu temani-kaiéle topu siliuye? Na-ni ‘Yambuma numanu sangi.’ nimbu uluma telkanje na Krais-nga kongun tinjili kendemande te naa molka.
GAL 1:11 Nanga ⸤Krais piliilimili⸥ anginipilima, na-ni temani-kaí eni topu sirindu kanili ⸤mana-⸥yambu te-ni numanale-ni piliipa kene na nimba sirim temani te mólu. ‘Akili aima piliai!’ nimbu niker.
GAL 1:12 Temani-kaí kanili ⸤mana-⸥yambu te-ni na topa sirim-na piliipu liipu andupu naa topu sirindu. Temani kanili yambu te-ni na ung-bo naa tonjurumko. Aima mólu. Yesos Krais-ni ‘Temani kanili Poll piliipili.’ nimba na temani-kaí akili liipa ora sirim-na piliipu liirindu.
GAL 1:13 ⸤Na ui ‘Krais-nga temanele ung-sika te aima mólu.’ nimbu piliipu aima numanu lupa pípili mulurundeliinga Krais-ni yunu na naa liipa ora silkanje aima piliipu naa liilka.⸥ Na ui mulurundu mele eni temanele piliiring. Na ui Juda-yambumanga ung-manima aima piliipu tepu molupu, enini Pulu Yili kape niku popu turing mele na-ni aku-sipu tepu molupu kene, Krais-nga yambu Pulu Yili-nga talapena muluringma aima tondulu mundupu mindili liipu sipu, ‘Yambuma pali Krais-nga ungele kamu munduku kelangi. Yunga talapele kamu pora nimba mania pupili.’ nimbu aku tirindu.
GAL 1:14 Na-kene kapula miring Juda-yimanga pulele topu aele lenjipu, na-ni Juda-yambumanga ulu-puluma aima ola-kilia piliipu tepu molupu, oliunga anda-kolepalimanga ung-manima aima tondulu mundupu piliipu liipu, ‘Yambuma piliiku liiku teku molku, ung-mani kanuma aima munduku naa kelangi.’ nimbu ung-manima aima mimi-sipu nukurundu.
GAL 1:15 Akiliinga-pe na ui naa meangi Pulu Yili-ni na we kondu kolupa ⸤‘yunga yili molambu.’ nimba⸥ makó turum, Pulu Yi kanili-ni yunu temba mele numanale-ni piliipa kene
GAL 1:16 ‘Na-ni yunga Málale kanupu bi sambu.’ nimba liipa ora sirim. ‘Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelena na andupu yunga temani-kaiéle topu sambu.’ nimba yunga Málale na liipa ora sirim. ⸤Numanu topele topu Krais-nga yi te molupu kene⸥ na-ni ⸤mana-⸥yambu te-ndu “Na nambi tembunje? Temani-kaiéle piliambu na tokunu si.” naa nirindu.
GAL 1:17 Na ui aku-sipu naa molambu Yesos-ni ui kumbi-lepa “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima kolea-auli Jerusallem muluringna naa-ko purundu. ⸤‘Pulu Yili-ni na ung-bo tunjupili.’ nimbu⸥ sumbi-sipu kolea Arepia pupu akuna ena mare mulurundu. Penga kelepu kolea-auli Damaskas-ndu yandu ⸤ombu ung-bo tonjupu mani sipu⸥ mulurundu.
GAL 1:18 Kanu-kene ⸤Pulu Yili-ni yunga Málale na ui liipa ora sipili penga⸥ punie yupuku omba purum kene ‘Na Pita kanupu bi sambu.’ nimbu Jerusallem pupu, yu-kene wasie kóru tale mulurundu.
GAL 1:19 Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yimanga te wasie naa kanurundu. Auliele-nga angin Jemis mindi kanurundu.
GAL 1:20 Na-ni temani pepána topu siker ili gólu naa tokur. Pulu Yili kanupa mulupili mi lepu eni nimbu siker akili aima sika nimbu siker.
GAL 1:21 Penga na kolea Siria kene Sillisia propinj-selenga andurundu.
GAL 1:22 Kolea Judia distrik sukundu kolea wemanga Krais-nga yambu-talapema-ni na naa kanuring.
GAL 1:23 Tirindu mele temanele mindi ui piliiring. Akili i-sipa mele: “Oliu ⸤Krais-nga yambuma⸥ andupa mindili liipa sirim yi kanili-ni temani-kaiéle ui ‘Kamu mania pupili.’ nirim temani-kaí kanili ekupu yu-ni andupa topa silimú.” niku yambuma-ni temani toku siringele mindi piliiring.
GAL 1:24 Pe Pulu Yili-ni na-kene tirim mele piliikuliinga Pulu Yili kape niku bi paka tunjuring.
GAL 2:1 Penga punie malapunga tale omba purum kene na kelepu ⸤wale tale-sipu⸥ Jerusallem purundu. Banapas-kene wasie purumbulu. Taitas na-ni liipu mirindu, wasie purumuluko.
GAL 2:2 Akiliinga-pe ⸤Krais-nga yambu Jerusallem muluringma nukuring yima-ni nandu “Ui.” niringeliinga piliipu kene naa purundu. Pulu Yili-ni ‘Na pambu.’ nimba⸥ liipa ora sirim-na purundu. Pupu kene na-ni Juda-yambuma naa molku yambu-lupama muluring koleamanga andupu temani-kaí topu sirindele nimbu sirindu. Akiliinga-pe ‘Na-ni andupu yambuma tepa liilimú kongunale teliu mele kene, ui kongun tirindu mele kene, kamu mania naa pupili.’ nimbu Krais-nga yambu-talapele nukuring yima kanupu bi sipu, we-yambuma naa molangi yi kanuma eni-enini tenga-lupa molangi temani-kaí andupu topu sirindele nimbu sirindu.
GAL 2:3 ⸤Sika Krais-nga Juda-yi mare-ni piliiku kene, “Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelemanga yima Krais-nga yima kamu mulungíndu eninga kangi te kopsai.” niring⸥ akiliinga-pe Taitas na-kene mulurumbulu yili yu sika Grik-yili akiliinga-pe yi-auli kanuma-ni “Yunga kangi te kopsinjamili.” niku karaye naa tiring.
GAL 2:4 ⸤Kangi kopsili ung te wendu naa olka akiliinga-pe⸥ yi gólu tuli mare enini oliundu ‘Eninga anginipilima.’ niku Krais-nga talapena kiyang niku uring. ‘Oliu Krais Yesos-nga yambuma molemuláliinga Moses-ni ⸤“I-siku teai!” nimba “I-siku naa teai!” nimba⸥ ung-mani sirim kanuma-ni oliu naa nokulemú. Kanuma naa piliipu liipu ka-lkuna mele naa molupu we molomulú kene kapula.’ nimbu mulurumulu mele gólu tuli yi kanuma-ni ‘Kanamili.’ niku uring. ‘Moses-ni ung-mani sirimuma piliiku liilimele yambuma mindi Pulu Yili-ni kanupa ‘yambu sumbi nílima’ nimba kanolemú mele piliangi.’ niku ⸤gólu tuli yi kanuma Krais-nga yambu-talapena⸥ uring, akiliinga-pe ‘Aku tiringeliinga ‘Moses-ni “Teai!” nimba ung-mani sirimuma-ni oliu ka sipili, molku kis-sangi.’ niku uringele.’ nimbu piliiker.
GAL 2:5 ⸤‘Yambu-lupamanga yimanga kangi te kopsai.’ niring akili sika niring⸥ akiliinga-pe eninga niring ungele aima naa piliipu liirimulu. ⸤‘Moses-ni ui ung-mani sirimuma-ni laye-kolte kepe oliu Krais-nga yambuma naa nokulemú⸥. Temani-kaiéle mindi ung-sikale, akili-ni mindi eni nukupili, akili mindi eni-kene pípili.’ nimbu “Aima mólu!” nirindu.
GAL 2:6 ⸤Jerusallem Krais-nga yambuma-ni⸥ “Oliunga yi-aulima” niring yi kanuma ‘Enini sika bi molemú mola naa molemúnje, akili ulu te mólu.’ nimbu piliiker. Pulu Yili-ni kangikundu kanupa ‘Kamakoma’ nimba ‘bi naa mulúlima’ nimba yambuma apurupa naa kanolemú. Yi kanuma-ni na ung nimbu siliáliinga ung tepa liipa nokupa konjumba ung te-lupa naa niring.
GAL 2:7 Aima mólu! Pulu Yili-ni Pita-ndu “Juda-yambuma temani-kaiéle pukunu toku si.” nirim mele aku-sipako nandu “Temani-kaiéle Juda-yambu naa molemele yambu-lupama pukunu toku si.” nirim mele kanuku kene ⸤“I-siku ni. I-siku naa ni.” niku ung te olandupa naa niring.⸥
GAL 2:8 Yesos-ni Pita-ndu “Juda-yambuma mulungína nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum kene Pulu Yili-ni yu tondulu sipa liipa tapunjupa mulupili kongun kanili tinjirim kanu mele Yesos-ni nandu “Juda-yambuma naa molemele yambu-lupama mulungína nanga kongunale tenji-pui.” nirim kene Pulu Yili-ni na tondulu sipa liipa tapunjupa mulupili kongun kanili andupu tirindu mele kanuku kene,
GAL 2:9 Jemis kene, Pita kene, Jon kene, ⸤Jerusallem⸥ yambuma-ni “Enini oliu nokolemele yi-aulima.” niring yi kanuma-ni Pulu Yili-ni na kongun ili aima sirim mele kanuku kene, ⸤‘Sika kongun tilu-sipu telemulu.’ niku⸥ Banapas olsu ‘Eninga kandi-angin-mele-sele molangli.’ niku ki liiring. Enini kene olsu kene oliu-ni ung te nimbu panjipu kene, “Banapas olsu-ni yambu-lupama liipu tapunjupulu Pulu Yili-nga kongunale teambili. Enini Juda-yambuma liiku tapunjuku Pulu Yili-nga kongunale teangi.” nirimulu.
GAL 2:10 Ung tilu mindi “Tondulu munduku teangli.” niring. “⸤Krais-nga yambu-talapena sukundu⸥ yambu korupa pupili molemelema liiku tapunjangli.” niring. Kongun kanili na kórunga-ui tembundu numanu sirindu kongunale yandupa ekupu kepe tondulu mundupu kongun kanili teliu.
GAL 2:11 ⸤Jerusallem yi-aulima-ni nandu “Tellu mele akili kapula tellu. We tekunu mului.” niring⸥ akiliinga-pe penga ⸤na⸥ kolea-auli Andiyok ⸤pupu molambu⸥ Pita urum kene yu-ni ulu te tirimele aima tepa kis-sirimeliinga ⸤kanupu kene⸥ yu mulurumna pupu, tepa kis-sirim mele sumbi-sipu nimbu para sipu ung-mura sirindu.
GAL 2:12 Jemis-ni ⸤“Andiyok pai.” nimba⸥ liipa mundurum yima ui naa wangi Pita Juda-yambuma naa molemele yambu-lupama-kene wasie anduku tapú-toku langi nuring. Akiliinga-pe penga Jemis-ni liipa mundurum yi kanuma uring kene ‘Yi-lupa Krais-nga yi molemelema kangi te kopsangi.’ niring yima-kene mundu-mong tenjipa, ‘Teker mele naa kanangi.’ nimba ⸤Pita⸥ yambu-lupama-kene andupa langi nurum mele akili mundupa kelepa yunu mulurum.
GAL 2:13 Kanu-kene Pita-ni ‘Kapula tembu.’ nimba numanale-ni piliipaliinga yi kanuma naa oku molangi tirim mele penga uring kene mundupa kelepa ‘Okomele yima kene numanu tiluna pupili molemulu.’ nimba topele-mapele topa ulu gólu tuli te tirim mele ⸤Andiyok⸥ Juda-yambu ⸤Krais-nga yambu muluringma⸥ kanuku kene enini kepe Pita-ni topele-mapele topa gólu tuli ulele tirim mele aku-siku manda leku tiringko. Penga enini topele-mapele toku gólu tuli ulele tiring mele Banapas-ni kanupa kene ‘Ui lawa tindu lam. Enini tekemele mele teku konjukumele. Na aku-sipu teambu.’ nimba yu-ni kepe aku-sipa lawa tirim.
GAL 2:14 Kanu-kene enini temani-kaiéliinga ung-sikale-ni ‘Teangi.’ nilimú mele sumbi-siku naa teku lawa tiring mele kanupuliinga, enini pali kanuku piliiku molangi na-ni Pita-ndu nimbu mele: “Nu Juda-yi te akiliinga-pe Juda-yambuma-ni ⸤langi nungíndu ung-manima piliiku kene⸥ telemele mele naa teku, Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelema-ni telemele mele tellu, akiliinga nu-ni yambu-lupamandu “Juda-yambuma-ni ⸤ung-manima⸥ piliiku telemele mele aku-siku manda leku teai.” nikunu nambimuna mani silluye?” ⸤nirindu.⸥
GAL 2:15 “Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelemandu Juda-yambuma-ni ‘ulu-pulu-kis tili yambuma.’ nilimele yambu kanuma oliu Juda-yambuma mólu; Juda-yambuma-ni oliu miringeliinga oliu Juda-yambuma molemulu kanuma ⸤Krais-nga yambuma molupu kene ung tale piliilimulu mele i-sipa:⸥
GAL 2:16 ⸤Te:⸥ ‘Moses-ni “Teai!” nimba ung-mani sirimuma yambuma-ni mimi-siku piliiku liiku telemeláliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kene eninga ulu-pulu-kísima mundupa naa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambuma’ nimba naa kanolemú.’ nimbu piliilimulu. ⸤Te:⸥ ‘Yambuma-ni ‘Yesos Krais sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma mindi aku-siku telemeláliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kene eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambuma’ nimba kanolemú.’ nimbu piliilimuluko. Ung akusele piliipu kene ‘Moses-ni ung-mani sirimuma-ni oliu ⸤Juda-yambuma⸥ kepe manda naa tepa liimba.’ nimbu piliipu kene, ‘Pulu Yili-ni oliu kanupa oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambuma’ nimba kanupili.’ nimbu ‘Yesos Krais ⸤molupa tirim mele⸥ sika.’ nimbu tondulu mundupu piliirimulu. ‘Moses-ni ung-mani sirimuma mimi-siku piliiku liiku telemele yambumanga aima tilu kepe aku-sipa tembaliinga Pulu Yili-ni yu kanupa kene yunga ulu-pulu-kísima mundupa naa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambale’ aima naa nimba kanomba.’ nimbu piliipuliinga ‘Yesos Krais yu mendepulu Pulu Yili-ni oliu-kene aku-sipa temba kupulanumele.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu.
GAL 2:17 “Aku lem, oliu Juda-yambu mare-ni ‘ ‘Pulu Yili-ni oliu kanupa oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambuma’ nimba kanupili.’ akiliinga ‘Yesos Krais mendepulu manda tenjimba.’ nimbu tondulu mundupu piliamili.’ nilimulu ulu kanili-ni oliu i-sipa mele liipa ora silimú: ⸤Oliu-ni “Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelema ulu-pulu-kis tili yambuma molemele.” nilimulu mele⸥ oliu kepe ⸤‘Moses-ni ung-mani sirimuma-ni oliu kapula naa tepa liilimú. Krais-ni mindi oliu kapula tepa liimba.’ nimbu piliipu Moses-ni ung-mani sirimuma mundupu kelelemuláliinga aku-sipa⸥ ulu-pulu-kis tili yambuma molemulu mele liipa ora silimú, mokeringa lelemú. Aku lem oliu ⸤Juda-yambuma⸥ ulu-pulu-kis tili yambuma molemulu mele aku-sipa liipa ora silimú mokeringa lelemáliinga ‘Krais-ni “Ulu-pulu-kísma teai.” nilimú lam.’ nimbu piliilimulu kene kapulaye? Aima mólu! ⸤Krais-ni aku-sipa aima naa nilimú.⸥
GAL 2:18 Na-ni ui piliipu kene, ‘Moses-ni “Teai!” nimba ung-mani sirimuma-ni na naa tepa liipa, Pulu Yili-ni ‘na “mindili nambu.” nimbá ulu-pulu-kis te naa pili yambu sumbi niliele molemú kanokur.’ nimbá ulu te kapula naa temba.’ nimbu tondulu mundupu piliipu Moses-ni ung-mani sirimuma mundupu kilirindu akili penga kelepu ‘Moses-ni ung-mani sirimuma-ni na manda tepa liipa Pulu Yili-ni na ‘yambu sumbi niliele.’ nimbá ulu-pulele pelemú.’ nimbu alsupu Moses-ni ung-mani sirimuma ambulupu piliipu liipu telkanje telka ulu akili-ni ‘Na Moses-ni ung-mani sirimuma ui mundupu kilirindu kene tepu kis-sirindu.’ nimba liipa ora silka.
GAL 2:19 ⸤Niker akiliinga ung-pulu te i-sipako:⸥ ⸤Yambu te kolemú kene yu nokulemú ulu-puluma mundupa kelemú, ulu-pulu kanuma-ni yu kolemáliinga alsupa naa nokulemú aku-sipa mele⸥ Moses-ni ung-mani sirimuma-ni na nukurum kene mimi-sipu piliipu liipu naa tirindeliinga ung-mani kanuma-ni Pulu Yili-ni na ‘ulu-pulu-kis naa pili yi sumbi niliele’ nimba kanombaliinga ulu-pulele na manda naa sirimeliinga ung-mani kanuma na mundupu kelepu ung-mani kanuma-kene yi kululiele mele mulurundu. Pe ekupu ung-mani kanuma-kene kululi yili moliáliinga Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma tembundu kona moliu.
GAL 2:20 Krais unji-perana ⸤topa ku toku panjiring kulurum kene⸥ na-kene wasie ⸤toku⸥ ku toku panjiring kulurumbulu. Akiliinga, ekupu na-nanu we kona naa moliu. Krais na-kene tapú-topa molemáliinga yunga kona mululi ulele na-kene pelemú. Akiliinga, kangikundu uluma tepu moliu mele ‘Pulu Yili-nga Málale yu sika.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene aku-sipu kangikundu uluma tepu moliu. ‘Pulu Yili-nga Málale’ niker yili yu na numanu monjupa nanga nimba alko topa kulunjurum yili.
GAL 2:21 ‘Pulu Yili-ni yambuma we kondu kolemú ulele ulu te mólu.’ naa nimbu, akili mundupu naa keleliu. Moses-ni ung-mani sirimuma-ni Pulu Yili-ni oliu ‘yambu sumbi nílima’ nimba kanomba ulu-pulele kapula silkanje Krais we kolka. Yu kulurum ulele-ni ulu te naa telka.” ⸤nimbu Pita-ndu nirindu.⸥
GAL 3:1 Eni ⸤Krais-nga yambu⸥ Gallesia molemele yambu-wiliema, na-ni ui Yesos Krais unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring kulurum mele nimbu sirindu kene eni aima piliiring yambuma, eni yambu nae-ni numanuma tepa bemba sipa liipa lu sirimuye?
GAL 3:2 Na-ni eni ung aima tiluele walsipu piliambu: Mini Kake Tiliele ⸤kupulanum nambulkarenga⸥ liiringiye? ⸤Moses-ni⸥ “Teai!” nimba ung-mani sirimuma piliiku liiku teng panjiku tiringeliinga Mini Kake Tiliele liiring, mola ⸤temani-kaí topu sirindele piliiku kene⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga liiringiye?
GAL 3:3 Eni ⸤nambulka ung te piliiku kene⸥ aku-siku wilie pulimeléye? Ui-pulu-pulu ⸤‘Krais-nga yambuma molamili. Pulu Yili-ni oliu kanupa kaí piliipili.’⸥ niku kene Mini Kake Tiliele liiring kanili, pe ekupu ⸤numanu topele toku⸥ eni-enini eninga tonduluma-ni ‘⸤Moses-ni ung-mani sirimuma piliipu liipu tepu kene⸥ aku-sipu molamili.’ niku piliilimiliye?
GAL 3:4 ⸤‘Krais sika.’ niku tondulu munduku piliiring kene⸥ ⸤Mini Kake Tiliele-kene⸥ ulu ⸤kaí aku-sipa⸥ mare eni-kene wendu urum akuma we wendu urumye? ‘Ulu ⸤kaí⸥ akuma we wendu urum lam.’ nimbu kanokur. ‘⸤Ulu kaí akuma wendu urum kene penga ‘Moses-ni ung-mani sirimuma-ni oliu tepa liimba.’ niku piliiku liiring⸥ akili aima kis.’ nimbu piliiker.
GAL 3:5 ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma piliiku liiku telemeláliinga Pulu Yili-ni yunga Minéle eni sipa, eni molemelena ulu-tonduluma telemúnje, mola ⸤temani-kaiéle⸥ piliiku kene ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga aku telemúye?
GAL 3:6 ⸤Pulu Yili-nga bukna Eprayam-ndu nimba molemú mele⸥ piliiku piliai: “Pulu Yili-ni yu-kene “Tembu.” nirim mele Eprayam-ni ‘Sika temba.’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga kanupa kene Pulu Yili-ni “Yu yi sumbi-niliele.” nimba kanurum.” nimba molemú.
GAL 3:7 Akiliinga, ‘⸤‘Temani-kaiéle sika.’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili yambuma Eprayam-nga kangambulama molemele.’ niku piliai.
GAL 3:8 Penga wendu ombá mele Pulu Yili-nga bukna ui mulurum. Penga Juda-yambu naa molku yambu-lupama-ni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingéliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kene ‘Eninga ulu-pulu-kísima mundupu kelepu, ‘numanu sumbi nimba pípili molemele yambuma’ nimbu kanombu.’ nimbá mele Pulu Yili-ni ui Eprayam-ndu temani-kaiéle pemba mele topa sipa kene nimba mele: ‘ “Nu-ni kalku liini yi te-ni tembaliinga ma-koleana yambuma pali membu pemba kene molku kunjingí.” nirim.’ nimba molemú.
GAL 3:9 ⸤Pulu Yili-ni aku-sipa Eprayam-ndu nimba panjurumeliinga⸥ yu-ni ⸤‘Pulu Yili sika.’ nimba⸥ tondulu mundupa piliirim yi Eprayam Pulu Yili-ni membu panjipa tepa kunjurum kene yandupa-yandupa ⸤‘Pulu Yili sika.’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili yambuma kepe Eprayam-kene wasie membu panjipa tepa konjulimúko.
GAL 3:10 ‘⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma piliipu liipu teng panjipu temulú kene ⸤Pulu Yili-ni oliu ‘ulu-pulu-kis naa pili yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba.’⸥ niku tondulu munduku piliilimili yambuma Pulu Yili-ni ‘Mindili noku molku kis-sangi.’ nimbá. Pulu Yili-ni aku nimbáliinga ung te piliipu kene aku niker akili Pulu Yili-nga bukna molemú. Akili i-sipa mele: ‘Ung-manima molemú buk ⸤Moses-ni turumeliinga⸥ ung-mani aima pali taki-taki piliiku liiku teng panjiku naa tingí yambuma Pulu Yili-ni ‘Mindili noku molku kis-sangi.’ nimbá.’ nimba molemú kanili.
GAL 3:11 ⸤Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele:⸥ ‘⸤Pulu Yili ‘sika’ niku⸥ tondulu munduku piliingí yambuma mindi Pulu Yili-ni kanupa ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanomba yambu kanuma mindi kona molku konjuku mindi pungí.’ nimba molemú mele piliipu kene ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma piliiku liiku tingí yambuma Pulu Yili-ni kanupa eninga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma molemele.’ nimba kanomba kupulanum te aima naa lelemú mele aima sumbi-sipu piliilimulu.
GAL 3:12 ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma-ni ⸤‘oliu tepa liimba.’ niku,⸥ mindili-siku lombulku tingí ulele kene, ⸤‘Krais-ni oliu tepa liimba.’ niku⸥ tondulu munduku piliingí ulu-sele walsekale liiku tere leku kapula naa tingí. Aima manda mólu! ⸤Moses-ni ung-mani sirimuma tingéliinga ung te Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele:⸥ ‘Ung-manima aima pali taki-taki mimi-siku piliiku liiku teng panjiku tingí yambuma mendepolu aku-siku tingéliinga molku konjuku mindi pungí. ⸤Ung-mani mare walsekale kepe munduku kelku naa tingí kene naa molku konjuku mindi pungí.⸥’ nimba molemú kanili.
GAL 3:13 ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Krais mindili nomba mindili sipa mulupili.’ nirim-na yu sika mindili nomba numanuna buni tipili mindili sipa mulurum ulu akili-ni, Krais yu-ni oliu ⸤Juda-yambuma⸥ ung-manima-ni ‘Mindili noku molku kis-sangi.’ nilimú kupulanum-na wendu liinjirim. ⸤Pulu Yili-ni Krais tepa kis-sirimeliinga ung-pulu te Pulu Yili-nga bukele-ni nimba mele:⸥ ‘Yambu unjina ola ‘Kolangi.’ niku ku toku panjilimele yambuma ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Mindili noku molku kis-sangi.’ nimbá.’ bukna nimba molemú akiliinga Krais yu unjina ⸤toku⸥ ku toku panjiringeliinga Pulu Yili-ni Yesos “Mindili noku molkunu kis-sani.” nirimko.
GAL 3:14 ‘Pulu Yili-ni Eprayam-ndu ⸤‘Nu-ni kalku liini yi te-ni tembaliinga ma-koleana yambuma pali molku kunjingí.’ nimba,⸥ nimba panjurum ung kaiéle Krais Yesos-ni ulu te tenjimbaliinga Juda-yambu naa molku yambu-lupama kene pípili.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni ui⸥ oliu kolea-kísina molupu kis-sipu mindi pulkumula kupulanum-na wendu liirim. ‘Mini Kake Tiliele liangi simbu.’ nimba, nimba panjurum akili ‘⸤‘Krais-ni tinjirimele oliunga nimba tepa liimbandu tinjirim.’ niku⸥ tondulu munduku piliingí yambuma-ni aima liangi!’ nimba ⸤Pulu Yili-ni⸥ aku-sipa nirim.
GAL 3:15 Angmene, ⸤‘Ung te na-ni ung-bo tonjumbale sumbi-siku piliangi.’ nimbu⸥ ya ma-koleana yambuma-ni ulu te telemele mele eni piliilimilále nimbu sambu. Yambu tale-ni “I-sipu i-sipu teambili.” nikulu anju-yandu ung te niku panjikulu mi lelembele kene penga niku panjikulu mi lelembele ung kaniliinga yambu te-ni ung te wendu naa liilimú, yambu te-ni ung te sukundu naa mundulimú. Sika ung akili ma-koleana yambusele-ni mindi niku panjilimbele akiliinga-pe penga ung kanili yambuselenga te-ni alowa naa telemú. Ungele niku panjikulu mi lelembele mele aku-sipa we pelemú. ⸤Akili manda monjupa, Pulu Yili-ni Eprayam-kene tirim mele liipa ora silimú.⸥
GAL 3:16 Pulu Yili-nga bukele-ni nilimú mele i-sipa: “Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjurum ungele ⸤oliu Juda-yambumanga anda-kolepa⸥ Eprayam kene Eprayam yu-ni kalupa liimbale kene akuselendu nimba, nimba panjurum.” nilimú. “⸤Yi⸥ kalupa liimbale.” nilimú kanili ⸤yi⸥ tiluelendu mendepolu nilimú. “Nu-ni kalkunu liinéle.” nilimú. “Nu-ni kalku liiníma.” naa nilimú. Yambu pulelendu naa nilimú, tiluelendu mendepolu nilimú. ⸤Yi⸥ tilu akili ⸤Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim⸥ Kraisele.
GAL 3:17 Ung niker ilinga pulele i-sipa mele: ⸤Pulu Yili-ni “Aku tiní kene na-ni i-sipu i-sipu tembu.” nimba,⸥ nimba panjipa mi lirim ung kanili yu kórunga kumbi-lepa wendu omba pirim. Ung kanili ui we pípili penga punie po-andret kelepa teti omba purum kene ⸤Moses-ni⸥ “Teai.” nimba ung-mani sirimuma wendu urum. ⸤Ung-mani kanuma sika penga aelepa wendu urum akiliinga-pe⸥ Moses-ni ung-mani sirimuma-ni Pulu Yili-ni ui nimba panjipa mi lirim ungele manda naa topa mania mundumba, Pulu Yili-ni ui nimba panjurum ungele we pemba mindi pelemú, ung akiliinga kongunale mania manda naa pumba.
GAL 3:18 Yambuma Pulu Yili-ni “We simbu.” nirim melale liingíndu Moses-ni ung-mani sirimuma piliiku liiku teku kene méle kanili liilkemelanje Pulu Yili-ni ⸤“We simbu.” nimba,⸥ nimba panjurum ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliikuliinga kapula naa liilkemela. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni Eprayam-ndu “We simbu.” nirim melale ung nimba panjurum ungele-ni mindi méle akili yu we simbandu yu-yunu piliipa kene makó turum. ⸤Eprayam-ni ulu te tirim-na kanupa kaí piliipa kene Pulu Yili-ni “Simbu.” naa nirim. Yu-ni yunu piliipaliinga aku-sipa nimba panjurum.⸥
GAL 3:19 ⸤Pulu Yili-ni “We simbu.” nirim melale simbandu yu-ni ui nimba panjurum ungele piliipa kene simba⸥ lem Moses-ni “Teai!” nimba ung-mani penga sirim-ma nambimuna sirimuye? Ung-mani kanuma-ni nambi telemúye? Aku, “Yambuma ulu-pulu-kísima telemele mele piliangi liipu ora sambu.” nimba kene Pulu Yili-ni ⸤“I-siku teai. I-siku naa teai.” nimba⸥ ung-mani kanuma sirim. ⸤Pulu Yili-nga ung-mani Moses-ni yandu nimba sirim-ma naa pelkanje ulu-pulu-kísima tepu kene ‘Tepu kis-símulu.’ nimbu naa piliilkumulá.⸥ Akiliinga-pe ‘Ung-mani kanuma kamu pípili.’ nimba Pulu Yili-ni naa sirim. Eprayam-ni kalupa liimbalendu ui nimba panjurum kalupa liimba yi kanili ‘ui naa upili ung-manima-ni yambuma nukupili. Yu ombá kene ung-manimanga tondulale mania pupili.’ nimba Pulu Yili-ni ung-mani akuma sirim. Pulu Yili-nga ung-manima mulú-koleana angkellama-ni yandu niku sinjiring, yambuma kene mulú-koleana angkellama kene suku-singina yi te-ni yandu liirim kene kamu pirim. ⸤Suku-singina yi nikem akili yu Moses.⸥
GAL 3:20 Pulu Yili-ni ung-manima simbandu suku-singina yi te-ni molupa nimba sinjirim, Pulu Yili-ni yu-yunu yambumandu sumbi-sipa ung te naa nirim, akiliinga-pe yi te-ni yu-yunu ung te sumbi-sipa nimba panjilimú kene suku-singina yambu te-ni ulu te naa tenjilimú. Pulu Yili yu yi tiluele mindi molupa yu-ni yunu sumbi-sipa Eprayam-kene ung te nimba panjurum. Yambu te-ni suku-singina ulu te naa tinjirim.
GAL 3:21 Pulu Yili-ni aku-sipa tirim-na ⸤Moses-ni Pulu Yili-nga⸥ ung-mani ⸤sinjirim ungma⸥ kene Pulu Yili-ni ⸤Eprayam-kene⸥ nimba panjurum ungele kene anju-yandu ele-tu mele molembeleye? Aima mólu! ⸤Pulu Yili-ni numanu tale piliipaliinga “Ung-manima-ni enini nukupili sambu.” naa nirim.⸥ Yambuma kona molku mindi puli ulu-pulele kapula simba ung-mani te pelkanje Pulu Yili-ni ung-mani kanuma piliiku liiku telemele ⸤yambuma⸥ kanupa ‘⸤yambu⸥ sumbi-nílima’ nimba kanolka. Penga oliu aku-sipa ung-mani pelkale piliipu liipu tepu kene numanu sumbi nimba pílima molupu kene yunga kumbi-kerina kapula pupu molkumula.
GAL 3:22 Akiliinga-pe aku-sipa tili ung-mani te naa pirim, naa pelemú. Pulu Yili-nga bukele-ni i-sipa mele nilimú: “Ma-koleamanga pali yambuma pali ulu-pulu-kísimani ka silimú ⸤kene⸥, ka-lkuna mele pelemelé. Takara toku manda naa pulimelé.” nilimú. ⸤Pulu Yili-nga ung-manima pelemáliinga aku telemú.⸥ ⸤Moses-ni ung-mani sirimuma-ni yambuma nokulemáliinga ulu-pulu-kísimani yambuma pali ka silimáliinga pulele i-sipa mele:⸥ Pulu Yili yu-ni nimba panjurum melale ‘yambuma-ni liingíndu Yesos Krais-ni tinjirimele ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma sambu liangi akiliinga ulu-pulu-kísimani yambuma pali ka sipa pípili.’ nirim. Simba liingí kupulanum te-lupa mólu.
GAL 3:23 Yesos-ni oliunga nimba tinjirim mele ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu kupulanumele ui wendu naa upili Moses-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani sirimuma-ni oliu ‘Mong liingéliinga mindili nangi.’ nimbándu ka mele sirim. Yesos-ni penga omba oliunga nimba tinjirim mele ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ulele lku-ki mele lepa, ung-mani ui pirim-manga ka-lkuliinga llok mele pirim kanili penga kima liinjimbaliinga Moses-ni ui ung-mani sirimuma-ni aku tirim.
GAL 3:24 ⸤I-sipu mele niker:⸥ ‘ ‘Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, numanu sumbi nimba pili yambuma molemele.’ nimba kanupili.’ niku ‘Krais-ni oliunga nimba tinjirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimba Krais ui mana mania naa upili Pulu Yili-ni ‘Ung-manima-ni oliu nukunjupili.’ nimba, ung-manima sirim.
GAL 3:25 Akiliinga-pe ekupu oliu Krais-ni tinjirim mele ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliipu molomulú ulu akili wendu urum lelemáliinga ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-mani ui sirimuma-ni oliu naa nokulemú.
GAL 3:26 Ekupu Krais Yesos-ni ⸤penga tinjirim mele⸥ ‘Sika ⸤oliunga nimba tinjirim⸥.’ niku tondulu munduku piliilimili ulele-ni eni pali ekupu Pulu Yili-nga kangambulama mulungí kupulanumele akisinjirim-na aku-siku molemele. Eni no liiring ulu kanili-ni Krais kene eni kene yambu tiluele mele muluringma pali Krais, ⸤mulumbale mele,⸥ pakuringeliinga sika Pulu Yili-nga kangambulama molemele.
GAL 3:28 ⸤Eni pali Krais-nga yambu molemelema⸥ Juda-yambuma lupa, Juda yambu naa molemele yambuma lupa mólu; ku-moni naa liiku we kendemande-kongun tinjili yambuma lupa, we molemele yambuma lupa mólu-ko; yima lupa, ambuma lupa mólu-ko; ekupu eni pali Yesos Krais-nga yambu-talape tiluele mendepolu molemeláliinga yambu lupa-lupama naa molemele.
GAL 3:29 Eni Krais-nga yambuma mulúngi lem eni Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molemeleko; Pulu Yili-ni ui ⸤Eprayam-ni kalupa liimba yambuma⸥ “Simbu.” nimba, nimba panjurum melale eni wasie liingí.
GAL 4:1 ⸤Kangambulama kene moya-mélema liingí yambuma kene⸥ akumandu nimbú nikerale i-sipa mele: Kang te-ni yunga lapanga moya-mélema sika liilimú, akiliinga-pe ui yu kelú kene lapanga kongun kendemande-yambu te mele molemú. Lapanga mélema pali sika yunga, akiliinga-pe yu kang kelále mindi molemú kene naa liilimú.
GAL 4:2 Lapale-ni ‘penga yu moya-mélema liipili.’ nimba, nimba panjilimú enale ui wendu naa upili “Kangale kene mélema kene nukupili.” nimba makó tolemú yambumanga ungma mindi piliipa molemú.
GAL 4:3 Oliu aku-sipako. Oliu kangambula kelúma mulurumulu kene ma-kolealiinga ung-mani mola ulu-pulu lupa-lupa wema-ni mindi ‘Nanga kendemande-kangambulama.’ nimba oliu nokupa, kangima-ni ulu-puluma temulú mele mani sirim.
GAL 4:4 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni ui yu-yunu numanale-ni piliipa makó turum enale wendu urum kene yu-ni yunga Málale liipa mana-mania mundurum akili ⸤Moses-ni “I-siku teai! I-siku naa teai!” nimba⸥ ung-mani sirimuma-ni nukurum yambu-talapena suku ambu te-ni mirim.
GAL 4:5 ‘⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma-ni nokulemú yambu kanuma alsupa naa nukupili. Enini we molku, ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma kapula naa piliiku liiku telemeláliinga mindili noku kulungí kupulanum-na wendu oku, nanga ⸤kangambulama⸥ molku nanga moya-mélema liangi.’ nimba yu-ni yunga Málale ‘Eninga nimba ⸤yunga memale onde lepa⸥ alko topa kulunjupili.’ nimba mana-mandu liipa mundurum. ‘Málale-ni oliunga nimba tenjimba ulele-ni oliu tepa liipa kapula molomulú kupulanumele akisinjipili.’ nimba yu oliu mana-yambuma molemuluna liipa mundurum.
GAL 4:6 Penga Pulu Yili-nga kangambulama molemulu-na yu-ni yunga Málale-nga Minéle oliunga numanumanga suku ⸤‘Mulupili.’ nimba⸥ liipa mundunjurum. Mini akili Pulu Yili-ndu “Tata. Nanga Lapa.” nilimú Minéle. ⸤Pe oliunga numanumanga molupa “Tata; nanga Lapa.” nilimú kene, piliipuliinga ‘Oliu yunga kangambulama.’ nimbu piliilimulu.⸥
GAL 4:7 Pulu Yili-ni aku tirim-na ekupu mélema-ni ui eni nukurum kene méle kanumanga kendemande-yambuma muluring mele naa molemele; Pulu Yili-nga kangambulama molemele. Pe yunga kangambulama molemeláliinga yu-ni “Nanga nosiliu mélema eni penga moya-mélema liangi simbu.” nirim.
GAL 4:8 Ui Pulu Yili naa piliiku yunga yambuma naa molku kene, Pulu Yili naa mulurum méle wema liiku ‘oliu nokolemele pulu yima’ niku liiku angnjiku popu turing mélemanga kendemande-kongun aima mindili siku tinjiring.
GAL 4:9 Akiliinga-pe ekupu Pulu Yili piliiku bi siku yunga yambuma molemele. Akiliinga-pe sika akili mólu. Na-ni i-sipu niambu: Pulu Yili-ni nimba mele: “Eni na piliiku bi siku nanga yambuma molangi.” nirim. Aku lem ekupu ⸤aku-siku⸥ molemele mele nambimuna munduku kelku bulu siku, tondulu naa puli ung-manima nambimuna alsuku piliiku molemeleye? ‘Ulu kanuma-ni oliu alsupa nukupili. Oliu ulu kanumanga kendemande tinjili yambuma alsupu molomulú kene kapula.’ niku piliilimiliye?
GAL 4:10 Juda-yambuma-ni kóru tenga-tenga niku ena tenga kóru mulungí walema kene, kaliimbu konanga ke tomba enama kene, punie konanga wendu ombá enama kene, langi tepa tomba kene pulu monjuku sukundu liingí enama kene, ena kanuma wendu ombá kene ulu mare piliiku tingí mele Pulu Yili-ni ⸤Moses nimba sirim kene piliipaliinga Isrel-yambuma ung-mani sirimeliinga piliiku liiku telemele⸥ mele ⸤eni Krais-nga Gallesia-yambuma ‘Pulu Yili-ni oliu kanupa kaí piliipili.’ niku⸥ piliiku liiku telemele.
GAL 4:11 ⸤Aku-siku telemeláliinga⸥ ‘Na-ni eni mindili sipu mani sirindu mele we tirindunje. Eni-kene kongun tirindele we mania pumba. Na eni mani sirindu ungma munduku kelku ui piliiku tiring mele alsuku piliiku tingí kene kis lemba.’ nimbu na aima mini-wale mundukur.
GAL 4:12 Angmene, na-ni eni aima tondulu mundupu mawa tepu kene, na ui ⸤Moses-ni ung-mani sirimuma mundupu kelepu⸥ eni Juda-yambu naa molku yambu-lupa muluringma-ni Moses-ni ung-mani sirimuma naa piliiring mele mulurundeliinga ekupu na ⸤Krais-nga ungele piliipu⸥ moliu mele eni aku-siku piliiku molai. ⸤Na eni-kene mulurundu kene⸥ eni na-kene ulu te teku kis naa siring.
GAL 4:13 Eni piliilimili, na kuru te turumeliinga ui kumbi-lepu eni muluringna ombu temani-kaiéle topu sirindu.
GAL 4:14 Nanga kangiele tondulu naa purumeliinga eni buni sirindu akiliinga-pe eni na kanuku kis piliiku bulu naa siku, na munduku naa kiliring. Pulu Yili-ni angkella te eni molemelena liipa mundulka kene “Wasie molamili ui.” nilkimela mele, mola Krais Yesos yu olka kene “Wasie molamili ui.” nilkimela mele na aku-siku “Wasie molamili ui.” niring.
GAL 4:15 Ui na-kene numanu siku “Papu únu. Wasie molamili ui.” niring mele ekupu nambi telemúye? Na-ni aima sika nimbu siker: ‘Ui na eni-kene wasie mulurumulu kene ⸤méle aima numanu lakuku munjuring mélema na silkimela. Nanga mong te kis lelkanje ‘Na liipu tapunjamili.’ niku⸥ eninga mong te ukuku na silkimela.’ nimbu niker.
GAL 4:16 ⸤Aku lem⸥ na-ni eni ung-sikama nimbu sikereliinga ekupu na eninga ele-túli moliuye?
GAL 4:17 ‘⸤Yi Moses-ni ung-mani sirim kanuma piliiku teai.’ niku mani silimele⸥ yima-ni “Oliunga ungma aima piliangi!” niku tondulu munduku mani silimele akiliinga-pe aku telemele ulele ‘Eni liipu tapunjamili.’ niku naa telemele. ‘Eni ⸤na kene nanga anginipilima kene⸥ tapú-toku naa molangi.’ niku pipi siku, ‘Enini-kene mendepolu tapú-toku molku eninga ungma mindi numanu kimbu-siku piliiku liiku molangi.’ niku aku-siku tondulu munduku mani silimele.
GAL 4:18 Na eni-kene naa moliu kene yi lupa mare-ni ‘Eni liipu tapunjamili.’ niku tondulu munduku ‘Pulu lipili. Tapú-topu molamili.’ nilkimelanje kapula. Yi mare-ni aku-siku oku taki-taki telkemelanje papu akiliinga-pe yi mare-ni oku ‘Oliunga ungma piliiku liangi.’ niku gólu toku tondulu mani silimele akili kis.
GAL 4:19 Nanga numanu monjuliu kangambulama, ambuma kangambula mingíndu mindili nolemele mele ‘Eni Krais yu-mele molku yunga ungele mendepolu piliiku liiku molangi.’ nimbu na aku-sipu alsupu mindili nokur yili molupu kene,
GAL 4:20 ‘Na eni-kene molupu eninga kumbi-kerima kanupu ungma kerina sumbi-sipu nimbu silkanje papu. ⸤Pepá mindi topu mundukurele layere kapula mólu.⸥’ nimbu molupu, ⸤eni ekupu telemele mele piliipuliinga⸥ ‘Na-ni eni nambi-sipu liipu tapunjumbunje.’ nimbu piliikereliinga eni aima kondu tepa buni tekem.
GAL 4:21 Eni ‘⸤Juda-yambumanga⸥ ung-manima-ni oliu nukupili.’ nilimele yambuma, ung-mani kanuma-ni nilimú mele eni naa piliilimiliye? Na niku sai.
GAL 4:22 ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukele-ni nimba mele: “Eprayam-ni kang tale mirim, te kongun we tenjipa méle kaluli te naa liili kendemande-ambale-ni mirim; te mindili te naa nomba we mulurum ambale-ni mirim.” nilimú.
GAL 4:23 Kendemande-ambale-ni kang minjirimele kangambulama melemele mele aku-sipa we minjirim. Akiliinga-pe we mulurum ambale-ni yunga kang minjirimele we naa minjirim. Pulu Yili-ni ‘Yunu-ni kang te menjimba.’ nimba, nimba panjurumeliinga kang kanili minjirim.
GAL 4:24 Ambu kanusele Pulu Yili-ni ung tale nimba panjipa mi lirim-sele mele manda monjukulu, elsele-ni tiringli uluselenga ung-eku te pelemú. ⸤Kendemande-⸥ambu Aka yu Pulu Yili-ni ung te mulú Sainai-na nimba panjipa mi lirim ungele mele molemú. Ung kanili ⸤Pulu Yili-ni Moses sirimele-ni⸥ kongun kendemande-yambu mulungí kangambulama melale.
GAL 4:25 Ambu Aka kene kolea Arepia akuna mulú Sainai polemú mulále kene akuselenga ung-pulele tiluele. Kolea-auli Jerusallem molemele yambuma ⸤Moses-ni mulú Sainai-na molupa ung-mani sirimumanga⸥ kongun kendemande tinjili yambuma mele molemeláliinga Jerusallem ekupu lelemú akili mulú Sainai pulurum mele aku-sipako lelemú. ⸤Jerusallem akuna molemele yambumanga anum yu kongun kendemande tinjili ambale mele kanili.⸥
GAL 4:26 Akiliinga-pe Jerusallem te mulú-koleana lelemáliinga yambuma mindili te naa noku we molemele. Jerusallem akili oliu ⸤Krais-nga yambumanga⸥ anum.
GAL 4:27 Aku nikereliinga pulele ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna molemú ung kanili i-sipa mele: “Ambu-waengonale, kangambula naa mellu ambale, nu numanu siyo. ⸤Kangambula mingíndu mindili nolemele mele kangambula naa melláliinga⸥ mindili naa nollu ambale, nu numanu kaí pípili konana niku tondulu nangale toku niyo. Ambu-waengonale-ni melemú kangambulama aima pulele, we-ambumanga kangambulama koltale mele, akiliinga aima numanu siku aku tiyo.” nimba ungele aku-sipa bukna molemú.
GAL 4:28 Angmene, ⸤Pulu Yili-ni Eprayam-ndu⸥ “Wendu ombá.” nimba, nimba panjurum mele akili wendu ombándu ⸤Eprayam-ni yunga kang⸥ Aisak mirim, aku-sipa mele, ekupu eni ⸤Krais-nga yambuma⸥ kepe ⸤Pulu Yili-ni “Wendu ombá.” nimba,⸥ nimba panjurum ungele wendu ombándu ⸤Pulu Yili-nga⸥ kangambulama molemeleko.
GAL 4:29 ⸤Eprayam-nga kangsele⸥ miringli kene kangambula we melemele mele mirim kangale-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-nga tondulale-ni mirim kangale tepa kis-sipa mindili sirim. Ekupu aku-sipako ⸤Moses-ni ung-mani sirimumanga kendemande-yambuma-ni Krais-nga yambuma mindili silimele⸥.
GAL 4:30 Akiliinga-pe ambu kanusele kene elsengla kangsele kene Pulu Yili-nga bukele-ni nambulka nilimúye? ⸤I-sipa mele nilimú:⸥ ‘⸤Pulu Yili-ni Eprayam-ndu nimba mele:⸥ “Kongun kendemande ambaliinga málu kangale kene we molemú ambaliinga málu kangale kene lapanga moya-mélema moke teku aima naa liangli akiliinga kendemande-ambale kene málale kene kamu makurui.” ⸤nirim⸥.’ nimba molemú kanili.
GAL 4:31 Akiliinga, angmene, oliu kendemande-ambaliinga kangambulama naa molemulu; ka-kongun naa tepa we mulurum ambaliinga kangambulama molemulu.
GAL 5:1 ⸤Ka-kongun naa tepa we mulurum ambaliinga kangambulama molemuláliinga pulele i-sipa mele:⸥ ‘⸤Moses-ni ui “Ulu mare teai!” nimba “Mare naa teai!” nimba ung-mani sirimuma-ni oliu naa nukupili.⸥ We kapula molangi.’ nimba Krais-ni oliu wendu liirim. Akiliinga, ‘Méle te-ni alsupa naa ambulupili; méle-tenga kendemande-yambuma naa molupu, we mendepolu molamili.’ niku tondulu munduku molai.
GAL 5:2 Nanga ungma aima piliai! Na Poll-ni enindu nimbu mele: Eni ⸤Krais-nga yima⸥ eninga kangi te ‘kopsiku wendu liinjangi.’ níngi lem Krais-ni ⸤‘yambumanga’ nimba liipa tapunjupa tepa liirim ulele-ni⸥ eni laye-kolte kepe aima ulu te manda naa temba.
GAL 5:3 Alsupu yimandu pali sumbi-sipu niker: ‘⸤Pulu Yili-ni na kanupa kaí piliipili akiliinga⸥ kangi te kopsinjangi.’ ningí yima ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma-ni pali nokumba. ‘Kangi te kopsai.’ nilimú ung-manele piliiku liiku telemele yima-ni ung-mani kanuma pali piliiku tingí kupulanumele akisingí.
GAL 5:4 Eni ⸤Krais-nga Gallesia-yambumanga yambu mare⸥ ‘Pulu Yili-ni oliu kanupa kene oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘numanu sumbi nimba pili yambuma’ nimba kanupili.’ niku ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma piliiku liiku telemele yambuma Krais munduku kelku, yu-kene tiluna muluring kupulanumele pipi siring; Pulu Yili-ni yambuma we kondu kolemú ulele-ni eni naa nokulemú.
GAL 5:5 Akiliinga-pe ‘⸤Moses-ni ung-mani sirimuma-ni manda naa liipa tapunjupa tepa liimba.’ nilimulu yambuma,⸥ Mini Kake Tiliele-ni ‘ ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ulele tondulu pupili.’ nilimáliinga ‘penga yambu sumbi-nílima sika molomulú.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu.
GAL 5:6 Krais Yesos kene tapú-topu molemulu kene yambuma kangi te kopsilimele mola kangi te naa kopsilimele ulu akuma-ni ulu te naa telemú. ⸤‘Yu sika oliunga liipa tapunjupa tepa liiliele.’ niku⸥ tondulu munduku piliiku kene yambuma numanu monjulemele ulu kanili mindi sika tondulu te pelemú.
GAL 5:7 ⸤‘Méle kaluliele liamili.’ niku⸥ kir-kiri liiku lkisiku kunjuring. Pe ekupu yambu nae-ni omba eni ⸤Krais-nga⸥ ung-sikale piliiku liiku telemele kupulanumele pipi silimúye?
GAL 5:8 Nae-ni eni ung-kundi topa “Ung-sikale munduku kelai.” nimuye? Ekupu eni numanale-ni piliilimili ulu akili ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nimba walsilimú ⸤Pulu⸥ Yili-ni ‘Aku-siku piliangi.’ naa nilimú.
GAL 5:9 ⸤Piliai! Ung-eku toku⸥ “Pllawa tepa auli mundulimú méle yis kanili pllawana mundulimele kene yis aima wallú-kolte-ni pllawama tepa auli mundulimú.” ⸤nilimele kanili. Eni ung-kundi tolemú yi gólu tuliele aku-sipa telemú. Yu eni-kene molemáliinga eni pulele yunga ungele lumbili pulkimela.⸥
GAL 5:10 ⸤Akiliinga-pe⸥ eni sika tingí mele tondulu mundupu piliiker. Auliele-kene tapú-topu molemuláliinga yu-ni eni liipa tapunjupa tepa liimba kene na-ni ui ung-sikale nimbu sirindu ungma ‘Sika’ niku kene ‘ung te-lupa numanu kimbu naa singí.’ nimbu tondulu mundupu piliiker. Yi te-ni eni tepa bemba sipa ung-kundi tolemú akili naenje, na naa piliiker akiliinga-pe aku telemáliinga sika méle kaluli kisele liimba.
GAL 5:11 Angmene, ‘Poll-ni “Kangi te kopsangi.” nilimú.’ nilimele mele sika aku-sipu na-ni niliu lem nambimuna ⸤Juda-yambuma-ni⸥ na mindili silimeleye? ⸤Aku-sipu nilkanje na mindili silimele kupulanum te naa lelka.⸥ Aku-sipu nilkanje ⸤Krais⸥ unji-perana ⸤oliunga nimba kulunjurum mele nimbu siliu⸥ ung akili piliiku kene ⸤Juda-yambuma-ni⸥ piliiku kis piliiku ⸤na buni te naa silkimela⸥.
GAL 5:12 ‘Yi kanuma-ni eni ⸤Krais-nga yambuma⸥ niku bemba siku “ ⸤‘Pulu Yili-nga yambuma molangi.’ niku kangi te kopsiku wendu liangi.”⸥ nilimele yima-ni eninga kangi te kopsiku kene eninga láka kamu tolkemelanje papu.’ nimbu piliiker.
GAL 5:13 Nanga angmene, Pulu Yili-ni ‘Ung-mani te-ni eni nokupa buni te naa sipa eni naa ambulupili aima we molangi.’ sika ui nimba eni makó turum akiliinga-pe eni penga niku mele: ‘Kapula, ung-mani te-ni oliu naa nokulemú, we molemuláliinga ui-we-numanuma-ni ulu piliikumulu mele teamili.’ niku ulu-pulu-kísima naa teai. ‘Ung-mani te-ni oliu naa nokulemú.’ niku eni-enini anju-yandu numanu monjuku eni liiku tapunjuku kongun tenjai.
GAL 5:14 Moses-ni ung-mani sirim pelemúmanga pali ung-mani tiluele-ni liipa tere lelemú, akili i-sipa mele: ‘Eni-enini lupa-lupama numanu monjuku, eninga kangima eni-enini kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko pulu lelemú yambuma numanu monjuku nokuku molai.’ nimba pelemú ung-manele.
GAL 5:15 Akiliinga-pe eni eni-enini anju-yandu ung-muranale teku arerembi kolku tombulku niku, aku telsiliiku púngi lem ‘Aku temuláliinga oliu pali molupu kis-simulú.’ niku, piliiku kongnjuku molai.
GAL 5:16 Akiliinga, na-ni enindu mani sipu kene aima i-sipu niker: Eninga ui-we-numanuma-ni numanu monjulemele uluma-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle topa mania mundumba telemúko; Minéle-ni ui-we-numanuma topa mania mundumbako telemú akiliinga ‘Mini ⸤numanuna molemále-ni⸥ oliu ambulupili.’ niku molku, yunga ungma piliiku, yu-ni “Teai.” nilimú mele piliiku liiku teku molai. Aku teku kene eninga ui-we-numanuma-ni piliiku numanu monjuku telemele uluma alsuku aima manda naa tingí. Elsele-ni ‘Yambu ili na piliipa mulupili.’ niku kir-kiri liilimbeláliinga eni ‘teamili.’ niku piliilimili mele kapula naa telemele akiliinga ‘Minéle-ni oliu ambulupili.’ niku, yunga ungma mindi piliiku liiku teku molai.
GAL 5:18 Akiliinga-pe Minéle-ni eni ambululemú, yu-ni nilimú ungma piliiku liiku teku mulúngi lem ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma-ni eni ⸤ka sipa tondulu mundupa⸥ naa nokulemú.
GAL 5:19 We-numanu-uimani piliiku ulu telemelema eni piliilimili. Yambuma-ni we-numanu-uimani piliiku ulu telemele uluma i-sipa mele: Waperanale teku, ambu yima anju-yandu kanuku kum panjiku ‘ulu te teamili.’ niku numanu kimbú siku, ambuma kene yima kene ulu-pulu-kisma mindi telsiliiku anduku, aku-siku telemele uluma kene;
GAL 5:20 ‘Méle ima oliunga pulu yima.’ niku akuma ola angnjiku popu toku kalku kuru koyoku, ála toku pindu toku, ‘Yambu topu konjamili.’ niku miambu liiku kupuná ambolku kuru koyoku telemele, aku-siku telemele uluma kene; yambuma-kene numanu kis panjiku, ele-tu molku, ung-muranale teku, ‘Nanga mélema nanu ambolambu. Yambu lupama-ni naa liangi.’ niku aima kis-pulu teku, arerembi kolku, ‘Na mendepolu tepu konjupu, molupu konjuliu.’ niku piliiku, yambu lupama-ni telemele mele taki-taki kanuku kis piliiku “Teku kis-sikenu.” niku ung-mura siku, yambuma-kene ‘Kapula-kapula naa molupu numanu tiluna pupili naa molamili.’ niku sungu siku,
GAL 5:21 yambu lupama molemele mele kepe eninga mélema yama meku ‘Enini maluya.’ niku piliiku, aku-siku telemele uluma kene; no-tondulu pulele noku kelep toku, máku toku no-tonduluma noku kelep toku kene ung kísima niku konana kísima niku ulu kísima teku molku, aku-siku telemele uluma kene. Ulu kis lupa-lupa telemelema we-numanu-uimani piliiku kene telemele. Eni ui lip-lipi turundu mele kelepu alsupu lip-lipi tokur: Aku-siku teku molemele yambuma Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana naa puku yunga moya-mélema naa liingí.
GAL 5:22 Akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni numanuna molupa ambululemú yambuma ulu telemelema i-sipa mele: Yambuma numanu monjuku, numanu siku molku, numanu waengu nipili táka-niku molku, ólo-pangí tipili molku, yambuma kondu kolku liiku tapunjuku, yambu mélema mólu tolemúma liiku tapunjuku mélema siku, ulu-sikama mendepolu sumbi-siku teku,
GAL 5:23 yambuma-kene kara naa puku andiki teku táka-niku molku, ‘Ui-we-numanu-ni piliirindu mele aima naa piliimbu.’ niku munduku kelku táka-niku molku, ulu kaí akuma teku molemele. Ulu kaí aku-sipama ‘naa teangi.’ nimba ung-mani te aima naa pelemú.
GAL 5:24 Yesos Krais-nga yambu molemelema-ni eninga ui-we-numanuma ‘Kamu kolupa mania pupili.’ niku kórunga unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiring kene numanu kanuma-ni waka lelemú uluma kene, numanu monjuku ‘Aima teamili.’ nilimele uluma kene, akuma pali unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjiringko. ⸤Unji-perana toku ku toku panjiringeliinga ekupu alsuku ui-we-numanuma-ni piliiku ulu-pulu-kis akuma tingí kupulanum te naa lelemú.⸥
GAL 5:25 Minéle-ni oliu kona molupa kunjuli ulu-pulele silimáliinga yu-ni ‘Teku molai.’ nilimú mele piliipu liipu tepu molamili.
GAL 5:26 Oliuliu oliunga bima we paka naa topu, oliunga yambumanga te ‘Arerembi kulupili.’ nimbu anju-yandu numanuna naa piliipu, yambu lupamanga mélema kene uluma kene yama membu ‘Enini maluya.’ nimbu anju-yandu numanuna naa piliamili.
GAL 6:1 Angmene, eninga angin te-ni ulu-pulu-kis te temba kene kanukuliinga eni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni nilimú mele piliiku liiku molku konjulemele yambuma-ni yambu kanili ‘Numanu topele topa alsupa Pulu Yili-kene kapula mulupili.’ niku liiku tapunjungíndu yu kondu kolku táka-niku liiku tapunjai. Eni kepe lupa-lupa ‘Na aku-sipa kundi-ka temba kene ili tekem mele tembune naa tembune.’ niku piliiku kene yambu ulu-kis te temba kanili ung-mura naa siku táka-niku liiku tapunjai.
GAL 6:2 ‘Krais-ni ung-mani sipa “Teai.” nirim aku-mele teamili.’ niku eni angenalinga buni we wendu omba pemba uluma eni-kene wasie menjai.
GAL 6:3 Yambu te-ni yu bi ola naa molemú kene ‘Na bi ola molemú akiliinga ⸤nanga anginele naa liipu tapunjumbu⸥.’ nimba piliilimále yu-yunu gólu topa kene ‘yunga bi sika ola molemú.’ nimba numanale-ni piliilimú.
GAL 6:4 Aku-sipa nimba piliimba kene kapula naa temba akiliinga yambuma-ni lupa-lupa numanu piliiku ulu telemelema manda leku apuruku ‘Na-ni ili tepu konjukur mola ili tepu kis-sikerye?’ niku eni-enini lupa-lupa piliangi. Yambu te-ni yu-yunu mindi kanupa piliipa kene tepa konjumbamanga ‘Aima teker.’ nimba kapula kape nimba numanu simba. Akili kaí. Yunga uluma kepe yambu lupamanga uluma kepe tiluna tere lepa manda lepa apurupa kanupaliinga ‘Nanga kaí, eninga kis.’ nimba apurumba akili kis.
GAL 6:5 Yambuma lupa-lupa ulu telemeláliinga buni wendu ombáma eni-enini lupa-lupa bunima mingéliinga ⸤aku-siku teai⸥.
GAL 6:6 ⸤Krais-nga⸥ ungma bo tunjuli yambu tenga ungele piliiku molemele-yambuma-ni yambu kanili ‘Liipu tapunjamili.’ niku eninga méle kaí ⸤nosulimelema⸥ moke teku yu sangi.
GAL 6:7 ‘Na-ni ung nimbu numanuna piliipu ulu tembuma Pulu Yili-ni naa kanomba.’ niku piliiku eninga eni-enini numanuna gólu toku naa piliai. Yambuma Pulu Yili-ni naa piliipa naa kanomba tenga manda mo naa toku, Pulu Yili manda gólu toku naa singí kanili. Yambuma-ni puniena langi-bo mundulimelemanga mindi langima tolemú, lkeku yandu liilimele aku-mele, yambuma-ni telemele mele yu-ni apurupa piliipa kene mare tepa kis-sipa mare tepa konjumba.
GAL 6:8 Langi-bo kis tenga bole puniena panjilkimelanje langi kis te wendu olka lkeku liilkemela mele aku-sipa yambu te-ni yunga ui-we-numanale-ni piliipa numanu sipa telemú yambale aku telemáliinga langi kis purulimú mele aku-sipa yambu kanili yu mini pali molupa kis-simba. Yambu te-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle-ni nilimú mele numanu sipa piliipa liipa telemú yambale aku telemáliinga langi-bo kaí te mundulimú mele telemáliinga Minéle-ni yu mini pali kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele simba.
GAL 6:9 Yambuma-ni langi-boma panjiku kene, ‘Ombá.’ niku enembu naa kolku táka-niku nokuku molemele mele oliu aku-sipu ulu kaíma temulundu enembu naa kolamili. Langi-bo panjilimele kene penga sika wendu omba langi tolemú, liiku nolemele mele oliu ulu kaíma temulundu tondulu mundupu tepu ui we enembu naa kolupu mulúmulu lem penga Pulu Yili-ni piliimba enale kene sika yu-ni méle-kaíma simba liimulú.
GAL 6:10 Akiliinga, yambuma liipu tapunjumulú kupulanum te mokeringa lemba kene kanupuliinga enini pali liipu tapunjamili. Akiliinga-pe Krais ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma kumbi-lepu liipu tapunjamili.
GAL 6:11 Ya pepá ili ekupu na-nanu topu bi aima auli-tepu tokur mele kanai.
GAL 6:12 Yima-ni tondulu munduku ‘Kangi te kopsai.’ nilimele yi kanuma-ni ‘⸤Juda-yambuma-ni⸥ oliu kanuku kaí piliangi.’ niku kene aku telemele. Enini mundu-mong teku kene ‘ ‘Krais-ni sika ⸤oliunga nimba⸥ unji-perana ⸤kulunjurum⸥.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu mele ⸤Juda-yambuma-ni piliikuliinga⸥ piliiku kis piliiku oliu teku kis-siku mindili naa sangi.’ niku aku telemele. We naa telemele.
GAL 6:13 Kangi kopsilimele yima-ni kepe ⸤Moses-ni⸥ ung-mani sirimuma naa piliiku liiku telemele akiliinga-pe ‘⸤Juda-yambuma-ni⸥ oliu temulú mele kanuku kene oliu kape niangi.’ niku kene eni ⸤Krais-nga Gallesia-yambumandu⸥ “Kangi te kopsai.” nilimele.
GAL 6:14 ⸤Akiliinga-pe⸥ na-ni ‘Nanga bili ola mulupili.’ mola ‘Yambu tenga bili ola mulupili.’ mola ‘Ulu tenga bili ola mulupili.’ nimbu kene aima kape naa nimbú. Auli Yesos Krais oliunga nimba kulunjurum unji-perale mindi na numanu sipu kape nimbu bili paka tonjumbu. Méle te-lupa aima mólu! Yu unji-perana kulunjurum akili-ni na yi kululiele mele moliáliinga ma-koleamanga uluma-ni na ulu te kapula naa telemú; ma-kolea uluma kepe unji-perana kolupa pora sirim mele telemáliinga na-ni ulu kanuma numanu naa monjupu moliuko.
GAL 6:15 ⸤Juda-yambuma-ni⸥ kangi te kopsilimele mola ⸤yambu-lupama-ni⸥ kangi te naa kopsilimele akili ulu te mólu. ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Oliu yambu konama molangi.’ nilimú ulu akili mindi sika ulu te pelemú. ⸤Ulu akili mindi Pulu Yili-ni kanupa kene yambuma kanupa bi silimú.⸥
GAL 6:16 Ya niker mele ‘Sika’ niku piliiku liiku telemele yambuma enini Pulu Yili-nga Isrel-yambu ⸤sika⸥ma molemele. Yambu kanuma numanu waengu nipili molangi; Pulu Yili-ni eni kondu kolupa, ui teku kis-siring mele mundupa kelepa ‘Pundu tangi.’ naa nipili.
GAL 6:17 Ung te kamu niambu: Na Yesos-nga ⸤kongunale andupu tinjirindeliinga⸥ na turing urulama nanga kangina pelemáliinga yambu te-ni na tepa kis-sipa buni te naa sipili.
GAL 6:18 Angmene, oliunga Auli Yesos Krais-ni eninga minima we kondu kolupa mulupili molangi. Aku-sipa sika tipili. ⸤Aku manda niker.⸥
EPH 1:1 Na Poll, Pulu Yili-ni na makó turum kilia Krais Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili molupu kene pepá ili topu siker. Eni Pulu Yili-nga yambu kake tílima kolea-auli Epesas molku, Yesos Krais ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku enembu naa kolku ambolku molemele yambuma pepá ili topu siker.
EPH 1:2 Oliunga Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
EPH 1:3 ⸤Pulu Yili-ni⸥ mulú-masele ui naa tipili Krais-ni penga oliunga nimba tenjimba mele piliipaliinga oliu ‘yambu kake tílima molku, yambu mong liiku mindili nungí ulu te naa pili yambuma molangi.’ nimba oliu makó turumeliinga Pulu Yili, oliunga Auli Yesos Krais-nga Lapale, kape nimbu bi paka tunjamili. Krais-ni oliunga nimba tinjirim, oliu-kene tapú-topa molemáliinga Pulu Yili-ni oliu membu panjipa mulú-koleana yandu oliunga numanuma kene minima kene membu panjipa ‘tondulu pupa kapula pípili.’ nimba, méle kaíma sipa mundurum. ⸤Mulú-masele ui naa tipili⸥ oliu ⸤penga molomulúma⸥ numanu monjupa kene
EPH 1:5 Pulu Yili-ni oliu makó topa ‘Yesos oliunga nimba tenjimbaliinga oliu yunga kangambulama molamili tepu liimbu.’ nimba, nimba panjurum. Yu-yunu ‘Ulu i-sipu mele tepu kene numanu simbu.’ nimba piliipaliinga Pulu Yili-ni aku-sipa nimba panjurum.
EPH 1:6 ⸤Pulu Yili-ni yunga Málale⸥ kene wasie numanu munjurumele oliunga nimba tinjirimeliinga oliu-kene tapú-topa molemáliinga Pulu Yili-ni oliu olandupa-tepa we kondu kolupa we tepa liilimáliinga Pulu Yili yunga bili paka tonjupu yu kape niamili.
EPH 1:7 Pulu Yili we kondu kululi ulele yu-kene peka topa pelemále-ni ⸤Yesos⸥ oliunga nimba yunga memi onde lenjipa kulurum memi akili-ni oliunga ulu-pulu-kísima ‘kamu mania pupili.’ nimba akuma mundupa kelepa, ka sipa ambulurum kupulanum-na wendu liipa ‘We kapula molangi.’ nirim-na aku-sipu molemulu.
EPH 1:8 ⸤Pulu Yili-ni yunga we kondu kululi ulu-kaiéle-ni oliu aku-sipa tepa liipa⸥ oliu piliipa kungnjuliele kene uluma piliipa apuruli ulu-pulele kene ‘Simbune mola naa simbune.’ nimba apurupa naa piliipa aima pulele we lkisipa sirim-na ⸤aku-sipu molemulu⸥.
EPH 1:9 ⸤Mulú-masele ui naa tipili⸥ Krais-ni oliunga nimba tenjimbaliinga Pulu Yili-ni oliu-kene numanu sipa temba mele nimba panjurumele mo topa pirim akiliinga-pe penga ekupu oliu nimba para sirim.
EPH 1:10 Ulu lupa-lupama ui wendu ombá kene “Wendu ombá.” nimba, nimba panjurum ulele wendu ombá enale piliipa kene ‘Wendu upili.’ nimbá. ‘Ulu wendu upili.’ nimbá ui mo topa pirim akili i-sipa mele: ‘Mulú-masele tirim mélema kene yandupa mélema pali méle akumanga pali yi tenga alsupa liipa tere lepa lipili. Kraisele méle kanumanga pali nukuli yili mulupili.’ nimbá.
EPH 1:11 Yunu numanale-ni piliipa mélema kene uluma pali makó topa ‘Nanga kongun tenjangi.’ nimba ui nimba panjurum Pulu Yili-ni oliu ⸤Juda-yambuma⸥ yi-nuim Krais kanili-ni oliunga nimba tenjimba mele piliipaliinga ⸤mulú-masele ui naa tipili⸥ ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum.
EPH 1:12 Oliu ⸤Juda-yambuma⸥ ui-pulu-pulu ⸤‘Pulu Yili-ni ‘oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele sika ombá.’ nimbu nokupu mulurumulu yambuma-ni temulú uluma ‘we-yambuma-ni kanuku kene Pulu Yili aima yi-auli tondulu olandupa pupa tondulu talang puliele kanuku yu kape niangi.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni aku-sipa oliu makó topa ‘Nanga yambuma molangi.’ nirim⸥.
EPH 1:13 Eni ⸤Juda-yambu naa molemele yambu-talape lupama⸥ kepe ung sika ili piliiku liiring kene Krais-nga yambuma muluringko. Ung kanili Krais-ni eninga nimba tinjirimele-ni Pulu Yili-ni eni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa munjurum ungele. Krais mulurum mele kepe yu-ni eninga nimba tinjirim mele kepe ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga ‘ ‘Oliu sika Pulu Yili-nga yambuma molemulu.’ niku kanangi.’ nimba “Simbu.” nimba, nimba panjurum Mini Kake Tiliele sirim liiring.
EPH 1:14 ⸤Yambu te-ni méle ku-moni auli-tepa pulimú méle te liimbandu “Mélale ui we nosinjangi. Penga ombu ku pali kamu simbu.” nimba “‘Sika niker.’ nimba piliipili.” nimba ku mare ui sipa kene mélale stoana we lipili anju pulimú mele aku-sipa⸥ Mini Kake Tili liirimulu akiliinga Pulu Yili-ni oliu “penga moya-méle simbu” nimba, nimba panjurum méle-kaíma yunga yambuma sika simbandu liipa ora silimú. ‘Penga sika simba liimulú.’ nimbu piliipu kene ‘Pulu Yili-ni oliu yunga yambuma kamu liimba kene ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga ulu-kis te-ni oliu alsupa manda naa ambulumba. Kapula molomulú.’ nimbu piliilimulu. Oliunga nimba aku tenjimba kene kanupuliinga ‘oliu yu kape niamili.’ nimba tenjimbaliinga yunga bili sika paka tonjupu yu kape niamili.
EPH 1:15 Akiliinga, eni Auli Yesos ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku Pulu Yili-nga yambuma pali numanu monjulemele mele ui-pulu-pulu piliirindu kene yandupa ekupu kepe
EPH 1:16 eni aku telemeláliinga Pulu Yili-ndu taki-taki “Angke” nimbu, na-ni Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu molupu kene eninga mawa tenjiliu.
EPH 1:17 Oliunga Auli Yesos Krais-nga Pulu Yili, yu tondulu talang puliele pelemú Lapale, na-ni taki-taki yu-kene mawa tepu ‘Eni yu molemú mele aima olandupa-olandupa piliangi akiliinga piliipa kungnjuliele kene ungmanga ung-pulele piliipa nimba para silimú tondulale kene pelemú Minéle eni sipili.’ nimbu mawa tenjiliu.
EPH 1:18 ‘Eninga numanale-ni yunga ungmanga pulele aima piliangi.’ nimbu yu-kene popu topu eninga mawa tenjiliuko. Yu-ni “Eni méle kaíma simbu. Eni molku kunjingí.” nimba, nimba panjurum mélema nokuku molemele akuma kene, “Nanga yambuma moya-méle aima kaíma simbu.” nirim-ma kene, ‘Yu sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu yambuma yu-ni liipa tapunjupa tepa liilimú tondulu aima olandupa-olandupa pelemále kene, ‘mokeringa lipili aima piliangi!’ nimbu aku-sipu yu-kene eninga mawa tenjiliuko. Tondulu kanili oliu-ni kapula naa manda monjulemulu tondulale. Pulu Yili-nga tondulu olandupa pelemú akili-ni kongun tondulu mundupa telemú akili-ni
EPH 1:20 Krais kulurum kene Pulu Yili yunga Lapale-ni yu topa makinjipa yu⸤nga ‘bili ola pípili.’ nimba⸥ mulú-koleana ⸤olandu liipa ‘Mélema wasie nokupu molambili.’ nimba⸥ yunga ki-bokundu ‘mulupili.’ nimba liipa munjurum.
EPH 1:21 Mélema nukungíndu tondulu pelemú kuruma kene, mulú-koleana yambu namba pelemú yambu-aulima kene, bi aima olandupa pepa méle pulele nokolemelema kene, tondulu púlima kene, pali, akuma ekupu molemelema kepe penga mulú-ma pora nimbá kene bi molumba yambuma kepe, Pulu Yili-ni yu yambu-auli kanumanga pali yi aima olandupale liipa munjurum.
EPH 1:22 Pulu Yili-ni ‘⸤Krais⸥ yu mélemanga pali olandupale mulupili. Mélema pali yunga kimbele-ni kambiliipa mulupili.’ nirim. Aku nirimaliinga Krais yunga yambu-talapeliinga yu yi-auli olandupale molemúko.
EPH 1:23 Krais-nga yambu-talapele yunga kangiele, yu kangieliinga pengale. Yunga yambu-talape molemelena yu pupa molupa peká tolemú. Yu yunga yambu-talape molemelemanga pali yu pupa molupa kapula tenjilimú, yunga yambu-talapemanga pali Krais yu liiku kapula tenjilimele. Krais kene yunga yambu-talapele kene enini liipa tere lepa yambu tiluele mele molemele.
EPH 2:1 Eni ⸤Juda-yambu naa molemelema⸥, eni lawa tiring uluma kene, ulu-pulu-kísima kene, pirimeliinga eni ui yambu kulúlima muluring.
EPH 2:2 Ena kanumanga ya ma-koleamanga ulu-pulu-kísima mindi teku, kuruma nokulemú yili mindi lumbili puku piliiku muluring. Ekupu yambu mare Pulu Yili-nga ungele liiku su siku naa piliilimili yambuma kuru kanumanga yi-nuimele-ni tondulu mundupa nokupa eninga numanuna molemú.
EPH 2:3 Yambu kanuma ekupu molemele mele ui oliu yambuma pali tiluna molupu, ui-numanu-kis pílima-ni waka kuluring ulu-pulu-kísima mindi piliipu tepu, numanu kanuma-ni kene kangima-ni kene numanu monjuku ‘teamili.’ niring mele mindi piliipu lumbili pupu tepu mulurumulu. Ui we-yambuma kene aku-sipu mulurumulu mele ⸤we molkumulanje⸥ Pulu Yili-ni we-yambuma ‘Mindili noku pundu tangi.’ nimbá mele oliundu kene wasie aku-sipa papu nilka.
EPH 2:4 Sika oliu tepu kis-sirimulaliinga yambu kulúlima mulurumulu akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘oliu Krais-kene wasie alsuku kona molangi’ nirim. Tepu kis-sirimulaliinga Pulu Yili-ni “pundu tai.” nilka akiliinga-pe aima we kondu kululi ulele pelemú Pulu Yili-ni oliu aima numanu monjupa kene ‘oliu Krais-kene wasie alsuku kona molangi.’ nirim. Pulu Yili-nga we kondu kululi ulele-ni mindi oliu tepa liipa mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie kona molomulú kupulanum-na liipa munjurum.
EPH 2:6 Yesos Krais-ni oliunga nimba tinjirimele-ni oliu yunga yambuma molemuláliinga Pulu Yili-ni Krais topa lomburupa ola munjurum kene oliu wasie topa lomburupa ola monjupa Pulu Yili nokulemú mulú-koleana yu molupa mélema nokulemú poluna ‘Krais-kene wasie molangi.’ nimba liipa munjurum.
EPH 2:7 ‘Penga-penga-kepe yambu mulungíma na ⸤Pulu Yili⸥ yambuma na-kene aima olandupa-olandupa we kondu kululi ulele pelemú mele piliangi liipu ora sambu.’ nimba Pulu Yili-ni oliu aku-sipa Krais Yesos-ni oliunga nimba tinjirimeliinga kondu kolupa tepa kunjurum.
EPH 2:8 ⸤Krais molupa yu-ni eninga nimba tinjirim mele⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga Pulu Yili-nga we kondu kululi ulele-ni eni tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa munjurum. Ulu akili eni-enini naa tiring, Pulu Yili-ni eni we sirim.
EPH 2:9 Ulu akili eni kongun tiringeliinga méle kaluliele naa liiring. Akiliinga ulu ili liilimú yambu te-ni ⸤‘Nanga kongun tíndeliinga ulu ili liiker.’ nimba⸥ yunga bili yu-yunu manda paka naa tomba.
EPH 2:10 Oliu molemulu mele Pulu Yili-ni tinjirim-na molemulu kanili. ⸤Oliu-oliuliu ulu te tirimulaliinga mólu.⸥ Krais Yesos-ni oliunga nimba tinjirimele-ni Pulu Yili-ni oliu yambu konama tepa mimi tirim. Oliu ulu kaíma Pulu Yili-ni kórunga-ui ‘teangi.’ nimba, nimba panjurum mele ‘teangi’ nimba oliu ‘aku-siku yambu konama molangi.’ nirim.
EPH 2:11 Akiliinga, ⸤Epesas-yambuma⸥ eni alsuku ulu te numanale-ni piliai. Eni Juda-yambuma-ni naa miring. Juda-yambuma naa muluringeliinga Juda-yambuma eni-enini bi leku “kangi kupsili yambuma” nilimele yambuma-ni enindu bi leku “kangi naa kupsili yambuma” niring. (Ulu akili yima-ni eni-enini kangikundu tiring ulele mindi.) Akili ekupu alsuku piliai.
EPH 2:12 Ui aku-siku muluring enamanga eni Krais-kene wasie tiluna naa molku lupa-lupa muluring mele ekupu alsuku piliai. Ena akumanga eni Isrel-yambu-talapena sukundu ungí kupulanum te naa lirim, Pulu Yili-ni “yunga yambuma-kene tembu.” nimba, nimba panjipa mi lirim ung akili eni-kene naa pirimko. Eninga ulu kaí te ‘penga wendu ombá.’ niku numanu siku nokuku mulungí ulu-pulu te naa pepa, ya ma-koleana Pulu Yili-nga bili piliiku yu-kene tapú-toku mulungí kupulanum te naa pirim mele ekupu piliai.
EPH 2:13 Akiliinga-pe ekupu eni ui walse Pulu Yili-kene sulu-teku muluring yambuma Krais yunga memi onde linjirimele-ni Krais Yesos yu-ni eni-kene tapú-topa molupa ‘eni Pulu Yili-kene nondupa molangi.’ nimba liipa tere linjirim, yu-kene wasie tiluna molemele.
EPH 2:14 Kapula-kapula molomulú ulu-pulele Krais yu-kene pelemú yili yu-ni Juda-yambuma kene eni we-yambu-lupama kene ele-túma mulurumulu ulu-pulele topa mania mundupa, anju-yandu numanu kis panjurumulu palale ukunjupa kene ‘yambu-talape tale tere leku talape tiluele molangi.’ nirim.
EPH 2:15 ⸤Pulu Yili-ni⸥ ung-mani “Teai!” nimba⸥ mare ⸤“Naa teai!” nimba Moses-ndu⸥ mani sirim ung-manima kepe, ung-mani sipa kene “Teai.” nirim ung akuma kepe, ung-manimanga sukundu pirim ungma kepe, pali yunga kangiele-ni tirim ulele-ni ‘kamu mania pupili alsupa ulu te naa tipili.’ nirimaliinga pala kanili ukunjurum. Yu-ni ‘molangi’ nimba piliipa aku tirim mele i-sipa: ‘Enini yambu-talape tale nanga yambu-talape tiluele molangi.’ nimba liipa tere linjirimko. ‘Aku-siku molku kene enini numanu tiluna pupili kapula-kapula molangi.’ nimba kene aku-sipa tirimko.
EPH 2:16 Yu unji-perana kulurumele-ni yambu-talape tale kanusele ui ele-tu muluringele ‘kamu kangi tiluele molku, Pulu Yili-nga yambuma molangi.’ nimba liipa tere linjirim. Yu unji-perana kulurumele-ni ui ele-tu muluring ulele topa mania mundurum.
EPH 2:17 Eni ⸤Juda-yambu naa molku⸥ Pulu Yili-kene sulu-teku muluring yambuma kepe, ⸤Juda-yambu⸥ Pulu Yili-kene nondupa muluring yambuma kepe Krais omba eni pali temani-kaí te topa sipa kene nimba mele: “Enini numanu tiluna pupili kapula-kapula mulungí kupulanumele akisinjindu.” nirim.
EPH 2:18 Yu-ni yambumanga nimba tinjirimele-ni oliu ⸤Juda-yambuma kene we-yambu-lupama kene⸥ pali Mini tiluele-ni liipa tapunjupa kupulanum akisinjilimáliinga Lapa molemúna nondupa kapula pulimulu.
EPH 2:19 ⸤Aku tinjirim-na aku-sipu molemulu⸥ akiliinga, ekupu eni yambu mare ma naa lepa yambu omba angiliili yambuma mele naa molemele. Eni Pulu Yili-nga ⸤Juda-⸥yambuma kene talape tiluele molku, Pulu Yili-nga yambu-talape sikale molku,
EPH 2:20 ⸤Pulu Yili molemú lkuli mele molemele.⸥ Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima kene, Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima kene, yi kanuma lku kaniliinga pongama; Krais Yesos yu lku kaniliinga paka-sumele.
EPH 2:21 Lku paka-sumele-ni pelé kokeyama gi sipa ambululemú kene lkuli tondulu pupaliinga angiliimú, lku paka-sum akili Krais yu. Pulu Yili-ni lkuli pelé kokeya tepa molemú, lku akili kamu takumba kene Auliele yunga lku kake tiliele angiliimba.
EPH 2:22 Eni ⸤Krais-ni tinjirimeliinga⸥ yu-kene tapú-toku molemele yambuma kepe ⸤Pulu Yili-ni⸥ liipa tere lenjipa Pulu Yili yunga lkuli takolemú, lku akuna Pulu Yili-nga Minéle molemú, akili Pulu Yili yunu molemú.
EPH 3:1 ⸤Krais-ni ‘yambu-lupama kene Juda-yambuma kene wasie Pulu Yili-nga yambuma molangi.’ nimba aku-sipa yambu-talape tale liipa tere linjirim⸥ akiliinga na Poll ⸤Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu eninga mawa tenjiliu⸥. Eni we-yambu-lupama liipu tapunjuliáliinga na ka-lkuna pili yili molupu kene, ⸤eninga mawa tenjiliu⸥.
EPH 3:2 ⸤Ung te ui piliikerele niambu:⸥ ‘Pulu Yili-ni na-kene eninga ninjipa tirim mele piliiring.’ nimbu piliiker. Akili i-sipa mele: Pulu Yili-ni eni we kondu kulurumeliinga liipa tapunjumba mele ‘Kamu piliangi.’ nimba na makó turum.
EPH 3:3 Akili Pulu Yili-ni ulu temba mele ui mo turum akili nandu nimba para sirim, akili ui laye-kolte pepá topu nimbu sindu kanili.
EPH 3:4 Pepá tokur ili kanukuliinga piliingí kene Pulu Yili-ni temba mele mo topa pirimele Krais-ni tirimeliinga mokeringa lirim piliiliu mele piliingí.
EPH 3:5 Ulu tembale mo topa pirim kanili ui muluring yambuma kepe yandupa-yandupa muluring yambumandu kepe nimba para naa sirim. Ekupu mindi Yesos-ni ‘Nanga kongunale tenji-pai.’ nimba liipa mundurum yima kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba silimúma piliiku yambuma niku silimele yambuma kene, yunga yambu kake tili yambu akumandu ⸤mindi⸥ Pulu Yili-nga Minéle-ni nimba para silimú.
EPH 3:6 Ulu ui mo turum kanili ekupu para lelemále i-sipa mele: Krais Yesos-ni yambumanga nimba tinjirimele-ni temani-kaiéle pelemú akili-ni we-yambu-lupama kene ⸤oliu Juda-yambuma⸥ kene liipa tere lenjipa ‘kangi tiluele molangi.’ nimba, Pulu Yili-ni ‘yambuma-kene tembu’ nimba, nimba panjurum mele ⸤Juda-yambuma kene we-yambuma kene⸥ pali telemúko.
EPH 3:7 Pulu Yili-ni we kondu kolupa yu-ni yunu ‘na temani-kaiéle andupu topu sambu.’ nimba makó topa, ‘kongun akili teambu,’ nimba tondulale na sirim.
EPH 3:8 Pulu Yili-nga yambu molemelemanga pali na aima mandupa moliu, akiliinga-pe Pulu Yili-ni na we kondu kolupa kene kongun i-sipa mele sirim: “Juda-yambu naa molemele yambuma temani-kaiéle toku silsiliikunu andui.” nirim. Temani-kaí akili Krais-nga méle kaiéle, oliu-ni manda naa apurupu piliipu kambu manda naa tolemulu mélema.
EPH 3:9 Mulú-masele ui naa tipili yu-yunu molupa kene Pulu Yili-ni “ “Tembu.” nimba, nimba panjurum ulele kamu temba mele ‘yambuma pali piliangi.’ niku temani-kaiéle toku silsiliikunu andui.” nirim. Mulú ma mélema pali tirim Pulu Yili-ni “Penga tembu.” nimba, nimba panjurum mele kórunga-ui yu-yunu piliipa yu-kene mo topa pirim mele penga yambu te naa piliirim kanili ekupu nandu “Yambuma piliangi niku sinji-pui.” nirim.
EPH 3:10 ‘Ung akili Krais-nga yambu-talapele piliingí kene mélema nukungíndu tondulu pelemú kuru mulúna molemelema kene, mulú-koleana yambu namba molemú yambu aulima kene, yambu tondulu pulele pelemú akuma-ni Pulu Yili-nga piliipa kungnjuli lupa-lupa pelemúma piliingéliinga.’ nimba ⸤nandu “temani-kaí akili niku silsiliikunu andui.” nirim⸥.
EPH 3:11 Pulu Yili-ni ⸤aku-sipa tirimele⸥ mulú-ma ui naa tipili aima kórunga-ui “Tembu.” nimba, nimba panjurum mele oliunga Auli Krais Yesos-ni tirimeliinga ‘kamu wendu upili.’ nimba Pulu Yili-ni aku-sipa tirim.
EPH 3:12 ⸤Krais⸥ yu oliunga nimba tinjirimele ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliipu yu-kene tapú-topu molupu kene, oliu Pulu Yili-kene pupu ung nimulúndu pipili kolupu mini-wale naa mundupu sumbi-sipu kapula pulimulu. Krais yu oliu Pulu Yili molemúna pulimulu kupulanumele, akiliinga yu molemúna pumulú telemulu kene méle-teni oliu pipi naa simba.
EPH 3:13 Akiliinga, na-ni eni mawa tepu kene nimbu mele: “Na eni liipu tapunjumbundu mindili nombu moliu mele numanu pulele naa liiku munduku kene ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku molemele mele enembu naa kolangi. Na mindili noliu ulele-ni Pulu Yili-kene wasie tapú-toku molemele mele liipa tapunjilimáliinga ⸤numanu siku molangi⸥.” niker.
EPH 3:14 ⸤Ui nimbú tindu akili ekupu ya kamu niker.⸥ ⸤Pulu Yili-ni Juda-yambu-talapele kepe we-yambu-lupama kepe oliu pali “Tembu.” nimba, nimba panjurum mele ekupu telemú ulu⸥ akiliinga na ⸤piliipu⸥liinga ‘Oliunga Lapale⸤-kene popu topu ung nimbu eninga mawa tenjambu.’ nimbu⸥ yunga kumbi-kerina koporungu langoliu.
EPH 3:15 Pulu Yili-nga yambu-talape akili mulú-koleana sukundu molemelema kene, ya ma-koleana molemuluma kene, pali ‘Yambu-talape tiluele.’ nimba yu-ni eninga bili simba. Mulú-koleana yambuma kene, ma-koleana yambuma kene, anju-yandu “Tata” nilimele kanili Pulu Yili mélemanga pali lapale molemáliinga piliiku bi siku kene “Tata” niku piliiku kene aku nilimele.
EPH 3:16 Na-ni ⸤‘Lapale-kene ung niambu.’ nimbu yu molemúna koporungu langupu kene⸥ yu-kene ung nimbu mawa tepu kene nimbu mele: ‘Yunga méle aima kaí nosilimáliinga ‘Eninga numanuma tondulu pupili.’ nimba yunga tondulale eni sipili.’ nimbu mawa teker. Tondulu akili yunga Minéle ⸤eni-kene molupa kene eni tondulu⸥ silimú kanili.
EPH 3:17 ‘Eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingéliinga Krais yu eninga numanumanga ‘yunga lkuli’ nimba kam-kamu mulupili.’ nimbu aku-sipuko eninga nimbu popu topu mawa tenjiliu. ‘Unji te ⸤tondulu mundupa angiliimbandu⸥ yunga pulkanale mana-mania pulimú mele eni aku-siku numanu munjuli ulu-puleliinga sukundu molku tondulu pupili molangi.’ ⸤nimbu yu-kene mawa tenjiliuko.⸥
EPH 3:18 Aku-siku molku kene Krais-ni oliu pali numanu monjulemú mele aima manda leku piliiku kungnjingí tondulale Pulu Yili-nga yambuma pali-kene eni-kene wasie pípili. Krais-ni oliu pali numanu monjulemú akili aima sulu-tepa pupaliinga aima pera topa aima olandu-sipa pupa aima mandu-sipa pulimú mele piliingí tondulale eni-kene pípili.
EPH 3:19 ‘Pulu Yili yunga ulu-pulu kaí nosupa silimúma eninga numanumanga ulu akuma pali peka topa pípili.’ nimbu ‘Krais-ni numanu monjulemú ulu-pulu kanili eni piliangi.’ nimbu eninga mawa tenjiliuko. Krais-ni numanu monjulemú ulu akili we-numanale-ni mindi manda apurupu piliimulú kupulanum te naa lelemú.
EPH 3:20 Akiliinga, ‘Pulu Yili-nga bili aima ola pepa mindi pupili.’ niamili. Pulu Yili yunga tondulale-ni oliunga numanumanga kongun telemáliinga oliu-ni mawa temulú uluma kene ‘Teambu.’ mola ‘Aku-sipu molambu.’ mola aku-sipu ulu lupa-lupa numanale-ni piliimulú mele uluma pali yu-ni yunga tondulale-ni aima olandupama manda temba yili molemú, ⸤akiliinga⸥ oliu Krais-nga yambu-talapena sukundu molupu Krais Yesos-kene wasie tapú-topu molemulu yambuma kongun telemú Pulu Yi kaniliinga bili ‘penga-penga kepe aima kam-kamu aima ola pepa mindi pupili.’ nimbu yu kape nimbu bi paka tunjamili. Aku-sipa tipili.
EPH 4:1 Akiliinga, na Auliele-nga kongun tirindeliinga ka-lkuna pepu moliu yili, na-ni tondulu mundupu eni ung-mani sipu kene nimbu mele: Pulu Yili-ni enindu ‘Eni nanga yambuma molku nanga kongunale tenjangi wangi.’ nimba makó turum kilia oku yunga yambuma muluring mele molemeláliinga yu-ni kanupa kaí piliilimú uluma teku molai.
EPH 4:2 Taki-taki ‘Nanga bili ola naa pípili.’ niku molku, yambuma-kene kara naa puku andiki teku táka-niku molku, yambuma-ni eni yandu teku kis-singí kene anju eni numanu monjuku pundu naa toku we kelku numanu pulele liiku naa mundai.
EPH 4:3 ‘Oliu Krais-nga yambu-talape tiluele molemulu yambuma numanu tiluna pupili táka-nimbu molamili.’ niku ‘Numanu tiluna pupili.’ nilimú Minéle-ni eni ‘Ambulupili.’ niku molai.
EPH 4:4 ‘⸤Pulu Yili-ni⸥ oliundu ‘Yunga yambuma molangi wai.’ nirimaliinga ⸤kolea-kaína pupu molomulú⸥.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu ulu tiluele mindi, aku-sipako oliu yambu kangi tiluele mele molemulu; Mini Kake Tiliele oliunga numanumanga molemále tilueleko;
EPH 4:5 oliunga Auliele tilueleko; tondulu mundupa piliili ulele tilueleko; no liili ulu-pulele tilueleko;
EPH 4:6 oliunga pali Lapa Pulu Yili tilueleko. Yu oliu Krais-nga yambumanga pali olandupa molemú; yu oliu molemulumanga pali suku-singina molemú; yu oliunga pali numanumanga molemú.
EPH 4:7 Pulu Yili-nga we kondu kululieliinga Krais-ni oliu tepu molomulú tonduluma moke tepa oliu tilu-tilu nimba we sirim.
EPH 4:8 Pulu Yili-nga bukna aku-sipa nimba molemú kanili. Yu-ni nimba mele: “Yu aima mulúna olandu pumba pupa kene yunga ele-túma topa mundupa yambu pulele ka sipa memba pupa kene ya mana yunga yambuma mélema we sirim.” nirim.
EPH 4:9 Yu ‘olandu purum’ nirim akili olandu purumeliinga liipa ora sirimuye? Mólu. Ui yu aima mana-mandu purumeliinga liipa ora sirim.
EPH 4:10 Yi mulúna aima olandu purum yi kanili ui mana-mandu purum yili. ‘Mulú ma koleamanga pali molambu.’ nimba aku tirim.
EPH 4:11 Yi kanili-ni mindi ⸤mana-⸥yambuma tonduluma moke tepa we sirim. Yambu mare “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundumbandu enini kongun akili tingí tondulale sipa, mare makó topa yu-ni “Ninjai!” nimba ung nimba simbama piliiku yambuma niku singí tondulale sipa, mare makó topa temani-kaiéle toku silsiliiku andungí tondulale sipa, mare Krais-nga yambu-talapemanga tápu-yima molku ⸤Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimba mele⸥ ung-bo tunjingíma makó topa aku tingí tondulale sirim.
EPH 4:12 Krais-ni ‘Nanga yambu-talapele nanga kangiele tondulu pupa molupa kunjupili akiliinga Pulu Yili-nga yambuma pali Krais-nga kendemande-kongunale teku molangi.’ nimba aku-sipa tonduluma yunga yambuma moke tepa we sirim.
EPH 4:13 Oliu ⸤yunga yambuma⸥ ‘ ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimuláliinga numanu tiluna pupili molupu, Pulu Yili-nga Málale-ni numanale-ni piliipa molemú mele oliu pali tilu-sipu piliipu kongnjupu, numanu-bo tondulu pupa pípili mololsiliipu pupu, kamu Krais molemú mele oliu numanu-bo pípili molamili.’ nimba aku tirim.
EPH 4:14 Aku-sipu tepu molomulú kene kangambula kelúma numanu naa pípili molemele mele naa molomulú. No-numúna popuremi topa nona anduli sip mare we topa memba andolemú mele yi mare gólu toku kundi tolemele yima oku ung-bo tonjuku eni “I-siku teai. I-siku naa teai.” niku mani silimele kene we piliiku numanuma alowa-malowa teku lumbili pulimelé mele oliu aku-sipu naa temulú.
EPH 4:15 ⸤Gólu tuli yima-ni ningí mele kum tenjipu naa piliipu kene⸥ Krais-nga kangiele molemulu yambuma ‘Oliu nokupa oliunga pengale molemú yi-nuim Kraisele molemú mele molamili.’ nimbu anju-yandu numanu monjupu ung-sikama mendepolu nimbu molamili.
EPH 4:16 Yu kimbu ki kangi mélemanga pali nokulemú pengale. Yu-ni ombele pulkanu mélema pali ‘tondulu pupili.’ nimba tondulu mundunjulimú. Akiliinga, kangieliinga mélema pali anju-yandu numanu monjupa liipa tapunjilimú kene kangiele olandupa-olandupa tondulu pupa aima auli-tepa pelemú.
EPH 4:17 Akiliinga, Auliele-ni na ⸤Poll⸥ ‘Eni nokambu.’ nimba na namba sirimeliinga na-ni eni tondulu mundupu ung te i-sipu nimbu siker: Krais-nga yambu-talapena ulsukundu molemele yambuma-ni teku molemele mele aima naa teai. Yambu kanuma ⸤‘Pulu Yili-nga ungma naa piliimulú.’ nilimeláliinga⸥ eninga numanuma mimi-sipa naa pelemú-na kelep mele tolemele.
EPH 4:18 Yambu kanuma enini uluma pali naa piliiku eninga numanuma pipi silimeláliinga Pulu Yili molupa telemú mele naa piliiku, eninga piliipa kungnjúlima súmbulu tolemú akiliinga enini Pulu Yili-nga kona molupa kunjulieliinga ulsukundu molemele.
EPH 4:19 Ulu telemelema piliiku apuruku pipili kulungí ulu-pulele ⸤mania purum⸥ enini-kene naa pelemáliinga enini ulu-kismanga sukundu walu-siku sumbi-siku puku, yambuma kanuku kene pipili kolemele ulu kalaru mulúlima numanu kimbu-siku teku molemele.
EPH 4:20 ⸤Yambu kanuma sika aku telemele⸥ akiliinga-pe ‘Krais-nga ungele mani sipu “Teai.” nirimulu mele eni Epesas-yambuma piliiring ungma lupa, ⸤yambu kanuma-ni telemele mele lupa⸥.’ aku-sipu nimbu piliiker. ‘Eni Krais-nga ungele piliiku liiku yu-kene tapú-toku muluring kene Yesos molemú mele kepe yu-kene ung-sikale pelemú mele kepe mani sirimulu piliiring.’ nimbu piliiker. ⸤Ulsu molemele yambuma telemele mele mani naa sirimulu.⸥
EPH 4:22 Eni tingí mele nimbu mani sirimulale i-sipa mele: “Eni ui muluring kene eninga ui-we-numanuma-ni ulu-pulu-kísima waka kolku teku kis-siku muluring numanu kanuma munduku kelai. Aku tiring uluma-ni ya ma-koleana molku kis-silkimela; kolku kene kolea kísina puku mindili noku molku kis-siku mindi pulkemelako.
EPH 4:23 Ui-we-numanu kanuma munduku kelku eni numanu konama pípili molai.
EPH 4:24 ‘Pulu Yili numanu pelemú mele oliu numanu kona aku-sipa pípili.’ niku kene Pulu Yili-ni ulu-pulu kaí sumbi-nílima tepa aima kake tipili molemú mele aku-siku molai.” nimbu ung-mani aku-sipu sirimulu.
EPH 4:25 Akiliinga, ⸤ui-we-numanuma munduku kelku numanu konama liiku panjiku kene⸥ eni ung gólu tuli ulu-pulele munduku kelku, kangi tilueliinga kimbu ki mélema angiliimú mele aku-sipu oliu Krais-nga yambuma pali numanu tiluele pípili molemulu akiliinga oliunga pulu lelemú yambumandu ung-sikama mindi niku molai.
EPH 4:26 Eni arerembi molumba kene ‘Ulu-pulu-kis te naa teamili.’ niku, piliiku kongnjuku molai. ⸤Kurumanga nuim⸥ depollale kolea kólu naa sai. Eni arerembi kolku molangi ena pumu lem eni ‘depollale-ni kamu kundi tupili.’ niku aku tingí. Akili kapula naa temba.
EPH 4:28 Mélema wa nolemele yambuma-ni ulu akili munduku kelku ekupu wa naa noku, kongun teangi. Eninga kima-ni kongun teku kene, ‘Yambu mare méle mólu tombama liipu tapunjupu mélema samili.’ niku kene wa nuli yambu kanuma-ni eninga kima-ni kongun kaíma teangi.
EPH 4:29 Eninga kerimanga ‘Ung kis te wendu naa upili.’ niai. Krais-nga yambu numanu toembu naa túlima kene molku kis-singíma kene kanuma tondulu simba ungma mindi niai. Ung mare yambu kanuma piliingí kene enini liipa tapunjumba ungma mindi niai.
EPH 4:30 ‘Mini Kake Tiliele-ni eni yambuma ulu-pulu-kísimani kundi tolemú kolealiinga penga kamu wendu puku, ulu-pulu-kis te naa pelemú, kapula mulungí koleana wangi akiliinga eni isili-ui nokupa mulupili.’ nimba Pulu Yili-ni Minéle sirim Mini akili-ni kanupa kis piliipa numanu waengu naa simba uluma naa teai.
EPH 4:31 Yambu lupama kene numanu kis panjiku teku kis-siku, ung-mura siku arerembi kolku, ele teku ung-bulkundu ninjiku, ulu telemele akumanga ulu-puluma toku mania mundai.
EPH 4:32 Eni eni-enini anju-yandu kondu kolku teku konjuku, Krais-ni eninga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni eninga ulu-pulu-kísima ‘Mania pupili.’ nimba we kanupa konde tinjirim mele aku-siku yambuma-ni eni teku kis-singí uluma ‘Mania pupili.’ niku we kanuku konde tenjai.
EPH 5:1 Akiliinga, eni ⸤Pulu Yili-ni⸥ aima numanu monjulemú kangambulama molku kene Pulu Yili yu-yunu tepa molemú mele manda leku teku molku,
EPH 5:2 eni-enini anju-yandu numanu monjuku mindi molai. Krais-ni oliu numanu monjupa kene oliunga nimba alko topa kulunjurum aku-siku yambuma numanu monjuku molai. ⸤Ui kung kene mélema kalku Pulu Yili popu toku siring kene⸥ murale piliipa kaí piliipa liirim mele Krais-ni oliu numanu monjupa Pulu Yili popu topa yunga kangiele turingele sirim akili aku-sipa piliipa liirim.
EPH 5:3 ⸤Eni Pulu Yili-nga kangambulama molemele akiliinga⸥ waperanale naa teku, yambu tenga kangina ulu kalaru mululi uluma naa teku, méle nosulimele mélema ‘Kapula naa tekem.’ niku yambu marenga mélema yama meku ‘Na liipu nosambuka!’ niku naa teai. Ulu akumanga temani laye-kolte kepe aima naa teai. Pulu Yili-nga yambu kake tílima ulu akuma tingí mola temani tungí kene kapula naa temba akiliinga aku-siku aima naa teai.
EPH 5:4 Yambuma piliiku kene pipili kulungí ung-kísima kepe naa niku, marake teku ‘Yambuma tae teangi.’ niku temani kísima toku lawa teku ung akuma naa niai. Aku-sipa ung-kísima oliu ⸤Krais-nga yambuma⸥ nimulú kene kapula naa temba. Ung akuma naa niku, ⸤Pulu Yili-ni eni tepa konjulimáliinga⸥ yu-kene “Angke” niku molai. Aku tingí kene kapula.
EPH 5:5 Eni aima i-siku mele mimi-siku piliangi: Waperanale teku, yambu tenga-lupa kangina ulu kalaru mululi uluma teku, méle nosulimele mélema ‘Kapula naa tekem.’ niku yambu marenga mélema yama meku ‘Na liipu nosambuka!’ nilimele yambuma Pulu Yili kene Krais-sele yi nuim kingsele molkulu nokolembele koleana puku méle kaíma liingí kupulanum te aima naa lelemú. Mélema yama melemele yambuma-ni we-mélemandu ‘Oliunga pulu yili.’ niku popu toku kape nilimele yambuma molemele. Akili aima sika niker.
EPH 5:6 ‘Yambu te-ni oliu ‘teku kis-sikimili.’ nimba ung-pulu te naa pípili we-ungma gólu topa kundi tomba.’ niku aima piliiku kongnjuku molai. Aku-siku telemele yambuma Pulu Yili-ni ‘Nanga ungele liiku su siku naa teku molemele.’ nimba enini-kene lakupa arerembi kolupa aima mindili liipa simba akiliinga eni kanuku konjuku molai.
EPH 5:7 ⸤Pulu Yili-ni yambu kanuma aima mindili liipa simba⸥ akiliinga enini-kene tapú-toku naa-ko molai.
EPH 5:8 Ui eni súmbulu túlina muluring akiliinga-pe ekupu Auliele-nga yambuma molemeláliinga pa tílina molemele kanili. Akiliinga, pa tílieliinga kangambulama telemele mele eni aku-siku teku molai.
EPH 5:9 (Pa tilieliinga ulu-puluma i-sipa mele: ulu kaíma kene ulu sumbi-nílima kene ung-sikama kene kanili.)
EPH 5:10 ‘Auliele-ni kanupa numanu silimú uluma piliipu kongnjupu teamili.’ niku molangiko.
EPH 5:11 Súmbulu túlieliinga ulu-puluma aima naa teai! Súmbulu túlieliinga ulu-puluma eni liipa tapunjumba tondulu te naa pelemú kanili. ⸤Súmbulu túlieliinga ulu-puluma naa teku,⸥ yambumandu ‘Súmbulu túlieliinga ulu-puluma kis.’ niku, niku singí kene kapula.
EPH 5:12 Pulu Yili-nga ungele liiku su siku naa telemele yambuma-ni mo toku numanu siku telemele mele nimbu simulúndu kepe pipili kolkumula.
EPH 5:13 Akiliinga-pe pa tiliele-ni méle tepa mokeringa lenjilimúma pali ulumanga puluma mokerenga lelemú.
EPH 5:14 Pa tiliele-ni méle te tepa mokeringa lenjilimú kene méle kanuma kepe pa telemú akiliinga mélemanga puluma mokerenga lelemú. Akili piliiku konana tenga ung te turing kanili. Akili i-sipa mele: “Yambu uru píliele, nu ola muluyo. Lomburukunu ola muluyo. Aku tiní kene Krais-ni nu mulunina pa tenjimba.” nilimú.
EPH 5:15 Akiliinga, eni teku mulungí mele kanuku kuni teku molai! Eni yambu piliipa kungnjuli naa pili yambuma mele naa andai. Piliipa kungnjuli pili yambuma anduku molai.
EPH 5:16 Ekupu molkumele enama yambuma-ni teku kis-silimele singí enama akiliinga eni piliipa kungnjuli pili yambuma anduku molku kene, ulu-kaíma tingí ena-monguma wendu-wendu ombá kene ‘We-we sipu naa temulú kene ulu mare-ni omba pipi simba akiliinga we-we sipu teamili.’ niku ulu-kaí kanuma sumbi-siku teai.
EPH 5:17 Akiliinga, ulu lawa tili uluma naa teai. Auliele-ni “Eni teai.” nilimú mele piliiku kongnjuku kene aku-siku teai.
EPH 5:18 No-tondulu pulele noku kelep naa tai. Aku tingí kene eni-enini tepa kis-simba uluma tingí akiliinga aku naa teai. Aku tingí kene kis. ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle eninga numanuna ‘molupa kapula tipili.’ niai. Aku-siku ningí kene kaí.
EPH 5:19 ⸤Minéle eninga numanuna molupa tipili⸥ eni-enini anju-yandu ⸤Pulu Yili-nga⸥ yambuma-kene ‘ung niamili.’ niku kene Pulu Yili-nga bukna molemú konanama kene, eni máku toku konana nilimele konanama kene, Minéle-ni eninga numanuna nimbá piliingí konanama kene, niku; ‘Auliele kape niamili.’ niku kerina kepe numanale-ni kepe konana niku;
EPH 5:20 oliunga Auli Yesos Krais ⸤eninga nimba tenjipa kupulanum akisinjirimeliinga⸥ yu bi leku walsiku taki-taki Lapa Pulu Yili-ndu mélemanga pali “Angke” niai.
EPH 5:21 ‘Krais yu oliunga Yi-Nuim Auliele.’ niku yunga ungele liiku ai siku molku kene anju-yandu ⸤Pulu Yili-nga⸥ yambumanga ungma kepe táka-niku piliiku liiku molai.
EPH 5:22 Eni-ambuma-ni Auliele-nga ungele táka-niku piliiku liiku molemele mele eninga yimanga ungma táka-niku piliiku liiku molai.
EPH 5:23 Krais yu yunga yambu-talapeliinga Tepa Liipa Mindili Nolkemela Kupulanum-na Wendu Liili Yili molupa, yambu-talape kanili yunga kangiele, yu kangieliinga pengale molupa yunga kangiele nokulemú, aku-sipa yima enini ambumanga pengima akiliinga ambuma-ni aku-siku teai.
EPH 5:24 Krais-nga yambu-talapele-ni ‘Krais nanga Auliele-ni na nokulemú.’ nimba yunga ungele táka-nimba piliipa liipa molemú mele ambuma-ni aku-siku eninga yima ‘Oliu nokangi.’ niku eninga ungma pali taki-taki piliiku liiku molai.
EPH 5:25 Eni-yima, Krais-ni yunga yambu-talapele aima numanu monjupa kene yunga nimba alko topa kulunjurum aku-siku mele eni-yima-ni eninga ambuma numanu monjai.
EPH 5:26 ‘Krais-yunga yambu-talapele Pulu Yili yunga talapele mendepulu akiliinga kake tiliele mulupili.’ nimba Krais-ni yunga alko topa kolunjupa, yunga ungele-ni yambu-talape kanili lumaye turum.
EPH 5:27 ‘Yunga yambu-talapele yunga kangiele’ nimba ‘akuna kalaru te naa molupa irili te naa tepa, aku-sipa méle te-lupa naa tepa naa molupa, kangi aima kake tiliele angiliipa Pulu Yili-ni kanupa kis piliimba méle te naa angiliipili na-ni nanu nanga ambu aima kaiéle na-nanu liambu.’ nimba aku-sipa tirim.
EPH 5:28 Aku-siku mele yima-ni eninga kangima numanu monjuku kene nokolemele mele eninga ambuma numanu munjingí kene kapula. Yi te-ni yunga ambale numanu monjulemú akili yu-yunu numanu monjulemú.
EPH 5:29 Yambu te-ni yunga kangiele kanupa kis piliipa nokupa naa konjulimúye? Krais-ni yunga yambu-talapele nokupa konjulimú mele aku-sipa yambu te-ni yunga kangiele nokulemú kanili.
EPH 5:30 Oliu Krais-nga kangieliinga mong kimbu ki mélema molemulu-na ⸤oliu yunga yambu-talapele aku-sipa nokupa konjulimú⸥.
EPH 5:31 ⸤‘Yi te-ni yunga ambale numanu monjulemú akili yunga kangiele numanu monjulemú.’ niker⸥ akiliinga pulele Pulu Yili-nga bukna i-sipa mele ung te molemú: “⸤Pulu Yili-ni ambale kene yili kene aku-sipa tirimeliinga⸥ yi te-ni anum lapasele mundupa kelepa yunga ambale kene pekulu elsele kangi tiluele mele mulunglí.” nimba molemú kanili.
EPH 5:32 Ung akiliinga ung-pulu tondulu te mo-mele tolemú. Na-ni piliiker, ‘Krais kene yunga yambu-talapele kene akuselendu nirim.’ nimbu piliiker.
EPH 5:33 Akiliinga-pe ung akiliinga sumbi-sipa ung-pulu te eninga pelemúko. Eni yima lupa-lupa numanu monjulemele mele eninga ambuma aku-siku numanu monjai. Ambuma-ni eninga yima-ni ningí ungma liiku ai siku enini teku konjuku molai.
EPH 6:1 Kangambulama, Pulu Yili-ni “Anupili lapalii-ni eni nokangi.” nilimáliinga aminiali lanialinga ungma piliiku teng panjiku teai. Aku tingí kene kapula.
EPH 6:2 Pulu Yili-ni ⸤“Teai.” nimba⸥ ui ung-mani te sirim, bukna molemále i-sipa mele: “Aminiali laniali kene teku konjuku eninga ungma piliiku liiku teai.” nilimú kanili. Akiliinga-pe ung-mani lupama we sirim mele ili aku-sipa we naa sirim. Ung-mani ili sipa kene “Aku tingí kene na-ni tembu.” nimba, nimba panjurum mele i-sipa: “Eni ‘Ma-koleana molupu konjupu, molupu sulu pamili.’ niku aku teai.” nimba aku-sipa ola panjipa nimba panjurum.
EPH 6:4 Kangambulamanga lapalii, eninga kangambulama teku arerembi naa konjai. Enini Auliele-nga ungma ung-bo tonjuku mani siku nokuku konjai.
EPH 6:5 Kongun we tinjili kendemande-yambuma, eni eninga kongun nokolemele mana-yima-ni ningí ungele liiku ai siku mundu-mong teku kongun teai. Eni numanu tale-tepa pípili eninga kongun nukuli yimanga kongunale naa tenjai. Eni Krais-nga ungele piliiku liiku telemele mele aku-siku kongun nukuli yimanga ungma piliiku liiku teai.
EPH 6:6 Eninga kongun nukuli yima-ni “Teai.” nilimele mele kanuku molangi ‘Teng panjipu temulú kene kape ningí.’ niku aku-siku mindi niku piliiku kene ungma teng panjiku naa teai. Eni ‘Krais-nga kendemande-yambuma molupu yunga kongunale tenjilimulu.’ niku piliiku aku-siku mele eninga kongun nukuli yimanga kongunuma tinjingíndu ‘Pulu Yili-nga kongunuma’ numanale-ni piliiku kene kongunuma tondulu munduku tenjai.
EPH 6:7 ‘Yambumanga kongunale mindi tenjikimulu akiliinga ulu te mólu.’ niku kongun nukuli yimanga kongunuma naa tenjai. ‘Kongun nukuli yimanga kongun kanili Auliele-nga kongunale tenjilkumula mele aku-sipu kongun nukuli yi kanumanga kongunuma tenjikimulu.’ niku numanu tale-teku naa panjiku numanu siku tondulu munduku tenjai.
EPH 6:8 ‘Auliele-ni kongun tenjilimele yambuma kepe, we molemele yambuma kepe pali teku kunjingí mele kanupa kene méle kalomba.’ niku piliiku kene eninga kongun nukuli yimanga kongunuma aku-siku tondulu munduku tenjai.
EPH 6:9 Kongun nukuli yima, eni aku-siku kongun we tinjili kendemande-yambuma teku konjangiko. Mulú-koleana molemú yili yu kendemande-yambuma kene nukuli yima kene eninga pali Nukuli Yili. ‘Yu-ni yambumanga bima kanupa kene enini naa apurulimú.’ niku piliiku kene eni eninga kongun we tinjili kendemande-yambuma teku mini-wale naa mundunjai.
EPH 6:10 Ekupu ung te kamu niambu: ‘Oliu tondulu olandupa-olandupa pupili molamili.’ niku Auliele-kene tapú-toku molku ‘yunga tondulu auli-tepa puliele oliu liamili sipili.’ niku molai.
EPH 6:11 ‘⸤Kurumanga nuim⸥ depollale-ni uluma gólu topa tepa oliu kundi tolemáliinga tondulu mundupu angiliamili.’ niku eni Pulu Yili-ni ele tili mulumbale silimúma pali liiku pakuku molai.
EPH 6:12 ⸤Mimi-siku piliai.⸥ Oliu mana-yambu mongale-ni kanolemuluma kene ele naa telemulu. Mélema nukungíndu tondulu pelemú kuruma kene, namba molupa kolea lupa-lupa nokolemele kuruma kene, ena súmbulu tuli ima ma-koleana nokolemele kuruma kene, mulúna ola molemele kuruma kene, akuma-kene ele tepu molemulu.
EPH 6:13 Akiliinga, Pulu Yili-ni ele tili méle silimúma pali liiku pakuku ambolku molai. Aku tingí kene buni-enama wendu ombá kene eni manda tondulu munduku angiliiku ele kapula tingí. Kanu-kene ena mare ele wela pora naa nimba ele-túma wela toku mania naa munduku kene we naa molku ele-tapu tingíndu tondulu munduku angiliangiko.
EPH 6:14 Akiliinga, ‘Oliu topa mania naa mundupili. Tondulu mundupu angiliamili.’ niku ung-sikama kamirika toku, ulu sumbi-nílima kapa-ni tili wale-pakuli mele pepelina pakuku,
EPH 6:15 yambuma Pulu Yili-kene kapula-kapula mulungí temani-kaiéle toku silsiliiku andungí kimbu-su mele monjai.
EPH 6:16 Méle akuma pakuku kene, ⸤‘Pulu Yili sika. Yesos Krais sika. ‘Nanga’ nimba tinjirimele⸥ sika.’ niku tondulu munduku piliingí ulele ‘eninga kuna-tapiyele.’ niku liiku taki-taki ambolku molai. Kuna-tapiye akili-ni ulu-kismanga pali pulele pelemú ⸤kurale-ni⸥ mera tepi nomba pílima-ni eni tomba kene tepéle manda toku ku munjungí.
EPH 6:17 Pulu Yili-ni yambuma tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú wanie kapa-ni tiliele liiku pakuku, Minéle-nga ele-tili lu-koyale liiku ambulai. Lu-koya akili Pulu Yili-nga ungele.
EPH 6:18 Minéle-ni eni tondulu simbale-ni taki-taki Pulu Yili-kene popu toku ung niai. Eni mulungína ulu lupa-lupama pali wendu ombá kene Pulu Yili-kene popu toku ung lupa-lupama niku mawa teai. ‘Yu-ni yunga yambuma liipa tapunjupili.’ niku sumbulsuli kepe tanguli kepe taki-taki mimi-siku piliiku kanuku kóru naa molku Pulu Yili-kene yunga yambumanga niku popu toku mawa tenjiku molai.
EPH 6:19 ‘Pulu Yili-ni na ⸤Poll⸥ liipa tapunjupili.’ niku nanga kepe yu popu toku mawa tenjiku kene, ‘Na yambuma ung nimbu simbu tembu kene na mini-wale naa mundupu yambumanga mundu-mong naa tenjipu temani-kaiéliinga ung-pulu mo topa pelemúma sumbi-sipu nimbu para sambu akiliinga Pulu Yili-ni nanga kerina omba molupa ungele nimba sipili.’ niai.
EPH 6:20 Temani-kaí kanili nandu ‘Tokunu si-pui.’ nimba Pulu Yili-ni liipa mundurum-na andupu topu siliáliinga na ka-lkuna peliu. ‘Temani-kaí kanili Auliele-ni nandu ‘toku silsiliikunu andui.’ nimba kongun sirimeliinga na yambumanga mundu-mong naa tenjipu nimbu sambu.’ niku Pulu Yili-kene popu toku mawa tenjai.
EPH 6:21 ⸤Ung ninduma pora nikem.⸥ Na kongun tepu, ung nimbu, numanale-ni piliipu, moliu mele yi Tikikas-ni eni molemelena omba nimba simba. Tikikas yu nanga numanu monjuliu yi-anginele, Auliele-nga kongunale tondulu mundupa liipa tapunjupa telemú yili-ni na moliu mele nimba simba.
EPH 6:22 ‘ ‘Eni numanu waengu siku molangi.’ nimba oliu molemulu mele eni nimba sipili.’ nimbu eni molemelena yu liipu mundukur.
EPH 6:23 Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni ‘Eni Krais-nga yambuma numanu waengu nipili molku, anju-yandu yambuma numanu monjuku, ‘Elsele-ni sika oliu teku kunjinglí.’ niku tondulu munduku piliiku molai.’ niangli.
EPH 6:24 Oliunga Auli Yesos Krais numanu monjulemele mele enembu naa kolku yu numanu monjuku mindi molemele yambuma ⸤Pulu Yili-ni⸥ we kondu kolupa mulupili molai. ⸤Aku manda niker.⸥
PHI 1:1 Na Poll kene Timoti olsu, Krais Yesos-nga kongun kendemande tinjili yisele-ni Eni Pulu Yili-nga yambu kake tílima kolea-auli Pillipai molemelema pepá ili topu sikembulu. Eni ung piliili yambuma kene, eninga tápu-yima kene, Krais-nga yambumanga kongun tinjili yima kene, eni pali pepá ili topu sikembulu.
PHI 1:2 Oliunga Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
PHI 1:3 Na-ni eni taki-taki numanale-ni piliipu kene nanga Pulu Yili-kene “Angke” niliu.
PHI 1:4 Na-ni temani-kaiéle pulu monjupu eni topu sirindu kene kepe, yandupa-yandupa kongun kanili teliu kene kepe, eni na liiku tapunjuring mele yandupa ekupu kepe liiku tapunjulemeláliinga Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu eninga mawa tenjimbundu numanu sipu mawa tenjiliu.
PHI 1:6 Na-ni piliipu kene, ‘Pulu Yili-ni eninga numanuna kongun pulu monjupa tirim kongun kaiéle telsiliipa pupa mindi molupa, Krais Yesos yandu omba oliu liimba enaliinga kongun kanili tepa pora simba.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu.
PHI 1:7 Nanga numanale-ni eni piliipu andupu moliáliinga na eni pali numanuna piliiliu mele kapula piliiliu. Na ka-lkuna peliu kene kepe, temani-kaiéle topu sipu “Yu aima sika temanele yambuma aima piliiku liangi.” nilsiliipu andurundu kene kepe, eni na liiku tapunjulemele-na na kene eni kene oliu Pulu Yili-ni we kondu kolupa liipa tapunjilimú.
PHI 1:8 “Krais Yesos-ni eni kondu kolupa numanu monjulemú mele na-ni aku-sipu eni kondu kolupu numanu monjupu waka kolupu moliu.” niker akili sika niker. Pulu Yili-ni ung nilkanje na-ni “Sika nikem.” nilkako.
PHI 1:9 Na-ni Pulu Yili-kene popu topu eninga mawa tenjiliu mele i-sipa: “‘Eni ulu kis kaíma piliiku apuruku konjuku kene ulu kaíma mindi piliiku liiku teangi.’ nimbu eni ⸤Pulu Yili kene Krais kene elsengla yambuma kene⸥ numanu monjulemele mele aima olandupa-olandupa numanu monjuku mololsiliiku puku, eninga piliipa kungnjúlima kene ulu kis kaíma apuruli ulu-pulele kene eninga numanumanga pepa peka lepa mindi pupili niku numanu monjuku molangi.” nimbu Pulu Yili-kene mawa tenjiliu. ‘Aku-siku mulungí kene Krais alsupa ombá enale wendu ombá kene eni numanu kake tipili molku yu kanupa kaí piliilimú ulu-puluma mindi eninga numanumanga pípili molku,
PHI 1:11 Yesos Krais-ni eni-kene tapú-topa molupa liipa tapunjilimáliinga yu kanupa sumbi-nili uluma nimba piliilimú uluma mindi teku mulungí. Eni aku-siku teku molungéle-ni Pulu Yili-nga bili paka tonjuku yu kape ningí.’ nimbu aku-sipu Pulu Yili-kene eninga mawa tenjiliu.
PHI 1:12 Angmene, na-kene ulu buni wendu um akili-ni temani-kaiéle pipi naa símu. Na ka siring ka-lkuna peliu ulele-ni temani-kaiéle tepa tondulu mundunjulimú.
PHI 1:13 Akiliinga, Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga lkuli nokolemele ami-yima kene we-yambuma pali ‘Na Krais-nga kongunale tenjiliáliinga ka siring ka-lkuna peliu.’ niku kanolemele.
PHI 1:14 Na ka-lkuna peliáliinga nanga anginipili pulele-ni kanuku kene ‘Auliele-ni oliu sika liipa tapunjumba.’ niku piliiku numanu tondulu pupili ⸤‘Yambuma-ni oliu mindili síngi lem ulu te mólu.’ niku⸥ Pulu Yili-nga ungele mundu-mong naa teku tondulu munduku niku silsiliiku andolemele.
PHI 1:15 Sika yi mare-ni ⸤na kolea puleliinga andupu ungele nimbu sirindeliinga yambu pulele ung kanili piliiku liilimele mele⸥ kanuku kis piliiku kene ‘Poll-nga bili mania pupili. Oliunga bima ola mulupili.’ niku Krais-nga temanele toku silimele akiliinga-pe mare-ni numanu kaí pípili ⸤‘Krais-nga bili ola mulupili.’ niku⸥ Krais-nga temanele toku silimele.
PHI 1:16 Na-ni ‘temani-kaiéle yu aima sika.’ nilsiliipu andoliáliinga ka-lkuna peliu mele kanuku kene na numanu monjulemeláliinga Krais-nga temanele toku silimele;
PHI 1:17 akiliinga-pe yi mare-ni numanu sumbi-sipa naa pípili eninga bili ‘ola pípili.’ niku Krais-nga temanele toku silimele. ‘Na ka-lkuna peliu kene buni mare olandupa samili.’ niku aku telemele.
PHI 1:18 Akiliinga-pe ‘Na mindili nambu.’ niku aku telemele mele ulu te pelemúye? Enini numanu kaí pípili temanele toku silimele mola numanu sumbi-sipa naa pípili temanele toku silimele akili ulu te mólu. Enini pali Krais-nga temanele yambuma toku silimeláliinga na aima numanu sipu moliu. ⸤Numanu sipu molombáliinga ulu te pelemúko.⸥ Na piliipu kene, ‘Na ka-lkuna pepu mindili noliu kene eni Pulu Yili-kene popu toku nanga niku mawa tenjilimelaliinga kepe, Yesos Krais-nga Minéle yu na-kene molupa na liipa tapunjilimáliinga kepe, ulu i-selenga na kapula molumbu.’ nimbu piliipu kene numanu sipu moliu mele molumbu.
PHI 1:20 ‘Na-ni teambu.’ nimbu piliikerale i-sipa mele: ‘Na teliu mele kepe moliu mele kepe akiliinga pipili naa kolupu Krais-nga kumbi-kerina angiliimbu kene aima kapula.’ nimbu yunga kongunale tondulu mundupu teliu. ‘Molumbu kene kepe mola kolumbu kene kepe nanga kangiele-ni Krais-nga bili paka tunjurundu tonjuliu mele aku-sipu tonjambu.’ nimbu aku teliu.
PHI 1:21 Na kona moliu kene Krais nanga numanuna molemú, wasie tapú-topu molembulu akili kapulako; kolupu kene molumbu mele aima ola-kilia.
PHI 1:22 Ma-koleana we mulundu lem na-ni nanga kongun kaí we lelemále manda tembu. Akiliinga kolumbale kene kona molombale kene ulu kanuselenga te tembu mele na piliipu sundupu lu liiliu.
PHI 1:23 Na numanu tale pelemú. Ma-koleale mundupu kelepu Krais molemúna pupu wasie molombulundu na numanu sipu moliu. Aku tindu lem aima kapula.
PHI 1:24 Akiliinga-pe kulundu lem na-ni eni nambi-sipu manda liipu tapunjumbuye? Penga eni nambulka tingínje? Aku-sipu nimbu piliipu kene ma-koleana we mulundu lem aima kapulako.
PHI 1:25 ‘Na-ni eni liipu tapunjumbu kene eni Krais-nga yambuma molku konjuku ‘yu sika’ niku tondulu munduku piliiku numanu siku mulungí.’ nimbu piliipu kene ‘Na eni-kene wasie ma-koleana sika molomulú.’ nimbu tondulu mundupu piliiker.
PHI 1:26 ‘Penga na eni mulungína alsupu yandu ombu wasie molomulú kene eni Krais Yesos-nga bili paka tonjuku mulungí.’ nimbu piliipu ‘Sika aku-sipu eni-kene alsupu molumbu.’ nimbu piliiker.
PHI 1:27 Akiliinga-pe na úndu lem kepe naa úndu lem kepe ulu te mólu. ‘We-yambuma-ni oliu kanuku kene ‘Sika Krais-nga yambuma molemele.’ niku piliangi.’ niku Krais-ni yu lumbili andúlima mulungí mele nimba sirim mele eni aku-siku molai. Aku-siku mulungí ulele olandupale. Penga aku-siku teku molangi ombu mongale-ni kanundu lem mola eni teku molemele mele temani te ka-lkuna molupu kene piliindu lem ‘Eni numanu tiluna pupili tondulu munduku molku, ‘yambuma ⸤Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim Krais Yesos-ni yambumanga nimba tinjirimeliinga molku kunjingí mele⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ niku temani-kaiéle toku siku,
PHI 1:28 eninga ele-tu yambuma-ni ‘eni mini-wale mundangi.’ niku ulu mare telemele kene ‘Ulu te mólu.’ niku mini-wale naa munduku we angiliimili mele piliambu.’ nimbu moliu. Eninga ele-túma-ni eni mini-wale naa munduku we angiliimili kene kanukuliinga ‘Eninga ele-túma eni mindili noku molku kis-singí akiliinga-pe eni Krais-nga yambuma mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, molku kunjingí kupulanum-na pungí.’ niku kanungí. Pulu Yili-ni eni tepa liipa, ele-túma topa mania mundumbaliinga aku-siku niku kanungí.
PHI 1:29 Pulu Yili-ni eni tepa konjupa kene ‘ ‘Krais yu sika. Yu mendepulu manda.’ niku tondulu munduku piliangi.’ nilimú. ‘Krais-nga bili ola pípili nilimele akiliinga mindili nangi.’ nilimúko. ⸤Akiliinga ele-tu yambuma-ni aku-siku niku kanungí.⸥
PHI 1:30 Ui na ⸤‘Yesos Krais yu sika.’⸥ nimbu tondulu mundupu piliirindeliinga ele-túma-ni na toku mania mundungí tiring kene tondulu mundupu molupu mindili nurundu mele eni Krais-nga yambuma-ni kanuring, pe ekupu aku-sipu moliu mele piliilimiliko. Ekupu eni mindili nolemele mele tilu-sipako.
PHI 2:1 Eni Krais-kene wasie tapú-toku molemeláliinga eni toembu toku molku, yu-ni numanu monjulemú ulele-ni eni kundupa lipili molku, eni-enini Minéle-ni anju-yandu kapula tapú-toku molku, yambu lupama numanu monjuku kondu kolku, aku-siku mulúngi lem
PHI 2:2 na ‘Numanu auli-tepa sipa mulupili.’ niku eni numanu tiluele pípili molku, eni-enini anju-yandu numanu monjuku molku, eninga numanu tiluna pupili molku, méle lupa-lupama eni-lupa-lupa naa numanu monjuku molai.
PHI 2:3 Eni ‘Na yambu-auli te molambu. Nanga bili ola mulupili.’ niku naa molai. ‘Na kamakale moliu. Nanga bili aima ola-kilia molemú.’ niku piliiku kara puku naa molai. Eni mulungí mele i-sipa: ‘Yambuma auli mele molemele, na mania mele moliu.’ niku aku-siku anju-yandu piliiku molai.
PHI 2:4 Eni-enini lupa-lupa numanale-ni piliiku tingí mele mendepulu piliiku naa molai. Eninga yambuma-ni ‘Teamili.’ ningí mele mola buni pembama kepe piliiku ⸤liiku tapunjuku⸥ molai.
PHI 2:5 Eni Krais Yesos mele aku-siku molai. Krais Yesos piliipa tepa mulurum mele eni aku-siku piliiku teku mulúngi lem aima kapula.
PHI 2:6 Krais Yesos yu tirimele i-sipa mele: Yu Pulu Yili mulurum mele mulurum akiliinga-pe ‘Pulu Yili moliu mele kamu molambu.’ ni naa nirim.
PHI 2:7 Yu Pulu Yili mulurum mele mundupa kelepa ‘Kongun tinjili kendemande-yi te molambu.’ nimba yu oliu molemulu mele au talupa mulurum. Yu mana-yi te miringele mulurum.
PHI 2:8 Yu mana-yi te mulurum kanuring kanu-kene ‘Na we-yi te molambu.’ nimba molupa, Pulu Yili-ni “Ti.” nirim uluma pali piliipa liipa tirim. “Nu kolani, unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjangi.” nirim ungele kepe mundupa naa kelepa piliipa liipa yu kulurum.
PHI 2:9 Penga ⸤yu Pulu Yili-nga ungma pali piliipa liipa tirimeliinga⸥ Pulu Yili-ni yu aima olandupa liipa monjupa, bi te we-bima pali topa mania mundupa aima olandupa molemú bili sirim.
PHI 2:10 ‘Yesos-nga bili piliiku kene mulú-koleana sukundu molemele yambuma kene mana molemele yambuma kene mana-mania pelemelé yambuma kene enini pali yunga bili paka tonjuku ‘Yu yi-auliele mulupili, oliu mandupa molamili.’ niku ⸤yunga kumbi-kerina⸥ koporungu languku,
PHI 2:11 Lapa Pulu Yili bi paka tunjingindu “Yesos Krais yu Auliele.” niangi.’ nimba Pulu Yili-ni Yesos yu bi kanili sirim.
PHI 2:12 Nanga pulu lelemú yambuma, Krais Yesos-ni aku tirim mele piliiku kene nanga ungma ui taki-taki piliiku teng panjiku tiring mele ekupu kepe teng panjiku teai. Na eni-kene molupu “Teai.” nirindu kene piliiku liiku tiring mele ekupu kepe na eni-kene naa moliu kene na-ni “Teai.” niliu mele liiku ai siku piliiku liiku teku molai. Pulu Yili-ni eni tepa liipa mindili nolkemela kupulanum-na wendu liirimeliinga yu-kene wasie kapula-kapula molemele mele ‘Aku-sipu we molamili. Aku-sipu molomulú mele méle te-ni pipi simbanje.’ niku ⸤Pulu Yili-nga kumbi-kerina⸥ mundu-mong teku mini-wale munduku ‘Pulu Yili-ni “We simbu.” nirim mélema aima liamili.’ niku akuma liingí kongunale mindili siku teku molai.
PHI 2:13 ⸤Oliu piliilimulu,⸥ Pulu Yili eni-kene molupa, yu-ni ‘Teku mulungí kene kaí.’ nimba numanale-ni piliilimú mele ‘Teangi.’ nimba tonduluma sipa liipa tapunjupa, ‘Aku-siku mele tingíndu waka kolai.’ nilimú akiliinga aku-siku teku molai.
PHI 2:14 ‘Pulu Yili-ni kot-na oliu “Teku kis-siringeliinga mindili nangi.” nimbá ulu te naa pípili, yambu kake tílima mindi nimba kanupili. Ekupu yambu ulu kaíma munduku kelku ulu kalaru mulúlima kene ulu-pulu-kísima mindi telemele yambuma-kene wasie molupu yunga kangambulama sumbi-sipu molupu yu-ni oliu kanupa ulu kalaru mululi uluma nimba naa kanupa ‘yambu sumbi-nílima mindi molemele’ nimba kanupili.’ niku kene eni ulu telemelema pali tingíndu ung pulele tombulku naa niku táka-niku teai. ‘Yambu kis kanuma kona mululi ulele pelemú ungele piliiku liangi.’ niku, niku silimeláliinga ma-koleana yambu kanuma molemelena tepi-llam mele molku pa tenjilimele. Aku tingí kene Krais-nga enale wendu ombá kene eni kanupu kene ‘Na ⸤Poll⸥-ni eni-kene mindili sipu kongun teliuma we naa teliu. Nanga ung tondulu mundupu niliuma mania naa pumu.’ nimbu kanupu kene na aima numanu sipu molumbu.
PHI 2:17 Juda-yambuma-ni Pulu Yili popu toku mélema kalku siku kene, mingi te no-waen molemále liiku Pulu Yili-nga kumbi-kerina kamu onde leku munduku silimele mele eni ‘Yu sika.’ niku tondulu munduku piliilimili ulele kene yunga kongunale tinjingíndu yu popu toku mélema kalku silimele mele, akiliinga-ola-kilia na ⸤Poll⸥ ‘kolambu.’ niku tungí kene nanga memale no-waen mele onde lepa omba pumbanje. Aku lem na numanu sipu, eni-kene wasie aima numanu siliu.
PHI 2:18 ⸤Na-kene aku-sipa wendu um lem na eni-kene numanu simbu,⸥ akiliinga eni kepe numanu siku na-kene wasie aima numanu silimele lem kapulako.
PHI 2:19 Auli Yesos-ni “E.” nim lem na-ni nondupa “Timoti eni molemelena upili.” nimbú. “Yu kelepa yandu omba kene eni molemele mele na temani topa simba mele piliimbu kene na numanu kaí pemba.” nimbu kene “Aku teambu.” nimbu moliu.
PHI 2:20 Timoti na-kene tapú-topa molupa ‘Eni molku konjangi liipu tapunjambu.’ nimba molemú mele yambu te-lupa aku-sipa naa molemú.
PHI 2:21 We-yambuma pali ‘Yesos Krais liipu tapunjupu yunga kongunale teamili.’ naa niku eninga mélema mindi numanu kimbu-siku piliiku molemele.
PHI 2:22 Akiliinga-pe Timoti tepa konjulimú mele eni piliilimili. Kang te-ni yunga lapale liipa tapunjupa nokulemú mele yu-kene olsu temani-kaiéliinga kongunale wasie tapú-topulu telembulu.
PHI 2:23 Akiliinga, ⸤‘Eni molemelena yu upili.’ nimbu liipu mundumbu teker.⸥ ‘Opali talú na-kene nambulka ulu te wendu ombánje.’ nimbu nokokur. Penga piliipu kene, “Yu eni molemelena upili.” nimbu sumbi-sipu liipu mundumbu.
PHI 2:24 ‘Na kepe Auliele-ni na liipa tapunjumba kene nondupa eni ombu kanombu.’ nimbu tondulu mundupu piliiker.
PHI 2:25 Akiliinga-pe ekupu isili-ui eni ‘Na liipa tapunjupa nukupili.’ niku liiku munduring yi Epapodaitas ‘Eni molemelena alsupa upili aima liipu mundumbu.’ nimbu piliiker. Yu oliunga anginele, na-kene wasie tapú-topulu kongun tepulu, ‘temani-kaiéle mania naa pupili.’ nimbulu wasie ele telembulu yili.
PHI 2:26 ‘Eni alsupu kanambuka.’ nimba molupa kene, yu kuru turum piliiringeliinga yu numanu buni tipili molemúko.
PHI 2:27 ⸤Epapodaitas⸥ yu aima sika kuru turum, yu nondupa kamu kulurum. ⸤Kamu kolka⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-ni yu kondu kolupa ‘Kona pupili.’ nirim. Pulu Yili-ni yu-mindi kondu naa kulurum. ‘⸤Yu kolumba kene⸥ na-kene buni olandupa-olandupa ombá.’ nimba piliipaliinga na kepe kondu kolupa yu tepa kona liirim.
PHI 2:28 Akiliinga, ‘Eni yu alsuku kanuku kene ⸤‘Kuru pora nirim.’ niku⸥ numanu sangi. Na numanu buni auli-tepa naa-ko tipili akiliinga “Eni molemelena yu upili.” nimbú kene aima kapula.’ nimbu tondulu mundupu piliipu molkur.
PHI 2:29 Akiliinga, ⸤Epapodaitas⸥ yu ombá kene numanu siku ‘Papu okonu.’ niai. Yu-yunu buni te wendu ombá mele numanale-ni naa piliipa, yu-ni Krais-nga kongunale mindi piliipa tepa molupa kene kolumba tepa, eni ‘Na liipa tapunjupili.’ niku kongun siringele ‘tepu molambu.’ nimba yu kuru turum kene kepe piliipa-kelepa we-kongun tirim akiliinga ‘Yu wasie Auliele-nga yambuma molemulu.’ niku ‘Angke’ niku numanu siku “Papu okonu. Wasie tapú-topu molamili.” niku, yu molemú mele molemele yambuma liiku ai siku eninga bima paka tonjai.
PHI 3:1 Nanga angmene, pepá ili topu pora simbundu i-sipu niker: Eni Auliele-kene ⸤tapú-toku molemeláliinga⸥ numanu siku molai. Ui pepá te topu ⸤lip-lipi topu⸥ nirindu mele alsupu pepá tombu kene enembu naa kolumbu. Aku tembu kene eni liipa tapunjumba ⸤akiliinga alsupu niambu⸥:
PHI 3:2 Yi owa-takara mele molemelema kanuku kongnjuku molai. Yi kanuma eni teku kis-singí yima, kangiele kopsiku teku kis-silimele yima.
PHI 3:3 Oliu Krais-nga yambuma mindi aima sika kangi kupsili Isrel-yambuma molemulu. Oliu Pulu Yili-nga Minéle-ni liipa tapunjilimáliinga Pulu Yili popu tolemulu yambuma molemulu. Krais Yesos-nga bili mindi paka tonjupu, ‘kangikundu ulu te telemele akili oliu naa liipa tapunjupa tepa naa liilimú.’ nimbu piliilimulu yambuma molemulu.
PHI 3:4 Kangikundu uluma-ni manda liipa tapunjupa tepa liilkanje ‘Na Pulu Yili-ni ulu te naa temba. Molupu konjumbu.’ nimbu tondulu mundupu piliipu pipili naa kolka. Yambu mare-ni ‘Kangikundu ulu te telemuláliinga sika kapula molomulú.’ niku tondulu munduku piliilimili lem na-ni kepe aku-sipu manda ‘Sika’ nimbu auli-tepu tondulu mundupu piliimbu.
PHI 3:5 Ama-ni na mirim kene ena angere yupuku-guli omba purum kene engkaki-sipaliinga nanga kangiele kupsiring. Na Isrel-yi te-ko, Isrele-ni mirim yi Benjamen-ni kalupa liirim yi te; ama tatasele Ipuru-yambusele, na Ipuru-kangaleko. Na Perisi yi te molupu Perisi yima-ni Pulu Yili-nga ⸤“Teai!” nimba “Naa teai!” nirim⸥ ung-manima piliiku tondulu munduku telemele mele aku-sipu piliipu aima tirindu.
PHI 3:6 ‘Pulu Yili-nga ungele tondulu mundupu piliipu tepu, yu aima liipu tapunjambu.’ nimbu Krais-nga yambu-talapele tepu kis-sipu mindili sirindu. ⸤Na Krais-nga yili naa molupu kene⸥ Pulu Yili-ni “Teai.” nirim ung-manima pali aima mimi-sipu piliipu liipu tirindeliinga ‘Na-ni ulu te lawa tekunu, teku kis-sikenu.’ niku aima naa kanuring. ⸤Kangikundu aku-sipu tepu mulurundeliinga kangikundu telemele mele ulu te liipa tapunjupa tepa liilkanje na aima sika liipa tapunjupa tepa liilka.⸥
PHI 3:7 Akiliinga-pe ekupu Krais-nga yili molupu yu lumbili pupu kongun tenjimbundu ⸤Krais na mulurunduna naa upili⸥ ui molupu tirindu mele kene ⸤aima olandupa liipa tapunjupa tepa liilka uluma⸥ ‘Tondulu te naa pelemú. Ulu te mólu. ⸤Aku-sipu tepu mulurundu uluma Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimba ulu te naa pelemú.⸥’ nimbu piliiliu.
PHI 3:8 Na-ni Juda-yambumanga ulu-pulumandu mindi naa niker. ‘Krais Yesos nanga Auliele aima tapú-topulu piliipulu molembulu ulu akili aima kaí.’ nimbu we-mélema kene uluma waka naa kolupu ‘ulu te mólu’ nimbu mundupu kelepu yu-mindi lumbili puliu. ‘Krais mindi ambulupu yunga ungma tondulu mundupu piliipu liipu tepu, yu-kene tapú-topulu molambili.’ nimbu ‘we-uluma langi purupa lkupandi tolemú kene toku mundulimele mélema mele lelemú.’ nimbu piliipu moliu. Ekupu na-ni ‘Ung-manima piliipu liipu tirindeliinga na Pulu Yili-ni ‘na yi sumbi-niliele.’ nimba kanolemú.’ nimbu naa piliiliu. ⸤‘Na yi sumbi-niliele molambu.’ nimbu kupulanum te-lupa puliu.⸥ ‘Krais ⸤kene yu-ni ‘nanga’ nimba tinjirimele kene⸥ sika.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu akili mindi yi sumbi-niliele moliu kupulanumele akisinjilimú. ‘Krais sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma mindi Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanolemú.
PHI 3:10 ‘Na Krais molemú mele aima piliipu, yu-kene aima tapú-topulu kapula-kapula molambili.’ nimbu piliiker. ‘Krais kolupa lomburupa ola molupa kene tondulu te liirim tondulu akili-ni na molupu tembu mele aima liipa tapunjupili. Yu kolumbandu mindili nurum mele na yu-kene wasie tapú-topu mindili nambu. Kolumbandu numanale-ni piliipa mulurum mele na aku-sipu molambu.
PHI 3:11 Pe kamu kolumbu kene yu-ni na “Lomburukunu ola mului.” aima nipili.’ nimbu piliiker.
PHI 3:12 Akiliinga-pe ‘Na i-sipu i-sipu molambu.’ niker akili ‘ui aku-sipu molkur.’ nimbu kene naa niker. ‘Yi aima kaí ulu-pulu-kis naa píliele moliu.’ naa-ko niker. Krais-ni na ‘molupu konjambu.’ nimba na ambulurumeliinga ‘na aku-sipu ulu akili aima ambolambu.’ nimbu kongun tondulu mundupu tepu moliu.
PHI 3:13 Angmene, ‘Ulu akili ui ambulupu moliu.’ nimbu naa piliiker. Akiliinga-pe ulu te sika tepu moliu, akili i-sipa mele: Yambuma-ni méle te singí kene liingíndu makó tolemele oena ‘Na ui kumbi-lepu lkisipu pupu liambuka.’ niku kir-kiri liiku lkisilimili mele na aku-sipu ‘Krais Yesos-ni oliunga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni ‘na kona molku konjukunu mindi pani ui.’ nirim ulele aima liambu.’ nimbu na buni sipa ambululemú mélema wendu-wendu liipu mundupu kelepu, múlu naa liipu we-méle lupama numanale-ni naa piliipu oe turum oena pumbundu tondulu mundupu lkisiliu.
PHI 3:15 Oliu Krais-nga yambu piliipa kungnjuli molemuluma pali aku-sipu nimbu piliipu mulúmulu lem kapula. Mola eninga yambu mare-ni i niker mele ‘Sika nikem.’ niku naa piliiku numanale-ni lupa niku pilííngi lem eni numanale-ni ung-sikema piliingí mele Pulu Yili-ni liipa sumbi sinjimba.
PHI 3:16 Akiliinga-pe ‘ulu kaíma teamili.’ isili-ui nimbu tepu molemulu mele mundupu naa kelepu aima kamu aku-sipu tondulu mundupu tepu molamili.
PHI 3:17 Angmene, eni pali na-ni teliu mele manda leku teku molai. Oliu tepu molemulu mele mimi-siku manda leku teku molemele yambuma mimi-siku kanuku molai.
PHI 3:18 Ui ena pulele na-ni enindu nimbu mele: “Yambu pulele Krais kulurum unji-perale kene ele-túma molemele. ⸤Yambu kanuma-ni teku kis-silimele uluma-ni Krais unji-perana oliunga nimba kulunjurum tondulale ‘ulu te naa telemú.’ nilimele.⸥” nimbu, nimbu sirindu akili ekupu alsupu kola tepu eni nimbu siker.
PHI 3:19 Enini ‘kangikundu uluma eninga pulu yili mele’ niku piliilimiláliinga taki-taki molku kis-siku mindi puli kolea-kísina pungí. Enini pipili kolkemela uluma kape niku ‘ulu kaíma’ niku, mana-mélema mindi numanu kimbu-siku molemele.
PHI 3:20 Akiliinga-pe ‘oliu mulú-koleana yambuma molemulu. Oliu Tepa Liipa Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liilimú Yi, akili Auli Yesos Krais, yu kolea akili mundupa kelepa ombá.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu.
PHI 3:21 Yi kanili ⸤omba oliu liipa kene,⸥ yunga tondulu pelemále-ni yu mélema pali topa mania mundupa yu yi-auliele molumba tondulu akili-ni oliunga kangi kísima alowa tenjipa yunga kangiele aima kaí olandupa pulimú akili mele oliu kangima simba.
PHI 4:1 Akiliinga, nanga angmene, na eni numanu monjupu ‘Aima eni kanambuka!’ nimbu kondu kolupu moliu yambuma, na eni-kene kongunale tirindeliinga eni nanga méle kaluli namba kaiéle molemeláliinga numanu sipu moliu yambuma, nanga pulu lelemú yambu numanu monjuliuma, Auli Krais-ni aku-sipa eni-kene manda tembaliinga piliikuliinga eni Auliele munduku naa kelku tondulu munduku ambolku molai.
PHI 4:2 Ambu Yodia kene Sindike-sele, Auliele-nga yambuma ‘Molai.’ nimba pelemú ung-manele mele else aku-sikulu Auliele-nga ambusele molembeláliinga ‘numanu tiluna pupili molangli.’ nimbu else aima mawa teker.
PHI 4:3 Yi Siskos, ‘⸤nunga bilinga pulele piliikunu kene⸥ tapú-topulu wasie kongun telembulu sikale nu-ni ambusele ⸤‘Kapula-kapula molangli.’ nikunu⸥ liiku tapunjani.’ nimbu mawa teker. ‘Yambuma-ni temani-kaiéle piliangi.’ nikulu else na-kene wasie tapú-topu kongun mindili sipu tepu mulurumulaliinga aku ti. Yi Killemen kepe yambu mare wasie tapú-topu andupu kongun tirimuluko, yambu akumanga bima kona molku mindi pungí yambumanga bima molemú bukna molemú.
PHI 4:4 ⸤Eni Pillipai-yambuma,⸥ Auliele-kene tapú-toku molemele akiliinga taki-taki numanu siku molai. Alsupu niker. Numanu siku molai.
PHI 4:5 Auliele eni molemelena nondupa ombá tekemaliinga eni ‘Yambuma-ni teku kis-singí kene enini lkisipu ung-mura sipu tondulu mundupu mani naa sipu, yambuma táka-nimbu liipu tapunjupu molemulu mele yambuma-ni pali kanangi.’ niku aku-siku teku molai.
PHI 4:6 Méle tiluri kepe eni keli toku mini-wale naa mundayo. Eninga mélema kene uluma kene eninga numanuna buni pelemúma pali Pulu Yili-kene popu toku niku para siku, yu-kene ung niku mele mawa tekuliinga yu-kene “Angke” niku, aku-siku teku molai.
PHI 4:7 Aku tingí kene Pulu Yili-ni eni numanu waengu nili ulele silimú, kanili yambuma-ni piliiku pulele bi manda naa silimele, waengu nili kanili-ni Krais Yesos kene tapú-toku molangi eninga numanuma nokumba.
PHI 4:8 Ung te kamu niambu. Angmene, ulu aima kaí olakundu, yambuma-ni kanuku kene numanu siku kape nilimele aku-sipa uluma mindi numanu kimbu-siku piliiku molai. Ulu-sikama kene, yambuma-ni kanuku kaí piliilimili ulu sumbi-nílima kene, ulu kalaru naa mululi uluma kene, yambuma-ni piliiku kaí piliilimili uluma kene, kanuku “Teku konjukunu.” nilimele uluma kene, aku-sipa uluma mindi numanu kimbu-siku piliiku molai.
PHI 4:9 Na-ni eni mani siliu piliiring mele kene, ulu teliuma piliiku kanolemele mele kene, ulu akuma eni taki-taki teku molai. Aku tingí kene ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú Pulu Yili eni-kene molumba.
PHI 4:10 Na Auliele-nga yili molupu kene eni na kondu kolku liiku tapunjuring mele talku alsuku tiringeliinga aima numanu siker. Ui sika, ‘Liipu tapunjamili.’ niringko akiliinga-pe liiku tapunjungí kupulanum te naa lirim.
PHI 4:11 Na mélema mólu tokum-na naa niker. Ulu lupa-lupa kis kaíma na-kene wendu olemú kene ‘Ulu te mólu. Ulu akuma kapulako.’ nimbu numanu kimbu-sipu piliipu naa moliu.
PHI 4:12 Na ena mare méle mólu tolemú mele kepe, ena mare méle pulele ambololiu mele kepe piliipu moliu. ⸤Akiliinga-pe⸥ na langi pulele lelemú enama kepe engle lelemú enama kepe, mélema mólu tolemú kene kepe méle pulele nosiliu kene kepe, ulu kis kaí aku-sipama pali na-kene wendu olemú kene ‘Ulu te mólu.’ nimbu numanu pulele liipu naa munduliu ulu-pulele na piliiliu.
PHI 4:13 ⸤Krais-ni⸥ na tondulu silimú tondulu akili-ni na uluma pali kapula teliu.
PHI 4:14 Akili sika akiliinga-pe eni na-kene tapú-topu nanga bunima talku miring akili kaí.
PHI 4:15 Eni Pillipai-yambuma-ni piliilimili, na-ni ui pulu monjupu temani-kaiéle topu silsiliipu andupu kene eni muluringna ombu topu sirindu piliiring kene penga eninga kolea Masedonia propinj mundupu kelepu kolea lupa marenga purundu kene eni mindi na liiku tapunjuku ku-moni mare siku munduring-na liirindu. Krais-nga yambu-talape lupamanga talape tilu kepe naa siring.
PHI 4:16 ⸤Kolea Masedonia propinj ui mundupu naa kelepu⸥ kolea-auli Tesallonaika pupu mulurundu kene kepe ‘Na méle te mólu naa tupili.’ niku ena mare eni Pillipai-yambuma-ni liiku tapunjuku mélema siku munduringko.
PHI 4:17 ‘Na mélema we sangi.’ nimbu mawa tepu naa niker. ‘Na liiku tapunjuku mélema we singéliinga ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni méle kaíma olandupa simba liingí, aku-kene na numanu simbu.’ nimbu aku-sipu niker.
PHI 4:18 Akiliinga, mélema pali síngeliinga pepále i topu siker. Mélema siring-na liirindu akuma na mólu turum mélemanga olandupama siring-na liirindu. Ekupu eni méle siku munduring mélema Epapodaitas-ni menjipa urum-na liirindeliinga na méle aima pulele nosiliu. Méle akuma síngi, oliu Pulu Yili popu topu méle kalupu silimuluma Pulu Yili-ni murele piliipa kaí piliipa liilimú mele aku-sipa méle kanuma popu topa kaluli mélema mele yu-ni kanupa kaí piliilimú.
PHI 4:19 Krais Yesos-ni eninga nimba tinjirim, yunga yambuma molemeláliinga, nanga Pulu Yili-ni méle lupa-lupa kaí pulele nosilimú mélemanga mare ‘eni méle mólu tolemúma pali nosangi.’ nimba simba.
PHI 4:20 Taki-taki oliunga Lapa Pulu Yili-nga bili paka tonjupu yu kape nimbu mololsiliipu mindi pamili. Sika aku-sipu teamili.
PHI 4:21 Eni Krais Yesos-nga yambuma pali na-ni “Eni kapula molemeleye?” niker. Na-kene wasie molemulu anginipilima-ni kepe “Eni kapula molemeleye?” nikimiliko.
PHI 4:22 Pulu Yili-nga yambuma pali, Rom-Gapman-Yi Aima Auli Kumbina Sisale-nga lkuna pelemelé yambuma kene wasie, enini “Eni kapula molemeleye?” nikimiliko.
PHI 4:23 Auli Yesos-Krais-ni eninga minima kene wasie we kondu kolupa mulupili molai. Aku-sipa tipili. ⸤Aku manda niker.⸥
COL 1:1 Na Poll, Pulu Yili-ni na makó turum-na Krais Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili, na kene oliunga ⸤Krais-nga ungele piliili⸥ angin Timoti wasie molupulu kene pepá ili topu siker.
COL 1:2 Eni Pulu Yili-nga yambu kolea-auli Kollosi pelemelé, eni Krais-kene tapú-toku molemeláliinga yu ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku, enembu naa kolku, ambolku molemele anginipilima pepá ili topu siker. Oliunga Lapa Pulu Yili-ni eni we kondu kolupa, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nipili.
COL 1:3 Olsu-ni Pulu Yili, oliunga Auli Yesos Krais-nga Lapale, popu tombulúndu yu-kene ung nimbulu mawa tenjilimbulu kene taki-taki “Angke” nilimbulu.
COL 1:4 Eni Krais Yesos ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele kene, Pulu Yili-nga yambuma pali numanu monjulemeláliinga aku-sipu telembulu.
COL 1:5 Temani-kaí, akili ung-sikale, eni muluringna urum kene, méle Pulu Yili-ni ‘eninga’ nimba makó topa mulú-koleana nusunjurum lelemú mélale, ‘Akili sika.’ niku piliiku ‘Akili aima liamili.’ niku nokuku molemele. Penga nokuku molemele ulu akili-ni eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele kene numanu monjulemele ulele kene ‘Eni liangi.’ nirim. Eni ui-pulu-pulu temani-kaiéle piliiku Pulu Yili-ni eni we kondu kulurum ung-sikama piliiku kene akiliinga pulele aima piliiku kunjuring kene yandupa temani-kaí akili-ni eni tepa konjupa ulu kaíma ‘wendu-wendu upili.’ nilimú mele ma-koleamanga pali aku-sipa ulu kaíma ‘wendu-wendu upili.’ nilimú.
COL 1:7 ⸤Pulu Yili-ni eni we kondu kulurum temani-kaiéle⸥ yi Epaporas-ni eni ui nimba sirim-na piliiring. Yi kanili yu oliu-kene wasie tapú-topu kendemande tepu molemulu yambumanga yi te, oliu numanu monjulemulu yili. Yu ‘oliunga kongun tenjambu.’ nimba Krais-nga kongun tinjiliele aima ambulupa gi sipa enembu naa kolupa mundupa naa kelelemú yili.
COL 1:8 Eninga numanuna Mini molemále-ni eni liipa tapunjurum-na numanu monjulemele mele kepe Epaporas yu-ni oliu nimba sirim.
COL 1:9 Akiliinga, eni-kene aku-sipa uluma wendu urumeliinga ui-pulu-pulu piliirimbulu kene yandupa taki-taki Pulu Yili-kene eninga nimbulu mawa tenjipulu kene, “Pulu Yili-ni ‘Teangi.’ nimba piliipa molemú mele eni aima piliiku kene, akiliinga ung-puluma aima piliangi akiliinga Mini Kake Tiliele eninga numanuna molupa piliipa kungnjuliele sipili.” nilimbulu.
COL 1:10 “Aku-siku piliiku teku molku kene, Auliele-ni eni kanupa kaí piliipili akiliinga yunga yambuma teku molemele mele aku-siku teku molku, ulu kaí lupa-lupa pulele teku, Pulu Yili molemú mele kene, nilimú ungma kene, piliiku molemele mele aima olandupa pupili.” nimbu mawa tenjilimbulu.
COL 1:11 “Eni, buni pemba kene mini-wale naa munduku, ‘Buni enama pora nimbá.’ niku táka-niku nokuku molangi akiliinga Pulu Yili tondulu aima olandupa pulimúmanga yu-ni ‘Eni tondulu pupili molangi.’ nimba eni tondulu lupa-lupama sipili. ‘Yunga yambumanga’ nimba yu yi nuim kingele molupa nokulemú kolea pa tílieliinga méle nosinjilimúma eni Kollosi-yambumanga kepe wasie nosinjilimú liingí kupulanumele akisinjirim yi, akili eninga Lapale, yu-kene aima numanu siku ‘Angke’ niangi.” nimbu Pulu Yili eninga mawa tenjilimbuluko.
COL 1:13 “Yu-ni oliu tepa liipa súmbulu tuliele yu yi nuim kingele molupa nokulemú tonduluna wendu liipa, yunga numanu monjulemú Málale-ni nokulemú tonduluna sukundu liipa munjurumeliinga ⸤aku-siku teangi⸥.” nimbu mawa tenjilimbulu.
COL 1:14 Yunga Málu akili (yunga memi onde linjirimele-ni) oliunga ulu-pulu-kísima ‘Kamu mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjipa, oliu ka sipa ambulurum kupulanum-na wendu liipa ‘We kapula molangi.’ nirim yili.
COL 1:15 ⸤Pulu Yili-nga Málu Krais akili⸥ Pulu Yi naa kanolemulu akili mele tili yili. Pulu Yili molemú mele Málale yu mokeringa molemú kanolemulu. Mulú ma mélema ui wendu naa upili yu ui mulurum, mélemanga pali yu yi-nuim olandupale molemú yili.
COL 1:16 Málale aku-sipa yili molemáliinga pulele i-sipa mele: Mulúna pelemú mélema kene mana lelemú mélema kene, kanolemulu mélema kene naa kanolemulu mélema kene, aku-mele Pulu Yili-ni ‘Tepu mimi teambu.’ nirim mélema pali Málunga kili-ni tirim. Tondulu pelemú kuruma kene, mulú-koleana yambu namba molemú yambu aulima kene, bi aima olandupa molupa méle pulele nokolemelema kene, tondulu púlima kene, méle aima tondulu puli akuma mulúna kene mulú-koleana kene molemelema pali kepe méle mongale-ni kanolemulu mélema pali wasie yunga kili-ni tirim. Mélema aima pali Málu-ni mendepolu tepa mimi tirim. ‘Méle akuma yunga mendepolu lipili. Yunga bili paka tonjangi.’ nimba méle akuma tirim akiliinga yu aku-sipa yili molemú.
COL 1:17 Mélemanga pali yu kumbi-lepa mulurum; mélema pali yunga tondulale-ni wendu urum; pe ekupu Krais yunga tondulale-ni-ko mélema pali wendu olemú.
COL 1:18 Krais-nga talapena-yambuma yunga kangiele; Krais yu kangieliinga pengale. Yu yunga kangiele kona molemáliinga ulu-pulele. Yu mélemanga pali kumbi-lepa molemú yili, ‘Yu mélemanga pali yi nukuli auliele mulupili.’ nimba ⸤yu kulurum kene⸥ Pulu Yili-ni yu topa suru sirim-na yu kumbi-lepa lomburupa ola mulurum yili molemú.
COL 1:19 Pulu Yili yu-yunu molupa telemú mele ‘aku-sipa ulu-puluma Málu-kene pípili.’ nimba piliirim-na Pulu Yili yunu-kene peka topa pelemú mele Málu-kene aku-sipa pelemú, ⸤Pulu Yili-nga Málale, Lapa molemú mele molemú⸥.
COL 1:20 Pulu Yili-ni ‘Mulú ma mélema pali yu-kene numanu tiluna pupili, kapula-kapula molamili akiliinga Málu-ni aku temba kupulanumele akisinjipili.’ nimba piliipa kene Krais-nga memi unji-perana onde lirimele-ni Pulu Yili-ni oliu-kene ele-tu mulurumulu ulu-pulele kamu topa mania mundurum.
COL 1:21 Aku tinjirim nikerele-ni eni liipa tere lenjilimú. Ui eni ulu-kísima teku eninga numanale-ni yu-kene ele-tu muluringeliinga Pulu Yili-kene sulu-teku muluring.
COL 1:22 Akiliinga-pe ekupu ⸤Málu Krais-nga⸥ kangiele turing kulurum ulu akili-ni Pulu Yili-ni eni yu-kene ‘numanu tiluna pupili nondupa oku molangi.’ nirim. ‘Eni yunga yambu kake tílima molku, kalaru te naa pepa, yu-ni kanupa kis piliilimú ulu te naa pípili yu molemúna oku molangi.’ nimba kene aku tirim.
COL 1:23 Akiliinga-pe ⸤Krais⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring mele niku piliiku, ‘Krais eninga lku-paka-sum mele.’ niku yu tondulu munduku ambolku enembu naa kolku munduku naa kelai. Aku tíngi lem ⸤yu-ni mulungí mele nikem aku-siku mulungí⸥. Temani-kaiéle ui-pulu-pulu piliiring kene ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku temani kanili-ni wendu ombá mele kene eni mulungí mele kene nilimú ‘aku-sipa mele oliu-kene aima wendu upili.’ niku numanu siku nokuku muluring mele ulu buni te wendu ombá kene enembu kolku munduku kilingí akiliinga mimi-siku kanuku molai. Temani-kaí kanili ma-koleamanga pali toku siring, eni piliilimili temanele. ⸤Krais-ni⸥ na Poll ‘Temani-kaí kaniliinga kendemande-yili molani.’ nirim-na moliu.
COL 1:24 Pe ekupu na eni liipu tapunjumbundu mindili noliáliinga numanu siker. Krais-nga kangiele, akili yunga yambu-talape kanili, yu-ni eninga nimba liipa tapunjupa mindili nurum mele mindili mare we pelemú akili na yunga talapele ‘liipu tapunjambu.’ nimbu piliipu ⸤Krais mindili nurum mele⸥ nanga kangina mindili nombu kapula tenjiliu.
COL 1:25 Pulu Yili-ni ‘na Krais-nga talapena-yambumanga kendemande-yili mulupili.’ nimba eninga nimbu liipu tapunjumbu kongun te sirim. Kongun akili ‘Eni Pulu Yili-ni nilimú ungma sumbi-siku piliiku, akiliinga ung-puluma pali aima piliangi.’ nimbu, nimbu simbu kongunale.
COL 1:26 Aima kórunga-ui enamanga pali Pulu Yili-ni ung ili mo turum yambuma pali naa piliiring, akiliinga-pe ekupu ‘yunga yambuma piliangi.’ nimba, nimba para silimú.
COL 1:27 Ung mo turum ung ili ‘akili aima kaí olandupa, Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelema aima kapula liipa tapunjumba mele yunga yambuma-ni pali piliangi akiliinga mokeringa lipili.’ nimba, Pulu Yili-ni nimba para sirim. Ung mo turum akili i-sipa mele: Krais yu ⸤Juda-yambu naa molku yambu-lupa molemelema⸥ enini-kene molemú. Yu enini-kene molemáliinga yu-ni ‘enini Pulu Yili mulú-koleana tonduluma-kene wasie pípili molemú akuna tapú-topu molamili liipu membu pumbu.’ nirim-na piliiku kene ‘Sika’ niku numanu siku nokuku molemele kanili.
COL 1:28 I niker yi Krais akili-ni telemále yambuma temani topu nimbu silimulu. ‘Enini Krais-kene wasie tapú-toku molku yunga yambu numanu tondulu pili yambu yuma mulungí kene membu pupu ⸤Pulu Yili⸥ samili.’ nimbu, piliipa kungnjuli pelemále-ni yambuma mimi-sipu lip-lipi topu mani sipu ung-bo tonjilimulu.
COL 1:29 ‘Aku teambu.’ nimbu yu-ni na tondulu sipa tondulu mundupa liipa tapunjilimú uluma-ni pali tondulu mundupu mindili sipu kongun teliu.
COL 2:1 Eni kene, Krais-nga yambu-talape kolea-kelú LLadosia taon-na molemelema kene, koleamanga pali yambu na naa kanolemele yambuma kene, enini ‘Aima liipu tapunjambu.’ nimbu mindili sipu kongun tenjiliu mele ‘eni piliangi.’ nimbu piliiker.
COL 2:2 ‘ ‘Enini numanu tondulu pupili molku, anju-yandu numanu munjingí ulele-ni enini liipa tere lenjemba kene enini ⸤Krais-nga⸥ ulu-puluma pali mimi-siku piliiku kene ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele kam-kamu aku-siku olandupa piliiku molangi.’ nimbu na aima mindili siliu. Aku-siku piliiku kene Pulu Yili-nga ung mo topa pelemáliinga enini piliangiko.’ nimbu na mindili siliuko. Mo topa pelemú ung akili Krais yunu.
COL 2:3 Piliipa kungnjuli ulu-puluma kene, numanale-ni piliilimili ulu-puluma kene, ulu-pulu akuma Krais yu-kene mo topa pelemú. Akuma ku-moni mele bengena peka topa lelemú mele yu-kene aku-sipa peka topa pelemú.
COL 2:4 ‘Yambu mare-ni enindu gólu toku ung kaí mare niku kundi tungí.’ nimbu kene ung ili eni nimbu siker.
COL 2:5 Na eni-kene naa moliu akiliinga-pe ‘eni-kene moliu.’ nimbu piliipu, eni tapú-toku tondulu munduku kongunuma sumbi-siku teku yi-nuim Kraisele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku munduku naa kelemele mele nanga numanale-ni piliipu kene lakupu numanu siliu.
COL 2:6 Pe ekupu ‘Krais Yesos oliunga Auliele mulupili, wasie molamili numanuna upili.’ niring mele yu-kene wasie tapú-toku molai.
COL 2:7 Unji te ⸤tondulu mundupa angiliimbandu⸥ yunga pulkanuma mana-mania mundulimú, lku te ⸤‘tondulu pupa angiliipili.’ niku⸥ paka-sum tondulu puli te polulemele, eni ‘aku-sipu tondulu mundupu angiliamili.’ niku unjele ma akili kene tapú-topa angiliipa lkuli paka-sum kene tapú-topa angiliimú mele eni Krais-kene aku-siku tapú-toku angiliiku, oliu-ni eni mani sirimulu ungma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring mele olandupa tondulu munduku piliiku kene, taki-taki Pulu Yili-kene ‘Angke’ niai.
COL 2:8 ‘Yambu te-ni ‘yunga numanale-ni piliilimú mele eni aku-siku mele aima numanale-ni piliiku molangi.’ nimba we-ungma gólu topa eni nimba simba.’ niku kanuku konjuku molai. Anda-kolepalima-ni ui mani siring yandupa piliiring mele kene, ma-koleamanga pali nokolemele kurumanga ungma kene, yambu kanuma-ni piliiku kene eni niku silimele. Krais-nga numanale-ni piliilimú ungma naa piliiku niku silimele.
COL 2:9 Yi-nuim Kraisele mana-yi au talurum kene Pulu Yili yu-yunu molupa telemú mele aku-sipa ulu-pulele Kraisele yunga kangina pepa peká tolemú mele eni piliilimili kanili.
COL 2:10 Akiliinga, yi akili Pulu Yili molupa telemú ulele yu-kene pelemú akili eni yu-kene tapú-toku molemele kene Pulu Yili-ni eni kepe silimú eni-kene peka topa pelemúko. Yi-nuim Krais kanili yu mulúna kuru tondulu púlima kepe, méle namba pelemú-na méle akuma nokolemelemanga pali, yu yi olandupale molemú.
COL 2:11 Eni yu-kene oku tapú-toku muluring kene kangi kopsiku wendu liili ulu-pulele eni sirim liiring. Kangi te kupsili ulu sirim akili yambuma-ni kangikundu telemele akilindu naa nirim. Krais-ni tinjirim ulele-ni oliu kangi te kopsipa wendu liili ulele liirimulu, akili oliu ulu-pulu-kis tirimulumanga ui-we-numanumanga tonduluma mania purum. Ulu akili kangi te kopsipa wendu liili ulu-sikale.
COL 2:12 Eni no liinjiring kene Krais-kene wasie eni ⸤kuluring⸥ ónu tiring kanili. Pe eni ‘Sika Pulu Yili-ni yunga tondulale-ni Krais topa lomburupa ola munjurum.’ niku tondulu munduku piliiringeliinga Krais topa lomburupa ola munjurum Pulu Yili-ni eni no liiring kene Krais-kene wasie topa lomburupa ola munjurumko.
COL 2:13 Eni ui-we-numanuma pípili ulu-pulu-kísima tiring kene kepe, eni Juda-yambuma naa molku yambu-lupama muluringeliinga Pulu Yili-nga ung-manima-ni eni naa nukurum kepe, ulu akusele-ni eni topa kunjurum, yambu kulúlima mele muluring, akiliinga-pe Pulu Yili-ni ‘Eni Krais-kene wasie kona molangi.’ nirim. Yu-ni oliunga ulu-pulu-kísima kanupa konde tenjipa ‘Kamu mania pupili.’ nimba,
COL 2:14 Moses-ni “Ulu mare i-siku teai! Ulu mare i-siku naa teai!” nimba Pulu Yili-nga ung-manima bukna turumuma-ni oliundu taki-taki ‘Teku kis-silimele.’ nilimú ung-manima oliu tondulu mundupa nukurum tondulale ‘Oliu kot-na ulu te naa tinjipili. Kamu mania pupili topu mania mundambu.’ nimba kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ ⸤ung-mani akuma⸥ liipa ⸤Krais-nga⸥ unji-perana pirimú-ni ⸤topa⸥ ku topa panjurum.
COL 2:15 Mulúna kuru tondulu púlima kepe, aku mele namba pelemú-na mélema nokolemelema pali eninga tonduluma unji-perana ⸤kulurumeliinga⸥ topa mania mundupa, ‘ ‘Kurumanga tondulu te naa pepa kamu mania purum.’ niku kanangi.’ nimba eni liipa ora sirim.
COL 2:16 ⸤Yu-ni aku tirim⸥ akiliinga ‘Yambu te-ni oliu langi nombu no nombu ena kake tílimanga uluma tepu, kaliimbu ke tolemú kene uluma tepu, kóru mululi ena-Sambat-manga uluma tepu, ulu akumanga yambu te-ni temulú mele apurupa ung-mani te naa nimba panjipa, ung-mura sipa “Teku kis-sikimili.” ni naa nipili.’ niai.
COL 2:17 Ulu akuma ‘Teai.’ niku ui ung-manima niku panjiring akuma penga wendu ombá ulu te manda leku ulu akuma tiring. Ulu akumanga sika ulele Krais-kene pelemú.
COL 2:18 Yambu te uru-kumbu tepa kanolemú mélema temani topa yu-yunu ‘Numanu sambu akiliinga nanga bili ola naa pípili molambu.’ nimba gólu topa, angkellamanga bima paka tonjupa kape nilimú yambu te-ni ‘Aku-sipu teliáliinga na-nanu piliipa kungnjuli olandupa pelemú.’ nimba “Enini telemele mele teku kis-silimelaliinga Pulu Yili-ni enini méle naa kalomba liingí.” nimbá kene yunga ungele naa piliai. Yambu kanili yu-yunu yunga ui-we-numanale-ni aku-sipa piliipa yu-yunu bi paka tolemú.
COL 2:19 Yambu kanili yu Krais-kene tere leku naa molembele, lupa-lupa molembele. Oliu Krais-nga kangiele, yu kangieliinga pengale. Pengale-ni kimbu ki kangi mélemanga pali nokupa, ombele pulkanu mélema pali ‘tondulu pupili.’ nimba langi silimú, aku-sipa mele Krais oliunga pengale-ni oliu yunga kangiele yu-kene liipu tere lepu molemulu kene aku telemú. Aku telemáliinga Pulu Yili-nga tondulale-ni ⸤Krais-nga⸥ kangiele tepa ai silimú.
COL 2:20 Eni Krais-kene wasie kolku kene ma-koleana uluma kamu munduku kiliring, tiluna kapula naa mulungéliinga nambimuna ekupu eni ya ma-koleana yambuma mele molku ma-koleana “Ulu mare i-siku mele naa teai!” nimba pelemú ung-manima piliiku liiku teku molemeleye?
COL 2:21 Ung-manima-ni ⸤langi mare kene no mare kene akumandu⸥ “Naa ambolai!” nimba, “Naa noku piliai!” nimba, “Ki-ni simbi naa tonjaiko.” nilimú ung-mani akuma mele nambimuna piliiku liiku telemeleye?
COL 2:22 Ung-mani akuma pali mana-yambuma-ni mendepolu numanale-ni piliiku “I-siku teai. I-siku naa teai.” niku ung-mani silimeláliinga, ung-mani akuma “piliiku teai.” nilimele mélema kene ulu mare telemele kene walsekale kam-kamu kis lepa mania pulimú. ⸤Méle kanuma-ni eni tepa liimba ulu te naa pelemú.⸥
COL 2:23 Ung-mani kanuma-ni ‘ ‘oliu bi naa pípili molamili.’ niku, mélema kape niku bi paka tonjuku, ‘oliunga kangima mindili nupili.’ niangi.’ niku ulu mare aku-siku telemele mele kanuku kene ‘ung-mani akuma piliipa kungnjuli aima pepa kaí telemú.’ sika nimbu kanolemulu akiliinga-pe oliu ui-we-numanale-ni ulu-kísima mindi piliipu ulu-pulu-kísima mindi waka lelemú uluma ‘Topu mania mundamili.’ nimba liipa tapunjumba ulu te ung-mani kanuma kene aima naa pelemú.
COL 3:1 Pulu Yili-ni eni Krais-kene wasie topa lomburupa ola munjurumeliinga Krais wi-ola Pulu Yili-nga ki-bokundu molemú koleana uluma mendepolu numanale-ni piliiku waka kolku molai.
COL 3:2 Mulú-koleana mélema mendepolu aima numanu liiku munduku, ma-koleana mélema numanu liiku naa munduku molai.
COL 3:3 Eni ⸤eninga ui-we-numanuma-kene⸥ wasie Krais-kene kolkuliinga yu-kene wasie ⸤lomburuku ola muluring⸥ ekupu kona molemeláliinga Krais yu mulú-koleana Pulu Yili-kene wasie tiluna tapú-tokulu molembelále naa kanolemulu mele eni aku-siku elsele-kene wasie tiluna tapú-toku molku aima sika mulungí mele ui naa kanolemelaliinga ⸤aku-siku mulú-koleana mélema mindi numanu liiku munduku molai⸥.
COL 3:4 Eninga sika molemele ulu-pulele Krais yunu, akiliinga yu omba mokeringa angiliimba kene eni yu-kene wasie molku, tondulu talang pulimú koleana yu yi-auli olandupale molupa méle tonduluma nosupa mélema nokulemú koleana yu-kene wasie tapú-toku mulungí.
COL 3:5 Akiliinga, ⸤eninga ui-we-numanuma Krais-kene wasie kolku kene yu-kene wasie lomburuku ola muluring⸥ akiliinga mana-ulu eninga numanale-ni piliiku kene tingíndu waka kolemele uluma toku mania mundai! Ulu akuma i-sipa mele: Waperanale tili ulu-pulele kene, yambuma-kene mola mélema-kene ulu kalaru mululi uluma tingíndu taki-taki numanu liiku munduku molemele ulu-pulele kene, ambuma-ni yi kaíma kanuku ‘Wasie tapú-topulu andulkimbilánje kaí.’ niku numanu monjuku, yima-ni ambuma kanuku numanu monjuku, aku-siku tili ulu-pulele kene, yambu lupamanga mélema yama meli ulu-pulele kene, ulu akuma. Yambu lupamanga mélema yama melemele mele kene, kuruma kene pulu yi gólu túlima kene popu toku kape nilimele mele kene, ulu akusele tilu-sipa mele.
COL 3:6 Ulu-pulu-kis akuma telemeláliinga Pulu Yili-ni yambuma arerembi kolupa tomba enale yunga ung-manima liiku su silimele yambuma molemelena wendu ombá okum.
COL 3:7 We-mana-yambuma teku molemele mele ui eni Krais-nga Kollosi-yambuma kepe Krais naa piliiku molku kene aku-siku ulu-kísima mindi teku muluring.
COL 3:8 Akiliinga-pe ekupu ‘Ulu akuma naa teamili.’ niku we munduku kelai. Yambuma-kene arerembi kululi ulu-pulele kene, yambuma ung-mura sili ulu-pulele kene, yambuma-kene piliiku kis piliili ulu-pulele kene, ‘Yambuma pipili kolku molku kis-sangi.’ niku gólu toku ung-bulkundu ninjili ulu-pulele kene, ‘Tae teangi.’ niku ung-ururumi kísima tuli ulu-pulele kene, ulu-pulu akuma munduku kelai.
COL 3:9 Ui-we-numanuma kene numanu akuma-ni piliiku tiring uluma kene munduku kelku, ‘Yambu konama molamili.’ niku Krais liiringeliinga eni yambu konama tepa mimi tirim Pulu Yili-ni eni numanu kona te liipa panjunjurum, yandupa-yandupa ‘yu molemú mele eni olandupa-olandupa piliiku kene aku-siku molangi.’ nimba aku telemáliinga anju-yandu gólu naa tai.
COL 3:11 ⸤Pulu Yili-ni yu-yunu yambu konama wasie pali tepa mimi telemáliinga⸥ oliu yambu konama mele molemulu yambuma tilu-sipu molemulu. Juda-yambu naa molemelema lupa, Juda-yambuma lupa mólu; yambu kangi te kupsili yambuma lupa, kangi te naa kupsili yambuma lupa mólu-ko; kewa-yambuma lupa, bo-yambuma lupa mólu-ko; ⸤yambu-kamakoma lupa, yambu-korupama lupa mólu-ko;⸥ méle kaluliele naa liiku kongun we tinjili kendemande-yambuma lupa, we molemele yambuma lupa mólu-ko. Krais yu oliunga pali olandupa molemú; yu oliunga pali numanuna molemú, akiliinga oliu yambu lupa-lupa kapula apurupu naa nimbu naa kanomulú. Oliu pali tilu-sipu molemulu.
COL 3:12 Akiliinga, eni Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma numanu auli-tepa monjupa, ‘numanu kake tepa pili yambuma’ nimba kanolemú yambuma molemele akiliinga yambu-lupama kondu kolku liiku tapunjuku, eninga bima paka naa toku, yambuma-kene kara naa puku andiki teku táka-niku molku, ólo-pangí tipili molku, aku-siku teku molai.
COL 3:13 Eninga angin te-ni eni tepa kis-sipa ulu tepa arerembi kunjuli ulu te temba kene eni yundu ung te naa niku, munduku kelai. Eni Pulu Yili teku kis-siring ulu-pulu-kísima yu-ni ‘Mania pupili.’ nimba we kanupa konde tinjirim mele eni aku-siku teku kis-singí uluma ‘Mania pupili.’ niku we kanuku konde tenjai.
COL 3:14 Akiliinga-pe ulu-pulu kaí niker ulu akumanga pali numanu munjuli ulu-pulele aima olandupa pelemú akiliinga yambuma tondulu munduku numanu monjai. Aku tingí kene aku-siku ulu-pulu kaí lupama pali we sumbi-siku teku aima kapula-kapula mulungí.
COL 3:15 Krais-nga yambuma kene numanu tiluna pupili kapula-kapula molupu numanu waengu nili ulu-pulele Krais-ni silimú ulu-pulu akili-ni ‘Eni aku-siku táka-niku numanu waengu siku molangi.’ nimba omba nukupili. Kangi tilueliinga kimbu ki mélema lupa-lupa angiliimú akiliinga-pe kangi tiluele mindi angiliimú aku-mele eni yambuma pali tilu mele molemele. Eni aku-siku molku kene Pulu Yili-ni “Eni anju-yandu numanu tiluna pupili kapula-kapula molangi wai.” nirim. Akiliinga, Pulu Yili-kene taki-taki “Angke” niku molai.
COL 3:16 Krais-nga ungma eninga numanuna aima peka topa pípili molai. Aku-siku molku kene eni piliipa kungnjuliele pípili eni yambuma ung-mani siku, yambuma ulu kis kaíma pali tingí mele ‘piliiku kongnjangi.’ niku siku; Pulu Yili-ni eninga nimba tinjirim mele tenjilimáliinga yu-kene “Angke” ningíndu Pulu Yili-nga bukna molemú konanama kene, mákuna sukundu konana nilimele konanama kene, Mini Kake Tiliele-ni eninga numanuna nimba silimú piliilimili konanama kene, niai.
COL 3:17 Ung niku uluma teku kongun tingí ulu akuma pali tingíndu ‘Ulu ima-ni Auli Yesos-nga bili paka tunjamili.’ niku ulu akuma teku, Lapa Pulu Yili-kene “Angke” ningíndu Auli Yesos yu-ni eninga nimba tinjirimeliinga Lapa Pulu Yili-kene “Angke” niai.
COL 3:18 Eni ambuma, eninga emenali yimanga ungma táka-niku piliiku liiku molai. Ulu akili Auliele-ni kanupa kaí piliilimú ulu-pulu te akiliinga aku teai.
COL 3:19 Eni yima, eninga ambuma numanu monjuku, ambuma teku arerembi naa konjuku ung-mura naa sai.
COL 3:20 Kangambulama, eni aminiali laniali-ni ningí ungma pali taki-taki piliiku teng panjiku teku molai. Ulu akili Auliele-ni kanupa kaí piliilimú.
COL 3:21 Kangambulamanga lapaliima, eninga kangambulama ‘Lkisiku arerembi naa kolku, nikimulu mele liiku bulu siku enembu naa kolangi.’ niku táka-niku ung-manima siku lkisiku ung-mura naa siku ung-manima tondulu munduku naa sai.
COL 3:22 Méle kaluli te naa liiku kongun we tinjili kendemande-yambuma, eninga kongun nokolemele mana-yambuma-ni ningí ungma pali piliiku liiku teai. ‘Nukuli yambuma kanuku molangi kongun tepu konjumbu kene kanuku kene kape niangi.’ niku kongun naa teai. Auli ⸤Krais-nga⸥ ungele liiku ai-siku piliiku liiku telemele mele aku-siku kongun nukuli yambuma-ni “Teai.” ningí ungma piliiku liiku kongun numanu siku teku konjai.
COL 3:23 Eni numanu tale-tepa pípili eninga kongun nukuli yambumanga kongun naa tenjai. Kongun tingíma pali tingíndu Auliele-nga kongun tenjilkemela mele aku-siku kongun nukuli yi kanumanga kongunuma numanu kaí pepa numanu tale naa pípili tondulu munduku tenjai. ‘Mana-yambumanga kongun mendepolu tenjikimulu, akili ulu te mólu.’ niku kongun naa teai. ‘Auliele-ni penga yunga yambuma méle kalombandu nosinjilimú méle kaíma oliu simba.’ niku piliiku kene ⸤numanu kaí pípili kongun nukuli yimanga kongun tondulu munduku tenjai⸥. Krais-nga kongun-kendemande tenjilimele; yu eninga Yi Nukuli Aima Auli kanili.
COL 3:25 ‘Teku kis-singí yambuma pali teku kis-singéliinga méle kaluliele liingí. Auliele-ni ‘Yambu bi molemúma lupa, bi naa molemúma lupa.’ nimba kanupa apurupa méle naa kalomba. ⸤Telemulu mele kanupa apurupa kene méle kalomba⸥ akiliinga,’ niku kongun aku-siku tondulu munduku teai.
COL 4:1 Kongun nukuli yambuma, eninga kongun we tinjili kendemande-yambuma táka-niku nokuku teku konjuku, teku mini-wale naa mundunjai. ‘Oliu kongun nukuli yambumanga kepe Nukuli Yi te mulú-koleana molemú.’ niku piliiku kene kongun we tinjili kendemande-yambuma aku-siku teku konjai.
COL 4:2 Pulu Yili-kene aima taki-taki popu toku ung niku enembu naa kolku munduku naa kelku, ⸤Pulu Yili-kene ung ningíndu⸥ numanu-bole pípili ⸤Pulu Yili-kene ung niku⸥, Pulu Yili-kene “Angke” niku molai.
COL 4:3 Pulu Yili-kene ung niku molku kene oliunga kepe mawa tenjiku kene, “Oliu yunga temani-kaiéle andupu topu samili kupulanum te akisinjipili.” niai. Temani akili Krais-nga temanele, akili ui mo topa pirim kanili. Temani akili topu siliáliinga na ka-lkuna peliu.
COL 4:4 Pulu Yili-kene nanga mawa tenjiku kene “Krais-nga temani mo topa pirimele yambuma aima sumbi-siku piliangi nimbu para sipu konjambu.” niai. ‘Na aku-sipu kongun teambu.’ nimba Pulu Yili-ni sirim ⸤akiliinga aku tenjai⸥.
COL 4:5 Krais-nga yambu-talapena naa molku ulsukundu molemele yambuma eni Krais-nga yambu molemelema-ni kanuku kongnjuku kupulanum anduku, Krais-nga ungele yambu kanuma niku singíndu kupulanumele mimi-siku kanuku, kupulanum te mokeringa lemba kene kanuku kene ungele enini piliangi sumbi-siku niku sai.
COL 4:6 Eni ung niku singíma taki-taki api-mele sungu tipili. Yambuma-ni waka kolku ‘Aima piliamilika.’ niku kum liingí ung kaíma niai. ‘Yambuma-ni walsingí kene oliu-ni ung kaíma pundu topu niamili.’ niku aku-siku teai.
COL 4:7 Oliu aima numanu monjulemulu angin Tikikas ⸤omba kene⸥ na moliu mele pali eni temani topa simba. Yu Auliele-nga kongun aima tenjipa enimbu naa kolupa mundupa naa kelepa, oliu-kene wasie tapú-topu telemulu yili.
COL 4:8 Yu aku-sipa oliu-kene wasie tapú-topu kongun telemuláliinga ‘Oliu molemulu mele eni piliangi. ‘Eni numanu tondulu pupa waengu nipili molangi.’ nipili.’ nimbu na-ni yu eni molemelena liipu mundukur.
COL 4:9 Eni Kollosi-yambumanga yi Onesimas, oliunga numanu monjulemulu anginele kongun aima tepa konjupa enembu naa kolupa mundupa naa kelelemú yili, yu Tikikas-kene wasie liipu mundukur. Ya oliu molemuluna ulu wendu olemúma pali eni niku singlí.
COL 4:10 Na wasie ka-lkuna pelembulu yi Aristakas-ni “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukum. Banapas-nga pelepa Mak ⸤ya tapú-topu molemulu yili-ni⸥ “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukumko. (Mak-kene eni tingí mele ui nimbu mundurundu kanili. Eni mulungína um lem “Wasie molamili ui.” niai.)
COL 4:11 ⸤Yi te, yunga bili⸥ Yesos, yi akili yunga bi te “Jasitas” nilimele, yi akili-ni “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukumko. Pulu Yili yi nuim king molupa mélema nokumbaliinga nimbu siliu kongunale na liiku tapunjuku wasie telemele yambumanga yi akuka mindi Juda-yima. Yi kanuma-ni ‘kongun tondulu mundupu teambu.’ niku aima liiku tapunjulemele.
COL 4:12 Epaporas, eni Kollosi-yambumanga yi te, yu-ni kepe “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukum. Yu Krais Yesos-nga kongun tinjili yi te molupa, Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu enimbu naa kolupa mundupa naa kelepa taki-taki eninga nimba tondulu mundupa mawa tenjipa kene nimba mele: “Eni Krais-nga yambu yuma molku, ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku molemele mele numanu alowa naa teku Pulu Yili kanupa kaí piliimba ulu “Teai.” nilimúma piliiku liiku tingíndu tondulu munduku teku molai.” nilimú.
COL 4:13 Yu-ni eninga kepe, kolea-kelú LLadosia taon yambumanga kepe Irapollis taon yambumanga kepe, ‘Enini liipu tapunjambu.’ nimba aima kongun mindili sipa telemú ‘akili eni aima piliangi.’ nimbu niker.
COL 4:14 Oliunga numanu monjulemulu yi dokta LLuk-ni “Eni kapula molemeleye?” nikemko. Yi Dimas-ni aku-sipa nikemko.
COL 4:15 Oliunga angin LLadosia taon-na molemelema kene ambu Nimpa kene Krais-nga yambu-talape yunga lkuna máku toku molemele yambuma kene ‘Nanga’ niku “Eni kapula molemeleye?” ninjai.
COL 4:16 Eni Kollosi-yambuma pepá ili piliangi kambu tonjuku pora singí kene ‘Krais-nga yambu-talape LLadosia taon-na molemelema kanuku piliangi.’ niku liiku mundai. LLadosia yambuma pepá topu síndele ‘Oliu kanamili yandu sai.’ niaiko.
COL 4:17 Akipas-ndu i-siku niku sai: “Nu Auliele-nga kongunale ‘Tenji.’ niku siringele munduku naa kelkunu, aima pali tondulu mundukunu teku konjukunu pora si.” niai.
COL 4:18 Na Poll na-nanu pepá ili topu “Eni kapula molemeleye?” niker. Na ka-lkuna we peliu mele kum naa sinjai. ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni we kondu kolupa mulupili molai. ⸤Aku manda niker.⸥
1TH 1:1 ⸤Na⸥ Poll kene Saillas kene Timoti kene oliu-ni Eni Krais-nga yambu-talape kolea-auli Tesallonaika molemelema Pepá ili topu sikemulu. Eni Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais kene tapú-toku molemele yambuma, ⸤elsele-ni⸥ eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ ⸤niangli.⸥
1TH 1:2 Oliu ⸤eni molemele mele piliipuliinga⸥ taki-taki Pulu Yili-kene “Angke” nimbu, yu-kene popu topu ung nimulúndu eninga kepe mawa tenjilimulu.
1TH 1:3 Oliunga Lapa Pulu Yili eninga nimbu taki-taki mawa tenjipu molumulúndu ulu telemelema-ni eni ⸤Yesos-nga temanele “Sika” niku⸥ tondulu munduku piliilimili mele liipa ora sipa, yambuma mindili siku liiku tapunjulemele uluma-ni numanu monjulemele mele liipa ora sipa, tondulu munduku molku enimbu naa kolku munduku naa kelemele ulele-ni eni Auli Yesos Krais ⸤‘Kelepa ombá.’ niku⸥ numanu siku nokuku molemele mele liipa ora silimáliinga aku-siku molemele mele piliipu kene taki-taki ⸤“Angke” nilimulu⸥.
1TH 1:4 Eni oliunga anginipili Pulu Yili-ni numanu monjulemúma, Pulu Yili-ni ‘eni yunga yambuma molangi.’ nimba makó turum mele oliu piliipu kene akiliinga kepe “Angke” nilimulu. Oliu-ni temani-kaiéle eni muluringna ombu topu sirimulu kene ungele yu-yunu mindi wendu urum-na piliiku naa muluring. Temani-kaí akili topu sirimulu kene yunga tondulale kene Mini Kake Tiliele kene wendu urum mele piliiku kanuku, oliu-ni temani akili ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene enindu tondulu mundupu nirimulu mele kepe piliiku kanuku kene “Sika nikimili.” niku tondulu munduku piliiringeliinga kanupu kene ‘Pulu Yili-ni sika eni numanu monjupa ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum.’ nimbu kanurumulu. Oliu eni liipu tapunjumulúndu eni-kene ombu mulurumulu mele eni piliilimili.
1TH 1:6 Eni oliu kene Auliele kene mulurumulu mele manda leku muluring; eni-kene buni pulele wendu urum akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele numanu siku piliiku liiring. Numanu sili ulu kanili Mini Kake Tiliele-ni sirim.
1TH 1:7 Aku tiringeliinga kolea Masedonia propinj kene Akaya propinj-selenga ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluring yambuma mulungí mele eni kolea-auli Tesallonaika-yambuma-ni liiku ora siring.
1TH 1:8 Eni ⸤Krais-nga Tesallonaika-yambuma⸥ muluringna Auliele-nga ungele Masedonia kene Akaya propinj-selenga yambuma muluringna purum, pali piliiring akiliinga-pe kolea mare akumanga mindi naa purum. Eni Pulu Yili ‘Sika ⸤oliunga Tepa Liiliele⸥.’ niku tondulu munduku piliiring temanele koleamanga pali anju-anju purum piliiring. Akiliinga, eni ⸤Tesallonaika Krais-nga yambuma⸥ molemele mele oliu-ni alsupu temani te topu simulú kupulanum te naa lelemú.
1TH 1:9 Oliu eni muluringna urumulu kene eni-kene uluma wendu urum, eni tiring mele we-yambuma eni-enini oliu temani toku silimele akiliinga ⸤alsupu yambuma eninga temanele topu simulú kupulanum te naa lelemú⸥. Eni ⸤Tesallonaika-yambuma-ni⸥ we-mélema popu turing pulu yi gólu túlima munduku kelku numanu topele toku, kona molupa mindi puli Pulu Yi sikale mulurumna puring mele we-yambuma-ni oliu temani toku silimele. ‘Yunga kendemande-yambuma molamili.’ niku molku,
1TH 1:10 ‘Yunga Málale mulú-koleale mundupa kelepa alsupa ombá.’ niku numanu siku nokuku mulungíndu ⸤Pulu Yi Sikale mulurumna puring⸥ mele ⸤temanele toku silimele⸥. Málu akili kulurum kene Pulu Yi Sika kanili-ni topa lomburupa ola munjurum yili; akili Yesos, oliu ⸤yunga yambuma⸥ tepa liilimáliinga Pulu Yili penga yambuma arerembi kolumba enale wendu ombá kene oliunga ulu te naa pemba yili.
1TH 2:1 Angmene, eni muluringna ombu kongun tirimulu kanili we mania naa purum eni piliilimili.
1TH 2:2 Eninga koleana ui naa ombu kolea-auli Pillipai mulurumulu kene oliunga kangikundu mindili siku oliu ung-taka tunjuring mele eni piliilimili. Akiliinga-pe Tesallonaika penga urumulu kene ‘Kongun naa teangi.’ niku kongun temulú kupulanumele pipi singí tiring kene oliunga Pulu Yili-ni oliu liipa tapunjurum kene mundu-mong naa tepu tondulu mundupu yunga temani-kaiéle eni topu sirimulu.
1TH 2:3 Oliu-ni enindu tondulu mundupu “Yesos Krais piliangi.” nimulúndu oliu-ni ung mare lawa tepu piliipu naa nimbu, ‘Kalaru mululi uluma wasie teamili.’ nimbu numanu tale pípili ungma naa nimbu, ‘Eni kupulanum tenga lupa pangi akiliinga kundi tamili.’ nimbu gólu naa turumulu. Aku-sipu aima naa tirimulu.
1TH 2:4 Pulu Yili-ni oliu apurupa kanupa kene ‘Nanga temani-kaiéle manda sumbi-siku toku singí.’ nimba kanupa kene “Niku sinjangi.” nirim, akiliinga ‘I-siku i-siku niku sai.’ nilimú mele mindi taki-taki nilimulu. ‘Yambuma-ni oliu kanuku kaí piliiku kape niangi.’ nimbu ungma andupu naa nimbu silimulu. ‘Oliunga numanuma kanupa apurulimú Pulu Yili-ni kanupa kaí piliipili.’ nimbu kongun telemulu.
1TH 2:5 ⸤Oliu sumbi-sipu tirimulu mele⸥ eni piliilimili. Pulu Yili walsilkimelanje yu-ni “Sika” nilkako. ‘Oliu-kene ulu te teku konjangi akiliinga eni kape nimbu bi paka tunjamili.’ nimbu ungma naa-ko nirimulu. ‘Eninga mélema oliu sangi.’ nimbu ungma naa-ko nirimulu. Gólu naa tokumulu eni piliilimili; Pulu Yili-ni piliilimúko.
1TH 2:6 ‘Eni kepe ma-kolea lupamanga yambuma-ni kepe oliu kape niangi.’ nimbu Pulu Yili-nga ungele andupu naa nirimulu. Sika oliu Krais-ni ‘Kongun tenji-pai.’ nimba liipa mundurum yima mulurumulaliinga eni liipu tapunjupu kene buni liipu sipu ⸤“Eni mélema siku oliu nokai.”⸥ nimbu tondulu mundupu nilkumulanje kapula.
1TH 2:7 Akiliinga-pe ⸤aku-sipu naa nirimulu.⸥ eni-kene molupu kene ambuma-ni eninga kangambulama táka-niku nokuku ⸤ame siku⸥ molemele mele eni aku-sipu nukurumulu.
1TH 2:8 Oliu eni aima numanu monjupu kondu kolupu kene ‘Pulu Yili-nga temani-kaiéle topu samili.’ nimbu mindi naa tirimulu; ‘Eni liipu tapunjumulúndu oliu buni mare membu mindili númulu lem ulu te mólu.’ nimbu numanu sipu tirimuluko.
1TH 2:9 Angmene, ‘Oliu eni-kene molupu kene kongun temulundu mindili sipu kongun tirimulu mele eni piliikimili.’ nimbu piliiker. ‘Oliu-ni eni Pulu Yili-nga temani-kaiéle topu sipu molomulú kene ‘Eni oliu nokuku langi sangi.’ naa nimulú.’ nimbu sumbulsuli kepe tanguli kepe kongun tirimulu. ⸤Kongun akili ku-moni liimulúndu kongun tepu, eni liipu tapunjupu kongun tepu, wasie-nale liipu tere lepu tirimulu.⸥
1TH 2:10 Eni Kraisele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma wasie tapú-topu mulurumulu kene Pulu Yili-ni kanupa ‘ulu kake tílima’ nimba kanolemú uluma kene, yambuma-ni ‘ulu sumbi-nílima’ niku kanolemele uluma kene tepu, ulu te tepu kis naa sirimulu akili eni piliilimili; Pulu Yili piliilimúko. Oliu “ulu te teku kis-siring.” kapula naa ningí.
1TH 2:11 Yima-ni eninga kangambulama nokuku teku konjulemele mele oliu-ni eni aku-sipu tirimulu akili eni piliilimili.
1TH 2:12 ‘Eni numanu tondulu pupa numanu waengu nipili molangi.’ nimbu, “‘Yi nuim kingele molupu kolea aima kaí, tondulu talang puli koleana molupu nokuliu koleana eni-kene wasie molamili wai.’ nimba eni walsilimú Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú mele mindi taki-taki teku molangi.” nimbu aima tondulu mundupu mani sirimulu.
1TH 2:13 Taki-taki Pulu Yili-kene “Angke” nilimulu akiliinga ulu te wasie pelemú. ⸤Akili i-sipa mele:⸥ Oliu eni muluringna ombu Pulu Yilinga ungele nimbu sirimulu kene mana-yambu te-ni ung te nimba silimú kene piliiku liilimele mele mindi naa piliiku liiring. Piliiku kene ‘Akili Pulu Yili-nga ungele niku sikimili.’ niku kene piliiku liiring. ⸤Akili papu tiring.⸥ Ung akili aima sika Pulu Yili-nga ungele. Ung kanili-ni eni ⸤Kraisele⸥ ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambumanga numanumanga kongun telemú.
1TH 2:14 Angmene, eni-kene ulu wendu urum mele kolea Judia distrik Pulu Yili-nga yambu-talape muluringma-kene ui aku-sipa wendu urumko. Eni Tesallonaika-yambuma eninga pulu lelemú yambuma-ni ‘Mindili nangi.’ niku teku kis-siring mele, Judia-koleana Krais Yesos kene wasie tapú-toku molemele yambumanga pulu lelemú Juda-yambuma-ni ui aku-siku kepe ‘Mindili nangi.’ niku teku kis-siring. Akiliinga piliipu kene ‘Eni ung nimbu sirimulele sika eni ‘Pulu Yili-nga ungele’ niku, piliiku liiring.’ nimbu piliilimulu.
1TH 2:15 Juda-yambuma-ni ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima toku konjuku, penga Auli Yesos toku kunjuring yambuma-ni penga oliu kepe mindili liiku siku toku makururing. Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú uluma teku, yambuma-kene pali ele-tu molemele.
1TH 2:16 ‘Pulu Yili-ni Juda-yambu naa molemele yambuma tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba mele oliu naa niamili.’ niku, oliu andupu yambu-lupa kanuma ung nimbu simulú kupulanumele pipi singí telemele. Aku telemeláliinga enini ulu-pulu-kis telemele mele taki-taki olandupa-olandupa aima wasie pali telemele, akiliinga, ulu-pulu-kis aima pulele enini-kene kamu pemba. Pe ekupu Pulu Yili-nga arerembi kolumba enale enini molemelena kórunga kam-kamu omba lelemú.
1TH 2:17 Akiliinga-pe angmene, ⸤Juda-yambuma-ni⸥ oliu toku makururing kene oliu eni mundupu kelepu tenga purumulu kene sika oliu eni-kene tapú-topu naa molemulu akiliinga-pe oliunga numanale-ni ‘eni-kene tapú-topu molemulu.’ nimbu piliilimulu. ⸤Lapaliima-ni kangambulama munduku kelku kolea suluna puku molku eninga kangambulama numanu liiku munduku piliiku molemele mele⸥ oliu-ni aku-sipu eni mundupu kelepu pupu laye-sele mindi molupu kene, eni numanale-ni piliipu molupu ‘Eni aima kanamilika.’ nimbu omulúndu kupulanum te kururumulu.
1TH 2:18 ‘Oliu eni molemelena omulú.’ nimbu tirimulu. Na ⸤Poll⸥ nanu kepe wale pulele kelepu ombú tirinduko, akiliinga-pe ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-ni ‘Mólu.’ nimba oliu pipi sirim.
1TH 2:19 Oliunga Auli Yesos Krais alsupa ombá kene mele nambulkare-ni oliu ‘Numanu tondulu pupili molangi.’ nimbá kene yunga kumbi-kerina numanu sipu angiliimulúye? Oliu-ni kongun tondulu mundupu tepu kaí tirimulu mele nambulka méle te-ni ‘liipa ora sipili.’ nimbu membu pumulúye? Eni liipu tapunjurumulu yambuma mindi kape nimbu liipu ora simulú. Akiliinga kepe ‘Eni molemelena wamili.’ nimbu tirimulu.
1TH 2:20 Sika, ⸤oliu-ni eni liipu tapunjurumulu kene eni Krais-nga yambuma molku uluma telemeláliinga⸥ eni mindi kanupu oliu numanu kaí pípili molupu, eni-kene numanu silimulu.
1TH 3:1 Akiliinga, ‘Eni nambi-siku molemelenje.’ nimbu oliu aima numanu pulele liipu mundupu ⸤‘Ung te niku mundungínje.’ nimbu⸥ nokupu mulurumulu kene ung te naa niku munduring kilia enembu turumaliinga ‘⸤Saillas kene⸥ olsu ya kolea-auli Atens molambili.’ nimbu panjurumulu kene
1TH 3:2 olsu-ni Timoti “Eni molemelena pui.” nirimbulu. Timoti yu olsunga anginele, wasie tapú-topu Pulu Yili-nga kongunale tenjipu Krais-nga temani-kaiéle andupu topu silimulu yili. “Yu-ni eni ‘tondulu puku molku Kraisele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele munduku naa kelku aima ambolku molangi.’ nipili.” nimbulu yu eni molemelena liipu mundurumbulu.
1TH 3:3 ‘Eni mindili noku buni melemeláliinga numanu liiku munduku mulungínje.’ nimbu aku tirimbulu. ‘Krais-nga yambuma aku-siku bunima mingí.’ nimba Pulu Yili-ni nilimú mele eni piliilimili.
1TH 3:4 Oliu eni-kene wasie molupu kene eni lip-lipi topu nimbu mele: “Oliu aima sika mindili singí, oliu-kene buni pulele wendu ombá.” nirimulu kanili sika aku-sipa wendu urum mele eni kanolemele.
1TH 3:5 Akiliinga, ‘Eni nambi-siku molemelenje.’ nimbu numanu liipu mundurundu mele enembu kolkuliinga ‘Numanu liipu mundukur mele mania pupili.’ nimbu na-ni Timoti eni muluringna liipu mundurundu. ‘Eni tondulu munduku piliiku molemelenje mola kundi tolemú yili-ni eni kundi turum kene eninga tondulu munduku piliiring mele we aku-siku tondulu munduku piliilimili mola aku-siku teku muluring ulele munduku kiliringnje. Kongun mindili sipu tirimulale we mania purumunje, piliambu.’ nimbu yu liipu mundurundu.
1TH 3:6 Akiliinga-pe ekupu mindi Timoti yandu omba kene eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku yambuma numanu monjuku molemele mele temani kaí te omba topa símu. Taki-taki oliu eni-kene wasie mulurumulu mele eni numanu liiku munduku piliiku kene aima numanu siku molemele mele nimba sipa, oliu-ni ‘Eni aima kanamilika!’ nimbu molemulu mele eni aku-sikuko ‘Oliu aima kanamilika.’ niku molemele mele nimba símu.
1TH 3:7 Akiliinga, angmene, sika oliu buni membu mindili nolemulu akiliinga-pe eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku molemele mele temanele piliipuliinga numanu kaí pípili tondulu mundupu molemulu.
1TH 3:8 Eni Auliele munduku naa kelku yu tondulu munduku ambolku molemeláliinga piliipuliinga ekupu yambu kona pulimelé mele oliu aku-sipu aima kapula molemulu.
1TH 3:9 Oliu Pulu Yili-kene ung nimbu molupu eni numanale-ni piliipu kene, eni teku molemeláliinga aima lakupu numanu sipu molemulu akili nambi-sipu Pulu Yili-kene kapula “Angke” nimulúye? Pulu Yili-ni aku-sipa oliu ‘numanu samili.’ nilimáliinga yunga kumbi-kerina pupu numanu lakupu sipu molemuláliinga oliu-ni olandupa-sipu yu-kene “Angke” nilimulu.
1TH 3:10 Sumbulsuli kepe tanguli kepe Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu kene ‘Oliu eni ombu kanamili. Kupulanum te akisinjipili.’ nimbu aima tondulu mundupu mawa telemulu. ‘Eninga tondulu munduku piliilimili mele kamu tondulu munduku piliingí ung te piliiku naa mulúngi lem mólu tolemú ung akuma ombu nimbu samili.’ nimbu aku-sipu mawa telemulu.
1TH 3:11 Ekupu Pulu Yi oliunga Lapa akili kene oliunga Auli Yesos kene elsele-ni oliu eni molemelena ‘Wamili.’ nikulu kupulanum te akisinjangli.
1TH 3:12 Oliu-ni eni numanu aima lakupu monjulemulu mele Auliele-ni ‘Eni aku-siku eninga Krais-nga yambuma kene we-yambuma kene pali numanu aima olandupa-olandupa monjangi.’ nipili.
1TH 3:13 Oliunga Auli Yesos yunga yambu kake tílima kene alsupa ombá enaliinga eni Pulu Yi oliunga Lapale molumbana puku mulungí kene numanu kake tepa Pulu Yili-ni kanupa kis piliipa kot tenjimba ulu-pulu te numanuna naa pípili mulungí kene ‘yu-ni kanupili.’ nimba Auliele-ni eninga numanuma tondulu mundupili.
1TH 4:1 Angmene, ung te kamu niambu. Ui eni mani sipu Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma tingí mele ui nimbu sirimulu. Aku-siku sika teku molemele. Akiliinga-pe ekupu “Eni Auli Yesos-nga yambuma molemeláliinga ulu akuma munduku naa kelku teku molku mindi pai.” nimbu tondulu mundupu mawa tekemulu.
1TH 4:2 Auli Yesos-ni oliu nimba sirim ungma eni nimbu sirimulu ung-manima eni piliilimili kanili.
1TH 4:3 Pulu Yili-ni ‘Eni teku molangi.’ nimba piliipa molemú mele i-sipa: Eni numanu kake tipili Pulu Yili-nga yambuma mendepulu molku, waperanale tili uluma munduku kelai.
1TH 4:4 Juda-yambuma naa molku Pulu Yili naa piliilimili yambuma-ni anju-yandu kanuku kum panjiku wasie pingíndu numanu siku, waperanale telemele aku-mele ulu akuma numanu monjuku naa teai. Eni lupa-lupa ambu liingí mola yi pungíma ‘Eninga kangiele emenalinga mendepulu angiliipili.’ niku ulu-kaí kake tílima mendepulu teku molai.
1TH 4:6 Yima, eninga angenali ‘Tepu kis naa samili.’ niku ulu-pulu-kis akili naa teku, eninga angenalinga ambuma kene ‘Wasie piamili.’ niku kundi naa tai. ‘Nanga angineliinga ambale.’ niku ambale yu-kene ulu te naa teai. Oliu-ni ui eni nimbu sipu lip-lipi turumulu mele aima sika nirimulu. “Ulu-pulu-kis mele ulu akuma tingí yambuma Pulu Yili-ni aku tingéliinga “Mindili nangi.” nimbá.” nimbu ui lip-lipi topu nirimulu kanili.
1TH 4:7 Pulu Yili-ni “Ulu-pulu kalaru mululi aku-sipama teku molangi wai.” ni naa nirim. “Nanga yambuma mendepulu molku ulu-pulu kake tílima teku molangi wai.” nirim.
1TH 4:8 Aku-sipa nirim-na ‘Ung-mani ili naa piliipu liipu temulú.’ niku liiku bulu silimele yambuma yambu te-lupa liiku bulu naa silimele; Mini Kake Tiliele eni silimú Pulu Yili mindi liiku bulu silimele.
1TH 4:9 ‘⸤Eni Krais-nga yambuma⸥ eninga anginipilima numanu monjangi niamili.’ nimbu pepá naa tomulú. Pulu Yili-ni eni anju-yandu numanu munjingí mele ui ⸤eninga numanuna omba molupa⸥ mani sirim kanili, akiliinga oliu-ni ung akiliinga pepá te naa túmulu lem kapulako.
1TH 4:10 Kolea Masedonia propinj Krais-nga yambuma pali kepe eni aku-siku numanu monjulemeleko kanili. Akiliinga-pe angmene, eni ulu akili telemele mele ‘olandupa-olandupa teangi.’ nimbu tondulu mundupu mawa tekemulu.
1TH 4:11 Oliu-ni ui eni mani sipu kene “Táka-niku molai. Eni-enini lupa-lupa mindi kongun piliiku teai. Eni-enini lupa-lupa kongun teku kene langima nai.” nirimulu mele ‘Aima aku-sipu teamili.’ niku tondulu munduku teku molai.
1TH 4:12 ‘Aku-sipu temulú kene Krais-nga yambu naa molku ulsu molemele yambuma-ni oliu aku-sipu temulú mele kanuku kene oliu ‘yambu-kaíma’ niku oliunga ungele piliingí. Oliu lupa-lupa méle te mólu naa tombako.’ niku aku-siku teku molai.
1TH 4:13 Angmene, Krais-nga yambu kuluringmanga ung te niamili. Uru pelemelé yambu kanuma-kene ⸤penga wendu ombá mele⸥ eni ⸤ekupu we molemelema-ni⸥ mimi-siku naa piliiku mulúngi lem oliu piliikumulu kapula naa tekem. Krais naa piliili yambumanga yambu te kolemú kene we-yambu kanuma kondu auli-teku kolemele mele eni Krais-nga yambuma aku-siku kondu auli-teku naa kolai. We-yambuma-ni piliiku kene ‘Kolupu kene walse lomburupu ola molupu, oliunga yambuma kene alsupu tiluna tapú-topu molomulú.’ niku naa piliiku kene aku-siku kondu auli-teku kolemele kanili.
1TH 4:14 Oliu ⸤Krais-nga yambuma-ni⸥ ‘Yesos kolupa lomburupa ola mulurum.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu. Aku-sipu nimbu piliipu kene ‘Yu tirim mele aku-siku yambu ‘Yesos ⸤sika nanga nimba alko topa kulunjurum. Ekupu wasie molemulu.’ niku⸥ tondulu munduku piliiku kene kuluring yambuma aku-siku tingíko.’ nimbu tondulu mundupu piliilimuluko. Yambu kanuma penga Pulu Yili-ni Yesos-kene wasie alsupa yandu memba ombá.
1TH 4:15 Ekupu Auliele-ni yu-yunu nirim ung te eni nimbu samili. Yu-ni nimba mele: “Auliele ⸤alsupa yandu⸥ ombá kene oliu we kona molomulú yambuma ui kuluring uru pelemelé yambuma mundupu kelepu oliu kumbi-lepu naa pumulú. Aima mólu!” nirim.
1TH 4:16 Auliele mulú-koleana mundupa kelepa mania ombándu ombá kene ung tondulu te wendu omba, mulú-koleana angkella auli nuim te-ni ung te nimba, Pulu Yili-nga bikullele-ni ung te nimba, Auliele yu-yunu ung kanuma-kene mulú-koleana mania ombá. Ombá kene Krais-nga yambuma molku kene kolemelema ui lomburuku ola mulungí.
1TH 4:17 Kanu-kene oliu we kona molomulú yambuma kene kuluring yambuma kene wasie Auliele yu ‘Kupana kanupu liamili.’ nimba oliu olandu liimba, oliu ola mulúna pupu yu kanupu liimulú. Aku-sipa wendu ombáliinga oliu Auliele-kene wasie kam-kamu tapú-topu molupu mindi pumulú.
1TH 4:18 Ulu akili wendu ombáliinga eninga yambu ⸤kondu kulungíma⸥ ‘Numanu tondulu pupili molangi.’ niku “Kolemele yambuma penga kona mulungí.” i niker mele anju-yandu niku sai.
1TH 5:1 Akiliinga-pe angmene, puniele kepe enale kepe Auliele ombá ena akumanga ungele eni piliilimiláliinga na-ni ena akiliinga ung te pepá kapula naa topu simbu.
1TH 5:2 Wa nuli yambu te ombá enale yambuma-ni naa piliangi sumbulsum liipa sinjipa olemú mele Auliele ombá enale aku-sipako wendu ombále eni aima piliilimili kanili.
1TH 5:3 Yambuma-ni ‘Oliu kapula-kapula molupu mini-wale mundupu buni kolumulú ulu te wendu naa olemú. Molupu konjulimulu.’ ningí kene yambuma kot tenjipa “Teku kis-siringeliinga mindili nangi.” nimbá ulu kanili walsekale liipa sinjipa wendu ombá. Ambu te kangambula membandu walsekale liipa sinjipa mindili nolemú, mindili kanili mundupa kelepa pumba kupulanum te naa lelemú. Aku-siku mele ‘Kapula-kapula molemulu.’ ningí yambu kanuma kot tenjipa “Teku kis-siringeliinga mindili nangi.” nimbá ulele walsekale liipa sinjipa wendu ombá, kanu-kene yambuma takara toku manda naa pungí.
1TH 5:4 Akiliinga-pe angmene, eni sumbulu mulúlina naa molemeláliinga ‘Wa nuli yambu te ombá.’ niku nokuku naa kanangi kiyang nimba liipa sinjipa olemú kene yambuma pung-pungu nilimele mele eni aku-siku naa tingí. ‘Ena kanili wendu ombá.’ niku kanuku nokuku molangi wendu ombáliinga eni-kene buni te naa pemba.
1TH 5:5 Eni pali tanguli pa tílina molemele yambuma; oliu kene wasie sumbulsuli sumbulu mulúlina-yambuma naa molemulu.
1TH 5:6 Aku-sipu molemuláliinga we-yambuma uru pelemelé mele oliu aku-sipu uru naa piamili. Oliu mong makiliipu numanu-bole pípili molamili.
1TH 5:7 Uru pelemelé yambuma sumbulsuli uru pelemelé. No-tondulu noku kelep tolemele yambuma sumbulsuli no-tondulu noku kelep tolemele.
1TH 5:8 Akiliinga-pe oliu tanguli molemulu yambuma molemuláliinga numanu-bo pípili molamili. Ami-yima enini ‘olkundu naa tangi.’ niku wale-pakuli kapa-ni tílima pakolemele mele oliu aku-sipu ⸤‘Yesos-nga temanele sika.’ niku⸥ tondulu munduku piliili ulele kene, numanu munjuli ulusele tondulu mundupu ambolamili. ‘Pengina naa tangi.’ niku wanie kapa-ni tílima pakolemele mele oliu aku-sipu ‘Yesos-ni sika yunga yambuma tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanumele liipa monjulemú.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu ulele aima ambulupu gi samili. ‘⸤Kurumanga nuim Seten-ni oliu tepa kis naa sipili akiliinga molupu konjamili. Kundi tuli ulu te-ni oliu topa mania mundumba.’ nimbu aku teamili.⸥
1TH 5:9 Pulu Yili-ni oliu-kene “arerembi kolupu kene ‘aima mindili noku molku kis-sangi.’ niambu.” nimba oliu makó naa turum kanili. ‘Oliunga Auli Yesos Krais-ni oliu tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjupili.’ nimba, nimba panjipa oliu makó turumeliinga ‘Yesos-ni aku-sipa tepa liimba.’ nimbu nokupu molomulú ulu-pulele tondulu mundupu ambolamili.
1TH 5:10 Oliu ‘Wasie tapú-topu molamili.’ nimba Yesos-ni oliunga nimba alko topa kulunjurum. Oliu aku-sipa tepa liirimeliinga ⸤‘Sika nanga nimba tinjirim.’ niku tondulu munduku piliilimili yambumanga yu ombá kene⸥ oliu yunga we molomulú yambuma kene, kolku uru pingí yambuma kene, ⸤mulú-koleana ola pupu⸥ yu-kene wasie molomulú.
1TH 5:11 ⸤Penga oliu-kene aku-sipa wendu ombá⸥liinga ekupu telemele mele aku-siku lupa-lupa ‘Tondulu olandupa-olandupa pupili niku, numanu tondulu pupili.’ niku anju-yandu niai.
1TH 5:12 Angmene, ekupu oliu-ni eni mawa tepu nikimulu: Eni nokolemele yima, Auliele-ni yunga ‘Tesallonaika yambu-talapele nokangi.’ nimba makó turum yima, eninga ungma liiku ai siku molai. Kanuma-ni eni-kene wasie molku kongun mindili siku teku, ‘Eni i-siku i-siku teangi.’ niku mani silimele, ‘Yi kanuma-ni oliu nokokumele.’ niku piliiku eninga ungma liiku ai siku molai.
1TH 5:13 Enini kongun telemeláliinga ‘Enini kape niamili.’ niku eninga ungma aima táka-niku piliiku molku enini numanu monjai. Eni angenali kene anju-yandu numanu tiluna pupili molai.
1TH 5:14 Angmene, oliu-ni eni tondulu mundupu mawa tekemulu: Kongun naa teku enembu kolku we molemele yambuma ⸤‘Aku-siku aima naa teai!’⸥ niku lip-lipi toku niai. Mundu-mong telemele yambuma ‘Mundu-mong naa teku numanu tondulu pupili molangi.’ niai. Tondulu naa pulimú yambuma ⸤kondu kolku⸥ liiku tapunjai. Eni yambuma pali-kene táka-niku ólo-pangí tipili molai.
1TH 5:15 Yambu mare-ni eni teku kis-singí kene anju pundu toku teku kis naa sai. Taki-taki angenali kene ulsu molemele yambuma kene ⸤kondu kolku⸥ ulu kaíma mindi tondulu munduku teku molai.
1TH 5:16 Taki-taki numanu siku molai.
1TH 5:17 Taki-taki Pulu Yili-kene popu toku ung niku mawa teku molai.
1TH 5:18 Eni mindili nungí kene kepe buni wendu ombá kene kepe molku kunjingí kene kepe, aku-siku eni-kene ulu lupa-lupama wendu ombá kene Pulu Yili-kene “Angke” niku molai. Eni Krais Yesos-nga yambu molemelema Pulu Yili-ni ‘Aku-siku teai.’ nilimáliinga aku-siku teku molai.
1TH 5:19 Mini Kake Tiliele-nga tepéle toku naa kumunjai.
1TH 5:20 Pulu Yili-ni yambu marendu “Yambuma niku sai.” nimba ung mare nimba silimúma piliiku yandu niku silimele ungma liiku bulu naa sai.
1TH 5:21 Uluma pali apuruku kanuku kene, kaíma mindi ambolku,
1TH 5:22 ulu-kísima pali munduku kelku óko liai.
1TH 5:23 ‘Eni numanu tiluna pupaliinga waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú Pulu Yili yu-yunu, yu-ni eninga kangi mini numanuma pali ‘Nanga mendepulu akiliinga kake tepa lipili.’ nipili. ‘Auli Yesos Krais alsupa ombá kene eninga numanale kepe minéle kepe kangiele kepe pali yu-ni “Mindili nangi.” nimbá mong te naa pípili molangi.’ nipili.
1TH 5:24 Oliu ‘yunga yambuma molangi.’ nimba walsilimú yili-ni numanu alowa naa tepa “Tembu.” nilimú uluma aku-sipa sika telemáliinga oliu-kene aima sika aku-sipa temba.
1TH 5:25 Angmene, ⸤‘Pulu Yili-ni oliu liipa tapunjupili.’ niku⸥ eni Pulu Yili-kene oliunga popu toku mawa tenjai.
1TH 5:26 Krais-nga yambuma “Oliunga anginipilima.” niku ki liiku kanglai.
1TH 5:27 Auliele-ni ‘Kongun ili teani pui.’ nimba na liipa mundurumeliinga na-ni enindu aima tondulu mundupu nimbu mele: “Pepá topu siker ili angenali pali piliangi kanuku niku sangi.” nimbu niker.
1TH 5:28 Oliunga Auli Yesos Krais-ni eni we kondu kolupa mulupili molai. ⸤Aku manda niker.⸥
2TH 1:1 ⸤Na⸥ Poll kene Saillas kene Timoti kene oliu-ni Eni Krais-nga yambu-talape kolea-auli Tesallonaika molemelema pepá ili topu sikemulu. Pulu Yili eni ⸤Tesallonaika-yambuma⸥ kene oliunga wasie Lapale kene, Auli Yesos Krais kene, wasie tapú-toku molemele yambuma, pepá ili topu sikemulu.
2TH 1:2 ⸤Oliunga⸥ Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
2TH 1:3 Angmene, taki-taki eni nimbu piliipu numanu liipu mundupu kene Pulu Yili-kene “Angke” nimulú mele enembu kolupu mundupu kilímulu lem kis. Eni ⸤Krais-kene yunga ungele ‘Sika’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili mele olandupa-olandupa tondulu munduku piliiku, eni-enini anju-yandu numanu monjulemele mele olandupa pulimú akiliinga taki-taki Pulu Yili-kene “Angke” nilimulu mele taki-taki aku-sipu nimbu molomulú kene kapula.
2TH 1:4 Eni aku-siku telemeláliinga Pulu Yili-nga yambu-talape kolea lupa-lupa molemelemanga andupu, eni kape nimbu bi paka tonjupu, yambuma-ni eni buni silimele kene eni mindili nolemele akiliinga-pe tondulu munduku molku Krais-nga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring mele munduku naa kelku, ekupu kepe ‘Akili sika.’ niku tondulu munduku piliiku molemele mele numanu sipu temani topu silimulu.
2TH 1:5 Eni teku molemele mele kanupu kene, ‘Pulu Yili-ni yambuma sumbi-sipa apurulimú apurumba.’ nimbu kanolemulu. ⸤Eni ulu aku-sipama wendu olemú⸥ akiliinga Pulu Yili-ni eni piliipa apurupa konjupa kene Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú koleana manda “Kamu sukundu wai.” nimbá mele liipa ora silimú. Ekupu Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú talapena molemeláliinga mindili nolemele kanili.
2TH 1:6 Pulu Yili-ni yambuma sumbi-sipa apurulimú, akiliinga eni mindili silimele yambuma yu-ni ‘Mindili nangi.’ nimba,
2TH 1:7 eni mindili nolemele yambuma kene oliu kene wasie ‘numanu waengu siku molangi.’ nimbá. Auli Yesos yunga angkella tondulu púlima kene mulú-koleale mundupa kelepa tepi auli-tepa nomba pembana omba mokeringa angiliimba kene ulu ili wendu ombá.
2TH 1:8 ⸤Yu aku-sipa omba kene⸥ Pulu Yili naa piliiku tapú-toku naa molku, Auli Yesos-nga temani-kaiéle piliiku liiku teng panjiku naa telemele yambuma ⸤aku telemeláliinga⸥ pundu tombandu “Mindili nangi.” nimbá.
2TH 1:9 Teku kis-silimelaliinga pundu tomba mindili nungéle i-sipa mele: “Auliele molumbana puku naa molku, yunga tondulu aima olandupaliinga talang tondulu-tepa púlina oku naa molku, aima anju pangi.” nimba Pulu Yili-ni makurupa, enini kamu topa mania mundumba kene molku kis-siku mindi pungí.
2TH 1:10 ‘Yunga yambu kake tílima-ni yu kape niku, ‘yu sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma-ni yunga bili paka tonjangi.’ nimba ombá enaliinga ulu kanuma wendu ombá. Oliu-ni eni ung nimbu sirimuluma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga ⸤yu ombá kene⸥ eni kepe wasie yu kape niku bi paka tunjingíko.
2TH 1:11 Akiliinga, ‘Pulu Yili-ni “Eni nanga yambuma molangi wai.” nirim-na muluring mele ekupu eni kanupa kaí piliipa ‘ “Wai.” nirindu mele mania naa pupili.’ nipili.’ nimbu oliu-ni taki-taki Pulu Yili-kene eninga nimbu popu topu mawa tenjilimulu. ‘Yunga tondulale-ni eni ‘ulu-kaíma teamili.’ nilimele uluma ‘Sika teangi.’ nimba liipa tapunjupa, eni ‘Yu sika.’ niku tondulu munduku piliiku kene kongun telemele kongunuma ‘Kaí lipili. Teku konjangi.’ nipili.’ nimbu yu mawa tenjilimulu.
2TH 1:12 ‘Aku tingéliinga ⸤yambuma-ni⸥ oliunga Auli Yesos-nga bili paka tunjingí kepe, yu eni-kene molumbaliinga eninga bili ola pembako.’ nimbu kene aku-sipu eninga nimbu Pulu Yili mawa tenjilimulu. Oliunga Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-selenga we kondu kululi ulele-ni ulu akuma aima sika wendu upili.
2TH 2:1 Angmene, oliunga Auli Yesos Krais ⸤alsupa yandu⸥ omba oliu liipa máku tomba ulu akusele wendu ombáliinga oliu ung te nimulú tekemulale ‘eni kum leku molangi.’ nimbu nikimulu.
2TH 2:2 ‘Yambuma-ni tondulu munduku niku kene “Auliele-nga enale kórunga wendu um.” ningí kene eni numanu pulele kimbu-siku mini-wale munduku pung-pungu niku naa molangi.’ nimbu eni tondulu mundupu mawa tekemulu. Gólu toku kene “Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba, ung nimba símu ung te piliindu nimbu sambu.” niku kene aku-siku ningí kene, mola “Poll-ni ung te nimba mundúmele niambu.” niku kene aku-siku ningí kene, mola pepá toku siku kene “Na Poll-ni pepá ili topu siker.” ningí kene, aku-siku gólu toku ⸤“Auliele-nga enale kórunga wendu um.”⸥ ningí akiliinga ⸤ulu te naa teai⸥.
2TH 2:3 ⸤Akiliinga-pe⸥ ‘Yambu te-ni aku-sipa gólu topa kiáki tepa nikimunje.’ niku piliiku ung nimbáma naa piliiku, ⸤‘Niker ungele piliangi.’ nimba⸥ ulu mare temba kene naa kanai. Ena kanili ui we wendu naa ombá. Ui yambu pulele-ni Pulu Yili-kene kara puku ‘Yunga ungele aima naa piliimulú.’ niku liiku bulu siku liiku su singí enale ui wendu ombá. ⸤Aku tingí enaliinga⸥ yi te-ni ung-manima pula topa aima tepa kis-simba yili, Pulu Yili-ni ui makó topa “Kolea-kísina liipu mundumbu.” nimba, nimba panjurum yili wendu omba mokeringa molumba. ⸤Ulu akili ui wendu ombá, Auliele-nga enale pe wendu ombá.⸥
2TH 2:4 Yi kanili-ni yambuma ‘Oliunga pulu yima’ niku popu toku kape ningí pulu yima ‘Mania pupili.’ nimba, ‘Na pulu yi akumanga alko topu molupu nanga bili mindi paka tonjuku na mindi kape niangi.’ nimbá. ⸤Pulu Yili popu toku kalemele lku-tembolluna sukundu⸥ Pulu Yili molemú suluminana kepe pupa polu te liipa akuna molupa “Na-nanu Pulu Yili.” nimbá.
2TH 2:5 Ekupu ya niker mele ui na eni-kene molupu kene nimbu sirindu ung kanuma kum siku naa piliikimiliye?
2TH 2:6 Akiliinga-pe ulu kanili isili-ui wendu ombá kupulanumele méle te-ni pipi silimú, méle akili eni piliilimili. ⸤Pulu Yili-ni⸥ yu wendu omba mokeringa molumba ena makó turumele wendu ombá kene akili sika wendu omba mokeringa molumba.
2TH 2:7 Yambuma-ni ung-manima pula toku aima teku kis-silimele ulu-pulele kórunga kiyang nimba pelemú kanili. Akiliinga-pe penga wendu ombále we kamu wendu omba mokeringa naa molumba. ‘Isili-ui wendu omba mokeringa naa mulupili.’ nimba kupulanumele pipi silimú yili ⸤Pulu Yili-ni⸥ “Wendu pupili.” nimbá yu wendu pumba kene aima tepa kis-siliele kamu wendu omba mokeringa molumba.
2TH 2:8 ⸤Kupulanumele pipi silimú yili wendu pumba kene⸥ ung-manima pula topa aima tepa kis-simba yili enaliinga mokeringa angiliimba. Mokeringa angiliimba kene Auli Yesos-ni yunga keri-múlale-ni yu topa mania mundupa, yu tondulu talang puliele-kene ombá talang puli kanili-ni yi kanili topa konjumba.
2TH 2:9 Ung-manima pula topa aima tepa kis-simba yi kanili ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga tondulale-kene omba kene, ⸤Seten-nga⸥ ulu gólu tuliele-ni ulu-tonduluma tepa, yambuma kanukuliinga mini-wale mundungí ulu lupa-lupama temba,
2TH 2:10 ⸤Seten-ni yu liipa tapunjumbaliinga⸥ mindili noku molku kis-singí kupulanum-na pulimelé yambuma-ni ‘Sika’ niku piliingí ulu gólu topa kundi tomba ulu-kis lupa-lupama tepa ung kis lupa-lupama nimbá. Yambu kanuma-ni ‘Auliele-ni oliu tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjupili.’ ni naa niku ung-sikale numanu naa monjuku ‘Aima piliipu liamili.’ naa niringeliinga kolea-kísina puku mindili noku molku kis-singí.
2TH 2:11 Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘yambu kanuma-ni ung gólu tuliele ‘ung-sikale’ niangi.’ nimba lu liingí tondulale enini silimú.
2TH 2:12 Yunu-ni aku telemáliinga yambu ung-sikale naa piliiku ulu-pulu-kísima mindi numanu siku telemele yambuma kot enale wendu ombá kene Pulu Yili-ni kot piliipa enini apurupa méle kalupa ‘Enini teku kis-siringeliinga molku kis-sangi.’ nimbá.
2TH 2:13 Akiliinga-pe angmene Auliele-ni eni numanu monjulemúma, Pulu Yili-ni eni tepa liipa, ‘Mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba eni ui kumbi-lepa makó turum. Minéle-nga tondulale-ni eni Pulu Yili-nga yambu mendepulu molku yambu kake tílima molemele ulele kene, ung-sikale tondulu munduku piliilimili ulu akusele pelemáliinga Pulu Yili-ni eni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liirim akiliinga piliipu molupu kene oliu-ni taki-taki Pulu Yili-kene “Angke” nimbu mulúmulu lem kapula.
2TH 2:14 Oliu-ni eni temani-kaí topu sirimulale-ni Pulu Yili-ni ‘Eni aku-siku yambuma molangi wai.’ nirim. ‘Yambuma oliunga Auli Yesos Krais-nga tondulu talang puliele kene yunga tondulale kene tiluna tapú-toku mulungí kene, eni-kene wasie tiluna tapú-toku molangi akiliinga,’ nimba enindu aku-sipa “Wai.” nirim.
2TH 2:15 Oliunga angmene, aku tirimeliinga tondulu munduku molku, oliu-ni enu⸤-kene wasie molupu kene⸥ Pulu Yili-nga ungma nimbu sipu, ⸤penga⸥ pepá topu sipu, aku-sipu ung-bo tunjurumulu ung-sika akuma munduku naa kelku tondulu munduku piliiku molai.
2TH 2:16 Pulu Yi oliunga Lapa, oliu numanu munjurum yili-ni oliu we kondu kolupa kene numanu tondulu pupa pora naa nimbá ulele kene, ⸤‘Pulu Yili-ni oliu-kene ulu-kaíma temba.’ nimbu⸥ tondulu mundupu numanu sipu nokupu molemulu ulele kene, silimú yili kene, oliunga Auli Yesos Krais yu-kene elsele-ni
2TH 2:17 eni numanu tondulu pupili toembu toku tondulu puku molku kene taki-taki ulu-kaíma mindi teku ung-kaíma mindi niku mulungí tondulale sangli.
2TH 3:1 Kapula, angmene, ekupu ung te kamu niambu: Pulu Yili-kene popu toku ung niku oliunga mawa tenjiku kene i-siku mele niangi: “Eni Tesallonaika-yambuma Auliele-nga temanele topu sirimulu kene piliiku kene ‘Ung kaiéle. Yu-ni sika oliunga nimba aku tinjirim.’ niku enaliinga piliiku liiring mele aku-siku anju-anju yambuma ung ili piliingí kupulanumele nondupa wendu upili. Ungele piliiku kene eni tiring mele akuko teangi.” niku mawa tenjiku,
2TH 3:2 “Yi kísima-ni ulu kísima mindi teku, teku kis-siku molemele yima oliu ulu te naa teku buni te naa sangi akiliinga Pulu Yili-ni tepa liipili.” niku mawa tenjangiko. Eni piliikimili, yambu pulele-ni ‘Auliele-nga temani akili sika.’ niku naa piliilimili kanili. Akiliinga, aku-siku Pulu Yili-kene oliunga niku mawa tenjai.
2TH 3:3 ⸤Yi kísima-ni oliu teku kis-singí telemele⸥ akiliinga-pe Auliele oliu aima naa mundupa kelemba. ‘Ulu kismanga pali ulu-pulele molemú ⸤kur⸥ale-ni eni topa mania naa mundupili.’ nimba eni tondulu sipa nokupa molumba.
2TH 3:4 ‘Eni Auliele-kene tapú-toku molemeláliinga oliu-ni “Teai.” nilimulu mele ekupu teku konjuku molemele. Penga aku-sikuko sika teku mindi mulungí.’ nimbu piliipu molemulu.
2TH 3:5 ‘Pulu Yili-ni yambuma numanu monjulemú mele kene, eni numanu munjingí mele kene, Krais-ni tondulu mundupa molupa enimbu naa kolupa molemú mele eni aku-siku manda leku teku mulungí mele kene, Auliele-ni mani sipa kupulanum te liipa ora sipili.’ nimbu yu mawa tekemulu.
2TH 3:6 Angmene, Auli Yesos Krais-nga bili lepu eni tondulu mundupu nimbu mele: Eninga angin te-ni ‘Kongun naa tembu.’ nimba enimbu kolupa, eni ung-bo tunjupu mani sirimulu mele aku-sipa naa telemú yambale-kene wasie tiluna tapú-toku aima naa molku eni anjupa molai!
2TH 3:7 Eni piliiku kene, ‘Oliu telemulu mele eni aku-siku manda leku tingí kene papu.’ niku piliilimili. Ui eni-kene wasie mulurumulu kene oliu we naa mulurumulu.
2TH 3:8 Yambu mare-ni oliu langi siring kene kepe we naa nurumulu. Taropu topu liipu kene nurumulu. Eni-kene wasie mulurumulu kene ‘eni-kene wasie molemuláliinga eni buni te naa tipili.’ nimbu sumbulsuli kepe tanguli kepe oliu tondulu mundupu ⸤Pulu Yili-nga kongunale temulundu ku-kongunale tirimuluko, Pulu Yili-nga kongunale tirimuluko, akiliinga⸥ oliu aima mindili sipu mulurumulu.
2TH 3:9 “Oliu-ni eni liipu tapunjulemuláliinga oliu pundu toku méle te sai.” nilkumulanje kapula nilkumula. Akiliinga-pe ‘Kongun telemulu mele kanuku kene eni aku-siku manda leku teku we naa molangi.’ nimbu liipu ora simulúndu aku-sipu mindili sipu kongun tepu we naa mulurumulu.
2TH 3:10 Aku nikereliinga ung te oliu eni-kene wasie molupu kene ung-mani sirimulu kanili eni piliilimili. Ung-mani kanili i-sipa mele: “Yambu te kongun naa tímu lem aku yu ga naa núpiliko.” nirimulu kanili.
2TH 3:11 ⸤Nambimuna oliu-ni aku-sipu nikimuluye?⸥ Eninga yambu mare kongun tingíndu ⸤kongun sika te naa teku,⸥ yambu mare ulu teku ung nilimelema ‘Aima piliimulú.’ niku anduku walsiku piliiku kum leku mindi molemele-na piliipuliinga aku-sipu nikimulu.
2TH 3:12 Auli Yesos Krais-nga bili lepu walsipu kene yambu kanuma tingí mele i-sipu tondulu mundupu nikimulu: “Eni táka-niku molku, eninga langi nungíndu eni-enini kongun teku kene langi liiku nai.” nikimulu.
2TH 3:13 Akiliinga-pe angmene, eni marendu i-sipu nikimulu: “Eni ulu kaíma tingíndu enembu naa kolku, tondulu munduku teai!” nikimulu.
2TH 3:14 Pepá topu sikemulu ilinga sukundu “Ulu teai!” nimbu ung-mani sikemuluma yambu te-ni piliipa liipa teng panjipa naa tepa mulúm lem eni kanuku kene ‘Yu aku-sipa telemáliinga piliipa pipili kulupili.’ niku yu molumbana eni naa puku anju molai.
2TH 3:15 Akiliinga-pe ‘Eni ‘Yambu akili oliunga ele-túli.’ niku piliangi.’ nimbu naa nikimulu. ‘Yu oliunga angin akiliinga yu tepa kis-sim mele piliipili.’ niku lip-lipi toku niku molai.
2TH 3:16 Auliele, numanu tiluna pupaliinga numanu waengu nipili ulu-pulele pelemú yili, yu-ni ‘Ulu lupa-lupama wendu ombá kene eni taki-taki numanu tiluna pupaliinga waengu nipili molangi.’ nipili. Auliele eni-kene pali tapú-topa mulupili.
2TH 3:17 ⸤Na-ni pepá topu siliuma yi te-ni liipa tapunjupa tonjulemú⸥ akiliinga-pe ‘Yambuma-ni ‘Pepá ili aima sika Poll yunu tum.’ niku kanangi.’ nimbu ungele kamu topu pora simbundu na-nanu topu nanga bili toliu mele ekupu kepe pepá ilinga topu
2TH 3:18 “Oliunga Auli Yesos Krais-ni eni pali we kondu kolupa mulupili molai.” niker. ⸤Aku manda niker.⸥
1TI 1:1 Na Poll, Yesos Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili. Oliunga Tepa Liipa Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liinjirim Pulu Yili kene ‘Oliu aima sika tepa konjumba.’ nimbu numanu sipu nokupu molemulu yi Krais Yesos-kene na makó tokulu “Kongun ili tenji-pui.” niringli-na aku-sipu andupu nimbu siliu yili-ni
1TI 1:2 ⸤Nu ‘Krais-nga yili molkunu konjani.’ nimbu na-ni nu nokuliu,⸥ nu kene olsula Krais-nga yisele molembuláliinga nu nanga kandi-málu Timoti nu pepá ili topu siker. Lapa Pulu Yili kene oliunga Auli Krais Yesos-seleni nu we kondu kolku teku konjukulu, nu-ni walse-walse ulu mare teku kis-sini kene nu kondu kolkulu “Mindili nani.” naa nikulu, ‘Nu numanu waengu nipili táka-nikunu molani.’ niangli.
1TI 1:3 Na-ni kolea Masedonia propinj pumbundu nu tondulu mundupu mawa tepu kene “Kolea-auli Epesas mului.” nirindu mele ekupu nu alsupu mawa tepu kene “Akuna we mului.” niker. Yi mare-ni akuna gólu toku ung-lupama ung-bo tonjuku molemele akiliinga “Akuna we molkunu yi kanumandu “Aku naa teai.” ni.” nimbu nu mawa teker.
1TI 1:4 Yi kanuma-ni ⸤Juda-yambumanga⸥ temani-kange lupa-lupama toku anda-kolepalimanga bima sulu teku temani toku mindi molemele ungma-ni yambumanga numanuma topa bulu-bale sipa, ungmanga pulele piliingíndu we tombulku mindi ningí kupulanumele akisinjipa, Pulu Yili-nga ung-sikama piliingí kupulanumele pipi silimú ⸤akiliinga eninindu “Aku naa teai.” ni.⸥ Yi kanuma-ni ung-bo tonjuku mani silimele ungma-ni Pulu Yili piliimulú kupulanumele naa akisinjilimú. Pulu Yili-nga ungele kene, yu-ni “Oliu-kene tembu.” nimba, nimba panjurum uluma kene, ⸤Krais Yesos molupa oliunga nimba tinjirim mele⸥ ‘Akili sika.’ nimbu tondulu mundupu piliimulú ulele-ni mindi akusele piliimulú kupulanumele akisinjilimú.
1TI 1:5 “⸤Yi kanuma-ni niku kis-siku yambuma teku bemba silimele yimandu⸥ “Aku-siku naa teai.” ni.” niker mele ‘Krais-nga yambuma anju-yandu eni-enini numanu monjuku molangi.’ nimbu “Yi kanumandu aku-siku ni.” niker. ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele aima sika telemele ulele kene, numanu kake tili ulele kene, numanale-ni piliiku kene ‘Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú ulu-kis te numanuna naa pelemú.’ niku piliili ulele kene, aku-sipa numanu kaí pípili yambuma anju-yandu eni-enini numanu munjuli ulelendu niker.
1TI 1:6 Yambu mare aku-sipa numanu kaíma naa pípili molku ulu kaí kanuma munduku kelku kene we-ungma tombulku niku kelep tolemele.
1TI 1:7 ‘⸤Moses-ni “Ulu mare i-siku teai! Ulu mare i-siku naa teai!” nimba Pulu Yili-nga ung-manima piliipa kene yandu nimba sirim⸥ ung-manimanga ung-bo túnjilima molamili.’ nilimele akiliinga-pe ung-manimanga puluma naa piliiku, tondulu munduku mani singíndu nilimele ungmanga puluma eni-enini mimi-siku naa piliilimili.
1TI 1:8 Oliu piliilimulu, ‘Moses-ni ung-mani sirimuma sumbi-sipu piliipu, ung-mani akumanga ung-pulele mimi-sipu piliipu kene ulu akuma temulú kene ung-mani akuma aima kaí.’ nimbu piliilimulu.
1TI 1:9 ‘Pulu Yili-ni ung-mani kanuma simbandu ‘Sumbi-siku molemele yambuma piliiku teangi.’ nimba naa sirim.’ nimbu piliilimuluko. Ung-mani kanuma-ni kongun mimi-sipa telemú mele kanupu kene ‘Ung-mani kanuma kaí.’ nimbu piliilimuláliinga ung-pulele i-sipa mele: Ung-manima pula toku kara pulimelé yambuma kene, Pulu Yili-nga ungma liiku bulu siku ulu-pulu-kísima telemele yambuma kene, Pulu Yili-nga ungma naa piliiku ‘ulu kake tílima piliipu teamili.’ naa nilimele yambuma kene, yambuma-ni eninga anupili lapalii toku konjulemele yambuma kene, yambu lupama toku konjulemele yambuma kene, waperanale telemele yi-kumunjupuma kene ambu-wenipuma kene yambu-yuma wasie, kolea-auli Sodom yambuma-ni yima eni-enini waperanale teku ambuma eni-enini waperanale tiring mele telemele yambuma kene, ‘Maket tepu ku-moni liamili.’ niku yambuma wa liilimele yambuma kene, gólu tolemele yambuma kene, kot-na puku ‘Sika nimulú.’ niku panjiku kene gólu tolemele yambuma kene, Pulu Yili-nga ungma piliipu ‘Krais-nga yambuma teku molai.’ nimbu mani silimulu ung lupama wasie pula tungíndu ulu-kísima telemele yambuma pali kene, Moses-ni sirim ung-manima-ni aku-siku teku kis-siku molemele yambuma pali ‘nukupili.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Ung-mani akuma pípili.’ nimba, nimba panjurum. Pulu Yili-nga ungma mani silimulu ung-sika akuma Pulu Yili-ni na makó topa “Andukunu niku si.” nirim ungma kene tilu-sipa. Ung akili temani aima kaí olandupale, bi aima pelemú Pulu Yili-nga temanele.
1TI 1:12 Yesos Krais oliunga Auliele-ni kongun tenjiliu ilinga tondulale sirim yili-kene “Angke” niker. Yu-ni na kanupa kaí piliipa ‘Nanga kongunale mundupa naa kelepa kapula tepa konjumba.’ nimba piliipa kene kongun tenjiliu ili na sirimeliinga yu-kene “Angke” niker.
1TI 1:13 Sika ui yunga bili liipu ung-taka tonjupu, yunga yambuma-kene ele-tu molupu kara pupu mindili sipu topu konjumbu tirindu akiliinga-pe yu sika Pulu Yili-nga Málale molupa Pulu Yili-ni ‘Oliu nukupili.’ nimba mana liipa mundurum yi Kraisele mulurum mele piliipu sundupuliinga, yunga temanele turing piliipu kene “Gólu tokomele.” nimbu tondulu mundupu piliirindu akili tepu lawa tirindeliinga yu-ni kanupa kene na kondu kolupa ‘Mindili nambu.’ naa nirim.
1TI 1:14 Na Krais Yesos-kene wasie tapú-topulu mulurumbulaliinga oliunga Auliele-ni na aima we kondu kolupaliinga, ‘Yu sika’ nimbu tondulu mundupu piliili ulele kene numanu munjuli ulele kene na-kene pulele pelemú ulu kanusele Auliele-ni sirim.
1TI 1:15 ‘Oliu ulu-pulu-kis tirimulu yambuma tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na ‘liipu monjambu.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni mana liipa mundurum yi-nuim⸥ Krais Yesos mana mania urum.’ ung akili aima sika ungele, yambuma-ni numanu tale naa pípili ‘Aima sika aku tirim.’ niku aima tondulu munduku piliingí kene kapula. Aku temulú kene aima sika ku naa pemulú. Ulu-pulu-kis tiring telemele yambumanga na ulu-pulu-kis tirindu mele aima olandupa,
1TI 1:16 akiliinga-pe Krais Yesos-ni ‘ ‘Yambuma numanu topele tangi.’ nimbu táka-nimbu nokupu molupu, molku kis-silimelaliinga wela arerembi naa kolupu numanu waengu nipili molupu mindi puliu. ‘Na-ni sika manda tepa liimba.’ niku piliingí yambuma sika kondu kolupu tepu liipu, kona molku konjuku mindi pungí ulu-pulele simbu niku kanangi.’ nimba kene na ⸤Poll⸥ ulu-pulu-kis olandupa tirindu yili ui kondu kolupa ‘Tepu kis-sirindeliinga mindili naa nambu.’ nimba tepa liirim.
1TI 1:17 Taki-taki molupa mindi puli yi nuim kingele molupa, kulú naa kolemú yili molupa, yambu te-ni naa kanolemú yili molupa, yu tiluele mindi sika Pulu Yili molupa, aku-sipa molemú Pulu Yili yu mindi bi ola molupa tondulu pépa, tondulu mundupa talang pupa, aku-sipa pépa mindi pupili! Aku-sipa mele aima sika tipili!
1TI 1:18 Nanga málu Timoti, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba, nimba sili ungma piliiku yandu niku silimele Krais-nga yi mare-ni nu muluni mele ui niku siring mele piliipu kene ‘Nu aima aku-sikunu ti.’ nimbu, nimbu siker. ‘ ⸤‘Yambuma teku kis-siku molangi.’ nilimele mélema mania pupa, Pulu Yili-nga kongun tepu moliále tondulu pupili akiliinga⸥ tondulu mundupu ele aima teambu.’ nikunu kene nu tiní mele ui niku siring ung akuma piliiku liikunu ti. ‘⸤Krais Yesos⸥ sika.’ nikunu tondulu munduku piliillu mele munduku naa kelkunu, taki-taki numanale-ni piliikunu kene ‘Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú ulu-kis te nanga numanuna naa pelemú. Kongun teliuma tepu konjuliu.’ niku piliikunu molaniko! Ulu akusele ambolkunu kene ‘Ele tondulu mundupu teambu.’ nikunu nu tiní mele ui niku siring ung akuma aima piliiku liikunu teku mului. Yambu mare-ni ‘Ulu kanusele naa tembu kene ulu te mólu.’ niringeliinga, nona anduli sip te nona ku te-ni topa bulsulimú kene aima kis lelemú mele yambu kanuma aku-siku mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring ulele aima kamu kis lirim.
1TI 1:20 Aku tiring yambumanga yi Ameniyas kene Alleksenda kene elsele aku-sikulu tiringleliinga ‘⸤kurumanga nuim⸥ Seten mulurumna pangli.’ nimbu liipu mundurundu. ‘Aku-siku molkulu kis-sikulu kene Pulu Yili ung-taka tonjukulu yunga bili teku kis naa singlí mele piliangili.’ nimbu aku-sipu tirindu.
1TI 2:1 Kapula, na-ni ‘Eni teangi.’ nimbú ulumanga ui kumbi-lepu tondulu mundupu ‘Teangi.’ nimbu nikerale i-sipa mele: Yambumanga pali Pulu Yili-kene popu toku yundu ungma ninjiku, mawa tenjiku, “Enini liipa tapunjupili.” ninjiku, “Angke, kapula tenjikunu.” ninjai.
1TI 2:2 Eni nokolemele yi nuim kingima kene gapman-yambuma kene kanumanga Pulu Yili-kene mawa tenjai. ‘Pulu Yili kanupa kaí piliilimú uluma tepu molupu numanu kake tipili molupu kene oliu kapula-kapula táka-nimbu molamili.’ niku kene aku teai.
1TI 2:3 Aku-siku teku mulungí kene kaí; oliunga ninjipa Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liirim Pulu Yili kanupa numanu silimú.
1TI 2:4 ⸤Tepa liili Pulu Yi akili⸥ yu-ni ‘Yambuma pali mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku na-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na puku, ung-sikale piliiku ambulúngi lem kapula.’ nimba piliipa molemú yi kanili.
1TI 2:5 Kaniliinga ung-pulele i-sipa mele: Pulu Yi tiluele mindi molemú; yi tiluele mindi Pulu Yili-kene oliu mana-yambuma kene oliunga suku-singina yu molupa ‘Oliu Pulu Yili kene anjupa molemele mele naa molangi. Yu-kene tiluna kapula-kapula molangi.’ nimba molemú, yi kanili mana-yi Krais Yesos.
1TI 2:6 Yi kanili-ni ‘Mana-yambuma ulu-pulu-kis telemeláliinga Pulu Yili-ni enini naa tupili mindili naa nangi. Ulu-pulu-kísimani enini alsupa ka sipa naa nukupili kapula molangi akiliinga na eninga nimbu alko topu kolunjambu.’ nimba yambumanga pali aku tinjirim. Aku-sipa ⸤tenjimba kene aku-sipu molomulú⸥ enale wendu ombá ui niku siring mele ena akili Pulu Yili-ni makó turum enale penga wendu urum. Yesos-ni oliunga nimba tinjirimele-ni Pulu Yili mana-yambuma tepa liimba mele nimba sirim.
1TI 2:7 Krais-ni “Nanga ungele pukunu niku sinjikunu, nanga kongunale tenji-pui.” nimba na liipa mundurum akiliinga pulele ⸤Pulu Yili kene yambuma kene kapula-kapula mulungí kupulanumele akisinjimbandu kulurum⸥ kanili. Gólu naa tokur. Aima sika niker. ‘Juda-yambu naa molemele yambu-lupama ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingí ulu-sikale enini mani sangi.’ nimba na liipa mundurum.
1TI 2:8 Akiliinga, kolea lupa-lupamanga pali ⸤Krais-nga yambuma-ni Pulu Yili popu toku kape ningíndu máku toku mulungí kene⸥ ‘Oliunga kangi numanuma pali Pulu Yili-nga.’ niku numanu kake tipili mulungí yima ‘Pulu Yili-kene ung niamili.’ niku kene, arerembi kolku tombulku ningí ulu te naa pípili ki ola munduku Pulu Yili-kene ung niangi.
1TI 2:9 Ambumanga ung te ya nikerko: ‘Oliu kara pupu mong-keng leamili yima-ni oliu kanuku yama meangi.’ niku mulumbale kaíma naa pakangi. Eninga pengi-dima au siku lapise meku, ku-gollu-ni tili mélema kene sisipalé kaí ku-moni olandupa pulimúma kene, akuma-ni eninga kangima au siku mulumbale ku-moni olandupa púlima pakuku, naa teangi. We-mulumbalema mindi pakangi.
1TI 2:10 ‘Yambuma-ni oliu kanuku kaí piliangi.’ niku kene ulu kaíma mindi teangi. Ulu akuma ‘Pulu Yili-nga ambuma molemulu.’ niku yunga ungele piliiku molemele ambuma au singí mele kaíma. ⸤‘Mulumbale pakomulúma-ni oliu liipa tapunjupili.’ naa niangi.⸥
1TI 2:11 ⸤Krais-nga yambu máku toku mulungína⸥ ambuma táka-niku molku ungma naa niku, ⸤yima-ni⸥ mani singí ungma mimi-siku piliiku, ungma piliiku liiku ai-siku molangi.
1TI 2:12 ‘Ambuma-ni yima naa nokuku, Pulu Yili-nga ungma mani naa sangi.’ niliu. Enini ung naa niku we táka-niku molangi.
1TI 2:13 Pulu Yili-ni yi Adam ui kumbi-lepa tepa, penga ambu Ip tirim. Penga ⸤kurumanga nuim Seten-ni⸥ gólu topa kiáki tepa nirim ungma Adam-ni ‘Sika nikem.’ nimba piliipa naa liirim. Ambale-ni ‘⸤Wambiyele-ni⸥ sika nikem.’ nimba kene Pulu Yili-ni nirim ungele pula topa ulu-pulu-kísele tirim. Akiliinga, ambuma aku-siku teku molangi.
1TI 2:15 Akili sika akiliinga-pe ambuma ‘⸤Krais Yesos molupa tinjirim tenjimba mele⸥ sika.’ niku tondulu munduku piliilimili mele munduku naa kelku taki-taki tondulu munduku piliiku mindi molku, taki-taki yambuma numanu monjuku, ‘Oliu Pulu Yili-nga ambuma molamili.’ niku yu-ni ulu kake tílima nimba kanolemú uluma teku, eninga bima toku mania munduku táka-niku molku kene, kangambula mingí kene Pulu Yili-ni ‘Enini molku konjangi.’ nimba tepa liimba.
1TI 3:1 “Yi te yu ‘Krais-nga yambu-talapeliinga tápu-yili molupu nukundu lem aima kapula.’ nimba piliilimú akili kongun aima kaí tondulale numanu monjulemú.” nirim yili-ni ung aima sika te nirim.
1TI 3:2 Akiliinga, Krais-nga yambumanga tápu-yili molumba yili yu yi aima sumbi-nili yi te molupa, yambuma-ni kanuku kis piliingí ulu te yu-kene naa pili yili mulupili. Tápu-yi molumba yili yu ambu tilueliinga yili mindi mulupili. Yu molupa konjupa, ulu kaíma mindi numanu kimbu-sipa, kimbu ki kangi numanu mélema waka kolupa temba mele mimi-sipa nokupa, yambuma-ni yu kanuku kaí piliiku yunga ungma liiku ai singí ulu kaíma mindi tepa, yunga lkuna ungí yambuma ‘Sukundu wai.’ nimba nokupa konjupa, ⸤Pulu Yili-nga ungma⸥ yambuma aima mimi-siku piliingí mele sumbi-sipa ung-bo tonjumba mele mimi-sipa piliipa, aku-sipa yili mulupili.
1TI 3:3 No nomba kelep naa topa, yambuma-kene arerembi kolupa ele naa tepa, yambuma-kene táka-nimba molupa, ung-muranale numanu sipa temba yi te naa molupa, ku-moni olandupa numanu naa munjupili.
1TI 3:4 Yunga ambu kangambulama nokupa konjupa, yunga kangambulama yunga ungma táka-niku piliiku liiku, liiku ai siku mulungí mele mani sipili.
1TI 3:5 (Yi te-ni yunga ambu kangambulama nokupa konjumba mele naa pilíímu lem Pulu Yili-nga yambu-talapele nambi-sipa ⸤“Molku konjangi.” nimba⸥ nokumbaye? ⸤Manda mólu.⸥ Akili piliipuliinga ‘yunga ambu kangambulama nokumba mele ui kanui.’ nimbu niker.)
1TI 3:6 Yi koela Krais-nga yi molumbále Krais-nga yambu-talapeliinga tápu-yi te naa mulupili. Aku-sipa yili tápu-yili molupa kene kara pumba kene Pulu Yili-ni ⸤kurumanga nuim⸥ depollale kot tenjipa “Kara purumeliinga mindili nani.” nirim mele yu aku-sipa temba kene kapula naa temba ⸤akiliinga ena puleliinga mele Krais-nga yili molupa numanu-bo pemba kene ‘Tápu-yili mulupili.’ niani.⸥
1TI 3:7 Yu molumba mele ung te wasie nikerko. Tápu-yi molumba yili ulsu mulungí yambuma-ni yu kanuku kaí piliiku ‘Yu yi kaiéle.’ ningí yili mindi tápu-yili mulupili. Yu tápu-yili molumba kene ulsu molemele yambuma-ni “Yu yi kisele.” ningí kene ulsu-yambuma-ni niku kis-singí ungma ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni liipa kene tápu-yilinga milu lemba kene yi kanili molupa kis-simba.
1TI 3:8 Krais-nga yambu-talapeliinga kongun tinjili yi mulungíma enini kepe aku-siku mele molku konjangi: Yambuma-ni enini kanuku kaí piliiku eninga ungma liiku ai-siku, ‘enini oliunga kongun tinjili yima mulúngi lem kapula.’ ningí uluma teku kene kongun tingíndu mimi-siku piliiku táka-niku tingí yima molku; numanuna ung lupa-lupama piliiku kerina ung lupa-lupama niku naa teku, yambu marendu ung lupa-lupama niku marendu alowa teku ung lupa-lupama niku naa teku; no-tondulu pulele noku kelep naa toku, ‘⸤Krais-nga⸥ yambumanga kongun tenjipu kene ku-moni pulele liimbu.’ ningí yima naa molangi.
1TI 3:9 ⸤Yi kanuma⸥ oliu Yesos Krais-ni oliunga nimba tinjirimeliinga tepa liilimú akili ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulú yambuma Pulu Yili-ni ung mo turumuma nimba para sirim ung-sikama aima ambulungí yima molangi. Enini ung-sikama ambulungíndu numanale-ni piliiku kene ‘Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú ulu te numanuna naa pelemú. Kongun teliuma tepu konjuliu.’ niku piliiku kene, ung-sikama ambulangi.
1TI 3:10 Mulungí mele ui manda monjuku kanuku kene, enini molku konjuku, yambuma-ni kanuku kis piliingí ulu te enini-kene naa pípili mulúngi lem ‘⸤Krais-nga⸥ yambu-talapeliinga kongun tinjili yima molangi.’ ni.
1TI 3:11 Ambuma kepe, aku-siku mele yambuma-ni kanuku kis piliingí uluma naa teku, uluma tingí mele mimi-siku piliiku táka-niku teku mulungí ambuma molku, yambu tenga ung-bulkundu naa ninjiku, molku konjuku, ulu kaíma mindi numanu kimbu-siku, eninga kongunuma mimi-siku piliiku teku kunjingí ambuma molangi.
1TI 3:12 Krais-nga yambu-talapeliinga kongun tenjimba yili yu ambu tilueliinga yili mindi mulupili. Yunga ambu kangambulama nokupa konjupa, yunga kangambulama yunga ungma táka-niku piliiku liiku, liiku ai siku mulungí mele mani sipa kunjupili.
1TI 3:13 Yambu-talapeliinga kongun teku kunjingí yima yambuma-ni liiku ai siku eninga bima paka tonjilimele kepe; Krais Yesos ⸤‘Sika’ niku⸥ piliilimili mele olandupa tondulu munduku piliiku kene, aku-siku tondulu munduku piliilimili mele numanu tale naa pípili mundu-mong naa teku yambuma sumbi-siku niku silimeleko.
1TI 3:14 Pepá ili nu simbundu topu molupu kene ‘Nu kanambu.’ nimbu ‘Nu molluna nondupa aima wambu.’ nimbu piliipu moliu.
1TI 3:15 Akiliinga-pe ‘Ulu te-ni na pipi simba kene kapula nondupa naa ombúnje akiliinga’ nimbu kene ‘Pulu Yili-nga yambu molemelema teku mulungí mele piliani.’ nimbu pepá ili ui topu siker. Yambu akuma kona molupa mindi puli Pulu Yili-nga yambu-talapele. Yambu-talape akili ung-sikale liipa tapunjupa tondulu pupa pípili nilimú talapele. Ung-sika akili lkuli mele, Pulu Yili-nga yambu-talape akili ung-sikaliinga lku-paka-sum mele.
1TI 3:16 Ui Pulu Yili-nga ung te yu-ni mani sirim ung mo turumele ekupu mokeringa nimba para sirim ung akili-ni oliu Pulu Yili-nga yambuma molupu yu-ni kanupa kaí piliilimú uluma temulú mele liipa ora silimú ung akiliinga ulu-pulele aima tondulale, yambuma-ni ung akiliinga pulele manda toku mania naa mundungí. Ung-pulu akili i-sipa mele: Yu mana-yi te omba mokeringa mulurum. Yu ulu-kaíma tepa molupa kunjurum mele Minéle-ni liipa ora sirim. Mulú-koleana angkellama-ni yu kanuring. Yunga temanele ma-koleana pali ⸤yunga yambuma-ni⸥ toku silsiliiku anduring. Yambuma temani kanili piliiku kene ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring. Pulu Yili-ni yu mulú-koleana olandu liipa, yu ui yi-tondulale mulurum kolea tondulu talang púlina memba pupa munjurum.
1TI 4:1 ⸤Ekupu ulu mare wendu olemáliinga ung mare⸥ Mini Kake Tiliele-ni i-sipa mele sumbi-sipa nimba para silimú: Mulú masele pora nimbá enamanga gólu tuli kuruma-ni ung ningíma kene, kuru mare-ni mani singí ungma kene, yambu mare-ni piliiku kene Krais ‘Sika’ niku tondulu munduku piliingí mele munduku kilingí.
1TI 4:2 Ung kanuma yi topele-mapele túlima-ni gólu toku ung-bo tonjuku mani silimele. Yi kanumanga pengi-kikima naa pepa, eninga numanale-ni naa piliiku ulu-pulu-kis telemele mele naa piliiku molemele.
1TI 4:3 Yi kanuma-ni mani siku kene niku mele: “Yima ambu naa liiku ambuma yi naa pangi.” niku, langi mare bi siku kene “Langi akuma kalaru molemú akiliinga mi toku naa nai.” nilimele. Akiliinga-pe langi akuma Pulu Yili-ni ‘Oliu ‘Yesos yu sika.’ nimbu tondulu mundupu piliipu, ung-sikama piliipu liilimulu yambuma-ni nangi.’ nimba tirim. Langi akuma liipu Pulu Yili-kene “Angke” nimbu nomulú kene ulu te mólu.
1TI 4:4 Pulu Yili-ni tirim mélema pali kaí kanili. Pulu Yili-nga ungele kene oliu-ni Pulu Yili-kene popu topu ung nimulú ungsele-ni langi kene mélema pali Pulu Yili-nga méle kake tílima lemba akiliinga langi akuma munduku kelku naa nungí kene kapula naa temba. Pulu Yili-kene “Angke” niku liiku nungí kene ulu te naa temba.
1TI 4:6 ⸤Timoti,⸥ i niker mele ⸤Krais-nga⸥ anginipilima ‘Aku-siku teai.’ nikunu ung-bo tonjukunu mani sini kene, nu Krais Yesos-nga kongun tinjili yi kaiéle muluni. Oliu ung kaíma ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ungma kene, Krais-nga ung-puluma ung-bo tunjurumuluma kene, ui kepe yandupa kepe piliikunu liiku teku molluma ⸤‘Nanga numanu miniselenga langima.’ nikunu⸥ piliiku liikunu tiní kene nunga numanu minisele tondulu pupa pípili muluni.
1TI 4:7 ⸤Juda-yambu⸥ sundupa sili-pili mare-ni temani-kange-kísima tolemelema-ni Pulu Yili-nga ungele topa mania mundumba telemú temani-kange akuma liiku bulu sikunu, ‘Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma mindi piliipu teambu.’ nikunu ulu akuma mindi mimi-siku piliiku kongnjuku teku mului.
1TI 4:8 Sika ‘kangiele tondulu pupili.’ nimbu ulu mare telemulu kene akili ulu kaiéle. Aku telemulu kene kangiele sika tondulu pulimáliinga sika oliu laye-sele liipa tapunjilimú. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma mimi-sipu piliipu temulú ulu akili aima olandupa kaiéle. Aku temulú ulele-ni oliu liipa tapunjupa, ekupu ya ma-koleana molemulu mele kene penga mulú-koleana molomulú mele kene simbaliinga akili aima olandupa akiliinga Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma mimi-siku piliiku teku mului.
1TI 4:9 I niker ung akili aima sika. Ung akili yambuma-ni numanu tale tepa naa pípili ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliingí kene kapula.
1TI 4:10 Taki-taki kona molupa mindi puli Pulu Yili-ni yambuma pali Tepa Liipa Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liilimú Yili yu-ni aima sika oliu ‘Yu sika.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu yambuma tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na aima sika wendu liilimú. Aku telemáliinga piliipu kene, ‘Yu-ni oliu tepa liipa tepa konjumba.’ nimbu nokupu molupu kene oliu yunga kongunuma tondulu mundupu mindili sipu telemulu.
1TI 4:11 Ung niker ima pali ⸤andi kolea-auli Epesas Krais-nga yambuma pali⸥ niku sikunu, enini teku mulungí mele mani siku ung-bo tonjukunu mului.
1TI 4:12 Nu sika yi-kumunjupale mindi, akiliinga-pe ‘Yambuma-ni ‘Nu yi yuli mólu. Nu piliipa kungnjuli naa pili yili.’ niku piliiku nunga ungele liiku bulu singí kupulanum te naa lipili. Nunga ungele piliiku liangi.’ nikunu mului. ‘ ‘⸤Krais⸥ sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma nu molupu tembu mele manda leku lombulku molku tingí mele kanangi.’ nikunu kene ung-kaíma ningí mele nu aku-siku nikunu, molku kaí tingí mele nu aku-siku telsiliiku andukunu, yambuma numanu munjingí mele nu aku-siku numanu monjukunu; ⸤Krais-nga ungma kene yu-ni ‘yambumanga’ nimba tinjirim tenjilimú mele⸥ ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliiku mulungí mele aku-siku tekunu; ulu kaíma mendepulu tekunu, Pulu Yili-ni ‘ulu kake tílima’ nimba kanolemú uluma tekunu, numanu kimbú sikunu kene; ulu akuma tekunu mului.
1TI 4:13 Na ui naa wambu nu-ni Pulu Yili-nga bukna ung molemúma yambuma piliangi kambu tokunu, ung akumanga ung-puluma yambuma niku sikunu ung-bo tonjukunu, ⸤Krais-nga yambuma teku mulungí mele⸥ mani sikunu molani na wambu.
1TI 4:14 Krais-nga yambu-talapeliinga tápu-yima-ni nu ambolkunu ⸤“Pulu Yili-ni ‘Yunga kongunale teku konjani.’ nimba liipa tapunjupili.” niring kene⸥ Pulu Yili-ni “Ung ili Timoti nikunu si-pui.” nimba yi tendu ung mare nimba sirim kene yi kanili piliipaliinga yandu nu nimba sirim kene Pulu Yili-ni ‘nu kongun ti.’ nimba tondulu sirim akili nu munduku naa kilui.
1TI 4:15 Tondulu akili ambolku konjukunu kongunuma tondulu mundukunu ti. Kongun akuma ambolku gi siku teku konjukunu muluni mele yambuma-ni pali kanangi.
1TI 4:16 Nu muluni mele kene, nu-ni yambuma ung-bo tonjukunu mani sini ungma kene, ulu akusele nokuku kunjui. Enimbu naa kolkunu tondulu mundukunu aku-siku tiní kene aku-siku tinéliinga Pulu Yili-ni nu kepe nunga ungele piliingí yambuma kepe wasie tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjumba.
1TI 5:1 ⸤Ekupu Krais-nga yambu-talapena molemele yambuma-kene tiní mele niambu:⸥ Yi-anda te ung-mura naa si. ⸤Tepa kis-simba kene kanukunu kene⸥ ‘Yu nanga lapale.’ nikunu táka-niku mani si. Nunga anginpili nokulkuná mele aku-sikunu yi-kumunjupuma nukui.
1TI 5:2 Ambu-yuma ‘Nanga anupilima.’ nikunu, ambu-kanguwama kene ambu-wenipuma kene ‘Nanga kimulupili.’ nikunu aku-sikuko nukui. Akiliinga-pe ambu-kanguwama kene ambu-wenipuma kene nukunindu ‘Na kene enini kene buni te wendu naa upili.’ nikunu aima mimi-siku kanukunu nukui.
1TI 5:3 Ambu-wayema yambu mare-ni enini liiku naa tapunjungí kanuma aima liiku tapunjukunu nukui.
1TI 5:4 Akiliinga-pe ambu-waye te yunga kangambulama mola yunga bamupilima mulúngi lem yambu kanuma-ni ‘Pulu Yili-nga ungele piliipu teamili.’ niku kene ui kumbi-leku eninga yambu pulu lelemúma nokuku, yambu kanuma enini kangambulama muluring kene anupili-ni enini nukuringeliinga enini ekupu aku-siku pundu toku ambu-waye kanuma liiku tapunjuku nokangi. Aku-siku telemele uluma Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimáliinga aku-siku teangi.
1TI 5:5 Ambu-waye te yu yambu te-ni nokumba yambu te naa molemáliinga yu aima sika ambu-waye esipa molemú ambu akili ‘Pulu Yili-ni na sika liipa tapunjupa nokumba.’ nimba piliipa kene, sumbulsuli tanguli kepe Pulu Yili-kene popu topa ung nimba ‘Liiku tapunjui.’ nimba mawa tepa molemú. ⸤Ambu-waye kanu-sílima liiku tapunjukunu nukuni kene kapula.⸥
1TI 5:6 Ambu-waye te yu-yunu numanale-ni piliipa wapera topa uluma telemú ambu kanili yu sika we molemú akiliinga-pe ambale yambu kululiele mele molemú.
1TI 5:7 Ambu-waye kanuma kene eninga yambuma kene ‘Yambuma-ni kanuku kis piliingí uluma naa teangi.’ nikunu enini aku-siku mani si.
1TI 5:8 Yambu te-ni yunga anum lapasele kene kimulupili anginipili méle te mólu tolemú mola buni te pelemú kene naa liipa tapunjupa nokupa, yunga pulu lelemú yambu wema kene naa nukúmu lem aku telemú yambale aku-sipa telemáliinga yu ⸤‘Krais sika.’ nimba⸥ tondulu mundupa piliilimú mele mundupa kelepa liipa bulu sipa, aima tepa kis-silimú. Krais-nga yambu naa molku ulsu molemele yambuma-ni teku kis-silimele mele mandupa, yambu kanili-ni tepa kis-silimú mele olandupa.
1TI 5:9 ‘Krais-nga yambu-talapena molemele ambu-wayemanga bima tamili.’ niku kene, ambu-waye mare, sika ambú leku, walsekale mindi yi púlima mindi ‘ambu-wayema’ niku bi tangi.
1TI 5:10 Ambu-waye kanuma enini ui tiring mele piliangi. Ui eninga kangambulama langi siku nokuku konjuku, yambu-poningma “Lkuna wai.” niku nokuku konjuku, Krais-nga yambumanga kongun-kendemande tenjiku, buni pelemú yambuma liiku tapunjuku, aku-siku ulu kaíma tondulu munduku teku muluring mele niku singí piliingí ambu-wayemanga bima mindi tangi.
1TI 5:11 Akiliinga-pe ambu-waye ambu-kanguwama ‘Ambu-wayema.’ niku bi naa tai. Enini Krais numanu monjuku piliilimili mele yi te lupa numanu monjuku piliingí ulele-ni topa mania mundumba kene ui koela ambu-wayema molku kene “Krais-nga kongunale mendepulu tenjipu molomulú.” niku, niku panjiring mele munduku kilingí kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ enini ‘Teku kis-siring.’ nimbá akiliinga eninga bima ambu-wayemanga bima kene tere leku naa tai.
1TI 5:13 Ulu te i-siku telemeleko: Enini ‘yambuma-kene we-ungma nimbu tapú-topu molamili.’ niku yambumanga lkumanga andukuliinga kongun naa teku enembu kululi ulele mindi piliiku liiku telemele. Akili mendepolu mólu-ko. Yambuma-ni ulu te telemele mele naa kanuku yambumanga anju-anju we ninjiku temani toku silsiliiku anduku, yambu mare ulu teku ung nilimelema ‘aima piliimulú!’ niku anduku walsiku piliiku kum leku molemele. Yambuma-ni ung kiyang niku nilimelema yambu kanuma-ni wa piliiku anju puku niku silimele. Aku-siku telemele mele oliu kanupu kis piliilimulu uluma enini anduku telemele.
1TI 5:14 Aku-siku telemeláliinga na-ni ambu-waye ambu-kanguwama tingí mele i-sipu niker: “Enini alsuku yi puku, kangambula meku, eninga yima kene kangambulama kene nokangi.” niker. Aku tingí kene oliunga ele-tu yambumanga te-ni enini teku mulungí ulu te kanuku kene oliu Krais-nga yambumanga bulkundu ung kis te ninjingí kupulanum te naa lemba.
1TI 5:15 Mare ui muluring mele kórunga munduku kelku liiku bulu siku ⸤kurumanga nuim⸥ Seten lumbili pulimelé akiliinga ⸤‘Wema aku-siku numanu topele toku naa teangi.’ niku ya niker mele teangi.⸥
1TI 5:16 Ambu te Krais ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliilimú ambu te yunga pulu lelemú ambu mare ambu-wayema molemelema ambu akili yu-ni enini liipa tapunjupa nukupili. Krais-nga yambu-talapele-ni ambu-waye kanuma nukungíndu buni te naa liangi. ‘Krais-nga yambu-talapele-ni ambu-waye sika esipama mindi nokangi. Wema nukungí kongunale-ni esipama nukungí kupulanumele pipi simba.’ niku aku-siku teangi.
1TI 5:17 Krais-nga yambu-talapele kene, talapeliinga mélema kene, aima nokuku konjulemele tápu-yima we-yambuma-ni olandupa kape niku méle olandupa kalungí kene kapula. Pulu Yili-nga ungele niku siku, yambuma mani silimele tápu-yima kepe aima sika aku-siku mele méle kalungí kene kapula.
1TI 5:18 Pulu Yili-nga bukna aku tingéliinga ung te nimba molemú akiliinga aku-siku teangi. Ung akili-ni nimba mele: “‘Rais-wit monguma wendu pupili.’ niku kung-kaoma-ni wit-unjima anduku kambiliingí kene ‘Enini wit mare naa nangi.’ niku kerima pipi singí kene kapula naa tembaliinga pipi naa sai. ⸤Kung-kaoma wit nungí tingí kene ‘Eninga kongun tekemelaliinga méle kaluli liingí méle wit kapula nokomele.’ niku munduku kelai.⸥” nimba aku-sipa ung te molemú. Ung te molemúko, akili-ni nimba mele: “Kongun tenjilimele yambuma papu méle kalúlima liingí.” nimba molemúko.
1TI 5:19 Yambu te-ni nimba mele: “Tápu-yi te-ni i-sipa tepa kis-sim.” nimbá kene naa pilíí! Yambu tale mola yupuku-ni “Sika aku-sipa tímu. Oliu mongale-ni kanúmulu.” mola “Kumele-ni pilíímulu.” ningí kene mendepolu ‘Sika aku-sipa tímu.’ niku pilíí!
1TI 5:20 Tápu-yi mare-ni ulu-pulu-kis mare ⸤sika⸥ tíngi lem we-yambuma piliiku molangi enini mani sikunu ung-mura sani. ‘Enini mani sikunu ung-mura sini kene tápu-yi wema-ni piliiku kene mundu-mong teku ‘Oliu aku-sipu naa teamili.’ niangi.’ nikunu yambuma piliiku molangi enini mani sikunu ung-mura si.
1TI 5:21 ⸤Timoti,⸥ na-ni nundu nimbú mele Pulu Yili kene Krais Yesos kene Pulu Yili-nga angkellama kene akuma-ni ‘Papu nikinu.’ niku molangi. Na-ni nundu tondulu mundupu nimbu mele: “Nu-ni “Ti.” niker mele aima aku-sikunu sumbi-siku ti.” niker. “Yambuma nokukunu ‘Teangi.’ niníndu enini-kene pali tilu-sikunu nukui. ⸤Yambu mare numanu monjuni yambuma mola nunga pulu lelemú yambuma mendepulu táka-niku nokukunu, wema tondulu munduku nokukunu, naa ti⸥.” niker.
1TI 5:22 Nu-ni yi te liikunu ‘Pulu Yili-nga tápu-yi te mulupili.’ nikunu yu kíli-ni ambolkunu lkisikunu makó naa tui. Yima mimi-siku kanuku apurukunu kene makó tui. Makó tuni yi mare-ni penga ulu-pulu-kis tingí kene nu enini-kene bunima mingí akiliinga mimi-siku kanukunu tápu-yima makó tui. Ulu kaíma mendepulu teku, Pulu Yili-ni ‘ulu kake tílima.’ nimba kanolemú uluma teku, numanu liiku mundukunu mului.
1TI 5:23 ⸤Akiliinga-pe ‘Sumbi-sipu molambu.’ nikunu⸥ bo-no mendepulu nollu mele penga aku-sikunu naa ti. Nu kuru taki-taki topa nunga oluna kapula naa telemáliinga ‘Kuru pora nimba kangi tondulu pupili.’ nikunu no-waen kolte nui.)
1TI 5:24 ⸤Tápu-⸥yi mare-ni ulu-pulu-kis telemelema sumbi-sipa para lelemú akiliinga kot-na ui naa pangi kot piliilimú yili-ni ui teku kis-silimele mele sumbi-sipa piliilimú; yi mare-ni ulu-pulu-kis mo toku telemelema ui sumbi-sipa para naa lemba akiliinga-pe kot-na penga mokeringa lemba.
1TI 5:25 Aku-sipako, yambu mare-ni ulu kaíma telemelema sumbi-sipa mokeringa lelemú; mare-ni telemelema mo topa pelemú, akiliinga-pe ulu akuma penga mo topa naa pemba. Penga akuma pali mokeringa lemba.
1TI 6:1 ⸤Krais-nga yima molemele⸥ yambu kendemande-kongun we tinjili yambuma-ni ‘Eninga kongun nukuli yambu akuma kaíma.’ niku eninga ungma piliiku liiku, liiku ai siku molangi. ⸤‘Kongun nukuli yima kene ulsukundu molemele yambuma-ni tepu kis-simulú mele kanuku kene⸥ Pulu Yili-nga bili kene, Krais-nga ungma Poll-kene yi mare kene enini mani siring ungma kene, ung-taka tonjuku naa niangi.’ niku aku-siku táka-niku kongun teku konjuku molangi.
1TI 6:2 Kendemande-yambuma eninga kongun nukuli yambuma Krais-nga yambuma molemele kene ‘Enini kene oliu kene anginipilima molemuláliinga eninga ungma piliipu naa liimulú kene ulu te mólu.’ niku eninga ungma liiku bulu siku kongun sumbi-siku naa tingí kene kis. Aku-siku aima naa teangi! ‘Kongun nukuli yambuma oliunga anginipilima. Eninga ungma piliipu liipu kongun tepu konjumulú kene enini molku kunjingí.’ niku eninga kongun ningíma olandupa teku konjangi. Krais-nga yambu naa molemele nukuli yambumanga ungma piliiku liiku kongun we telemele mele naa teku, olandupa teku konjangi. ⸤Timoti⸥ nu mani siker i-sipa mele ‘Yambuma aima aku-siku teangi.’ nikunu tondulu munduku mani si.
1TI 6:3 Oliunga Auli Yesos Krais-nga ung akili ung-sikama mendepolu pelemú, gólu tuli ung te naa pelemú; akili Pulu Yili-ni oliu ‘I-siku i-siku teku molku konjangi.’ nimba mani silimú ungele kene, ung kanuma yi te-ni mundupa kelepa ung te-lupa gólu topa mani simu lem
1TI 6:4 yu kara pupa yu-yunu piliilimú mele ungma mindi ‘Ung kaí sikama.’ nimba ung kanuma mindi numanu monjupa ‘Na piliipa kungnjuli pelemú yili moliu.’ nimba piliilimú akiliinga-pe yu numanu naa pelemú, ung tilu kepe mimi-sipa naa piliilimú. ‘Numanu sambu.’ nimba yu ungmanga pulele yambuma-kene kir-kiri liipa tombulupa nilimú. Aku-sipa telemú uluma-ni i-sipa uluma ‘Yambuma teangi.’ nilimú: Yambu mare-ni anju-yandu bi olandupa molemú yambuma kanuku kene enini-kene numanu kis panjiku, yambuma-kene ung-muranale teku, yambumanga ung-bulkundu ninjiku, yambu te-ni ung te nilimú kene mola ulu te telemú kene numanu pulele liiku munduku,
1TI 6:5 taki-taki numanu sumbi-sipa naa pelemú yambuma-kene ung-muranale telemele. Aku-siku telemele yima ung-sikama numanuna naa pelemú. Eninga numanale-ni piliiku kene, ‘Pulu Yili-nga kongun tenjimulú kene méle kaí lupa-lupama liipu kamakoma molomulú.’ niku piliilimili.
1TI 6:6 Sika Pulu Yili-nga kongun tenjimba yambale aku-sipa tembaliinga méle kaí pulele liimba, akiliinga-pe akili i-sipa mele: Pulu Yili-nga kongun tinjili yambu te-ni numanale-ni piliipa kene ‘Na-ni Pulu Yili-nga ungele piliipu tepu moliu. Méle nosukuruma manda tekem.’ nimba piliipa numanu waengu nipili mulúm lem yu aku-sipa molemáliinga yu méle kaí lupa-lupama nosilimú mele telemáliinga yu molupa konjulimú.
1TI 6:7 Oliu miring kene méle te naa membu we urumulu kanili. Alsupu kolumulú kene méle te naa membu we pumulúko.
1TI 6:8 Mulumbale kepe langi kepe manda tímu lem numanu sipu numanu waengu nipili molamili.
1TI 6:9 Yambu te-ni ‘Na méle kaí lupa-lupama nosupu yambu kamakale molambu.’ nimba piliipa kene méle kanu-sílima liimba telemáliinga ⸤kurumanga nuim Seten-ni⸥ yu kundi tolemú kene mélema liimbandu tepa kis-silimú. Yi kanili-ni aku-sipa nimba piliilimú kanili yunga numanuna milu mele lelemú. Méle kaí lupa-lupama numanu liipa mundupa kene yu kelep topa molupa kis-simba kupulanum kísina kamu pulimú.
1TI 6:10 Ku-moni numanu munjuli ulu akili ulu-pulu-kis lupa-lupa pulele wendu olemáliinga pulele. Yambu mare-ni ‘Ku-moni liambuka!’ niku numanu aima olandupa liiku munduku kene ung sikale tondulu munduku piliilimilále munduku kelku kene numanuna piliiku kis piliiku numanuna sukundu mindili pulele noku molemele.
1TI 6:11 Akiliinga-pe ⸤Timoti⸥ nu Pulu Yili-nga yili akiliinga ulu-pulu-kísima munduku kelkunu kowa pukunu kene ⸤ulu kaí i-silima mindi numanu liiku mundukunu teku molani:⸥ Ulu sumbi-nílima kene, Pulu Yili-nga kongunale kene, tondulu munduku piliili ulele kene, yambuma numanu munjuli ulele kene, ulu-kaíma tinindu tondulu munduku ambolku munduku naa kilili ulele kene, yambu te-ni nu tepa kis-simba kene pundu naa tokunu, táka-nikunu mululi ulele kene, ‘Aku-sipa uluma mindi tepu molambu.’ nikunu numanu liiku munduku mului.
1TI 6:12 Yambu te méle kaluliele liimbandu yambuma-kene wasie kir-kiri liiku lkisilimili kene aima tondulu mundupa lkisipa enembu naa kolupa mundupa naa kelelemú mele ⸤Timoti⸥ nu Krais-nga yili “Sika” nikunu tondulu munduku piliillu yili molláliinga aima aku-sikunu ‘Méle kaluliele liambu.’ nikunu kir-kiri aima liikunu tondulu munduku lkisui! Nu ‘kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele aima liipu ambolambu!’ nikunu tondulu munduku lkisikunu enembu naa kolkunu munduku naa kelkunu mului. ‘Kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulu’ niker kanili yambu pulele piliiku molangi nu-ni ‘Sika’ nikunu tondulu munduku piliirinu mele nikunu para sirinu kene Pulu Yili-ni ‘Kona molupa konjupa mindi puli ulu-pulele simbu liani.’ nimba nu ui walsurum kanilindu niker.
1TI 6:13 Pulu Yili-ni mélema pali ‘Kona pupili.’ nilimú yili kene, Yesos Krais Pondias-Paillet-nga kumbi-kerina ⸤Yesos Krais⸥ yunga ung-pulu sikale mundu-mong naa tepa sumbi-sipa nimba para sirim yili kene, Pulu Yi kanili kene Yesos Krais kanili kene piliikulu kanuku molangli kongun ili nu aima tiní mele nimbu sipu kene nimbu mele:
1TI 6:14 ‘⸤Nu Pulu Yili-nga kongun tenjani.’ nimbu nu makó turumulu mele piliikunu⸥ Pulu Yili-nga ungele nokuku konjukunu mului! ‘Ung akili yambuma-ni kanuku kis naa piliangi. Na-ni ulu te tembu kene kanuku kis naa-ko piliangi.’ nikunu kalaru mululi uluma kene ulu-kísima kene naa tekunu Pulu Yili-nga kongunale mindi teku konjukunu mului. Oliunga Auli Yesos Krais mokeringa yandu ombáliinga nu aku-sikunu mele munduku naa kelkunu tekunu mindi mului.
1TI 6:15 Yu yandu ombá enale Pulu Yili-ni ui makó turum ena akiliinga “Pui.” nimbá kene mokeringa yandu ombá. Aku-sipa piliipa temba Pulu Yili yu molupa kunjuli ulu-pulele pelemú yili, oliu nokolemele yambumanga tonduluma mandupa, yu-ni oliu nokulemú tondulale olandupa, yi nuim kingimanga pali yu yi nuim king auli olandupale, yambu-aulimanga yu yi-auli olandupale.
1TI 6:16 Kululi ulu-puleliinga yu mindi manda naa kolumba, taki-taki molupa mindi pulimú pumba. Yu molemúna talang auli-tepa pulimáliinga oliu akuna kapula sukundu naa pumulú. Ui yambu te-ni yu naa kanurum. Ekupu yambu te-ni yu manda naa-ko kanomba. Pulu Yi kanili yunga bili olandupa molemále kene yunga tondulale kene taki-taki pepa mindi pupili. Aku-sipa tipili.
1TI 6:17 Ya mana méle pulele nosulimele yambu-kamakomandu “Teai!” nikunu i-siku mele mani sani: “Méle akuma kis lemba akiliinga kara naa puku, ‘Méle pulele nosilimulaliinga kapula molomulú.’ naa niai. ‘Oliu numanu sipu molamili.’ nimba méle kaí pulele silimú simba Pulu Yili ⸤‘Sika oliu nokupa konjumba.’⸥ niku tondulu munduku piliiku nokuku molai.” ni.
1TI 6:18 Yambu-kamako kanumandu “Teai!” nikunu i-siku mele mani sani: “Yambuma liiku tapunjuku, enini-kene ulu kaí pulele teku, ku-moni kepe méle nosulimele mélema numanu liiku munduku naa molku, mare yambu méle mólu tombama wewu-siku moke teku sai.” ni.
1TI 6:19 “Aku tingí kene enini penga kapula mulungí ulelenga méle tondulu pulele nusingí kanu-kene aima molku kunjingí ulu-pulu sikale liiku ambulungí.” nikunu aku-siku eninindu ni.
1TI 6:20 Kang Timoti, Pulu Yili-ni nu kongun sirimele mimi-siku nokukunu mului. Ma-kolealiinga ung wema, Pulu Yili-ni piliipa kis piliilimú ungma kene, gólu tuli ungma-ni Pulu Yili-nga ungele topa mania mundumba telemú ungma kene, naa piliikunu, liikunu bulu si. Ung akumandu gólu toku “Eninga piliipa kungnjuli pelemúma-ni nimbu sikemulu.” nilimele kanili.
1TI 6:21 Ung kanuma yambu mare-ni ‘Ung-sikama.’ niku tondulu munduku piliiringeliinga Pulu Yili-nga ung-sikama ui tondulu munduku piliiring mele munduku kelku kupulanum lu liringeliinga ⸤nu ung kanuma liiku bulu sikunu naa pilíí.⸥ ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni pali we kondu kolupa mulupili molangi. ⸤Aku manda niker.⸥
2TI 1:1 Na Poll, Pulu Yili-ni na makó turum kilia Krais Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili moliu. ‘Krais Yesos-kene wasie tapú-toku molemele yambuma kona molku konjuku mindi pungí mele ungele andupu yambuma nimbu sambu.’ nimba Pulu Yili-ni na makó turum.
2TI 1:2 Na-ni Timoti nu nanga málu numanu monjuliale pepá ili topu siker. Lapa Pulu Yili kene oliunga Auli Krais Yesos-seleni nu we kondu kolku teku konjukulu, nu-ni wale mare ulu mare teku kis-sini kene nu kondu kolkulu “Mindili nani.” naa nikulu, ‘Nu numanu waengu nipili táka-nikunu molani.’ niangli.
2TI 1:3 Nanga anda-kolepalima-ni Pulu Yili-nga ung-manima piliiku liiku tiring mele na aku-sipu ulu teliuma numanale-ni piliipu kene ‘Te tepu kis-siker.’ nimbu naa piliiliu. ‘Teliu mele Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú.’ nimbu piliiliu. Kongun akili tenjiliu Pulu Yili-kene sumbulsuli kepe tanguli kepe popu topu ung nimbu mawa tepu molupu, nu-ni tekunu mollu mele piliipu nunga mawa tenjipu kene, yu-kene “Angke” niliu.
2TI 1:4 Nu ui kola tirinu mele alsupu piliipu kene ‘Na numanu auli-tepu sambu. Nu kanambuka!’ nimbu piliiliu.
2TI 1:5 Nu mollu mele piliipuliinga, nu Pulu Yili-nga ungele ‘Sika’ nikunu tondulu mundukunu piliillu mele alsupu piliiliu. ‘Tondulu mundukunu piliillu mele gólu te naa tollu.’ nimbu piliiker. Nu tondulu mundukunu piliillu mele bamu LLois kene aminie Yunis-sele ui piliiringli. ‘Elsele piliiringli mele nu aku-sikunu piliillu.’ nimbu piliipu kene ⸤Pulu Yili-kene “Angke” niliu⸥.
2TI 1:6 Nu aku-siku piliikunu mollu mele piliipu kene, na-ni nu ambulurundu kene Pulu Yili-ni nu tondulu te we sirim akili yambuma-ni ‘Tepi tondulu auli-tepa nupili.’ niku popu tolemele mele nu aku-sikunu ‘Pulu Yili-ni tondulu sirimele tondulu aima olandupa pupili.’ nikunu tondulu akili-ni ‘nu taki-taki tondulu mundukunu kongun teani.’ nimbu niker.
2TI 1:7 Pulu Yili-ni oliu mundu-mong tili ulu-pulele naa sirim. Tondulu puli ulu-pulele kene, numanu munjuli ulu-pulele kene, oliu-oliuliu nokupu konjumulú ulu-pulele sirimeliinga ⸤aku-sikunu kongun ti⸥.
2TI 1:8 Akiliinga, oliunga Auliele-nga ungele ⸤yambuma⸥ niku sinindu ⸤‘Aku tembu kene na mindili siku toku kunjingínje.’ nikunu⸥ mini-wale naa mundui. Na yunga kongun tenjiliáliinga ka-lkuna peliu akili nu ⸤‘Aku-siku ka singínje.’ nikunu⸥ mini-wale naa mundui. ‘Na temani-kaiéle topu simbu kene Poll mindili silimele mindili nolemú mele na aku-sipu mindili liiku síngi mindili nundu lem ulu te mólu.’ nikunu kongun ti. Pe sika mindili liiku síngi mindili núnu lem Pulu Yili-ni nu tondulu silimále-ni nu tondulu mundukunu muluni.
2TI 1:9 ‘Tondulu mundupu molamili.’ nimba tondulu silimú Pulu Yi akili oliu tepa liipa, kot-na molupu mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa monjupa, oliu makó topa ‘Yunga yambu kake tílima molangi wai.’ nirim Pulu Yili. Oliu aku-sipa tepa liipa makó turum akili oliu-ni oliuliu ulu te tirimulaliinga kanupa kene aku-sipa naa tinjirim. Yu-ni yunu oliu temulú mele piliipa makó topa oliu we kondu kolupa kene oliu ‘Wai.’ nimba tepa liirim. Aima kórunga-ui yu-yunu molupa kene yu-ni ‘Krais Yesos-ni oliunga nimba tenjimbaliinga oliu we kondu kolupu ⸤tepu liimbu⸥.’ nirim,
2TI 1:10 akiliinga-pe ekupu oliunga Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili Yi Krais Yesos mana omba oliunga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni oliu we kondu kolemú mele mokeringa wendu urum. Tepa Liili-Yi Krais Yesos-ni kululi ulele kamu topa mania mundupa, yunga temani-kaiéle ⸤‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele-ni⸥ naa kolupa kona molupa mindi puli ulu-pulele liimulú kupulanumele wendu omba mokeringa lirim.
2TI 1:11 Temani-kaí kaniliinga Pulu Yili-ni na ⸤Poll⸥ makó topa kene, ‘Temani-kaí ili andukunu niku sikunu, Krais-ni liipa mundurum yi te molkunu, yunga ungele yambuma ung-bo tunjini yili molani.’ nirim.
2TI 1:12 Na aku-sipu kongun teliáliinga na aku-siku mindili liiku silimele mindili noliu. Akiliinga-pe na ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliiliu yili tepa molemú mele piliipu kene, na temani-kaiéle ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliiliu ulele kene, yunga kongun sirim teliále kene, yu-ni mimi-sipa nokumbaliinga kis naa lepa we lepa mindi pupili mulú-masele pora nimbá enale wendu ombáliinga piliipu kene na pipili kolupu numanu buni pípili naa moliu.
2TI 1:13 ⸤Timoti⸥ nu Krais Yesos-ni tepa liimba kene nu-ni ‘Yu sika.’ niku piliillu mele tondulu munduku piliikunu, Yesos-kene yambuma-kene numanu monjukunu kene na-ni ungma nu nimbu sipu, mani sipu, nirindu piliirinu mele mimi-siku piliikunu kene aku-siku mendepolu manda leku yambuma mani si.
2TI 1:14 Pulu Yili-ni nu temani-kaiéliinga kongun sirim akili ‘Méle aima kaiéle. Ku-moni olandupa pulimú méle te mele.’ nikunu nokuku kunjui. Oliunga numanuna Mini Kake Tili molemále-ni nu tondulu liipa simbale-ni kongun akili mimi-sikunu nukui.
2TI 1:15 Kolea Esia propinj ⸤nu mollu⸥ koleana molemele ⸤Krais-nga⸥ yambuma-ni pali na munduku kiliring mele nu piliillu. Yambu kanumanga Pikillus kene Emekenes-seleni wasie na munduku kiliringiliko.
2TI 1:16 Yi Onesiporas na ka-lkuna pirindu kene ⸤‘na ka-yili’ nimba⸥ pipili naa kolupa, ‘Na numanu waengu nipili molambu.’ nimba wale pulele liipa tapunjurumeliinga Auliele-ni yu kene yunga yambuma kene kondu kolupa liipa tapunjupili.
2TI 1:17 ⸤Na ka-lkuna pirindu kene yu-ni na pipili naa kulurum niker akiliinga ung te niambu:⸥ Yu kolea-auli Rom omba kene na mindili sipa korupa penga na mulurunduna omba kanupa linjirim.
2TI 1:18 Kot-enale wendu ombá kene Auliele-ni yu kondu kolupa tepa kunjupili. Na kolea-auli Epesas mulurundu kene kepe yu-ni na wale pulele liipa tapunjurum mele ⸤Timoti⸥ nu piliillu kanili.
2TI 2:1 Nanga kangale, ⸤‘Pulu Yili-ni nu kongun sirim akili mimi-sikunu nukui.’ niker⸥ akiliinga, Krais Yesos-nga we kondu kululi ulele-ni nu tepa tondulu mundunjupili.
2TI 2:2 Kanu-kene yambu pulele piliiku molangi na-ni nu nimbu sirindu ung kanuma Krais-nga ungele nokuku konjulemele yima, yambuma kapula mani siku ung-bo tonjuku kunjingí yi mare nikunu si.
2TI 2:3 ‘Krais Yesos-nga ele tili ami-yi kaiéle moliu.’ nikunu na mindili noliu mele mindili nuní kene ‘Ulu te mólu.’ nikunu tondulu munduku mului.
2TI 2:4 Yi te ele tili ami-yi te molupa kene, yu we-kongun lupa-lupama numanale-ni naa piliipa, yunga ele tili yi-auliele-ni ‘yu telemú mele kanupa kaí piliipili.’ nimba kongun akili mendepolu tondulu mundupa piliipa molemú.
2TI 2:5 Aku-sipako, yambu te yambu mare-kene wasie kir-kiri liiku kupulanum lkisilimili yambale yu ‘Lkisambu.’ nimba kir-kiri liiku lkisingíndu “I-siku i-siku teai.” niku, niku panjilimele ung-manima piliipa kene lkisilimú. Ung-manima naa piliipaliinga lkisimu lem yu kir-kiri liipa lkisilimáliinga méle kaluli te naa liilimú.
2TI 2:6 ⸤Aku-sipako,⸥ yambu te-ni punie mindili sipa tepa nokupa konjulimú yambale-ni kumbi-lepa langi kaí pulele aima liimba.
2TI 2:7 Ya ⸤nundu⸥ niker ungeliinga puluma Auliele-ni nu liipa ora simbaliinga niker mele aima mimi-siku piliikunu mului.
2TI 2:8 Yesos, Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim Kraisele, yu ⸤yi nuim king⸥ Depit-ni kalupa liirim yili, kolupa kene lomburupa ola mulurum mele temani-kaiéle topu siliu, yi akili ⸤molemú mele⸥ numanu liiku mundukunu mului.
2TI 2:9 Temani-kaí kanili na-ni topu silsiliipu andoliáliinga yambuma-ni ‘Na Gapman ung-manima pula topa tepa kis-sili yili.’ niku na buni pulele liiku siku ka silimele mindili noliu akiliinga-pe Pulu Yili-nga ungele ka kapula naa silimele.
2TI 2:10 Akiliinga, ‘Pulu Yili-ni “Nanga yambuma molangi.” nimba makó turum yambuma kepe Krais Yesos-kene wasie tapú-toku molemeláliinga yu-ni enini tepa liipa, penga mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa munjupili.’ nimbu na taki-taki eninga nimbu mindili pulele noliále ‘Ulu te mólu.’ nimbu táka-nimbu mindili nombu moliu.
2TI 2:11 Ung te, akili aima sika mania naa pumbaliinga oliu-ni ‘Ung akili sika.’ nimbu manda tondulu mundupu piliilimulu ung te, akili i-sipa mele: ‘Krais-kene wasie kulúmulu lem yu kona molumba mele oliu yu-kene wasie kona molomulú;
2TI 2:12 oliu mindili nomulú kene tondulu mundupu molupu enembu kolupu mundupu naa kilímulu lem oliu yu-kene wasie yi nuim kingima molupu mélema nokomulú; oliu-ni ⸤yambumandu⸥ “Yesos yu kanupu bi naa silimulu. Yunga yambuma naa molemulu.” nímulu lem yu-ni ⸤Lapandu⸥ “Yambu ima na kanupu bi naa siliu. Enini nanga yambuma mólu.” nimbáko.
2TI 2:13 Yu-ni yunga ungma alowa naa telemáliinga ⸤oliu ui ‘Yu sika. Yunga ungele sika.’ nimbu kene penga numanu topele topu⸥ ‘Yu sika mólu. Yunga ungele sika mólu.’ nímulu lem yu-ni nilimú mele sika wendu olemú ombá.’ ⸤ung akuma nimba molemú mele aima sika.⸥
2TI 2:14 ⸤Timoti,⸥ ‘Ung akuma yambuma taki-taki piliiku molangi.’ nikunu taki-taki nikunu si. ‘Pulu Yili-ni piliipa mulupili.’ nikunu yu walsikunu yambumandu i-siku niani: “Eni naa liipa tapunjupa, tombulku ningí ungele-ni piliiku mulungí yambuma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele topa mania mundulimú ung lupa-lupama tombulku naa niku molangi.” ni.
2TI 2:15 ‘Pulu Yili-ni na kanupa kaí piliimba mele molambu. Yunga kumbi-kerina pipili naa kolupu molambu.’ nikunu yu kanupa kaí piliimba kongunuma mindi tondulu mundukunu teku molkunu, ung-sika akumanga puluma mimi-siku piliikunu sumbi-siku mani sillu yili mului.
2TI 2:16 Mana we-ung lupa-lupa nilimelema, Pulu Yili-ni piliipa kis piliilimú ungma, naa piliiku liikunu bulu si. Ung akuma piliiku kene telemele yambuma Pulu Yili-nga ungma liiku bulu siku yu kanupa kis piliilimú uluma telemele mele penga aku-sikuko olandupa teku mololsiliiku pungéliinga ⸤aima kum naa leku mului⸥.
2TI 2:17 Ung-bo tonjilimele ung kanuma irili kelále telemú mele telemú. Irili kelále mele tepa kene penga kamu ai-lepa kangi pulele nomba purupa lkupandi topa penga kangi pali kamu topa konjulimú mele ung-bo tonjilimele ung kanuma anju-anju pupa ‘Yambuma molku kis-sangi.’ nilimú. Ung-bo tonjilimele yi kanumanga yi tale Ameniyas kene Pallitas-sele molembele.
2TI 2:18 Yi kanusele-ni ung-sikama munduku kelkulu lu liilimbele. Elsele-ni nikulu mele: “Oliu kórunga lomburupu ola mulurumulaliinga penga kangi pali lomburupu ola naa molomulú.” nilimbele ungele-ni yambu mare-ni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele tekulu bemba silimbeláliinga eninga ‘Sika’ niku piliilimili ulele mania pulimú.
2TI 2:19 Sika akiliinga-pe lku-paka-sum te yi tondulu te-ni polemú kene we tondulu mundupa angiliimú mele, Pulu Yili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga ung-pulele tondulu pupa, pora naa nilimú. Lku-paka-sum mele akiliinga ola bi te molemú, akili i-sipa mele: “Auliele yunga yambuma kanupa bi silimú.” nimba molupa, “Yambu mare-ni ‘Auliele yu nanga Pulu Yili.’ nilimele yambuma-ni ulu-kísima pali munduku kelai.” nimba molemúko.
2TI 2:20 Lku-auli tenga mingi ku-gollu-ni tílima kene ku-sillipa-ni tílima kene lepa, mingi unji-ni tílima kene ma-ni tílima kene lelemúko. Ui niker mingima ku-moni olandupa pulimúma-ni kongun olandupa kaíma teku, mingi pe nikeruma ku-moni koltale mele pulimú wema-ni we-kongunuma telemele. Mingi lupa-lupama aku-sipa lelemú.
2TI 2:21 Yambu te-ni ya yambu niku kis-silimele yi-kis nikeruma mundupa kilímu lem yu Pulu Yili-nga mingi mendepulu molupa, yunga mingi kake tili aima kaí te molupa kene, yu-ni kongun kaíma kapula tembandu molumbaliinga yunga nukuli yili-ni yu ⸤mingi aima kaiéle mele⸥ kongun kaíma manda simba.
2TI 2:22 ⸤Sika nu yi-kumunjupale akiliinga-pe⸥ yi-kumunjupuma-ni waka kolku numanu siku telemele ulu-pulu-kísima ‘Aku-sipu aima naa teambu.’ nikunu tep-repi tekunu liiku bulu sikunu takara toku pukunu kene ulu-kaíma mindi numanu liiku mundukunu teku mului. Ulu sumbi-nílima kene, ‘Sika’ niku tondulu munduku piliili uluma kene, numanu munjuli uluma kene, yambuma kene táka-niku mululi uluma kene, ‘Ulu akuma mendepolu aima tepu molambu.’ nikunu numanu liiku mundukunu mului. Yambu mare molku konjuku aima sika Auliele-nga yambuma mindi molemele yambuma kene aku-sikunu uluma teku mului.
2TI 2:23 Numanu naa pelemú yima-ni sunduku sili-peku uluma teku ‘Anju-yandu tombulupu niamili.’ nilimele yimanga ungma ‘Aima naa piliimbu.’ nikunu liikunu bulu si. Ung kanuma piliiku nilimele yambuma kene, ung kanuma niku silimele yambuma kene, ung kanuma-ni ‘Ung-muranale teku elenale teangi.’ nimba perelemú mele nu piliillu.
2TI 2:24 Auliele-nga kongun tinjili kendemande-yambale-ni arerembi kolupa ‘Tambulupu niamili.’ nimbá kene kapula naa temba. Yu-ni i-sipa mele tipili: Yu yambuma kondu kolupa liipa tapunjupa, ungma sumbi-sipa ung-bo tonjumba tondulale pili yili molupa, yambuma-ni yu-kene arerembi kolku teku kis-singí kene pundu naa topa mundupa kelepa ulu te naa tepa,
2TI 2:25 yu uluma tepa ung nimba silimú mele kanuku kis piliiku yu toku mania munjungí tingí yambuma teku kis-silimele mele nimba para simbandu táka-nimba mani sipili. Yu-ni aku temba kene Pulu Yili-ni yambu kanuma liipa tapunjupa, numanu topele toku, telemele mele piliiku kis piliiku munduku kelku ung-sikama tondulu munduku piliingí kupulanumele akisinjimbanje.
2TI 2:26 ⸤Kanu-kene⸥ eninga numanu-bole alsupa pepa piliipa kungnjuliele pemba kene ui ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni ‘Yunga yambuma molku yunga kongunuma tenjangi.’ nimba kundi-ka tepa ka sirim ka-lkuna mele piring ka-lku kanili munduku kelku ulsu puku numanu kaí pípili kapula mulungí.
2TI 3:1 ⸤Yi kanuma Seten munduku kelku alsuku numanu-bo pípili mulungínje⸥ akiliinga-pe ⸤ekupu buni wendu olemúmandu⸥ nu ung ili aima piliikunu mului: Enama pora nimbá temba kene ulu buni pulele wendu ombá.
2TI 3:2 Ena kanumanga yambuma-ni eni-enini mindi numanu monjuku, ku-moni numanu monjuku, eninga bima paka toku kara puku, we-yambuma marake teku ung-mura siku, anupili lapaliinga ungma liiku ai naa siku, ⸤ulu-kaímanga⸥ “Angke” naa niku, ‘ulu kake tílima piliipu teamili.’ naa niku,
2TI 3:3 yambuma-kene kondu naa kolku, yambuma-ni enini teku kis-singí kene munduku naa kelku, ung-bulkundu ninjiku, eninga kangi nokuku naa konjuku kene, we waka lelemú uluma piliiku, numanu-bo naa pípili numanale-ni ulu-kísima mindi piliiku teku, owa-takarama numanu naa pelemú kene teku kis-silimele mele enini yambuma aku-siku teku kis-siku, ulu-kaíma-kene ele-tu molku,
2TI 3:4 enini eninga anginipili yambuma ‘molku kis-sangi.’ niku eninga ele-túma kundi toku, ulu mare tingíndu ‘Ulu ili tembu kene tepu kis-simbunje.’ mola ‘Ulu ili tembu kene yambu te buni simbunje.’ niku naa piliiku sumbi-siku walu-siku we teku, eni-enini numanale-ni piliiku kene ‘Oliu yi bi ola molemú yambuma.’ niku piliiku, eninga kangikundu numanu singí uluma numanu monjuku Pulu Yili-ni nilimú mele piliiku tingíndu numanu naa monjuku,
2TI 3:5 Pulu Yili-nga uluma kalkundu mindi ⸤gólu toku⸥ tingí, numanuna sukundu ‘Pulu Yili-nga tondulale-ni oliu liipa naa tapunjupili oliu-oliuliu kapula telemulu.’ niku, aku-siku telemele. Aku-siku teku molemele yima-kene tiluna kongun teku naa molku eninga ungma naa piliiku liikunu bulu si.
2TI 3:6 Yi kanumanga mare-ni ‘Ambu mare oliunga ungma piliangi kundi tamili.’ niku puku mani singíndu yambumanga lku marenga táka-niku lkundu puku kene lku akumanga molemele ambu mare ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungma mimi-siku naa piliiku, numanale-ni piliiku kene ‘Ulu-pulu-kísma tepu ambu kísima molemulu.’ niku piliiku, eninga numanu mimi-sipa naa pelemú kene ulu lupa-lupama tingíndu numanu siku walu-siku teku, yima-ni pali mani silimele ungma taki-taki kumele-ni piliilimili akiliinga-pe ung-sikama mindi mimi-siku naa piliiku liilimele ambu kanuma kundi tungí kene ambu kanuma eninga ung ⸤gólu túlima⸥ piliiku liingí.
2TI 3:8 Ui yi Janes kene Jambiris-seleni ‘Moses-nga ung nikemuma gólu tokum. Isip yi nuim kingele naa piliipili.’ nikulu Moses-nga ungma-kene ele-tu muluringli mele teku kis-silimele yi ekupu nikeruma-ni kepe aku-siku ‘yambuma ung-sikama naa piliangi.’ niku enini ung-sikama-kene ele-tu molemele. Enini numanu aima kísima pípili molku kene numanuna gólu tuli ungma mindi piliiku, ung-sikama mani singí ulu-pulu te naa pípili molemeláliinga eninga ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele aima lupa.
2TI 3:9 Akiliinga-pe ung-sikama-kene ele-tu molemele yima-ni tingí mele yambuma-ni pali kanuku kene yi kanuma kelep mele toku tingí mele sumbi-siku kanungéliinga enini teku kis-silimele mele tondulu auli-tepa olandupa naa pumba. Ui yi ⸤Janes kene Jambiris⸥-seleni tiringli mele tondulu naa purum mele aku-sipa mele temba.
2TI 3:10 ⸤Enini aku telemele tingí⸥ akiliinga-pe ⸤Timoti⸥ nu ⸤na ulu-kaí lupa-lupama teliu mele⸥ piliikunu mollu. Na-ni yambu ung-bo tunjurundu mele kene, na-nanu uluma tepu mulurundu mele kene, na ulu tirindumanga pulele kene, Krais ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliirindu mele kene, yambuma-kene kara naa pupu andiki tepu táka-nimbu mulurundu mele kene, yambuma numanu munjurundu mele kene, yambuma-ni na teku kis-siku mindili liiku siring kene kongunuma mundupu naa kelepu tondulu mundupu tirindu mele kene, nu piliillu.
2TI 3:11 Na kolea Andiyok kene Akoniam kene LLisira kene ⸤taon akumanga andupu Pulu Yili-nga kongunale tenjipu mulurundu kene⸥ na teku kis-siku mindili siku buni pulele siring mirindu mele nu piliillu. Aku-siku buni kis pulele siring aima mindili nurundu kanili. Akiliinga-pe Auliele-ni ‘Na isili-ui naa kolambu.’ nimba na tepa liirim kene kapula mulurundu.
2TI 3:12 Ung te aima sika pelemú akili i-sipa mele: Krais Yesos-kene wasie tapú-toku molku kene ‘Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma mendepulu tepu molamili.’ niku aku-siku teku mulungí yambuma pali we-yambuma-ni teku kis-siku mindili singí;
2TI 3:13 akiliinga-pe teku kis-siku, gólu toku ‘Ung-sikama nikimulu.’ niku mani singí yima olandupa-olandupa teku kis-siku molku kis-singí. Enini yambuma anju gólu toku mani singí kene ung kanuma-ni topele topa enini kundi tombako, kanu-kene enini eni-enini ung gólu kanuma ‘Ung-sikama.’ niku piliingíko.
2TI 3:14 Akiliinga-pe ⸤Timoti⸥ nu ung-sikama piliiku liikunu kene ‘Akili aima sika.’ nikunu tondulu munduku piliirinu ungma ⸤Krais-nga yambu kaíma-ni⸥ nu ung kanuma ung-bo tunjuringeliinga piliikunu kene ‘Ung akuma ung-sikama.’ niku piliikunu tondulu munduku piliillu mele kamu mimi-sikunu piliiku kongnjuku mului.
2TI 3:15 Pulu Yili-nga bukna ung molemále-ni Krais Yesos ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú mele nimba silimú ungma nu kang aima kelále molkunu kene pulu monjuku piliirin⸤eliinga ‘Sika’ nikunu tondulu munduku piliillu mele kamu mimi-sikunu piliiku kongnjuku mului⸥.
2TI 3:16 Pulu Yili-nga bukna molemú ungma pali Pulu Yili-nga Minéle-ni nimba sirim-na piliiku kene turing. Ung akuma-ni yambuma liipa tapunjilimú akili i-sipa mele: Ung akuma-ni oliu ⸤Pulu Yili-nga yambuma molomulú mele⸥ ung-bo tonjupa, ⸤ulu-pulu-kis telemuluma ‘naa teamili.’ nimba⸥ mani sipa, ⸤ulu-pulu-kísima mundupu kelepu molupu konjumulú mele⸥ ung-bo tonjupa, ⸤Pulu Yili-ni “Teku molai.” nimba, ulu sumbi-nílima nimba kanolemú uluma temulú mele⸥ mani silimú.
2TI 3:17 ‘Pulu Yili-nga ⸤kongun tenjilimulu⸥ yambuma yunga kongunuma tenjimulúmanga piliipa kungnjúlima pípili kongun kaíma sumbi-sipu tepu konjumuláliinga tonduluma oliu-kene pípili.’ nimba ⸤oliu aku-sipa ung-bo tonjupa mani silimú⸥.
2TI 4:1 ⸤Timoti,⸥ Pulu Yili kene Krais Yesos-seleni yambu konama kene kulúlima kene eninga kotele piliinglí yisele kanuku molangli Krais Yesos omba mokeringa molupa yi nuim kingele molupa mélema nokumbaliinga na-ni nundu i-sipu tondulu mundupu niker:
2TI 4:2 ⸤Krais-nga⸥ ungma yambuma nikunu si. Nikunu sini kene yambuma ung piliingí kene mola naa piliingí kene kepe taki-taki ungma niku sikunu munduku naa kelkunu, ‘Eninga ulu telemelema ‘Tepu kis-silimulu.’ niku piliiku numanu topele tangi.’ nikunu mani sikunu, ulu-pulu-kis telemelema naa teangi ung-mura siku mani sikunu, ‘Enini Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma teku numanu tondulu pupili molangi.’ nikunu mani si. Enini mani sinindu taki-taki andiki tekunu táka-niku mimi-siku mani si.
2TI 4:3 Yambuma ung-sikama ‘Naa piliimulú.’ niku liiku bulu siku kum pipi siku kene enini waka kolemele ungma numanu siku piliingí ungma ung-bo tunjingí yi pulele makó tungí enale penga wendu ombáliinga ⸤ung-sikama munduku naa kelkunu ung-bo tonjukunu kunjui⸥.
2TI 4:4 Enini ung-sikale liiku bulu siku, gólu toku temani-kange lupa-lupa tungíma mendepolu kum leku piliiku mulungéliinga ⸤ung-sikama munduku naa kelkunu ung-bo tonjukunu kunjui⸥.
2TI 4:5 Akiliinga-pe nu, taki-taki numanu-bo pípili ungma mimi-sikunu apuruku konjukunu piliikunu kene, mindili te nuní mola buni te nu-kene wendu um lem buni akuma we mekunu, ‘Yambuma temani-kaiéle aima piliiku liiku numanu topele tangi.’ nikunu toku silsiliikunu andukunu, Pulu Yili-ni ‘Nu nanga kendemande-yili molani.’ nimba kongun sirim-ma pali ti.
2TI 4:6 ⸤Na-kene ulu te nondupa wendu ombá mele piliipu kene “Nu-ni aku-sikunu ti.” niker.⸥ Na, ui ⸤Isrel-⸥yambuma-ni Pulu Yili popu toku kungma kaluring polaliinga maniakundu Pulu Yili popu toku no-waen onde leku munduku yu siring mele ekupu na kolumbundu nanga kangiele Pulu Yili popu topu simbu teker. Na ma-koleale mundupu kelepu pumbu enale nondupa wendu ombá tekem.
2TI 4:7 ⸤‘Méle kaíma liambu.’ nimbu⸥ na tondulu mundupu kir-kiri liipu lkisirindu. ‘Lkisiku pangi.’ niku oe turing akuna kamu pupu pora siker. ⸤Krais-nga⸥ ungma mundupu naa kelepu tondulu mundupu piliipu lkisirindu.
2TI 4:8 Aku-sipu tepu mulurundeliinga ekupu ⸤ulu tilu mindi we pelemú.⸥ Oena kamu okuraliinga na méle kalomba méle kaiéle nosupa molemú, méle kaí kanili Auliele kot sumbi-sipa piliilimú yili-ni nandu “Nu yi sumbi-niliele.” nimbá kanili. Na mindi mólu-ko. Yu-ni ⸤yambumanga kot piliipa apurumba⸥ enaliinga na kene yu ombá mele ‘Aima kanambuka.’ niku nokuku molemele yambuma kene wasie méle kaí kanili simba.
2TI 4:9 Yi Dimas-ni na mundupa kelepa purum yili yu ma-koleana-uluma ola-kilia numanu monjupa kene kolea-auli Tesallonaikandu purum. Yi Keresen kolea Gallesia propinj pupa, Taitas kolea Dallemesia distrik purum. LLuk mindi ya na-kene wasie molembuláliinga nu na moliuna kupulanum te aima korukunu kene wela nondupa ui. Mak-ni na kongun kapula liipa tapunjupa tembaliinga “yu upili” nikunu liiku mekunu wasie wangli.
2TI 4:12 ⸤Andi nu⸥ kolea-auli Epesas ⸤molluna⸥ Tikikas “pui.” nimbu liipu mundurundu.
2TI 4:13 Uní kene kupulanum-na okunu kolea-auli Toras okunu kene, alí-wale-pakuli kene buk mare kene kungmanga kilu-ni tili bukma kepe, Kapas-nga lkuna nusurundu lelemú akuma liikunu meku ui. Kungmanga kilu-ni tili buk ⸤aima kaí, ku-moni auli-tepa púlima⸥ aima apera naa sikunu liikunu meku ui.
2TI 4:14 Alleksenda, ku-kapa-ni mélema tepa mimi tili yili, yu-ni na aima tepa kis-sirim. Yu-ni ⸤na-kene⸥ tepa kis-sirimeliinga Auliele-ni yu pundu tomba.
2TI 4:15 Yu-ni oliunga ung nilimuluma aima numanu naa monjupa ung akuma-kene ele-tu molupa ‘Mania pupili.’ nirimeliinga ⸤nu aku-sipa tepa kis-simbaliinga⸥ yu mimi-siku kanukunu mului!
2TI 4:16 Nanga kotele pulu monjuku piliiring kene yambu te-ni na kot tirindu mele naa liipa tapunjurum. Enini pali na munduku kiliring. Pulu Yili-ni yi kanuma-ni teku kis-siringeliinga pundu naa topa mundupa kilipili.
2TI 4:17 ⸤Yima-ni na munduku kiliring⸥ akiliinga-pe Auliele na-kene tapú-topa kot-na angiliipa na tondulale sirimeliinga kot-koleana Juda-yambu naa molku yambu-lupama muluring yambuma na temani-kaiéle topu sirindu kene kapula piliiring. Na kot-na tondulu naa silkanje ‘Lopa-pus llayonma-ni na toku nangi.’ nilkimela akiliinga-pe Auliele-ni ‘Na naa kolambu.’ nimba tepa liirim-na ⸤ya ka-lkuna⸥ we moliu.
2TI 4:18 ‘Yu mindili nupili, tepu kis-samili.’ ningí akumanga pali Auliele-ni na tepa liipa wendu liipa kene, yu yi nuim kingele molupa nokulemú mulú-koleana ‘Na kapula upili akiliinga ui ma-koleana molupa kunjupili.’ nimbá. Taki-taki yu kape nimbu bi paka tonjulsiliipu mindi pamili. Aku-sipa aima sika tipili.
2TI 4:19 Ambu Prisilla kene yunga min Akwilla-sele kene, Onesiporas yunga yambuma kene, “Poll-ni “Eni kapula molemeleye?” nikem.” ninjui.
2TI 4:20 Yi Erastas kolea-auli Korin we molemú. Tropimas kuru turum kilia kolea-auli Mallitas mulupili mundupu kelepu urundu.
2TI 4:21 ‘Kolea alí telemú kaliimbuma ui wendu naa upili na moliuna wambu.’ nikunu kupulanum te tondulu munduku korukunu kene ui. Yupullas kene Pudens kene LLainas kene ⸤ambu⸥ Kollodia kene ⸤oliunga⸥ anginipilima ⸤Krais-nga⸥ yambuma-ni pali “Nu kapula molluye?” nikimili.
2TI 4:22 Auliele nunga minéle-kene mulupili mului. Yu-ni eni we kondu kolupa mulupili molai. ⸤Aku manda niker.⸥
TIT 1:1 Na Poll, Pulu Yili-nga kongun tinjili kendemande-yili, na Yesos Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili. Yu-ni na liipa mundupa kene, “Pulu Yili-ni “Nanga yambuma molangi.” nimba makó turum yambuma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele olandupa tondulu munduku piliiku, ung-sikale-ni yambuma Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma piliiku táka-niku tingí mele liipa ora silimú ungele piliiku konjangi liiku tapunju-pui.” nimba na liipa mundurum.
TIT 1:2 “‘Pulu Yili-ni taki-taki kona molku konjuku mindi pungí ulu simbale nokuku molangi.’ niku liiku tapunjani.” nirim. Ulu kanili walsekale kepe gólu aima naa tolemú Pulu Yi akili-ni aima kórunga-ui yu-yunu molupa kene ‘Oliu kona molupu konjupu mindi pumulú ulele simbu.’ nimba, nimba panjurum ulele. Yu-ni “Tembu.” nilimú mele aima sika telemú yili.
TIT 1:3 Penga yu-yunu makó topa ‘Yambuma-ni ungele piliangi wendu upili.’ nirim enale wendu urum kene na makó topa yunga ungele “anduku niku sinjui.” nirim. Aku-sipa nirim Pulu Yili, oliu Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liilimú Yili. ⸤Yu-ni na “Ung kanili andukunu niku si.” nirim-na na ung kanili nimbu silsiliipu anduliu.⸥
TIT 1:4 Taitas, nu kene olsu Krais-nga yisele molembulu ⸤nu ‘Krais-nga yili molkunu konjani.’ nimbu na-ni nu nokuli⸥áliinga nu nanga kandi-málale mollu, na-ni pepá ili topu nu siker. Lapa Pulu Yili kene, oliu Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili Yi Krais Yesos kene, elsele-ni nu we kondu kolkulu, ‘Nu numanu waengu nipili táka-nikunu mului.’ niangli.
TIT 1:5 Nu-kene wasie kolea Krit kongun tirimulale ‘Nu-ni tekunu pora si. Ui na-ni nu “Ti.” nirindu mele nu-ni aku-siku taon-manga pali andukunu ‘Krais-nga yambu-talapema nokangi.’ nikunu tápu-yi mare makó tani.’ nimbu “Akuna mului.” nimbu urundu.
TIT 1:6 Tápu-yima makó tunindu enini uluma teku mulungí mele kanukunu kene makó tui. Yi kanuma yambuma-ni kanuku kis piliingí ulu te enini-kene naa pili yima mulungí. Enini ambu tilu mindi liili yima mulungí. Eninga kangambulama Krais ⸤‘Sika’ niku⸥ tondulu munduku piliiku, yambuma-ni “Kangambula ima ulu-kísima teku kara pulimelé.” naa niku, eninga anupili lapaliinga ungma liiku su naa singí. aku-sili yima mindi tápu-yima molangi makó tui.
TIT 1:7 Krais-nga yambu-talapemanga tápu-yima-ni Pulu Yili-nga kongunale nokolemeláliinga yambuma-ni kanuku kis piliingí ulu te enini-kene naa pili yima molangi. ‘Oliu aima piliipa kungnjuli pelemú yima .’ niku yambuma tondulu munduku nokuku, nondupa arerembi kolku, no-tondulu nungíndu ‘Pulele nombú kene kelep tombu.’ niku naa piliiku walu-siku noku, yambuma-kene ele teku, ku-moni kene mélema kene yama panjiku ‘Kongun akiliinga ku-moni pulele wa-mele liimulú.’ niku, aku-siku molku kis-singí yima ‘Tápu-yima naa molangi.’ nikunu makó naa tui.
TIT 1:8 I-siku mele molemele yima ‘Tápu-yima molangi.’ nikunu makó tui: Yambu poning olemelema nokuku konjuku, ulu-kaíma mindi tingíndu numanu siku teku, we waka lelemú uluma liiku bulu siku naa piliiku numanu-bo pípili numanale-ni ulu-kaíma mindi piliiku teku, ulu sumbi-nílima mindi teku, Pulu Yili-nga yi kake-tílima molku, eni-enini lupa-lupa tondulu munduku nokuku konjuku aku-siku telemele yima tápu-yima molangi.
TIT 1:9 Krais-nga ung-sika ui mani sirimulu akili tondulu munduku ambulungíndu ambululimele yima mindi ‘tápu-yima molangi.’ nikunu makó tani. ‘Aku-sipa molemú yi te-ni mendepolu yambuma manda liipa tapunjupa, yambuma-ni piliiku kene ‘Sika Pulu Yili-nga ungele’ niku tondulu munduku piliingí ung-sikale kapula ung-bo tonjupa, ungele naa piliiku “Gólu tolemele.” niku tondulu pulimelé yambuma-ni piliiku lawa telemele mele aima piliangi tondulu mundupa ung-bo tonjumba.’ nikunu ‘Yi aku-sílima tápu-yima molangi.’ nikunu makó tui.
TIT 1:10 ⸤Krais-nga yambu kolea Krit⸥ molemelemanga yi pulele kara puku Pulu Yili-nga ung-sikama naa piliiku “Gólu tokomele.” niku liiku su siku, yambuma gólu toku siku ung pulele we nilimele. ⸤Juda-yima-ni⸥ ‘Pulu Yili-ni “Ulu mare i-siku teai!” nimba ui ung-mani sirim-ma piliipu kangi te kopsamili.’ nilimele yimanga pulele aku-siku telemeláliinga ⸤mimi-siku kanukunu kene tápu-yima makó tui⸥.
TIT 1:11 Yi kanuma-ni niku kis-silimelaliinga manga-bo marenga ambu kangambula yambuma pali ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele teku bemba siku alsuku ‘Sika’ niku piliingíndu piliiku sundulimeláliinga “Gólu toku mani silimele mele naa niangi, mólu!” ni. ‘Ku-moni liamili.’ niku oliu Krais-nga yambuma kapula naa temulú uluma ‘Teangi.’ niku kundi toku ung-mani silimele mele aima kapula mólu.
TIT 1:12 Kolea Krit-yi kanumanga piliipa kungnjuli pirim yi te-ni ui nimba mele: “Krit-yambuma taki-taki gólu toku, méle-takarama mele yambu kísima molku, langi pulele noku kongun naa teku enembu kolku we molemele.” nimba eninga yi te-ni nirim kanili.
TIT 1:13 Yu-ni aku-sipa nirim ungele aima sika nirim akiliinga ne aku-siku teku kis-silimele yima ‘ ‘Krais-nga ungele mindi sika.’ niku tondulu munduku piliiku, gólu tuli ungma munduku kelku naa piliangi.’ nikunu tondulu munduku ung-mura si.
TIT 1:14 ‘Juda-yambumanga temani-kangema kene, ‘Ung-sikale naa piliimulú.’ nilimele yima-ni ung lupama mani silimele ungma kene, naa piliiku molangi.’ niku tondulu mundukunu “Naa piliiku naa teai.” ni.
TIT 1:15 Yambu mare kake tipili molemelema-ni langi kene mélema kake tílima niku kanuku kene liilimele. Akiliinga-pe ulu-pulu-kísimani kalaru monjunjulemú yambuma, ‘Krais sika.’ niku, piliiku naa molemele yambuma-ni langi kene mélema kalaru molemú niku kanuku naa ambululimele. Yi kanumanga numanuma kepe numanale-ni uluma piliiku apurulimele mele kepe kalaru mindi molupa kis lelemú.
TIT 1:16 Kerima-ni ‘Pulu Yili piliilimulu.’ nilimele akiliinga-pe ulu telemelema-ni ‘Pulu Yili naa piliiku yunga ungma liiku su silimele.’ nimba liipa ora silimú. Yi kanuma Pulu Yili-ni aima kanupa kis piliilimú, Pulu Yili-nga ungma naa piliiku liiku su siku, ulu kaí tilu kepe kapula naa telemele tingí.
TIT 2:1 ⸤Yi kanuma-ni aku-siku teku kis-silimele⸥ akiliinga-pe nu-ni Krais-nga ungele ‘Ung-sikale’ niku tondulu munduku piliiku molemele yambuma-ni piliikunu kene uluma teku mulungí mele yambuma ung-bo tonjukunu mani si.
TIT 2:2 Yi-andama ung-mani sikunu kene nikunu mele: “Eni no pulele noku kelep naa toku, mimi-siku numanu piliiku, we waka lelemú uluma liiku bulu siku naa piliiku, numanu-bo pípili yambuma-ni kanuku kape nilimele ulu-kaíma mindi numanale-ni piliiku teku, Pulu Yili-nga ungele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku, munduku naa kelku, yambuma numanu munjuli ulele aima ambolku, eni-kene bunima wendu ombá kene tondulu munduku molangi.” ni.
TIT 2:3 Aku-sikuko ámbu-ambúma mani sikunu kene nikunu mele: “Pulu Yili-nga ungma táka-niku piliiku yu-ni kanupa kaí piliilimú uluma teku molku, yambumanga ung-bulkundu naa ninjiku, ‘No-tonduluma-ni enini naa ambulupili.’ niku molku, ⸤ambuma kene eninga kangambulama kene⸥ ulu-kaí tingíma mani sangi.” ni.
TIT 2:4 Ámbu-ambúma aku-siku ulu-kaíma teku mulungéliinga ambu-kanguwama teku mulungí mele manda mani siku kene niku mele: “Eninga yima kene kangambulama kene numanu monjuku,
TIT 2:5 we waka lelemú uluma liiku bulu siku naa piliiku numanu-bo pípili numanale-ni ulu-kaíma mindi piliiku teku, we-yima-kene ulu-kisima naa teku, ulu-kis akumanga numanu kepe naa liiku munduku, eninga lku-koleama nokuku konjuku, eninga yambuma nokuku konjuku, eninga yimanga ungma táka-niku piliiku liiku teku, molangi.” ningí. ‘We-yambuma-ni Pulu Yili-nga ungma marake naa teangi.’ niku ⸤ámbu-ambúma-ni⸥ aku-siku teangi.
TIT 2:6 Yi-kumunjupuma kepe aku-siku mani sikunu kene nikunu mele: “Eninga numanuma kene ulu tingíma kene lakuku nokuku konjangi.” tondulu munduku niku
TIT 2:7 nu-nunu ulu telluma enini kanuku manda leku tingí ulu-kaíma mendepolu ti. ‘Yambuma-ni na kape niku ku-moni sangi.’ nikunu mani naa si. ‘Ungma yambuma mani sambu.’ nikunu kene numanale-ni piliiku konjukunu ung sumbi-nílima mindi nikunu gólu naa tokunu, ‘Yambuma tae teangi.’ nikunu ung-ururimi tokunu kara naa pui.
TIT 2:8 Ung kaí sikama mendepolu nikunu, yambuma-ni piliiku kene “Gólu tokum.” ningí ungma naa ni. ‘Oliunga ele-túma-ni oliunga ung-bulkundu manda ninjingí kupulanum te naa lipili. Oliu niku kis-singí kene pipili kolangi.’ nikunu aku-siku sumbi-sikunu mani si.
TIT 2:9 Ku-moni naa liiku kongun we tinjili kendemande-yambuma mani sikunu kene nikunu mele: “Eninga nukuli yimanga ungma táka-niku piliiku liiku, enini kanuku kaí piliiku numanu singí kongunuma mindi teku, ningí ungma karaye naa teku enini-kene tombulku naa niku,
TIT 2:10 eninga nukuli yima-ni ‘Nokai.’ nilimele mélema kepe wa naa liiku, ‘Kongun-yambuma-ni kongun sumbi-siku naa teku, mélema wa liingí.’ niku numanu pulele kimbu naa singí uluma mindi teangi. ‘Tepu molemulu mele we-yambuma-ni kanuku kene oliu Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili Pulu Yili-nga temani-kaiéle kape niku piliiku liangi.’ niku kongun tinjili kendemande-yambuma aku-siku teku molangi.” ni.
TIT 2:11 Pulu Yili-ni oliu yambuma pali we kondu kulurum ulele mokeringa lirim kanili. Mokeringa lepa kene, Pulu Yili-ni ‘Mana-yambuma mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, na-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi tepu liambu.’ nimba ⸤‘Yesos eninga nimba kulunjupili.’ nimba⸥ yu sirim piliipu kene Pulu Yili-ni aku-sipa oliu we kondu kulurum mele piliirimulu.
TIT 2:12 Pulu Yili-nga we kondu kululi ulu-pulele-ni oliu molupu konjumulú mele mani silimú. Ulu-pulu kanili-ni oliu Pulu Yili-nga ungma liipu bulu sipu, ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga ungma piliilimulu mele mundupu kelepu “Mólu!” nimulú mele mani sipa; oliu-oliuliu numanale-ni piliilimulu ulu-kísima waka naa kolupu mundupu kelepu, numanuma kene ulu-temulúma kene lakupu nokupu konjupu, ulu-pulu-kaíma tepu sumbi-sipu molupu Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimba uluma mindi tepu molomulú mele mani silimú. Yesos Krais oliunga Pulu Yi Auliele, oliu Tepa Liipa Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili Yili talang puli tondulale-kene ombáliinga oliu ya ma-koleana numanu sipu nokupu molemulu kene Pulu Yili-nga we kondu kululi ulu-pulele-ni “Teangi.” nimba mani silimú uluma tepu molomulú mele mani silimú.
TIT 2:14 ⸤Ombá yi Yesos Krais kanili-ni⸥ ‘Yambu mare nanga yambuma molangi akiliinga ulu-pulu-kísima naa teku, eninga numanumanga ulu-pulu-kísima naa pepa kake tipili molangi.’ nimba oliunga pundu tonjumbandu oliunga nimba alko topa kolunjupa yunga memale onde linjirim. ‘Ulu-pulu kaíma mendepolu tingíndu numanu siku teku mulungí yambu-talape te wendu oku, na-nanu nokumbu talapena oku molangi.’ nimba yu-ni aku-sipa tinjirim.
TIT 2:15 Ung aku-sipama ⸤tápu tellu⸥ yambuma aima mani si. ‘Eninga tápu-yili moliu.’ nikunu ‘⸤ungele piliiku ulu-kaíma teku molemele yambuma⸥ ulu-kaíma teku molku konjulemele mele munduku naa kelku numanu tondulu pupili molangi.’ tondulu munduku nikunu; ⸤yambu ungele naa piliiku teku kis-silimele⸥ yambuma munduku naa kelkunu ung-mura sikunu ⸤‘Ulu akuma munduku kelku ulu-kaíma mendepolu teku molai.’ nikunu⸥ mundu-mong naa teku tondulu mundukunu mani si. ‘Nunga ung niníma liiku su siku ung-taka tunjingí kupulanum te naa lipili. Nunga ungma yambuma pali piliangi.’ nikunu sumbi-siku molkunu ungma sumbi-siku mani si.
TIT 3:1 Nu-ni yambuma alsukunu mani sikunu kene nikunu mele: “Eninga yi-nuimima kene gapman-yambuma kene enini ung ningíma táka-niku piliiku liiku, liiku ai siku teku molangi. Enini ung ningíma munduku naa kelku, kongun singíma taki-taki sumbi-siku teku konjuku,
TIT 3:2 yambu tenga ung-bulkundu naa ninjiku, yambuma-kene tondulu munduku tombulku naa niku, yambuma-kene andiki teku táka-niku molku, enini eninga bima paka naa toku, yambuma pali liiku ai siku molangi.” ni!
TIT 3:3 Oliu kepe ui ulu kis kaíma nimbu piliipu apurupu konjupu naa molupu, oliunga yi-nuimimanga ungma liipu su sipu, ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-ni oliu gólu topa ung nirim-ma piliipu liipu kelep topu ulu-kis lupa-lupama tirimulu. Ulu-pulu-kis akuma mindi temulundu kamele akopu numanu sipu mulurumulu. Yambu lupama tepu kis-sipu eninga mélema kanupu yama membu mulurumulu. Oliu anju-yandu yambuma-kene kanupu kis piliirimulu.
TIT 3:4 Ui oliu aku-sipu tepu kis-sipu mulurumulu akiliinga-pe ekupu oliu Tepa Liipa Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili Pulu Yili-ni ‘Yambuma na-ni enini we kondu kolupu enini we numanu monjupu teliu mele kanangi.’ nimba
TIT 3:5 yu-ni oliu tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa munjurum. Oliu-ni ulu-pulu kaí mare tirimulaliinga kanupa kene yu-ni oliu naa tepa liirim. Ulu-pulu kaí tilu kepe aima naa tirimulu. Ulu-pulu-kísma mendepolu tepu molamili yu-ni oliu we kondu kolupa kene tepa liirim. ⸤‘Yesos-ni tinjirim akili sika oliunga nimba tinjirim.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene⸥ no liirimulu kene kanupa kene Mini Kake Tiliele-ni oliu ‘Pulu Yili-nga kangambulama molangi.’ nimba aku tenjipa, ‘Eninga minima kona pangi.’ nimba aku tinjirim. Pulu Yili yu-ni oliu aku-sipa tepa liirim.
TIT 3:6 Oliu Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili Yi Yesos Kraisele-ni oliunga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni Mini Kake Tili kanili simbandu numanu tale-tepa naa piliipa oliu aima koya lepa sumbi-sipa sirim.
TIT 3:7 Krais-ni oliu we numanu monjupa kondu kolupa tinjirim kaniliinga Pulu Yili-ni oliu kanupa kene oliunga ulu-pulu-kísima kanupa konde tenjipa ‘numanu sumbi-nimba pili yambuma.’ nimba kanupa, enini ‘Sika kona molupu konjupu mindi pumulú.’ niku tondulu munduku piliiku numanu siku nokuku konjuku molemele ulele ‘aima sika wendu upili.’ nimba yu-ni Mini Kake Tiliele oliu sirim.
TIT 3:8 Ung niker ili aima sika. ‘ ‘Pulu Yili yu sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma-ni ulu-kaíma aima mimi-siku piliiku teangi.’ nikunu ung niker ima ‘yambuma aima piliiku liiku teangi.’ nikunu tondulu mundukunu mani si. Aku-sipa uluma aima ulu-kaíma, akuma-ni yambuma liipa tapunjilimú uluma.
TIT 3:9 Akiliinga-pe yambuma-ni kelep toku Krais-nga ungma sumbi-siku naa piliiku kene ‘Ung marenga puluma piliamili.’ niku tombulku we nilimele ungma kene, anda-kolepalimanga bima sulu-teku toku silimele ungma kene, yambuma-kene we ung-muranale telemele ungma kene, ⸤Moses-ni⸥ ung-mani ⸤nimba sirim-ma⸥ tombulku we nilimele ungma kene, ung akuma-ni enini molku kunjingí mele naa liipa tapunjilimáliinga ung akuma liiku bulu sikunu, aku-siku nilimele yambuma-kene ung-muranale tekunu tombulkunu naa ni.
TIT 3:10 Yambu te-ni ung-mani te simba mola ulu te tembaliinga Krais-nga yambuma kapula-kapula naa mulúngi lem yambu kanili mimi-sikunu lip-lipi tokunu mani sikunu ‘Temba mele mundupa kelepa sumbi-sipa mulupili.’ ni. Penga alsuku wale tale-sikunu aku-siku lip-lipi tokunu mani sikunu “Naa ti.” niní kene naa pilíímu lem yu kamu munduku kelkunu liikunu bulu si.
TIT 3:11 ⸤Taitas⸥ nu-ni piliillu, ‘Nunga ungele naa piliipa we aku-sipa temba yambu kanili yunga ulu-pulu-kísimani yunga numanale liipa siki ponjumba kanu-kene yu-ni tepa kis-simba mele yu-yunu kepe numanuna kot-mele piliipa kene ‘Tepu kis-siliáliinga mindili nundu lem kapulako.’ nimba piliimba.’ niku piliillu. Yu-ni ‘Teliu mele kelambu.’ naa nimbáliinga aku niker.
TIT 3:12 Na-ni yi Atemas mola Tikikas nu mulunina “Pui.” nimbu liipu mundumbu ombá kene na kolea-kelú Nikopollis molumbuna ‘Aima pambu.’ nikunu kupulanum te kanuku liikunu aima lkisikunu ui. Kolea popuremi topa alí temba kaliimbumanga na akuna we molumbaliinga akuna ui.
TIT 3:13 Apollos kene ung-manima piliili yi Sinas kene elsele kupulanum-na punglí kene méle te mólu naa tupili akiliinga aima liiku tapunjuni kupulanum te kanui.
TIT 3:14 Oliunga ⸤Krais-nga⸥ yambuma-ni mimi-sikunu piliiku konjukunu kene ‘Méle te mólu tomba yambuma kene buni pemba yambuma kene liipu tapunjamili.’ niku kongun kaíma teku molangi. Enini we molku kongun kaíma naa teku yambuma liipa tapunjumba uluma naa teku mulungí kene kis.
TIT 3:15 Na-kene molemele yambuma-ni pali “Nu kapula molluye?” niku, niku mundukumele. Krais-ni “Numanu monjai.” nirim mele oliu aku-siku numanu monjulemele yambuma nu-ni “Kapula molemeleye?” ninjui. ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni pali we kondu kolupa mulupili molangi. ⸤Aku manda niker.⸥
PHM 1:1 Na Poll, Krais Yesos-nga kongun tenjiliáliinga ka-lkuna peliu yili, na kene oliunga angin Timoti wasie molupulu kene pepá ili topu siker. Olsunga aima pulu lelemú yi Pillimon, tapú-topu kongun telemulu yili, nu kene, oliunga kimulu Apia kene, oliu wasie tapú-topu ele tili yi Akipas kene, Krais-nga yambu-talape Pillimon nunga lkuna máku tolemele yambuma kene, eni pepá ili topu siker.
PHM 1:3 Oliunga Lapa Pulu Yili kene Auli Yesos Krais-seleni eni we kondu kolkulu, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ niangli.
PHM 1:4 Nanga pulu lelemú yi ⸤Pillimon⸥, nu Auli Yesos ⸤molupa, oliunga nimba tinjirim mele tenjilimále⸥ ‘Sika’ nikunu tondulu munduku piliikunu molkunu, Pulu Yili-nga yambuma pali numanu monjukunu mollu mele piliipuliinga Pulu Yili-kene popu topu ung nimbúndu taki-taki nunga mawa tenjipu, nanga Pulu Yili-kene “Angke” niliu.
PHM 1:6 Pulu Yili-kene nunga mawa tenjipu kene, ‘Nu-kene oliu ‘⸤Yesos Krais⸥ sika.’ nimbu tondulu mundupu piliilimuláliinga numanu tiluna pupili tapú-topu molemulu ulele-ni nu aima piliipa kungnjuliele sipili. Piliipa kungnjuli akili pemba kene Krais-nga méle kaí oliu silimú liilimuluma kamu tondulu mundukunu piliani.’ niliu.
PHM 1:7 Ang, nu-ni Pulu Yili-nga yambuma numanu monjukunu kene numanu kaí pípili mulungí uluma tinjirinu mele piliipuliinga na numanu sipu numanu aima tondulu pupili moliu.
PHM 1:8 Na-ni nu ulu te “ti.” nimbu mawa tembu teker akili nu-kene olsu Krais-nga yisele molembuláliinga “Nu-ni aima sika ti.” nimbu tondulu mundupu kapula nilka akiliinga-pe ⸤nu-ni tellu mele niker aku-siku molkunu Pulu Yili-nga yambuma kondu kolkunu tellu⸥ akiliinga
PHM 1:9 ⸤aku-sipu naa nimbú⸥. Numanu munjuli ulele-ni olsu liipa tere lenjipa ‘Tiluna molambili.’ nilimú-na aku-sipu molembuláliinga na-ni ⸤“Nu i-sikunu ti.” nimbu tondulu mundupu naa nimbu, “Ulu te teani.” nimbu⸥ nu táka-nimbu mawa tembu teker. Sika na Poll, na yi-andale, Krais Yesos-nga kongun tenjiliáliinga ka-lkuna peliu, na aku-sipu yili moliáliinga
PHM 1:10 nanga málu Onesimas-nga mawa tenjipu kene “⸤Pillimon⸥ nu-ni ⸤Onesimas⸥ yu tekunu konjani.” niker. Na ⸤Poll⸥ ka-lkuna pepu ⸤Onesimas⸥ yu ungma nimbu sirindu kene yu ⸤numanu topele topa⸥ ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa ⸤Krais-nga yili⸥ mulurum mele molemáliinga ekupu yu nanga málu ⸤mele⸥, na yunga lapale moliu.
PHM 1:11 Ui sika yu-ni nunga kongun kaí te mimi-sipa naa tinjirim akiliinga-pe ekupu nu-kene olsu wasie yu-ni mimi-sipa liipa tapunjupa kongun tenjimba yili molemú.
PHM 1:12 Ekupu yu nu molluna “Kelkunu pui.” niker akiliinga-pe okum kene na aima numanu buni tekem.
PHM 1:13 Na-ni temani-kaiéle topu silsiliipu andurundeliinga na liiku ka siring kene ka-lkuna peliáliinga Onesimas-ni nunga alko topa “Na liiku tapunjukunu ka-lkuna nokani mului.” nilka
PHM 1:14 akiliinga-pe “Nu-ni aima sika na liiku tapunjani akiliinga nu molluna yu ui naa upili. Yu pipi sipu nunga nimba na liipa tapunjupili.” nimbu we karaye tepu naa nimbú. ‘Nu-nunu numanale-ni piliikunu kene teani.’ nimbu ‘nu molluna yu upili.’ niker. ⸤Nu molluna ombá kene yu penga molupa temba mele nu-nunu pi liani!⸥
PHM 1:15 Pe nu mulunina ⸤Onesimas⸥ alsupa sukundu omba nu-kene kam-kamu molumbandu yu ui laye-selenga nu molluna mundupa kelepa kolea tenga purumunje.
PHM 1:16 Akiliinga-pe aku lem yu nunga kongun we tinjili kendemande-yili mindi molumbandu aku-sipa ulele wendu naa urum. Yu sika nunga kongun we tinjili yili molemú akiliinga-pe ekupu akili mindi mólu. Ekupu nunga angenale kepe molumba kene nu-ni yu aima numanu munjunéliinga aku-sipa mele ulele wendu urumunje. Na-ni Onesimas aima numanu monjupu ‘Yu nanga aima sika kandi-anginelenje.’ nimbu piliiliu. Pe yu-kene nu-kene wasie Auliele-nga angininglu-sele mulungléliinga kepe, yu nunga angenale molupa kendemande-kongunale tenjipa konjumbaliinga, ‘nu-ni Onesimas yu numanu monjuni mele olandupale, na-ni yu numanu monjuliu mele mandupa.’ nimbu piliiker.
PHM 1:17 Akiliinga, ‘Na nu-kene wasie Krais-nga kongunale tapú-topulu telembulu.’ niku piliillu lem na olka kene “Wasie molambili ui.” nilkena mele ⸤Onesimas⸥ yu ombá kene “Wasie molambili ui.” niani.
PHM 1:18 Onesimas-ni nu-kene ulu te tepa kis-sirim, mola yunga pundu te nu-kene angiliirim lem akuma Onesimas-ndu “Pundu tui.” naa nikunu, munduku kilui. Pundu akuma pali na-ni tombáliinga nanga bili tunjui.
PHM 1:19 Na Poll, na-nanu pundu akuma tombaliinga nanga kili-ni nanga bili pepá ilinga tokur. Akiliinga-pe nu na-kene pundu te angiliimú, ‘pundu akili naa nindu lem nu we piliikunu mollu.’ nimbu piliiker. Nu na-kene pundu angiliimú akili, na-ni nu liipu tapunjurundeliinga nu kona molku konjukunu mindi puni ulele nu-kene pelemú kanili.
PHM 1:20 Ang, ‘Auliele-nga kongun te tenjambu.’ nikunu na liiku tapunjukunu ulu kaí te ti. Olsu Krais-nga yisele molembuláliinga nu-ni na numanu kaí pípili ulu te ti.
PHM 1:21 Na aima mimi-sipu piliiker: ‘Na-ni “Ti.” niker ungele nu aima piliiku liikunu tiní.’ nimbu piliipuliinga pepá ili nu topu siker. ‘Na-ni nu “⸤Onesimas-kene⸥ teani.” nimbu mawa teker akili nu-ni aima olandupa yu liiku tapunjukunu tiní.’ nimbu piliiker.
PHM 1:22 Na ung te wasie mawa tekerko: Na piliikerele, ‘Eni Pulu Yili-kene nanga niku popu toku mawa tenjilimele mele yu-ni piliipaliinga ‘Na eni molemelena wambu.’ nimbá.’ nimbu piliiker. Akiliinga ‘na nunga lku ombu pembáliinga lku-sulumina te teku mimi tekunu nosunjui.’ ⸤nimbu mawa teker⸥.
PHM 1:23 Yi Epaporas, yu Krais Yesos-nga kongun tinjirimeliinga yu ka siring, ekupu olsu wasie ka-lkuna tapú-topulu pelembulale, yu-ni “Nu kapula molluye?” nimba, nimba mundukum.
PHM 1:24 Na-kene wasie tapú-topu kongun telemulu yi Mak kene Aristakas kene Dimas kene LLuk kene enini “Nu kapula molluye?” nikimiliko.
PHM 1:25 Auli Yesos Krais-ni eninga minima we kondu kolupa mulupili molai. ⸤Aku manda niker.⸥
HEB 1:1 Aima ui Pulu Yili-ni taki-taki oliu Ipuru-yambumanga anda-kolepalimandu ‘Nanga ungma piliangi.’ nimba yunga ungele piliiku yandu niku siring yima yu-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliiku kene oliunga anda-kolepalima niku siring. ‘Yambuma aima piliangi!’ nimba liipa tapunjurum kene yi kanuma-ni ulu pulele liiku ora siku ung pulele niku siring.
HEB 1:2 Akiliinga-pe ekupu ‘Yunga Málale-ni oliu yunga ungma nimba sinjipili.’ nimba Pulu Yili-ni yu mana mandu liipa mundurum. Kang kanili Pulu Yili-ni ‘Nanga moya-mélema kamu yu simbu, liipa nosupa molumba.’ nirim kangale. Kang kanili yu Pulu Yili-ni ui mulú ma mélema “Teambu.” nirim mélema pali tirim yiliko.
HEB 1:3 ⸤Enale talang pulimú mele aku-sipa⸥ Málale talang pulimú akili-ni Pulu Yili-nga talang tondulu mundupa pulimú talang puliele oliu liipa ora silimú. Pulu Yili molemú mele Málale aku-sipa molemú. Málunga ung tondulale-ni mélema pali kapula molemele. Yu-ni ‘oliunga ulu-pulu-kísima omba mania pupili, oliu yambu kalaru naa mulúlima molangi.’ nimba kongun tepa pora sipa kene ⸤mélema pali nokumbandu⸥ mulú-koleana Yi Nuim King Auli Olandupaliinga ki-bokundu pupa mulurum molemú.
HEB 1:4 Aku tirim-na yunga bili lepa ‘Nanga Málu’ nirim bi akili aima olandupa purum, mulú-koleana angkellamandu bi lepa ‘Pulu Yili-nga kongun tinjili yima’ nirim bi akili aima mandupa, aku-sipa mele yu-yunu aima olandupa, angkellama mandupa.
HEB 1:5 Pulu Yili-ni nimba mele: “Nu nanga Málale. Ekupu na nunga Lapale.” nirim mele angkella te-ndu walse aku-sipa nirimye? ⸤Mólu. Yunga Málundu mindi aku-sipa nirim.⸥ Mola yu-ni nimba mele: “Na yunga Lapale molumbu, yu nanga Málale molumba.” nirim akili angkella te-ndu nirimye? ⸤Mólu-ko. Málundu mindi aku-sipa nirim.⸥
HEB 1:6 Yunundu ung te wasie nirimko. Yunga kang-komulayele mana liipa mandu mundupa Pulu Yili-ni yunga angkellamandu nimba mele: “Kangale popu toku kape niku yunga bili paka tonjai.” nirim. Ung akuma piliipuliinga ‘Málale olandupa, angkellama mandupa.’ nimbu piliilimulu.
HEB 1:7 Angkellamandu Pulu Yili-ni nimba mele: “Yunga angkellama popuremima mele molku, yunga kongun tinjili yima tepi mele molangi.” nilimú.
HEB 1:8 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni Málundu nimba mele: “Pulu Yili, nu taki-taki yi nuim kingele mollu mele molkunu mindi puni. Nu-ni ulu sumbi-nílima tekunu yambuma nukuni.
HEB 1:9 Nu-ni ulu-pulu sumbi-nílima mendepulu numanu sikunu tellu. Ulu-pulu-kísima numanu naa monjukunu aima naa tellu, akiliinga nunga Pulu Yili-ni ‘Nu yi nuim kingele molkunu mélema pali nokani.’ nimba makó topa kene nunga pulu lelemú yambumanga pali namba aima olandupale nu sirim. Nu aku-sipa tepa kunjurumeliinga nu kene nunga pulu lelemú yambuma kene numanu singí.” nirim.
HEB 1:10 Pulu Yili-ni ⸤Málundu⸥ ung te wasie nimba mele: “Auliele, ui-pulu-pulu nu-ni male tekunu, nunga kili-ni nu-nunu mulále teku mimi tirinu.
HEB 1:11 Méle akusele pora nimbá, akiliinga-pe nu taki-taki molkunu mindi pullu. Mulumbalema ping pupa sungu nimba kis lelemú mele mulú-masele aku temba.
HEB 1:12 Yambuma-ni wale-pakuli suluma toku mundungíndu kimbulimele mele nu-ni mulú-masele aku-sikunu kimbuni; mulumbale te-lupa panjingíndu alowa telemele mele nu-ni aku-sikunu mele akusele alowa tiní. Akiliinga-pe nu-nunu aku-sikunu alowa naa tekunu, mollu mele taki-taki molkunu, anda naa lekunu, taki-taki molkunu mindi puni.” nirim.
HEB 1:13 Pulu Yili-ni ui walse nimba mele: “‘Nunga ele-túma nu-ni nokani.’ nimbu penga enini topu mania mundunjumbu akiliinga isili-ui nu ⸤na-kene wasie tapú-topulu yi-nuim-sele molupulu mélema nokambili⸥ nanga ki-bokundu okunu mului.” nirim ung akili angkellamandu nirimye?
HEB 1:14 ⸤Ung akili angkellamandu naa nirim lem⸥ angkellama nameléye? Angkellama mini melema molku Pulu Yili-nga kongun tinjili yima molemele. Angkella kanuma Pulu Yili-ni yambu tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú ulu-pulele liingí yambuma ‘liiku tapunjuku nokangi pai.’ nimba liipa mundulimú yima molemele.
HEB 2:1 ⸤Kapula, Málale sika angkellamanga olandupa molemú⸥ akiliinga, ⸤Pulu Yili-ni oliu-kene ulu-kaíma temba mele Yesos-ni nimba sirim⸥ sika ui piliirimuluma enembu kolupu naa piliipu kene kamu mundupu kelemuláliinga ung akili numanu liipu mundupu ambulupu molamili.
HEB 2:2 ⸤Pulu Yili-ni ui oliunga anda-kolepalima-kene ung nimba panjipa mi lirim ungele-ni enini nukurum kene⸥ Pulu Yili-ni oliunga anda-kolepalima ⸤“Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai!” nimba ung-mani ‘Moses-ni sipili.’ nimba⸥ ‘Angkellama-ni ⸤Moses niku sai.’ nirim kene⸥ yunga ung-mani niring ung-mani akuma tondulu pupa pirim. Ung-mani kanuma naa piliiku pula turing yambuma teku kis-siringeliinga méle-kaluli ⸤kis⸥ma liiring. Ekupu Pulu Yili-ni oliu tepa liipa, ‘Mindili nolkumula kupulanum-na wendu oku na-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nilimú ulu akili aima olandupale. Penga angkellama-ni ui niku siring ungma pula turing kene mindili nuring lem Pulu Yili-ni oliu ekupu tepa liimbandu tepa liilimú ulu Auli ⸤Yesos⸥ yu-ni yunu ui kumbi-lepa nimba sirim ulu aima olandupa akili mundupu kilímulu lem penga oliu ulu-pulu-kis telemulumanga nambi-sipu kowa pupu mindili naa nomulúye? ⸤Ekupu Pulu Yili-ni oliu-kene ung kona te nimba panjipa mi lirimele pelemú enamanga⸥ Pulu Yili-ni oliu tepa liili kongunale aima olandupa akiliinga oliu kapula kowa aima naa pumulú. Pulu Yili-ni oliu tepa liimba mele ung akili ui kumbi-lepa Auli ⸤Yesos⸥ yu-ni yunu nimba sirim kene penga ung nirim akili piliiring yima-ni yandu oliundu niku mele: “Ung ili aima sika.” niring.
HEB 2:4 Aku-siku niku molangi Pulu Yili-ni kepe ‘ ‘Málunga ungele aima sika.’ niku piliangi.’ nimba yi kanuma liipa tapunjupa tonduluma sirim kene enini liipa ora sirim ulu-tonduluma tiring. Pulu Yili-ni Mini Kake Tiliele-nga tondulale liipa yu-yunu numanale-ni piliipaliinga kongun mola ulu lupa-lupama tingí tonduluma ung niku siring yambuma moke tepa sirim. ⸤Pe ung kona kanili ‘Aima piliangi.’ nimba Pulu Yili-ni yu-yunu ung kona kanili liipa tapunjurum lem ung kanili piliiku liiku kene munduku kilingí yambuma “Mindili nangi.” naa nimbáye?⸥
HEB 2:5 Ma kona te wendu ombálendu nikimulu ma akili Pulu Yili-ni ‘nokangi.’ nirim akili angkellamandu naa nirim.
HEB 2:6 Aku mólu. Pulu Yili-nga bukna ⸤yambuma-ni ma penga wendu ombále nukungíma⸥ ung te nimba sipa kene nimba mele: “⸤Pulu Yili,⸥ nu-ni oliu yambuma nambulka mélema numanale-ni liiku mundukunu kene oliu kanukunu bi silluye? Mana-yambuma-ni melemele yambuma nambimuna nu-ni kondu kolkunu nokolluye?
HEB 2:7 ⸤Nu-ni yambumandu nikunu mele:⸥ “‘Yambuma angkellamanga laye-kolte mandupa molangi.’ nimbú.” nirinu. ⸤Pe⸥ nu-ni eninga bima paka tonjukunu, nambama sikunu,
HEB 2:8 ‘Enini mélema pali nokangi.’ nirinu.” nimba molemú. Pulu Yili-ni ‘Mana-yambuma-ni mélema pali nokangi.’ nirim bukna molemú lem Pulu Yili-ni méle tirimumanga tiluri kepe ‘Enini naa nokangi.’ nirim méle te aima naa lelemú. Akiliinga-pe ⸤‘yambuma-ni mélema pali nukungí’ nilimú nimba molemú mele ekupu aku-sipu nimbu naa kanolemulu.⸥ Ekupu ‘yambuma-ni mélemanga mare naa nokolemele.’ nimbu kanolemulu.
HEB 2:9 ‘Aku sika akiliinga-pe ekupu ⸤mana-yi tilu sika⸥ yunga bili kene nambale kene mélemanga pali aima olandupa molkom.’ nimbu kanolemulu. Akili Yesos. Ui Pulu Yili-ni oliu we kondu kolupa ‘Yu yambuma tepa liipa, eninga pali alko topa mindili nomba kulunjupili.’ nimba ‘Yu angkellamanga mania mele mulupili.’ nirim. Yu mindili nomba kulurumeliinga Pulu Yili-ni yu mélemanga pali namba olandupa-sipa yunga bili paka tunjurum nimbu kanolemulu.
HEB 2:10 Akiliinga ung te wasie niambu: Pulu Yili-ni mélema pali tirim, yu mélemanga pali Pulu Yili. Yu-ni yu-yunu piliipaliinga mélema tirim, akuma ekupu nokulemú akiliinga yu-ni yambu pulele makó topa ‘Nanga kangambulama molku, na-kene wasie tapú-topu molamili.’ nirim kene enini tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa munjurum yili ‘mindili nupili.’ nirim akili kapula nirim. Yu mindili nurumeliinga yu yi aima kaí sumbi-niliele molupa enini tepa liipa mulú-koleana pungí kupulanumele liipa ora simbandu memba pulimú.
HEB 2:11 ⸤Yu-ni Pulu Yili-nga kangambula pulele manda mulú-koleana memba pulimáliinga pulele i-sipa mele:⸥ Yu kene enini kene yambu-talape tiluele. Yi te-ni yambuma liipa tapunjupa ‘Pulu Yili-ni kanupa ‘yunga yambu kake tílima’ nimba piliipili.’ nilimú yili kene yi kanili-ni yambuma liipa tapunjilimú-na enini Pulu Yili-ni kanupa ‘nanga yambu kake tílima’ nimba piliilimú yambuma kene oliunga Lapa tiluele. Akiliinga, yu-ni eninindu “Ang” nimbándu pipili naa kolemú.
HEB 2:12 Akiliinga ui ung te nimba mele: “⸤Pulu Yili,⸥ nu mollu mele nanga anginipilimandu nimbu simbu. Enini-kene wasie nu popu tomulúndu liipu máku topu molomulú kene enini piliiku molangi konana nimbu nu kape nimbú.” nirim.
HEB 2:13 Akiliinga alsupa walse yu-ni ung te nimba mele: “⸤Nanga anginipilima-ni telemele mele⸥ na-ni ⸤aku-sipu⸥ Pulu Yili-ni “Na nokumbu.” nirim mele ‘Sika temba.’ nimbu piliipu táka-nimbu molumbu.” nirimko. Akiliinga ung te wasie nimba mele: “Pulu Yili-ni na kangambula sirim-ma-kene wasie molemulu.” nirimko.
HEB 2:14 Kangambulamandu ⸤‘Nanga anginipilima’⸥ nirim akili mana-yambumandu nirim, akiliinga, Yesos yu ‘enini-mele molambu.’ nimba mana-yi au talupa mulurum. ‘Eninga nimbu kolunjupu kene kululi ulu-pulele nokulemú yili topu mania mundambu.’ nimba aku-sipa mana-yi au talupa kene kulurum. Kululi ulu-pulele nokulemú yi akili ⸤kurumanga nuim⸥ depollale.
HEB 2:15 ‘Kulungíndu taki-taki numanu liiku munduku mundu-mong teku mindi molemele yambuma aku-siku molemele kupulanum-na wendu liambu.’ nimba Yesos kulurum. ⸤Kurumanga nuim Seten-ni⸥ ‘Enini mundu-mong teangi.’ nilimú akili ka-lkuna mele panjilimú.
HEB 2:16 ‘Yesos-ni aku-sipa tirim akili angkellama liipa tapunjumbandu aima naa tirim.’ nimbu kanolemulu; ‘Eprayam-ni kalupa liirim yambuma liipa tapunjumbandu aima sika tirim.’ nimbu kanolemulu.
HEB 2:17 Akiliinga, yunga anginipilima ma-koleana molemele mele yu aku-sipa ma-koleana molupa enini buni telemú mola mindili nolemele aku-sipa uluma pali yu-kene tilu-sipa wendu naa olkanje kapula mólu. Yu yambumanga kondu kolupa Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale molupa Pulu Yili-nga kumbi-kerina kongun akili tondulu mundupa ambulupa molumba kupulanum te-lupa naa pirim. Yu Pulu Yili-ni ‘yambumanga ulu-pulu-kísima omba mania pupili.’ nimbá, yu-kene kapula-kapula mulungí kongunale tembandu aku-sipa mana-yi te mindi omba mulurumeliinga ekupu kongun akili kapula tepa molemú. We-nje kapula naa tepa molka.
HEB 2:18 Yu-kene kundi topa manda lili ulu pulele wendu omba, mindili nurum akiliinga, yambuma-kene kundi topa manda lili uluma wendu olemú kene yu-ni kapula enini liipa tapunjilimú.
HEB 3:1 Angmene, na-kene wasie Krais-nga yambu molemelema, mulú-koleana molemú Pulu Yili-ni eni kepe makó topa ‘Nanga yambuma molangi.’ nilimú yambuma, niker ung akili ung-sikale akiliinga Yesos molemú mele aima numanu liiku munduku molai. Yu Pulu Yili-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yili, akili Pulu Yili Popu Tunjuli Yi-Auli Olandupaleko, yi akili ‘Sika’ nimbu yu molemú mele yambuma temani topu silimulu akili mimi-siku piliai.
HEB 3:2 Ui Moses-ni Pulu Yili-nga yambuma nokupa kene Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele piliipa sumbi-sipa tepa ung te enembu naa kolopa mundupa naa kilirim aku-sipako Pulu Yili-ni Yesos makó topa kongun sipa “Ti.” nirim mele piliipa liipa teng panjipa tirim. ⸤Pulu Yili-nga yambuma yunga lkuli mele.⸥
HEB 3:3 Yi te-ni lku takolemú ⸤lku pulu-⸥ yi akili yunga bili olandupa molemú, yu aima kape nilimele, lkuli yunga bili olandupa naa molemú, aku-sipa mele yi Yesos ili yu ⸤Pulu Yili-kene wasie lkuli takuringlieliinga⸥ yunga bili ‘Aima ola pípili.’ niku yu olandupa kape niku, yi-nuim Moses ⸤lkuliinga ponga mola paka-sum mele angiliirimeliinga⸥ yu mania mele kape níngi lem kapula.
HEB 3:4 Lku te we wendu naa omba angiliimú. Yambu te-ni lku te takolemú kene angiliimú. Akiliinga-pe Pulu Yili-ni mélema pali ‘angiliipili’ nirim-na angiliimú.
HEB 3:5 ⸤Yesos kene Moses kene lupa-lupa mele-sele⸥ ung te wasie ⸤i-sipako:⸥ Moses yu Pulu Yili-nga kongun tinjili yili molupa Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele aima piliipa liipa Pulu Yili yunga lkuna kongun tembandu mundupa naa kelepa kongun tepa mindi mulurum. Yunga kongun tirim i-sipa mele: Pulu Yili-ni penga nimba simba mele Moses-ni ui nimba sirim.
HEB 3:6 ⸤Moses lkuna kongun-kendemande tinjili yili mulurum⸥ akiliinga-pe Pulu Yili-ni penga liipa mundurum yi-nuim Kraisele yu Pulu Yili-nga Málale molupa yambuma Pulu Yili-nga lkuli muluring yambuma yu-ni nokupa Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele aima piliipa liipa kongun tembandu mundupa naa kelepa kongun tepa mindi mulurum. ‘Yesos-ni oliu tepa liipa nokupa konjumba.’ nimbu tondulu mundupu piliirimulu mele mundupu naa kelepu, numanu tondulu pupili ‘Sika aku temba.’ nimbu tondulu mundupu piliipu mini-wale naa mundupu numanu sipu nokupu mulúmulu lem oliu yunga lkuli molemulu. ⸤Oliu kepe Pulu Yili-nga yambuma molemulu.⸥
HEB 3:7 Pe ekupu ⸤oliu Pulu Yili-nga yambuma molemul⸥áliinga Mini Kake Tiliele-ni nilimú mele piliamili. Yu-ni nimba mele: “Pulu Yili-ni ekupu nikem ungele ekupu pilííngi lem
HEB 3:8 ui eninga anda-kolepalima-ni kolea-wakana ‘Pulu Yili-ni arerembi kolumbanje?’ niku kara puku ung nirinduma ‘Aima naa piliimulú.’ niku liiku su siringi mele naa teai. Akuna punie paon tale omba pupili enini kanuku molangi na-ni ⸤‘Enini liipu tapunjambu’ nimbu⸥ ulu-tondulu mare tirindu akiliinga-pe kanuku kene ‘Pulu Yili-ni oliu ulu te naa tembanje, kanupu kanamili.’ niku nanga ungele naa piliiku liiku su siku, ‘na enini nokambu.’ naa niring.
HEB 3:10 Akiliinga, na-ni yambu kanuma-kene aima arerembi kolupu kene nimbu mele: “Yambu ima na-ni ung niliuma naa piliiku liiku su siku eninga kupulanum makó tunjurunduna naa puku munduku kelemele.” nirindu.
HEB 3:11 Enini-kene arerembi kolupu kene mi lepu nimbu mele: ‘Na-ni ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nirindu ulu-pulele enini aima naa liingí.’ nirindu.” nirim.
HEB 3:12 Nanga angmene, eni yambu molemelemanga te-ni ⸤ui oliunga anda-kolepalima-ni aku tiring mele⸥ tembaliinga kanuku piliiku kongnjuku molai. Eninga yambu te-ni ‘Ulu-pulu-kísma teambu.’ nimba numanu liipa mundupa yu ⸤Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba⸥ tondulu mundupa piliilimú mele mundupa kelepa kene yambuma tondulu mundupa nokulemú tondulale pelemú Pulu Yili liipa bulu simba akiliinga kanuku piliiku kongnjuku molai.
HEB 3:13 Aku naa teku kene ⸤i-siku mele teai:⸥ ‘Ulu-pulu-kísmani oliu kundi topa ‘Kara pangi.’ nimbáliinga’ niku ‘yambuma anju-yandu numanuma tondulu pupili.’ niku liiku tapunjai. Pulu Yili-ni “Ekupu” nirim ilinga olakundu bi tundu akili oliu-ni taki-taki “Ekupu uluma manda temulú. Ekupu manda tondulu mundupu piliimulú.” nilimulu ena akumanga aku-sipu nimbu piliipu anju-yandu yambuma ung kaíma nimbu samili. ⸤Opali talú nambulka ulu te wendu ombánje akiliinga ekupu mindi aku teamili.⸥
HEB 3:14 ⸤Aku nikereliinga pulele⸥ i-sipa mele: Oliu ‘Pulu Yili-ni sika liipa tapunjupa tepa liimba.’ nimbu piliirimulu mele aku-sipu kamu aima tondulu mundupu piliipu ambulupu kene kulúmulu lem Pulu Yili-ni mélema Krais simba kene Krais-ni ‘Yunga yambuma simbu.’ nimba panjurum mélema oliu moke tepa simbako akiliinga ‘aku-siku teai.’ niker.
HEB 3:15 Aku-mele ilinga olakundu bi tundu mele ⸤aima numanu liiku munduku molai.⸥ Akili i-sipa mele: “Pulu Yili-ni ekupu nikem ungele ekupu pilííngi lem ui eninga anda-kolepalima-ni kara puku ung nirinduma ‘Aima naa piliimulú.’ niku liiku su siringi mele naa teai.” nirim kanili.
HEB 3:16 Namelé-ni ui Pulu Yili-ni ung nirim-ma piliiku kene ‘Naa piliimulú.’ niku kara puringiye? Akili Moses-ni kolea Isip mundupa kelepa memba ulsu purum yambu akuma-ni aku-siku naa tiringiye?
HEB 3:17 Punie paon tale omba pupili Pulu Yili-ni namelé-kene arerembi kolupa mulurumye? Ulu-pulu-kis teku kene kolea-wakana kuluring ónuma akuna lipili munduku kiliring yambuma-kene ⸤ulu-pulu-kis tiringeliinga⸥ arerembi kulurum kanili.
HEB 3:18 “Na Pulu Yili-ni ‘ ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nirindu ulu-pulele enini aima naa liingí.’ nirindu.” nirim akili nameléndu nirimye? Akili yunga ung ‘naa piliimulú.’ niku liiku su siringi yambumandu naa nirimye?
HEB 3:19 Akili piliipu kene ‘Pulu Yili-nga ungele ‘ ‘Sika nikem.’ nimbu tondulu mundupu naa piliimulú.’ niku muluringeliinga Pulu Yili-ni “Numanu táka-nimba pípili molangi.” nilka koleana ui akuna pungí kupulanum te aima naa lirim.’ nimbu piliilimulu kanili.
HEB 4:1 Akiliinga, Pulu Yili-ni ⸤oliunga anda-kolepalimandu ‘ ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nimbú koleana membu pambu.’ ui nimba panjurum ungele,⸥ ekupu kepe we pelemáliinga yu-ni eninga yambu te apurupa kanupa kene “‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nirindu ulu-pulele naa liipili.” nimbáliinga mundu-mong teku molai.
HEB 4:2 Nambimuna ⸤aku nimbu mundu-mong teamiliye?⸥ ⸤Moses-ni⸥ oliunga anda-kolepali ⸤kolea Isip mundupa kelepa memba ulsu purum⸥ yambu kanuma ui temani-kaiéle piliiring, ekupu oliu temani-kaiéle piliilimuluko. Akiliinga-pe anda-kolepali kanuma ung akili piliiku kene ‘Pulu Yili-ni sika nikem.’ niku tondulu munduku naa piliiringeliinga ung piliiringele-ni eni liipa naa tapunjurum. Akiliinga, ⸤‘Ekupu oliu-kene ulu aku-sipa wendu ombá.’⸥ niku mundu-mong teku molai.
HEB 4:3 Oliu Pulu Yili-nga “Tembu.” nilimú mele ‘Sika temba.’ nimbu tondulu mundupu piliirimulu yambuma ⸤mindi⸥ ekupu sika Pulu Yili-ni ‘ ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nimbú.’ nirim ulu-pulele kapula liilimulu. Ui Pulu Yili-ni nirim mele aku-sipa pelemúko. Ui yu-ni nimba mele: “Enini-kene arerembi kolupu kene mi lepu nimbu mele: Na-ni ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nirindu ulu-pulele enini aima naa liingí.” nirim. Ulu ili ui Moses naa mulupili we pirim. Ui Pulu Yili-ni mulú ma mélema tirim kongun akili tepa pora sirim kene kóru mululi ulu-pulu akili pirim.
HEB 4:4 Pulu Yili-nga bukna ung te molemú mele piliipaliinga ⸤‘Numanu táka-nimba pípili mululi ulu-pulele Moses naa mulupili ui pirim.’ nimbu piliilimulu.⸥ Bukna molemú ung akili-ni ena angere yupuku-guli sipalendu nimba mele: ‘Ena angere tale-guli Pulu Yili-ni kongunuma tepa pora sipa kene ena angere yupuku-guli sipaliinga múlu liipa kóru mulurum.’ nimba molemú.
HEB 4:5 ⸤Kóru mulurumeliinga⸥ ung te wasie nirim akili ilinga olakundu molemúko. Akili i-sipa mele: “Na-ni ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nirindu ulu-pulele enini aima naa liingí.” nimba molemú.
HEB 4:6 Ung akili-ni oliu liipa ora silimú akili i-sipa mele: Pulu Yili-nga numanu táka-nimba pípili mululi ulu-pulu ui pirim akili ekupu we pelemú akiliinga ekupu yambu mare numanu táka-nimba pípili mulungí ulu-pulu akili liilimele. Sika Moses-ni memba purum anda-kolepalima temani-kaiéle piliiku kene kara puku ungele naa piliiku liikuliinga kóru naa muluring ⸤akiliinga-pe ekupu yambu mare manda numanu táka-nimba pípili molemele⸥.
HEB 4:7 Ui enini numanu táka-nimba pípili kóru naa muluringeliinga punie pulele omba pupili penga walse ena tenga Pulu Yili-ni alsupa ⸤yi nuim king⸥ Depit-nga kerina alsupa “Ekupu” nirim. Depit-ni ui nirim nindu kanili i-sipa mele: “Pulu Yili-ni ekupu nikem ungele ekupu pilííngi lem kara puku ‘Aima naa piliimulú.’ naa niai.” nirim kanili. “Ekupu.” nirim akiliinga pulele i-sipa mele: Pulu Yili-ni alsupa ena te makó topa kene ‘Ena ili numanu táka-nimba pípili mulungí enale.’ nimba nirim.
HEB 4:8 ⸤Moses kulurum kene⸥ Josua yu ⸤kolea kólu liipa oliunga anda-kolepalima nukurum yili⸥ yu-ni kóru mulungí ulu-pulele enini sirim kene Pulu Yili-ni ui eninindu “‘Kóru molangi.’ nimbú.” nimba, nimba panjurum mele kamu pora nilkanje Pulu Yili-ni penga alsupa ⸤‘Kóru molangi.’ nimbá⸥ ena te naa nilka.
HEB 4:9 Akiliinga, Pulu Yili-ni yunga yambumandu ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nilimú ulu-pulele ekupu kepe we pelemú. Kóru mululi ulu-pulu akili Pulu Yili-ni mulú-masele kene mélema tepa pora sipa kene ena angere yupuku-guli sipaliinga Sambat-enana múlu liipa kóru mulurum aku-sipa mele pelemú.
HEB 4:10 ⸤Niker akiliinga pulele i-sipa mele:⸥ Pulu Yili-ni ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nilimú ulu-pulele liilimele yambuma Pulu Yili-ni yu-yunu kongunuma tepa pora sipa kene kamu kóru mulurum mele aku-siku enini lupa-lupa Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú kongunale teku pora siku kene enamanga pali numanu táka-nimba pípili molemele.
HEB 4:11 Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘ ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nimbú.’ nimba, nimba panjurum ulu-pulele ‘liipu kene numanu táka-nimba pípili molamili.’ niku kene numanu táka-nimba pípili mulungí uluma mindi tondulu munduku teku, munduku naa kelai. Ui anda-kolepalima ung naa piliiku kara puku kene ‘Numanu táka-nimba pípili molangi.’ nirim mele kóru naa muluring mele oliu aku-sipu oliunga anda-kolepalima-ni tiring mele naa teamili. Ui aku teku kene molku kis-siring mele ekupu oliu Krais-nga yambumanga yambu te aku-sipa tepa kene molupa kis-simba kene kapula naa temba.
HEB 4:12 ⸤Nirim mele sika aku-sipa wendu urum piliipuliinga⸥ ‘Pulu Yili-ni nirim ungele we naa molemú. Yunga ungele kona molupa uluma tepa tondulu pulimú.’ nimbu piliilimulu. Ung kanili nánga aima molemú, ele tili lu-koya ekendu-ekendu nánga molemú akili mandupa, yu aima olandupa. Ele tili lu-koyale-ni ombeliele kene kikimele kene sumbi-sipa topa suru tolemú mele Pulu Yili-nga ungele-ni aku-sipa minéle kene numanale kene topa suru tolemú. Akiliinga, oliu numanu liipu mundulimulu mele kene, numanale-ni piliipu ‘Temulú.’ nimbu piliilimulu mele kene, pali piliipa apurulimú.
HEB 4:13 Pulu Yili-ni méle tirimumanga pali te ‘Pulu Yili-ni naa kanupili.’ niku manda mo naa tungí. Yambu te mulumbalema naa panjipa giu-gau angiliimú mele yunga kangina mélema mokeringa angiliimú kapula sumbi-sipu kanolemulu mele aku-sipa mélema pali Pulu Yili-nga kumbi-kerina mokeringa lelemú, Pulu Yili-ni oliu ulu telemulu akuma pali piliipa apurumba.
HEB 4:14 Kapula, ⸤ui ung te nindu akili ekupu kamu niambu:⸥ Oliunga mulú-koleana Pulu Yili molemúna purum Pulu Yili popu tunjuli yi-auli aima olandupa akili ⸤oliu ui liipa tapunjupa tepa liirim yi⸥ Yesos, Pulu Yili-nga Málale. Ekupu ‘Yu-ni tepa liirim, nokupa konjupa tepa liilimú mele aku-sipa sika tembako.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene nimbu para silimulu mele mundupu naa kelepu aku-sipu gi sipu ambulupu molamili.
HEB 4:15 ⸤Kurumanga nuim Seten-ni⸥ oliu kundi tolemú kene “Mólu!” nimbu ulu-pulu-kísima topu mania mundumulundu tondulu naa pupili molemulu kene oliunga ninjipa popu tunjuli yi-auli olandupale-ni kanupa naa kondu kolemúye? Yu kanupa kondu kolemú. ⸤Seten-ni⸥ oliu ulu lupa-lupama pali kundi tolemú mele ui aku-sipa oliunga ninjipa popu tunjuli yi-auli-olandupa Yesos kundi turum, akiliinga-pe kundi turum kene naa piliipa liipa ulu-pulu-kismanga te naa tirim.
HEB 4:16 Akiliinga, ⸤Seten-ni oliu kundi tolemú mele ui Yesos kepe aku-sipa kundi turum mele piliipuliinga⸥ oliu Pulu Yili molemúna mundu-mong naa tepu nondupa pupu yunga kumbi-kerina yu-kene ung niamili. Seten-ni oliu kundi tomba mola buni te pemba kene ‘Pulu Yili yu we kondu kululi ulu-pulele pelemú yili, oliu kanupa kene kondu kolumba yili, akiliinga oliu liipa tapunjumba.’ nimbu aku-sipu mundu-mong naa tepu yunga kumbi-kerina sumbi-sipu pamili.
HEB 5:1 Wale marenga ⸤Juda-yambumanga niku⸥ Pulu Yili popu tunjuli yimanga yi te ‘popu tunjuli yi-auli-olandupale mulupili.’ niku, kanuku makó toku ‘kongun tipili.’ nilimele akili i-sipa mele: Pulu Yili-ni mana-yambumanga yi te makó topa kene ‘yu Pulu Yili-nga kumbi-kerina yunga kongunale tenjipa mana-yambuma liipa tapunjupili.’ nilimú. Popu tunjuli yi-auli-olandupale yu-ni yambuma liipa tapunjumbandu yambuma-ni Pulu Yili-ndu ‘Angke’ niku silimele méle lupa-lupama yu-ni liipa Pulu Yili sinjipa, ‘Yambumanga ulu-pulu-kísima mundupa kilipili.’ nimba kungma Pulu Yili popu topa kalunjupa silimú.
HEB 5:2 Popu tunjuli yi-auli-olandupa akili yu kepe mana-yi te-ko; Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ungma piliipa liipa tembandu yu buni pelemúko, akiliinga, yambuma Pulu Yili-nga ungma piliiku sunduku kene yunga kupulanum-na lu liiku molemele yambuma kondu kolupa liipa tapunjilimú. ⸤Yu-yunu kepe mana-yi te naa molupa Pulu Yili-nga ungele lombulupa tembandu buni naa pelkanje yu-ni yambuma kondu kolupa liipa tapunjumba kupulanum te naa lelka.⸥
HEB 5:3 ⸤Ena marenga yu-yunu kepe Pulu Yili-ni yambumandu ‘Teai.’ nirim mele yu-ni naa telemúko⸥ akiliinga yambuma-ni ulu-pulu-kis tiringimanga popu tonjupa mélema kalupa Pulu Yili silimú aku-mele ‘yunga ulu-pulu-kísima mundupa kilipili.’ nimba popu topa kalupa silimúko.
HEB 5:4 Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupaliinga ung te pelemúko. Yi te-ni yu-yunu ‘Nanga bili ola mulupili, popu tunjuli yi-auli-olandupale molambu.’ naa nilimú. Ui-kumbi-lepa Pulu Yili-ni Eron makó turum mele aku-sipa yandupa-yandupa kepe makó topa ‘Kongun akili ti.’ nilimú yili mindi kongun akili telemú.
HEB 5:5 Aku-sipa mele ⸤Pulu Yili-ni liipa mundurum⸥ yi-nuim Kraisele yu kepe yu-yunu ‘Nanga bili ola pípili akiliinga popu tunjuli yi-auli-olandupale molambu.’ naa nirim. Pulu Yili-ni ‘Yunga bili ola mulupili.’ nimba kene nimba mele: “Nu nanga Málale. Ekupu na nunga Lapale.” nirim. ⸤‘Yu makó topu ‘nanga kongun tenjipa mélema nukunjupili.’ niker mele yambuma piliangi.’ nimba kene aku-sipa nirim kanili.⸥
HEB 5:6 Buk tenga Pulu Yili-ni ung te wasie nimba mele: “Mellekisedek mulurum mele nu-nunu aku-siku Pulu Yili popu tunjuli yi te taki-taki molkunu mindi puni.” nirim.
HEB 5:7 ⸤Krais-nga ung te wasie i-sipa mele:⸥ Yesos ya ma-koleana molupa kene Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele táka-nimba piliipa liipa tepa ‘Yunga bili mania mulupili.’ nirimaliinga yu kolumba kupulanum-na manda wendu liinjimba ⸤Pulu⸥ Yili kene ung nimba tondulu mundupa walsipa kola tepa mawa tirim kene mawa tirim mele Pulu Yili-ni piliirim.
HEB 5:8 Sika yu Pulu Yili-nga Málale akiliinga-pe yu mindili nurum akili-ni yu Pulu Yili-ni “Ti.” nirim ungma piliipa liipa teng panjipa temba mele piliirim.
HEB 5:9 Aku-sipa tirimeliinga yu Pulu Yili-ni “Ti.” nilimú ungma aima numanu tale-tepa naa piliipa wewu-sipa piliipa liipa tepa, kongun simbama aima tepa konjumba yili molupa kene, yunga ungele piliiku liiku teng panjiku telemele yambuma tepa liipa, enini mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú yili molemú.
HEB 5:10 ⸤‘Aku-sipa tepa molumba yili mulupili akiliinga ‘Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale mulupili.’ niambu.’⸥ nimba Pulu Yili-ni yundu ‘Yi Mellekisedek popu tunjuli yili mulurum mele nu aku-sikunu popu tunjuli yi-auli-olandupale molani.’ nimba makó turum.
HEB 5:11 Yesos yu Mellekisedek popu tunjuli yili mulurum mele popu tunjuli yi-auli-olandupale molemú mele ung pulele we pelemú nimbúndu na-ni kepe mindili siker. Ung ilinga ung-pulele ⸤aima tondulale⸥. Nimbu silka akiliinga-pe eni ung pulele nimbu siliuma piliingíndu mindili siku kene naa piliilimiláliinga ung niker ilinga ung-pulele eni nimbu simbu mele korupu keleker.
HEB 5:12 Eni aima kórunga-ui Krais-nga yambuma muluring, akiliinga ekupu eni Pulu Yili-nga ungma bo tunjuli yambuma molku yambu mare bo tonjulkemela akiliinga-pe kangambula koela skull tingíndu “A B D piliangi.” niku ung-bo tonjilimele aku-mele eni aku-siku Pulu Yili-nga ui-pulu-pulu ung-pulu ui kumbi-leku piliilkimiláma naa piliilimiláliinga yambu te-ni ‘Eni ung-bo tonjambu.’ nimba kene ⸤Pulu Yili-ni Krais mana liipa mundurum, yu oliunga nimba alko topa kulunjurum⸥ ung akuma mindi alsupa kapula ung-bo tonjumba kene piliingínje, ⸤ung tonduluma kapula ung-bo naa tonjumba. Naa piliilkimilá⸥. Eni kangambula-pamema mele ame mindi nolemele, langi tonduluma kapula naa nolemele.
HEB 5:13 ⸤Krais-nga⸥ yambu ame mindi nolemele akuma kangambula-pamema mindi molemele. Nambulka uluma telemele kene Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanupa, nambulka uluma telemele kene Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima naa molemele.’ nimba kanolemú ulu akumanga puluma mimi-siku naa piliilimili akiliinga ⸤‘eni kangambula-pamema mindi molemele.’ niker⸥.
HEB 5:14 Akiliinga-pe langi tondulu puli akuma yambu-yuma-ni mindi nolemele. Yambu mare mimi-siku kanuku piliiku kene ‘Ima ulu kaíma, ima ulu kísima.’ niku apuruku piliiku molemelema mindi langi tondulu púlima kapula nolemele.
HEB 6:1 Kapula, ⸤Krais oliunga ninjipa popu tunjuli yi-auli-olandupale-ni oliunga nimba kapula tenjimbaliinga⸥ ung tondulu mare piliilimuluma we pelemú akiliinga koela Krais-nga yambuma mulurumulu kene ung-bo tunjuring piliirimulu A B D ungma mindi numanu liipu mundupu naa molamili. ‘Ui niku siring A B D ungma mindi alsupu piliamili bo tonjangi.’ níngi lem i-siku mele telemele: Lku takungíndu ponga polulemele akili mindi numanu liiku munduku molku, ena pulele ponga mindi polulemele akiliinga-pe lkuli kamu naa takolemele mele eni A B D ungma mindi piliiku molku, olandupa ung tonduluma naa piliiku molemele yambuma-ni aku-siku telemele. ⸤Ui kumbi-leku niku siring ung kanuma i-sipa mele:⸥ Numanu topele toku ⸤Pulu Yili-nga ungele ‘Sika’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili. Kona molku konjuku mindi puli ulu-pulele naa pepa kululi ulu- pulele mindi pelemú uluma pali liiku bulu silimele ungma. No liingíndu no liilimeláliinga ung-pulu pulele nilimele. ‘Pulu Yili-ni membu sipili.’ niku yambumanga ⸤pengína mola pendekuna⸥ ola ki-ni ambulungéliinga ungma. ‘Yambuma kolku kene lomburuku ola mulungí.’ niku ung pulele niku, Pulu Yili-ni mana-yambuma kot tenjipa piliipa kene yambu mare ‘molku konjuku mindi pangi.’ nimba, yambu mare ‘molku kis-siku mindi pangi.’ nimbáliinga bo tonjilimele ungma. Ulu akumanga ungma mindi niku piliiku naa molangi. Yambu-yuma ung-bo túnjilima piliilimili mele aku-sipu piliipu molamili.
HEB 6:3 Kapula, ui kumbi-leku ung-bo tunjuring ung akuma munduku kelku Pulu Yili-ni oliundu ‘Numanu-bo pili yambu-yuma molku ung olandupa piliangi.’ nim lem aku-sipu temulú.
HEB 6:4 ⸤‘Pulu Yili-ni “Kapula.” nim lem temulú.’ niker⸥ akiliinga ⸤pulele i-sipa mele:⸥ Pulu Yili-ni yi-nuim Kraisele liipa mundurum kene yu-ni omba tinjirimeliinga pulele piliiku kongnjuku ‘Sika’ niku piliiku liilimele yambuma mulú-koleana méle we silimú mélema liiku, yambu lupama-kene wasie Mini Kake Tiliele numanuna liiku, Pulu Yili-nga ungele ui piliiku liiku kene ‘Ung akili aima kaí.’ niku piliiku, Pulu Yili-nga tondulale-ni penga mulú-masele pora nimbá enaliinga ulu tondulu púlima temba tondulu akili-ni ekupu ulu-tonduluma telemú uluma kanolemele yambuma-ni ulu akuma pali teku kene alsuku numanu topele toku ‘Naa piliimulú.’ niku Krais munduku kilíngi lem kelku alsuku kapula numanu topele toku Krais-nga ungma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku yandu ungí kupulanum te aima naa lelemú. Yambu te-ni ui “Sika” nimba piliipaliinga penga alsupa mundupa kelemba ulu akili-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ Málale alsupa ‘kulupili.’ nimba unji-perana ⸤topa⸥ ku topa panjipa, “yambuma-ni ⸤Pulu Yili-nga Málale⸥ kanuku ung-taka tonjangi.” nilimáliinga numanu alsupa alowa tepa Krais-nga ungele piliimba kupulanum te aima naa pelemú pemba.
HEB 6:7 ⸤Krais munduku kelku kene alsuku numanu topele toku Krais-nga yambuma alsuku kapula naa mulungéliinga ung-eku te tambu:⸥ Lo tolemú kene mana no pulele pupa, mana punie telemele yambu akuma-ni langi kapula liiku nungí langima omba konjulimú kene Pulu Yili-ni aku-sipa ma kanili tepa konjulimáliinga aku telemú.
HEB 6:8 Akiliinga-pe ma tenga kumbulu-sirikambu kene era kis lupa-lupama olemú kene ma kanili ma kis, Pulu Yili-ni ‘Ma-kanili lepa kis-sipili.’ nimbá uluma telemú. Penga walse ma akili tepi-ni nombá.
HEB 6:9 Nanga aima pulu lelemú yambuma, ⸤Krais-nga yambuma molku kene penga yu munduku kelemele yambumandu⸥ aku-sipu niliu akiliinga-pe eni pepá topu siker yambuma ‘aku-siku naa tingí’ nimbu piliipu moliu. ‘Eni ⸤ma kaí mele molku⸥ Pulu Yili-ni eni tepa liilimáliinga eni mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pungí uluma teku molemele.’ nimbu kanoliu.
HEB 6:10 Pulu Yili-ni eninga uluma piliipa sundupa naa apurulimú. Ulu sumbi-nílima mindi telemú. Eninga kongun telemelema kene, eni Pulu Yili numanu munjingíndu yunga yambuma liiku tapunjulemele mele ekupu kepe taki-taki telemele uluma kene, kanupa kis piliipa mundupa naa kelelemú. ⸤Piliipa mindi molemú.⸥
HEB 6:11 ‘Eni pali aku-siku telemele mele tondulu munduku teku molku munduku naa kelangi mana mulungí enama pora nipili.’ nimbu aima nimbu piliiliu. ‘Penga Pulu Yili-ni ‘Oliu simbu.’ nirim méle kaíma sika liimulú.’ niku tondulu munduku piliilimili mele ‘mania naa pupili.’ niku aku teai.
HEB 6:12 ‘Eni enimbu naa kolangi.’ nimbu piliipu moliu. ‘Yambu Pulu Yili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku munduku naa kelku kene Pulu Yili-ni ‘yunga kangambulama moya-mélema simbu.’ nirim mélema sirim liiring yambuma mele manda leku molangi.’ nimbu piliipu moliu.
HEB 6:13 Ui Pulu Yili-ni ⸤oliunga anda-kolepa⸥ Eprayam-kene ung te nimba panjipaliinga, ⸤aima olandupa molemú yambu tenga bi lepa⸥ mi lembandu Pulu Yili yu mandupa yambu te aima olandupa te naa mulurumeliinga Pulu Yili yu-yunu yunga bili lepa mi lepa kene
HEB 6:14 nimba mele: “Na-ni aima sika niker. Na-ni nu membu sipu tepu konjupu, ‘Yambu pulele kalku liani.’ nimbú.” nirim.
HEB 6:15 Aku nirimaliinga piliipa kene Eprayam ⸤Pulu Yili-ni⸥ yu “méle simbu” nimba, nimba panjirimele ‘Penga sika tepa konjupa kene simba.’ nimba ui enimbu naa kolupa we nokupa molupa kene sika liirim.
HEB 6:16 Yambu te-ni ‘ ‘Aima sika nikem.’ niku piliangi.’ nimba yunga yambu te auli olandupa molemále bi lepa “Aima sika niker.” nimba mi lelemú. ‘Yambuma-ni yunga ungele toku mania naa mundunjangi.’ nimba kene aku telemú.
HEB 6:17 Akiliinga, aku-sipa-mele-ko Pulu Yili-ni ‘ ‘Eprayam-kene nimbu panjiker mele yu-ni kalupa liimba yambuma-ni aima piliiku konjangi. Na-ni “Tembu.” nimbu, nimbu panjiliu mele numanu alowa naa tepu aima sika teliu.’ niku kanangi.’ nimba ⸤yunga bili yu-yunu lepa⸥ “Aima sika niker.” nimba mi lirim.
HEB 6:18 Pulu Yili yu ‘numanu alowa naa telemú, enini-kene “Tembu.” nimbu, nimbu panjiker mele penga-penga kepe ‘Sika temba.’ niku numanu liiku munduku molangi.’ nimba ulu akusele tirim. ⸤Ulu te: Ungele ui nimba panjurum. Ulu te: Ungele nimba panjipa kene penga yunga bili yu-yunu lepa “Aima sika tembu.” nimba mi lirim ulu akusele tirim kanili.⸥ Ulu akusele Pulu Yili numanu alowa manda naa tepa, gólu aima manda naa tolemú ulusele. Akili piliipuliinga ‘Pulu Yili-ni oliu “simbu.” nimba, nimba panjurum mélema sika simba.’ nimbu piliipu ‘Buni te wendu naa upili, oliu nukupili.’ nimbu Pulu Yili molemúna nondupa pulimulu yambuma oliunga numanu tondulu pupili mundupu naa kelepu kapula nokupu molomulú.
HEB 6:19 ⸤Ung akiliinga ung-eku te topu sambu:⸥ ‘Nona anduli sip te popuremi-ni nona topa memba pumba.’ niku tenga ka teku koyapu teku panjilimele. Aku-sipa oliunga minima nona anduli sip-mele. ‘Pulu Yili-ni oliu-kene “tembu” nilimú ungele gólu naa topa sika telemú temba.’ nimbu piliilimulu ulu akili minimanga ka-mele tenga ka telemú. Aku telemáliinga yunga ungele mundupu kelepu anju pupu molupu kis naa silimulu. Ka akili Pulu Yili molemú sulumina aima kake tílina, múlu auli te-ni pipi silimú, akuna sukundu pupa ka telemú.
HEB 6:20 Sulumina Aima Kake Tili kanuna yi te oliunga nimba liipa tapunjumbandu kumbi-lepa sukundu purum. Pupa kene Mellekisedek mulurum mele yu aku-sipa taki-taki oliunga ninjipa Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale molemú. Akili Yesos.
HEB 7:1 ⸤‘Krais yu Mellekisedek mele molemú.’ niker⸥ yi Mellekisedek kanili yu kolea-auli Sallem yambumanga yi nuim kingele molupa kene, Pulu Yi Aima Olandupa Koleamanga Pali Nukurumeliinga kongun tenjimbandu yambumanga Pulu Yili popu tonjupa mulurumko. Ui Eprayam kolea tenga pupa ele tepa yi nuim king angerenga ami-yima topa mundupa kene ⸤eninga miring mélema liipa memba⸥ kelepa lku koleandu ombá urum kene yi Mellekisedek kanili yu omba kupulanum-na kanupa kene ‘Pulu Yili-ni nu membu sipili.’ nirim.
HEB 7:2 ⸤Yu-ni aku-sipa Pulu Yili-kene ung nimba Eprayam-nga mawa tinjirim kene⸥ Eprayam-ni rurepunga-tale rurepunga-tale nimba mirim mélemanga pali tilu tilu nimba ⸤kaíma⸥ wendu liipa Mellekisedek sirim. Mellekisedek yunga bilinga ung-pulele ‘ulu sumbi-nílima telemú yi nuim kingele’. Yu nukurum kolea-auli Sallem-nga bilinga ung-pulele ‘yambuma-kene táka-niku kapula-kapula mululi ulu-pulele’ akiliinga yilinga bi tale-sipale ‘Yambuma-Kene Táka-Niku Kapula-Kapula Mululi Ulu-Pulele Nokulemú Yi Nuim Kingele’.
HEB 7:3 Yunga ‘Temanele bukna tunjurum yili-ni yunga anum lapaselenga bisele naa topa, yunga anda-kolepa tenga bili kepe naa tunjurum. Yu miring enale kepe naa tonjupa, kulurum enale kepe naa tunjurum. Yu-ni popu tunjuli yili mulurum mele walse mundupa kilirim ung te bukna naa tunjurum naa piliilimuláliinga yu Pulu Yili-nga Málale taki-taki kona molupa mindi pulimú mele yu aku-sipa mele mulurum.’ nimbu piliilimulu.
HEB 7:4 Mellekisedek yu bi aima olandupa mulurum mele piliai. Oliu yambu-talape puleliinga kumbi-lepa anda-kolepa aima auli Eprayam-ni ele tepa kene méle liirimumanga pali rurepunga-tale rurepunga-tale nimba mélemanga tilu-tilu nimba wendu liipa yu sirim.
HEB 7:5 ⸤Ui yi nuim auli te-ni yunga yambumanga méle rurepunga-tale rurepunga-tale niku nusuringmanga tilu-tilu nimba yu-ni wendu liirim akiliinga-pe Isrel-yambuma laye lupa mele tiring.⸥ LLipai-ni kalupa liirim yi mare Pulu Yili popu tunjuli yima muluring, yi kanumanga ung-mani te pelemú, akili i-sipa mele: ‘Isrel-yambuma-ni eninga méle rurepunga-tale rurepunga-tale niku nusingí mélemanga tilu-tilu niku wendu liiku LLipai-yima sangi.’ nimba pelemú. Mélema siring yambuma kene LLipai-yima kene anginipili, enini wasie pali Isrel-yambuma Eprayam-ni kalupa liirim akiliinga-pe LLipai-yima-ni anginipilinga mélema aku-siku mare liiring.
HEB 7:6 Mellekisedek yu LLipai-ni kalupa liirim yi te mólu, akiliinga-pe ⸤Eprayam-ni LLipai-yambuma ui naa kalupa liipili⸥ yunga méle rurepunga-tale rurepunga-tale nimba mélemanga pali tilu-tilu nimba wendu liipa Mellekisedek sirim liirim. Pulu Yili-ni yi kanili “Yu-kene tembu.” nimba, nimba panjurum yilindu Mellekisedek-ni “Pulu Yili-ni membu sipili.” nirimko.
HEB 7:7 Oliu piliilimulu: ‘Yi te-ni “Pulu Yili-ni nu membu sipili.” nilimú yi akili yu yi-olandupale, yi te-ndu “Pulu Yili-ni nu membu sipili.” nilimú yi akili mandupale.’ nimbu piliilimulu. ⸤Aku lem Mellekisedek olandupa, Eprayam mandupale.⸥
HEB 7:8 ⸤Akiliinga ung te wasie pelemú akili i-sipa mele:⸥ LLipai-yima-ni Isrel-yambumanga méle rurepunga-tale rurepunga-tale niku nusiring mélemanga tilu-tilu niku liiring yima kuluring, akiliinga-pe Eprayam-nga ele tepa liirim mélemanga rurepunga-tale rurepunga-tale nimba mirimumanga tilu-tilu nimba liirim yili Pulu Yili-nga bukna yu kulurum ung te nimba naa molemú, akili piliilimuluko.
HEB 7:9 ⸤Ung akiliinga⸥ oliu-ni ung te wasie i-sipu mele kapula nilkumula: Eprayam-ni yunga méle rurepunga-tale rurepunga-tale nimba mirim mélemanga tilu-tilu nimba liipa Mellekisedek sirim kene ‘Penga LLipai-yima-ni rurepunga-tale rurepunga-tale niku nusiring mélemanga tilu-tilu niku liiring yima kalupa liirim anda-kolepa LLipai-ni ui yunga méle rurepunga-tale rurepunga-tale nimba nusurum mélemangako Eprayam-ni tilu-tilu nimba liipa Mellekisedek sinjirim.’ aku nilkumula.
HEB 7:10 Sika LLipai ui naa miring akiliinga-pe LLipai yunga anda-kolepa Eprayam-nga oluna sukundu mulupili Mellekisedek-ni Eprayam kupulanum-na kanurum akiliinga ⸤aku-sipu nilkumula⸥.
HEB 7:11 ⸤Kapula, akili piliipu pora sipu kene ekupu Yesos Krais molemú mele alsupu piliamili.⸥ Ui Moses-ni ⸤“I-siku ulu mare teai! I-siku ulu mare naa teai!” nimba⸥ Isrel-yambumandu Pulu Yili-nga ung-manima simbandu ung-mani te sipa kene nimba mele: “LLipai-yambuma-ni Pulu Yili popu tunjuli kongunale teangi.” nirim. ‘Aku-siku teangi.’ nirim kene popu tunjuli yi kanuma-ni kongunale tiring mele kapula tirim lem “⸤Ui-pulu-pulu popu tunjuli yi-auli-olandupa⸥ Eron-ni kalupa liirim popu tunjuli yima mele ekupu aku-sipa yi te naa mulupili. Mellekisedek mele yi te ekupu mulupili.” nirim akili nambimuna nirimye? ⸤Popu tunjuli yi kanuma-ni yambumanga niku tinjiringeliinga yambuma-ni ulu-pulu-kísima numanuna we pirimeliinga Pulu Yili-nga kumbi-kerina kapula naa puringeliinga Pulu Yili-ni aku-sipa nirim.⸥
HEB 7:12 Akiliinga, Pulu Yili-ni yu popu tunjuli yima alowa tembandu ung-manele kepe alowa naa tímu lem kapula naa temba. ⸤Akiliinga, ung-manele sika alowa tirim.⸥
HEB 7:13 Pulu Yili-ni ⸤‘popu tunjuli yi-auli-olandupale kolea kólu liipa mulupili.’⸥ nirim yi kanili ⸤yu Isrele-nga málu LLipai-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga suku mulurum yi te mólu.⸥ Yu Isrele-nga málu te-ni-lupa kalupa liirim yambu-talapeliinga suku mulurum yi te. Yunga anginipili lapalii kepe te Pulu Yili popu toku kungma kaluring poluna puku kongun naa tiring.
HEB 7:14 Oliu piliilimulu, oliunga Auliele ⸤Isrele-nga málu⸥ Juda-ni kalupa liirim, yambu akumanga ‘te Pulu Yili popu tunjuli yi te molumba.’ nimba Moses-ni ui naa nirim kanili.
HEB 7:15 Ekupu yi kona te popu tonjupa molemú aima mokeringa lelemú-na kanokumulu akili ‘Mellekisedek yu mulurum mele aku-sipa yu popu tunjuli yi te-lupa, popu tunjuring LLipai-yi akuma lupa.’ nimbu akili kapula sumbi-sipu nimbu kanupu kene ⸤‘Ui Pulu Yili popu turing kupulanumele mandupa; ekupu oliu Pulu Yili popu tomulú kupulanum olandupale wendu okum.’ nimbu sumbi-sipu kanokumuluko.⸥
HEB 7:16 Yi kanili ung-manele-ni ‘LLipai-ni kalupa liimba yima popu tunjuli yima molangi.’ nirim akumanga yu popu tunjuli yi te naa mulurum, mólu. Akiliinga-pe yu taki-taki kona molupa mindi pumbaliinga tondulale pirimeliinga yu popu tunjuli yi te mulurum, yu toku mania mundungí kupulanum te mólu.
HEB 7:17 Pulu Yili-ni yundu ui ung te nirim. Yu-ni nimba mele: “Mellekisedek mulurum mele nu-nunu aku-sikunu Pulu Yili popu tunjuli yi te taki-taki molkunu mindi puni.” nirim.
HEB 7:18 ⸤Ung akili-ni oliu i-sipa mele liipa ora silimú: ‘LLipai-yima-ni ‘yambumanga’ niku Pulu Yili popu tonjuku molangi.’ nirim.⸥ Ung-mani uiele tondulu naa pepa oliu liipa tapunjumba tondulu te naa pirim-na Pulu Yili-ni ‘ung-mani kanili kamu mania pupili.’ nirim, akili liipa ora silimú.
HEB 7:19 ⸤Moses-ni “Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai!” nimba⸥ ung-mani sirimuma-ni Pulu Yili-ni yambuma kanupa ‘ulu-pulu-kísima numanuna naa pili yambuma’ nimba kanomba kupulanum te naa lirim kanili. Akiliinga, ⸤popu tunjuli yimanga ung-mani kanili alowa tepa kene⸥ Pulu Yili-ni kupulanum kona kaí te-lupa akisirim, akili olandupa, ui ung-manele mandupa, kupulanum kona akiliinga pupu kene oliu Pulu Yili molemúna nondupa kapula pulimulu.
HEB 7:20 Akiliinga ung te wasie i-sipa mele: ⸤Pulu Yili-ni ‘Yesos kupulanum kona kaniliinga popu tunjuli yili mulupili.’ nirim⸥ akili kepe we naa nirim. Yu ‘popu tunjuli yi akili mulupili.’ nimba “Aima sika niker.” nimba, nimba panjipa mi lirim. Ui popu tunjuli yi muluringma ‘aku-siku teku molangi.’ nimba Pulu Yili-ni mi naa lirim,
HEB 7:21 akiliinga-pe ‘Yesos Pulu Yili popu tunjuli yi te mulupili.’ nimba Pulu Yili-ni ⸤“Aima sika niker.” nimba⸥ mi lirim. Yu-ni yundu nimba panjipa kene “Auliele-ni yunga bili yu-yunu lepa “Aima sika niker.” nimba mi lepa kene “Nu popu tunjuli yi te mollu mele taki-taki aku-sikunu molkunu mindi puni.” nimba, nimba panjipa mi lirim. Yu penga numanu alowa tepa ung te-lupa aima naa nimbá.” nirim.
HEB 7:22 Pulu Yili-ni Yesos makó topa yu-kene aku-sipa nimba panjipa kene ‘Aima sika niker.’ nimba mi lirimeliinga Yesos oliunga ninjipa popu tunjuli yili-ni oliunga nimba liipa tapunjupa tepa liilimáliinga Pulu Yili-ni oliu-kene nimba panjurum ung konale olandupa, ⸤ui Isrel-yambuma-kene nimba panjurum ungele mandupa⸥.
HEB 7:23 ⸤Akiliinga ung te wasie i-sipa mele:⸥ Ui popu tunjuring yima taki-taki kona molku mindi naa puku, taki-taki kolku kene alsuku mare alko toku muluring akiliinga enini pulele muluring,
HEB 7:24 akiliinga-pe Yesos taki-taki kona molupa mindi pulimú-na yu kam-kamu popu tunjuli yili molemú mele molumba. Yu oliunga popu tunjuli yili molemú mele yambu te-ni ‘Naa tipili. Mania pupili.’ nimbá kupulanum te mólu. Akiliinga taki-taki popu tunjuli kongunale mundupa naa kelepa, tepa mindi pumba, ⸤yi te-ni yu kapula alowa tepa alko naa tomba⸥.
HEB 7:25 Akiliinga taki-taki kona molupa mindi pupa kene ‘Pulu Yili-ni enini tepa liipili.’ nimba taki-taki mawa tepa molemáliinga yambu mare-ni niku kene ‘Yesos-ni sika nanga nimba tinjirim.’ niku tondulu munduku piliiku yunga bili walsiku kene Pulu Yili molemúna nondupa pulimelé yambu akuma yu-ni ‘Mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku Pulu Yili-kene molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba taki-taki aku-sipa manda tepa liilimú.
HEB 7:26 Popu tunjuli yi-auli-olandupa aku-sili te-ni oliunga nimba tenjilimú mele papu tenjipa molemú. Yu Pulu Yili-ni kanupa ‘yi aima kake tili’ nimba kanolemú yili molupa, ulu te tepa kis naa sipa, ulu-kis te walsekale kepe ‘Teambu.’ nimba naa piliipa, yambuma-ni ulu-pulu-kis tiring kene ‘Na-kene wasie teamili.’ nimba naa tirim, akiliinga, Pulu Yili yu-yunu mulú-koleana aima olandupa molemúna ‘mulupili.’ nimba munjurum.
HEB 7:27 Ui popu tunjuring yi-auli-olandupama-ni tiring mele telemú kupulanum te naa lelemú. Enini enamanga taki-taki Pulu Yili popu toku kungma kalku singíndu ui ‘eninga ulu-pulu-kísima mania pupili.’ niku mélema popu toku kalku siku kene, penga ‘yambumanga ulu-pulu-kísima mania pupili.’ niku mélema popu toku kalunjuku siring, akiliinga-pe Yesos-ni aku-sipa naa telemú. Yu-yunu walsekale mindi Pulu Yili popu topa yunga kangiele sirim aku-sipa ⸤‘Yambumanga ulu-pulu-kísima kamu mania pupili.’ nimba⸥ walsekale mindi Pulu Yili popu topa kalunjupa sirim.
HEB 7:28 ⸤Niker ung akiliinga ung te alsupu kamu niambu⸥: ⸤“Ulu te i-siku teai!” nimba⸥ ung-mani te pelemále piliiku teng panjiku tingíndu yi makó toku ‘popu tunjuli yi-auli-olandupama molangi.’ nilimele yi tondulu naa pílima, akiliinga-pe Moses-ni ung-mani sirim kanili ui wendu urum, Pulu Yili-ni Málundu “Nu popu tunjuli yi-auli-olandupale molani.” nimba “Aima sika niker.” nimba, nimba panjipa mi lirim ung akili penga wendu urum. Málu kanili ulu-pulu-kis te aima naa tepa Pulu Yili-ni “Ti.” nirim ungma aima pali piliipa liipa sumbi-sipa tirim yi alowa naa tepa numanu tondulu pupili kona molupa mindi pumba yili molemú.
HEB 8:1 Na-ni ‘⸤Pulu Yili-ni makó topa⸥ ‘Oliunga popu tunjuli yili mulupili.’ nirim.’ niker akiliinga ung-pulele i-sipa mele: Yi nindu kanu-sili te oliunga popu tunjuli yi-auli-olandupale molemú kanili ⸤mélema pali nokumbandu⸥ mulú-koleana Yi Nuim King Auli Olandupale kolea nokupa molemú polaliinga ki-bokundu pupa molemú.
HEB 8:2 Akuna molupa yu mulú-koleana angiliimú ⸤sell-lkuliinga⸥ sulumina aima kake tílina oliunga nimba Pulu Yili popu tonjupa molemú. ⸤Yu kongun akili tenjipa molemú⸥ sell-lku akili Pulu Yili molemú sell-lku sikale. Akili yi te-ni naa takurum, Auliele yu-yunu takurum.
HEB 8:3 ⸤Yu mulú-koleana angiliimú sell-lkuliinga sulumina akuna telemáliinga pulele i-sipa mele:⸥ Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupama-ni ⸤Moses-ni “I-siku teai.” nimba sirim ung-manele-ni nirim mele piliiku kene tingíndu⸥ Pulu Yili popu toku we-mélema kene kung kalúlima kene meku oku siring, akiliinga, yi Pulu Yili popu tunjuli yi-nuim auli-olandupa ⸤penga urum yi Yesos⸥ niker akili-ni Pulu Yili popu topa ⸤memi pili⸥ méle te naa silkanje kapula naa telka akiliinga yu-ni kepe méle te popu topa sirimko.
HEB 8:4 Akiliinga-pe ma-koleana Pulu Yili popu tunjuli yima ung-manele-ni nilimú mele piliiku kene Pulu Yili popu toku kungma kalku silimele yima molemeláliinga yi kanili yu ma-koleana molkanje Pulu Yili popu tunjuli yi te naa molka.
HEB 8:5 Yi kanuma-ni popu tunjuli kongun telemele akili Pulu Yili molemú mulú-koleana telemú kongunuma mele tepa, mulú-kolealiinga minéle-mele molemele. Akiliinga, Pulu Yili ma-koleana molumba sell-lkuli Moses-ni koela takumba tirim kene Pulu Yili-ni yu mani sipa kene nimba mele: “Na-ni mulú Sainai ola Moses nu liipu ora sindu aku-sipa mele mendepolu lkuli takukunu mélema pali aima sumbi-sikunu manda leku teku mimi ti.” nirim.
HEB 8:6 ⸤Akili sika akiliinga-pe⸥ yi kanumanga Pulu Yili popu tunjuli kongunale aima mandupa. Pulu Yili-ni Yesos-ndu ‘Ti.’ nimba sirim popu tunjuli kongunale aima kaí olandupa. Yunga kongunale olandupa telemáliinga pulele i-sipa mele: Pulu Yili-ni oliu-kene ung kona nimba panjipa mi lirimele Yesos ai-suku-singina angiliipa ‘Pulu Yili-kene oliu-kene kapula-kapula molangi.’ nimba liipa tapunjupa tepa liilimú yili-ni ‘kamu wendu upili.’ nimba tinjirim, ung kona akili olandupako. Ung konale-ni “oliu simbu.” nimba, nimba panjilimú mele akuma olandupa, ung-uiele-ni “simbu.” nirim mele akuma mandupa, akiliinga, ung konale olandupa.
HEB 8:7 Piliai! Pulu Yili-ni nimba panjipa mi lirim ung-uiliinga tondulale pelkanje Pulu Yili-ni alsupa ung te naa nimba panjilka.
HEB 8:8 ⸤Ung-uiliinga tondulale pelkanje Pulu Yili-ni yambuma tiring mele kanupa kis naa piliilka.⸥ Akiliinga-pe yambuma-ni tiring mele Pulu Yili-ni kanupa kis piliipa kene nimba mele: “Na Auli ⸤Yawe-⸥ni ⸤enindu⸥ nimbu mele: “⸤Piliai.⸥ Na-ni Isrel-yambuma-kene Juda-yambuma-kene ung kona te nimbu panjipu mi lembu enale wendu ombá.
HEB 8:9 I ung kona niker akili ui eninga anda-kolepalima kolea Isip wendu liipu ulsu membu urundu enaliinga yambu kanuma-kene nimbu panjipu mi lirindu mele tilu-sipa mólu. Na-ni enini-kene ung nimbu panjipu mi lirindu ungele naa piliiringeliinga na-ni ‘Enini molku kis-sangi.’ nimbu liipu bulu sirindu.
HEB 8:10 Isrele-ni kalupa liirim yambuma-kene kelepu tembu mele penga ung kona te nimbu panjipu mi lembu, akili i-sipa mele: ⸤‘Enini teku mulungí kene na-ni enini kanupu kaí piliimbu.’ nirindu mele ‘numanale-ni piliiku kaí teangi.’ nimbu⸥ ⸤I-siku teai! I-siku naa teai!” nimbu⸥ nanga ung-manima eninga numanuna pípili panjinjipu, ‘Nanga ung-manima numanu monjuku ‘piliipu teamili.’ niku molangi.’ nimbu na-ni ung-mani kanuma buk-mele eninga numanuna bi tombu. Na mindi enini piliiku popu tungí Pulu Yili molumbu, enini na-ni nokumbu yambuma mulungí.
HEB 8:11 Ena akuma wendu ombá kene yambu kamako bi molombama kepe, korupa bi naa molombama kepe, akuma-ni pali ⸤‘Na Auliele.’ niku⸥ kanuku bi singéliinga yambuma-ni eninga kandi pulu lelemú yambuma kepe lku keri-kúpu pingí yambuma kepe ‘Auliele molemú mele piliangi.’ naa nimulú. Enini pali na piliiku pora singéliinga alsuku niku naa singí.
HEB 8:12 Na-ni enini kondu kolupu enini teku kis-singí uluma kanupu konde tenjipu eninga ulu-pulu-kísima alsupu aima naa piliimbu.” nimbu na Pulu Yi Auliele-ni niker.” nirim.
HEB 8:13 Pulu Yili-ni penga oliu-kene nimba panjipa mi lirim ung akili “Ung konale” nirim ung akili-ni ui Isrel-yambuma-kene nimba panjipa mi lirim ung-ui akili yu-ni ‘Kamu nondupa mania pumba tekem.’ nimba nirim. Pe ekupu oliu piliilimulu, méle ui te kamu nondupa mania pumba tekem mele, akili sika nondupa kamu pora nimbá.
HEB 9:1 ⸤‘Krais-nga kongunale kene ung-konale kene olandupa, popu tunjuli yi-uimanga kongunale kene ung-uiele kene mandupa.’ nindu kaniliinga ekupu ung mare wasie niambu:⸥ Ui ⸤Pulu Yili-ni Isrel-yambuma-kene⸥ nimba panjipa mi lirim ungele-ni Pulu Yili popu toku kape ningí mele nirim ung-manima pirim, ung-ui kaniliinga Pulu Yili popu turing lku te ma-koleana angiliirimko.
HEB 9:2 Lku akili sell-lku te takuring, akuna sukundu sulumina tale lirim. Takuku kene, yunga sulumina kikundu lirimna tepi-llam angere yupuku-guli nurum mélale kene pllawa-kaluli ‘Pulu Yili-nga’ niku nusiring polale kene nusiring, sulumina akili bi leku ‘Sulumina Kake Tiliele’ niring.
HEB 9:3 Anjukundu múlu auli sulu te-ni pipi sirim akuna anjukundu Sulumina Aima Kake Tiliele lirim.
HEB 9:4 Pulu Yili popu tungíndu méle mura túlima kaluring-polu ku-gollu kanjuringele kene, unji-ket ku-gollu kanjuringele kene, méle akusele kolea akiliinga méle-sele lirim. Unji-ket akiliinga sukundu langi-maana pirim mingi te kene, Eron-nga apulu-mingi ambulurum kir-kiri tirim apulale kene, Pulu Yili-ni Isrel-yambuma-kene mi lirim ungma ku-kará talenga bi topa munjurum kusele kene, akuma pirim.
HEB 9:5 Unji-ket akiliinga pipina ola méle tale mulú-koleana angkella mele tilisele Pulu Yili-nga tondulale mulurumna lirim-selenga puma-ni pipéle kunungu mele pakunjurum. Pipi akili ‘Pulu Yili-ni yambuma kondu kolupa eninga ulu-pulu-kísima mundupa kilinjirim pipéle’ niring. Akiliinga-pe ekupu ena-mong te naa pelemáliinga méle akumanga ung pulele kapula naa nimbú.
HEB 9:6 Aku-siku ⸤sell-lkuli kene akuna sukundu suluminasele kene⸥ teku mimi teku mélema teku mimi teku akuna sukundu nosuku pora siring kene popu tunjuli yima pulu monjuku sulumina kikundu lirimna taki-taki sukundu puku Pulu Yili popu tunjuli kongunale ti-pui-upui tiring.
HEB 9:7 Akiliinga-pe popu tunjuli yi-auli-olandupale mindi anjukundu sulumina lirimna sukundu purum. Taki-taki naa purumko. Punie tenga-tenga walsekale mindi purum. We naa purumko. Kung te topa kene memi mare memba sukundu pupa kene yu-ni ulu-pulu-kis naa piliipa walu-sipa tirim-ma kene yambuma-ni ulu-pulu-kis naa piliiku walu-siku tiringma kene numanale-ni piliipa memi akili Pulu Yili popu topa sirim.
HEB 9:8 ‘Popu tunjuli yi-auli-olandupale yu mendepulu Sulumina Aima Kake Tili-na sukundu pupili.’ nimba ung-mani te pirim ulu akili-ni oliu liipa ora silimú mele Mini Kake Tiliele-ni nimba silimú. Akili i-sipa mele: Ui Pulu Yili popu turing sell-lkuli we angiliipili oliu Pulu Yili molemúna manda pumulú kupulanum te naa lirim mele Mini Kake Tiliele-ni nimba silimú.
HEB 9:9 Sell-lku kanuna ulu tiringma-ni oliu ekupu molemuluma ung te liipa ora silimú. Ulu akili-ni oliu liipa ora silimú akili i-sipa mele: Ui taki-taki Pulu Yili popu toku we-mélema siku, kungma kalku siring akuma-ni Pulu Yili aku-siku popu turing yambumanga numanuna ulu-pulu-kis pirim-ma kamu kulu naa tunjurum, we piliiku mindi muluring.
HEB 9:10 Ui Pulu Yili popu turing ung-manima-ni langi noku, no noku, kimbu-ki kangima lumaye tungí ulu akuma mindi mani sirim. Pulu Yili yu ‘enini sumbi-siku popu tungí kene enini yambu numanu sumbi-nílima nimba kanomba ulu konama wendu ombáliinga ung-mani ima yambumanga kangikundu tingí mele sirim ung-mani ima isili-ui teku molai.’ nirim. ⸤Ulu ui tiring akuma kapula naa tirim aku-sipa-mele oliu ekupu liipa ora silimú.⸥
HEB 9:11 ⸤Ui aku-sipa⸥ akiliinga-pe ekupu Krais yu Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale molemú, Pulu Yili-ni ‘méle kaíma simbu.’ nirim mélema yu-ni silimú. Ui Isrel-yambumanga popu tunjuli yi-auli-olandupama-ni kung-kera-mélema kalku Pulu Yili-nga kumbi-kerina puku popu turing sell-lku akili mandupa; akuna tiring uluma mandupako. Penga Krais yu Pulu Yili mulú-koleana mulurum koleana pupa Pulu Yili popu tu-purum kolea akili olandupa kaiéle; akili mulú-koleana angiliimú sell-lkuliinga sukundu Krais yu purum sell-lku akili mana-yambuma-ni ki-ni naa tiring, akili ma-koleana lelemú mélemanga mele te mólu.
HEB 9:12 Yu Pulu Yili mulú-koleana mulurum Sulumina Aima Kake Tili-na kamu walsekale sukundu purum. Akiliinga-pe akuna pumbandu ui ma-koleana sell-lkuliinga sukundu pungíndu tiring mele yu naa tirim. Enini kung-memi mare kene kung-kao walú mare kene toku memima mingi tenga kolku akili Pulu Yili-nga kumbi-kerina meku puring mele aku-sipa naa tirim, mólu. Yunga memale mindi yu-yunu memba pupa walsekale mindi Pulu Yili popu topa sirim. Aku tirimeliinga ‘oliu ulu-pulu-kísimani ka sipa nokulemú mele naa tipili.’ nimba yunga memale-ni oliu tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa Pulu Yili kene kamu tapú-topu kapula molomulundu pumulú kupulanumele akisinjirim.
HEB 9:13 Pulu Yili-ni yambu kanupa ‘kangimanga kalaru mulupili molemele’ nimba kanolemú yambuma ‘yu-ni kanupa ‘kake tipili mulungí’ nimba kanupili.’ niku kene ui kung-memima kene kao-pelama kene toku memima kolku, kung-kao mosumbu kunduli te toku ‘tepi-ni nomba pora sipili.’ niku kaluring kene nurum kekele liiku, memina sukundu onde leku munduku nosuku kene, yambu kanumanga kangimanga tanda sinjiring kene yambu kanuma alsupa kanurum kene kangikundu yambu kake tílima nimba kanurumeliinga ⸤Pulu Yili-kene alsuku kapula muluring⸥.
HEB 9:14 ⸤Pulu Yili-ni ung nimba panjipa mi lirim ung-uiliinga uluma tingíndu⸥ kung akumanga memima-ni yambuma aku-sipa liipa tapunjurum lem penga Krais-nga memale-ni ekupu aima olandupa manda liipa tapunjilimú. Yu ulu-pulu-kis te aima naa pípili taki-taki molupa mindi puli Mini Kake Tiliele-nga tondulale yu-kene mulupili, yunga kangiele Pulu Yili popu topa simbandu yu kulurum. Yi akiliinga memale-ni oliunga kangikundu mindi lumaye naa tonjulemú. ‘Yu-ni oliu ulu-pulu-kis telemuláliinga kolea-kísina pupu molupu kis-sipu mindi pulkumula ulu-pulu-kis numanale-ni piliilimuluma kulu tonjilimáliinga Pulu Yili-ni oliu kanupa kis piliimba ulu te numanuna naa pelemú.’ nimbu piliilimulu. Oliu-ni ‘Kona Mululi Pulu Yili-nga ungma piliipu liipu yu kanupa kaí piliilimú uluma teamili.’ nimba kene ⸤Yesos-ni⸥ aku-sipa tirim.
HEB 9:15 ⸤Akiliinga ung te wasie i-sipa mele: Krais-ni oliunga ulu-pulu-kismanga alko topa mindili nurum-na oliu mundu-mong naa tepu Pulu Yili-nga kongunale manda temulú⸥ akiliinga yunga memale onde lenjipa kulurum ulu akili-ni Pulu Yili-ni ung nimba panjipa mi lirim ung-konale Yesos-ni ‘Kamu wendu omba lipili.’ nirim. Yambumanga nimba kulunjurum ulele-ni ulu tale tirim. ⸤Te i-sipa mele:⸥ Pulu Yili-ni nimba panjipa mi lirim ung-uiele toku pula toku yunga ung-manima liiku su siku ulu-pulu-kis tiringma Yesos-ni ‘Mania pupili. Pulu Yili akuma kanupa konde tenjipa, akumanga enini “Pundu tangi.” naa nipili. Aku tiringimanga enini mini-pali molku kis-siku mindi pungí kupulanum-na wendu wangi.’ nimba eninga nimba alko topa mindili nomba kolupa yunga memale-ni eninga pundu tunjurum. ⸤Te i-sipa mele:⸥ Yunga memale Onde lenjipa kulurumeliinga ung-uiele-ni nukurum yambuma Pulu Yili piliiku muluringmanga numanuma yunga memale-ni kamu lumaye tonjupa kene Yesos-ni yambumanga nimba tinjirimele-ni oliu-ni ulu-pulu-kis telemuluma omba mania pulimú, akuma Pulu Yili-ni alsupa naa piliipa molemú-na Pulu Yili yu-ni makó topa “Wai.” nilimú mele piliiku kene olemele yambuma Pulu Yili yu-ni molku konjuku mindi puli ulu-pulele kene méle kaíma kene “Nanga pulu lemba yambuma simbu.” nimba, nimba panjurum akuma simba liingí.
HEB 9:16 ⸤Krais kulurumeliinga pulele niambu:⸥ Yi te-ni ‘penga walse na kolumbu kene nanga ⸤moya-⸥méle nosiliuma nanga kangambulama-ni liangi!’ nimba pepá topa nimba panjilimú. Akiliinga-pe kangambulama-ni méle kanuma we kapula naa liilimele. Penga lapa kolemú kene yambuma-ni kanuku kene ‘Kapula. Ekupu lapa-ni ‘Moke teku liangi!’ nimba, nimba panjurum mele kamu liangi.’ nilimele.
HEB 9:17 Yi te-ni ung nimba panjilimú yili we molemú kene yunga ung nimba panjilimále ulu te manda naa telemú. Yili kolemú kene mindi ung nimba panjilimú mele sika aku-siku manda mélema liilimele.
HEB 9:18 Ulu-pulu akili piliiku tiringele aku-sipa, ui Pulu Yili-ni ung nimba panjipa mi lirim mele ‘Wendu upili.’ niku ⸤‘Méle te kulupili.’ niku⸥ kung te toku memale onde liring. ⸤Méle te naa kolkanje Pulu Yili-ni ui nimba panjurum mele wendu naa olka.⸥
HEB 9:19 ⸤I-siku mele tiring:⸥ Moses-ni ui ‘yambuma piliangi.’ nimba Pulu Yili-nga ung-manima pali nimba sipa kene kung-kao walú mare kene kung-memi mare kene topa memima mingina kolupa, no-kene waka-maka tepa kene, unji kelú isop kola mare liipa sipsip-di kunduli mare-ni ka topa kene, memina suku mundupa kene Pulu Yili-ni sirim ung-manima mulurum bukna kene yambumanga kangina kene tanda sipa kanjunjurum.
HEB 9:20 Tanda sipa kanjunjupa molupa kene nimba mele: “Memi ili Pulu Yili-ni eni-kene ung nimba panjipa mi lirim ungele ‘piliiku teku molai.’ nikemale ‘eni-kene wendu omba tondulu pupili.’ nilimú memale.” nirim. ⸤‘Méle te kulupili.’ nimba naa tolkanje Pulu Yili-ni nimba panjurum ungele kamu wendu naa omba tondulu naa pulka.⸥
HEB 9:21 Aku-sipa mele Pulu Yili popu toku kaluring sell-lkuli kene sell-lkuna sukundu Pulu Yili popu tungíndu nusiring mélema kene pali ⸤‘Pulu Yili-nga méle kake tílima lipili.’ nimba Moses-ni kung topa memi mingi tenga onde lepa⸥ memale tanda sipa kanjurumko.
HEB 9:22 Pulu Yili-nga ung-mani te nimba pirim mele piliipaliinga Moses-ni aku tirim. Ung-mani kanili nimba mulurum akili i-sipa mele: ‘Méle pulele ‘Pulu Yili-ni kanupa ‘méle kake tílima’ nimba piliipili.’ nimba memima-ni mindi manda tenjimba. ‘Kung tenga memale omba wendu pupili.’ niku ‘Yu kulupili.’ niku yunga numi-ka kari naa lingí kene Pulu Yili-ni memi te omba naa pumba kanupa kene méle-tenga kalaru mola yambu tenga ulu-pulu-kísima “Mania pupili. Alsupu naa kanombu.” kapula naa nimbá.’ ung-mani te aku-sipa nimba pelemú.
HEB 9:23 Pulu Yili-ni “Mélemanga kalaruma memima-ni topa mania mundunjupili.” nimba ung-mani akili sirimeliinga mulú-koleana lirim mélema kepe ma-koleana manda leku tingíndu Pulu Yili-ni nimba sirim mele piliiku kene tiring kanu-mele mele tili mana lirim-ma ‘Kake tipili.’ niku kungmanga memima-ni ulu akuma tiring. Akiliinga-pe mulú-koleana lelemú mélema, sika mélema lelemú, méle akuma ‘Kake tipili.’ niku kungmanga memima onde lelkemela kene manda kake naa tenjilka. ⸤Krais yunga memale onde lepa kene kulurum⸥ memi kaí aima olandupa akili-ni mindi manda tepa kake tinjirim.
HEB 9:24 Krais yu ⸤kolupa lomburupa ola molupa kene⸥ ya ma-koleana Pulu Yili-nga sulumina mele tiring lirim sulumina akuna sukundu naa purum. Yu ‘Aima sika suluminaliinga pambu.’ nimba sumbi-sipa mulú-koleana mindi purum, we tenga-lupa mólu. Akuna ‘oliu liipu tapunjambu.’ nimba Pulu Yili-nga kumbi-kerina pupa molemú.
HEB 9:25 Ya mana-yambumanga nimba Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale Pulu Yili molemú Sulumina Aima Kake Tili-na puniemanga pali walse-walse nimba méle lupamanga memima memba suku pupa ‘Pulu Yili-ni yambumanga ulu-pulu-kísima we mundupa kilipili.’ nimba Pulu Yili sirim. Akiliinga-pe ⸤ya ma-koleana Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale-ni⸥ yambumanga ninjipa aku-sipa taki-taki Sulumina Aima Kake Tílina sukundu memi te-lupa memba pu-pui-upui tirim mele Yesos Krais-ni aku-sipa ⸤Pulu Yili molemú⸥ mulú-koleana taki-taki pupa yunga memale popu topa si-pui-upui tembandu naa purum.
HEB 9:26 Ma-koleana popu tunjuli yi-auli-olandupale-ni tirim mele Krais-ni aku telkanje ⸤‘taki-taki mindili nambu.’ nimba⸥ Pulu Yili-ni ui-pulu-pulu male tirim kene yu-ni pulu monjupa mindili nomba penga yandupa-yandupa mindili nomba mololsiliipa pulka. Akiliinga-pe aku naa tirim. Ma-kolea nondupa pora nimbá ena akiliinga ‘Pulu Yili-ni yambumanga ulu-pulu-kísima we mundupa kelepa kamu naa piliipa mulupili.’ nimba mana omba, walsekale mindi yunga memale oliunga nimba onde lenjipa Pulu Yili popu topa sirim.
HEB 9:27 Yambuma pali ya mana walsekale mindi kolku kene penga kot tenjipa piliimba koleana pungí ulu-pulele pelemú. Ulu-pulu akili aima sika pelemú mele ulu-pulu te-lupa aima pelemúko. Akili i-sipa mele: Krais-ni walsekale mindi ‘Yambu puleliinga ulu-pulu-kísima omba mania pupili.’ nimba yu-yunu ‘Walsekale tangi.’ nirim. Penga wale tale-sipa alsupa ombá akiliinga-pe ‘Yambumanga ulu-pulu-kísima na-ni liipu membu alsupu kolunjambu.’ nimba naa ombá. ‘Yu ombá.’ niku nokuku molemele yambuma ‘Ulu-pulu-kis pelemú koleale aima kamu munduku kelku kolea aima kaína puku molku konjuku mindi pangi.’ nimba enini liimbandu ombá. Ulu-pulele aku-sipa pelemú. Yambuma ekupu kolku kene penga kot tenjimba koleana pungí akili aima sika mele, aku-sipa Krais ui oliunga nimba tinjirim penga omba temba mele akili aima sikako.
HEB 10:1 ⸤Krais oliunga nimba kulunjurumeliinga ung te alsupu niambu.⸥ Numúna kene kariyapana kene kanupu kene méle-sikama naa kanupu mélemanga minima mindi angiliimú kanolemulu. Mélemanga minima kene mélemanga piksa dro telemelema kene akuma-ni sika mélema molemú mele we liipa ora silimú, yu-yunu méle-sika te mólu. Aku-sipa, Moses-ni ⸤“Ulu mare i-siku teai!” nimba⸥ yambuma-ni Pulu Yili popu tungí mele ung-mani sirim-ma penga ulu-kaí te wendu ombáliinga minéle mele mindi. Ung-mani akuma piliiku tiring uluma aima méle-sikama mólu. Akiliinga, ‘Pulu Yili popu tamili.’ niku kene ung-mani akuma piliiku kene kungma kalku Pulu Yili siringma-ni yambumanga ulu-pulu-kísima kamu lumaye naa tonjupa, Pulu Yili-ni enini kamu kanupa ‘numanu kaí kake tipili molemele.’ nimba kanomba ulu te naa tepa, ‘Enini “Pulu Yili-kene tepu kis-sirimulu.” niku numanale-ni naa piliiku molangi.’ nimba ulu te naa tirimeliinga taki-taki puniemanga pali enini Pulu Yili popu tungíndu ui kumbi-leku tiring mele tilu-siku mindi tingíndu kungma kalu-pui-upui tiring.
HEB 10:2 Aku-siku tiring uluma-ni eninga numanuma kam-kamu lumaye tonjulkanje alsuku kungma kalkemelaye? Kam-kamu lumaye tolkanje walsekale Pulu Yili popu toku kalku siku kene, eninga ulu-pulu-kísima mania pulka, kanu-kene enini ‘Numanukundu buni te naa pepa, ulu-pulu-kísima we naa pelemáliinga Pulu Yili-ni oliu molupu kis-simulú ulu te naa temba.’ niku piliiku kene alsuku kung mare naa kalku ulu akuma munduku kelkemela.
HEB 10:3 Akiliinga-pe kung-kao pelama kene kung-memima kene toku kaluring akumanga memima-ni eninga ulu-pulu-kísima kamu lumaye kapula naa tunjurumeliinga taki-taki sumbulsuli tanguli puniemanga pali Pulu Yili alsuku kungma kalulsiliiku puku kene Pulu Yili-nga ung-manima toku pula turingeliinga eninga numanuna ulu-pulu-kísima we pepa mindi purum mele kelku piliiring.
HEB 10:5 ⸤Penga kungma toku Pulu Yili popu toku kaluringmanga memima-ni yambumanga ulu-pulu-kísima numanuna pirim-ma kapula kamu lumaye naa tunjurum⸥-na piliipaliinga Krais ma-koleana ombá tepa kene ⸤Pulu Yili-ndu⸥ nimba mele: “Kung toku nu popu toku kalku siringma kene, méle nu we siring mélema kene, numanu naa monjuku kene nu-ni na “Yambumanga nikunu ma-koleana kolunjani pui.” nikunu bo-kangi te teku nusurinele sikenu.
HEB 10:6 ‘Pulu Yili kape niamili.’ nikunu ‘Tepi-ni nomba pora sipili.’ niku kaluring kungma kene, ‘Ulu-pulu-kis telemulumanga kalupu sikemulu.’ niku kaluring kungma kene akuma nu kanukunu kis piliirinu.
HEB 10:7 Kung kaluring akuma numanu naa munjuruneliinga na-ni nimbu mele: “Pulu Yili, na ya moliu kanui. Nu-ni nandu “Teani pui.” nirinu mele ‘Teambu.’ nimbu ⸤nanga kangiele yambumanga nimbu nu popu topu simbu⸥ ombú teker. Na-ni aku-sipu tembu mele ui bukna turing molemú kanili.” nirindu.” nirim.
HEB 10:8 ⸤Sika Pulu Yili-ni yu-yunu yambumandu “Teai.” nimba ung-mani sirim mele piliiku kene tingíndu kungma kalku yu siring akiliinga-pe⸥ Krais-ni nirim mele niker ung akiliinga ui Krais-ni nimba mele: “Kung toku nu kalku siringma kene, méle nu we siring mélema kene, ‘Tepi-ni nomba pora sipili.’ niku kaluring kungma kene, ‘Ulu-pulu-kis numanuna pelemúmanga kalupu sikemulu.’ niku kaluring kungma kene, akuma kanukunu kene nu numanu naa sikunu kanuku kis piliirinuko.” nirim.
HEB 10:9 ⸤Kung kaluringeliinga aku-sipa nimba kene⸥ pe nimba mele: “Na ya moliu kanui. Nu-ni nandu “Teani pui.” nirinu mele ‘Teambu.’ nimbu ombú teker.” nirim. ‘Pulu Yili oliu kanupa kaí piliipili.’ niku yu ui popu tungíndu kungma kaluring ulu-pulele ⸤Pulu Yili-ni⸥ topa mania mundupa, ekupu yu molemúna nondupa kapula pumulú kupulanum-na ulu-pulu kona te penga nirimele ‘Kamu wendu omba tondulu mundupa pípili.’ nimba yu-ni Yesos Krais-ndu “Ti.” nirim mele piliipa kene omba tirim.
HEB 10:10 Pulu Yili-ni yundu “Ti.” nirim ulele piliipa liipa kene ⸤Yesos Krais-ni⸥ ‘Teambu.’ nimba omba yunga kangiele walsekale mindi yu-yunu kamu Pulu Yili popu topa sirimeliinga ⸤Pulu Yili-ni kanupa kaí piliipa kene⸥ oliunga ulu-pulu-kísima mundupa kelenjipa ‘oliu yunga yambu kake tílima molangi.’ nirim.
HEB 10:11 ⸤Akiliinga ung te wasie i-sipa mele:⸥ Enamanga pali Pulu Yili popu tunjuli yima ola angiliiku popu tunjuli kongunale ti-pui-upui telemele. Aima taki-taki sumbulsuli tanguli ola angiliiku ulu-pulu-kísima aima kapula kulu naa tonjulemú kungma popu toku kalunjuku silimele.
HEB 10:12 Akiliinga-pe yi penga urum Pulu Yili popu tunjuli yi kanili-ni yambumanga pali taki-taki telemele ulu-pulu-kísima aima kamu kapula kulu tonjumba ulu te tenjimbandu yu-ni kamu walsekale mindi yunga turing kangiele Pulu Yili popu topa sirim kene ⸤kungma toku popu toku kalku Pulu Yili siring ulu-pulele kamu mania purum. Yu-ni aku tepa kene bi ola mulupili yu Pulu Yili-kene mélema nokumbandu⸥ Pulu Yili-nga ki-bokundu pupa mulurum. ⸤Ma-koleana Pulu Yili popu tunjuring yimanga kongunale pora naa nirimaliinga taki-taki ola angiliiku popu toku mindi angiliiring akiliinga-pe Krais-ni walsekale mendepolu Pulu Yili popu turum kene kapula tirimeliinga we mulurum.⸥
HEB 10:13 Akuna mulurum mele ekupu yandupa Pulu Yili-ni Yesos yunga ele-túma kamu topa mania mundumba enale wendu ombáliinga we nokupa molemú.
HEB 10:14 Yu-ni ‘Yambumanga ulu-pulu-kis telemele numanuna we pelemúma kamu mania pupili.’ nimba yambumanga nimba yu-yunu yunga memale walsekale onde lenjipa kulurum ulu akili-ni yambu numanuna kake temba telemú yambuma Pulu Yili kam-kamu kanupa kaí piliimba ulele tinjirimeliinga alsupa ⸤Pulu Yili penga méle te popu topa naa kalombaliinga ui mulurum mele ekupu we molemú⸥.
HEB 10:15 Yu-ni oliunga nimba tinjirimeliinga oliu numanu kake tipili molomulú ulu akilindu Mini Kake Tiliele-ni ung tale nilimú. Ui Mini Kake Tiliele-ni nimba mele:
HEB 10:16 “Auli ⸤Pulu Yi⸥li-ni nimba mele: “Isrele-ni kalupa liirim yambuma-kene na ⸤Auliele⸥-ni kelepu tembu mele penga ung kona nimbu panjipu mi lembu akili i-sipa mele: ‘Nanga ung-manima ⸤numanu monjuku ‘Piliipu teamili.’ niku molangi.’ nimbu⸥ eninga numanuna pípili panjinjipu, ⸤‘Enini teku mulungí kene na-ni enini kanupu kaí piliimbu nirindu mele numanale-ni piliiku konjai.’ nimbu⸥ na-ni ung-mani kanuma buk mele eninga numanuna bi tombu.” nirim.” nimba ⸤Mini Kake Tiliele⸥ yu-ni nilimú.
HEB 10:17 ⸤Mini Kake Tiliele-ni⸥ aku nimba kene ung te wasie nimba mele: ‘ “Eninga ulu-pulu-kísima kene ‘Pulu Yili-ni ⸤“Ulu mare teai!” nimba “Mare naa teai!” nirim⸥ ung-manima naa piliipu temulú.’ niku toku pula tolemele uluma kene na ⸤Pulu Yili-ni⸥ alsupu naa piliimbu, mundupu kelker.” nirim.’ nilimú.
HEB 10:18 Akiliinga, Krais-ni oliunga nimba tinjirimeliinga Auli Pulu Yili-ni oliunga ulu-pulu-kísima ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tinjirimeliinga ekupu oliu-ni ‘Oliunga ulu-pulu-kísima mania pupili.’ nimbu alsupu kungma topu kalupu yu popu topu simulú kupulanum te naa lelemú.
HEB 10:19 Angmene, ‘Oliu Pulu Yili aima sika molemú kolea aima kake tílieliinga suku mundu-mong naa tepu kapula sumbi-sipu pupu yunga kumbi-kerina molomulú.’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga pulu mare i-sipa mele: ⸤Te:⸥ ‘Yesos-ni oliunga nimba yunga memi onde liirim memale-ni oliunga ulu-pulu-kísima kamu omba wendu pulimú akiliinga kepe ekupu yunga memale-ni oliu Pulu Yili-nga kumbi-kerina kapula pumulú.’ nimbu piliilimulu. ⸤Te:⸥ ‘Pulu Yili-nga ma-koleana Sulumina Aima Kake Tílina sukundu ‘We-yambuma naa pangi.’ niku ui keri-puluna mulumbale auli tondulu te-ni pipi siring. Akiliinga-pe Yesos penga yambumanga nimba kulunjurum kene mulumbale kanili ⸤olakundu mandu-sipa⸥ olá topa anju-yandu purum. Yesos turing kene yunga kangiele suku nirim akili Pulu Yili yu aima sika molemúna oliu ⸤we-yambuma pali⸥ ekupu manda pumulú kupulanum konale. Yunga mana-kangiele-ni tinjirimele-ni numanu kona pípili ulu kaíma tepu molupu konjupu pumulú kupulanum konale liipa nusunjirim akiliinga kepe, Pulu Yili-nga kumbi-kerina ekupu manda pumulú.’ nimbu piliilimuluko. ⸤Te:⸥ ‘Ekupu oliunga ninjipa Pulu Yili popu tunjuli yi-auli aima olandupale-ni Pulu Yili-nga yambuma nokulemú akiliinga kepe Pulu Yili-nga kumbi-kerina ekupu mundu-mong naa tepu manda pumulú.’ nimbu piliilimuluko. Akiliinga,
HEB 10:22 Pulu Yili molemúna nondupa pamulu. ‘Pulu Yili molemúna nondupa pamulu.’ nimbu kene Krais-ni yunga memale oliunga numanuna tanda sipa kanjunjurumele-ni oliu ulu-pulu-kis te numanuna naa pepa numanu kaí tepa pípili molupu, ⸤ui popu tunjuring yima-ni no aima kake tili te leku kene kangi kaí tepa angiliipili Pulu Yili-nga lkuna sukundu puring mele⸥ oliu aku-sipu ulu kaíma mendepolu tepu molupu konjupu, gólu tuli ung te numanuna naa pípili ‘Yu-ni kanupa kaí piliilimú uluma mendepolu teamulu.’ nimbu, ‘Yu-ni “Tembu.” nilimú mele aima sika temba.’ nimbu tondulu mundupu piliipu kene ⸤‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nilimú mele sika temba mola naa tembanje.’ nimbu numanu tale-tepu liipu naa mundupu⸥ oliu Pulu Yili molemúna mundu-mong aima naa tepu nondupa pupu molamili.
HEB 10:23 “Enini-kene tembu.” nimba, nimba panjurum yili-ni gólu naa topa “Tembu.” nilimú mele sika telemú akiliinga eni “Yu ‘oliu-kene tepu konjumbu.’ nimba, nimba panjurum mele sika temba.” niku ui tondulu munduku piliiring mele munduku naa kelku, ambolku gi siku liiku kene ‘yu aima sika omba temba.’ niku numanu siku nokuku molai.
HEB 10:24 ‘Anju-yandu yambuma numanu monjuku liiku tapunjai.’ ningí kupulanum te piliiku koruku molai.
HEB 10:25 Yambu mare anginipili-kene liiku máku naa toku ulsu molemele aku-mele naa teai. Eni Krais-nga yambuma liiku máku toku molku kene anju-yandu yambuma ‘Numanuna tondulu pupili molku, ‘⸤Krais yu⸥ sika.’ niku tondulu munduku piliilimili mele aku-siku niku piliiku molangi.’ niai. Auliele-ni yambumanga kot piliimba enale nondupa wendu ombá tekem piliiku kene “Teai.” niker i-mele tondulu munduku teku molai. ⸤Yesos-ni oliunga nimba yunga turing kangiele Pulu Yili popu tonjupa sirim⸥ ung-sikama piliiku liiku kene kelku ‘Naa piliimulú. Ulu-pulu-kísima we tepu molamili.’ niku munduku kelku ulu-pulu-kísima taki-taki teku mindi mulúngi lem alsuku ulu-pulu-kis tingíma kulu tonjumba mele Pulu Yili popu toku singí méle te aima naa lelemú. ⸤Ung-sikale piliiku liiku kene alsuku munduku kelemeláliinga⸥ ‘Pulu Yili-nga kot-enale wendu ombá kene tepi aima auli nomba pelemále-ni yunga ele-túma nombá kene oliu-kene wasie nombá.’ niku piliiku mundu-mong teku mindi mulungí akiliinga ‘Máku toku anju-yandu eninga yambuma ‘Numanu tondulu pupili.’ niai.’ niker.
HEB 10:28 Yambu te-ni Moses-ni ⸤“Ulu mare i-siku teai! Mare i-siku naa teai!” nimba⸥ ung-mani sirim-ma ‘Naa piliipu tembu.’ nimba topa pula turum kene yi tale-ni mola yupuku-ni kanuku niku siring kene yu kondu naa kolku sumbi-siku kamu toku kunjuring.
HEB 10:29 ⸤Ui sika aku-siku teku kis-siring yambuma aku-siku mindili siring⸥ lem ‘yambu te-ni Pulu Yili-nga Málale ‘Yu ulu te mólu.’ nimba mundupa kelepa ⸤ung-taka tonjupa⸥, Pulu Yili-ni ung kona nimba panjipa mi lirim ungele Krais-nga memale-ni tondulu mundunjurum memi akili-ni yambu kanili ‘Pulu Yili-nga yambu numanu kake-tiliele mulupili.’ nirim memi akili ‘ulu te mólu’ nimba ung-taka tonjupa, Pulu Yili-ni oliu numanu monjupa liipa tapunjupa tepa liilimú mele liipa ora silimú Mini Kake Tiliele ung-taka tonjulemú yambu akili papu olandupa mindili nombá mola mólu.’ niku piliikimiliye?
HEB 10:30 Aku nikereliinga ung tale i-sipa bukna molemú: Te: “Teku kis-silimelemanga pundu tuli kongunale nanga kongunale. Na-nanu mindi pundu topu enini mindili liipu simbu. ⸤Yambu te-lupa-ni aku naa temba.⸥” nimba ung akili molemú. Te: “Auliele-ni yunga yambumanga kotele yu-yunu tenjipa piliimba.” nimba ung akili molemúko. Ung akusele nirim ⸤Pulu Yili oliu piliipu kene ‘aku-siku yunga Málale-kene Málunga memale-kene Mini Kake Tiliele-kene teku kis-singí yambuma sika aima mindili nungí.’ nimbu piliilimulu.⸥
HEB 10:31 Kona molupa mindi puli Pulu Yi aima tondulu puli olandupale-ni yambu te-ndu arerembi kolupa kene ‘Mindili nui.’ nimbá lem papu yu aima mini-wale mundumba. ⸤Akiliinga, máku topu anju-yandu yambuma ‘numanu tondulu pupili.’ niamili.⸥
HEB 10:32 Eni ui Pulu Yili-nga ungele kumbi-leku piliiku liiku kene tiring mele alsuku piliai. Eni mindili siring kene we mindili noku tondulu munduku molku Pulu Yili munduku naa kiliring.
HEB 10:33 Wale mare eni liiku yambumanga kumbi-kerina angnjiku eninga ung-taka tonjuku ‘mindili nangi.’ niring. Wale mare aku-siku mindili nuring yambuma enini-kene tapú-toku molku liiku tapunjuringko.
HEB 10:34 Ka siring ka-lkuna piring yambuma kondu kuluringko. ‘Eninga méle aima kaí taki-taki lepa mindi pumba mélema we lelemú.’ niku piliiku kene ‘Molku kis-sangi!’ niku eninga mana-mélema liiring kene ‘We liangi.’ niku we munduku kelku numanu siring. Aku-siku tiring walema alsuku numanu liiku munduku piliai!
HEB 10:35 Ui aku-siku tiring mele alsuku piliiku kene ‘Sika liipa tapunjilimú. Sika aku-sipu molomulú.’ niku tondulu munduku piliiring mele ekupu munduku naa kelai. Tondulu munduku piliiku mulungí kene akiliinga, méle kaluli kaíma eni auli-teku liingí.
HEB 10:36 ‘Pulu Yili-ni oliu “Teai.” nilimú mele temulú kene yu-ni “Simbu.” nimba, nimba panjurum méle kaíma liimulú.’ niku piliiku kene tondulu munduku piliilimili mele munduku naa kelku, teku mindi molai. Munduku kilingí kene naa liingí.
HEB 10:37 Ung te piliipu kene aku-sipu niker. Ung akili i-sipa mele: ‘Ena koltale mindi omba pumba kene “Ombú.” nirim yili sika ombá. Yu enaliinga lkisipa ombá.
HEB 10:38 “Na-ni ‘yambu sumbi-nílima’ nimbu kanoliu yambuma na-ni nimbu moliu mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga kona molku konjuku mindi pungí. Akiliinga-pe tondulu munduku niku piliilimili mele munduku kilíngi lem na enini-kene numanu naa simbu.” nirim.’ nimba aku-sipa molemú.
HEB 10:39 Akiliinga-pe yambu “Sika” niku tondulu munduku piliilimili mele munduku kelku kene kolea-kísina pulimelé yambumanga yambuma oliu naa molemulu. Oliu ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa, ‘yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nilimú yambuma molemulu.
HEB 11:1 ⸤“Pulu Yili ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu.”⸥ niker tondulu mundupa pilíílieliinga ung-pulu akili i-sipa mele: Pulu Yili-ni oliu “Simbu.” nimba, nimba panjurum mélema ‘Aima sika liimulú.’ nimbu tondulu mundupu piliipu nokupu molemulu. Mélema mongale-ni naa kanolemulu akiliinga-pe ‘Méle akuma aima sika lelemú.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu.
HEB 11:2 Yambu ui muluringma-ni aku-siku ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiringeliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kaí piliipa kene ‘Teku konjukumele.’ nirim.
HEB 11:3 Pulu Yili-ni nilimú mele oliu ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimuláliinga ⸤Moses-ni bukna turum mele piliipu kene⸥ ‘Pulu Yili-ni muléle kene male kene tembandu “Wendu upili!” nirim kene ungele-ni mulú-masele wendu urum.’ nimbu piliilimulu. ‘Akiliinga, méle naa lirim mélema-ni Pulu Yili-ni oliu kanolemulu mélema sika tirim.’ nimbu piliilimulu.
HEB 11:4 Eboll-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga Pulu Yili-ni kanupa kaí piliirim méle te Pulu Yili popu topa kalupa sirim akiliinga-pe Ken-ni Pulu Yili popu topa kalupa sirim mélema Pulu Yili-ni kanupa kis piliirim. Eboll-ni Pulu Yili ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga Pulu Yili-ni ‘Eboll yu yi sumbi-niliele’ nimba kanurum. Yu-ni Pulu Yili popu topa kalupa sirim mélema Pulu Yili-ni numanu monjupa kene “Papu tekenu.” nirim. Ulu akili-ni Pulu Yili-ni ‘Eboll yu yi sumbi-niliele’ nimba kanurum mele oliu liipa ora sirim. Eboll ui kulurum akiliinga-pe ⸤yunga temanele bukna molemú-na⸥ yu-ni Pulu Yili ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga oliu ekupu ⸤Pulu Yili kapula popu tomulú mele⸥ ung we nimba silimú.
HEB 11:5 Inok-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga naa kulurum. Yu kona mulupili Pulu Yili-ni yu liipa memba purum. Pulu Yili-ni yu liipa memba purumu-na yambuma-ni yu naa kanuku liiring. Pulu Yili-ni Inok liipa memba naa pupili Inok-ni Pulu Yili kanupa kaí piliirim uluma tirimeliinga Pulu Yili-ni aku tirim.
HEB 11:6 Yambu te-ni ‘Pulu Yili popu topu kape niambu akiliinga yu molemúna nondupa pambu.’ nimba kene, ‘Pulu Yili sika molemú. Yu molemúna pupu “Teku konjukunu liiku tapunjui!” nimbú kene sika tepa konjupa liipa tapunjumba.’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga yunga kumbi-kerina kapula pumba. Aku-sipa naa nimba pilíímu lem aima manda naa pumba. Akiliinga, Pulu Yili-ni nilimú mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa naa piliipaliinga Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimba ulu mare aima kapula naa temba.
HEB 11:7 Noa-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga Pulu Yili-ni yundu “‘Ma-koleana buni te wendu upili.’ nimbú teker!” nirim kene piliipaliinga, Noa-ni ‘Sika nikem.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni “Ti!” nirim mele piliipa manda lepa⸥ nona lemba sip auli te tepa mimi tirim. Pulu Yili-ni “tembu” nirim mele sika ui walsekale kepe yambuma-ni naa kanuring akiliinga-pe Noa-ni ‘Sika nikem.’ nimba piliipaliinga sip te tepa mimi tirim. Aku tirimeliinga no turum kene yu-kene yunga yambuma-kene kapula muluring akiliinga-pe we-yambuma kene mélema pali no-ni turum. Yu-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga ⸤tirim⸥ ulele-ni Pulu Yili-ni yambuma kanupa kis piliipa kene tomba tirimele yambuma liipa ora sirim. Aku-sipa nimba piliirimeliinga Pulu Yili-ni ‘yu yi sumbi-niliele’ nimba kanurumko.
HEB 11:8 Eprayam-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga Pulu Yili-ni yundu “Nu mollu koleale munduku kelkunu penga simbu koleana pui!” nirim kene piliipaliinga kolea kanili suluna lirimeliinga ui naa kanurum akiliinga-pe ungele piliipa liipa teng panjipa we walu-sipa purum.
HEB 11:9 Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga Pulu Yili-ni “Simbu!” nimba, nimba panjurum koleana pupa kene yi omba angiliiliele akuna kamu pirim. Sika lku te kamu naa takupa, sell-lku te takupa sing-lku pelsiliipa kolea akuna andurum. Penga anjupa Pulu Yili-ni Eprayam-ndu “Simbu!” nirim koleale Eprayam yunga málu Aisak kene Aisak yunga málu Jekop kene elselendu aku-sipako nirim-na piliikululiinga elsele kepe ⸤elsengla yambuma kene⸥ sell-lku takuku piring.
HEB 11:10 ‘Pulu Yili-ni yu-yunu piliipa kene kolea-auli tenga kamu angiliimba lkuma takupa pora sirim koleana penga walse kamu pembu.’ nimba piliipaliinga Eprayam-ni ‘Isili-ui sell-lkuna pembu kene kapulako. Ulu te mólu.’ nimba kene sell-lkuna pirim.
HEB 11:11 Eprayam kangambula membá puniema pora nirim, yunga ambu Sera wangnu pirim, akiliinga-pe Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nikulu tondulu munduku piliikulu muluringlieliinga Pulu Yili-ni elsele tondulu sirim kene kangambula miringli. ‘Pulu Yili-ni “Tembu!” nimba, nimba panjilimú mele sika telemú. Gólu naa tolemú.’ niku piliikululiinga miringli.
HEB 11:12 Akiliinga, yi te anda lepa yi kululi mele mulurum yili yambu aima puleliinga anda-kolepale mulurum. Yambu kombukantupu mele mola ku-ukiya mele kambu aima manda naa tungí yambuma yu-ni kalupa liirim.
HEB 11:13 Yi kanuma-ni Pulu Yili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku mololsiliiku puku kene kuluring. Enini ma-koleana ui we molku kene Pulu Yili-ni “Simbu!” nimba, nimba panjurum mélema ui naa liiring. ‘Penga sika liilimulu.’ niku numanale-ni piliiring akili suluna méle lirim-na mongale-ni méle kanuku kene ‘Liikimulu.’ niku numanu siku molku kene yambu muluring kene pipili naa kolku “Oliu ya ma-koleana yambu lku-poning ombu molemulú.” niring.
HEB 11:14 Yambuma-ni aku-siku nilimele kene piliipuliinga ‘Eninga kamu mulungí kolea te koruku kanuku liingíndu nilimele.’ nimbu piliilimulu kanili, akiliinga ⸤‘yi kanuma aku-siku niku piliiring.’ nimbu piliilimulu⸥.
HEB 11:15 Kolea munduku kelku uring koleana ‘kelepu pumulú.’ niku piliilkimilánje enini kelku manda pulkimela.
HEB 11:16 Akiliinga-pe molku uring kolea akili alsuku numanu liiku munduku naa molkuliinga ‘kolea aima kaí olandupa te-lupa akuna pamilika.’ niku piliiring. Kolea akili mulú-koleale. Akiliinga Pulu Yili-ni ‘⸤‘yu sika’ niku tondulu munduku piliilimili⸥ yambuma akuna molangi.’ nimba kolea-auli ⸤kaí te⸥ tepa mimi tirimeliinga kolea Kenan yambuma yi kanuma-ni eninga Pulu Yili molupa telemú mele niku siring kene Pulu Yili yu pipili naa kulurum.
HEB 11:17 ‘ “Ti.” nimbú mele Eprayam-ni sika piliipa liipa tembanje kanambu.’ nimba Pulu Yili-ni yu manda munjurum kene ‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele sika temba.’ nimba Eprayam-ni tondulu mundupa piliipaliinga yunga málu Aisak Pulu Yili popu topa kalupa simba tirim. Sika ui Pulu Yili-ni Eprayam-ndu nimba panjipa kene nimba mele: “Nunga málu Aisak-ni kalupa liimba yambuma mindi “Nu-ni kalku liini.” nimbu, nimbu panjurundu yambuma mulungí.” nirim akiliinga-pe akili piliipa ‘Sika nikem. Sika aku-sipa temba.’ nimba piliipaliinga yunga málu tilu mindi mulurumele aku-sipa temba tirim. ⸤Eprayam-ni Aisak kalomba tirim kene Pulu Yili-ni “Mólu!” naa nilkanje sika kamu topa kalka.⸥
HEB 11:19 Eprayam-ni numanale-ni piliipaliinga, ‘⸤Aisak⸥ kolumba kene Pulu Yili-ni ‘yu lomburupa ola mului.’ nimbá kene manda kona molumba. ⸤Kona mulupili manda lku-koleandu membu pumbu.⸥’ nimba piliirim. ⸤Pulu Yili-ni ui “Nu-kene málu Aisak-kene tembu.” nimba, nimba panjurum mele ‘Sika temba.’ nimba piliipa málale numanu tale liipa naa mundupa topa kalomba tirim⸥ kene Pulu Yili-ni “Naa toku kunjui, mólu.” nirimaliinga yunga kangale kolupa mele lirim akili kelepa kona mulupili yandu liirim.
HEB 11:20 Aisak-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga yu kolumbandu málu⸤-akeliu⸥ Jekop kene málu⸤-komu⸥ Iso-sele ung kaí tondulu te nimba sipa kene penga Pulu Yili-ni nokumba kene teku mulunglí mele ui nimba sirim.
HEB 11:21 Jekop-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga yu aima anda-lepa apulu-su ambulupa andurumele ambulupa pi polupa ma kanupa Pulu Yili kape nimba bi paka tunjurum. Kolumba tepa kene yunga málu ⸤numanu munjurum⸥ Josep-nga kang ⸤akeleale kene komale⸥ kene membu sipa ung kaí tondulu te nimba ⸤sipa kene penga Pulu Yili-ni elsele nokumba kene teku mulunglí mele nimba⸥ sirim.
HEB 11:22 Josep-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga yu nondupa kolumba tepa kene yunga Isrel-yambumandu nimba mele: “⸤Ya kolea Isip kamu naa mulungí. Pulu Yili-ni “Simbu.” nirim koleale sika penga walse kamu simba akuna sika kamu puku mulungéliinga⸥ enini penga kolea Isip munduku kelku Pulu Yili-ni “Simbu.” nirim koleana pungí teku kene nanga ónale ya naa lipili, meku puku kolea akuna kamu ónu teai.” nirim.
HEB 11:23 Moses-nga anum lapasele-ni Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nikulu tondulu munduku piliikulu muluringlieliinga Moses mekulu kene yu kaliimbu yupukunga mo turingli. ‘Yu kang aima kaí.’ niku kanukulu ‘Pulu Yili-ni liipa tapunjumba kang te lam.’ niku kanukulu kene Isip yi nuim kingele-ni yunga Isip-yambuma-kene ung-mani sipa panjipa kene “Ipuru-yambuma kang mingíma pali toku konjai.” nirim ungele toku pula tungléliinga mundu-mong naa tekulu kene kangale kaliimbu yupukunga mo turingli.
HEB 11:24 ⸤Penga Isip yi nuim kingeliinga liminu-ni ⸤kang-kiki⸥ Moses nona kanupa liipa ‘Nanga kangale’ nimba nukurum akiliinga-pe Moses yu Isip yi nuim kingeliinga lkuna molupa ai lepa kene⸥ Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga “⸤Pulu Yili-nga Isrel-yambumanga yi te moliu akiliinga⸥ Isip yi nuim kingeliinga liminunga málu naa molumbu.” nirim.
HEB 11:25 ⸤Isip yi nuim kingeliinga lkuna⸥ numanu siku ulu-pulu-kísima tiring mele ‘ena mare wasie teamili.’ nimba naa piliipaliinga ‘Pulu Yili-nga yambuma buni melemele mele aku-sipu meambu.’ nimba piliirim.
HEB 11:26 Yu-ni numanale-ni piliipa kene ‘Isip-koleana méle lupa-lupa pulele kaíma nanga nosilkanje ulu te mólu.’ nimba piliipaliinga ‘Pulu Yili-ni “méle kaí simbu.” nirim mélema penga liimbu.’ nimba piliipaliinga, ‘Pulu Yili-ni “‘Nanga yambuma nokupa konjumba.’ nimbu liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele mindili singí nombá mele na aku-sipu mindili nombú kene aima kaí.’ nimba piliipa mulurum.
HEB 11:27 Moses Isip mundupa kelepa purum kene Isip yi nuim kingele-ni yu-kene arerembi kulurumeliinga mundu-mong tepa takara topa naa purum. Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga yu Isip mundupa kelepa ⸤kolea-wakana⸥ purum. Yambuma-ni mongale-ni naa kanolemele yili numanale-ni méle kanupa kene yu Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele piliipa tembandu mundupa naa kelepa tondulu mundupa tirim.
HEB 11:28 ⸤Isrel-yambuma Isip muluring kene⸥ Pulu Yili-ni Moses-ndu nirim mele Moses-ni ‘Sika nikem. Sika aku temba.’ nimba tondulu mundupa piliipaliinga yu-ni Isrel-yambumandu nimba mele: “Pulu Yili-nga angkellale-ni eninga kang-komulayema kene kungmanga komulayema kene ‘naa topa kunjupili.’ niku kung sipsip mola memi walú mare toku kene memima kolku liiku lku keri-pulumanga kopungu kanjunjangi. Naa tingí kene komulayema sika tomba.” nirim. Penga yunga ungele piliiku liiku kene tiring kene Pulu Yili-nga angkellale-ni eninga komulayema sika naa turum.
HEB 11:29 Isrel-yambuma-ni ‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele sika temba.’ niku tondulu munduku piliiku muluringeliinga Numú Kunduli kumbulupa male we lirim kene nekendu puring. Akiliinga-pe Isip-yima-ni Isrel-yambuma tungíndu aeleku lumbili puring kene nole kelepa omba nunumú-nimba enini liipa panda turum kene no wangku kuluring.
HEB 11:30 Kolea Jeriko taon ⸤‘yambuma eninga ele-túma naa wangi.’ niku⸥ ku-pala aima auli tondulu te tiring akiliinga-pe Isrel-yambuma-ni ⸤koela kolea Kenan sukundu puku Jeriko lirimna puku kene⸥ ‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele sika temba.’ niku tondulu munduku piliikuliinga, palana anduku poku-poku teku puku molangi ena angere yupuku-guli omba purum kene angere yupuku-guli sipa akiliinga ku-pala kanuma kalalu nirim.
HEB 11:31 Wapera-ambu Reyap Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa mulurumeliinga Isrel-yi tale-ni ‘Jeriko-yambuma nambulka telemelenje?’ nikulu kanuku panjingilí uringli kene yu-ni elsele liipa tapunjupa “Nanga lkuna sukundu wangli.” nimba liipa mo topa munjurumeliinga Isrel-yambuma-ni ⸤Jeriko-⸥yambu Pulu Yili-nga ung naa piliiku liiring yambuma oku turing kene ⸤ambu Reyap⸥ naa turing.
HEB 11:32 Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluringeliinga Pulu Yili-ni yu ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring yambu kanuma liipa tapunjurum yambu marenga temanima wasie tambuye? Tolkanje ena we pora nilka. ⸤Oliunga anda-kolepali⸥ Gidion kene, Barak kene, Samson kene, Jepta kene, Depit kene, Samuel kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima enini-kene temani mare topu silka akiliinga-pe temani akuma topu simbu ena te naa lekem.
HEB 11:33 Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluringeliinga oliunga anda-kolepa mare-ni yi nuim king marenga ami-yima kene ele teku kene enini nukuring koleama toku kaluring. Mare-ni ‘Yambuma molku konjangi.’ niku ulu sumbi-nílima teku nukuring. Mare-ni Pulu Yili-ni “Enini tepu konjumbu.” nimba, nimba panjurum mele enini molangi sika wendu urumko. Mare-ni ‘Lopa-pus llayon-ni oliu naa nomba kunjupili.’ niku kerima pipi siring.
HEB 11:34 ⸤Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluringeliinga yu-ni enini liipa tapunjurumeliinga⸥ mare-ni tepi auli-tepa nurumele ‘Naa nupili.’ niring. Mare-ni ‘Ele-tili lu-koya-ni naa toku konjangi.’ niku takara toku puring. Mare ui tondulu te naa pirim akiliinga-pe penga tondulu pípili muluring. Mare ele tingíndu aima yi tondulu púlima molku, eninga ele-tu ami-yima toku munduringko.
HEB 11:35 ⸤Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluringeliinga⸥ yambu mare kuluringima kelku lomburuku ola muluring kene anupili-ni ⸤enini kona muluring kene⸥ kelku liiringko. Akiliinga-pe mare ka siku ‘Mindili noku kolangi.’ niku kimbulu-ni toku kene niku mele: “Enini ‘Pulu Yili-nga ungele mundupu kelemulú.’ ningí kene ‘We pangi.’ nimulú.” niring kene ‘Kulúmulu lem kelepu lomburupu ola molupu, kamu aima kona molupu konjupu mindi pumulú.’ niku piliiku kene eninga ele-túma-ni niring mele naa piliiringeliinga toku kunjuring.
HEB 11:36 Mare ung-taka tonjuku ka-pulsa-ni tondulu toku, mare ka-sen-ni ka siku ka-lkuna panjiringko.
HEB 11:37 ⸤Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluring yambu⸥ mare ‘Kolangi.’ niku ku-ni turing; mare ⸤kona molangi⸥ so liiku suku-singina kolomong tiring; mare ele-tili lu-koya-ni toku kunjuringko. Mare mulumbale mólu turum kene kung sipsip mola memimanga kangima liiku panjiringko. Mélema mólu topa aima korupa pupili muluringko. Mare mindili nuring. Mare yambuma-ni teku kis-siring.
HEB 11:38 Mare kolea-wakamanga kene, ma-pangimanga kene, ku-lkumanga kene, ma-muru-lkumanga kene, puku pelsiliiku anduring. Yambu kanuma mindili siring akiliinga-pe Pulu Yili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku muluring akiliinga, mana we muluring yambuma kene, yambu kanuma kene, wasie tiluna papu naa muluring. ⸤Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring⸥ yambu kanuma ‘yambu kísima’ niku kene we-yambuma-ni toku makururing akiliinga-pe yambu kanuma kene we-yambuma kene tilu-sipa mólu. Enini Pulu Yili-nga ungele piliiku muluring, we-yambuma naa piliiringeliinga enini we-yambuma-kene wasie tiluna papu naa muluring.
HEB 11:39 Ya niker yambuma-ni pali ‘Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim mele sika temba.’ niku tondulu munduku piliiku muluringeliinga Pulu Yili-ni enini kanupa kaí piliirim mele ‘Piliangi.’ nimba liipa ora sirim. Akili sika akiliinga-pe ma-koleana molku kene Pulu Yili-ni “Simbu.” nimba, nimba panjurum mélema naa liiring.
HEB 11:40 Pulu Yili-ni méle olandupa-olandupa tirim-ma yu-ni nimba panjipa mi lirim ung-uili pípili muluring yambuma kene, pe ekupu nimba panjipa mi lirim ung-konale pípili molemulu yambuma kene, ‘wasie pali walsekale simbu.’ nirimaliinga enini ui naa liiring.
HEB 12:1 Ui yambu aima pulele aku-siku Pulu Yili-ni nirim mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiku kene teku konjuku muluringeliinga aku-sipu oliu tepu konjumulú mele liiku ora silimele akiliinga kanupu piliipu kene pe ekupu oliu kepe aku-sipu méle-kaíma liimulúndu Pulu Yili-ni oe te makó turum oeliinga ‘Lkisiku pangi.’ nirim-na piliipu kene ‘Aima lkisamili.’ nimbu oliu liipa naa tapunjulimú ulu lupa-lupama mundupu kelepu, ulu-pulu-kísima kepe ‘Oliu naa ambulupa pipi naa sipili.’ nimbu enembu naa kolupu numanu tondulu pupili kir-kiri liipu lkisamili.
HEB 12:2 ⸤Tondulu mundupu lkisimulundu⸥ oliu tondulu mundupu piliilimulu ulu-puleliinga pulu-yi Yesos mimi-sipu kanulsiliipu pamili. ‘Tondulu mundupu piliipu, tepu konjupu, enembu naa kololsiliipu pumulú ulu-pulele yuko.’ nimbu yu ⸤tepa mulurum mele kene molemú mele kene nilimú mele kene ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu mele⸥ mundupu naa kelepu, piliipu pamili. Yu-ni tirim mele manda lepu teamili. Yu piliipa kene, ‘Pulu Yili-ni “Ti.” nilimú mele tepu konjumbu kene aima numanu sipu molupu konjumbu.’ nimba kene yu mindili nomba unji-perana kulurum. We-yambuma-ni unji-perana kolemele yambuma ‘yambu kísima’ nilimele akiliinga-pe Yesos unji-perana ⸤toku⸥ ku toku panjingéliinga pipili naa kolupa numanu pulele liipa naa mundupa kene akuna angiliipa kulurumeliinga ekupu ⸤mélema pali nokumbandu⸥ Pulu Yili kolea nokupa molemú poluna ki-bokundu yu purum molemú.
HEB 12:3 ‘Oliu enimbu naa tupili.’ niku Yesos tirim mele mimi-siku piliai. Ulu-pulu-kis tili yambuma-ni Yesos-kene arerembi kolku mindili liiku siring kene yu tondulu mundupa mulurum mele mimi-siku piliiku molai. Yu-kene aku-siku tiring kene mulurum mele niku kanuku kene eni sika numanu tondulu pupili molku, mini-wale naa munduku, tondulu munduku piliilimili mele munduku naa kilingí.
HEB 12:4 Eni sika ulu-pulu-kísima tili yambuma-ni ‘mindili nangi.’ niku eni teku kis-silimele kene tondulu munduku molemele akiliinga-pe telemele ulele-ni eninga yambu te ui topa naa kunjurum kanili.
HEB 12:5 ⸤Pulu Yili-nga bukna molemú⸥ ung te-ni ‘eni tondulu munduku molangi.’ nimba eni ‘yunga kangambulama’ nimba kene enindu nirim ungele kum sinjíngi lem. Ung akili-ni nimba mele: “Nanga kangambulale, Auliele-ni yambu numanu monjulemúma ‘Molku konjangi.’ nimba mindili liipu silimú. ‘Yunga kangambulama molangi.’ nilimú yambu akuma kimbulu-ni tolemúko. Akiliinga, Auliele-ni ‘Nanga ungele piliipili.’ nimbu kene mindili liipu simbu kene ‘Akili ulu te mólu.’ naa niku, yu-ni nu ung-mura sipa mani simba kene buni pulele naa kului.” nirim.
HEB 12:7 ‘Pulu Yili oliunga Lapale-ni ‘oliu yunga kangambulama.’ nimba aku telemú.’ nikuliinga mindili nungí mola buni te eni-kene wendu ombá kene ‘Pulu Yili-ni ‘yunga ungele piliiku teangi.’ nimba tekem.’ niku tondulu munduku molai. Kangambula te yunga lapale-ni mani naa silimú kangambula te molemúye? ⸤Mólu.⸥
HEB 12:8 (Kangambulama pali eninga lapaliima-ni ‘Molku konjangi.’ niku kimbulu-ni toku mani silimele) akiliinga, Pulu Yili-ni eni ‘Molku konjangi.’ nimba mindili liipu naa símu lem eni wakanguma molemele, yunga kangambula-sikama naa molemele.
HEB 12:9 Ili piliangiko: Oliu kangambulama mulurumulu kene oliunga ya mana-lapaliima-ni ‘Molku konjangi.’ niku mindili liiku siku mani siring kene oliu-ni eninga ungma liipu ai sipu táka-nimbu molupu ‘Papu tekemele.’ nimbu mulurumulu. Aku lem oliunga minima kene numanuma kene nokulemú Lapale-ni oliu mani silimú kene ‘Taki-taki kona molupu konjupu mindi pamili.’ nimbu kene yunga ungele aima olandupa piliipu liipu táka-nimbu mulúmulu lem kapulako.
HEB 12:10 Ena laye-kolte mele oliunga lapaliima-ni oliu ‘Molku konjangi.’ niku kene enini numanale-ni piliiku kene mindili liiku siku mani siring, akiliinga-pe Pulu Yili-ni piliipa kongnjupa oliu sumbi-sipa mani silimú akili-ni oliu taki-taki aima liipa tapunjilimú. Yu kake telemú mele oliu ‘aku-sipa kake tipili.’ nimba kene aku telemú.
HEB 12:11 Oliunga lapaliima-ni ‘Molku konjangi.’ niku kene oliu mindili liiku silimele kene numanu naa sipu molemulu. Mindili nombu kene numanu kis mindi panjipu molemulu. Akiliinga-pe ui mani silimele kene piliipu liipu kene penga ulu sumbi-nílima tepu numanu waengu nipili táka-nimbu molemulu.
HEB 12:12 Akiliinga, yambuma kir-kiri liiku lkisilimili kene eninga kima tondulu naa pupa tondulu naa pepa mandu-sipa we lelemú kene ola liiku tondulu pupili we lkisiku, eninga koporunguma liilimú kene munduku naa kelku tondulu munduku we lkisilimili mele eni aku-siku teai. Kangi mola numanu tondulu naa pumba kene tondulu pupili ola angiliiku kongun munduku naa kelku tondulu munduku teai.
HEB 12:13 ‘Kimbu kis lelemú yambuma eninga kimbuma kamu kis naa lipili. Alsupa kaí lipili.’ niku kene kupulanum sumbi-nílina pai.
HEB 12:14 Yambuma-kene numanu tiluna pupili táka-niku molku kunjingí uluma tondulu munduku teku molku, eninga numanuma kene kangima pali ‘Pulu Yili-nga’ niku Pulu Yili-ni kanupa ‘kake telemú’ nimba kanolemú uluma tondulu munduku teku molai. Aku naa tingí kene Auliele naa kanungí akiliinga aku teai.
HEB 12:15 Eni mimi-siku kanuku mulungí akili i-sipa mele: Pulu Yili-ni eni we kondu kolupa kene liipa tapunjupa tepa liirim kupulanumele eni yambu te mundupa kelembaliinga mimi-siku kanuku molai. Unji te mong kumbili tílima tolemú mong akumanga te liiku langi kalemelena suku mundulimele kene langima pali kumbili telemú, aku-sipa mele eninga yambu te molupa kis-simba kene eni pali yu manda leku teku buni eni-kene pípili molku Pulu Yili-ni ‘eni kalaru mulupili molemele’ nimba kanombaliinga mimi-siku kanuku molangiko.
HEB 12:16 Waperanale naa teku, Pulu Yili-ni ‘Ambu-yima kalkundu ulu teangi.’ nirim mele mindi piliiku teku molai. Ui Iso-ni Pulu Yili liipa bulu sirim mele aku-siku naa teangiko. Iso yu kang-komale molupa kene lapale-ni moya-méle simbama ‘ulu te mólu’ nimba angin-ni langi te ‘nupili.’ nimba sirim kene ⸤engle-ni kolupa langi liipa nombandu⸥ lapale-ni moya-méle simba tirim-ma pali angin-ndu ‘Liani!’ nirim mele aku-siku eni Pulu Yili liiku bulu siku aku naa teai.
HEB 12:17 ‘Iso yu sika Pulu Yili liipa bulu sirim.’ nimbu piliilimulu akili i-sipa mele: Penga Iso-lapa Aisak-ni kang-akeliu Jekop moya-mélema kamu sirim kene Iso-ni ‘aima liambuka.’ nirim kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ “Mólu!” nirim. Yu-ni lapandu “Na molumbu mele ung-kaí te nikunu si.” nimba mawa tepa kola tirim akiliinga-pe ui tepa kis-sirim mele mundupa kelepa alsupa ulu kaí te temba kupulanum te naa lirim kanili. ⸤Akili piliiku kene ung-pulele mimi-siku piliai.⸥
HEB 12:18 ⸤‘Eni mimi-siku kanai.’ nikereliinga ung-pulu te i nikerko:⸥ Eni ⸤mulú⸥ tenga uring molemele muléle kene ui Isrel-yambuma nondupa muluring ⸤mulú-Sainai⸥ kene lupa-lupasele. Eni ekupu molemele mulú kanili ⸤mongale-ni kanuku⸥ kíli-ni ambulungí kupulanum te naa lelemú. Isrel-yambuma nondupa muluring mulú-Sainai akuna kuli-tepi mele auli-tepa nomba, kupa pombera tuli auli te-ni panda topa, ikilia aima auli-tepa tepa, súmbulu aima auli-tepa topa, popuremi tondulu mundupa topa, kariyapa tepa, mulú turum mele kanuku piliiku muluring.
HEB 12:19 Akuna bikull te ung aima tondulu mundupa nimba, yambu te-ni ung tondulu mundupa nirim piliiku kene yambuma mini-wale munduku Moses-ndu niku mele: “⸤Pulu Yili-ni⸥ oliundu alsupa ⸤sumbi-sipa⸥ naa nipili.” niring.
HEB 12:20 Ung piliiku kene mini-wale munduring akili i-sipa mele: “⸤Yambu te mola⸥ kung te kepe mulú-⸤Sainai⸥-na nondupa pupa olandu pumba temba kene ku-ni toku konjai.” nirimaliinga piliiku kene mini-wale munduku aku-siku Moses-ndu niring.
HEB 12:21 Ulu mare wendu urum kanuku kene mini-wale munduring uluma Moses yu piliipa kanupa kene “Na kepe mini-wale mundupu pung-pungu niker.” nirim.
HEB 12:22 ⸤Isrel-yambuma mulú akuna puring⸥ akiliinga-pe eni ⸤pepá topu siker yambuma Pulu Yili-ni penga nimba panjipa mi lirim ung-konale pípili molemele yambuma eni Pulu Yili mulúm⸥ mulú-Sainai mele tili mulú tenga naa uring molemele. Eni ⸤Pulu Yili molemú⸥ mulú-Sayon uring molemele. Akili kolea-auli Jerusallem. Kolea-auli akili kona molupa mindi puli Pulu Yi tondulu puliele molemú kolea mulú-koleana lelemú koleale. Angkella kambu manda naa túlima numanu siku máku toku molemelena eni uring molemeleko.
HEB 12:23 Akuna Pulu Yili-nga yambuma eninindu “Nanga kangambula komale.” nilimú yambuma molemelena uringko, yambu kanumanga bima mulú-koleana buk tenga molemú yambuma. Yambumanga pali kot piliipa apuruli Pulu Yili molemúna uringko. ⸤Yesos kulunjurumeliinga⸥ Pulu Yili-ni kanupa ‘yambu sumbi-nílima’ nimba kanurum yambuma kuluring kene ‘mulú-koleana kapula wangi.’ nirim-na puring molemelena uring molemeleko.
HEB 12:24 Ung konale ‘kamu wendu upili.’ nimba tirim yi Yesos molemúna uring molemeleko. ‘Oliunga ulu-pulu-kísima kene kalaruma pali kamu mania pupili.’ nimba akuna memba pupa tanda sirim memale lelemú koleana uring molemeleko. Memi akili kene ui Ken-ni ‘Eboll kulupili.’ nimba Eboll turum kene yunga memale omba purum memisele-ni ung niringlisele tilu-sipa mele mólu. Akiliinga, memisele kepe tilu-sipa mele mólu-ko. Yesos-nga memale-ni ung nilimú akili olandupa, akiliinga yunga memale olandupako. Memi akili lelemú koleana uring molemele.
HEB 12:25 ⸤Akiliinga eni kanai!⸥ Ung nilimú yilinga ungele aima mimi-siku piliiku molai. Pulu Yili-ni ui ya ma-koleana ⸤mulú-Sainai molupa kene⸥ oliunga anda-kolepalima ung tondulu mare nimba sipa lip-lipi turum kene ‘Naa piliimulú.’ niring kene teku kis-siringeliinga buni liipa sirim kene enini takara toku pungí kupulanum te naa lirim. ⸤Mana muluringeliinga aku-sipa lem⸥ ekupu Pulu Yili-ni mulú-koleana molupa kene ung tonduluma oliundu yandu nimba sipa lip-lipi tolemú kene ‘Naa piliimulú.’ nimbu liipu bulu símulu lem mindili liipa simba kene takara topu pumulú kupulanum te lembaye? Aima naa lemba.
HEB 12:26 Ui ⸤Isrel-yambuma mulú-Sainai muluring kene Pulu Yili-ni⸥ ung nirim ungele-ni ma lop-lopi tinjirim, akiliinga-pe ekupu yu-ni ung te nimba panjipa kene nimba mele: “Alsupu walsekale kamu ‘lop-lopi tipili.’ nimbú akili malendu mindi naa nimbú. ‘Male kene muléle kene wasie jim-jim tipili.’ nimbú kene temba.” nirim.
HEB 12:27 Yu-ni “alsupu walsekale kamu ‘tipili.’ nimbú.” nirim akili i-sipa mele nimbá nirim: ‘ ‘Muléle kene male kene méle tirindumanga we lepa mindi pumba mélema we lipili, pora nimbá mélema pora nipili.’ nimba mélema pali lop-lopi tenjimba kene we lepa mindi pumba mélema mindi lop-lopi naa tili we lemba.’ aku-sipa Pulu Yili-ni nirim.
HEB 12:28 Pe ekupu yi nuim kingele-ni nokulemú koleale jim-jim tepa pora naa nimbá koleana pulimuláliinga ⸤Pulu Yili-kene⸥ ‘Angke’ niamili. “Tepi-ni mélema nomba pora silimú mele.” oliunga “Pulu Yili tepi-melale molemú.” akiliinga, Pulu Yili popu topu bi paka tonjupu kape nimulúndu yu-ni kanupa kaí piliilimú uluma tepu mundu-mong tenjipu ‘Yu yi aima auli olandupa tondulu puliele.’ nimbu yunga ungele táka-nimbu piliipu kene, kanupa kis piliilimú uluma naa tepu molamili.
HEB 13:1 ⸤Tingí kene Pulu Yili-ni kanupa kaí piliimba ung mare kamu niambu:⸥ Eni Krais-nga yambuma ‘Nanga anginipilima’ niku numanu anju-yandu monjuku molai. ⸤Numanu monjuku kene i-siku mele teangi:⸥
HEB 13:2 Kolea suluna ⸤Krais-nga⸥ yambu-poning mare ungí kene munduku naa kelku eninga lkuna meku pai. Ui yambu mare-ni aku tiring kene ‘We-yambu mare nokokumulu.’ niku piliiring akiliinga-pe mulú-koleana angkellama nukuring akiliinga ⸤aku-siku teai⸥.
HEB 13:3 Krais-nga yambu ka-lkuna pelemelema eni we molemele yambuma-ni ‘Oliu enini-kene wasie ka-lkuna pelkumulanje ‘Oliunga yambuma-ni oliu oku nokangi.’ nimbu piliilkumulá.’ niku piliiku kene ka-lku kanuna pelemelé yambuma kondu kolku nokai. Eninga ele-túma-ni eninga yambu mare teku kis-singí kene eni we molemelema-ni ‘Ele-túma-ni oliu aku-siku teku kis-silkimela mele enini teku kis-sikimili.’ niku piliiku kondu kolku nokai.
HEB 13:4 Ambuma yi puku yima ambu liiku telemele mele ‘akili aima kaí’ niku piliiku molai. Ambu-yima eni-enini tiluna peangi. Ambu yi púlima kene yi ambu líílima kene waperanale telemelema kene wapera anduku tolemele yambuma kene Pulu Yili-ni apurupa mindili liipa simba akiliinga ambu yisele eni-enini tiluna peai.
HEB 13:5 Ku-monima kanuku yama naa meku molai. Pulu Yili-ni nimba mele: “Na-ni eni aima mundupu naa kelepu anju aima naa pumbu. ‘Eni-enini molangi na-ni naa nokumbu.’ aima naa nimbú.” nirim. Aku nirimaliinga piliipu kene “Auliele nanga liipa tapunjuliele; na mini-wale naa mundumbu. Yambu te-ni na-kene nambulka ulu-kis te kapula tembaye?” nimbu manda tondulu mundupu piliimuláliinga méle nosulimelema ‘Kapula nosuliumulu.’ niku piliiku molai.
HEB 13:7 Eni ⸤Krais-nga yambuma,⸥ eni ui nukuring tápu-yima-ni ui-pulu-pulu Pulu Yili-nga ung niku siring yima piliiku molai. Yi kanuma molku kene kuluring mele piliiku kene ‘⸤Pulu Yili-ni liipa yandu mundurum yi-nuim Kraisele yu⸥ sika. ⸤Yu-ni sika oliu tepa liilimú liimba.⸥’ niku tondulu munduku piliiku muluring mele piliiku kene aku-siku manda leku teku molai.
HEB 13:8 Yesos Krais ui mulurum mele ekupu kepe aku-sipa we molemú, penga taki-taki alowa naa tepa aku-sipa molupa mindi pumba kanili.
HEB 13:9 Akiliinga, ⸤eninga ui tápu-yima-ni mani siku ung-bo tunjuring mele munduku naa kelkuliinga ung-mani uima piliiku Pulu Yili popu tolemele yima-ni⸥ gólu toku ung lupa-lupa niku mani siku ung-bo tunjilimelema naa piliai. ‘Ung akuma-ni oliu Krais-nga sika-yambuma molomulú kupulanumele ‘munduku kelai.’ nimbá.’ niku piliiku ung akuma kum naa leku molai. Pulu Yili-ni oliu we kondu kolemú ulele-ni oliunga numanuma tepa tondulu mundunjulimú kene kapula. ⸤Yi mare-ni ung-mani siku kene⸥ ‘Eni ‘Pulu Yili-kene kapula-kapula molamili.’ niku langi i-sipa i-sipama nai.’ nilimele ung-manima piliiku kene langi ‘Nangi.’ nilimelema núngi lem aku tingí ulele-ni eninga numanuma tepa tondulu naa mundunjumba. Ung-mani akuma piliiku kene langi akuma nolemele yambuma langi akuma-ni ulu te naa telemú.
HEB 13:10 Ui Pulu Yili-ni ‘na popu toku sell-lkuna suku kungma kalai.’ nirim mele piliiku kene Pulu Yili popu toku kungma kalku silimele yambuma-ni oliu ⸤Krais-nga yambuma-ni⸥ Pulu Yili popu tolemulu mele tapú-toku kapula wasie naa tingí.
HEB 13:11 ⸤Ui sell-lkuna tiring mele piliipaliinga aku-sipa mele tembandu⸥ Pulu Yili popu tunjuli yi-auli-olandupale-ni ‘Pulu Yili-ni yambumanga ulu-pulu-kísima kanupa mundupa kilipili.’ nimba kung tenga memale kolupa memba Sulumina Aima Kake Tili-na sukundu memba pupa ⸤Pulu Yili⸥ sirim, akiliinga-pe kung akili yambu molku piring koleale munduku kelku ulsu meku puku ‘Tepi-ni nupili.’ niku kaluring.
HEB 13:12 Ui aku-siku tiringeliinga Yesos kepe ‘yunga memale-ni Pulu Yili-ni yambuma kanupa ‘kake tílima’ nimba kanupili.’ nimba yambu molku piring kolea-aulieliinga pala ulsukundu mindili nurum.
HEB 13:13 Akiliinga, Yesos pala ulsukundu molemúna oliu lumbili ulsu pupu ‘yu ui teku pipili kunjuring mele oliu kepe wasie teku pipili konjangi tapú-topu molamili.’ nimbu akuna pamili.
HEB 13:14 Ya ma-koleana oliunga kolea lepa mindi pumba kolea te naa lelemú, kolea te penga wendu ombále nokupu molemulu akiliinga ⸤Pulu Yili popu tuli ulu uima mundupu kelepu ‘teku pipili kunjúngi lem ulu te mólu.’ nimbu Yesos lumbili pamili⸥.
HEB 13:15 ‘Yesos ⸤oliunga alko topa kulunjurum; yu-ni yu-yunu oliunga ninjipa Pulu Yili popu tonjupa sirim⸥ akiliinga’ piliipu, ‘Aku-sipa tirimeliinga Pulu Yili molemúna kapula pumulú.’ nimbu piliipu kene ‘Pulu Yili popu topu méle te kalupu samili.’ nimbu Pulu Yili taki-taki kape nimbu molamili. ‘Pulu Yili aima auli olandupale.’ nimbu yu popu tomulúndu oliunga kerima-ni yu taki-taki kape niamili.
HEB 13:16 ⸤‘Pulu Yili popu tamili.’ niku kene i-siku mele teangiko:⸥ ‘Yambuma tepu konjamili.’ niku liiku tapunjuku, méle mólu tomba yambuma eninga méle mare moke teku sangi. Pulu Yili popu tungíndu aku-siku telemele uluma yu-ni kanupa kaí piliipa numanu silimú akiliinga apera naa siku aku-siku teku molai.
HEB 13:17 Eninga nukuli yima-ni “Teai.” nilimele mele piliiku liiku teku táka-niku molai. Yi kanuma-ni ‘penga Pulu Yili kongun telemulu mele nimbu simulú kene “Teku kunjuring.” nipili.’ niku piliiku ‘eni molku konjangi.’ niku nokolemele. Akiliinga eninga ningí ungma piliiku liiku, ‘Oliu aku-sipu kongun temulú kene oliunga nukuli yima numanu siku numanu buni naa pípili oliu nokangi.’ niku enini “Teai.” ningí mele teku molai. Eni eninga nukuli yimanga ungma piliiku liiku naa teku anju púngi lem nukuli yima numanuna buni te pemba ulu akili-ni eni manda naa liipa tapunjumba akiliinga aku teai.
HEB 13:18 ‘Pulu Yili-ni oliu liipa tapunjupili.’ niku popu toku mawa tenjai. Oliu numanale-ni piliipu kene ‘Ulu te tepu kis-silimulu.’ nimbu naa piliipu, ‘Oliu taki-taki sumbi-sipu andamili.’ nimbu piliipu molemuláliinga ⸤eni aku-siku Pulu Yili oliunga mawa tinjingí kene piliimba⸥.
HEB 13:19 Ung te wasie eni tondulu mundupu mawa tekerko. Pulu Yili-kene ung niku kene na eni molemelena aima nondupa kelepu wambu akiliinga ‘Pulu Yili-ni na liipa tapunjupili.’ niku mawa tenjangiko.
HEB 13:20 ⸤Ekupu Pulu Yili-kene eninga mawa tenjambu:⸥ ‘Numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú Pulu Yili-ni eni tingí kene kanupa kaí piliimba uluma kapula tingí tondulu aima kaíma sipili. Yu oliunga Auli Yesos kulurum kene Pulu Yili-ni yunga yambuma-kene ung-kona nimba panjipa mi lirim ungele yunga memale-ni ‘kamu pepa mindi pupili.’ nirim kene ‘kelepa ola mulupili.’ nirim Pulu Yili. Yesos Krais-ni oliu liipa tapunjilimú akiliinga Pulu Yili yu kanupa kaí piliimba uluma Pulu Yili yu-ni oliu-kene tipili. Oliunga Auli Yesos yu kung-sipsipimanga tápu-yi tondulu puliele. Yu taki-taki kape nimbu bi paka tunjamili. Aku-sipu temulú kene kapula.
HEB 13:22 Angmene, ‘Na-ni eni pepá ili topu siker akili ung laye-kolte mindi tokur akiliinga akuna sukundu ‘Teai.’ niker mele enembu naa kolku mimi-siku piliiku molai.’ nimbu tondulu mundupu mawa teker.
HEB 13:23 Na-ni ‘eni piliangi.’ nimbu i niker: Oliunga angin Timoti ekupu ka-lkuna we naa pelemú, yu liiku ulsu munduring. Yu nondupa na moliuna um lem olsu wasie eni molemelena ombulú.
HEB 13:24 Eni nokolemele yima kene Pulu Yili-nga yambuma kene pali “Kapula molemeleye?” ninjai. Kolea Italli yambu ya ⸤molkurna uring⸥ molemelema-ni eni Ipuru-yambu Krais-nga yambu molemelema “Kapula molemeleye?” nikimiliko.
HEB 13:25 ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni pali we kondu kolupa mulupili molangi. ⸤Aku manda niker.⸥
JAM 1:1 Na Jemis, Pulu Yili-kene Auli Yesos Krais-selenga kongun tinjili kendemande-yi te, Na-ni pepá ili topu, ⸤Isrel-yambu⸥ talape rurepunga yambu bulu-bale niku takara toku puku ⸤kolea Judia distrik ulsukundu⸥ kolea lupa-lupamanga molemele yambuma topu siker. Eni kapula molemeleye?
JAM 1:2 Nanga angmene, ‘ ‘Eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele kapula pembane mania pumbane.’ nimba manda lelemú bunima-ni eninga numanuma tepa tondulu mundunjulimú.’ niku piliilimiláliinga eni topa mania mundumba temba buni lupa-lupama eni molemelena wendu ombá kene ‘Papu wendu okum.’ niku numanu sai.
JAM 1:4 Eni molku konjuku, kamu numanu-bo pípili Pulu Yili-nga yambu yuma molku, Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú ulu-kaí te eninga numanuna mólu naa tupili molangi akiliinga taki-taki tondulu munduku bunima miai; numanu tondulu mundunjuli uluma eni-kene tondulu mundupa pípili.
JAM 1:5 Yambu te piliipa kungnjuli naa pimu lem Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa tepa kene “Piliipa kungnjuli te si.” nimbá kene mélema mawa telemele kene ung-mura naa sipa méle pulele numanu tale tepa naa piliipa wewu-sipa silimú Pulu Yili-ni sika simba.
JAM 1:6 Akiliinga-pe yambu kanili ‘Mawa tembu mélale sika simba.’ nimba tondulu mundupa piliipa kene mawa tipili. Numanu tale tepa liipa mundumba yambale, popuremi-ni unji-muli memba andolemú mele, yunga numanale aku telemú akiliinga ‘Simbane naa simbane. Liipa tapunjimbane naa tapunjumbane.’ nimba numanu tale tepa naa liipa mundupa kene ⸤mélema mawa tipili⸥.
JAM 1:7 Yambu te aku-sipa numanu tale-tepa pelemú yambale yu numanu tale-tepa pelemáliinga yunga numanale bulu-bale nimba, méle tilu mindi numanale piliipa ulu te temba kupulanum te naa lelemú akiliinga ‘Auliele-ni na méle te simba.’ nimba naa piliipili.
JAM 1:9 Eni ⸤Krais-nga yambumanga⸥ angin te korupa pupili molupa bi naa molemú yambale ⸤Pulu Yili-ni⸥ yu-kene ulu kaí te tepa, ‘Bi ola mulupili.’ nimbáliinga numanu sipili.
JAM 1:10 Akiliinga-pe pllawa-kuku te tondulu naa pupa nondupa topa tanda lelemú mele yambuma aku-siku kamu molku sulu naa puku, nondupa kolemele-na piliipa kene ⸤Krais-nga⸥ yambu-kamakale ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Yu bi naa molupa we-yambu mele mulupili.’ nimbá kene numanu sipili.
JAM 1:11 Ena aima kondolemú kene era mélema topa konjulimú kene pllawa-kuku kaí tolemúma kolupa ole lepa mania pulimú. Aku-sipako yambu te méle pulele nosilimú yambale ku-moni liimba kongunale tepa molupa kene kolumba kanili.
JAM 1:12 Yambu te buni lupa-lupama wendu olemú kene buni akuma memba tondulu mundupa molemú yambu akili buni wendu olemúma-ni yu topa mania naa mundulimáliinga Pulu Yili-ni taki-taki numanu kaí pípili molupa konjupa mindi puli ulu-pulele silimú, akili yunga méle kaluliele liilimú akiliinga buni lupa-lupama wendu ombá kene ‘Buni akuma papu na-kene wendu okum.’ nimba numanu sipili. Méle kaluli kanili kórunga-ui Pulu Yili-ni “Yu aima numanu munjingí yambuma aku-sipu méle kalombu.” nimba, nimba panjurum méle kaluliele.
JAM 1:13 Ulu te-ni yambu te ‘Ulu-pulu-kis te ti.’ nimba ulu te manda lemba kene yambu kanili-ni ‘Pulu Yili-ni na ‘tepu kis-sambu.’ nimba kundi tokum.’ ni naa nipili. Ulu-pulu-kíseleni Pulu Yili-ndu ‘Ulu-pulu-kis te ti.’ kapula naa nimbá. Nimbá mele Pulu Yili-ni piliimba kupulanum te aima naa pelemú. Pulu Yili-ni yambu te-ndu ‘Ulu-pulu-kis te ti.’ aima manda naa nimbáko akiliinga ⸤aku-siku naa niai⸥.
JAM 1:14 Yambuma eninga numanale-ni ulu-pulu-kis akuma ‘teangi.’ nimba kundi tolemú kene eninga numanu kis akuma-ni ‘Ulu-pulu-kísma teai.’ nimba kundi topa enini kundulimú.
JAM 1:15 Kanu-kene ambu te kangambula monjupa kene melemú mele numanale-ni waka kolupa kene ulu-pulu-kis te melemú. Kanu-kene ulu-pulu-kísele ai lepa pora sipa kene kululi ulu-pulele melemú.
JAM 1:16 Nanga aima numanu monjuliu angmene, eninga numanale-ni ‘Sika niker.’ niku gólu toku eninga numanuma liiku kelep naa tonjai.
JAM 1:17 Méle kaíma kene ulu kaíma kene, aku-sipa ulu aima kaíma pali yandu we naa liilimulu. Méle kanuma mulú-koleana wendu olemú. Mulúna pa tinjili angiliimúma tepa panjurum Lapale-ni méle aima kaí kanuma silimú. Mulúna pa tinjili angiliimúma omba pulimú kene kolea tangupa súmbulu topa, unji kene mélemanga minima angiliimú mele alowa-malowa teku pulimelé mele Pulu Yi kanili aku-sipa alowa-malowa naa tepa, oliu súmbulu tonjumba mele te yu-kene aima naa pepa, numanu tiluele mindi pípili molemú.
JAM 1:18 ⸤Alowa-malowa naa telemú yi kanili-ni⸥ ‘Oliu yunga kangambulama molangi meambu.’ nimba kene ‘Yunga temanele, oliu tepa liipa yambuma kona mulungí tondulale pelemú temani aima sikale-ni oliu mipili.’ nirim. Yu-ni oliu ‘méle tirindumanga pali kumbi-leku molangi.’ nimba oliu aku-sipa mirim.
JAM 1:19 Aima nanga angmene, yambu te-ni ung te nimbá kene ‘Mimi-sipu piliamili.’ niku kum leku molku, ung te nondupa pundu toku naa niku, sumbi-siku arerembi naa kolai. Ung kanili yambuma-ni pali aima mimi-siku piliiku numanuna panjai! Pulu Yili-ni ‘yambuma sumbi-siku mulungí kene kapula.’ nimba piliipa kanolemú mele yambumanga arerembi kululi ulu akili-ni ‘Aku-siku molangi.’ nimba naa liipa tapunjilimú akiliinga nondupa arerembi naa kolai.
JAM 1:21 Akiliinga, ⸤‘Ga pupili.’ niku era telemele mele⸥ ulu kalaru mulúlima kene ulu-kísima kene telemelema pali ‘Na-kene naa pípili.’ niku munduku kelku, ⸤Pulu Yili-ni⸥ ung ui eninga numanumanga panjunjurum, ung akili-ni eni mini-pali tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na manda wendu liipa Pulu Yili-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na kapula liipa monjumba akili táka-niku piliiku liiku molai.
JAM 1:22 ⸤Pulu Yili-nga⸥ ungele-ni nilimú mele we kumele-ni mindi naa piliai! Piliiku kene piliiku liiku teng panjiku teai. We kumele-ni mindi piliiku kene nilimú mele naa telemele lem eni-enini gólu toku ‘Papu tepu molemulu.’ niku piliilimili.
JAM 1:23 ⸤‘Aku teangi.’ nikereliinga ung-pulu te i-sipa mele:⸥ Yambu te-ni ungele we kumele-ni mindi piliipa kene, nilimú mele piliipa liipa naa tímu lem yu yambu te-ni ulu te telemú mele yu aku-sipa manda lepa telemú. Yambu te yunga kumbi-kerale kariyapana kanupa kene, penga yunga minéle kanupa pora sipa kene ⸤yu sumbi-sipa molumba mele ulu te naa tepa⸥ anju pupa yu molemú mele lkisipa apera sipa naa piliilimú, aku-sipa mele yambu nikerele-ni aku telemú.
JAM 1:25 Akiliinga-pe yambu te-ni, ulu-pulu-kísimani oliu ambulupa ka-kongun silimú kupulanum-na ‘Mindili naa noku we molangi.’ nimba wendu liinjilimú ung-mani kaiéle kariyapa mele mimi-sipa kanupa mundupa naa kelepa molupa, nilimú mele apera naa sipa, piliipa liipa tepa mulúm lem yambu kanili-ni ulu telemúma-ni yu tepa konjumbaliinga yu numanu kaí pípili molupa konjumba.
JAM 1:26 Yambu te-ni ‘Na Pulu Yili-nga ungele aima piliipu liipu yu popu topu kape nimbu konjupu moliu.’ nimba piliipa molemú akiliinga-pe yunga anembelale nokupa naa kunjum lem yu-ni yu-yunu gólu topa numanale-ni mindi ‘Sika aku teliu.’ nimba piliipa, yunga numanale liipa kelep tonjulemú. Yu ‘Pulu Yili-nga ungele piliipu liipu, yu popu topu kape nimbú ung-manima aima piliipu moliu.’ nilimú ulu akili-ni yu liipa tapunjumba ulu te naa telemú.
JAM 1:27 Oliu-ni ‘Pulu Yili-nga yambuma molupu yu popu topu kape niamili.’ nimulú yambuma-ni oliunga Lapa Pulu Yili-ni ulu kake tepa kalaru naa molemú nimba piliilimú uluma temulú mele i-sipa: Anupili lapalii kolemele kangambula-kulúmuluma kene, ambu-wayema kene, mindili siku bunima wendu upili molemelema ‘aku-siku naa molangi.’ niku nokuku, ‘Mana-yambuma-ni ulu-pulu-kísima telemele mele naa tingí. Ulu-pulu-kis kanuma-ni oliu ulu te naa tepa, oliu kalaru te naa munjupili.’ niku molku konjulemele. ⸤Aku telemele yambuma oliunga Lapa Pulu Yili-ni ‘yambu sumbi-nílima molemele.’ nimba kanolemú.⸥
JAM 2:1 Nanga angmene, eni oliunga Yi-Auli Yesos Krais yi aima kaí bi ola molupa tondulu puliele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimilima-ni ⸤yambuma apuruku⸥ yambu te ⸤bi ola mululiele⸥ liiku tapunjuku, yambu te ⸤bi ola naa mululiele⸥ naa liiku tapunjuku, naa teai.
JAM 2:2 Yi te mulumbale aima kaíma panjipa ku-gollu-ni tili ki-ung te monjumba yi te kene, yi korupa te mulumbale kísima panjimba yi te kene, yi akusele eni máku toku mulungína unglí kene kanukuliinga
JAM 2:3 yi mulumbale kaíma panjimba yili ⸤kanuku kaí piliikuliinga⸥ aima nokuku “Polu kaí ilinga okunu mului.” niku, yi-korupale ⸤kanuku kis piliikuliinga⸥ yundu “Ilinga okunu ola angilíí.” mola “Nanga kimbu munduliúna okunu mania mului.” níngi lem
JAM 2:4 aku tingéliinga eni numanu kis pípili eni-enini anju-yandu apuruku kis naa silimeleye? Eni aku-siku yambuma apurulimele mele eni-enini numanale-ni piliiku kene ‘ ‘Yambu ili-ni na manda liipa tapunjumba. Ili-ni na naa liipa tapunjumba.’ nimbu kanupu apurupu kis-silimulu.’ niku naa piliilimiliye?
JAM 2:5 Aima nanga angmene, piliai! Pulu Yili-ni ‘Yambu mare nanga yambuma molangi.’ nimba makó tombandu ya ma-koleana yambuma-ni yambuma kanuku ‘yambu-korupa pupili molemele.’ niku piliilimili yambu kanuma Pulu Yili-ni makó topa kene ‘Yambu-kamako mele molangi.’ nimba ⸤eninindu nimba mele:⸥ “Eni ‘Yu sika.’ niku tondulu munduku piliiku olandu-siku piliiku konjuku kene ‘Yambu na numanu munjingí yambuma na-ni yi nuim kingele molupu nokuliu koleana na-kene wasie molamili.’ nimbu panjurundu akili enini wasie aku-sipu molamili wangi.” kórunga nilimú.
JAM 2:6 Akiliinga-pe ⸤nanga angmene⸥ enini yambu-korupama ‘Pipili kolangi.’ niku teku kis-silimele. ⸤Angmene,⸥ yambu namelé-ni eni kundi toku eninga mélema liiku, mindili liiku siku, ‘Kot tenjamili wai.’ niku, telemele yambu akuma nameléye? ⸤Yi-korupama-ni aku telemeleye? Mólu!⸥ Yi-kamakoma-ni eni-kene aku telemele kanili.
JAM 2:7 Eni Yesos Krais-nga yambuma molemele yi kaniliinga bi kaiéle namelé-ni ung-taka tonjilimeleye? ⸤Yi-korupama-ni aku telemeleye? Mólu!⸥ Yi-kamakale-ni aku telemele kanili.
JAM 2:8 Pulu Yili-nga bukna “Ulu te i-siku teai!” nimba ung-mani te sirimele aima olandupa molemú ung-mani kanili piliiku liiku teng panjiku tíngi lem aima kapula. Ung-mani kanili-ni nimba mele: “Eni-enini lupa-lupa numanu monjuku, eninga kangima eni-enini kondu kolku nokolemele mele aku-sikuko pulu lelemú yambuma numanu monjuku nokuku molai.” nimba molemú ung-mani kanili piliiku liiku tíngi lem kapula.
JAM 2:9 Akiliinga-pe yambuma kanuku apuruku kene ‘Yu kaí. Liipu tapunjambu. Yu kis. Naa liipu tapunjambu.’ níngi lem ulu-pulu-kis te telemele, akiliinga ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-manima-ni ‘Nu ung-mani te toku pula túnu.’ nimba liipa ora simba.
JAM 2:10 ⸤Aku nikereliinga pulele i-sipa mele:⸥ Oliu piliilimulu, “Ambu yi puli te mola yi ambu liili te yambu te-lupa-kene waperanale naa teai.” nimba ung-mani sirim yili-ni “Yambu te toku naa konjai.” nimba mani sirim piliilimuluko. Aku lem nu waperanale naa teku kene yambu te toku kunjunu lem ung-manima topa pula tuli yambale mollu. Akiliinga, yambu te ung-manima pali piliipa liipa telemú akiliinga-pe tilu mindi topa pula tum lem aku-sipa telemáliinga ung-manima pali topa pula tolemú kanili.
JAM 2:12 ⸤Ulu te tingíndu mola ung te ningíndu ui i-siku mele niku piliai:⸥ ‘Ulu-pulu-kísmani oliu ambulupa ka-kongun silimú kupulanum-na ‘Mindili naa noku we molangi.’ nimba wendu liinjilimú ung-mani kaiéle-ni nilimú mele piliipa kene Pulu Yili-ni oliu uluma tepu ungma nimbu telemulu mele piliipa apurumba akiliinga.’ piliiku kene ung-mani kanili piliiku uluma teku ungma niku teku molemele mele piliiku teku konjai. Yambu te-ni yambu te kondu naa kulum lem penga Pulu Yili-ni kot piliipa kene yu kepe kondu naa kolumbako. Yambu te-ni yambu te kondu kolumba yambale Pulu Yili-ni yunga kot piliipa kene yu kepe kondu kolumba. Pulu Yili-ni aku-sipa kot piliipa tembaliinga piliiku kene ungma niku uluma tingí mele piliiku konjuku kene teai.
JAM 2:14 Nanga angmene, yambu te-ni nimba mele: “Na ‘⸤Pulu Yili-ni liipa mundurum yi-nuim Yesos Kraisele⸥ sika.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu.” nilimú akiliinga-pe ⸤‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma-ni telemele mele⸥ ulu-kaíma naa telemú lem yu-ni tondulu mundupa piliilimú ulele-ni yu tepa liimbaye? Yu-ni tondulu mundupa piliilimú ulele-ni yu mindili nolka kupulanum-na wendu liipa Pulu Yili-kene molupa konjumba kupulanum-na kapula liipa monjumbaye? ⸤Ulu-kaíma naa telemú lem aima manda mólu.⸥
JAM 2:15 Angena te mulumbale kis te panjipa, langi nombá te naa lemba kene,
JAM 2:16 eninga yambu te-ni yu langi kene mulumbale mare naa sipa kene yundu nimba mele: “Nu numanu waengu nipili pukunu, alí naa tipili mulumbale kaí te pakukunu, olu temba langi mare nani pui.” nim lem aku-sipa nimbále-ni yu sika liipa tapunjumbaye? ⸤Aku-sipa nimbá ungele-ni kapula naa temba.⸥
JAM 2:17 ⸤Yambu te-ni yambu te naa liipa tapunjupa kerina “Kapula molani pui.” we nilimú kene yambu kanili liipa tapunjupa ulu te naa telemú⸥ aku-sipako. Yambu te-ni ⸤‘Sika’ nimba⸥ tondulu mundupa piliipa kene ulu-kaíma naa tímu lem yunga tondulu mundupa piliilimú ulele méle kululiele mele; ulu te manda naa temba.
JAM 2:18 Akiliinga-pe yambu te-ni ⸤na-ni ya nikerale ‘Gólu tokum.’ nimba kene nandu⸥ nimba mele: “Yambu mare-ni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ⸤ulu akili mandako⸥. Yambu mare-ni ulu-kaíma teku yambuma liiku tapunjulemele ⸤ulu akili mandako⸥. ⸤Ulu tale wasie tilu-sipa. Yambu te-ni ulu kanuselenga ulu te mundupa kelepa te piliipa temba kene ulu tilu kanili-ni manda liipa tapunjumba.⸥” nilkanje. ⸤Aku-sipa nilka yambalendu na-ni pundu topu i-sipu mele nilka:⸥ “Nu-ni nikunu mele: ‘⸤Krais⸥ sika ⸤“nanga” nimba tinjirim⸥.’ nimbu tondulu mundupu piliiliu mele liipu ora sambu.” nikunu ulu kaí te naa tinu lem nu sika niku piliillu mele na-ni nambi-sipu kanombuye? ⸤Manda naa kanombu.⸥ Na ulu kaíma tepu yambuma liipu tapunjumbu uluma-ni ⸤‘Sika’ nimbu⸥ tondulu mundupu piliiliu mele liipu ora simbu.
JAM 2:19 Nu-ni ‘Pulu Yili tilu mindi molemú.’ niku tondulu munduku piliillu. Akili papu tellu. Kuruma-ni kepe aku-siku tondulu munduku piliilimili. Piliiku kene pung-pungu niku mini-wale mundulimele.
JAM 2:20 Sundupa sili-pili yambale, we ‘Sika’ nikunu tondulu munduku piliikunu ulu kaíma naa tellu ulele-ni ulu te kapula naa temba mele ung-pulele piliani nimbu sambuye?
JAM 2:21 Oliunga anda-kolepa Eprayam-ni ulu te tirim mele kanupa kene Pulu Yili-ni yunga ulu-pulu-kísima mundupa kelepa, ‘Yu numanu sumbi nimba pili yili.’ nimba kanurum. Eprayam-ni yunga málu Aisak Pulu Yili popu topa kalupa simbandu poluna ola nusurum kene kanupaliinga Pulu Yili-ni ‘Yu yi sumbi-niliele.’ nimba kanurum.
JAM 2:22 Mimi-sikunu pilíí! Eprayam-ni ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirim ulele kene ulu tirim-ma kene kapula-kapula tirim kene yu-ni tirim uluma-ni yu ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliirim ulele kamu tepa tondulu mundunjurum kanili.
JAM 2:23 Aku-sipa tirimeliinga Pulu Yili-nga bukna yundu ung te nilimáliinga pulele wendu urum. Ung kanili i-sipa mele: ‘Pulu Yili-ni yu-kene “Tembu.” nirim mele Eprayam-ni ‘Sika temba.’ nimba tondulu mundupa piliirimeliinga kanupa kene Pulu Yili-ni “Yu yi sumbi-niliele.” nimba kanurum.’ Eprayam-ni aku-sipa tirimeliinga Pulu Yili-ni yundu ‘ “Nanga pulu lelemú yili.” nirimko.’ aku-sipa molemú kanili. ⸤Yambu te-ni nandu ung te aku-sipa nilkanje na-ni aku-sipu pundu topu nilka.⸥
JAM 2:24 ⸤Eprayam kene Pulu Yili kene elsele-ni tiringli mele⸥ piliiku kene, yambu te-ni we ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliilimú kene kanupaliinga ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Yunga ulu-pulu-kísima mundupu kelepu, ‘Yu numanu sumbi nimba pili yambale.’ nimbu kanoliu.’ naa nilimú. Yambu te ⸤‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa kene⸥ ulu-kaíma telemú kene kanupaliinga Pulu Yili-ni ‘Yunga ulu-pulu-kísima mundupu kelepu, ‘Yu numanu sumbi nimba pili yambale.’ nimbu kanoliu.’ nilimú mele piliilimili.
JAM 2:25 Aku-sipako, ⸤Josua-ni yi tale kolea Jeriko taon-na liipa mundurum kene⸥ ‘Yambuma nambulka telemelenje.’ nikulu kanuku panjingilí puringli kene ambu-wapera Reyap-ni ‘Elsele naa tangi.’ nimba liipa tapunjupa ‘Ya mo toku piangli.’ nimba nokupa kene, penga ‘Kupulanum tenga lupa kelkulu yandu wangli.’ nimba liipa mundurum kene aku-sipa tirimeliinga kanupa kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Yu ambu sumbi-niliele.’ nimba kanurum.
JAM 2:26 Yambu tenga minéle-ni kangiele mundupa kelepa pulimú kene kangiele kolemú, aku-sipa mele yambu te-ni ‘Sika’ nimba tondulu mundupa piliipa kene ulu-kaíma naa telemú kene yunga tondulu mundupa piliilimú ulele kolemúko. ⸤Minéle kangina sukundu pelemú kene kangiele kapula kona molemú mele aku-sipa, ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele kene yambuma liiku tapunjungí ulu-kaíma kene liiku tere leku tingí kene kapula temba. Te teku te naa tingí kene manda naa temba.⸥
JAM 3:1 Nanga angmene, ⸤Pulu Yili-ni yambumanga ulu telemelema apurupa piliimba kene⸥ oliu yambuma ⸤yunga ungma⸥ ung-bo tonjupu mani silimulu yimanga ulu telemuluma aima tondulu mundupa apurupa piliimba akiliinga eninga yi mare pulele-ni ‘⸤Pulu Yili-nga ungma⸥ yambuma ung-bo tonjupa mani samili.’ naa niai.
JAM 3:2 ⸤Aku-sipu nikereliinga pulele niambu:⸥ Wale pulele oliu ‘ulu ⸤kaí⸥ te temulú.’ nimbu piliipu kene naa telemulu; ‘Ulu kis te naa temulú.’ nimbu piliipu kene telemulu. Aku-sipa uluma oliu yambuma-kene pali wendu olemú. Yambu te-ni walsekale kepe ung kis te naa nilimú lem yambu kanili yu yambu aima kaiéle, yunga kangima pali manda nokupa konjumba.
JAM 3:3 Ung nikereliinga pulele i-sipa mele: Yambu te-ni ‘Kung-os te nanga ungele piliipili.’ nimba yunga kerina ain te panjinjilimú kanu-kene yu-ni ‘Osele i-sipa pupili, i-sipa pupili.’ nimba ainele liipa sumbi sinjilimú kene osele aku-sipa topele topa pulimú.
JAM 3:4 Nona anduli sip telemú mele piliangiko! Sipma aima méle aulima akiliinga-pe popuremi-ni kolea-lupa marenga topa mundumba telemú kene sipimanga stiyama aima méle kelúma akiliinga-pe sip-kongun telemele yima-ni ‘Kolea tenga pumulú.’ niku piliiku kene stiyama ambolku pupú tolemele kene ‘Pumulú.’ nilimele kolea akuna pulimú.
JAM 3:5 Aku-sipa mele oliunga keri-anembelale kangieliinga méle kelále akiliinga-pe yununu kape nimba yunga bi paka tolemú. Tepi wallú te-ni kolea pulele kuli-tepi nolemú mele eni piliai!
JAM 3:6 Anembelale tepi-mélaleko. Oliunga kangimanga pali yu méle kelále akiliinga-pe yu-ni ulu-pulu-kis pulele tepa kene kangima pali tepa kalaru monjupa, ⸤akili-ni ung nilimulu ungma-ni⸥ kuli-tepi-ni koleamanga pali nolemú mele yambuma tepu kis-silimulu. Tepi akili yu ⸤Pulu Yili-ni kurumanga nuim Seten liipa mundumba⸥ tepi-koleana wendu omba kalemú tepéle.
JAM 3:7 Yambuma-ni kung kene kera kene wambiye kene méle-takara lupama kene numú-kusana suku molemú mélema kene méle lupa-lupa pulele akuma liiku ‘Méle akuma-ni oliunga nimulú ungma piliiku teangi.’ niku mani siku nokolemele,
JAM 3:8 Akiliinga-pe yambu te-ni yunga anembelale aku-sipa kapula mani sipa naa nokulemú. Yu ulu kis tembandu táka-nimba naa pelemú melale; yambuma kolemele kupuná-kisele oliunga anembelena si nimba pelemú.
JAM 3:9 Anembelale-ni kerina Auliele oliunga Lapale kape nimbu bili paka tonjulemulu; Pulu Yili-ni yu molemú mele aku-sipa tirim yambuma anembelale-ni kepe ‘Molku kis-sangi.’ nimbu, nimbu kis-silimulu.
JAM 3:10 Keri tiluna ⸤Pulu Yili mola yambu te⸥ kape nimba bi paka tonjulemú ung kaíma kene nimba kis-silimú ung kísima kene wendu olemú. Nanga angmene, aku-sipa ulele ulu kaí te mólu.
JAM 3:11 Mana no tilu pikipa wendu olemúna no kaí te kene no kumbili tili te kene tiluna wendu naa olemú.
JAM 3:12 Nanga angmene, unji-pik te unji-ollip mong manda tombaye? Mola unji-waen te unji-pik mong kapula tombaye? Aku-sipa, no kumbili tili tenga no kaí te manda wendu naa ombá.
JAM 3:13 Eninga yambu te ungma mimi-sipa piliipa, yambumanga uluma piliipa apurupa konjupa, piliipa kungnjuli pelemúye? Aku-sipa telemú yambu te mulúm lem ‘Yambuma-ni yu sika aku-sipa yambale molemú mele niku kanangi.’ nimba yunga kupulanum andupa ulu tembama aima kaí lipili. Yu kara pupa yunga bili paka naa topa, numanale-ni piliipa konjupa, piliipa kungnjuli pelemú ulu kaíma mindi tipili. Aku temba kene yambuma-ni kanuku kene ‘yu sika piliipa kungnjuli pili yambale molemú.’ niku piliingí.
JAM 3:14 Akiliinga-pe yambu mare bi ola molemú mola teku konjulemele mola ulu telemele mele kanuku kene ‘Aku-siku naa molai. Aku-siku naa teai. Oliu aku-sipu molkumulanje kapula.’ niku eni-kene numanu kis panjiku arerembi kulung lem aku-siku numanale-ni piliilimili mele ‘Tepu konjukumulu. Oliu piliipa kungnjuli pelemú.’ niku eni-enini kape niku bi paka naa toku, aku-siku gólu toku ung sikama toku mania naa mundai.
JAM 3:15 Aku-sipa piliipa kungnjuliele mulú-koleana wendu naa olemú; ya ma-koleana wendu olemú. We-numanu-uimanga ⸤Pulu Yili-nga⸥ Minéle naa mulurum numanuma pirim numanu-ui kanumanga wendu olemú; aku-sipa ulu wendu olemúmanga lapale ⸤kurumanga nuim⸥ depollale yu.
JAM 3:16 ⸤Ung niker akiliinga pulele i-sipa mele:⸥ Yambu mare bi ola molemú mola teku konjulemele mola ulu telemele mele kanuku kene ‘Aku-siku naa molai. Aku-siku naa teai. Oliu aku-sipu molkumulanje kapula.’ niku eni-kene numanu kis panjiku arerembi kolemele uluma telemele yambuma molemele kene eni molemelena yambuma numanu tiluna pupili naa molku numanu lupa-lupa pípili molku, mare-ni ulu-pulu-kis lupa-lupama telemele akiliinga ⸤‘piliipa kungnjuli kanili mulú-koleana wendu naa olemú.’ niker⸥.
JAM 3:17 Akiliinga-pe mulú-koleana wendu olemú piliipa kungnjuli akili ⸤lupa⸥. Pulu Yili-ni piliipa kungnjuliele yambuma silimú kene yambu kanuma-ni i-siku mele telemele: Ulu kumbinale ulu kake tílima telemele. Ulu mare i-sipako: Yambuma mindili liiku naa siku enini-kene numanu tiluna pupili táka-niku molku, yambuma-kene kara naa puku andiki teku táka-niku molku, eninga nukuli yima-ni ung nilimelema mimi-siku piliiku teku, yambu mare buni pelemúma kondu kolku liiku tapunjuku, we-yambu korupama mola kamakoma apuru naa apuruku yambuma-kene pali aku-siku teku konjuku, gólu toku ‘Ulu kaíma teamili.’ naa niku, ‘Temulú.’ nilimele mele sika telemele.
JAM 3:18 ‘Yambuma numanu tiluna pupili.’ niku uluma telemele yambuma-ni aku-siku telemeláliinga puniena langi-bo mele mundulimele. Pe numanu tiluna pupili uluma puniena mele bo mundulimele kene yambuma sumbi-siku molku ulu kaíma tingí uluma puniena ola ombá.
JAM 4:1 Eni ung-muranale teku, ele teku, telemele akili pulu nambulkarenga aku telemeleye? Eninga numanumanga mélema kene uluma kene ‘Teamili.’ niku piliilimili ulu akuma-ni eninga numanuna sukundu tombulku niku ele-mele telemáliinga eni numanu tale yupuku pípili aku-siku telemele.
JAM 4:2 Méle te kanuku kene numanu monjuku ‘Liamili.’ niku piliilimili akiliinga-pe naa liilimele. Naa liiku kene yambuma toku konjulemele. Yambu tenga mélema kanuku yama melemele akiliinga-pe méle akuma liingí kupulanum te naa lelemáliinga ⸤aima arerembi kolku⸥ lakuku ung-muranale teku ele telemele. Eni ‘Pulu Yili-ni mélema sipili.’ niku yu-kene ung niku mélema mawa naa telemeláliinga ⸤‘Liamili.’ nilimele mélema⸥ naa liilimele.
JAM 4:3 ‘Mélema liamili.’ niku ⸤Pulu Yili⸥ mawa telemele akuma ‘Liamili.’ nilimele mele eninga numanuma Pulu Yili-ni kanupa kene mawa telemele mélema naa silimú. Eni-enini ‘numanu sipu kapula molamili.’ niku mawa telemeláliinga kanupa kene naa silimú.
JAM 4:4 Ambu te-ni yunga yili mundupa kelepa wapera andupa tolemú mele ⸤eni pepá topu siker yambuma⸥ Pulu Yili munduku kelku mélema numanu monjulemele yambuma, ma-koleana uluma kene mélema ‘pulu lelemú.’ niku tapú-toku molemele yambuma aku-siku molemeláliinga Pulu Yili-kene ele-tu mele molemele akili eni naa piliilimiliye? Ma-koleana mélema kene uluma kene numanu monjuku ‘oliu-kene pulu lipili tapú-topu molamili.’ nilimele yambuma-ni aku-siku nilimeláliinga ‘Pulu Yili-kene ele-tu molamili.’ nilimele.
JAM 4:5 Mola ‘Pulu Yili-nga bukna molemú ungele-ni we nilimú.’ niku piliilimiliye? Ung kanili-ni nimba mele: “Oliu yambumanga minima Pulu Yili-ni sirimuma-ni ‘Yunga ungma mendepulu piliiku, yunga kongunuma mendepulu teku molai. Ung te-lupa piliiku liiku tingí kene ⸤oliunga minima-ni⸥ aima kanupu kis piliipu numanu kis panjimulú.’ nilimele.” nimba molemú ung akili ‘We nilimú.’ niku piliikimiliye?
JAM 4:6 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni oliu we kondu kolupa kene ⸤liipa tapunjilimú⸥. Aku-sipa telemáliinga ung te Pulu Yili-nga bukna nimba molemú. Akili i-sipa mele: ‘Yambu te-ni yunga bili yu-yunu paka tolemále Pulu Yili-ni yunga bili topa mania mundupa naa liipa tapunjilimú. Yambu te yu-yunu yunga bili topa mania mundulimále Pulu Yili-ni we kondu kolupa liipa tapunjilimú.’ nimba molemú kanili.
JAM 4:7 Akiliinga, Pulu Yili liiku ai siku yunga ungma piliiku molai. Kundi tolemú depollale-ni ung nimbáma aima naa piliiku tondulu munduku liiku bulu sai. Aku tingí kene eni mundupa kelepa takara topa pumba.
JAM 4:8 ‘Pulu Yili-kene tapú-topu molamili.’ niku yu molemúna nondupa wai. Nondupa ungí kene ‘Eni-kene tapú-topu molamili.’ nimba yu eni mulungína nondupa ombá. Eni ulu-pulu-kis telemele yambuma-ni ⸤‘Pulu Yili molemúna nondupa pamili.’ niku kene⸥ yambu tenga ki kalaru molemú kene lumaye tolemú mele ⸤eninga numanuna eni-enini piliilimili uluma lumaye tangi⸥. Eni yambu numanu tale pepa, ⸤Pulu Yili kene ma-koleana-mélema kene wasienele numanu monjulemele⸥ yambuma-ni ‘Numanuma kake tipili. We-mélema numanu liipu mundupu molemulu mele mania pupili.’ niai.
JAM 4:9 ⸤Eni ulu telemelema⸥ kanuku kis piliiku, numanu buni tepa kamele mindili tipili kola pulele teku molai. Tae telemele ulele munduku kelku yambu tenga pulu lelemú yambu te kolemú kene numanu kis panjipa kola telemú mele aku-siku teai. Aima numanu siku molemele ulele munduku kelku numanu aima mindili tipili molai.
JAM 4:10 Auliele-nga kumbi-kerina ‘Yu yi-auliele. Oliunga bima mania mulupili.’ niku táka-niku molai. Aku tingí kene yu-ni eninga bima paka tonjumba.
JAM 4:11 Angmene, anju-yandu eninga anginpili marenga ung-bulkundu naa ninjai. Yambu te-ni yunga angin tenga ung-bulkundu ninjipa, “Tepa kis-silimú yambu-kisele.” nilimú yambale-ni ⸤Pulu Yili-ni “Ulu mare i-siku teai! Mare i-siku naa teai!” nilimú⸥ ung-manimanga kepe ung-bulkundu ninjipa, ‘Méle kisele.’ nilimú. Ung-manima apurupa ‘méle-kisele’ nilimú yambale ung-manima piliipa liipa naa tepa, ung-manimanga piliipa apuruli yambale mele molemú.
JAM 4:12 Yi tilu mindi ung-manima sipa panjipa, uluma piliipa apuruli yili molemú, ⸤akili Pulu Yili⸥. Yi kanili yambu mindili nolkemela kupulanum-na pulimelé yambu mare tepa liipa wendu liipa, yambu mare ‘Mindili nangi.’ nimba topa mania mundulimú yiliko. Pe nu nambi tellale-ni nunga pulu lelemú yambu tenga uluma piliiku apuruku ‘Tepa kis-silimú.’ nilluye?
JAM 4:13 Ekupu ⸤na-ni ung te nimbú tekerale⸥ piliai. Yambu mare-ni niku mele: “Ekupu mola opali kolea-auli tenga pupu méle taropu to-pumulú. Akuna pupu punie tilu méle taropu topu ku-moni pulele liimulú.” nilimele yambuma piliai.
JAM 4:14 Opali ulu te wendu ombá kene mulungí mele eni naa piliilimili kanili. Eninga kona mululi ulu akili taena tepi kalemele kene walsekale ikilia wendu omba nondupa pora nilimú mele.
JAM 4:15 Akiliinga aku-siku naa niku, i-siku niangi: “Auliele-ni ‘Na aku-sikunu ti.’ nim lem kului naa kolupu kona molupu kene ‘Teambu.’ niker mele ili sika tembu.” niai.
JAM 4:16 Akiliinga-pe eni aku-siku naa nilimele. Eni kara puku eni-enini kape niku bi paka toku “Kongun auli te temulú.” niku yambuma niku silimele. Aku-siku niku kape nilimele ulele aima ulu kisele.
JAM 4:17 Akiliinga, yambu te-ni ulu kaí te numanale-ni piliipa ‘Aku-sipu tembu kene kapula.’ nimba piliipa kene penga naa tímu lem aku-sipa telemú ulele ulu-pulu-kis te telemú.
JAM 5:1 Eni méle pulele nosulimele yambuma, enindu nimbú teker ungele piliai. Eni mulungína buni auli mare wendu ombáliinga tondulu nangale toku niku kola teai!
JAM 5:2 Eninga méle pulele nosulimelema purupa lkupandi topa, eninga mulumbale méle kaíma lkurena-ni nomba,
JAM 5:3 eninga ku-golluma kene ku-sillipa-ma kene oralu tolemú. Ku kanuma oralu tolemáliinga eni teku kis-silimele mele mokeringa lepa, kuma oralu tolemále-ni eninga kangina tepi mele nombá. Mulú-masele nondupa pora nimbá tipili eni aku-siku méle-kaí lupa-lupama sukundu liiku we máku toku nosulimele akiliinga ⸤tondulu nangale toku niku kola teai⸥.
JAM 5:4 Mimi-siku piliai. Eninga rais-witma lkinjiring kongun-kendemande-yima gólu toku mélema mimi-siku naa kaluringma-ni tondulu munduku niku mele: “Oliu teku kis-sikimili.” niku walsilimele. Enini aku-siku walsiring mele Auli Aima Tondulu Olandupa Píliele-ni yunga kumele-ni piliipaliinga ⸤eni kendemande-yima teku kis-siringeliinga eni pundu tomba⸥.
JAM 5:5 Ya ma-koleana molku kene méle lupa-lupa kaíma numanu monjuku ‘Liamili.’ niku topu toku liiku nosuku numanu siku molku, molku kunjuring. ⸤Kung toku kuyungíndu ‘Kung akupili.’ niku langi pulele nupili silimele mele⸥ eni langi aima pulele noku yambu kapoma molemele akiliinga-pe ekupu toku kunjingí enale wendu okum.
JAM 5:6 Yambu mare eni-kene karaye naa teku, ulu kis te naa teku yambu sumbi-nílima muluring yambuma eni kot tenjiku toku kunjuring. Yambu kanuma toku kunjingíndu ambuluring kene ‘Naa tangi.’ niku karaye naa teku we muluring.
JAM 5:7 Akiliinga, angmene, ⸤yambuma-ni eni bunima silimele kene⸥ Auliele ui naa upili bunima we meai. Yambu punie telemelema-ni ‘eninga puniena langi kaí te wendu ombá, liipu nomulú.’ niku nokolemele. ⸤Langi-bo munduku kene⸥ ‘Lo omba ena tepa temba kene langi ola omba tepa tomba.’ niku táka-niku nokuku molemele mele eni piliilimili. Eni kepe, punie telemú yambu te-ni langi-bo panjipa kene ‘Langi wendu omba tepa tomba kene nombú.’ nimba táka-nimba nokulemú mele aku-siku eninga numanu tondulu pupili bunima we meku táka-niku molai. ‘Auliele yandu ombá enale aima nondupa ombá tekem akiliinga’ ⸤niku⸥ aku-siku nokuku molai.
JAM 5:9 Angmene, anju-yandu “⸤Pulu Yili-nga⸥ yambuma-ni ulu telemeláliinga bunima wendu-wendu olemú.” niku ung-mura siku ung-bulkundu ninjiku naa teai. ‘⸤Pulu Yili-nga⸥ kot-na naa angiliamili.’ niku aku-siku naa teai. Kot Piliimba Yili nondupa okum.
JAM 5:10 Angmene, Auliele-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni Auliele-nga ung niku siringeliinga ⸤ele-túma-ni⸥ enini teku kis-siring kene tondulu munduku bunima táka-niku miring mele piliiku kene aku-siku manda leku teai.
JAM 5:11 Eni piliilimili. ‘Yambu numanu tondulu pupili bunima we meku ⸤‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele⸥ munduku naa kelemele yambuma enini Pulu Yili-ni membu panjipa “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.’ nimbu piliilimulu kanili. ⸤Ui mulurum⸥ yi Jop tondulu mundupa, yu-kene buni wendu urum-ma we memba mulurum kene penga Auliele-ni ‘Yu alsupa molupa kunjupili.’ nimba ulu mare tirim mele temanele eni piliilimiliko. Oliu piliilimulu, Auliele-ni yambuma aima kondu kolupa, ulu telemelemanga pundu topa mindili liipa silka akiliinga-pe we kanupa konde telemú kanili.
JAM 5:12 Nanga angmene, ulu te kumbi-leku tingí mele i-sipa: Mulú-koleana mola ma-koleana mola méle-tenga bi leku “Aima sika niker,” niku mi naa leai. Ulu te “Temulú.” níngi lem aima sika teai. Ulu te “Naa temulú.” níngi lem aima sika naa teai. Gólu toku “O.” niku ulu te naa tingí mola gólu toku “Mólu.” niku kene ulu te tingí kene ⸤Pulu Yili-nga kot-na angiliingí kene⸥ ‘Teku kis-siring akiliinga mindili nangi.’ nimbá.
JAM 5:13 Eninga yambu te buni melemúye? Buni te melemú lem ⸤Pulu Yili⸥ popu topa mawa tipili. Eninga yambu te numanu silimúye? Numanu silimú lem yu konana nimba ⸤Pulu Yili⸥ kape nimba bi paka tunjupili.
JAM 5:14 Eninga yambu te kuru tolemúye? Kuru tolemú lem Krais-nga talapena molemele tápu-yima walsipa kene ‘Enini yunga ninjiku ‘⸤Pulu Yili-kene⸥ popu toku ung niku ⸤‘Yu alsupa kapula mulupili.’ nipili.’ niku⸥ mawa tenjiku kene Auliele-nga bili walsiku yunga kangina kopungu-wel kanjunjangi wai.’ nimba walsipili.
JAM 5:15 Kanu-kene “Wai.” nimba walsimba yima oku kene ‘Pulu Yili-ni sika temba.’ niku tondulu munduku piliiku kene yu popu toku mawa tingí kene Auliele-ni ‘Yunga kurale pora nipili.’ nimbá kene yu kelepa kapula molumba. Yambu akili ulu-kis mare tímu lem Auliele-ni ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tenjimbako.
JAM 5:16 Akiliinga, eninga kuru tolemúma ‘pora nipili, kangi kaí pamili.’ niku kene eni lupa-lupa eninga ulu-pulu-kis telemelema anju-yandu yambumandu niku para siku, eni eninga niku ⸤Pulu Yili-kene⸥ popu toku mawa tenjai. Aku tingí kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Eni alsuku manda molangi.’ nimbá. Yambu numanu sumbi nimba píliele-ni yambu tenga ninjipa ⸤Pulu Yili⸥ mawa tenjilimú kene yu-ni mawa tenjilimú mele aima tondulu ola-kilia pupa yambale aima manda liipa tapunjilimú. ⸤Akiliinga, aku-siku Pulu Yili-kene yambumanga niku mawa tinjingí kene piliipa kene aku-sipa tenjimba.⸥
JAM 5:17 ⸤Aku nikereliinga temani te tambu:⸥ ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yandu nimba sirim yi⸥ Illaija yu oliu-mele yi te mulurum. Akiliinga-pe yu-ni ⸤Pulu Yili-kene⸥ tondulu mundupa mawa tepa “‘Lo naa upili.’ ni.” nirim kene punie yupuku kaliimbu angere tale-guli lo naa urum.
JAM 5:18 Alsupa ⸤“Lo upili.” nimba⸥ mawa tirim kene lo kelepa omba puniena langima alsupa wendu urum. ⸤Ekupu kepe Pulu Yili aku-sipa yambuma-ni mawa tingí mele piliipa kene temba.⸥
JAM 5:19 Nanga angmene, eninga yambu te-ni ⸤Pulu Yili-nga⸥ ung-sikale mundupa kelepa ulsu pumba kene eninga yambu te-ni yu alsupa yandu líímu lem
JAM 5:20 ⸤tepa kaí temba mele⸥ i-siku piliai: Yambu te-ni ulu-pulu-kis tili yambale tepa kis-silimú kupulanum-na pumba kene ⸤kanupaliinga⸥ ‘Pulu Yili-nga ungele piliipa yunga talapena omba mulupili.’ nimba liipa tapunjupa yandu liimbaliinga ulu-pulu-kis tili yambale mini-pali kolka kupulanum-na kelepa tepa liimba. Aku-sipa tembaliinga ⸤Pulu Yili-ni⸥ ulu-pulu-kis pulele mundupa kelinjumba akili mimi-siku piliai. ⸤Aku manda niker.⸥
1PE 1:1 Na Pita, Yesos Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te-ni Pepá ili topu, Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum yambuma siker. Eni eninga kamu mulungí koleana naa molku, ya mana kolea Pondas propinj kene Gallesia propinj kene Kapadosia propinj kene Esia propinj kene Bitinia propinj kene, kolea akumanga pali lku-poning-yambuma mele molemele yambuma pepá ili topu siker.
1PE 1:2 Pepá topu siker yambu ima eni ui naa molangi Lapa Pulu Yili-ni eni ui ‘Yunga yambuma mulungí.’ nimba piliipa kanupa bi sipaliinga ‘Yunga yambuma.’ nimba makó turumeliinga penga muluring kene Mini ⸤Kake Tili⸥ele-ni ‘Eni Pulu Yili-nga yambu kake tílima molangi.’ nimba liipa tapunjurum. ‘Yesos Krais-nga ungele piliiku liiku teng panjiku molangi. Yunga memale-ni eni ⸤‘Pulu Yili-nga kumbi-kerina numanu kake tepa pípili molangi.’ nimba⸥ lumaye tupili.’ nimba aku-sipa liipa tapunjurum. Eni yambu aku-siku molemelema pepá ili topu siker. ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni we kondu kolupa tepa konjulimú mele kene, ‘eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú mele kene, olandupa-olandupa pupili.
1PE 1:3 Oliunga Auli Yesos Krais-nga Lapa Pulu Yili kape nimbu yunga bili paka tunjamili. Yu-ni oliu ‘mindili nangi.’ nilka akiliinga-pe oliu aima kondu kolupa “Naa tombu.” nimba kanupa konde tepa kene ‘Yesos Krais yambu-ónu-koleana lomburupa ola mulupili.’ nirim ulu kanili-ni Pulu Yili-ni kona mululi ulu-pulu konale oliu sirim. ⸤Yambuma-ni kangambula kona melemele mele eni aku-siku yambu konama molemele.⸥ Kona mululi ulu akili-ni oliu tepa tondulu mundunjulimáliinga ⸤‘Yu-ni ‘méle kaíma simbu.’ nimba piliilimúma pali⸥ sika simba.’ nimbu nokupu molemulu mele pora naa nimbá.
1PE 1:4 Oliu ‘Moya-mélema simbu.’ nimba, nimba panjurum méle akuma kis naa lepa, kalaru te naa molupa, pora naa nimba taki-taki lepa mindi pumba méle akuma Pulu Yili-ni “Mulú-koleana ungí kene simbu.” nimba nosinjilimúma ‘Liimulú.’ nimbu, numanu sipu nokupu molemuluko.
1PE 1:5 “Eni simbu.” nilimú yambuma eni ‘Krais sika.’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga Pulu Yili-nga tondulale, kuna-tapiye mele, akili-ni ‘Eni molku konjangi.’ nimba nokulemú. Penga mulú-masele pora nimbá kene ‘Tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molku kunjingí koleana memba pumba ulu kanili wendu ombá kene aima sika kamu liangi.’ nimba yunga tondulale-ni aku-sipa isili-ui nokulemú.
1PE 1:6 Akili piliiku kene aima numanu siku molemele, akiliinga-pe ekupu ena laye-kulunga eni-kene buni lupa-lupama wendu olemú-na numanuna mindili noku molemele.
1PE 1:7 Bunima wendu olemáliinga pulele i-sipa mele: Pulu Yili-ni ‘Eni sika tondulu munduku piliilimili mele kapula mola mólunje.’ nimba kanombandu ola lepa kanolemú. Eninga tondulu munduku piliili ulu akili olandupa; ku-gollu sika méle aima kaí ku-moni auli-tepa pulimú akiliinga-pe akili aima mandupa. Ku-gollale teku kis-silimele kene pora nilimú akiliinga-pe ‘Yu sika ku-gollu mola mólunje, kanamili.’ niku tepina manda leku kalemele. ⸤Aku-sipa mele,⸥ eni-kene buni wendu olemúma-ni ‘Eni sika ⸤Krais⸥ tondulu munduku piliilimili mola mólunje?’ nimba ola lepa kanupa, ‘Yesos Krais alsupa omba mokeringa angiliimba kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni numanu sipa kape nimba bi paka tunjupili.’ nimba isili-ui eninga tondulu munduku piliilimili ulele aku-sipa manda lepa kanolemú.
1PE 1:8 ⸤Yesos Krais⸥ yu sika naa kanolemele akiliinga-pe yu numanu monjulemele. Ekupu yu sika naa kanolemele akiliinga-pe ‘Yu sika.’ niku tondulu munduku piliiku aima numanu silimele. Numanu silimele aku-mele ya mana numanu silimele mele mólu. Numanu silimele mele aima ola-kilia akiliinga anju yambumandu niku singíndu piliiku sundungí. Aima manda naa niku singí.
1PE 1:9 Eni ‘Krais sika.’ niku tondulu munduku piliilimiláliinga ulu-pulu akili Pulu Yili-ni eni mini pali tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, Pulu Yili yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú, akiliinga ⸤aima olandupa numanu silimele⸥.
1PE 1:10 Mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa, molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemáliinga ung mare Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni ui ⸤Krais ui naa upili⸥ niku siring. Pulu Yili-ni penga yambuma we kondu kolupa tepa liimba ulelendu ui niku siring. Niku siku kene, ‘Ulu ili te-kene wendu ombánje? ⸤Pulu Yili-ni makó turum yi-nuim⸥ Kraisele mana omba mindili nombá ulele kepe, aku temba kene ulu kaí olandupama wendu ombá mele uluma kepe, Krais-nga Minéle eninga numanuna sukundu molupa kene nimba sirim ulu kanuma nambi-sipa wendu ombánje.’ niku ⸤Krais ui naa upili⸥ yi kanuma-ni eni-enini taki-taki numanu liiku munduku walsiku, ⸤akiliinga pulele⸥ aima mimi-siku kururing.
1PE 1:12 ⸤Pulu Yili-ni⸥ yi kanuma-ni yunga kongun tinjiring kongun akili ‘eni-enini liipa tapunjumba kongunale mólu.’ nimba, nimba para sirim. ⸤Ulu penga wendu ombá ui niku siring ulu akuma eni molangi wendu naa urum.⸥ Ulu penga wendu ombá ui niku siring ulu akuma eni ekupu molemele yambuma ‘eninga’ niku, ui niku sinjiring. Yesos-nga kongun-yima-ni eni ekupu molemele yambuma niku silimele ungma Pulu Yili-ni ui yi kanumandu nimba sirim. Ung kanuma ⸤pe⸥ ekupu mulú-koleana Mini Kake Tili liipa mundurumeliinga tondulale-ni Krais-nga ungele anduku niku silimele yima-ni temani-kaiéle toku siring piliiring ungma. Angkellama-ni kepe ‘Eni niku silimele ungmanga puluma aima piliamili!’ niku molemele.
1PE 1:13 Akiliinga, eninga numanuma ‘kongun tondulu mundupa tipili.’ niku liiku sumbi-siku, ulu tingíma mimi-siku piliiku kongnjuku teku, ‘Yesos Krais penga omba mokeringa angiliimba kene ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni sika we kondu kolupa kene tepa konjumba.’ niku tondulu munduku piliiku nokuku molai.
1PE 1:14 Ungma piliiku liiku teng panjiku telemele kangambulama molku, ui eni ⸤ung ili naa piliiku⸥ walu-siku molku kene ulu-kísima numanu monjuku piliiku tiring mele ekupu aku-siku piliiku naa teai.
1PE 1:15 Aku-siku naa teku, “Eni nanga yambuma molangi wai.” nimba walsurum yili aima kake tipili ulu kaíma kene ulu sumbi-nílima kene mindi telemú ulu-pulele pelemú yili molemú mele eni aku-siku ‘Taki-taki Pulu Yili-nga yambuma mendepulu molamili.’ niku eni-enini Pulu Yili siku, ⸤uluma pali tingíndu⸥ eni kake tipili ⸤molku, ulu kaíma kene ulu sumbi-nílima kene teku⸥ molai.
1PE 1:16 Akiliinga ung te ⸤Pulu Yili-nga⸥ bukna molemú, akili i-sipa mele: ‘⸤Pulu Yili-ni nimba mele:⸥ “Na ⸤eninga⸥ Pulu Yi kake tilieli ulu kaíma kene ulu sumbi-nílima kene mindi tepu moliu akiliinga eni ⸤aku-siku⸥ ‘Nanga yambuma.’ niku numanu kake tipili molku ulu sumbi-nili kaíma mindi teku molai.” ⸤nirim.⸥’ nimba bukna molemú kanili piliiku kene ⸤aku-siku teku molai⸥.
1PE 1:17 Eni “Tata.” niku Pulu Yili walsiku yu-kene ung nilimele yili-ni yambumanga bima piliipaliinga enini ulu telemelema naa apurupa piliilimú. Yambumanga lupa-lupa uluma apurumbandu eninga bima naa piliipa kene enini pali tilu-sipa sumbi-sipa apurulimú. “Tata.” nilimele yi kanili aku-sipa yili molemáliinga ma-koleana molku kene ‘Kolea ili oliunga sika pulu-koleale mólu. Ya ma-koleana lku-poning-yambuma molemulu.’ niku piliiku kene ‘Yu yi aima auli olandupale.’ niku yunga ungma liiku ai siku piliiku molai.
1PE 1:18 Yu-ni eninga nimba kene tinjirim mele piliiku kene aku-siku molai. Eni piliilimili, eninga anda-kolenalima numanu liiku naa munduku walu-siku muluring mele eni yandupa-yandupa aku-siku muluring mele ‘Munduku kelku, molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba ⸤Pulu Yili-ni⸥ tepa liipa wendu liirim akili ‘Wendu liambu.’ nimba kene ku-sillipa mola ku-gollu te-ni wendu naa liirim.
1PE 1:19 Krais-nga memi aima méle auli te-ni ⸤Pulu Yili-ni eni tepa liipa, kapula naa muluring kupulanum-na wendu liirim⸥. Krais yu irili mola úru te aima naa pili kung-sipsip walú te, yunga memale-ni aku-sipa tirim.
1PE 1:20 Pulu Yili-ni mulú-masele ui naa tepa kene ‘⸤Krais⸥ kongun akili tipili.’ nimba makó turum yili, ekupu molkumulu enama, ⸤Pulu Yili-ni yambumanga kot piliimba enale⸥ wendu ombá tekem enale-kene pelemú enamanga yu eninga nimba liipa tapunjupa tepa liimbandu mana mania omba mokeringa mulurum.
1PE 1:21 Yu-ni eninga nimba tinjirim mele piliiku kene ‘Yu yambu-ónu-koleana topa lomburupa ola monjupa ‘Yunga bili aima ola pípili.’ nirim Pulu Yili sika.’ niku tondulu munduku piliilimili. Aku tirimeliinga eni ‘Pulu Yili mendepolu sika.’ niku tondulu munduku piliiku, ‘Yu-ni “Penga tembu.” nimba, nimba panjurum mele sika temba.’ niku numanu siku nokuku molemele.
1PE 1:22 Eni ung-sikama piliiku liiku teng panjiku telemele ulu akili-ni eninga numanuma lumaye turing, numanu kake tipili molemeláliinga gólu toku ‘Angenalima numanu monjukumulu.’ naa niku, sika numanu monjulemeláliinga ekupu angenalima-kene mundu-mongna numanu aima tondulu munduku monjai.
1PE 1:23 Langi-bo puniena mundulimele kene mulie topa ola omba langi kona pulimú mele eni aku-sipa mele méle-teni alsupa wale tale-sipa mirim-na yambu konama molemele. Langi-bo kapula ola naa omba, omba kis lepa kolemú bole-ni eni naa mirim. Langi-bo ola omba molupa mindi pulimú akili-ni eni wale tale-sipa mirim. Langi-bo akili Pulu Yili-nga ungele; akili molupa mindi pupa kona mululi ungele; akili-ni eni wale tale-sipa mirim.
1PE 1:24 ⸤Ung akili pora naa nilimú mele ung te Pulu Yili-nga bukna molemú,⸥ akili i-sipa mele: ‘Yambuma pali era mele, enini molku konjulemele pllawa-kuku mele. Erama kolemú kene pllawa-kukuma olé lepa mana mania pulimú akiliinga-pe Auliele-nga ungele taki-taki lepa mindi pulimú pumba.’ ⸤nimba aku-sipa molemú.⸥ Ung akili eni temani-kaiéle toku siring ung kanili.
1PE 2:1 ⸤Eni wale tale-sipa mirim kona molemele⸥ akiliinga eni i-siku teai: We-yambuma teku kis-silimele uluma kene, numanale-ni lupa piliiku liiku kerina lupa gólu toku niku topele-mapele tuli uluma kene, we-ulu-lupa mare teku gólu tuli uluma kene, yambuma méle pulele nosuku molku konjulemele mele kanuku kene yama meku numanu kis panjili uluma kene, yambu tenga ung-bulkundu ninjili uluma kene, ulu-kis akuma pali munduku kelku liiku wendu mundai.
1PE 2:2 Auliele-ni eni kondu kolupa we tepa konjulimú mele laye-kolte piliiku kene piliiku kaí piliiring akiliinga kangambula-kikima ame aima waka kolemele mele eni aku-siku ame kaiéle, méle kis te naa pili ame, kanili waka kolai. Ame kanili kangieliinga mólu, minéliinga amele. Kangambula-kikima ame naa noku kene ai naa leku molku kis-silimele mele aku-siku eninga minima Pulu Yili-nga ungele naa nungí kene minima kapula ai naa lepa, tondulu naa pumba.
1PE 2:4 Eni Krais molemúna wai. Yu ku kona mululi melale. Yambuma-ni ‘Yu kis.’ niku piliiku kene toku makururing akiliinga-pe Pulu Yili-ni yu kanupa ‘Aima kaí.’ nimba kanupa kene makó turum.
1PE 2:5 Eni-wasie ku kona mululi melema molemele. Lku mare ku-ni takolemele mele Pulu Yili-ni yunga Minéle-nga lkuli takonjumbandu eni makó topa kene lku takombaliinga ku-melema nilimú. Eni Pulu Yili-nga popu tunjuli yambu kake tílima molemele. Popu tunjuli yima-ni Pulu Yili popu tungíndu yu-ni kanupa kaí piliirim mélema kalku yu siring aku-siku eni-enini Pulu Yili popu tungíndu yu kanupa kaí piliimba mélema sangi. Kanu-kene, Yesos Krais-ni eninga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili méle singíma Pulu Yili yu-ni sika kanupa kaí piliipa liimba.
1PE 2:6 Ku akiliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú kanili. Akili i-sipa mele nilimú: “Na-ni ku-mulú aima kaí te, ‘ponga mele polku ‘Lku tondulu pupili.’ niku paka-sum mele polangi.’ nimbu makó turundu, ku kanili aima olandupa mulú Sayon nosukur. Kanu-kene ‘Yu sika.’ niku tondulu munduku piliingí yambuma-ni pipili naa kolku numanu kis naa panjingí.” nimba molemú.
1PE 2:7 Eni ‘Krais sika.’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma-ni ku-mulú kanili kanuku kaí piliilimili akiliinga-pe naa piliilimili yambuma-ni yu kanuku kis piliilimili akili i-sipa mele: ‘Lku takuring yima-ni kanuku kis piliiku toku munduku kiliring ku kanili ekupu alsupa lku-paka-sum mele lku tondulu silimú ku auli kaiéle.’ nimba molemú.
1PE 2:8 ⸤‘Sika’ niku tondulu munduku naa piliilimili yambu kanuma kene, ku kanili kene,⸥ i-sipa mele: “Ku kanili yu ku kelú te yambu te-ni kambiliimú kene koropele topa tepa singa tonjumba telemú ku te mele; yu ku auli te-ni yambu singa topa, topa mania mundulimú ku te mele.” nimba molemú. Yambu kanuma Pulu Yili-nga ungele liiku su silimeláliinga tepa singa tonjulemú. Pulu Yili-ni ui aku-sipa nimba panjurum kanili.
1PE 2:9 ⸤Yambu kanuma-kene uluma aku-sipa wendu olemú⸥ akiliinga-pe eni ⸤‘Sika’ niku⸥ tondulu munduku piliilimili yambuma aku-sipa mólu. Eni yu-ni makó turum yambu-talapele molku, yi nuim kingeliinga popu tunjuli yambuma molku, yunga mendepulu mulungéliinga yambu kake tílima molku, aima sika Pulu Yili-nga yambuma molemele. Yu-ni ‘Aku-siku molangi.’ nimba eni makó turumeliinga pulele i-sipa mele: Eni súmbulu túlina muluring kene Pulu Yili-ni “Eni súmbulu túlina wendu oku nanga pa tili aima kaiéliinga sukundu wai.” nirim, Pulu Yi kanili yu-ni ⸤‘Na molupu konjuliu mele kepe tepu kaí teliu mele kepe yambuma piliangi⸥ kape niku temani toku sangi.’ nimba eni ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum.
1PE 2:10 Eni ui we-yambuma muluring akiliinga-pe ekupu eni Pulu Yili-nga yambu-talapele molemele. Ui yambuma-ni teku kis-siringeliinga Pulu Yili-ni kondu kolupa mindili naa liipa sipa mundupa kilili ulu te eni-kene naa pirim akiliinga-pe yu-ni penga kondu kolupa ulu-pulu-kísima we mundupa kilili ulele sirim liiring, ekupu eni-kene pelemú.
1PE 2:11 Nanga pulu lelemú yambuma, na-ni eni tondulu mundupu mawa tepu kene ya ma-koleana eni yambu omba angilíílima mele, yambu lku-poning mele molemeláliinga eninga kangima-ni ‘ulu-kísima teamili.’ nilimele mele aima liiku bulu sai. Kangina ui-we-numanu pelemú numanale-ni waka kolemú uluma-ni eninga minima ‘Topu mania mundamili.’ niku taki-taki minima-kene ele telemele.
1PE 2:12 Eni ulsukundu-yambuma mulungína ulu-kaíma mindi teku sumbi-siku molai. Ulsu-yambuma-ni ekupu sika enindu “Teku kis-silimele yambuma molemele.” niku ung-bulkundu ninjilimele akiliinga-pe ‘Oliu-ni ulu-kaíma temulú kene kanuku kene penga Pulu Yili yambuma mulungína ombá enaliinga yambu kanuma-ni Pulu Yili-nga bili paka tonjangi.’ niku aku-siku ulu kaíma teku sumbi-siku molai.
1PE 2:13 ‘Auliele-nga bili ola pípili.’ niku gapman yimanga pali ungma liiku ai siku piliiku molai. Yi nuim kumbina kingele kene kepe, gapman praministale kene primiele mola gaponale kene kingele-ni makó topa “Teku kis-silimele yambuma ‘Mindili nangi.’ niku, teku konjulemele yambumanga bima paka tonjuku kape niangi pai.” nimba koleamanga liipa mundulimúma kepe, yi-auli kanumanga pali ungma liiku ai siku piliiku molai.
1PE 2:15 ‘Eni ⸤Krais-nga yambuma⸥ kene arerembi kolku teku kis-silimele yambu sundupa sili-pilima-ni ⸤“Enini teku kis-sikimili.” ningí⸥ ung te naa pípili.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Eni ⸤Krais-nga yambuma⸥ ulu-kaíma mindi teku molangi.’ nimba numanuna piliilimú, akiliinga, ⸤yi-aulimanga ungma aku-siku piliiku molai⸥.
1PE 2:16 ⸤“Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai!” nilimele⸥ ung-mani te-ni nokupa ka naa silimú yambuma we molemele mele eni aku-siku anduku molai. Akiliinga-pe ‘Ung-mani te-ni oliu naa nokulemáliinga ulu-kísima tímulu lem ulu te mólu.’ niku ulu-kísima anduku naa teai. ‘Oliu Pulu Yili-nga kongun-kendemande-yambuma.’ niku yunga kongun-kendemande-yambuma-ni telemele mele teku molai.
1PE 2:17 Eni ⸤pepá topu siker yambuma-ni⸥ yambuma pali teku konjuku, ungma liiku ai sangi. ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili angenalima numanu monjuku, Pulu Yili mundu-mong teku liiku ai siku, yi nuim kingeliinga bili paka tonjai.
1PE 2:18 Eni méle kalúlima naa liiku kendemande-kongun we tinjili yambuma, eninga nukuli yambuma-ni ung ningíma táka-niku piliiku liiku ai siku molai. ‘Eni-kene karaye naa teku táka-niku nokolemele tápu-yambumanga ungma mendepulu piliiku liiku teangi.’ nimbu naa niker. ‘Eni mindili liiku siku teku kis-silimele tápu-yambuma-ni ningí ungma kepe piliiku liiku teangi.’ nimbu niker.
1PE 2:19 Aku nikerale i-sipu piliipu kene niker: Pulu Yili-nga ungma piliiku liiku kene teku kunjingí kene yambuma-ni eni teku kis-siku teku mindili kunjúngi lem ‘Kapula, mindili nomulú kene manda akiliinga-pe tepu kis naa sipu Pulu Yili-nga ung olandupale kumbi-lepu piliipu temulú.’ ningí kene Pulu Yili-ni numanu simba.
1PE 2:20 Teku kis-singéliinga mani siku teku mindili kunjingí kene numanu tondulu pupili molku kene ‘Kapula, oliu tepu kis-símulaliinga papu mindili liiku sikimiláliinga we mindili námili.’ ningí kene yambuma-ni eni kape ningí kene kapulaye? Kapula mólu. Papu mindili nungí. Akiliinga-pe teku kunjungéliinga mindili liiku singí kene we mindili noku pundu tui naa toku we munduku kilíngi lem kapula. Aku tingí kene Pulu Yili-ni kanupa kaí piliipa kene eni tepa konjumba.
1PE 2:21 ‘Eni mindili nangi.’ nimba Pulu Yili-ni ‘Eni nanga kongunale tenjangi wai.’ nimba eni walsurum. Krais yu Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele tembandu eninga nimba mindili nunjurum ulu kanili eni aku-siku manda leku tingí mele liipa ora sirim. ⸤Akiliinga, Pulu Yili-ni “Teai.” nirim nilimú ulu akuma ‘Teamili.’ niku kene tingíndu mindili núngi lem kapula.⸥
1PE 2:22 ⸤Krais yu tepa mulurum mele Pulu Yili-nga bukna ung te i-sipa nimba molemú:⸥ ‘Yu-ni ulu-pulu-kis te naa tirim. Yu-ni walsekale kepe gólu topa ung te aima naa nirim piliiring.’ ⸤nimba molemú kanili.⸥
1PE 2:23 Yu ung-taka tonjuku ung-mura siku tiring kene yu-ni eninindu ung te pundu topa naa nirim. Enini yu we mindili liiku siring akiliinga-pe yu ‘We mindili nambu.’ nimba ung te naa nirim. ‘Kot piliipa uluma pali sumbi-sipa apurulimú Yili-ni yu teku kis-siring yambumanga kot tenjimba.’ nimba piliipa enini yu tiring mele mundupa kilirim.
1PE 2:24 Yu-ni ⸤oliu mana-yambuma pali⸥ oliunga ulu-pulu-kísima ‘Nangama.’ nimba kene akuma yu-yunu memba unji-perana kulurum. Aku tirimeliinga pulele i-sipa mele: ‘⸤Yambu te kolemú kene alsupa mana-uluma manda naa telemú aku-sipa mele⸥ oliu yambu kululima mele molupu kene ulu-pulu-kísima temulú kupulanum te naa lipili. Kamu mundupu kelepu naa teamili. ‘Pulu Yili-ni ulu sumbi-nili nimba kanolemú uluma mindi temulundu yambu konama molamili. Ulu kanuma mindi teamili.’ nimbu numanu liipu mundupu molamili.’ nimba yu-ni aku tirim. Yambuma-ni yu turingeliinga eni ⸤pepá topu siker yambuma⸥ kona puring.
1PE 2:25 Kung-sipsipma kupulanum lu liilimele mele eni aku-siku kupulanum lu liringi, akiliinga-pe ekupu kelku eninga minima nokupa tápu telemú yi ⸤Kraisele⸥ molemúna yandu uring molemele.
1PE 3:1 ⸤“Krais-nga yambuma-ni gapman-yambu aulimanga ungma piliiku liiku ai siku molku, kendemande-yambuma-ni eninga nukuli yambumanga ungma piliiku eni liiku ai siku molai. Krais yu-ni yu-yunu tepa mulurum mele piliiku kene aku-siku teai.” niker⸥ aku-siku mele ambuma eni eninga yimanga ungma piliiku enini liiku ai siku molai. ‘Ambuma eninga yi mare Pulu Yili-nga ungele piliiku naa liilimelema-ni eninga ambuma-ni ulu-kaí sumbi-nílima mindi teku, yima-ni ung ningíma mimi-siku piliiku táka-niku mulungí mele kanuku kene numanu topele toku ‘Pulu Yili-nga yima molamili.’ niangi.’ niku kene eni ambuma aku-siku teku molai.
1PE 3:3 ‘Oliu ambu kaíma kanuku niangi.’ niku kalkundu ⸤mindi⸥ au siku pengima lapise meku, ku-gollu-ni tili méle kaíma numina leku eninga mulumbalemanga moku toku monjuku, mulumbale kaí ku-moni auli pulimúma pakuku, naa teai.
1PE 3:4 ⸤‘Oliu ambu kaíma kanuku niangi.’ niku kene⸥ méle aima kaí, kis naa lembama-ni eninga numanuna sukundu au sai. Méle akuma eni numanu kaí pepa, numanu tiluna pupili táka-niku mulungí ulele. Ulu akili kanupa kene Pulu Yili-ni ‘Méle aima kaí olandupale.’ nimba kanolemú.
1PE 3:5 Kórunga-ui muluring ambu mare-ni ‘Pulu Yili-ni oliu-kene “Tembu.” nilimú mele sika temba.’ niku piliiku nokuku muluring ambu kake tílima-ni ‘Oliu au niamili.’ niku kene aku-siku muluringeliinga piliiku kene aku-siku molai. Ambu kanuma-ni eninga yimanga ungma piliiku enini liiku ai siku muluring kanili.
1PE 3:6 Ambu Sera-ni yi Eprayam-nga ungma piliipa liipa, yundu ‘Nanga nukuli-yi auliele.’ nirim kanili. Eni ambuma-ni aku-siku ⸤eninga yima-kene⸥ ulu kaíma teku méle te mundu-mong naa tíngi lem eni Sera-nga liminupili molemele.
1PE 3:7 Yima, eni aku-siku eninga ambuma-kene mulungíndu ‘Ambuma molku konjangi.’ niku eni numanuna mimi-siku piliiku molku, ambumanga kangima tondulu te naa pelemáliinga eni yima-ni ambuma liiku tapunjai. ‘⸤Pulu Yili-ni⸥ molupa konjupa mindi puli ulu-pulele eni yima mindi naa simba. Ambuma simbako.’ niku piliiku kene ambuma-kene aku-siku teku molai. Eni yima-ni ‘Pulu Yili-kene popu topu ung nimbu méle mare mawa temulú kene ulu te-ni oliunga ungma pipi naa sipili.’ niku eninga ambuma-kene aku-siku teai.
1PE 3:8 “Eni pali ⸤aku-siku teku molai.” nikereliinga⸥ ung te wasie enindu kamu niambu: Eni eninga numanuma ‘Tiluna pupili kapula-kapula molamili.’ niku kandi-anginipilima-ni anju-yandu kondu kolku numanu monjulemele mele aku-siku eni anju-yandu ⸤Krais-nga yambuma⸥ ‘Oliunga anginipilima.’ niku kondu kolku numanu monjuku, liiku tapunjuku, ‘Eninga bi ola-mele mulupili, oliunga bi mania-mele mulupili.’ niku táka-niku yambumanga ungma piliiku molai.
1PE 3:9 Yandu eni-kene teku kis-singí kene anju pundu toku teku kis naa sai. Yandu ung-mura siku ung kis te ningí kene anju pundu toku ung-mura siku ung kis te niku naa teai. Yandu eni teku kis-singí kene anju ‘Tepu konjupu liipu tapunjamili.’ niku ‘Pulu Yili-ni enini tepa konjupa, ‘Enini numanu siku molku konjangi.’ nipili.’ niku Pulu Yili eninga niku mawa tenjai. Ui Pulu Yili-ni “Eni liipu tapunjupu tepu konjambu wai.” nirim akiliinga eni aku-siku yambuma liiku tapunjuku teku konjai.
1PE 3:10 Niker ung akiliinga ung te ⸤Pulu Yili-nga bukna sukundu molemú akili⸥ i-sipa mele: ‘Yambu te-ni ‘Na kapula molupu, numanu sipu molambu.’ nimba kene yu ‘Ung kis te naa nimbu, gólu naa tambu.’ nimba yunga kerale nukupiliko.
1PE 3:11 Ulu-pulu-kísma mundupa kelepa liipa bulu sipa ulu kaíma tipiliko. ‘Yambuma-kene numanu tiluna puli ulu-pulele pípili.’ nimba ulu akili tondulu mundupa korupa andupa molupa kene liipiliko.
1PE 3:12 Ulu-kaí akuma nambimuna aku-sipa tipiliye? Akiliinga pulele niambu: Auliele-ni yambu ulu sumbi-nílima teku molemele yambuma kanupa kaí piliipa, enini yu-kene popu toku mawa teku ningí ungma taki-taki kum lepa molemú, akiliinga-pe ulu-kísima telemele yambuma liipa bulu silimú akiliinga yu-ni aku-sipa tipili.’ nimba bukna molemú kanili.
1PE 3:13 ‘Ulu kaíma mendepulu teamili.’ niku mulungí kene nae-ni eni mindili liipa simbaye? ⸤Yambu te mólu kanili.⸥
1PE 3:14 Mola ulu sumbi-nílima tingí kene kanumanga sika mindili noku mulúngi lem eni Pulu Yili-ni “Aku-siku mulúngeliinga numanu kaí pípili molku konjangi.” nimbá. Yambuma-ni eni teku mundu-mong tenjingí tíngi lem eni mundu-mong naa teku eni numanu buni tipili naa molai.
1PE 3:15 Eninga numanuna ‘Krais yu mendepulu molupa, yunga ungele mendepulu piliipu liipu tepu molamili.’ niku ‘Yu mindi oliunga Yi-Auliele mulupili.’ niku ⸤yu mindi mundu-mong tenjai⸥. Kanu-kene eni aku-siku teku ena kaí wendu ombá enale nokuku mulungí kene yambu te-ni kanupaliinga, “Eni aku-siku nambimuna teku molemeleye?” nimba walsipa pilíímu lem eni anju ung te pundu toku eninga ulu telemelemanga puluma niku singí mele liiku sumbi-siku molai. Akiliinga-pe puluma niku singíndu ung tondulu munduku niku teku pipili naa konjuku kene táka-niku ung niku liiku sumbi sai.
1PE 3:16 Eninga numanuna ‘Ulu-kis te aima naa pípili.’ niai. Penga eni Krais piliiku ambolku kene molku kaí telemele mele ulu kaniliinga yambuma-ni “Eni teku kis-silimele.” gólu toku niku eninga ung-bulkundu ninjingí kene eni ulu-kis te naa pípili mulungí-na yambu kanuma pipili kulungí.
1PE 3:17 Pulu Yili-ni ‘Oliu mindili nangi.’ nimbáliinga ulu-kaí te tepu kene mindili númulu lem kapula; oliu ulu-kísima tepu kene mindili númulu lem kis; akiliinga ⸤aku-siku numanu kaí pípili molai⸥.
1PE 3:18 Krais ⸤yi kaí te molupa kene mindili nurum mele⸥ piliangiko. Yu yi sumbi-niliele molupa kene, ulu-kis tili yambumanga alko topa kulunjurum kanili. ‘Eninga ulu-pulu-kísima pali kamu mania pupili. Enini Pulu Yili molemúna puku kapula-kapula molangi.’ nimba Krais walsekale kulunjurum. Penga ⸤yu-yunu mola yambu te-lupa⸥ ulu-pulu-kismanga nimba alsupa wale tale-sipa kolunjumba kupulanum te aima naa lelemú naa lemba. Yunga kangiele toku kunjuring kulurum akiliinga-pe yunga minéle-ni penga yu lomburupa ola molupa mulú-koleana pupa mulurum mele molemú.
1PE 3:19 Yunga mini akili ⸤yambu kuluringmanga⸥ minima ka-lkuna muluringna pupa ungma nimba sirim.
1PE 3:20 Mini kanuma ui Noa mulurum kene Pulu Yili-nga ung nirim-ma naa piliiku, liiku bulu siku muluring ⸤yambumanga minima⸥. ⸤Yambuma ulu-kis pulele tiring akiliinga-pe⸥ Pulu Yili-ni lkisipa pundu naa turum. Noa-ni ⸤nona ola lemba⸥ sipele tepa mimi tepa mulupili Pulu Yili-ni ⸤‘Yambuma ui naa tambu.’ nimba⸥ táka-nimba nokupa mulurum. ⸤Penga Noa-ni sipele tepa pora sirim kene Pulu Yili-ni ‘Lo topa no-ni yambuma topa kunjupili.’ nirim kene⸥ yambu engkaki mindi no-ni naa turum. Yambu wallú-talse mindi Pulu Yili-ni ‘Naa kolku kona pangi ⸤akiliinga sipna suku pangi⸥.’ nimba tepa liipa nona wendu liirim.
1PE 3:21 ⸤No kanuna ‘yambu engkaki naa kolangi.’ nimba⸥ tepa liipa wendu liirim no kanili-ni ekupu no liilimele ulu-pulele liipa ora silimú. No liilimele nole-ni kangikundu ulu te naa tepa, kangina kalaru molemúma lumaye topa wendu naa liinjilimú. No liilimelále-ni eni i-siku nilimele: “Pulu Yili, no liiker kanui. No liiker ulu akili-ni na numanuna ulu-kis te naa pelemú. Nu mawa tepu ‘Nanga numanu kamu kaí pípili akiliinga tekunu lii.’ niker.” nilimele mele Pulu Yili-ni Noa wendu liirim nole-ni liipa ora silimú. Pulu Yili-ni Yesos Krais yambu-ónu-koleana topa makinjirimeliinga no liilimelále-ni eni tepa liipa, mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú.
1PE 3:22 Yi akili yu ⸤lomburupa ola molupa kene⸥ mulú-koleana purum, ekupu yu ⸤bi ola mulupili⸥ Pulu Yili-nga ki-bokundu molupa, mulú-koleana angkellama kepe, mana-yambu aulima kepe, kuru tondulu puli aulima kepe, akumanga pali yu yi-auliele molupa nokulemú.
1PE 4:1 Akiliinga, Krais yunga kangina mindili nomba kene ⸤‘Ulu te mólu.’ nimba⸥ mundupa kilirim mele piliikuliinga eni kepe yu-ni numanale-ni piliipa mulurum mele teai. Yambu te-ni yunga kangina mindili nomba buni melemú yambale ulu-pulu-kísima mundupa kelepa alsupa naa telemáliinga yu-ni numanale-ni piliipa mulurum mele teai.
1PE 4:2 Aku tepa kene yambu kanili-ni yu naa kolupa, kangiele kene we molupaliinga yunga numanu-uiele-ni waka kolemú ulu-kísima naa telemú. Yu Pulu Yili-ni “Tiní kene kapula.” nilimú uluma mindi ‘Teambu.’ nimba telemú.
1PE 4:3 Ulsu molemele yambuma-ni piliiku telemele mele eni Krais-nga yambuma-ni ui aku-siku tiring. Ulu akuma ena aima pulele ui teku muluring mele manda teku, munduku kelai. ⸤Ulu akuma i-sipa mele:⸥ Ambuma kene yima kene anduku wapera toku waperanale teku kis-silimele ulele kene; ulu-kisima tingíndu numanu silimele ulele kene; no noku kelep tolemele ulele kene; liiku máku toku no tondulu puli pulele noku kelep toku ulu-kis pulele telemele ulele kene; ⸤Pulu Yili-ni “Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai!” nimba ung-mani nimba panjurum-ma liiku bulu siku⸥ Pulu Yili-ni aima kanupa kis piliipa ‘Kalaru mululi uluma.’ nimba kanolemú uluma tingíndu we-mélema liiku ola angnjiku ‘oliu nokolemele pulu yima’ niku popu toku kape nilimele ulele kene; ulsukundu-yambuma-ni aku-siku uluma telemele mele eni ui aku-siku ena pulele tiring.
1PE 4:4 Ekupu eni ulsukundu-yambuma-kene tiluna molku ulu-pulu-kis pulele numanu monjuku telemele kanu-mele naa teku molemeláliinga kanuku kene ulsukundu-yambuma-ni ‘Ui tiring mele naa telemele.’ niku suru niku eni ung-mura siku ung-taka tonjilimele.
1PE 4:5 Akiliinga-pe kona molemele yambumanga kepe kolemele yambumanga kepe penga walse kot piliipa, enini ulu telemelema apurumbandu molemú yili kot piliimbandu molumbana angiliingí, yu-ni aku-siku teku kis-silimele yambumandu “Nambimuna ulu akuma tiringiye?” nimbá kene enini ulu telemelema yundu aima sika niku singí.
1PE 4:6 Temani-kaiéle ui kuluring yambuma kepe toku siringko, akiliinga pulele i-sipa mele: Ui-pulu-pulu yambusele-ni Pulu Yili-nga ungele liiku su siku ulu-pulu-kis tiringli kene Pulu Yili-ni yambuma pali “Mong liikimele akiliinga mindili nangi.” nimba mele ‘Kululi ulu-pulele yambuma-kene pípili.’ nirim-na kolemele. Sika Pulu Yili-ni “Mindili nangi.” nirimaliinga yambu kanuma kangina kuluring akiliinga-pe ⸤Pulu Yili-nga ungele piliiku liiku⸥ kangina kolku kene Pulu Yili kona molupa mindi pulimú mele yambuma eninga minima molku mindi pungí. ‘Akili piliangi.’ niku ui kuluring yambuma kepe temani-kaiéle toku siring.
1PE 4:7 Mana-mélema pali pora nimbá enale nondupa wendu ombá tekem. Nondupa wendu ombá tekem akiliinga eni numanu-bo pípili molku konjuku, Pulu Yili-kene popu toku ung niku molai.
1PE 4:8 Akiliinga-pe ulu akumanga ulu olandupa te eni-enini anju-yandu tondulu munduku numanu monjuku molai. Yambu te-ni yambu te numanu monjulemú kene yu numanu monjulemú yambale-ni yu-kene walse-walse tepa kis-simba kene yu-ni ‘Pundu tambu.’ naa nimba we mundupa kelemba akiliinga yambuma aima lakuku numanu monjai.
1PE 4:9 Eninga yambu te eninga lku tenga ombá kene eni lku pulu yambuma-ni numanu kis naa panjiku yu “Molamili ui.” niku nokuku konjai.
1PE 4:10 ⸤Pulu Yili-ni⸥ ‘Kongunuma teku konjangi.’ nimba eni lupa-lupa we kondu kolupa tondulu lupa-lupama moke tepa we silimú tondulu kanuma-ni eni anju-yandu liiku tapunjuku molai. Pulu Yili-nga kongun-kendemande tinjili yambu kaíma molku kene aku-siku teai.
1PE 4:11 Yambu te-ni ung nimba simba lem Pulu Yili-nga ungma mindi nimba sinjipili. Yambu te-ni yambu marenga kongun tenjimba lem Pulu Yili-ni tondulu silimú tondulale-ni mindi tinjipili. ‘Ulu temulúma pali yambuma-ni kanuku kene Pulu Yili kape niku yunga bili paka tonjangi.’ niku Yesos Krais wasie tapú-toku molku kene ulu akuma teai. ⸤Yambuma kene mélema kene pali⸥ yunga bili kam-kamu ola molupa mindi pupa, yunga tondulale taki-taki pepa mindi pupili molemú. Aku-sipa sika tipili.
1PE 4:12 Aima nanga angmene, eni manda lelemú ulu buni te-ni, tepi-mele, eni mindili liipa silimú akili ‘Ulu ili nambimuna wendu olemúye? Oliu Pulu Yili-nga yambuma molemulu kanili.’ niku numanu liiku naa mundai.
1PE 4:13 ‘Krais mindili nurum mele oliu mindili nolemuláliinga papu mindili nolemulu.’ niku numanu sai. ‘Yunga tondulu talang puliele kene bi ola mulupili ombá kene oliu numanu sipu kamele kaí panjimulú.’ niku aku-siku numanu siku we mindili noku molai.
1PE 4:14 Eni Krais-nga yambuma molemeláliinga ung-taka tunjúngi lem kapula. Talang tondulu-tepa puli Minéle, yu Pulu Yili-nga Mini kanili, eni-kene molemáliinga Pulu Yili-ni eni membu panjipa “Aku-siku mulúngeliinga numanu kaí pípili molku konjai.” nimbá.
1PE 4:15 Eni mindili núngi lem yambu toku kunjingí mola méle te wa liingí mola gapmanaliinga ⸤“Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai!” nimba⸥ ung-mani lupa-lupama pula toku ulu te teku kis-singí mola yambu tenga kongun telemále teku bemba singéliinga mindili naa nai.
1PE 4:16 Akiliinga-pe eni mindili liiku singí yambuma molemeláliinga mindili núngi lem pipili naa kolai. Eni ‘Krais-nga yambuma molemele.’ niku piliiku Pulu Yili kape niku bi paka tonjai.
1PE 4:17 Pulu Yili-ni yambuma kot tenjimbandu pulu monjupa yunga yambuma kot tenjimba enale ui wendu omba pelemáliinga ⸤numanu siku mindili noku molai⸥. Penga, ⸤Pulu Yili-ni⸥ oliu aku-sipa kumbi-lepa kot tenjipaliinga ‘Aku-siku mindili nangi.’ nim lem Pulu Yili-nga temani-kaiéle liiku bulu silimele yambuma kot piliipa kene nambi tembaye? ⸤Yambu akuma ‘Mindili auli-teku nangi.’ nimbá.⸥
1PE 4:18 ⸤Aku nikereliinga ung te Pulu Yili-nga bukna molemú akili i-sipa mele:⸥ “Yambu numanu sumbi-sipa pípili molemelema mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku molku kunjingí kupulanum-na pungíndu aku-siku mindili síngi lem Pulu Yili liiku bulu siku ulu-pulu-kísima telemele yambuma nambi-siku kupulanum kísina wendu ungíye? ⸤Enini kupulanum kísina puku mindili auli-teku nungí.⸥” ⸤nimba molemú kanili.⸥
1PE 4:19 Akiliinga, Pulu Yili-ni ‘Mindili nangi.’ nilimáliinga mindili nolemele yambuma-ni ‘Mulú-masele kene oliu yambuma kene tepa mimi tirim Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba, nimba panjilimú mele sika tepa, taki-taki oliu nokupa konjupa enembu naa kolupa mundupa naa kelelemú.’ niku kene eninga numanu-kangima kene pali ‘Pulu Yili-ni nukupili.’ niku yu siku, ulu-kaíma mindi teku molai.
1PE 5:1 Eni ⸤yambuma⸥-kene molemele tápu-yima, eni tápu-yi molemele mele na kepe aku-sipu tápu-yiliko moliu, na Krais mindili nurum kene kanurundu yili, na ⸤Pulu Yili-nga mulú-koleana⸥ tondulu talang puliele nondupa mokeringa lemba ulele ⸤Krais-nga yambuma⸥-kene wasie liimulú yi te-ko, na-ni eni-kene molemele tápu-yimandu aima tondulu mundupu mawa tepu kene nimbu mele:
1PE 5:2 “Pulu Yili-nga sipsip eni nokolemelema mimi-siku tápu-teku nokai.” niker. ⸤Pulu Yili-ni⸥ kongun ili ‘Eni teangi.’ nimba sirim akili ‘ ‘Teai.’ nikem akiliinga teamili.’ niku numanu kis panjiku we naa teai. Numanu waengu nipili teai. ⸤Pulu Yili-ni ‘Teai.’ nirim⸥ kongun akili ‘Ku-moni liimulú.’ niku naa teai. ‘Yambuma aima liipu tapunjupu nokamili.’ niku aima numanu siku teai.
1PE 5:3 ⸤Pulu Yili-ni⸥ “Enini nokangi.” nimba sirim yambuma ‘Mandupa molangi. Oliunga bima aima olandupa mulupili.’ niku enini mindili siku naa nokuku molai. Enini nokolemele sipsipma mulungí mele eni tápu-yima aku-siku ulu-kaíma mindi teku molai. ‘Enini kanuku kene manda leku teangi.’ niku aku-siku teku molai.
1PE 5:4 ⸤Sipsipma aku-siku nokuku mulungí kene⸥ Sipsip Tápu-Yi Auliele ombá kene eni méle tondulu talang puli aima kaiéle, taki-taki kis naa lepa, we lepa mindi pumba méle kaluliele liingí.
1PE 5:5 Aku-siku mele eni yi-kumunjupuma yi-yumanga ungma táka-niku piliiku enini liiku ai sai. ⸤Pulu Yili-nga bukna ung te nimba molemú akili i-sipa mele:⸥ ‘ “Na auliele moliu. Na piliipa kungnjuli pelemú yambale. Yambu-lupama tondulu te naa pelemú.” niku kara puku eninga bima we paka tolemele yambuma Pulu Yili-ni ‘Nanga ele-túma.’ nimba topa mania mundulimú, akiliinga-pe yambu eni-enini “Na bi naa molemú yambu kisele. Yambu-lupama piliipa kungnjuliele pelemáliinga eninga ungma táka-nimbu piliipu molambu.” nilimele yambuma yu-ni we kondu kolupa tepa konjulimú.’ Aku-sipa nimba molemáliinga eni-enini pali anju-yandu “Oliu bi naa molemú. Yambuma piliipu táka-nimbu molamili.” niai.
1PE 5:6 Aku-sipa ung te molemáliinga ‘Pulu Yili yu aima tondulu pípili yambuma nokulemú.’ niku eni “Na auliele naa molambu. Na bi naa mulupili.” niku eni-enini eninga bima toku mania munduku táka-niku molai. ‘Aku-sipu temulú kene yu-yunu piliimba ena tenga oliunga bima paka tonjumba.’ niku aku-siku teai.
1PE 5:7 Yu-ni eni kondu kolupa nokupa molemáliinga yu molemúna puku eninga numanuna buni pembama kene mini-wale pumbama kene yundu niku para sai.
1PE 5:8 Eni numanu-bo pípili molku, taki-taki kanuku konjuku molai. Lopa-pus llayon engle kolupa kene kung te topa nombandu andolemú mele aku-sipa eninga ele-tu ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni ‘Na yambuma ambulupu tepu kis-sambu.’ nimba aku tembandu andupa molemáliinga aku-siku molai.
1PE 5:9 ‘Pulu Yili-ni na taki-taki nokupa konjulimú. Pe ekupu kepe yu-ni na mundupa naa kelembako.’ niku tondulu munduku piliiku molku kene ‘Depollale nanga ele-túli, yu-ni na naa ambulupili.’ niku yunga ungele naa piliiku, liiku su siku, yu toku anjupa angnjai. Eni piliiku kene ‘Ya oliu numanuna buni membu molemulu mele we ma-koleana pali molemele yambu oliunga anginipilima aku-siku buni meku molemeleko.’ niku piliiku kene depollale-kene aku-siku teai.
1PE 5:10 Kanu-kene, eni ena layesele buni meku mulungí kene Pulu Yili yu-ni yu-yunu eni alsupa sukundu liipa angnjipa, ‘Eni ⸤nanga yambuma molemele mele⸥ munduku kilu naa kelku tondulu pupili molai.’ nimbá. Pulu Yili eni we kondu kolupa kene yu-ni penga eni yu-kene wasie ‘Kam-kamu tondulu talang pupa mindi puliele kene moliu koleana wasie molamili wai.’ nimba ya mana mandu sirim yi-nuim Krais kanili-ni oliunga nimba tinjirimeliinga Pulu Yili-ni oliundu aku-sipa manda nimbá.
1PE 5:11 ⸤Yambuma kene mélema kene pali⸥ Pulu Yili yu-yunu mindi kam-kamu tondulu pupa bi ola molupa mindi pupili molemú. Aku-sipa sika tipili.
1PE 5:12 Pepá gar-sipale topu siker ili Saillas-ni tonjukum. ‘Yu kongunuma enimbu naa kolupa mundupa naa kelepa aima tondulu mundupa telemú anginele.’ nimbu piliipu moliu. Pepá tokur ili ‘Pulu Yili-ni yambuma we kondu kolupa kene tepa liilimú mele piliangi.’ nimbu tokur. Pulu Yili-ni yambuma aima sika we kondu kolupa numanu monjulemálendu niker akili ‘Aima sika.’ niku piliilimili mele munduku naa kelku, tondulu munduku molai.
1PE 5:13 Krais-nga yambu-talape ⸤kolea-auli⸥ Bapillon molemele yambu kanuma-kene eni ⸤pepá topu siker⸥ yambuma-kene Pulu Yili-ni ui ‘Nanga yambuma molangi.’ nimba makó turum-Bapillon-yambu kanuma-ni “Eni kapula molemeleye?” niku, niku mundukumele. Nanga málu Mak-ni “Eni kapula molemeleye?” nimba, nimba mundukumko.
1PE 5:14 Eni-enini anju-yandu kondu kolku kanglku “Kapula molemeleye?” niai. Eni Krais-kene tapú-toku molemele yambuma pali numanu waengu nipili táka-niku molai. ⸤Aku manda niker.⸥
2PE 1:1 Na Saimon-Pita, Yesos Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pui.” nimba liipa mundurum yi te, na yunga kongunale tinjili kendemande-yi te molupu kene ⸤pepá ili topu siker⸥. Oliunga Pulu Yili, oliunga ninjipa Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili-Yi Yesos, ⸤Pulu Yili-ni “Simbu.” nimba mana liipa mundurum yi-nuim⸥ Kraisele, yu-ni uluma sumbi-sipa telemáliinga oliu ‘Sika’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu ulu-kaiéle enini aku-siku ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma, eni pepá ili topu siker.
2PE 1:2 Pulu Yili kene oliunga Auli Yesos-sele piliiku bi silimeláliinga elsele-ni eni aima we kondu kolkulu teku kaí telemele mele kene, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimbele mele kene olandupa-olandupa pupili.
2PE 1:3 Pulu Yili-nga tondulale Yesos-kene pelemú, tondulu akili-ni oliu molupu konjupu Pulu Yili-nga ungma mindi piliipu liipu temulú ulu-pulele sirim. Tondulu talang puliele pepa, ulu-kaímanga pulele pelemú yili-ni oliu “Nanga yambuma molangi wai.” nimba walsurum yili piliipu bi silimuláliinga yunga tondulale-ni aku-sipa mele ulu-pulele sirim.
2PE 1:4 Aku-sipa molupa aku tirimeliinga yunga mélema oliu ‘Simbu.’ nimba ui nimba panjurum mele aima tondulu puli ⸤ulu⸥ kaíma sirim. ‘ “Simbu.” nimbu, nimbu panjurundu mélema simbu eni-kene pemba kene Pulu Yili yu molemú mele ulu-pulele eni-kene pípili molku; mana-yambumanga numanale-ni mélema kanuku numanu monjuku aima molku kis-siku, ulu-kis telemele uluma eni ⸤Pulu Yili-nga yambuma⸥ aku-siku teku molku kis naa sangi. ⸤Aku-sili ulu-kísima liiku bulu siku, Pulu Yili-nga yambuma molku, molku konjai⸥.’ nimba, yu “Simbu.” nirim mele aima tondulu puli ⸤ulu⸥ kaíma sirim.
2PE 1:5 Aku ⸤tirimeliinga eni aku-siku molemele⸥ akiliinga eni ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili mele aku-siku kepe ulu-kaíma mindi aima mimi-siku piliiku tondulu munduku teai. Pe tondulu munduku ulu-kaíma tingí mele aku-siku kepe ⸤Pulu Yili kene Yesos Krais-sele molembele mele kene nilimbele ungma kene⸥ aima piliiku kaí teai.
2PE 1:6 Pe Pulu Yili kene Yesos Krais-sele piliiku kaí telemele mele, aku-siku kepe eni-enini ulu-pulu-kísima waka lemba kene ‘Aima naa teamili.’ niku eni-enini kangiele nokuku konjuku ulu-kísima naa teai. Pe eni-enini kangiele nokuku konjuku ulu-kísima naa tingí mele aku-siku kepe eni-kene bunima wendu ombá kene tondulu munduku molku táka-niku bunima miai. Pe bunima tondulu munduku táka-niku mingí mele aku-siku kepe ‘Pulu Yili-nga yambuma molemulu.’ niku yunga ungma mindi piliiku liiku teku molai.
2PE 1:7 Pe Pulu Yili-nga yambuma molku kene yu kanupa kaí piliilimú uluma tingí mele aku-siku kepe Krais-nga yambuma ‘Oliunga kandi-anginipilima.’ niku numanu tiluna pupili kapula-kapula molai. Pe Krais-nga yambuma ‘Pulu lelemú yambuma.’ niku mulungí mele aku-siku kepe ⸤anju-yandu⸥ aima numanu monjuku molai.
2PE 1:8 Ulu-kaí ima tondulu munduku ambolku ulu akuma eni-kene tondulu pupili mulúngi lem oliunga Auli Yesos Krais eni piliiku bi silimele mele olandupa-olandupa langi mong pulele tomba. We mania naa pumbaliinga ⸤aku-siku uluma teku molai⸥.
2PE 1:9 Akiliinga-pe ⸤Krais-nga⸥ yambu te aku-sipa ulu-kaíma naa tepa molemú yambale yu mong kis lelemú yambu te sulu-tepa lelemú mélema naa kanupa, aima nondupa lelemú mélema mindi kanolemú yambu aku-sipa te molemú. Yu-ni ulu-pulu-kis ui tirim-ma ⸤Pulu Yili-ni⸥ lumaye topa yunga numanu tepa kake tinjirim mele ekupu apera sipa naa piliilimú.
2PE 1:10 Akiliinga, nanga angmene, eni Pulu Yili-ni ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nimba walsipa makó turumeliinga ‘Aima yunga yambuma molupu mindi pamili.’ niku tondulu munduku molai. Aku-siku tingí kene eni buni te-ni topa mania naa mundumba, eni yu manda munduku naa kilingí.
2PE 1:11 ⸤Aku-siku teku mulungí kene⸥ oliunga Auliele, oliunga ninjipa Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili-Yi Yesos Kraisele, yu yi nuim king molupa nokupa mindi pumba kolea akuna “Molamili. Sukundu wai.” nimba numanu sipa kuna liipa nosunjumba.
2PE 1:12 Akiliinga, sika na-ni niker mele eni ung-sikale piliiku ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliiring mele ekupu we piliilimili akiliinga-pe ‘Ung akuma kum naa siku munduku naa kelangi.’ nimbu taki-taki nimbu simbundu alsupu nimbu siker.
2PE 1:13 Oliunga Auli Yesos Krais-ni na nimba sirimeliinga ‘Na ena laye-kolte nanga kangiele sell-lku melena molupu kene, mundupu kelembu.’ nimbu piliipuliinga ‘Ekupu na sell-lku ilinga we molupu kene ‘Eni ui ung piliiring kanuma aima numanu liiku munduku molangi.’ nimbu na-ni alsupu nimbu siliu akili papu teliu.’ nimbu piliiker.
2PE 1:15 ‘Penga kepe, ⸤nanga kangiele mundupu kelepu⸥ pumbu kene eni ung nimbu siliuma kelku mimi-siku piliiku numanu liiku munduku molangi.’ nimbu eni ungma mimi-sipu nimbu siker mele tondulu mundupu nimbu simbu.
2PE 1:16 Oliunga Auli Yesos Krais yu aima tondulu pelemú mele kepe, yu penga alsupa yandu ombá mele kepe, eni nimbu sirimulu kene oliu-ni oliunga numanuna piliipa kungnjuli pelemále-ni kange-temanima tepu mimi tepu kene naa nimbu sirimulaliinga ⸤Yesos ma-koleana mulurum kene wasie molupu kene,⸥ tondulu talang puliele yu-kene mulurum mele mongale-ni kanurumulu mele eni temani topu sirimulu. We naa nirimulu.
2PE 1:17 ⸤Oliu kanupu molamili mulú-⸥kolea tondulu talang puliele pelemú koleana ung te wendu omba kene yundu nimba mele: “Nanga aima numanu monjuliu kang ili. Yu na-ni numanu sipu moliu yili.” nirim kene Lapa Pulu Yili-ni ‘Yunga bili aima ola pípili. Tondulu talang puliele yu-kene pípili.’ nirim.
2PE 1:18 Oliu yu-kene Pulu Yili-nga ma-pangina ola mulurumulu kene ung kanili mulú-koleana mandu urum kene oliu piliirimulu kanili.
2PE 1:19 Akili kanupu piliipu kene, Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku kene yandu yambuma niku siring yima-ni niku kene ⸤bukna turing⸥ mele piliipu kene ‘Aima sika niring.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu akiliinga yi kanumanga ungma mimi-siku piliiku kene piliiku lííngi lem aima kapula. ⸤Piliiku kene piliiku liingí kene⸥ eni liipa tapunjumba akili i-sipa mele: Sumbulsuli kolea súmbulu tolemú kene tepi-llam pa tenjipa nomba mulupili kolea tangulemú. ⸤Pulu Yili-nga ungma niku muluring yi akuma eni tepi-llam mele. Penga⸥ kolea tangumbandu kombukantupuma pali kumbulupa, tilu mindi kamu tondulu talang pupa angiliimú mele aku-sipa mele ⸤Yesos yu⸥ kombukantupu kanili mele omba ‘oliunga numanuna sukundu omba angiliipili.’ niku yi kanumanga ungma isili-ui numanuna pípili mimi-siku piliiku molai.
2PE 1:20 Eni ung auli te piliingéle i-sipa mele: Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yandu yambuma niku siring yi kanuma-ni Pulu Yili-nga bukna turing ungma eni-enini ung-pulu te numanale-ni piliiku kene bukna naa turing.
2PE 1:21 “Pulu Yili-ni “Anju yambumandu i-siku niai.” nirim ung te piliipu i-sipu i-sipu nikimulu. I-sipa i-sipa wendu ombá.” niring ung akumanga ung tilu kepe yima-ni eni-enini ‘Ung mare numanale-ni piliipu kene yambuma nimbu samili.’ naa niring. Mini Kake Tiliele-ni eninga numanuna sukundu molupa kene nimba sirim mele piliiku kene “Pulu Yili-nga ung te nikimulu.” niku yambuma niku siring.
2PE 2:1 ⸤Sika ui yi mare-ni Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma mindi piliiku kene yambuma sumbi-siku niku siring⸥ akiliinga-pe mare-ni Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba, nimba sili ungma naa piliiku we gólu toku yambuma niku siringko. Ekupu aku-sipako eni molemelena yi mare-ni ‘⸤Yesos Krais-nga ungma ung-bo tonjukumulu.’ niku⸥ gólu toku ung-bo tunjingí. Gólu toku ung-bo tunjingí yi kanuma-ni ‘Eni tondulu munduku piliilimili mele munduku kelai. Oliu ung-bo tonjukumulu ungma ‘Sika’ niku tondulu munduku piliangi.’ niku kiyang niku oku gólu toku kundi toku “⸤Pulu Yili-kene kapula-kapula mulungéliinga i-siku i-siku teangi.” niku⸥ ung aima lupa mare ung-bo tonjuku mani singí. Auliele-ni ‘Enini kolea-kísina naa pangi.’ nimba eninga nimba kulunjurum, yunga memale-ni enini alsupa yandu liirim akili kepe ‘Mólu.’ niku liiku bulu singí. Aku-siku tingéliinga eni-enini enaliinga mindili noku molku kis-singí kupulanumele akisingí.
2PE 2:2 ⸤Krais-nga⸥ yambu pulele-ni yi kanuma-ni pipili naa kolku ambuma kene anduku wapera toku tingí mele manda leku tingí. Aku-siku tingéliinga, yambu mare kanuku kene ung-sikale pelemú temani-kaiéle marake mele teku ung-taka tunjingí.
2PE 2:3 Ung-bo tunjuli yi kanuma-ni ‘Méle pulele liipu nosamili.’ niku kene eni-enini numanale-ni piliingí temanima gólu toku, eni temani toku siku kene “Ku-moni mélema sai.” niku eku singí. ⸤Akiliinga-pe⸥ aku tingí mele Pulu Yili-ni kórunga-ui piliipaliinga enini kot piliipa “Mindili nangi.” nimba, nimba panjurum. ‘Enini mindili nungí.’ nirim ung kanili mania naa purum. We nokupa molemú.
2PE 2:4 ⸤‘Pulu Yili-ni yi kanuma sika mindili simba.’ nimbu tondulu mundupu piliilimuláliinga pulele i-sipa mele:⸥ Ui ⸤mulú-koleana⸥ angkella mare-ni ulu-pulu-kísima tiring kene Pulu Yili-ni enini mundupa naa kelepa, ‘Kot-enale wendu ombá kene kot teangi, ui ka-lku aima súmbulu mululi koleana nokuku molangi.’ nimba ka-sen-ni ka sipa mindili nungí kolea-kísina liipa mundurum kanili.
2PE 2:5 Kórunga-ui muluring yambuma kepe Pulu Yili-nga ungele naa piliiku yu liiku bulu siring kene mundupa naa kilirim. ‘Enini kolangi no-ni tupili.’ nirim kanili. ⸤Akiliinga-pe no-ni yambuma turum kene⸥ Noa-ni ‘Yambuma sumbi-siku molangi.’ nimba yambuma mani sirim yi kanili kene yunga yambu angere yupuku-guli kene enini Pulu Yili-ni ‘No-ni naa tupili.’ nimba tepa liirimeliinga enini kapula muluring.
2PE 2:6 Kolea-auli Sodom kene Gomora-selenga yambuma ‘Teku kis-sikimili akiliinga kolangi.’ nimba Pulu Yili-ni kolea kanusele tepi-ni topa kalurum kene kolea kanusele tepi-kiku lirim kanili. ‘Yambuma-ni na kolea Sodom Gomora-sele topu kalurundu mele piliiku kene nanga ungma naa piliiku na liiku bulu singí yambuma kene aku-sipu buni mare simbu mele piliangi.’ nimba aku tirim.
2PE 2:7 ⸤Kolea kanusele tepi-ni topa kalurum kene⸥ Pulu Yili-ni yi sumbi-nili LLot mindi tepa liipa ‘Naa kulupili.’ nimba wendu liirim kanili. Yambuma-ni ulu aima kísima teku wapera tuli ulu lupa-lupama tiring kene LLot yu aima kanupa kis piliipa aima kamele mindili kulurumeliinga tepa liirim.
2PE 2:8 (Yi numanu sumbi-nimba pili kanili Sodom molupa enamanga pali kanurum kene ⸤Sodom-yambuma⸥ taki-taki ⸤“Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai.” niring⸥ ung-manima toku pula toku aima ulu lupa-lupama teku kis-siring mele kanupa kene yu mini-wale mundupa numanuna aima buni tipili mulurum.)
2PE 2:9 Auliele-ni ⸤teku kis-siring yambuma kene yambu sumbi-nílima kene⸥ sika aku-sipa mele tirim lem yu-ni yunga ungele piliiku liiku ulu-kaíma telemele yambuma-kene buni wendu olemú kene yu-ni ‘Buni naa tipili.’ nimba kapula tepa liimba mele yu-yunu piliipa, ulu sumbi-nílima naa teku, teku kis-silimele yambuma kot-enale wendu ombá kene pundu tomba mele yu-yunu piliipa, ena akili wendu ombándu ekupu kepe enini mindili liipa sipa molemú.
2PE 2:10 Ui-we-numanu kisele-ni waka kolemú mele piliiku kene yambu mare ambu mola yi mare kanuku ‘Ulu te telkemelanje kaí.’ niku piliiku, wapera toku ulu aima kalaru mulúlima teku, ‘⸤Pulu Yili kene namba pelemú yambu-aulima kene akumanga⸥ ung-mani te-ni oliu naa nokulemú.’ niku liiku bulu siku, aku telemele yambuma méle kaluli kis pulele ola-kilia simba liingí. Yambu kis kanuma eni molemelena anduku kara puku, eninga numanale-ni piliilimili uluma mindi anduku teku, mulú-koleana ⸤angkella⸥ tondulu pulimú aulima kepe mundu-mong naa teku ung-taka tonjuku, telemele.
2PE 2:11 Yi kanuma mania-kilia mele, tondulu te naa pelemú, angkellama enini olandupa, tondulu aima pelemú, akiliinga-pe yi kanuma-ni teku kis-silimele mele angkellama-ni kepe Auliele-nga kumbi-kerina yi kanumanga ung-bulkundu ninjiku ‘Aima teku kis-silimele.’ naa nilimele.
2PE 2:12 Akiliinga-pe méle-takara numanu naa pílima mele, aku-sipa yi kanuma numanu naa pelemú. Méle-takarama numanu liiku naa mundulimele. Ulu te tingí mele naa piliiku kene walu-siku telemele. Méle-takarama walu-siku molku, walúma walu-siku leku, yambuma molemelena walu-siku andolemele kene yambuma-ni enini toku konjulemele aku-siku mele ⸤gólu toku ung-bo tunjuli⸥ yi kanuma-ni ung ningíma mimi-siku piliiku naa niku, ungma niku kis-silimele. Aku-siku telemeláliinga méle-takarama walu-siku andolemele kene yambuma-ni enini toku konjuku mindili liiku silimele mele enini yambuma kepe aku-siku mindili nungí.
2PE 2:13 Yi kanuma-ni yambuma teku kis-siku bunima silimeláliinga eni-enini méle kaluliele liingíndu mindili nungíko. Tanguli kepe ‘langi pulele nombu no-tonduluma nomulú kene numanu simulú.’ niku kene, eni ⸤pepá topu siker yambuma⸥-kene langi noku no noku, teku kalaru monjuku eninga bima teku kis-siku, teku pipili konjulemele. ⸤Yi kanuma aku-siku gólu tuli⸥ uluma telemele akili numanu siku telemele.
2PE 2:14 Taki-taki ambuma kanuku mong-kenge leku ‘enini-kene wasie waperanale teamili.’ niku, ulu-kis akili mindi teku molemele. Krais-nga yambu mare tondulu munduku naa molemelema kundi toku “Oliu-ni telemulu mele wasie teamili.” niku kene enini-kene ulu-pulu-kísima telemele. Enini mélema kanuku numanu monjulemele ulu akili eni-enini skull mele tiringeliinga ekupu yambumanga mélema ‘liamili.’ niku numanu monjuku molemele. ⸤Pulu Yili-ni⸥ aku telemele yima “Aima buni upili molku kis-sangi!” nimba, nimba panjurum.
2PE 2:15 Gólu toku kundi tolemele yi kanuma kupulanum sumbi-niliele munduku kelku enini kelep toku, ⸤yi⸥ Beo-málu Bellam purum kupulanum-na lumbili pulimelé. Bellam yu ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba, nimba sirim ungma piliipa yambuma nimba sirim yi te mulurum akiliinga-pe⸥ ulu-kis te tepa kis-simbáliinga ku-moni méle kaluliele singí liimba akili numanu monjupaliinga ulu te sika tepa kis-sirim.
2PE 2:16 Kung-dongkima-ni yambu-mele ung naa nilimele akiliinga-pe tilu mindi, Bellam kelep topa ulu te tepa kis-simba tirim kene, ‘mundupa kilipili.’ nimba, Bellam yu pumba kupulanumele pipi sipa, yu ung-mura sipa yambu ung nilimele mele ung te nimba Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi kanilindu “Teku kis-sikenu.” nirim.
2PE 2:17 Yi kanuma no pikipa wendu omba kumbululimú mele enini aku-sílima. ⸤Yambuma-ni ‘no námili.’ niku no pikipa wendu olemúna piliiku pulimelé kene kumbululimú-na kapula naa nolemele.⸥ ⸤Kupa topa pombera tolemú kene kanuku kene ‘Lo tomba.’ niku numanu siku nokuku molemele akiliinga-pe⸥ popuremi-ni kupama we topa memba pulimú mele yi kanuma aku-sílima molemele. ⸤Aku-sipa, yambuma liipa tapunjumba ung te yi kanuma-kene naa pelemú. Pulu Yili-ni⸥ yi akumanga kolea súmbulu topa aima pombera túlina mulungí koleale tepa mimi tirim.
2PE 2:18 Enini ung nilimele akuma sundupa sili-pili ungma nilimele, ung kanuma tondulu te naa pelemú ung wema. Ung pulele kara puku niku, yambuma kundi toku “Eninga ui-we-numanele pípili kangiele-ni wapera andupa topa, ulu-kísima tembandu waka kolemú uluma teangi.” nilimele. Pulu Yili-ni “Naa teangi.” nilimú uluma ulsukundu-yambuma-ni telemele uluma yambu mare isili mindi wendu oku Krais-nga ungele ‘Sika’ niku molemele yambuma ‘Oliunga ungma piliangi.’ niku kundi tungíndu aku telemele.
2PE 2:19 Teku kis-silimele yi kanuma-ni eninindu niku mele: “Oliu telemulu mele manda leku tingí kene uluma pali eninga numanale-ni piliilimili mele kapula tingí. Yambu te-ni mola ung te-ni enini naa nokumba.” nilimele akiliinga-pe eni-enini ulu kalaru molemále-ni enini tepa kis-simba ulumanga kendemande-yima molemele, ulu kalaru molemú ulu akuma-ni yi kanuma mindili sipa nokulemú. Méle te-ni yambu te “Kongun-kendemande tinjui.” nim lem yu méle akiliinga kongun-kendemande-yili molemú akiliinga yi kanuma aku-siku kongun-kendemande-yima molku, ⸤‘We molemulu.’ niku piliilimili mele sika we naa molemele.⸥
2PE 2:20 Yesos Krais, oliunga Auliele, oliunga ninjipa Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili-Yili, yi kanuma-ni ui piliiku kene ‘Yu sika aku-sipa yili molemú.’ niku piliilimili ulele-ni ‘Ma-koleana ulu-pulu-kísimani enini pipi sipa naa ambulupili. Ulu akuma munduku kelku wendu wangi.’ nimba liipa tapunjurumeliinga we kapula molemele akiliinga-pe alsuku sukundu púngi lem ulu-pulu-kísimani enini ka singí kene enini kamu aima mindili noku molku kis-singí. Ui wendu naa wangi sika ka-lkuna mele molku, molku kis-siring akiliinga-pe alsuku sukundu púngi lem aima kamu olandupa molku kis-singí.
2PE 2:21 ⸤Aku nikereliinga⸥ pulele i-sipa mele: Yambuma sumbi-siku mulungí kupulanumele kanuku ⸤sukundu oku kene alsuku ulsu puring⸥ yi kanuma-ni yambuma sumbi-siku mulungí kupulanumele ui naa kanolkemelanje kapula. Ekupu kupulanum akili kanuku kene, ⸤Yesos-nga⸥ ung-mani nimbu sirimuluma piliiku liiku kene munduku kelku liiku bulu siring lem aima kapula mólu.
2PE 2:22 Aku telemele yambumanga ung-eku tondulu kelú tale sika pelemú. Ung akusele-ni nimba mele: ⸤Te:⸥ ‘Owa te-ni miku topa kene anju pupa penga kelepa yu-yunu omba nolemú.’ ⸤Te:⸥ ‘Kung te no lenjilimele kene penga kelepa ulína pupa peke pelemú.’ nilimú kanuselendu niker.
2PE 3:1 Nanga numanu monjuliu yambuma, pepá tokur ili eninga topu mundunjumbundu wale tale-sipu tokur. Na-ni piliipu kene pepá ili tokur mele nimbu sambu: Yesos ui mana naa upili kórunga-ui Pulu Yili-ni “Ninjai!” nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima-ni ⸤Auliele penga ombá mele⸥ niku siring bukna molemú ungma kepe, pe ekupu Yesos-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni Auliele oliunga ninjipa Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili-Yi Yesos-ni ung-manima enini nimba sirim-ma piliiku kene yandu yambuma niku siring ungma kepe, eni ung kanuma ui-pulu-pulu piliiring mele ‘kelku piliiku numanu liiku munduku molangi.’ nimbu pepá te ui topu sirinduko, ekupu ili kepe topu mundumbundu ung-pulu tiluele piliipu kene pepá ili tokur.
2PE 3:3 Ung te ui nimbú tekerale mimi-siku piliai: ⸤Yesos ombá kene mulú-masele⸥ pora nimbá enale nondupa wendu ombá enamanga yambu mare oku eni-enini eninga numanuna ungma piliiku ‘Aima teamili.’ niku piliingí ulu-kisima mindi tingí yambu mare eni mulungína oku ung-taka tonjuku kene
2PE 3:4 niku mele: “⸤Yesos⸥ yu “Penga alsupu yandu ombú.” nimba, sika nimba panjurumye? Aku lem ekupu tena molemúye? ⸤Oliunga⸥ lapaliima kuluring enale-kene kepe, yandupa-yandupa ekupu enale-kene kepe, ui-pulu-pulu mélema wendu omba kene lirim mele yandupa ekupu we aku-sipa lepa mindi pulimú. Ulu te-lupa wendu naa olemú.” ningí.
2PE 3:5 Akiliinga-pe yambu akuma-ni “Uluma ui-pulu-pulu wendu urum mele aima naa piliilimulu.” niku kum-ma pipi silimele. Pulu Yili-ni nirim ungele-ni mulále wendu omba, male nona wendu omba lirim.
2PE 3:6 Kanu-kene penga ⸤Pulu Yili-ni nirim ungele-ni⸥ ui nona male wendu urum no kanili alsupa molupa ola omba kene male pali panda topa, muluring mélema pali topa kunjurum.
2PE 3:7 Aku-sipa mele Pulu Yili-ni “Penga tembu.” nirim mele aima sika ung akili-ni temba. Pulu Yili-ni yu liiku bulu siku teku kis-silimele yambumanga kot tenjipa enini “Mindili nangi.” nimbá enale wendu ombáliinga ‘Isili-ui mulú-masele we lipili.’ nilimú. ‘Kot-ena kanili wendu ombá kene mulále kene male kene tepi-ni nupili. Isili-ui we lipili.’ nirimaliinga ekupu yunga ung nirimele-ni mulú-masele ena akili wendu ombáliinga we nokukulu molembele.
2PE 3:8 Nanga numanu monjuliu yambuma, ulu tiluele liiku apera naa sai. Auliele-ni piliipa kene, punie tausen tilu ena tilu mele piliipa, ena tiluele punie tausen tilu mele piliipa molemú kanili liiku apera naa sai.
2PE 3:9 Auliele-ni ⸤“Ombú.” nimba,⸥ nimba panjurum kaniliinga yambu mare-ni “Wela naa okum.” niku piliilimili. Akiliinga-pe yambuma-ni niku piliilimili mele yu-ni aku-sipa nimba naa piliilimú. ‘Yambu mare ⸤ulu-pulu-kis telemelema numanuna we pípili molemeláliinga⸥ mindili noku molku kis-singí koleana pungéle, kapula naa temba. Na-ni enini kondu kolupu kene, ulu-pulu-kis telemelema kanuku kis piliiku munduku kelku numanu topele tangi akiliinga eni molemelena wela naa pambu. Ui numanu topele tangi akiliinga ui we nokupu molambu.’ nimba piliipa wela naa olemú.
2PE 3:10 Akiliinga-pe Auliele ombá enale aima sika wendu ombá. ‘Wa nuli yi te ombá.’ niku nokuku naa molangi liipa sinjipa olemú mele aku-sipa wendu ombá. Ombá kene mulále tepi ung nilimú mele sukuraka nimba pora nimba, Pulu Yili-ni méle kelúma-ni mana lelemú méle tirim-ma ⸤pali⸥ tepi-ni nomba pora simba. Penga male kene mana lelemú mélema kene pora nimbáko.
2PE 3:11 ‘Méle kanuma pali aku-sipa pora nimbá.’ niku piliiku kene ekupu eni nambulka yambu mele mulungí kene kapulaye? Eni ‘Pulu Yili-nga enale ombá.’ niku nokuku molku kene ‘Aima wela upili.’ niku ulu-pulu kaíma kene, ‘Pulu Yili-nga yambuma mendepulu molamili.’ niku yu-ni ulu kake tílima nimba kanolemú uluma kene, teku molai. Pulu Yili-nga enale wendu ombá kene tepi-ni mulále nomba pora sipa, tepi aima kundúlina Pulu Yili-ni méle kelúma-ni mana lelemú méle tirim-ma ⸤pali⸥ no au talomba.
2PE 3:13 ⸤Sika aku-sipa ulele wendu ombá⸥ akiliinga-pe oliu-ni piliipu kene Pulu Yili-ni ⸤oliunga⸥ “Mulú kona te kene ma kona te kene tenjimbu. Kanuna ulu sumbi-nílima mendepulu pemba.” nimba, nimba panjurum. Mulú-ma kona kanusele ‘wendu ombá.’ nimbu oliu numanu sipu nokupu molemulu.
2PE 3:14 Akiliinga, nanga numanu monjuliu yambuma, ‘Aku-sipa uluma wendu ombá.’ niku numanu siku nokuku molemeláliinga ‘Yu-ni omba na kanomba kene, na aima numanu kake tipili, mong pemba ulu te aima naa pípili, yu-kene wasie aima kapula-kapula molambili, aima aku-sipu molambu omba kanupili.’ niku eni-lupa-lupa aku-siku molku yu nokuku molai.
2PE 3:15 Oliunga Auliele wela naa omba táka-nimba molemú kaniliinga pulele eni piliiku molai. Yambuma tepa liipa, ‘Mindili nolkemela kupulanum-na wendu oku, yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na pangi.’ nimba táka-nimba nokupa molemú kanili piliiku molai. Oliunga numanu monjulemulu angin Poll Pulu Yili-ni piliipa kungnjuli sirimeliinga na-ni ya niker mele yu-ni aku-sipa pepá topa sirimko.
2PE 3:16 Yu-ni koleamanga pali pepá topa sirim akumanga pali na-ni ya pepá topu ⸤‘Auliele alsupa ombá.’⸥ niker mele tilu-sipa mindi nirim. Sika yunga pepána ung tolemúmanga pulu mare piliimulúndu mindili silimulu, ung kanuma yambu piliipa kungnjuli naa pepa, tondulu munduku naa piliilimili yambuma-ni lawa teku ung-bo tonjilimele, yambu kanuma-ni Pulu Yili-nga bukna molemú ung mare kepe yambuma lawa teku ung-bo tonjilimele. Aku telemeláliinga ⸤Pulu Yili-nga kot-enale wendu ombá kene⸥ mindili auli-teku nungí kupulanumele eni-enini akisilimele.
2PE 3:17 Akiliinga, aima nanga pulu lelemú yambuma, ⸤yi kanuma-ni penga eni kundi tungí⸥ ulu aku-sipama wendu ombá mele ui piliiku molemeláliinga mimi-siku piliiku kongnjuku molai. ‘⸤Pulu Yili-ni “Ulu mare i-siku teai! I-siku naa teai!” nilimú⸥ ung-manima naa piliiku, toku pula toku gólu tuli yima-ni oliu kundi toku mani singíndu lawa teku ungma niku singí kene piliipuliinga tondulu mundupu piliipu molemulu mele mundupu kelemulú. Akili mania pumba.’ niku mimi-siku piliiku molai.
2PE 3:18 Yesos Krais oliunga Auliele, oliunga ninjipa Tepa Liipa, Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liili-Yili, ‘Yu-ni oliu we kondu kolupa tepa konjulimú mele piliipu molemulu akili olandupa-olandupa aku-sipu piliipu molamili.’ niku molku, yu-ni telemú mele kene yu molemú mele kene olandupa-olandupa tondulu munduku mimi-siku piliiku molai. Bi aima ola pelemú yilinga bili ekupu kepe penga-penga taki-taki kepe yambuma-ni paka tonjuku molangi. Aku-sipa sika tipili. ⸤Aku manda niker.⸥
1JO 1:1 Kona molupa kunjuli ulu-pulele-kene molemú yili eni nimbu samili. Yu ui-pulu-pulu mulurum yili; yu oliu piliirimulu yili; yu mongale-ni kanurumulu yili; yu nem-nemi nimbu kanurumulu yili; yu kíli-ni ambulurumulu yili; akili Pulu Yili-nga Ung akili ⸤Yesos-⸥ndu nikimulu.
1JO 1:2 Kona molupa kunjuli ulu-pulu kanili wendu omba mokeringa mulurum, oliu-ni yu kanupu kene aima sika kanurumulu mele nimbu sikemulu. Molupa mindi puli ulu-pulele Lapa-kene molupa kene oliu mulurumuluna omba mokeringa mulurum kanurumulu mele eni nimbu sikemulu.
1JO 1:3 ‘Eni oliu-kene wasie tapú-topu molamili.’ nimbu oliu-ni kanupu piliirimulu mele eni kepe nimbu sikemulu. Tapú-topu molemuláliinga pulu kanili i-sipa mele: Oliu Lapa kene yunga Málu Yesos Krais-kene wasie tapú-topu molemulu akili.
1JO 1:4 ‘Eni wasie oliu numanu kamu samili.’ nimbu ung ili nimbu pepána tokumulu.
1JO 1:5 Pulu Yili-nga Málale-ni oliu nimba sirim ungele eni nimbu sikemulu akili i-sipa mele: Pulu Yili pa tiliele. Yu-kene súmbulu tuli te aima naa pelemú. Ulu-pulu-kis te kepe kalaru te kepe yu-kene naa pepa, yu yi piliipa kungnjuli pepa kake tepa molupa kunjuli yili.
1JO 1:6 Oliu ‘Pulu Yili yu-kene kapula tapú-topu molemulu.’ nimbu kene súmbulu túlina andupu mulúmulu lem gólu topu, “Telemulu.” nilimulu mele naa telemulu.
1JO 1:7 Akiliinga-pe yu pa tílina molemú mele oliu pa tílina andupu mulúmulu lem oliunga anginipilima kene kapula tapú-topu molemulu kene yunga Málale-ni yunga memi oliunga nimba onde linjirimele-ni oliu ulu-pulu-kis telemulu numanuna pelemúma pali kulu tonjulemú.
1JO 1:8 Oliu-ni nimbu mele: “Ulu-pulu-kísma naa telemulu, te naa pelemú, mólu.” nímulu lem gólu tolemulu, ung-sikama oliu-kene naa pelemú.
1JO 1:9 Akiliinga-pe ulu-pulu-kis telemuluma nimbu para símulu lem Sumbi-Sipa Telemú Pulu Yili-ni “Tembu.” nimba panjurum mele piliipa kene tembandu oliunga ulu-pulu-kis nimbu para simulúma ‘Mania pupili.’ nimba enimbu kolupa, oliunga numanuna kalaru mele molemú molombama kanupa kene ‘Kelepa kake tipili.’ nimba lumaye tonjulemú tonjumba.
1JO 1:10 Akiliinga-pe oliu-ni nimbu mele: “Oliu-ni ulu-pulu-kis te aima naa tirimulu, ekupu kepe naa telemulu, mólu.” nímulu lem ung nilimulu akili-ni “Pulu Yili yu gólu tuli yili.” nilimulu, yunga ungele oliu-kene naa pelemú.
1JO 2:1 Nanga numanu monjuliu kangambulama, ‘Eni ulu-pulu-kísima naa teangi.’ nimbu pepá ili eni simbundu tokur. Akiliinga-pe eninga yambu te-ni ulu-pulu-kis te tímu lem oliunga nimba liipa tapunjupa Lapanga kumbi-kerina mawa tenjilimú yili molemú. Akili ulu sumbi nílima mindi tili yi Yesos Krais.
1JO 2:2 Yu “‘Eninga ulu-kis telemelemanga Pulu Yili-ni enini naa tupili. Enini kolea-kísina puku molku kis-siku mindi naa pangi.’ nimbu, ‘Eninga ulu-pulu-kísima omba mania pupili.’ nimbu, nanga memale onde lenjipu kolambu.” nirim yili. Oliu Isrel-yambumanga mindi mólu-ko. Ma-koleana yambumanga pali ulu-pulu-kis telemelema ‘Pulu Yili-ni ‘Omba mania pupili. Penga alsupu naa piliipu molupu kene enini tepu kis naa sambu.’ nipili.’ nimba Krais yu mana-yambumanga pali kulunjurum.
1JO 2:3 Krais-ni oliundu “Teai.” nirim mele piliipu liipu tímulu lem ‘Yu aima sika kanupu piliipu molemulu.’ nimbu piliilimulu.
1JO 2:4 Yambuma-ni ‘Yu oliu kanupu piliilimulu.’ niku kene yu-ni “Teai.” nirim mele piliiku liiku naa telemele, yambu kanuma enini ung gólu tuli yambuma, yunga ung-sikama numanuna naa pelemú.
1JO 2:5 Akiliinga-pe yu-ni “Teai.” nirim-ma piliiku liiku telemele yambuma aima kamu Pulu Yili numanu monjuku konjulemele. ‘Oliu yunga yambuma molupu yu wasie tapú-topu molemulu.’ nilimele yambuma Pulu Yili-ni “Ti.” nirim mele Yesos-ni piliipa liipa tepa mulurum mele enini aku-siku Yesos-ni “Teai.” nilimú mele piliiku liiku teku molangi. Yesos-ni Pulu Yili-nga ungma piliipa liipa tepa mulurum aku-mele Yesos-nga ung-manima piliipu liipu tepu molupu kene ‘Oliu sika yunga yambuma molupu sika yu-kene wasie tapú-topu molemulu.’ nimbu piliilimulu.
1JO 2:7 Nanga pulu lelemú yambuma, pepá tokur ung-mani ili kona te mólu. Akili kórunga-ui Krais-nga yambuma pulu monjuku molku kene nirimulu piliiring ung-manele.
1JO 2:8 Aku sika akiliinga-pe ekupu pepá tokur ilinga ung-mani kona te siker. Ung-mani ilinga pulu yuli ui Krais-ni tepa mulurum mele kanupu, yandupa eni teku molemele mele kanupu kene ‘Ung-mani kona akili yu sika.’ nimbu kanolemulu. Súmbulu tuliele kamu pora nimbá tekem, pa tiliele kórunga wendu urumele ekupu pa tenjilimáliinga eni aku-siku molemele mele kanupu ‘Akili ung-mani sikale.’ nimbu kanolemulu.
1JO 2:9 Yambu te-ni “Na pa tílina moliu.” nilimáliinga-pe yunga anginipili kene numanu kis panjilimú akiliinga yu súmbulu túlinsa we molemú.
1JO 2:10 Yambu te yunga anginipili numanu monjulemále pa tílina molemú, yu alsupa singa tomba méle te pa tílina naa lelemú.
1JO 2:11 Akiliinga-pe yambu te anginipili kene numanu kis panjilimú yambale súmbulu túlina molupa, súmbulu tuliele-ni yunga mongale pipi silimú-na kupulanumuma kapula kanupa sumbi-sipa naa pulimú.
1JO 2:12 Nanga numanu monjuliu kangambulama, Krais-nga bili walsiringeliinga Pulu Yili-ni eninga ulu-pulu-kísima ‘Mania pupili.’ nimba kanupa konde tinjirimeliinga pepá ili eni topu siker.
1JO 2:13 Tara-mene, yi ui-pulu-pulu mulurum ekupu we molemú yi ili piliiku bi silimeláliinga na-ni eni pepá ili topu siker. Kang-yima, eni ulu-kismanga pali ulu-pulele pelemú ⸤kurale⸥ toku mania munduringeliinga na-ni eni pepá ili topu siker. Kangambula nanama, Lapale kanuku bi silimeláliinga pepá ili eni topu siker. Tara-mene, yi ui mulurum ili ekupu we molemále piliiku bi silimeláliinga pepá ili eni topu siker. Kang-yima, eni tondulu pupili molku, Pulu Yili-nga ungele eninga numanuna pelemú, eni ulu-kismanga pali ulu-pulele pelemú ⸤kurale⸥ toku mania munduringeliinga eni pepá ili topu siker.
1JO 2:15 Mana uluma kene mana-mélema kene numanu naa monjuku, méle akuma numanu liiku munduku naa molai. Yambu te mana-uluma numanu munjum lem yambu kanili-ni Lapa numanu monjulemú ulu-pulele yu-kene naa pelemú.
1JO 2:16 Aku nambimuna, mana-mélema pali, ulu-pulu-kis telemele yambuma-ni méle te kanuku “Liambuka!” mola “Teambuka!” nimba numanu monjulemele mélema kene, yambuma-ni mong-keng lelemele uluma kene, mong konduku kara pulimelé uluma kene, mana-ulu akuma pali Lapa-kene wendu naa olemú, ma-koleana mindi wendu olemáliinga mana-ulu akuma numanu naa monjai.
1JO 2:17 Ma-koleale kene méle numanu monjulemele mélema pali pora nimbáliinga-pe yambu te Lapale-ni “Ti.” nilimú mele piliipa liipa teng panjipa tepa molemú yambale taki-taki molupa konjupa mindi pumba.
1JO 2:18 Nanga kangambulama, ma-kolea pora nimbá enale ekupu wendu okum. Krais-nga ele-túli ombá eni ui piliiring kanili. Ekupu kepe Krais-nga ele-tu pulele wendu olemele kanupu kene ‘Ma-koleale nondupa pora nimbá tekem.’ nimbu piliilimulu.
1JO 2:19 Kanuma oliu munduku kelku ulsu puring, akiliinga-pe ui oliu-kene wasie mulurumulu kene kanuma oliunga yambuma sika naa muluring. Enini sika oliunga yambuma molkemelanje oliu-kene wasie we molkemela. Akiliinga-pe oliu munduku kelku puring akiliinga, ekupu liipu menjikimulu akili oliunga yambu mare mólu.
1JO 2:20 Akiliinga-pe Mini Kake Tiliele Krais-ni liipa mundurum liiring akiliinga ekupu eni pali sika uluma piliiku apuruku konjulemele.
1JO 2:21 ‘Eni ung-sikama naa piliilimili.’ nimbu pepá ili naa topu siker. ‘Eni ung-sikama piliilimili, ung akumanga ung gólu túlima wendu naa olemú.’ nimbu pepá ili tokur.
1JO 2:22 Gólu tuli yambuma nameléye? ‘Yesos yu Pulu Yili-ni ‘Liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele mólu.’ nilimele yambuma enini gólu tuli yambuma. Yambu kanuma-ni Lapa kene Málu kene “Mólu.” niku liiku bulu silimeláliinga enini Krais-nga ele-túma molemele.
1JO 2:23 Yambu te-ni Málu “Mólu.” nimba liipa bulu silimú yambale-ni Lapa kepe “Mólu.” nimba liipa bulu silimúko. Yambu te-ni Málu “Sika.” nimba “Wasie tapú-topu molambili.” nilimú yambale-ni Lapa kepe “Sikako.” nimba “Wasie tapú-topu molambili.” nilimúko.
1JO 2:24 Eni ui piliiring ungma ‘Numanuna aima kamu pípili.’ niku numanale-ni tondulu munduku piliiku molai. Aku-siku tíngi lem Málu-kene Lapa-kene wasie taki-taki tapú-toku mulungí.
1JO 2:25 Yu-ni oliu “Simbu.” nirimele i-sipa mele: “Eni taki-taki molku konjuku mindi pungí ulu-pulele simbu.” nirim.
1JO 2:26 Yambu mare-ni eni gólu toku kundi tolemele yambu akumanga na-ni eni pepá ili topu siker. ⸤Akuma Krais-nga ele-túma⸥.
1JO 2:27 Akiliinga-pe eni Krais-ni Mini Kake Tiliele sirim liiring akili eni-kene molemáliinga, yambu te-ni eni ung-bo tonjupa mani simba ung te mólu. Mini Kake Tiliele-ni eni uluma pali ung-bo tonjupa mani silimú. Ung-bo tonjupa mani silimú akuma gólu naa tolemú, ung-sikama mindi. Akiliinga, yu-ni eni mani silimú mele Krais-kene taki-taki tapú-toku molai.
1JO 2:28 Sika, nanga numanu monjuliu kangambulama, ekupu eni ⸤Krais⸥ yu-kene tapú-toku molku mindi pai. ‘Aku temulú kene penga yu ombá kene kanupuliinga pipili naa kolupu yunga kumbi-kerina mini-wale naa mundupu sumbi-sipu pupu ola angiliimulú.’ niku aku-siku yu-kene taki-taki tapú-toku molai.
1JO 2:29 ‘Krais yi aima sumbi-niliele.’ niku piliiku kene, ulu sumbi-nílima tepa molemú yambu te kanuku kene ‘Yu Pulu Yili-ni “Nanga kangambulale molani.” nirim, yunga kangambulale molemú lem.’ niku piliilimiliko.
1JO 3:1 Oliunga Lapale-ni oliu lakupa numanu monjulemú mele kanai. Oliu numanu lakupa monjupa kene yu-ni bi lepa oliundu “Nanga kangambulama.” nilimú. Pe oliu aima sika aku-sipu molemulu. We-yambuma-ni oliu Krais-nga yambumandu ‘Pulu Yili-nga kangambulama’ niku naa piliilimiláliinga pulele niambu. Enini ui Yesos kanuku kene ‘Yu Pulu Yili-nga Málale’ niku naa piliiring mele ekupu aku-mele oliu ‘Pulu Yili-nga kangambulama’ niku naa-ko piliilimili.
1JO 3:2 Na-ni numanu monjuliu pulu lelemú yambuma, ekupu oliu Pulu Yili-nga kangambulama molemuláliinga-pe oliu penga molomulú mele isili-ui naa piliilimulu. Naa piliilimuláliinga-pe Krais penga yandu omba mokeringa molumba kene yu molemú mele kanupu kene oliu yu molemú mele aku-sipu molomulú.’ nimbu piliipu molemulu.
1JO 3:3 Yambuma-ni “Yu ombá.” niku yu nokuku molemelema-ni pali “Krais yu numanu kake tipili molemú mele oliu aku-sipu molamili.” niku eninga numanukundu lumaye toku molemele.
1JO 3:4 Ulu-pulu-kis telemele yambuma-ni ⸤Pulu Yili-ni “Teai!” nimba “Naa Teai!” nilimú⸥ ung-manima liiku su siku pula tolemele. Ulu-pulu-kismanga pulele i-sipa mele: Pulu Yili-nga ung-manima liiku su siku pula tolemele ulu akili ulu-pulu-kismanga pulele.
1JO 3:5 Krais-ni ‘Ulu-pulu-kísma mania pupili.’ nimba mana mania urum eni piliilimili. Ulu-pulu-kis tiluri kepe yu-kene aima naa pelemú.
1JO 3:6 Yu-kene tapú-toku molemele yambuma ulu-pulu-kisma teku mololsiliiku naa pulimelé. Yambu ulu-pulu-kísima teku mololsiliiku pulimelé yambuma Krais naa kanuku piliilimili.
1JO 3:7 Nanga kangambula nanama, yambu te-ni eni kundi topa ulsu memba pumba akiliinga nokuku konjuku molai. Yambu te ulu sumbi-nili uluma telemú yambale Krais yi sumbi-niliele molemú mele yu aku-sipa molemúko.
1JO 3:8 Ui-pulu-pulu kepe ekupu kepe ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni ulu-pulu-kísima tirim mele telemáliinga ekupu ulu-pulu-kis telemele yambuma depollaliinga yambuma molemele. Pulu Yili-nga Málale-ni depollaliinga kongunale topa mania mundumbandu mana mania omba kongun tirim.
1JO 3:9 Pulu Yili-ni mirim yunga kangambula molemú yambale Pulu Yili yu molemú mele ulu-pulele yambu kanili kene pelemáliinga yambu akili-ni ulu-pulu-kisma kapula taki-taki piliipa naa telemú temba. Pulu Yili-ni yambu kanili mirim-na yu-ni ulu-pulu-kísima tepa molumba kupulanum te naa pelemú.
1JO 3:10 Akiliinga, yambuma kanupu kene, ‘Yambu ili Pulu Yili-nga kangambulale lem. Ili depollaliinga kangambulale lem.’ nimbu kapula kanupu apurulimulu. Yambu te-ni Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú ulu-puluma naa telemú yambale yu Pulu Yili-ni mirim kangambula te mólu. Yambu te-ni yunga anginele kanupa numanu naa monjulemú yambale yu Pulu Yili-nga kangambula te mólu-ko.
1JO 3:11 Ui-pulu-pulu piliiku muluring mele yandupa-yandupa ekupu piliiku molemele ungele i-sipa mele: Oliu “Anju-yandu numanu monjai.” nirim ung kanili.
1JO 3:12 Yi Ken-ni tirim mele manda lepu tepu naa molamili. Yu ulu-kismanga pali ulu-pulele pelemú kureliinga yi te molupa kene anginele topa kunjurum. Nambimuna topa kunjurumuye? Yu ulu-kísima tirim, anginele ulu sumbi-nílima tirimeliinga yu topa kunjurum kanili.
1JO 3:13 Angmene, we-yambuma-ni eni sika numanu kis panjilimelaliinga-pe “Nambimuna aku telemeleye?” niku walsiku naa piliai. Aku-siku tiring mele telemele tingí mindi.
1JO 3:14 ‘Oliu anginipili numanu monjupu molemuláliinga oliu kolumulú kupulanumele mundupu kelepu kene, kona molupu konjupu mindi pumulú kupulanum-na molemulu.’ nimbu piliilimulu. Yambu te-ni anginipili numanu naa monjupa molemú yambale yu yambu kululi kupulanum-na molemú.
1JO 3:15 Yambu te-ni yunga angin-kene numanu kis panjilimú yambale yu yambu topa kunjuli yambale. Akiliinga piliipu kene ‘Yambuma topa kunjuli yambu te molupa konjupa mindi puli ulu-pulele yunga numanuna naa pelemú.’ nimbu piliipu molemulu.
1JO 3:16 Numanu munjuli ulu-pulele piliilimulu akili i-sipa mele: Yesos Krais yu oliunga ‘Alko topu kolunjambu.’ nimba kene kulurum. Akili oliu lakupa numanu monjupa kene we tepa liirim. Pe ekupu akili piliipu kene oliu ‘Anginipilinga alko topu kolunjamili.’ nilkumulanje kapula.
1JO 3:17 Yambu te-ni mana-mélema nosupa molupa kene angin te méle te mólu tomba kene kanupa kene kondu naa kulum lem Pulu Yili-nga numanu munjuli ulu-pulele yunga numanuna nambi-sipa pelemúye? ⸤Naa pelemú.⸥
1JO 3:18 Kangambula nanama, “Na yambuma numanu monjupu moliu.” nimbu kerale-ni ung mindi nimbu naa molamili. Yambuma aima sika numanu monjumulundu enini kondu kolupu eninga uluma tenjipu molamili.
1JO 3:19 Yambuma aima sika numanu monjupu kondu kolupu mulúmulu lem ‘Oliu ung-sikale piliipu liipu molemulu.’ nimbu piliilimulu. Kanu-kene ulu te temulálendu oliunga numanale-ni piliipu kene ‘Aku-sipu tekemulale tepu kis-sikimulu.’ nimbu piliipu kene kelepu nimbu mele: ‘Oliunga numanale-ni apurulimú mele mandupa; Pulu Yili-ni mindi uluma pali mimi-sipa piliipa kene yu-ni mindi ⸤oliu-ni telemulu⸥ uluma piliipa liipa apurulimú mele olandupa akiliinga, yambuma numanu monjupu kondu kolupu kene oliu ung-sika pelemú kupulanum-na pupu ulu telemulumandu numanale-ni ‘Tepu kis-sikimulu.’ nimbu piliilimulu mele naa piliipu, ulu akuma numanu liipu naa mundamili.’ nimbu kene mini-wale naa mundupu yunga kumbi-kerina pipili kolupu mini-wale naa mundupu pupu molomulú.
1JO 3:21 Nanga pulu lelemú yambuma, oliunga numanale-ni ‘I-siku i-siku tíngima teku kis-síngi.’ ni naa nímu lem ‘Oliu Pulu Yili-ni ulu te naa temba.’ nimbu piliipu yunga kumbi-kerina mini-wale aima naa mundupu we molomulú.
1JO 3:22 Kanu-kene, yu-ni “Teai.” nirim mele piliipu liipu tepu, yu kanupa kaí piliilimú uluma tepu kene yundu “Si.” nimbu mawa timulú mélema pali yu-ni simba liimulú.
1JO 3:23 Yu-ni “Teai.” nirim akili i-sipa mele: “Nanga Málu Yesos Kraisele-nga bilinga pulele kene mulurum mele kene, yu-ni ui tirim, ekupu kapula temba mele ‘Aima sika.’ niku tondulu munduku piliiku, yu-ni ‘Eni-enini anju-yandu numanu monjai.’ nirim mele aku-siku teai.” nirim.
1JO 3:24 Pulu Yili-ni “Teai.” nirim mele piliiku liiku telemele yambuma pali enini Pulu Yili-kene tapú-toku molemele, yu enini-kene tapú-topa molemú. Yu-ni yunga Minéle oliu sirim akiliinga ‘Yu oliu-kene tapú-topu molemú.’ nimbu piliilimulu.
1JO 4:1 Nanga pulu lelemú yambuma, “Pulu Yili-nga Minéle-ni na “Ninjui!” nimba ung nimba símuma piliipu eni nimbu siker.” niku gólu tuli yambu pulele molemele akiliinga, yambu te omba aku-sipa nimbá kene eni sumbi-siku ‘Sika lam.’ niku yunga ungele naa piliai! Ui eninga mululi ulu-puluma kanuku apuruku kene ‘Sika Pulu Yili-nga Minéle-ni nimba simu-na piliipa kene nikem-nje mola gólu tokum-nje?’ niku kanai.
1JO 4:2 Yambu te-ni numanale-ni piliipa ung nilimú ungele ‘Sika Pulu Yili-nga Minéle-ni yu nimba simunje, apurupu piliamili.’ niku i-siku mele kanuku piliangi: Yambu te-ni “Yesos Krais sika mana-yi au talupa omba mulurum.” nimbá yambale sika Pulu Yili-nga Minéle yunga numanuna mulupili nilimú. Akiliinga-pe yambu te-ni Yesos-ndu aku-sipa mele naa nimbá kene kanuku kene ‘Pulu Yili-nga Minéle yunga numanuna naa molemú, kuru te yunga numanuna molemú.’ niku piliingí. Kuru kanili Krais-kene ele-túli, akiliinga yambu kanili Krais-kene ele-túli molemúko. Ui “Ombá.” niring piliiring ele-tu kanili ekupu ma-koleana kórunga omba molemú.
1JO 4:4 Nanga kangambula nanama, eninga numanuna molemú Minéle yunga tondulale olandupa, we mana-yambuma kene molemú kurumanga nuimeliinga tondulale mandupa, akiliinga eni Pulu Yili-nga yambuma molku, “Pulu Yili-nga ungele nimbu siker.” niku gólu tolemele yambuma toku mania munduring.
1JO 4:5 Yambu kanuma we-mana-yambuma mindi, akiliinga eninga ung nilimelema mana-ungma mindi piliiku nilimele, akiliinga, we-mana-yambuma-ni eninga ungma piliiku molemele.
1JO 4:6 Akiliinga-pe oliu Pulu Yili-nga yambuma molemulu. Pulu Yili-ni numanale-ni piliipa ulu telemúma aima piliilimili yambuma-ni oliu-ni nilimulu ungma piliiku molemele. Akiliinga-pe Pulu Yili-nga yambu naa molemelema-ni oliunga ungma naa piliiku molemele. Akiliinga, yambuma-ni ung nilimelema piliipu kene ‘Yambu ima Pulu Yili-nga Minéle-ni ung-sikama mindi nilimú Minéle numanuna molemú, yambu ima yunga numanuna gólu tuli kurale molemú lam.’ nimbu kanolemulu.
1JO 4:7 Na numanu monjuliu pulu lelemú yambuma, Pulu Yili-ni ui-pulu-pulu oliu numanu munjurumeliinga oliu-ni oliuliu anju-yandu aku-sipu numanu monjamili. Numanu monjuku mololsiliiku pulimelé yambuma Pulu Yili-nga kangambulama molku yu telemú mele piliiku bi silimele.
1JO 4:8 Numanu munjuli ulu-pulele Pulu Yili-kene mindi pepa wendu olemú-na yambuma numanu naa monjulemele yambuma-ni Pulu Yili telemú mele kepe, molemú mele kepe, bili kepe, naa piliilimili.
1JO 4:9 Pulu Yili-ni numanu monjulemú mele oliu liipa ora sirim akili i-sipa mele: Yunga Málu tiluele mindi mulurum, akiliinga-pe ‘Oliu kona molupu konjupu mindi pamili akiliinga yunga kangale oliu mana-yambumanga nimba alko topa kulunjupili.’ nimba yu-ni akili liipa ma-koleana oliu yambu kismanga nimba liipa mundunjurum, aku-sipa Pulu Yili-ni numanu monjulemú mele oliu liipa ora sirim.
1JO 4:10 Numanu munjuli ulu-pulele i-sipa mele: Oliu-ni Pulu Yili ui numanu naa monjamili yu-ni oliu we numanu monjupa kene ‘Yunga kangale yunga memale onde lepa oliunga nimba alko topa kolunjumbaliinga oliunga ulu-pulu-kis tirimulu telemuluma kamu mania pupili, alsupu naa piliambu.’ nimba, ⸤Pulu Yili⸥ yu-ni yunga Málale ‘Oliunga nimba kulunjupili.’ nimba oliu sirim kanili.
1JO 4:11 Na-ni numanu monjuliu pulu lelemú yambuma, Pulu Yili-ni ⸤oliu numanu monjupa kene yunga Málale oliunga nimba sirim⸥ aku-sipa oliu numanu munjurumu-na oliu-ni yambu lupama anju-yandu numanu monjulkumulanje kapula.
1JO 4:12 Mana-yambu tiluri-ni kepe Pulu Yili mongale-ni naa kanuring. Akiliinga-pe oliu-ni oliuliu anju-yandu numanu munjúmulu lem Pulu Yili oliunga numanuna molemú, yu-ni oliu numanu monjupa konjulimú mele oliu-oliuliu aku-sipu kamu numanu monjupu konjulimulu.
1JO 4:13 Yu-ni yunga Minéle oliu sirim-na piliipu kene ‘Yu oliu-kene tapú-topa molemú, oliu yu-kene tapú-topu molemulu.’ nimbu piliilimulu.
1JO 4:14 Lapale-ni “Mana-yambuma-ni ulu-pulu-kis telemeláliinga ‘Mindili nangi.’ nimbú kene molku kis-singéliinga molku kis naa sangi, teku liani pui.” nimba yunga Málale liipa mundurum oliu mongale-ni kanurumulu mele temanele topu yambuma silimulu.
1JO 4:15 ‘Yesos yu sika Pulu Yili-nga Málale.’ niku, niku para singí yambuma Pulu Yili enini-kene tapú-topa molumba enini Pulu Yili-kene tapú-toku mulungí.
1JO 4:16 Akili piliipu kene, Pulu Yili-ni oliu numanu monjulemále piliipu kene ‘Yu-ni sika oliu aima numanu monjulemú monjumba.’ nimbu tondulu mundupu piliilimulu. Pulu Yili yu numanu munjulieliinga pulele. Numanu monjulsiliiku anduku molemele yambuma Pulu Yili wasie tapú-toku molemele, yu enini-kene tapú-topa molemú.
1JO 4:17 Yesos ma-koleana molupa yambuma numanu aima sika monjupa mulurum mele oliu aku-sipu molomulú kene oliu-kene numanu aima monjupa kunjulieliinga ulu-pulele pemba. Kanu-kene numanu monjupa kunjuli ulu-pulele oliu-kene pemba kene Pulu Yili-nga kot enale wendu ombá kene oliu mundu-mong naa temulú, ‘Oliu akiliinga ulu te mólu.’ nimbu tondulu mundupu piliipu molemulu.
1JO 4:18 Numanu munjuli ulu-pulele kene mundu-mong tili ulu-pulele kene tiluna naa pelembelaliinga numanu monjupa kunjuliele-ni mundu-mong tili ulu-pulele makorolemáliinga numanu munjuli ulu-pulele pelemú yambuma Pulu Yili-kene yambuma-kene numanu monjuku kene mundu-mong naa telemele tingí. Yambuma ulu-pulu-kisma telemele kene aku-siku mong liilimele mong kanumanga pundu tungíndu mundu-mong telemeleko. Mundu-mong telemele yambuma eninga numanuna numanu munjuli ulu-pulele kamu naa pelemúko.
1JO 4:19 Pulu Yili-ni oliu kumbi-lepa numanu munjurumeliinga ekupu oliu-ni yu-kene yambu pulu lelemúma kene numanu monjulemulu.
1JO 4:20 Yambu te-ni ‘Na Pulu Yili numanu monjuliu.’ nilimáliinga-pe yunga anginele numanu kis panjilimú kene yu gólu tuli yambale mindi molemú. Yu-ni yunga anginele mongale-ni kanupa kene yu numanu naa monjulemú kene yu-ni mongale-ni naa kanolemú Pulsu Yili nambi-sipa numanu monjumbaye? Kapula mólu.
1JO 4:21 Pulu Yili-ni oliu “Teai!” nimba ung-mani sirim ung te i-sipa mele: “Yambu te Pulu Yili numanu monjulemú yambale yu-ni yunga anginele numanu munjupiliko!” nimba aku-sipa mele ung-mani te sipa panjurum kanili.
1JO 5:1 ‘Pulu Yili-ni oliu ‘Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ ui nimba panjurum yi-nuim Krais akilindu penga Yesos yi-nuim Kraisele omba mulurum.’ niku piliilimili yambuma Pulu Yili-nga kangambulama molemele. Yambu te-ni yi te numanu monjulemú yambale-ni yi kaniliinga kangambulale numanu monjulemúko.
1JO 5:2 Oliu-ni Pulu Yili numanu monjupu, yu-ni “Teai.” nirim uluma piliipu liipu telemulu kene ‘Oliu-ni yunga kangambulama numanu monjulemulu.’ nimbu piliilimulu.
1JO 5:3 Pulu Yili numanu monjumulundu yu-ni “Teai.” nirim uluma piliipu liipu temulú. Yu-ni “Teai.” nirim uluma temulundu mindili naa sipu temulú.
1JO 5:4 Pulu Yili-nga kangambula molemele yambuma-ni ma-koleana ulu kundi tolemele uluma “Mólu!” niku ulu-pulu-kísima toku mania munduku kene alsuku naa telemele. ‘Pulu Yili-nga Málu Yesos oliunga.’ nimbu tondulu mundupu piliipu yu monjupu piliilimuláliinga oliu-ni mana-ulu kanuma “Mólu!” nimbu topu mania mundulimulu.
1JO 5:5 Namelé-ni ma-koleana ulu-pulu-kísima “Mólu!” niku toku mania mundulimeleye? Oliu ‘Yesos yu Pulu Yili-nga Málale.’ nimbu piliilimulu yambuma-ni mindi ulu akuma “Mólu!” nimbu topu mania mundulimulu.
1JO 5:6 Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” ui nimba panjurum yi-nuim Krais Yesos penga urum. Yesos Krais Pulu Yili-nga Málale molupa no liirimko; Pulu Yili-nga Málale molupa yunga memale ‘onde linjipili.’ nirimko. Yu Pulu Yili-nga Málale molupa no liirimele mendepulu mólu. Pulu Yili-nga Málale molupa kene no liirimko, memi ‘Onde lipili.’ nimba kulurumko. Mini Kake Tiliele ung-sikamanga pulele molupa kene yu-ni “Yesos yu sika Yi-Nuim Kraisele omba mulurum, yu sika Pulu Yili-nga Málale.” nilimále aima sika nilimú.
1JO 5:7 Méle yupuku-ni Yesos Krais omba mulurum mele liipa ora silimú.
1JO 5:8 Akuma Minéle kene nole kene memale kene, méle yupuku akumanga ung-pulu tiluele.
1JO 5:9 Mana-yambuma-ni ungma niku silimele piliipu kene ‘Sika lam.’ nimbu piliilimuláliinga-pe mana-yambuma-ni niku silimele ungma mandupa. Pulu Yili-ni yu-yunu nimba silimú ungma olandupaliinga yu-ni yunga Málale molemú mele nimba sirim ungele “Aima sika.” nimbu pilíímulu lem kapula.
1JO 5:10 Akiliinga, yambu te-ni ‘Pulu Yili-nga Málale yu sika.’ nimba tondulu mundupa piliilimú yambale yunga numanale-ni ‘Pulu Yili-ni aku-sipa nimba silimú ungma sika.’ nimba piliilimúko. Yambu te-ni ‘Pulu Yili-ni nilimú ungma ung-góluma.’ nimba piliilimú yambale-ni aku-sipa nimba piliilimále-ni ‘Pulu Yili yu gólu tolemú yili.’ nimba piliilimú. Nambimuna, yambu kanili-ni Pulu Yili-ni yunga Málale molemú mele nimba silimú ungma ‘Gólu tokum.’ nimba piliilimú, aku-sipa ‘Pulu Yili-ni nilimú ungma ung-góluma.’ nimba piliilimúko.
1JO 5:11 Pulu Yili-ni nimba silimú ungele i-sipa mele: Pulu Yili-ni oliu taki-taki kona molupu mindi pumulú ulu-pulele sirim. Molupa mindi puli ulu-pulu kanili yunga Málu-kene pelemú.
1JO 5:12 Pulu Yili-nga Málu-kene tapú-toku molemele yambuma kona molemele mulungí ulu-pulu akili ⸤Pulu Yili-ni sirim kanili⸥ enini-kene pelemú. Pulu Yili-nga Málu-kene tapú-toku naa molemele yambuma kona mululi ulu-pulu akili enini-kene naa pelemú. Akili Pulu Yili-ni nimba silimú ungele.
1JO 5:13 Eni Pulu Yili-nga Málale-nga bili piliiku yu molemú mele ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili yambuma ‘eni ‘Taki-taki molku mindi pungí ulu-pulele eni-kene pelemú.’ niku tondulu munduku piliangi.’ nimbu pepá ili eni topu siker.
1JO 5:14 Oliu Pulu Yili-nga kumbi-kerina pupu ulu mare mawa timulúndu tondulu mundupu piliipu kene pumulú akili i-sipa mele: Pulu Yili yu-ni ‘Wendu upili.’ nimba piliipa molemú mele piliipu kene yu molemúna pupu mawa timulú kene ‘Yu-ni aima sika oliunga ungma piliimba.’ nimbu piliipu oliu mundu-mong naa tepu yunga kumbi-kerina sumbi-sipu pulimulu.
1JO 5:15 Kanu-kene ‘Oliu-ni yu-kene mawa timulú mele sika piliimba.’ nimbu piliipu kene ui naa sipili ‘Mawa timulú mele kanuma oliu sika kórunga símu liipu pora símulu.’ nimbu piliilimuluko.
1JO 5:16 Krais-nga yambu te-ni Krais-nga yambu te ulu-pulu-kis te temba kanupa kene, ulu-pulu-kis temba akiliinga yu kolumba ulu te naa pimu lem nimba ulu-pulu-kis temba mele kanomba yambale-ni angin kaniliinga Pulu Yili mawa tinjipili. Aku-sipa temba kene Pulu Yili-ni yu ‘alsupa kona mulupili.’ nimbá. We ulu-pulu-kísimandu niker. Yambu te-ni ulu-pulu-kis te tembaliinga yu kolumba ulu-pulu te aima sika pelemú, yambu te-ni ulu-pulu-kis kanili temba kene ‘Yambu kaniliinga Pulu Yili mawa tenjangi.’ nimbu naa niker.
1JO 5:17 Pulu Yili-kene yambuma-kene tepu kis-silimulu mola lawa telemulu uluma pali Pulu Yili-ni ‘Ulu-pulu-kísma’ nilimú. Akiliinga-pe ulu-pulu-kis mare yambuma-ni telemele ulu-pulu-kis akumanga yambu kulungí ulu te naa pelemú.
1JO 5:18 Oliu piliilimulu, ‘Pulu Yili-ni mirim yunga kangambula molemele yambuma ulu-pulu-kísima taki-taki teku naa molemele. Pulu Yili-nga Málale-ni yambu kanuma nokupa konjulimáliinga ulu-kismanga pali ulu-pulele pelemú kurale-ni enini kamu kapula ambulupa mindili naa simba.’ aku nimbu piliilimulu.
1JO 5:19 Oliu piliilimulu: ‘Sika ulu-kismanga pali ulu-pulele pelemú kurale-ni ma-koleana yambumanga pali ⸤yi-⸥nuimele molupa enini ambulupa nokulemáliinga-pe oliu Pulu Yili-nga kangambulama molemulu.’ nimbu piliilimulu.
1JO 5:20 Ulu te piliilimuluko. Akili i-sipa mele: ‘ ‘Yu sika yi molemále molupa numanale-ni piliilimú mele oliu piliamili.’ nimba Pulu Yili-nga Málale omba oliu piliipa kungnjuli sirim. Oliu sika yi molemále-kene numanu tiluna pupili tapú-topu molemulu, yunga Málu Yesos Krais yu-kene kepe wasie tapú-topu molemuluko. Pulu Yi ili Pulu Yi Sikale, taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú yili.’ nimbu piliilimuluko.
1JO 5:21 Nanga kangambula numanu monjuliuma, we-mélema teku mimi teku angnjiku ‘Oliu nokolemele pulu yima.’ niku popu toku mélema kalku silimele méle akuma liiku bulu siku ‘aima ambulupu popu naa tomulú.’ niku molai. ⸤Aku manda niker.⸥
2JO 1:1 Na Krais-nga yambumanga tápu-yi andale-ni ⸤pepá ili topu⸥ Pulu Yili-ni ⸤‘Yunga mulupili.’ nimba⸥ makó turum ambale kene yunga kangambulama kene sika numanu monjuliu yambuma ⸤eni pepá ili topu siker⸥. Na-ni mindi eni numanu naa monjuliu. Ung-sikama oliu-kene pelemú mele penga kepe pepa mindi pumba akiliinga ung-sikama piliilimili yambuma-ni pali eni numanu monjulemeleko.
2JO 1:3 Ung-sikaliinga ulu-pulele kene numanu munjuli ulu-pulele kene oliu-kene pípili, Lapa Pulu Yili kene, yunga Málu Yesos Krais kene, elsele-ni oliu we kondu kolkulu teku konjukulu, oliu-ni wale mare kene ulu mare tepu kis-simulú kene oliu kondu kolkulu ‘Mindili nangi.’ naa nikulu, ‘Oliu numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ ninglí.
2JO 1:4 Lapa-ni oliu “ung-sikama piliiku liiku teai.” nirim mele nunga kangambula mare-ni piliiku liiku teku molemele kene kanupuliinga na aima numanu sipu moliu.
2JO 1:5 Ambu kaiéle, “Oliu oliuliu anju-yandu numanu monjamili.” niker akili na-ni ung-mani kona te pepá topu naa siker, mólu. Oliu koela Krais-nga yambuma molupu kene piliirimulu ung-manele nimbu pepá topu siker.
2JO 1:6 Numanu monjumulú akili i-sipa mele: Oliu yu-ni “Teai.” nirim mele ung-manima piliipu teamili. Yu-ni “Teai.” nimba ung-mani sirim eni ui-pulu-pulu piliiring ung-mani kanili “Eni anju-yandu yambuma numanu monjuku molai.” nirim kanili.
2JO 1:7 Gólu toku yambu kiáki teku niku, “Yesos Krais mania omba mana-yi au talurum.” naa nilimele yambu pulele koleamanga pali anduku molemele. (Akiliinga “Oliu oliuliu anju-yandu yambuma numanu monjamili.” nimbu pepá tokur.) Yambu akuma gólu toku yambu ung-kundi tolemele yambuma, Krais-kene ele-túma molemele.
2JO 1:8 Eni ‘Méle liimulú.’ niku kongun mindili siku telemelema ‘Omba mania pumba.’ niku nokuku konjuku gi siku ambolku molangi. Eni méle kaluli kaí simbama pali liingí kene kapula.
2JO 1:9 Yambu te Krais-nga ungma tondulu mundupa ambulupa naa molupa, ung te-lupa ‘piliambu.’ nimba pumu lem Pulu Yili yu-kene wasie tapú-toku naa molembele. Yambu te Krais-ni ung-mani silimú ungma tondulu mundupa ambulupa mulúm lem Lapa kene Málale kene yu-kene wasie tapú-toku molemele.
2JO 1:10 Yambu te-ni ‘Ung te nimbu simbu okur.’ nimba kene ung ima mele naa nimba ung te-lupa nimba símu lem yu eninga lkumanga naa meku puku, “Nu okunuye?” niku ki naa liai.
2JO 1:11 Yambu te-ni “Nu okunuye?” nimba ki liipa “Papu okonu.” nimbá yambale ombá yambale-ni tepa kis-sipa molumba yambale liipa tapunjupa yu wasie telembele.
2JO 1:12 Na-ni eni ung ⸤aima⸥ pulele pepá topu eni silkaliinga-pe ‘Oliu aima kamu numanu auli-tepu sipu molamili akiliinga eni molemelena na ombu mongale-ni kanupu eni-kene ung nimbu sipu molambu.’ nimbu piliipu kene pepá naa topu mundupu kelker.
2JO 1:13 Nunga angena ⸤Pulu Yili-ni⸥ “Yunga mulupili.” nimba makó turum akiliinga kangambulama-ni “Nu mului.” niku mundukumele. ⸤Aku manda niker.⸥
3JO 1:1 Na (Krais-nga yambumanga) tápu-yi andale-ni nanga angin kaiéle, sika aima numanu monjuliu yi Gayas nu pepá ili topu siker.
3JO 1:2 Nanga angin kaiéle, na-ni ‘nunga minéle pepa konjulimú aku-sipa nu-ni kongunuma tinindu buni te wendu naa upili teku konjukunu, nu kuru te naa tupili molku konjani.’ nimbu piliiker.
3JO 1:3 ⸤Oliunga⸥ anginipili yi mare oku nandu temani toku kene niku mele: “Nu ung-sikama aima ambolku konjukunu, nu-ni ung-sikama aima piliiku liikunu teku mollu.” niring piliipu kene na aima numanu sirindu.
3JO 1:4 Nanga kangambulama-ni ung-sikama piliiku liiku teku molemele mele piliipu kene numanu siliu mele aima olandupa.
3JO 1:5 Nanga angin kaiéle, ⸤oliunga⸥ anginipili nunga koleana olemelema sika aima poning leku olemelaliinga-pe nu-ni enini aima liiku tapunjukunu nokukunu molláliinga aima teku konjullu.
3JO 1:6 Nu-ni enini numanu monjukunu nokollu mele enini Krais-nga talapena-yambuma niku siring. Nu-ni ‘Pulu Yili-nga kongunale teker.’ niku piliikunu ‘Kupulanum-na langi nolsiliiku pangi.’ nikunu liiku tapunjunu lem kapula.
3JO 1:7 ‘We ulsu molemele yambuma-ni naa liiku tapunjangi.’ niku yi kanuma enini ‘Yambuma Yesos-nga bili lakuku piliangi.’ niku ⸤eninga pulu-koleama munduku kelku⸥ andolemele.
3JO 1:8 Akiliinga, oliu-ni yi aku-sipama liipu tapunjupu langi sipu ‘Lkumanga peangi.’ nimulú kene kapula. ‘Enini ung-sikaliinga kongun telemeláliinga liipu tapunjamili.’ nimbu aku teamili.
3JO 1:9 Krais-nga yambu-talapele pepá te topu sirindeliinga-pe Diyotepas-ni yu ‘eninga yi-auliele molumbu.’ nimba piliipa molemú yili-ni oliunga ungma naa piliipa liilimú.
3JO 1:10 Akiliinga, na eni molemelena úndu lem yu-ni oliunga ung-bulkundu ninjilimú mele nimbu para simbu. Akili mindi mólu. Yu-ni yi-anginipili poning mare olemele kene ‘Okomeleye?’ nimba ki naa liipa “Wasie molamili.” naa nimba, yambu poning olemelema “Wasie pe-pamili wai.” nilimele kene yu-ni “Naa meku pai. Mólu!” nimba, Krais-nga yambu-talape molemele lkuna makurupa pena-pena telemú.
3JO 1:11 Nanga angin kaiéle, ulu-kísima kanukunu manda lekunu naa tui. Ulu-kaíma mindi kanukunu manda lekunu lombulku teani. Yambu te ulu-kaíma telemú yambale Pulu Yili-nga yambale molemú. Yambu te ulu-kísima telemú yambale-ni ‘Pulu Yili-kene tapú-topu molambili.’ ui naa nimba yu molemú mele tondulu mundupa naa piliirim.
3JO 1:12 Yambuma-ni pali yi Demitrias ‘yu yi kaiéle’ nilimele. Yu-ni tepa konjulimú mele ung-sikale-ni liipa ora silimúko. Na ⸤Jon⸥-ni kepe ung-sikama mindi niliu yili moliu akili ⸤Gayas⸥ nu piliillu, na-ni ‘⸤Demitrias⸥ yu molupa konjulimú.’ niliuko.
3JO 1:13 Na ung pulele pepá topu silkaliinga-pe ‘olsu aima kamu numanu auli-tepu sipu molambili akiliinga nu molluna ombu mongale-ni kanupu nu-kene ung nimbu sipu molambu.’ nimbu piliipu kene pepá naa topu mundupu kelker.
3JO 1:15 Nu numanu waengu nipili mului. Nunga yambu pulu lelemúma-ni “Nu mului.” niku mundukumele. Nu-ni oliunga yambu pulu lelemú nu-kene molemelema lupa-lupa bi leku “Oliu-ni “Eni molai.” nimbu mundukumulu.” ni. ⸤Aku manda niker.⸥
JUD 1:1 Na Jut, Yesos Krais-nga kongun tinjili kendemande-yi te, na Jemis-nga angin-ni pepá ili topu, ⸤Pulu Yili-ni⸥ “Nanga yambuma molangi wai.” nirim yambuma, Lapa Pulu Yili-ni numanu monjupa, Yesos Krais-ni nokulemú yambuma pepá ili topu siker.
JUD 1:2 ⸤Pulu Yili-ni⸥ eni walse-walse ulu mare teku kis-singí kene eni kondu kolupa “Mindili nangi.” naa nimbá mele kene, ‘Eni numanu waengu nipili táka-niku molangi.’ nilimú mele kene, eni numanu monjupa molupa, anju-yandu numanu munjingí ulu-pulele silimú mele kene, olandupa-olandupa pupili.
JUD 1:3 Aima nanga pulu lelemú yambuma, pepá ili eni topu simbundu Pulu Yili-ni na kene eni kene oliu tepa liipa, mindili nolkumula kupulanum-na wendu liipa, yu-kene wasie molupu konjumulú kupulanum-na liipa monjulemú mele ‘Pepá topu nimbu sambu.’ nimbu tondulu mundupu numanu piliindu. Akiliinga-pe alsupu piliipu kene ekupu pepá topu eni nimbu simbu teker akili ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulele ⸤Pulu Yili-ni⸥ ui yunga yambuma aima kamu walsekale sirim kanili ‘ ‘Mania naa pupili. Akili yambu te-ni aima alowa naa tipili.’ niku nokuku konjangi.’ nimbu ‘pepá te topu simbu.’ nimbu piliipu kene pepá ili ya lkisipu tombundu tokur.
JUD 1:4 Kaniliinga pulele i-sipa mele: Eni Krais-nga yambu-talapema molemelena yi mare kiyang niku oku molemele, yi kanumandu Pulu Yili-ni kórunga-ui nirim, yunga bukna molemú mele, nimba mele: ‘Yi kanumanga kot enale wendu ombá kene “Teku kis-siringeliinga kolea-kísina puku molku kis-sangi.” nimbú.’ nimba bukna molemú kanili. Enini Pulu Yili liiku bulu siku molku kis-siku, yunga ungma alowa teku, ‘Yu-ni yambuma we kondu kolupa tepa liilimú temani-kaiéle mania pupili.’ niku alowa teku, temani akili munduku kelku alko toku, ‘Pulu Yili-ni yambuma we kondu kolemáliinga oliu ambuma-kene waperanale temulú kene oliu we kondu kolupa ulu te naa temba.’ niku aku-siku teku mindi molemele. Yi kanuma-ni oliunga Yi-Auli Tondulu Olandupa Yi-Nuim Yesos Kraisele liiku bulu siku “Yu ulu te mólu.” nilimeleko. ⸤Yi kanuma eni molemelena oku molku aku-siku telemeláliinga piliipu kene pepá ili tokur.⸥
JUD 1:5 Auliele-ni yunga ⸤Isrel-⸥yambuma tepa liipa ⸤mindili noku muluring⸥ kolea Isip wendu liipa memba purum akili eni piliilimili akiliinga-pe ‘Alsuku piliangi.’ nimbu pepá topu temani akili alsupu topu sambu. Auliele-ni enini wendu liipa memba pupa kene, penga ‘Yunu-ni oliu tepa liimba.’ niku tondulu munduku naa piliiku ⸤yu liiku bulu siring⸥ yambu pulele topa kunjurum akili eni piliilimili akiliinga-pe alsuku piliai.
JUD 1:6 Mulú-koleana angkella mare Pulu Yili-ni ‘enini méle mare nokangi.’ nimba tondulu te sirim mélema táka-niku naa nokuku, muluring koleale munduku kelku anju puring angkellamanga temanele piliilimili akili alsuku piliangiko. Aku tiringeliinga Pulu Yili-ni enini ka sipa, lepa mindi pumba ka-sen-ni ka topa, kolea aima súmbulu túlina liipa suku mundurum. Pulu Yili-nga kot-ena auliele wendu ombáliinga nokuku molemele.
JUD 1:7 Angkella kanuma-ni teku kis-siring mele kolea-auli Sodom Gomora-sele kene, kolea akuselenga nondupa lirim kolea mare kene, kolea kanumanga muluring yambuma-ni aku-siku tiringko. Yambu kanuma anduku wapera toku, ambuma-ni ambuma-kene waperanale teku, yima-ni yima-kene waperanale teku, ulu aima kis akuma tiring kanili. Yambu kanuma tepi taki-taki nomba pepa mindi pulimú tepéle-ni topa kalurum. Temani akili alsuku piliangiko! Enini teku kis-siringeliinga ⸤Pulu Yili-ni⸥ mindili sirim ulu akili-ni ‘ ‘Oliu manda lepu temulú kene Pulu Yili-ni oliu aku-sipako tepa kis-simba.’ niku piliangi.’ nimba lip-lipi tolemú.
JUD 1:8 Aku-siku mele ⸤enini-kene ne molemele⸥ yima ⸤eninga numanu teku bemba sinjingí telemele yi kanuma-ni⸥ aku-siku ulu kisele telemele. Uru-kumbu lupa-lupa mare teku kanuku kene eni-enini eninga kangikundu ulu kalaru mulúlima telemele. ‘⸤Pulu Yili kene namba pelemú yambu-aulima kene⸥ oliu nokuku “Teai!” nilimele akumanga ung-mani te-ni oliu naa nokulemú.’ niku liiku su siku, mulú-koleana ⸤angkella⸥ tondulu puli aulima ung-taka tonjilimeleko.
JUD 1:9 Akiliinga-pe ⸤yi kanuma-ni angkellama ung-taka tonjilimele mele⸥ angkellamanga yi-nuim auli Maikele-ni kepe naa tirim. Maikel kene ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-seleni “Moses-nga ónale liambili.” nikulu tombulku niringli kene Maikele-ni yundu “Depollale, nu teku kis-sikenu mele nu ung-mura sipu ung-taka tonjambu.” nimba ⸤tembandu aima suru-ipika nimba⸥ naa tirim. Yu-ni ⸤depollalendu⸥ nimba mele: “Teku kis-sikeneliinga Auliele-ni nu ung-mura sipa “Teku kis-sikenu.” nipili.” nirim.
JUD 1:10 ⸤Maikele-ni depollale ung-mura simbandu suru-ipika nirim⸥ akiliinga-pe ne ⸤enini-kene molemele⸥ yima-ni ung marenga puluma piliiku sundulimele ungma ‘Ung kísima.’ niku ung-taka tonjilimele. ⸤Enini méle-takarama-ni telemele mele telemele.⸥ Méle-takarama-ni ulu te tingíndu numanu kimbú naa siku walu-siku telemele. Aku-siku numanu kimbu naa siku uluma walu-siku anduku telemeláliinga enini méle te mola yambu te topa konjumba kupulanum-na pulimelé kene mindili noku kolemele. Yi kanuma aku-sipa mele. Méle-takarama-ni ung laye-kolte piliiku kene anduku telemele mele yi kanuma eniniko ung laye-kolte mindi piliiku kene walu-siku uluma teku ungma nilimele akiliinga enini mindili nungí kupulanum-na pungíko.
JUD 1:11 Enini aima mindili noku molku kis-singí! ⸤Yi⸥ Ken-ni tirim mele enini aku-siku telemele. ⸤Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi⸥ Bellam-ni tepa lawa tirim mele enini aku-siku ⸤‘Yambuma liipu tapunjupu kongunale we teamili.’ naa niku,⸥ ‘Ku-moni liamili.’ niku uluma telemele. Ui ⸤Pulu Yili-ni “Yambuma nokangli.” nimba Moses kene Eron-sele makó topa tondulale sirim yiselenga⸥ ungma ⸤yi⸥ Kora-ni “Naa piliimbu.” nimba karaye tirim mele eni gólu toku mani silimele yi akuma ⸤aku-siku Pulu Yili teku kis-silimelaliinga⸥ Kora kene, Kora-wasie teku kis-siku kara puring yima kene, akuma topa kunjurum mele gólu tuli yi akuma kepe Pulu Yili-ni “Mindili noku kolangi.” nimbáko.
JUD 1:12 Irili te yambu tenga kangina telemú kene yambale kapula naa molemú, mola nona anduli sip te nona pulimú kene ku te-ni sipele topa bulsumbandu nona mania pelemú, aku-sipa mele, eni Krais-nga yambuma anju-yandu numanu monjuku, tiluna langi noku molemele kene ⸤gólu tuli⸥ tápu-yi kanuma eni-enini tápu-teku, eni ⸤Krais-nga yambuma⸥ molemelena puku wasie molku kalaru mululi uluma teku, eni-enini molku langi pulele kene no pulele noku tingíndu pipili naa kolku we nolemele. ⸤Kupa topa pombera tolemú kene kanuku kene ‘Lo tomba.’ niku numanu siku nokuku molemele akiliinga-pe⸥ popuremi-ni kupama we topa memba pulimú mele yi kanuma aku-sílima molemele. Unji te mong naa topa kolemú kene pulu liiku mundulimele mele enini aku-siku molemele. Enini wale tale-siku kolemele yima. ⸤Aku-sipa yambuma liipa tapunjumba ung te yi kanuma-kene naa pelemú.⸥
JUD 1:13 Popuremi tolemú kene numú-kusa lombeya lepa anju-yandu pulimú mele enini aku-siku ulu kísima tingíndu pipili naa kolku we telemele. Noma amáme melemú kene yambuma-ni kanolemele mele enini pipili naa kolku ulu kísima telemele mele aku-sipa mokeringa lelemú. Kombukantupu mare eninga kupulanum-na naa puku kupulanum lupamanga anduku pulimeláliinga ⸤Pulu Yili-ni⸥ kombukantupu kanuma kolea súmbulu topa aima pombera tolemú kolea kis te makó topa ‘Pangi.’ nirim kombukantupu kanuma-mele yi akuma enini aku-siku molemeláliinga akuna pungíko.
JUD 1:14 Inok yu Adam-nga anda-kolepa muluring yimanga angere yupuku-guli sipaliinga mulurum yili, yu Pulu Yili-ni penga wendu ombá mele “Nikunu si.” nimba yundu nimba sirim ung te piliipa kene ⸤ne gólu tuli⸥ yi akumandu nimba mele: “Kanai! Auliele yunga ⸤angkella⸥ kake tili tausen aima pulele-kene okum. Yu yambumanga pali kot tenjipa, yunga ungele naa piliiku, liiku bulu siku, yu kanupa kis piliilimú uluma telemele yambuma kene, yunga ungele naa piliiku ulu-pulu-kis telemelema-ni yu ung-taka tonjuku ung kísima tondulu munduku nilimele yambuma kene, “Enini teku kis-siring ulumanga pundu toku mindili nangi.” nimbá.” nirim.
JUD 1:16 Ulu ⸤kaí⸥ mare yi kanuma-kene wendu olemú kene taki-taki numanu kis panjiku “Ulu kísima.” niku “Teku kis-sikimili.” niku, aku-siku ung pulele nilimele. Eni-enini numanale-ni piliiku ‘I-sipu temulú kene numanu simulú.’ niku piliilimili ulu kísima mindi teku, enini kara puku eni-enini kape niku bima paka toku, ‘Yambuma-ni oliu méle mare sangi.’ niku kundi toku niku eku singíndu yambuma kape niku “Eni yambu kaíma.” nilimele.
JUD 1:17 Akiliinga-pe aima nanga pulu lelemú yambuma, oliunga Auli Yesos Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima-ni ui niring ung te piliiring mele alsuku piliai. Penga wendu ombá mele ui niku siku kene
JUD 1:18 eni ⸤Krais-nga yambumandu⸥ niku mele: “⸤Yesos alsupa ombá kene mulú-masele pora nimbá⸥ enale nondupa wendu ombá ena akumanga yi mare oku ⸤Pulu Yili-nga ungma⸥ ung-taka tonjuku ⸤liiku bulu siku⸥, eninga numanale-ni piliingí uluma Pulu Yili-ni kanupa kis piliimba uluma mindi teku, ⸤‘Sumbi-sipu molamili.’ ningí yambuma⸥ ung-taka tonjuku, tingí.” niring kanili alsuku piliai.
JUD 1:19 ⸤Yesos-ni liipa mundurum yima-ni penga aku-sipa yima wendu ungí niring mele⸥ ekupu yi kanuma eni molemelena oku molku, eni Krais-nga talapena-yambuma toku bulu-bale siku ‘lupa-lupa molangi.’ nilimele. Yi kanuma ya ma-koleana we-yambuma-ni piliiku telemele mele mindi teku, Mini ⸤Kake Tiliele⸥ numanuna naa molemú yima molemele.
JUD 1:20 Akiliinga-pe nanga aima pulu lelemú yambuma, eninga ‘Sika’ niku tondulu munduku piliilimili ulu aima kake tili uluma Pulu Yili-ni yu-yunu sirim akili-ni eni-enini tondulu aima olandupa pumba uluma teku, Mini Kake Tiliele numanuna molupa liipa tapunjilimáliinga ⸤Pulu Yili⸥-kene popu toku ung niai.
JUD 1:21 ‘Oliunga Auli Yesos Krais omba eni kondu kolupa mindili silka uluma mundupa kelepa, eni taki-taki kona molku konjuku mindi pungí ulu-pulele simbandu ombá.’ niku nokuku molku kene ‘Pulu Yili-ni eni numanu monjulemú mele aima kamu numanu monjupa mindi pupili.’ niku mimi-siku piliiku, yu-kene nondupa puku molai.
JUD 1:22 Yambu mare ‘Sika’ niku tondulu munduku piliiring mele kelku numanu tale-tepa pípili molemele yambuma kondu kolku ⸤liiku tapunjuku⸥,
JUD 1:23 yambu mare tepi-koleana pungí telemelema lkisiku yandu liai! Yambu mare ⸤teku kis-singí kene kanuku kene⸥ kondu kolku teku liai. Teku liingíndu ⸤‘Oliu-ni kepe mindili nomulú uluma temulú.’ niku⸥ mundu-mong teku, eninga ui-numanuma-ni piliiku tiring ulu-pulu-kísimani eninga mulumbalema kepe kalaru munjurum kalaruma molemú mulumbalema aima kanuku kis piliiku kene, méle kalaru molemú méle kanuma ‘⸤Pulu Yili-ni kanupa kis piliilimú mélema.’ niku⸥ ambulungíndu ‘Oliu tepa kalaru monjumba.’ niku yambu kanuma aima mimi-siku kanuku teku liai.
JUD 1:24 ‘Eni ulu-pulu-kis te-ni naa ambulupa topa mania naa mundupili. Krais tondulu munduku ambolku, munduku naa kelangi.’ nimba eni manda nokupa konjupa, penga yu-ni “Eni mindili nangi.” nimbá ulu te numanuna aima naa pípili numanu pulele siku molangi eni yu molemú kolea tondulu talang púlina kapula memba pupa,
JUD 1:25 Aku-sipa manda temba Pulu Yi tiluele mindi molemále-ni oliunga Tepa Liipa Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liilimú Yili yunu, oliunga Auli Yesos Krais-ni oliunga nimba tinjirimeliinga aku-sipa molemú Pulu Yili-nga bili aima ola pepa, mélemanga pali yu aima yi-nuim auli olandupale molupa, yu tondulu auli-tepa pepa, namba pelemú yambumanga pali yunu namba olandupale pepa, yu auli-tepa talang puliele-kene molupa, kórunga-ui mulú-masele naa pípili kepe yandupa ekupu kepe penga-penga kepe aku-sipa mulurum mele we molupa mindi pulimú pumbaliinga yu kape nimbu bi paka tunjamili. Sika aku-sipa tipili. ⸤Aku manda niker.⸥
REV 1:1 Penga nondupa wendu ombá mele Pulu Yili-ni ‘Yunga kendemande-yambuma piliangi.’ nimba Yesos Krais liipa ora sirim mele ilinga molemú. ‘Oliu piliamili.’ nimba Yesos Krais yu-ni yunga angkellale na yunga kendemande-yi Jon mulurunduna liipa mundurum.
REV 1:2 Na-ni kanurundu mele pali nimbu para siker. Pulu Yili-nga ungma kene, Yesos Krais-ni “Pulu Yili-ni nilimú ungma ung-sikama.” nilimú mele kene, liipu ora siker.
REV 1:3 Penga wendu ombá mele buk ilinga nimba silimú ungma yambuma piliiku molangi kanuku niku singí yambuma kene, bukna molemú ungma piliiku kene numanuna monjuku piliingí yambuma kene enini ⸤Pulu Yili-ni⸥ membu panjipa “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na mulungí. Ulu wendu ombá nilimúma nondupa wendu ombáliinga aku-siku tingí yambuma enini ⸤Pulu Yili-ni⸥ membu panjipa “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na mulungí.
REV 1:4 Eni kolea Esia propinj Krais-nga yambu-talape angere yupuku-guli molemelena na Jon-ni pepá ili topu siker. We kondu kululi ulu-pulele kene numanu waengu nili ulu-pulele kene eni-kene pípili. Ui mulurum, ekupu molemú, penga ombá Pulu Yili-ni ulu-pulu akusele sipili. Yi kanili molupa koleama nokulemú koleana wendu olemele mini angere yupuku-guli-ni ulu-pulu akusele sangiko.
REV 1:5 Yesos Krais, Pulu Yili-nga ungma gólu naa topa sumbi-sipa nimba silimú yili, yambu kulúlima lomburuku ola mulungí yambumanga yu kumbi-lepa lomburupa ola mulurum yili, ma-koleana pali molemele yi-nuim aulimanga yi-nuimele molupa nokulemú yi-nuim aima auliele, yu-ni ulu-pulu akusele eni sipiliko. Oliu numanu monjulemú yili, yu-ni yunga memi ‘oliunga’ nimba onde linjirim memale-ni oliunga ulu-pulu-kísima ‘Mania pupili.’ nimba kulu tonjupa,
REV 1:6 ‘Yunga Lapa Pulu Yili-nga kongunale tenjangi.’ nimba ‘Oliu yu-kene mélema nokupu molupu, Pulu Yili popu tunjuli yambuma molangi.’ nirim yili, yunga bili taki-taki aima ola molupa, yambuma nokumba tondulale yu-kene kam-kamu pepa mindi pupili. Aku-sipa tipili.
REV 1:7 Kanai. Yu kupana molupa ombá tepa molemú. Ombá kene yambuma-ni pali eninga mongale-ni kanungí. Yu toku kunjuring yambuma-ni kanungíko. Yu ombá kene ma-koleana yambuma pali kola auli-teku tingí. Sika aku-sipa wendu ombá. Aku-sipa tipili.
REV 1:8 Tonduluma pali yu-kene pelemú Pulu Yi Auliele-ni nimba mele: “Na ui kumbi-lepu mulurundu penga aelepu molumbu yili.” nikem. Yi kanili yu ekupu molemú mele ui mulurum, penga ombá yili.
REV 1:9 Na eninga angin Jon, eni-kene oliu Yesos-nga yambuma molemuláliinga mindili nombu buni melemulu. Mindili mola buni te wendu olemú kene ‘Oliu mindilima we námili.’ nimbu tondulu mundupu molupu, oliu Pulu Yili yi nuim kingele molupa nokulemú talapena molemulu yambuma. Na Pulu Yili-nga ungma yambuma nimbu sipu, Yesos-nga temanele topu siliáliinga na ka siku numú-kusana sukundu ma-wallú lelemú akili ‘Kolea Patmos’ nilimele akuna ka siku meku uring moliu.
REV 1:10 Auliele-nga ena te wendu urum kene Mini Kake Tiliele-ni na mulurunduna omba na ambulurum kene nanga bulkundu ung tondulu te, bikull mele, piliirindu.
REV 1:11 Ung nirim akili-ni nimba mele: “Nu mongale-ni kanuní mele pepána tokunu kene Krais-nga yambu-talape angere yupuku-guli, kolea Epesas kene Simena kene Pekamam kene Tayataira kene Sadis kene Pilladepia kene LLadosia kene, taon akumanga Krais-nga yambu-talape molemelemanga pepá tokunu si.” nirim.
REV 1:12 ‘Nae-ni nikem-nje?’ nimbu bulkundu topele topu kanurundu kene ku-gollu-ni tili tepi-llam angere yupuku-guli lirim kanurundu.
REV 1:13 Tepi-llam kanuma lirim suku-singina yi te angiliirim, yu mana-yi mele tili te, yu yi-nuimima-ni telemele mele wale-pakuli sulu te pakupa kimbusele panda topa, ku-gollu-ni tili kamirika mele te pepeli-ombelena lirim.
REV 1:14 Yunga pengale kene pengi-di pali aima kake tiliele, yu kung-sipsipimanga di kene kalapera kene akusele kake telemú mele tirim. Yunga mongsele tepi mele tondulu talang purum.
REV 1:15 Yunga kimbusele ku-kopa tepina kalemele kene tondulu talang pulimú mele pa tirim. Yunga ungele no topa ung nilimú mele ung nirim.
REV 1:16 Yunga ki-bokundu kombukantupu angere yupuku-guli ambulurum. Ele tili lu-koya ekendu-ekendu wasie nánga mululiele yunga kerina pirim. Ena-ni tondulu mong takele telemú mele yunga kumbi-kerale aku-sipa mele tirim.
REV 1:17 Na-ni yu kanurundu kene na yambu kululi mele tiliele yunga kumbi-kerina enaliinga tamalu pirindu. Kanu-kene yu-ni yunga ki-bokundu na ambulupa kene nimba mele: “Nu mini-wale naa mundui. Na Kumbi-Lepale kene Penga Aelepale kene.
REV 1:18 Na Kona Mululiele. Ui sika kulurundu akiliinga-pe ekupu na kamu kona molupu mindi puliele moliu kanili. Na kululi ulu-pulele kene kululi yambumanga koleale kene akuselenga kili ambololiu.
REV 1:19 “Akiliinga, nu kanokunu mele temanima pepána tui. Ulu ekupu wendu okomuma kene penga wendu ombá uluma kene pepána tui.
REV 1:20 Kombukantupu angere yupuku-guli kene ku-gollu-ni tili tepi-llam angere yupuku-guli kene kanúnu akuma ung-eku mele akumanga ung-pulele i-sipa mele: Kombukantupu angere yupuku-guli nanga ki-bokundu ambulundu akuma na Krais-nga yambu-talape angere yupuku-gulinga angkellama; tepi-llam angere yupuku-guli akuma Krais-nga yambu-talape angere yupuku-guli.” ⸤nirim.⸥
REV 2:1 ⸤Yi akili-ni aku nimba kene penga nandu nimba mele:⸥ “Kolea Epesas taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu pepá tokunu i-siku nikunu mundui: “⸤Ung pepána tokur ili⸥ yi kombukantupu angere yupuku-guli ki-bokundu ambulupa, ku-gollu-ni tili tepi-llam angere yupuku-guli lelemúna andolemú yili-ni ‘angkella akilindu ni.’ nimba, nimba mundukum. Yu-ni nimba mele:
REV 2:2 “Nu-ni tellu mele pali na kanoliu. Kongunale tondulu munduku teku, bunima wendu olemú kene munduku naa kelku tondulu munduku molemele mele kanoliu. Ulu-pulu-kis telemele yima kanuku aima kis piliiku tiluna naa anduku molemele mele kanoliuko. Yi mare-ni “Oliu Yesos-ni liipa mundurum yima molemulu.” nilimele akiliinga-pe gólu tolemele yima nu-ni ‘Sikanje.’ nikunu apurukunu piliiku kanukunu kene ‘Enini gólu tokomele.’ nikunu kanollu mele kanoliu.
REV 2:3 Nanga bili ambolollaliinga yambuma-ni nu teku kis-silimele akiliinga-pe nu buni kanuma we mekunu nanga kongunale munduku naa kelellu akili na kanoliu.
REV 2:4 “Akili teku kaí monjullu akiliinga-pe na-ni nu-kene ung te pelemále niambu: Nu-ni ui pulu monjukunu na monjuku piliikunu kene aima numanu munjurunu mele ekupu aku-sikunu na numanu naa monjullu.
REV 2:5 Ui-pulu-pulu na numanu monjukunu nanga ungele ambulurunu akiliinga-pe ekupu enembu tolemú mele piliikunu numanu topele tokunu, ui tirinu mele piliikunu alsuku aku-siku ti. Mola aku naa tinu lem nu mulunina ombu kene nunga tepi-llamele lelemú koleana wendu liimbu.
REV 2:6 Akiliinga-pe ulu kaí te tellále-ni nu liipa tapunjilimú: Nu yi Nikollas lumbili pulimelé yambuma-ni telemele uluma aima kanukunu kis piliillu. Na-ni kepe Nikollas-nga talapena-yambuma-ni telemele uluma kanupu kis piliiliuko.
REV 2:7 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliipili. Yambu te tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundumbale ‘Taki-taki molupa mindi puli ulu-pulele pelemú unjeliinga monguma nupili.’ nimbú. Unji akili Pulu Yili-nga puniena angiliimú.” nikunu pepá tokunu Epesas-yambumanga nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nirim.⸥
REV 2:8 ⸤Yili-ni alsupa nimba mele:⸥ “Kolea Simena taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu i-sikunu pepá toku mundui: “Ung pepána tokur ili ui kumbi-lepa mulurum penga aelepa molumba yilinga ungele. Ui kulurum penga lomburupa ola mulurum we molemú akili-ni ung ili nimba mundukum. Yu-ni nimba mele:
REV 2:9 “Eni mindili noku korupa pupili molemele mele kanoliu. ⸤Sika kangikundu korupa pupili molemele akiliinga-pe numanukundu kamakoma molemele.⸥ Yambu mare-ni ‘Juda-yambuma molemulu.’ nilimelema-ni eninga ung-taka tonjuku ung-bulkundu ninjilimele mele kanoliu. Yambu kanuma aima sika Juda-yambuma mólu. Enini ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga talapena molemele yambuma.
REV 2:10 Eni mindili nungí mele piliiku mini-wale naa mundai. ⸤Kurumanga nuim⸥ depollale-ni eni yambumanga mare ‘Na munduku kelangi.’ nimba ka-lkuna panjimba kene ena engkaki pambusele-pipi eni mindili nungí. Penga na munduku naa kelku nanga yambuma molku kene kamu kulung lem na-ni ‘Eni méle kaluli sambu.’ nimbu taki-taki molku konjuku mindi pungí ulu-pulele simbu.
REV 2:11 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliipili. Tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundumba yambale ‘Yambuma wale tale-siku kolangi.’ nimbú kene yu-kene ulu te aima naa pemba.” nikunu pepá tokunu Simena-yambumanga nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nirim.⸥
REV 2:12 ⸤Yili-ni alsupa nimba mele:⸥ “Kolea Pekamam taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu i-sikunu pepá toku mundui: “Ung pepána tokur ima ele tili lu-koya ekendu-ekendu nánga molemále nosupa molemú yili-ni angkella akilindu nimba mundukum. Yu-ni nimba mele:
REV 2:13 “Nu mollu koleale na piliiker. Nu ⸤kurumanga nuim⸥ Seten yi nuim kingele molupa nokulemú koleana mollu. Akiliinga-pe na ambolku konjukunu, na monjuku piliirinu mele ‘Naa piliambu.’ nikunu na munduku naa kilurunu. Nanga ungma mundu-mong naa tepa yambuma nimba sirim yi Andipas eninga kolea Simena, Seten akuna nokupa molemú kolea kanuna toku kunjuring enale kene kepe na munduku naa kelku ‘Krais yu Auliele mólu.’ ni naa nirinu.
REV 2:14 “Akiliinga-pe na-ni nu-kene kanupu kis piliiliu ung mare pelemú, akuma i-sipa mele: Nu-ni na Krais-nga yambu nokollu talapeliinga yi mare yi Bellam-ni ung-bo tunjurum mele tondulu munduku piliiku molemele. Bellam-ni yi nuim king Bellak ung-bo tunjurum akili i-sipa mele: “Nu-ni ‘Isrel-yambuma molku kis-sangi.’ nikunu enini kundi tokunu, we-mélema ‘Oliunga pulu yima.’ niku popu toku kalemele langima noku, waperanale tingí mele kupulanum te liiku ora sani.” nirim.
REV 2:15 Aku-sikuko nu-kene molemele yambu mare yi Nikollas lumbili pulimelé yambuma ungma piliiku liilimele mele aku-siku ungma piliiku liiku kene teku kis-siku molemele.
REV 2:16 Akiliinga, nu akili kanukunu kis piliikunu numanu topele tui. Naa tinu lem na-ni nu mulunina ombu nanga ele tili lu-koya kerina pelemále-ni nu-kene ombu ele tembu.
REV 2:17 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliipili. Yambu te tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundumba yambale na-ni langi-maana mo topa lelemále simbu. Ku kake tili te, akuna bi kona te tombu kene molumbále, yambu te aima manda naa kanupa bi simba, ku simbu liimba yambale mindi bi tombu kanili kanupa bi simba.” nikunu pepá tokunu Pekamam-yambumanga nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nirim.⸥
REV 2:18 ⸤Kanu-kene yili-ni alsupa nimba mele:⸥ “Kolea Tayataira taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu pepá toku mundukunu i-siku mele ni: “Ung pepána tokur ima Pulu Yili-nga Málu, tepi nolemú mele yunga mongale tondulu talang pupa, kopa kona kariyapa mele min-mana telemú mele aku-sipa kimbu talang pulimú yi akili-ni nimba mundukum. Yu-ni nimba mele:
REV 2:19 “Nu ulu telluma kanoliu. Nu numanu monjukunu, na monjuku piliikunu, nanga kongun tenjikunu, bunima wendu olemú kene tondulu munduku molkunu, nu ui tirinu mele mandupa, ekupu tellu mele ola-kilia, akili na-ni kanoliu.
REV 2:20 “Aku sika akiliinga-pe na-ni nu kanupu kis piliiliu akili i-sipa mele: Gólu topa “Pulu Yili-nga ung mare “Yambuma nikunu si.” nimu ungma piliipu nimbu siliu.” nilimú ambu Jesepell, yu-ni nanga kendemande-yambuma kundi topa ung-bo tonjupa kene nimba mele: “Waperanale teku, we-mélemandu ‘Oliunga pulu yima.’ niku popu toku langi kalemele langima nungí kene kapula.” nilimú ambu kanili ung-mura sikunu “Pui.” naa nikunu we mulupili kelellu.
REV 2:21 ‘Yu wapera tolemú mele kanupa kis piliipa numanu topele tupili.’ nimbu ena mare we mulurundu akiliinga-pe yu ‘Numanu topele naa tombu.’ nimba tepa kis-sirim mele we tepa molemú.
REV 2:22 Akiliinga, na-ni ‘Yu kuru auli-tepa tupili.’ nimbú. Yu-kene wasie waperanale telemele yima yu-ni ulu telemúma kanuku kis piliiku numanu topele naa túngi lem ‘Mindili lakuku nangi.’ nimbúko.
REV 2:23 ⸤Jesepell⸥ yunga kangambulama aima topu konjumbuko. Aku tembu kene na Krais-nga talapena-yambuma-ni kanuku kene, ‘Nanga yambuma-ni numanuna piliilimili mele kepe ulu te tingíndu numanu monjulemele mele kepe yu-ni apurupa kanupa kene, eninga ulu telemelemanga lupa-lupa méle kalomba.’ niku piliingí.
REV 2:24 “Eni na Krais-nga yambu mare Tayataira taon-na molku, ambu kaniliinga ung nilimúma yambu mare-ni “Ung akuma ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga ung tonduluma.” nilimele ung akuma naa piliiku liilimele yambumandu ung te nimbú teker. Buni te wasie ‘eni meangi.’ naa nimbú. Ulu tilu mendepulu teangi niambu:
REV 2:25 “Eni méle ambolkomelema tondulu munduku ambolku molangi na wambu.” niker.
REV 2:26 “Yambu te tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundupa, na-ni “Ti.” niliu ungma piliipa tepa mulupili enale pora nimbá kene na-ni aku temba yambale ‘Yambu-talapema nukupili.’ nimbu namba simbu.
REV 2:27 Tata-ni na ‘Yambuma nokambu.’ nimba namba sirim mele yambu kanili simbu kene ‘Yu-ni yambu-talape kanuma tondulu mundupa nokumba. Ma-ni telemele mingima kimbulu-ni tondulu toku nurupalu tolemele mele yu-ni aku-sipa tondulu mundupa nokumba.’
REV 2:28 Kombukantupu kolea tangumbandu ipulam-ui angiliimú akili kepe yu simbu.
REV 2:29 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliipili.” nikunu pepá tokunu Tayataira-yambumanga nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nirim.⸥
REV 3:1 ⸤Yili-ni alsupa nimba mele:⸥ “Kolea Sadis taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu i-sikunu pepá toku mundui: “Pulu Yili-nga mini angere yupuku-guli kene kombukantupu angere yupuku-guli kene ambulupa molemú yili-ni ‘Pepá toku mundui.’ nimba, angkella akilindu nimba mundukum. Yu-ni nimba mele: “Na-ni nu uluma tellu mele piliipu kanoliu. Yambuma-ni ‘Nu kona mollu.’ nilimele akiliinga-pe nu kolkunu pora sirinu.
REV 3:2 Nu uru naa pekenu makiliikunu ola mului. Ulu kaí laye-kolte telluma ‘kamu mania naa pupili.’ nikunu ulu akuma tondulu munduku alsukunu ti. Nu-ni tellu uluma na-ni kanoliu kene nanga Pulu Yili-ni kanupa kaí piliilimú uluma aku-sipu mele naa kanoliáliinga aku ti.
REV 3:3 Aku-sipaliinga, ung ui piliiku liirinu ungma alsukunu numanu liiku mundukunu piliikunu, piliiku liikunu teng panjikunu numanu topele tui. Mola alsuku nu makiliikunu ola naa mulunu lem na wa nuli yi te olemú mele kiyang nimbu nu mulunina ombú. Ombú enale nu naa piliiku molani ombú.
REV 3:4 “Aku-sipa akiliinga-pe nunga kolea Sadis taon yambumanga mare eninga mulumbalemanga ‘kalaru naa mulupili.’ niring. Enini kanupu kaí piliiliu uluma teku molemeláliinga mulumbale kake tílima simbu pakuku, na-kene wasie tapú-topu molomulú.
REV 3:5 Yambu te tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundumba yambale enini mulumbale kake tílima simbu pakungí mele aku-sipa yu mulumbale kake tiliele simbu pakupa molumbako, yambu kaniliinga bili kona molku mindi pungí yambumanga bima molemú bukna penga-penga kepe aima kulu naa tonjumbu. Tata kene yunga angkellama kene eninga kumbi-kerina yunga bili lepu ‘Nanga yambale.’ nimbú.
REV 3:6 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliangi.” nikunu pepá tokunu Sadis-yambuma nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nirim.⸥
REV 3:7 ⸤Yili-ni kelepa nimba mele:⸥ “Kolea Pilladepia taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu i-sikunu pepá toku mundukunu ni: “Yi aima sika kake tepa, ulu-pulu sikale yu-kene pepa, ui yi nuim king Depit-ni yunga yambuma nokupa “Pai.” nirim kene puku, “Kongun i-siku teai.” nirim kene tiring tondulale yu-kene pirim mele yi kanili aku-sipa tondulu pípili yunga talapena-yambuma nokupa yu-ni kuna liilimú kene yambu te-ni manda llok naa tolemú, llok tolemú kene yambu te-ni manda ki naa liilimú, yi kanili-ni ung te nimba mundupa kene nimba mele:
REV 3:8 “Na-ni nu uluma tellu mele piliipu kanoliu. Kána! Nu molluna ombu kuna te liindu kanili yambu te-ni kapula pipi naa simba. Kanoliu kene nunga tondulu laye-sele mendepolu pelemú akiliinga-pe nanga ungele munduku naa kelkunu, nanga bili teku kis naa sikunu ‘Yu naa piliiliu.’ naa nillu.
REV 3:9 Yambu mare “Juda-yambuma molemulu.” nilimele akiliinga-pe gólu tolemele. Enini Juda-yambuma mólu, enini ⸤kurumanga nuim⸥ Seten-nga talapena molemele yambu kanuma ‘Nunga kumbi-kerina oku tamalu peku kene “Na Pulu Yili-ni nu sika numanu monjulemú.” niangi.’ nimbú.
REV 3:10 Na-ni ‘Nu tondulu mundukunu nanga ungma munduku naa kilui.’ niliu mele teku molláliinga ulu-bunima koleamanga pali wendu ombá kene na-ni nu tepu liimbu. ‘Mana-yambuma tondulu puku molemelenje.’ nimba kanombandu buni kanuma wendu ombá.
REV 3:11 “Na nondupa ombú teker akiliinga nu ambolullu mélema tondulu munduku ambolkunu mului. Nunga méle kaluli nosinjiliale ‘yambu te-ni lupa naa liipili.’ nikunu aku-siku tekunu mului.
REV 3:12 Tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundumba yambale nanga Pulu Yili-nga lku-tembollaliinga lku-paka-sum mele ‘angiliipili.’ nimbú. Kanu-kene yu alsupu lkuli mundupa kelepa pena kapula naa pumba. Nanga Pulu Yili-nga bili kene, nanga Pulu Yili-ni kolea-auli Jerusallem kona temba Pulu Yili molemú mulú-koleana lepa mania ombáliinga bili kene, nanga bi konale kepe, bi akuma na-ni yunga mai-ombelena bi topu monjumbu.
REV 3:13 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliangi.” nikunu pepá tokunu Pilladepia-yambuma nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nirim.⸥
REV 3:14 ⸤Yili-ni kelepa nimba mele:⸥ “Kolea LLadosia taon-na Krais-nga yambu-talapeliinga angkellalendu pepá toku mundukunu i-siku ni: “Ung pepána tokur ima ung-sikama mindi pelemú yili, Pulu Yili-nga ungma gólu naa topu sumbi-sipu mindi nimbu siliu yili, Pulu Yili-ni méle tirimumanga pali pulele, mélemanga pali nokulemú yi-nuim olandupale, akili-ni ung ima nundu nimba mundukum. Yu-ni nimba mele:
REV 3:15 “Ulu telluma pali na-ni piliipu kanoliu. Nu tondulu monda naa topa, tondulu mulu-mulu naa nimba, suku-singina mele mollu kanoliu. ‘Nu kamu monda tupili molkenanje kapula. Mola nu kamu mulu-mulu nipili molkenanje kapulako.’ nimbu piliiker.
REV 3:16 Akiliinga-pe nu tondulu monda naa topa, tondulu mulu-mulu naa nimba kume-kume lipili molláliinga na-ni nu miku topu welsi mundumbu teker.
REV 3:17 Nu-ni nikunu mele: “Ku-moni kene méle pulele nosupu molupu kamako moliu. Méle te mólu naa tolemú.” nillu akiliinga-pe korupa pupili mindili nokunu molku kis-sikunu, méle te naa panjikunu giu-gau molkunu, mongsele kis lipili kolea naa kanukunu mollu mele nu-nunu ‘Molupu kis-siker.’ nikunu naa piliillu. Yambuma-ni yambu-korupama kondu kolemele mele nu aku-siku mollu.
REV 3:18 Tekunu kene molku kunjini mele nimbu sambu: ‘Kamako leambu.’ nikunu ku-gollu tepina kamu kalupa kake tili nosiliale taropu toku liikunu, ‘Giu-gau naa andupu molambu. Pipili naa tipili.’ nikunu mulumbale kake nosiliuma pakani taropu toku liikunu, ‘Kolea kanambu.’ nikunu monguna kanjini upipi-marasin nosiliale taropu toku lii.
REV 3:19 “Yambu numanu monjuliuma ‘Molku konjangi.’ nimbu ung-mani sipu ung-mura siliu akiliinga nu numanu liiku mundukunu kene teku kis-sillu mele kanuku kis piliikunu munduku kelkunu numanu topele tui!
REV 3:20 Kána! “Na lkundu wambuye?” nimbu keri-puluna walsipu angiliu. Yambu te nanga ungele piliipa bi sipa kene “Lkundu ui.” nim lem na lkundu ombu yu-kene wasie tapú-topu molupulu, na-kene wasie keri-langi nombu molumbulú.
REV 3:21 “Ui na tondulu mundupu ele-túli topu mania mundurundu kene Tata yi nuim kingele molupa kolea nokupa mulurum poluna pupu wasie mulurumbulu molembulu mele aku-sipa tondulu mundupa ele-túli kamu topa mania mundumba yambale na yi nuim king molupu koleama nokupu moliu poluna “Wasie nokupu molambili ui.” nimbú.
REV 3:22 “Yambu te kum angiliimbale-ni Mini Kake Tiliele-ni Krais-nga yambu-talapemandu nimba sikem ungele piliangi.” nikunu pepá tokunu LLadosia-yambuma nokulemú angkellale si.” niker.” ⸤nimba yi kanili-ni na Jon-ndu⸥ nirim.
REV 4:1 Ung akuma piliipu pora sipu kene penga kanurundu kene mulú-koleana lku-kunele liipa lirim kanurundu. Kanu-kene ung ui piliirindu kene bikull mele ung nirim akili-ni nimba mele: “Penga wendu ombá uluma na-ni nu liipu ora sambu ilinga olandu ui.” nirim.
REV 4:2 Aku nirim kene enaliinga na mulurunduna Mini Kake Tiliele omba na ambulurum-na kanurundu kene mulú-koleana yi nuim kingele molupa koleama nokulemú polu te lirim, akuna yi te mulurum.
REV 4:3 Akuna ola mulurum yili i-sipa mele mulurum: Ku-moni olandupa pulimú ku-jaspa kene ku-kunduli konillian-sele pa telemú mele yu aku-sipa pa tirim. Ku-moni olandupa pulimú ku-unji-gomú kaulu lili emera pa telemú mele mulúna-wambiye killipoyale aku-sipa yi nuim kingeliinga polale liipa poku tenjipa ku-emera kanu mele tondulu pa tepa lirim.
REV 4:4 Yi nuim king kaniliinga poluna yi nuim kingimanga polu tokapu-tilu nosuku poku tiring, polu akumanga ola yi-nuim tokapu-tilu muluring. Enini wale-pakuli kake tílima pakuku, yi nuim kingima wanie ku-gollu-ni tílima pakolemele mele wanie-kraonma pakuku muluring.
REV 4:5 Yi nuim kingeliinga poluna kariyapa tepa, ung tondulu mundupa nimba, mulú turum. Polaliinga kumbina kamaye angere yupuku-guli nurum, akuma Pulu Yili-nga Mini angere yupuku-guli.
REV 4:6 Polaliinga kumbina numú-kusa mulurum akili gllas mele tepa aima kake tirim. Méle angere kona mulúlima kolea ai-suku-singina yi nuim kingeliinga poluna molku poku teku muluring, méle akumanga bulkundu olkundu pali ⸤yambumanga⸥ mong ⸤mele⸥ pulele angiliirim.
REV 4:7 Méle akumanga te lopa-pus llayon melale, te kung-kao melale, te yunga kumbi-kerale yambu melale, te mulúna buru nimba andolemú kera dowa melale, aku-sipama muluring.
REV 4:8 Kona mululi méle angere akuma eninga lupa-lupa pu angere tale-guli nimba angiliipa, ⸤yambumanga⸥ mong ⸤mele⸥ aima pulele kangimanga angiliipa, pumanga wasie olakundu kepe maniakundu kepe monguma angiliirim. Sumbulsuli kepe tanguli kepe enini múlu naa liiku taki-taki niku mele: “Pulu Yi Olandupa Molupa Tondulu Puliele yu aima kake tiliele, yu aima kake tiliele, yu aima kake tiliele, ui mulurum, ekupu molemú, penga ombá yili.” niku molemele.
REV 4:9 Yi nuim kingeliinga polaliinga molemú yi, taki-taki molupa mindi pulimú pumba yili ⸤niku⸥ yu kona mululi méle angere-ni taki-taki kape niku bi paka tonjuku “Angke” nilimele kene
REV 4:10 yi-nuim tokapu-tilu enini ne yi poluna molemáliinga kumbi-kerina mania molku tamalu peku, yi taki-taki kona molupa mindi pulimú pumba yi kanili kape niku bi paka tonjuku, yi nuim kingima-ni wanie-kraon pakolemelema mele eninga wanie-kraon pakolemelema wendu liiku yunga kumbi-kerina mania nosuku kene niku mele:
REV 4:11 “Oliunga Auliele, oliunga Pulu Yili, mélema pali nu-ni wenginjikunu tirinu. Nu-nunu numanale-ni piliiku kene nunga tondulale-ni mélema tirinu kene wendu uring, nunga tondulale-ni mélema wendu-wendu oku molemele, akiliinga, yambuma-ni pali “Nu Yi-Auliele-ni tellu mele aima tellu.” niku “Angke” niku “Nunga bili aima ola molemú. Nu yi-nuim aima auliele molkunu mélema pali nokollu nukuni tondulale pelemú yili.” niku nu aku-siku kape niku mulungí kene kapula.” niku ti-pui-upui teku molemele.
REV 5:1 Penga na kanurundu kene yi nuim kingeliinga poluna mulurum yili yunga ki-bokundu buk kumú-tuli te lirim kanurundu, akiliinga olakundu maniakundu wasie bi mare molupa, wale angere yupuku-guli wakaye monjuku tambu siring.
REV 5:2 Kanurundu kene angkella tondulu puli te mulurum kanili-ni tondulu nangale topa kene nimba mele: “Yambu nae molupa konjulimále-ni buk kumú-tuli wakaye monjuku tambu siringma manda wendu liimbaye?” nirim.
REV 5:3 Akiliinga-pe mulú-koleana kepe ma-koleana kepe mana sukundu kepe yambu te-ni kapula wendu liipa, sukundu bi mulurumuma kapula kanomba yambu te molupa aima konjulimú yambu te naa mulurum.
REV 5:4 Kanu-kene yambu te molupa konjupa kene manda buk kumú-tuliele wendu liipa kanomba yambu te naa mulurumeliinga kanupu kene na kola pulele tirindu.
REV 5:5 Kanu-kene yi-nuim tokapu-tilu muluringmanga te-ni nandu nimba mele: “Kola naa ti! Pília! Juda-Talapeliinga Lopa-Pus LLayon, yi nuim king Depit-ni kalupa liirim yili, yu-ni tondulu mundupa ele-túli ⸤kamu⸥ topa mania mundurum. Yi akili molupa aima konjulimále-ni bukele wakaye munjuli angere yupuku-guli manda wendu liipa sukundu kanomba.” nirim.
REV 5:6 Kanu-kene na kanurundu kene Kung-Sipsip Walú te ⸤angiliirim⸥ kanurundu. Yu kung-sipsip toku konjuku nosulimele mele yu aku-sipa molupa, yu yi nuim king polaliinga ai-suku-singina angiliirim. Méle kona mululi angere kene yi-nuim tokapu-tilu kene yu liiku sukundu munduku enini molku liiku poku tiring. Yunga pengína ola kung-kao gu mele angere yupuku-guli wendu omba angiliipa, ⸤yambumanga⸥ mong ⸤mele⸥ angere yupuku-guli angiliirim, mong kanuma Pulu Yili yunga mini angere yupuku-guli yu-ni ma-koleamanga pali liipa mundurum akuma.
REV 5:7 Kung-Sipsip Walú kanili yu omba yi nuim king poluna mulurum yilinga ki-bokundu lirim buk kumú-tuliele liirim.
REV 5:8 Liirim kene méle kona mululi angere kene yi-nuim tokapu-tilu kene yunga kumbi-kerina mania molku tamalu piring. Enini lupa-lupa gita mele mare ambolku, pllet ku-gollu-ni tili, akuna paura kaluring kene mura aima turum paurale peka lipili ambuluring. Paura akuma Pulu Yili-nga yambumanga pali Pulu Yili popu toku mawa telemele ungma.
REV 5:9 Enini konana kona te niku kene niku mele: “Nu toku kunjuring kene yambu ung lupa-lupa lílima kene, kangi lupa-lupa kulúlima kene, talape lupa-lupama kene, kolea lupa-lupa molemelema kene, nunga memale-ni Pulu Yili-kene tapú-toku mulungí kupulanumele akisinjurunu akiliinga, nu-ni buk kumú-tuliele kapula liikunu wakaye munjulima wendu liini.
REV 5:10 Nu-ni ‘Yambu kanuma oliunga Pulu Yili-nga kongunale tenjangi.’ nikunu ‘Pulu Yili-nga popu tunjuli yambu Pulu Yili eninga yi nuim kingele molupa enini nokumba yambu-talapele molangi.’ niku tirinu, akiliinga enini yi nuim kingima molku ma-koleana mélema nokuku mulungí.” niring.
REV 5:11 Penga kelepu kanurundu kene angkella aima pulele ung niringma piliirindu. Angkellama kambu tolkumulanje tausen kelepu olandupa tausen nimbu, million kelepu olandupa million nilkumula. Akuma yi nuim king polale kene méle kona mululi angere kene yi-nuim tokapu-tilu kene akuma liiku poku teku sukundu munduku muluring.
REV 5:12 Angkella akuma-ni tondulu munduku kene niku mele: “Kung-Sipsip Walú ui toku kunjuringelendu yambuma-ni pali niku mele: “Yu yambuma nokumba tondulale kene yu kamako molumba méle lupa-lupa kaíma kene piliipa kungnjuliele kene tondulale kene yu-kene pepa kapula tepa, yunga bili aima ola pepa, tondulu talang puliele yu-kene pelemú.” niku yu ‘angke’ niku kape ningí kene papu.” niring.
REV 5:13 Kanu-kene mulú-koleana molemele mélema kepe, ma-koleana molemele mélema kepe, mana sukundu molemele mélema kepe, numú-kusana molemele mélema kepe, koleamanga pali molemele mélema-ni niring mele piliirindu. Enini niku mele: “Yi nuim king poluna molemú yili kene Sipsip-Walále kene elselendu “‘Molku kunjangli!’ nimbu taki-taki kape nimbu bili aima olandupa pepa, tondulu talang puliele kene yambuma nokumba tondulale kene kam-kamu elsele-kene pepa mindi pulimú pumba.” nimbu molamili!” niring.
REV 5:14 Aku niring kene méle kona mululi angere-ni niku mele: “Aima aku-sipa wendu upili!” niring. Yi-nuim tokapu-tilu-ni mania molku tamalu peku kape niku elsengla bili paka tunjuring.
REV 6:1 Na kanupu mulurundu kene Sipsip-Walále-ni bukele wakaye monjuku tambu siring wakaye angere yupuku-guli kanumanga wakaye te wendu liirim. Kanu-kene méle kona mululi angere kanumanga te-ni mulú tolemú mele tondulu mundupa nangale topa kene nimba mele: “Okunu kanui.” nirim.
REV 6:2 Kanu-kene piliipuliinga kanurundu kene kung-os kurumulú te mulurum. Os akiliinga bulu-mingina ola yi te mulurum kanili-ni ele te ambulurum. Yambuma kir-kiri liilimele kene te tondulu pulimále wanie pakonjilimele mele yu aku-siku wanie te siring, pakupa kene, yu ele tepa kene tondulu mundumba tondulale pípili pupa ele tepa yunga ele-túma topa mundumba purum.
REV 6:3 Sipsip-Walále-ni bukele wakaye monjuku tambu siring wakaye tale-sipale wendu liirim kene méle kona mululi angere kanumanga tale-sipale-ni “Okunu kanui.” nirim.
REV 6:4 Kanu-kene kung-os aima kunduli te wendu urum, os akiliinga bulu-mingina ola yi te mulurum, ‘Mana-yambuma ele naa teku we molemele ena kaíma pora nipili. Yambuma ele teku anju-yandu yambuma toku konjuku, teangi.’ nimbá tondulale siku, ele tili lu-koya te siring.
REV 6:5 Sipsip-Walále-ni buk kumú-tuliele wakaye monjuku tambu siring wakaye yupuku-sipale wendu liirim kene méle kona mululi angere kanumanga yupuku-sipale-ni “Okunu kanui.” nirim. Kanurundu kene kung-os pombera te mulurum. Akiliinga bulu-mingina ola yi te mulurum, kanili-ni mélema manda monjulemele skel te ambulurum.
REV 6:6 Kanu-kene méle kona mululi angere muluring suku-singina yambu tenga ung mele te wendu urum piliirindu, akili-ni nimba mele: “⸤Engle auli te lembaliinga⸥ langi kaímanga manda munjuli killokrem tilu-tilu niku yi te-ni ena tenga ku-moni kongun tepa kene ku-moni liilimú aku-sipa mele ku-moni pumba mele manda monjuku, langi wemanga killokrem yupuku-yupuku niku yi te-ni ena tenga ku-moni kongun tepa kene ku-moni liilimú aku-sipa mele ku-moni pumba mele manda monjani. Akiliinga-pe kopungu-wel telemele unji-ollipma kene no-waen telemele unjima kene tekunu kis naa si!” niring.
REV 6:7 Sipsip-Walále-ni buk kumú-tuliele wakaye monjuku tambu siring wakaye angere-sipale wendu liirim kene méle kona mululi angere kanumanga angere-sipale-ni “Okunu kanui.” nirim.
REV 6:8 Kanurundu kene kung-os kangi polu-tuli te mulurum. Os akiliinga bulu-mingina ola mulurum yilinga bili Kululiele. Yambu Kolemelema Pulimelé Koleale yu wasie uringli. ‘ ‘Mana-yambumanga pali yambu angerenga te angerenga te niku kolangi.’ nikulu ‘Mare ele tili lu-koya-ni tungí kene kolku, mare engle-ni kamu kolku, mare kuru tomba kene kolku, mare méle-takarama-ni noku konjangi.’ niangli.’ niku elsele tondulale siring.
REV 6:9 Sipsip-Walále-ni bukele wakaye monjuku tambu siring wakaye angere te-guli-sipale wendu liirim kene yambu kulúlimanga minima Pulu Yili popu toku mélema kaluring poluna mania muluring kanurundu. Mini akuma ui yambuma ma-koleana molku kene Pulu Yili-nga ungele ‘Sika ungele.’ niku tondulu munduku piliiku, ‘Yambuma ung akili piliangi.’ niku anduku niku siring kene enini toku kunjuring yambumanga minima.
REV 6:10 Enini tondulu nangale toku kene niku mele: “Yi-Auli Tondulu Olandupale, yi kake tepa ung-sikama pelemú yili, ena nambi-sipa omba pumba kene mana-yambu oliu toku kunjuringimanga kot piliiku kene pundu tunjuniye?” niring.
REV 6:11 Aku niring kene yu-ni enini lupa-lupa wale-pakuli kake tílima sipa kene nimba mele: “Laye-kolte nokuku molai. Penga eninga ele-túma-ni eninga angenali kongun wasie tiring ekupu we teku molemele kanuma kamu toku kunjingí kene Pulu Yili-ni ele-túmanga kot piliipa kene pundu tonjumba.” nirim.
REV 6:12 Penga na kanupu mulurundu kene Sipsip-Walále-ni buk kumú-tuliele wakaye monjuku tambu siring wakaye angere tale-guli-sipale wendu liirim. Wendu liirim kene ma-jim-jim aima auli te tepa, enale aima pombera topa ⸤sumbulu molupa⸥, kaliimbale konduli tepa memi tepa,
REV 6:13 unji-pik mong polu naa tulima popuremi tondulu-tepa tolemú kene mania olemú mele kombukantupuma aku-sipa mana-mania uring.
REV 6:14 Kunungu mele muléle kimbupa anju-anju pupa kolea tenga lepa, ma-pangima kene kolea numú-kusana lirim-ma pupa tenga lupa lirim.
REV 6:15 Aku-sipa uluma wendu urum kene ma-koleana yi nuim kingima kene, yi-auli bi mulurumuma kene, ele tili ami-yimanga yi-nuimima kene, kamakoma kene, yi tondulu púlima kene, yambu ku-moni naa liiku kongun we tiring kendemande-yambuma kene, we muluring yambuma kene, pali ku-lkumanga kepe ma-muru-lkumanga kepe takara toku puku mo toku molku kene,
REV 6:16 ma-pangima kene ku-mulú aulima kene akumandu nangale toku kene niku mele: “Yi nuim king poluna molemú yili-ni oliu naa kanupa, Sipsip-Walále-ni oliu-kene arerembi kolupa “Mindili nangi.” nimbá ulele wendu naa upili akiliinga oliu molemuluna oku panda tai.
REV 6:17 Pulu Yili kene Kung-Sipsip Walále kene akuselenga arerembi enale wendu okumaliinga aku-siku oliu panda tai. Ena akili kene yambu nae mindili naa nomba we molumbaye?” niring.
REV 7:1 Akili kanupu kene penga alsupu kanurundu kene ma-pundu angerekanga angkella angereka angiliiku, mana popuremi tolemú angere ‘Male kene numú-kusale kene unjima kene akumanga popuremi naa tupili.’ niku ambolku angiliiring.
REV 7:2 Kanu-kene alsupu angkella te kanurundu, yu ena mundi olemúkundu Kona Molupa Mindi Puli Pulu Yili-ni yunga yambuma makó tomba mele yunga bi molemále memba urum. Angkella kanili-ni angkella angere ‘Male kene numú-kusale kene teku kis-sangi!’ nimba tondulale sirim angkellamandu tondulu nangale topa kene nimba mele:
REV 7:3 “Ma kanili kepe numú-kusale kepe unjima kepe ui méle te teku kis naa sangi! Ui oliunga Pulu Yili-nga kendemande-yambu molemelemanga mai-ombelena oliu andupu ⸤‘Enini Pulu Yili-nga yambuma kanangi.’ nimbu⸥ makó tamili. ⸤Penga kolea teku kis-sangi!⸥” nirim.
REV 7:4 Kanu-kene yambu makó turingmanga kambuele piliirindu. ⸤Anda-kolepa yi⸥ Isrele-ni kalupa liirim yambu-talape rurepunga pali wan-andret poti-po tausen makó turing.
REV 7:5 Juda-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Rupen-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Get-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku,
REV 7:6 Asa-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Naptallai-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Manasa-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku,
REV 7:7 Simion-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, LLipai-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Isaka-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku,
REV 7:8 Sepullan-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Josep-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó toku, Benjamen-ni kalupa liirim yambu-talapeliinga tuwallup tausen makó turing. ⸤Yambu-talape ima Pulu Yili-nga makále liiring yambuma.⸥
REV 7:9 Akili kanupu kene, penga alsupu kanurundu akili i-sipa mele: Yambu aima pulele, yambu te-ni aima kapula kambu naa tomba mele, muluring kanurundu. Yambu akuma enini kolea lupa-lupa yambuma, talape lupa-lupa yambuma, kangi lupa-lupa kululi yambuma, bo-ung lupa-lupa lili yambuma muluring. Yi nuim king poluna yakundu angiliiku, Sipsip-Walále-nga kumbi-kerina angiliiring. Enini wale-pakuli kake tili suluma pakuku kipiyala-gomú ambolku kene,
REV 7:10 tondulu munduku kene niku mele: “Oliunga Pulu Yili yi nuim king poluna molemú yili yu-kene Sipsip-Walále-kene elsele-ni oliu teku liiringlieliinga mindili naa nombu molupu konjulimulu.” niring.
REV 7:11 Yi nuim king polale kene, yi-nuim tokapu-tilu kene, méle kona mululi angere kene, akuma sukuna molangi angkellama pali angiliiku liiku poku teku kene yi nuim king poluna kumbikundu tamalu peku Pulu Yili kape niku kene
REV 7:12 niku mele: “Aima sika aku tirim. Kape nili ulele kene, tondulu talang puli ulele kene, piliipa kungnjuli pelemú ulele kene, ‘Angke’ nili ulele kene, bili aima olandupa puli ulele kene, yu mélema pali nokumba tondulale kene, yu aima tondulu olandupa pelemú ulele kene, ulu akuma pali yu-kene mindi kamu pepa mindi pupili. Aima sika aku-sipa tipili.” niring.
REV 7:13 Kanu-kene yi-nuim tokapu-tilu kanumanga te-ni na walsipa kene nimba mele: “Yambu wale-pakuli kake tili sulu pakokumele ima nameléye? Kolea tena molku kene uringiye?” nirim.
REV 7:14 Na-ni pundu topu yundu nimbu mele: “Nanga auliele, na naa piliiker. Nu piliikunu.” nirindu. Yu-ni nimba mele: “Yambu ima eninga ele-túma-ni mindili siku buni pulele siring enamanga mindili aima auli-teku nuring yambuma. Enini eninga wale-pakuli suluma Sipsip-Walále-nga memale-ni lumaye turing-na kake tekem.
REV 7:15 Akiliinga, Enini Pulu Yili-nga yi nuim king polu kumbikundu angiliiku, yunga lku-sulumina aima kake tílina sumbulsuli tanguli kongun tinjiring. Yi nuim king poluna molemú yili enini-kene tapú-topa molupa enini nokumba.
REV 7:16 Penga-penga kepe enini alsuku engle-ni naa kolku no waka naa kolku, ena-ni naa nomba, tepi mola méle te-ni eninga kangiele naa nupili mulungí.
REV 7:17 Sipsip-Walále yi nuim king poluna suku-singina molemále yu-ni ‘enini nanga sipsipma’ nimba enini tápu tembaliinga enini aku-siku kapula molku kunjingí. ‘Enini no nangi.’ nimba kona molupa mindi puli no pikilimúmanga memba pumba. Pulu Yili-ni ‘Enini alsuku kola naa teangi.’ nimba kolama pali kulu tonjumba.” nirim.
REV 8:1 Kung-Sipsip Walále-ni buk kumú-túlina wakaye munjuringimanga wakaye angere yupuku-guli sipale wendu liirim kene ena-mong tilu mele mulú-koleana méle te aima ung naa nirim.
REV 8:2 Kanu-kene penga kanurundu kene angkella angere yupuku-guli Pulu Yili-nga kumbi-kerina angiliimilima kanurundu, bikull angere yupuku-guli sirim liiring.
REV 8:3 Angkella te-lupa ku-gollu-ni tili pllet, mura tuli paura-kikuma kalku Pulu Yili siring pllet ambulurum kanili memba omba Pulu Yili popu toku mélema kaluring poluna nondupa omba angiliirim. Kanu-kene paura-kiku kaluring kene mura aima turum paura-kiku pulele angkella kanili sirim. ‘ ‘Pulu Yili-nga niku paura-kiku aku-sipa mura tolemúma kaluring polu ku-gollu-ni tili, polu akili yi nuim king poluna lirimeliinga paura-kiku akili kalupa Pulu Yili-nga yambuma-ni pali Pulu Yili-kene ung niku mawa tiring ungma Pulu Yili yu piliipili.’ nimba paura-kiku kanuma kalupa mura tombale yu sipili.’ nimba paura pulele sirim.
REV 8:4 Aku-sipa tirim kene paura-kiku kalurumeliinga ikiliama kene Pulu Yili-nga yambuma-ni Pulu Yili-kene ung niku mawa tiring ungma angkellale angiliirim kanuna mundupa kelepa Pulu Yili mulurumna purum.
REV 8:5 Kanu-kene angkella kanili-ni paura-kiku kaluring plletele liipa, Pulu Yili mélema popu toku kaluring poluna tepi nurum tepi mare liipa plletna mundupa peka sipa kene mana topa mundurum kene mulú topa kolea kariyapa tepa ma-jim-jim tirim.
REV 8:6 Kanu-kene angkella angere yupuku-guli bikull ui siring ambuluringma ung singí tiring.
REV 8:7 Angkella te-ni kumbi-lepa bikull ung sirim kene lo kupu-mong kene tepi kene memi kene waka-maka tepa mana mania purum. Kanu-kene ma kene unji kene oe topa yupuku tepa, oe te ma kene unji kene pali tepi-ni nomba, era konama pali tepi nurum.
REV 8:8 Angkella tale-sipale-ni bikull ung sirim kene ma-pangi aima auli te kuli-tepi-ni nomba panda turum mele tili te numú-kusana toku munduring kene numú-kusale oe topa yupuku tirim, oe te memi au talupa,
REV 8:9 numú-kusana muluring mélema oe topa yupuku tirim, oe te kuluring, numú-kusana sip lirim-ma oe topa yupuku tirim, oe te kis lirim.
REV 8:10 Angkella yupuku-sipale-ni bikull ambulurumele ung sirim kene kombukantupu aima auli te, aima kamaye mele nomba, mulúna mania omba noma oe topa yupuku tepa, oe tenga yu nona sukundu purum.
REV 8:11 Kombukantupale yunga bili ‘Kumbili Tiliele’. Akili nona suku purum noma oe topa yupuku tepa, oe te kumbili tirim. No kumbili tirim akuma yambu pulele nuringima kuluring.
REV 8:12 Angkella bikull ambolku angiliiringmanga angere-sipale-ni yunga bikull ambulurumele ung sirim kene enale kene kaliimbale kene kombukantupuma kene lupa-lupa yupuku-yupuku niku oe turing, oe te kis lepa súmbulu topa pa naa tirim, akiliinga tanguli oe topa yupuku tepa oe te kolea pa naa tepa, sumbulsuli oe topa yupuku tepa, oe te kolea pa naako tirim.
REV 8:13 Na kanupu mulurundu kene kera dowa te mulúna ola buru nimba andupa kene tondulu nangale topa kene nimba mele: “Mana molemele yambuma kene aima buni auli mare wendu ombá, aima buni auli mare wendu ombá, aima buni auli mare wendu ombá. Angkella yupuku eninga bikull ung naa sili we ambolku angiliimilima ung singí kene mini-wale mundungí kene buni aima auli mare wendu ombá.” nirim.
REV 9:1 Bikull ambolku angiliiring angkellamanga angere te-guli sipale-ni yunga bikullele ung sirim kene kombukantupu te mulúna mundupa kelepa mana mania omba lirimele kanurundu. Kombukantupu kanili mana mania wara-peú te aima lepa mindi pupa pora naa nilimáliinga keri-pulu kili sirim.
REV 9:2 Wara-peú akiliinga keri-puléle omba ki liirim kene kuli-tepi nomba kene ikilia telemú mele kusina aima auli-tepa ikilia wendu omba kene enale kene muléle kene pipi sipa súmbulu tunjurum.
REV 9:3 Ikilia kanuna suku kuli-kumba aima pulele wendu-wendu oku ma-koleana oku muluring. ‘Pillím kerina kupuná píliele-ni yambu tolemú kene mindili nolemele mele aku-sipa kuli-kumba akumanga álina kupuná píliele-ni yambuma tupili.’ nirim.
REV 9:4 Kuli-kumbamandu nimba mele: “Unji kepe era kepe mana molemú mélemanga gomúma naa nai. Pulu Yili-nga makále yambu tenga mai-ombelena naa molumba yambuma mindi nai.” nirim.
REV 9:5 ‘Yambuma toku konjangi.’ nimba tondulale naa sirim. ‘Nungí kene kaliimbu angere te-guli mindili noku molangi.’ nimba tondulale sirim. Kanu-kene pillímale-ni yambu tolemú kene mindili nolemele mele kuli-kumbama-ni yambu turing kene yambuma aku-siku mindili auli-teku noku muluring. Akiliinga-pe pillímale-ni tolemú kene mindili nolemele akili laye teku nolemele. Ne kuli-kumbama-ni nuring kene aima mindili auli-teku nuring.
REV 9:6 Ulu akili wendu ombá kene mindili nungí yambuma-ni “Aima kulamiliya!” ningéliinga-pe kululi ulu-pulele takara topa pumba kene naa kulungí. Mindili noku mindi mulungí.
REV 9:7 Kuli-kumbama kanurundu kene ami-yima ele tingíndu kung-osuna pulimelé kung-os mele tílima kanurundu. Kuli-kumbamanga pengína ku-gollu-ni tili yi nuim kingima pakolemele wanie mele pakuku, eninga kumbi-kerima yambu kumbi-keri mele tirim.
REV 9:8 Eninga pengi-dima lakupa sulu pupa, eninga guma lopa-pus llayon gu mele tirim.
REV 9:9 Ami-yima ele tingíndu wale-pakuli kapa-ni tílima pepeli-ombelena pakolemele mele kumba kanumanga oluna aku-sipa mele tepa, ele tingíndu kung-osu-ni kar kundupa lkisipa omba pulimú kene ung nilimú mele aku-sipa eninga puma ung nirim.
REV 9:10 Kuli-kumba kanumanga álina kale-walipa mele angiliipa yambumanga kangina tungí kene kupunále álina pepa kene kangina sukundu pumba kene kaliimbu angere te-guli mindili noku mulungí kupunále sirim.
REV 9:11 Kuli-kumbama nukurum yi nuim kingele wara-peú lepa mindi pupa pora naa nilimále nokulemú angkella kisele, kaniliinga bili Ipuru-ungna ‘Aparon’ niku, Grik-ungna ‘Apollion’ nilimele. ⸤Ung akuselenga pulele ‘Mélema Pali Topa Kunjuliele’.⸥
REV 9:12 ⸤Kera dowa-ni “Buni yupuku wendu ombá.” nirimaliinga⸥ buni te i pora nirim. Tale we pirim-sele penga wendu ombá tirim.
REV 9:13 Bikull ambolku angiliiring angkellamanga angere tale-guli sipale-ni yunga bikullele ung sirim kene ung te wendu urum piliirindu. Paura-kiku mura túlima kaluring polu ku-gollu-ni tili Pulu Yili-nga kumbi-kerina lirim akuna ola kung-kao gu mele angere teku mimi teku angnjiring akuna ung kanili wendu urum piliirindu.
REV 9:14 Akili-ni angkella angere tale-guli sipa bikull ambulurumelendu nimba mele: “Angkella angere no auli Yupretis akuna ka siku panjiring akuma wendu liikunu mundui.” nirim.
REV 9:15 Kanu-kene ‘Punie ilinga, kaliimbu ilinga, ena ili kene, ena-mong ilinga yambuma oe toku yupuku teku, oe te toku konjangi.’ nimba makó topa ka sipa panjurum angkellama wendu liipa mundurum.
REV 9:16 Ami-yi kung-os bulu-mingina ola muluringimanga kambuele piliirindu akili i-sipa mele: tu andret million.
REV 9:17 Kung-osuma kene osumanga bulu-mingina-ola muluring yima kene kanurundu akili i-sipa mele: ‘Pepeli-ombelena mera naa mulupili.’ niku wale-pakuli kapa-ni tílima pakuring akuma mare kundúlima pakuku, mare múkuma pakuku, mare wandiya tílima pakuring. Kung-osumanga pengima lopa-pus llayon pengima mele tepa, tepi kene ikilia kene ku-sallpa tepi-ni nuli kene akuma eninga kerimanga wendu urum.
REV 9:18 Yambuma oe toku yupuku teku kene, kung-osumanga kerina buni silimele méle yupuku wendu uringima-ni oe tenga yambuma toku kunjuring.
REV 9:19 Kung-os kanumanga tonduluma eninga kerina kene álina kene pirim. Eninga álima yambu nomba kunjuli wambiye-kalta mele, akumanga pengima-ni yambuma toku mindili siring.
REV 9:20 Buni wendu urumuma-ni toku naa kunjuring we muluring yambuma buni akuma wendu urum kene kepe ki-ni teku kis-siring uluma kanuku kis naa piliiku numanu topele naa turing. Kuruma popu toku, ku-gollu kene ku-sillipa kene ku-bras kene ku kene unji kene akuma-ni mélema kíli-ni teku mimi teku ola angnjiku, méle kanuma mongale-ni naa kanuku ung kapula naa niku kupulanum kapula naa anduring akuma ‘Oliunga pulu yima’ niku popu turing mélema munduku naa kiliring.
REV 9:21 Yambu toku konjuku, kupuná ambolku, miambu liiku, waperanale teku, mélema wa noku, ulu teku kis-siring akuma kepe pali munduku kelku numanu topele naa-ko turing.
REV 10:1 Ulu akuma pora nirim kene penga angkella tondulu puli te mulú-koleana mania urum kanurundu. Yu kupale wale-pakuli mele pakupa, yunga pengína ola wambiye-killipoya lepa, yunga kumbi-kerale ena mele pa tili talang pupa, yunga kimbusele lku-paka-sum tepi-ni nomba pili mele tepa angiliirim.
REV 10:2 Yu buk kelú kumú-tuli te wendu liipa ambulupa angiliirim. Yunga kimbu bokundu numú-kusana kambiliipa, tarokundu mana kambiliipa,
REV 10:3 lopa-pus llayon-ni tondulu mundupa ke nilimú mele aku-sipa yu-ni tondulu mundupa nangale turum. Tondulu nangale turum kene mulú angere yupuku-guli toku kene eni-enini ung mare niring.
REV 10:4 Kanu-kene mulú topa angere yupuku-guli tenjiku kene ung niring mele piliipu kene bukna tombu tirindu kene mulú-koleana ung te wendu urumele piliirindu. Akili-ni nimba mele: “Mulú angere yupuku-guli-ni ung níngi mele nunga numanuna mindi piliani. Bukna bi naa tui.” nirim.
REV 10:5 Kanu-kene angkella kimbu te numú-kusana kambiliipa te mana kambiliipa angiliirim ui kanurundu kanili-ni yunga ki-bokundu mulú-koleana ola mundurum.
REV 10:6 Taki-taki molupa mindi pulimú yili-ni mulúma tepa akuna méle lelemúma tepa, male tepa mana mélema tepa, numú-kusale tepa akuna molemele mélema tirim yi akiliinga bi lepa mi lepa kene nimba mele: “Pulu Yili-ni “Tembu.” nirim uluma kamu temba enale wendu okum.
REV 10:7 Bikull angere yupuku-guli ambolku angiliimili angkellamanga angere yupuku-guli sipale-ni yunga bikullele ung simba ena kanumanga Pulu Yili-ni ui nimba para naa sipa mo topa tepa panjurum mele kamu wendu ombá. Ui yunga kendemande-yima yu-ni yunga ungma yambumandu nimba simba ungma piliiku yambuma niku siring yimandu nirim mele, aku-sipa kamu wendu ombá.” nirim.
REV 10:8 Kanu-kene ung ui mulú-koleana wendu urum piliirindele-ni alsupa wale tale-sipa nirim piliirindu kene nimba mele: “Nu pukunu, angkellale numú-kusana kene mana kene kambiliipa angiliipa buk kumú-tuliele wendu liipa kína ambululemále pukunu lii-pui.” nirim.
REV 10:9 Aku nirim piliipu kene angkellale angiliirimna pupu “Buk kelú kumú-tuliele na si.” nirindu. Yu-ni nandu nimba mele: “Liiku nui.” nirim. “Nuni kene sika kerina pillím-no mele sungu tembaliinga-pe nokunu merekundu munduni kene oluna kumbili tembá.” nirim.
REV 10:10 ⸤Aku nirim kene piliipuliinga⸥ angkellaliinga kína buk kelú ambulurumele na liipu nurundu. Nurundu kene pillím-no mele sungu tirimeliinga-pe nombu merekundu mundurundu kene nanga oluna kumbili tirim.
REV 10:11 Kanu-kene ung te-ni nandu nimba mele: “Kangi lupa-lupa kululi yambuma kene, kolea lupa-lupa molemele yambuma kene, ung lupa-lupa lelemele yambuma kene, yi nuim kingima kene, enini-kene pali uluma penga wendu ombá mele na-ni nu nimbu sirindu mele nu-ni piliikunu yambuma niku sirinu mele ekupu “kelkunu nikunu si.” nimbú kene aima nikunu sini.” nirim.
REV 11:1 Manda munjuli jiliwa te na sipa kene nimba mele: “Pulu Yili popu toku kalemele lku-tembollale kene akuna mélema popu toku kalemele polale kene akusele pukunu manda monjuku, akuna Pulu Yili popu toku kape niku bi paka tonjuku molemele yambuma kambu tani pui.” nirim.
REV 11:2 “Akiliinga-pe Pulu Yili-nga lku-temboll palana sukundu koleale yambu-talape-lupama sirimuleliinga akili manda naa munjui. Yambu kanuma Pulu Yili-nga kolea-auli kake tílieliinga kambiliiku anduku molangi kaliimbu tu paon tu omba pumba.
REV 11:3 Na-ni nanga ungma andukulu nikulu sinjinglí yisele ‘Elsele tondulu pupili.’ nimbu tondulu simbu kene ena wan tausen tu andret sikisti andukulu na-ni “Ninjale.” nimbu elsele ung nimbu simbuma piliikulu penga wendu ombá mele niku silsiliikulu andunglí. Yambuma kola-lku mulungíndu méle ping kísima pakolemele mele elsele aku-sikulu wale-pakuli ping kísima pakukulu yambuma nanga ungma niku silsiliikulu andunglí.” nirim.
REV 11:4 Yi i-sele ⸤ui Pulu Yili-ni “Ninjui!” nimba ung nimba sirimuma piliipa yambuma nimba sirim yi Sekaraya-ni⸥ “Unji-ollip tale kene tepi-llam tale kene ma-koleale nokulemú Yi-Nuim Auliele-nga kumbi-kerina angiliimbelé.” nirim ⸤akili⸥ yi i-selendu nirim.
REV 11:5 Yambu te-ni yi kanusele ulu te tepa kis-simba temba kene elsengla kerina tepi wendu omba elsengla ele-túma nomba konjumba. Yambu te-ni ‘Elsele ulu te tepu kis-sambu.’ nimbá yambale yu aima sika aku-sipa kolumba.
REV 11:6 Elsele Pulu Yili-nga ung wendu ombá mele niku silsiliikulu andunglí kene ‘Lo naa upili.’ nikulu pipi singlí tondulale elsele-kene pembako. Elsele-ni ‘Noma memi tupili.’ ninglí tondulale elsele-kene pembako. Elsele-ni ‘Ma-koleana we-yambuma ulu bunima wendu upili.’ ninglí tondulale pembako. Aku-sikulu elsele-ni ‘Yambuma mindili simbulú.’ niku piliinglí kene kapula mindili singlí.
REV 11:7 Elsele-ni Pulu Yili-nga ungma anduku niku sikulu pora singlí kene méle-takara tondulu puli te wara-peú te aima lepa mindi pupa pora naa nilimáliinga wendu olemále wendu omba elsele mulunglína ‘Tambu.’ nimba omba elsele topa konjumba.
REV 11:8 Elsengla ónusele kolea-auli, ui elsengla Auliele unji-perana turing kulurum kolea aima auli akiliinga kupulanum tenga akuna we lemba. Kolea akili bi leku ung-eku toku kene ‘Sodom’ niku ‘Isip’ nilimele.
REV 11:9 Yambu-talape lupa-lupama, ung lupa-lupa leku, kangi lupa-lupa kolupa, kolea lupa-lupa mulungí yambuma-ni elsengla ónusele nem-nemi niku kanu-pui-upui tingéliinga-pe mare-ni ‘Ónusele angnjamili.’ naa ningí. Aku teku molangi ena yupuku omba pupa angere-sipale wendu ombá.
REV 11:10 Mana mulungí yambuma-ni elsengla ónusele kanuku kene numanu siku, langi koyoku noku, eninga pulu lelemú yambuma mélema we siku mundungí. Yi kanusele-ni mana mulungí yambuma ui mindili liikulu singléliinga aku-siku tingí.
REV 11:11 Akiliinga-pe ena yupuku omba pupa angere-sipale wendu urum kene Pulu Yili-ni kona mululi mulungale liipa mundurum kene yiselenga kangina sukundu purum kene elsele kona molkulu ola angiliiringli kene yambuma-ni kanukuliinga lakuku pung-pungu niku mini-wale munduring.
REV 11:12 Kanu-kene elsele-ni mulú-koleana ung te tondulu mundupa kene nirimele piliiringli. Kanili-ni elselendu nimba mele: “Ilinga olandu wale.” nirim. Kanu-kene elsengla ele-túma kanuku angiliangi elsele kupa-polu tenga mulú-koleana olandu puringli.
REV 11:13 Olandu punglí puringli kene walsekale ma jim-jim tondulu mundupa tirim kene kolea-auliele oe topa engkaki pambusele-pipi-sepa tepa, oe tenga lku mélema pali topa kalurum. Ma jim-jim tirimele-ni yambu sepen tausen topa kunjurum kene yambu naa kolku we muluringma-ni lakuku pung-pungu niku mini-wale munduku mulú-koleana molemú Pulu Yili kape niku yunga bili paka tunjuring.
REV 11:14 Ulu buni tale-sipale pora nim; yupuku-sipale nondupa wendu ombá tekem.
REV 11:15 Kanu-kene penga angkella angere yupuku-guli-ni bikullma ambuluringimanga angere yupuku-guli sipale-ni yunga bikullele ung sirim kene mulú-koleana ⸤yambu-⸥pulele-ni ung te tondulu munduku wendu oku kene niku mele: “‘Ma-koleale nanga.’ nimba ui nokupa yi nuim king auliele mulurumeliinga alko topa, oliunga Auli ⸤Pulu Yili⸥ kene yu-ni ‘Yambuma nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’ nimba makó turum yi-nuim Kraisele kene elsele-ni ‘Ekupu olsunga.’ nikulu elsele kam-kamu kingsele molkulu nokukulu mindi molku punglí.” nirim.
REV 11:16 Kanu-kene yi-auli tokapu-tilu Pulu Yili-nga kumbi-kerina eninga yi nuim king polumanga muluring akuma mania molku tamalu peku Pulu Yili kape niku bi paka tonjuku kene
REV 11:17 niku mele: “Pulu Yi Auliele, Tonduluma Pali Nu-Kene Pelemú Yili, ui mulurunu mele ekupu kepe molkunu mindi pullú yili, nu-ni kolea kene mélema pali nukuni ulu-pulu tondulu olandupale liikunu kene nu-nunu yi nuim kingele kamu pulu monjukunu molkunu mélema nukuni nokokunu akiliinga nu-kene “Angke” nikimulu.
REV 11:18 Koleamanga pali we-yambuma-ni nu-kene lakuku arerembi kuluringeliinga-pe ekupu nu yambuma-kene arerembi kolkunu kot tenjikunu kamu tuni enale kamu wendu um. Yambu kulúlima apurukunu, nunga kendemande-yambu ui nu-ni “Ninjai.” nikunu ung niku sirinuma piliiku yambuma niku siring yambuma kene nunga yambu kake tílima kene ‘Nu oliunga yi-auliele.’ niku nunga ungele táka-niku piliiku teng panjiku nunga bili paka tunjuring yambuma kene, yambu-aulima kepe yambu bi naa mulúlima kepe ⸤enini pali⸥ méle kaluli kaíma sikunu, ma-koleale teku kis-siring yambuma teku kis-sikunu, tiní enale ekupu kamu wendu um.” niring.
REV 11:19 ⸤Yi-nuim tokapu-tilu-ni ‘Pulu Yili bi ola pípili.’ niku aku-siku niring⸥ kene Pulu Yili popu toku kalemele lku-temboll mulú-koleana sukundu angiliirim akili kuna liipa lirim, akuna sukundu Pulu Yili-ni mi lepa nimba panjurum ungele suku pirim unji-kesele mokeringa lirim kanurundu. Kanu-kene kariyapa tepa, ung mare wendu omba, mulú gulu-gala nimba, ma jim-jim tepa, lo kupu-mong pulele turum.
REV 12:1 Kanu-kene mulú-koleana suku ulu aima auli tondulu te ung-pulu pirim ulu te wendu urum. Akili i-sipa mele: Ambu te molupa, enale múlu mele pakupa, kaliimbale yunga kimbele-ni kambiliipa, pengína ambu nuim kuininga wanie-kraon te kombukantupu rurepu akuna angiliipili pakupa mulurum.
REV 12:2 Yunga oluna kangambula monjupa kene, membandu mindili aima auli-tepa nomba perepa kene ke nimba mulurum.
REV 12:3 Kanu-kene mulú-koleana sukundu ulu aima auli tondulu ung-pulu pirim ulu te alsupa wendu urumko: Wambiye-drekon aima auli kunduli te molupa, yunga pengí angere yupuku-guli angiliipa, kung-kao gu mele engkaki pambusele-pipi wendu omba, yunga pengímanga yi nuim kingeliinga wanie-kraon angere yupuku-guli pakupa mulurum.
REV 12:4 Kombukantupuma oe yupuku tepa topa, wambiye-drekon kanili yunga áliele-ni kombukantupu oe te mulúna ola topa mana mania mundurum. Kangambula membá tirim ambaliinga kumbi-kerina angiliipa kangambula kanili ambale-ni membá kene nombandu nokupa angiliirim.
REV 12:5 Ambale-ni kang te mirim. Kang kanili ma-kolea yambu-talapema pali lakupa tondulu mundupa nokupa molumba. Mirim kene tep-repi teku liiku kanglku Pulu Yili-ni kolea pali nokupa mulurum poluna meku puring.
REV 12:6 Ambale kolea waka lilina sukundu lkisipa takara topa pupa, kolea te Pulu Yili-ni ui tepa mimi tinjirim kolea akuna purum. Akuna Pulu Yili-ni “Yu ena wan tausen tu andret kelepa sikisti mulupili nokunjangi.” nirim.
REV 12:7 Kanu-kene mulú-koleana sukundu ele auli te wendu urum. Mulú-koleana angkella auli Maikel kene yunga mulú-koleana we-angkellama kene wambiye-drekonale mulurumna ele uring. Drekonale kene yunga angkellama kene kanuku kene ele tiringeliinga-pe
REV 12:8 Maikele-nga talapele-ni enini toku munduring akiliinga penga drekonale kene yunga angkellama kene mulú-koleana suku mulungí kolea te naa lirim.
REV 12:9 Drekon auli tondulu akili yu kórunga-ui mulurum wambiyele; yu “⸤kurumanga nuim⸥ depollale” niku; yu “Seten” nilimele yili; yu mana-yambuma pali kundi topa ‘Lu liiku kupulanum tenga-lupa pangi.’ nilimú yili. Kanili toku mana mania munduring, yu kene yu lumbili anduring angkellama kene toku mana mania munduring.
REV 12:10 Kanu-kene mulú-koleana sukundu ung tondulu te wendu urum piliirindu. Ung akili nangale topa kene nimba mele: “Oliunga anginipilima taki-taki sumbulsuli kepe tanguli kepe Pulu Yili-nga kumbi-kerina kot tenjilimú yili ekupu mana mania toku mundúngeliinga Pulu Yili yunga tondulu pelemále-ni ‘Seten-ni oliu naa ambulupa tepa kis-sipa mindili nolkemela koleana naa memba pupili.’ nimba, oliu tepa liipa, yu aima sika yi nuim kingele molupa yu mélema pali nokupa molupa, yu Pulu Yili-ni “Enini nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.” nimba makó turum yi-nuim Kraisele-nga namba, mélema nokumba namba pelemále-ni Kraisele yu-ni mélema pali nokupa konjumba enale ekupu kamu wendu um.
REV 12:11 Kung-Sipsip Walále-ni memi onde linjirimele kene Pulu Yili-nga ungele niku siringele kene ulu akusele-ni oliunga anginipilima tondulu munduku ele-túli toku munduring. Enini ‘mana molupu konjamili.’ niku naa piliiku, ‘Ele-túma-ni toku kunjúngi lem kapulako.’ niku piliiringeliinga aku-sipa tondulale pirim kene aku tiring.
REV 12:12 Akiliinga, nu mulú-koleale kene akuna molemele yambuma kene eni numanu sangi. Akiliinga-pe nu male kene nu numú-kusale kene ⸤kurumanga nuim⸥ depollale else muluringlina mania purumeliinga else-kene buni auli te wendu um. ‘Pulu Yili-ni yu kamu topa mundumba enale nondupa wendu ombá.’ nimba piliipa yu lakupa arerembi kolupa molemú.” nirim.
REV 12:13 Wambiye-drekonale yu toku mana mania munduring kene kanupa kene penga kang mirim ambale andupa pulu sirim.
REV 12:14 Akiliinga-pe ‘Yu wambiyele-ni naa tupili.’ nimba kolea sulu waka lirim tenga yu punie yupuku kaliimbu angere tale-guli mulupili nukungí kolea te Pulu Yili-ni tepa mimi tirimele ‘yu akuna buru nimba yu takara topa pupili.’ nimba ambu kanili kera dowa pu auli tale sirim.
REV 12:15 Yu takara topa purum kene kanupaliinga wambiyele-ni ‘Yu no-ni topa memba pupili.’ nimba yunga kerina miku turum kene ambale purum kupulanum-na no auli-tepa topa pulu sirim.
REV 12:16 Akiliinga-pe male-ni ambale liipa tapunjupa ma auli-tepa kengiya lepa wambiye-drekonale-ni miku turum nole pali akuna omba mania purum.
REV 12:17 Kanu-kene wambiyele-ni aku tirim kanupa kene ambale-kene lakupa arerembi kolupaliinga ambaliinga kangambula wema kene ele temba purum. Ambaliinga kangambula kanuma Pulu Yili-ni “Teai.” nilimú ung-manima piliiku liiku teng panjiku teku, Yesos-nga ungma niku siku molemele yambuma.
REV 12:18 Wambiye-drekonale numú-kusa kéluna angiliirim.
REV 13:1 Penga na-ni kanurundu kene méle-takara te numú-kusana wendu urum. Yu kung-kao gu mele engkaki pambusele-pipi angiliipa, pengí angere yupuku-guli angiliirim. Yunga gúmanga yi nuim kingimanga wanie-kraon engkaki pambusele-pipi pakurum. Yunga pengímanga lupa-lupa bi mulurum, bi angere yupuku-guli kanuma Pulu Yili marake teku ung-taka tunjuring ungma mulurum.
REV 13:2 Méle-takara kanurundu kanili lopa-pus llepat mele, akiliinga-pe yunga kimbele lopa-bea kimbu melale, yunga kerale lopa-pus llayon keri melale. Wambiye-drekonale-ni yu-yunu yi nuim king molupa mélema nukurum polale kene, yunga tondulale kene, mélema lakupa tondulu mundupa nokumba nambale kene, sirim.
REV 13:3 Méle-takaraliinga pengí te ‘Yu kulupili.’ niku turing irili te pirim. Sika kolkaliinga-pe yu turing iriliele uru lirim kene kona purum. Aku-sipa kona purum kanuku mini-wale munduku kene yambuma pali yu lumbili puring.
REV 13:4 Wambiye-drekonale-ni méle-takara akili yu mélema nukurum tonduluma sirim-na yambuma-ni ‘Wambiyele oliunga pulu yili.’ niku yu kape niku bi paka tunjuring. Méle-takarale kepe akuko teku yunga bili paka tonjuku kape niku kene niku mele: “Apa! Méle-takarale mele nae manda monjupa molemúye? Yu-kene nae-ni kapula omba ele tembaye?” niring.
REV 13:5 Pulu Yili-ni ‘Kaliimbu tu-paono-tu méle-takarale we aku-sipa yu-yunu yi-nuim mele bi paka tonjupa na marake tepa, mélema tondulu mundupa nokupa mulupili.’ nimba mundupa kilirim.
REV 13:6 Yu pulu monjupa Pulu Yili marake tepa yunga bili kene yu mulurum koleale kene mulú-koleana muluring yambuma kene ung-taka tunjurum.
REV 13:7 Seten-ni méle-takarale ‘Pulu Yili-nga yambuma kene ele tepa tondulu pupili.’ nimba tondulale sipa, yu yi nuim kingele molupa ma-koleana pali yambu-talape lupa-lupama kene, ung lupa-lupa liring yambuma kene, kangi lupa-lupa kululi yambuma kene nokumba nambale sirim kene Pulu Yili-ni “Mólu.” naa nimba, ‘Aku-sipa tipili.’ nimba mundupa kilirim.
REV 13:8 Mana-yambuma ui Pulu Yili-ni mulú-masele naa tipili Sipsip-Walú toku kunjuringeliinga taki-taki molupa mindi puli bukna bi naa mulurum yambuma-ni pali ‘Méle-takarale oliu nokulemú pulu yili.’ niku kape niku bi paka tunjingí.
REV 13:9 Yambu te kum angiliimbale-ni ung ili mimi-siku piliangi:
REV 13:10 Yambu te ‘Ka-lkuna pupili ka samili.’ ningí kene yu aima sika ka-lkuna pumba. ⸤Pulu Yili-ni ulu te naa temba.⸥ Yambu te-ni yambu te ele tili lu-koya te-ni topa kunjum lem yu ele tili lu-koya te-ni toku kunjingíko. aku-sipa uluma wendu ombá kene Pulu Yili-nga yambuma enini ung piliiku ambolemelema munduku naa kelku ambolku konjuku molangi.
REV 13:11 Penga kanurundu kene méle-takara te-lupa mana wendu urum. Gu tale kung-sipsip walú tenga gu angiliimú mele angiliirim akiliinga-pe yunga ung nirimele wambiye-drekon te-ni nilimú mele aku-sipa nirim.
REV 13:12 Aelepa urum méle-takarale-ni ui kumbi-lepa urum méle-takaraliinga yi nuim king molupa mélema nokumba nambale aelepa urumele-ni liipa ambulupa kumbi-lepa urumele liipa tapunjupa yu-ni mélema pali nokonjupa; kumbi-lepa urum méle-takara, akiliinga pengí tenga ‘Yu kulupili.’ niku turing iriliele uru lirim-na kona purum kanili ‘Ma-koleana molemele yambuma-ni pali ‘Yu auliele.’ niku yunga bili paka tonjuku kape niangi.’ nimba kongun akuma tinjirim.
REV 13:13 Méle-takara tale-sipale-ni ulu-tonduluma mana-yambuma-ni kapula naa telemele uluma tirim. Te i-sipa mele: ‘Yambuma kanuku molangi mulú-koleana tepi te mana mania upili.’ nirim.
REV 13:14 ‘Ui kumbi-lepa urum méle-takaraliinga kongunuma tinjipili.’ nimba aelepa urum méle-takarale tonduluma sirim tondulu akuma-ni yu ulu-tondulu pulele kanuma tepa, yambuma kundi topa kene nimba mele: “Méle-takara kumbi-lepa urumele, yu ele tili lu-koya-ni turing kolkaliinga-pe naa kulurum akili yu-mele méle te manda monjuku teku mimi teku ola angnjiku, yunga bili paka tonjuku kape ningí mélale teai.” nirim.
REV 13:15 Méle-takara kumbi lirim mele teku mimi teku ola angnjiringele ‘Yambu-mele ung nipili.’ nimba aelepa urum méle-takarale-ni kona mululi keri-múlele popu topa suku mundurum kene Pulu Yili-ni ‘Akili kapula, ung nipili.’ nirim kene méle teku mimi tiringele-ni ung nirim. Yambu mare-ni méle teku mimi teku ola angnjiringele ‘Kape nimbu bi paka tu naa tonjumulú.’ niring kene enini topa kunjurum kene Pulu Yili-ni kanupa kene ulu te naa tepa mundupa kilirim.
REV 13:16 ‘Yambuma pali, kamakoma kene korupama kene, yambu-nuimima kene bi naa mulúlima kene, yambu marenga kendemande tenjiku méle-kaluli naa liili yambuma kene yambu we molku eninga numanale-ni piliiku tiring yambuma kene, eninga pali mai-ombelena mola ki-bokundu makó te kus mele mulupili tonjai.’ nirim kene tunjuring.
REV 13:17 Yambu tenga mai-ombelena mola ki-bokundu makále naa mulurum yambale yu mélema topu topa liimba kupulanum te naa lepa, langi kepe mélema taropu topa simba kupulanum te naa lirim-ko. Makó akili kumbi-lepa urum méle-takaraliinga bili mola yunga bilinga kambu tuli nambale.
REV 13:18 Mimi-sipa numanu kimbu-sipa piliimba yambale-ni ilinga ung-pulele piliimbanje? Yambu bimanga nambama mimi-sipa kambu tolemále-ni méle-takara kaniliinga nambale mimi-sipa kambu topa piliipili. Yunga nambale yi tenga nambale. Yunga nambale Siks andret Sikisti Siks (666).
REV 14:1 Penga kelepu kanurundu kene Kung-Sipsip Walále mulú Sayon ola angiliipa, yambumanga mai-ombelena yunga bili kene yunga Lapanga bili kene mulurum yambu wan-andret poti-po tausen yu wasie angiliiring.
REV 14:2 Mulú-koleana ung te wendu urum piliirindu akili no topa ung tondulu nilimú mele, mola mulú gulu-gala tondulu nilimú mele, mola gitama tolemele ung nilimú mele, aku-sipa ung te wendu urum piliirindu.
REV 14:3 Yi nuim king poluna kumbikundu méle kona mululi angere kene yi-nuim tokapu-tilu kene, enini muluringimanga kumbi-kerina enini konana kona te niring. Yambu wan-andret poti-po tausen ui ma-koleana muluring kene Pulu Yili-ni ‘Tepu liambu.’ nimba Málunga memale-ni mindili nolkemela kupulanum-na wendu liirim akuma-ni mindi konana ili kapula piliiku niring. We-yambu te-ni konana niring akili kapula naa piliiring.
REV 14:4 Yambu wan andret poti-po tausen akuma ‘Pulu Yili-ni oliu kanupa kene ‘Kake tipili molemele.’ nipili.’ niku yu-ni kanupa kis piliilimú uluma ambuma kene naa tiring. Kanuma Sipsip-Walále pulimú koleamanga pali lumbili pulimelé. Oliu Isrel-yambuma-ni langi kumbi-lepa polu tolemúma liipu kene Pulu Yili ‘yunga’ nimbu silimulu mele, ma-koleana ima Pulu Yili-ni tepa liipa Málunga memale-ni mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa ‘Sipsip-Walále kene olsunga.’ nirim.
REV 14:5 Enini gólu aima naa turing. Pulu Yili-ni enini kanupa kene kalaru naa molupa kake tílima nimba kanurum.
REV 14:6 Angkella te mulú ai-suku-singina buru nimba andupa mulurum kanurundu. Yambu-talape aulima kene yambu-talape kelúma kene, ung lupa-lupa lelemelema kene, yambu lupa-lupama ma-koleana molemele yambu akuma pali angkella kanili-ni temani kaí taki-taki pepa mindi pumba temanele topa simbandu buru nimba andupa kene,
REV 14:7 nangale topa kene nimba mele: “Pulu Yili-ni yambuma kot tenjipa apurupa piliimba enale kamu wendu umeliinga yunga mundu-mong tenjiku yunga bili paka tunjayo. Mulále kene male kene no-numúma kene no pikipa wendu olemúma kene pali tirim yili popu toku kape niai.” nirim.
REV 14:8 Angkella kanili purum kene angkella te omba kene nimba mele: “Kolea auli bi aima ola pelemú Bapillon kamu kis lim. Sika kamu kis lim. Kolea kanuna muluring yambuma-ni we-koleamanga pali yambu-talapema ‘Waperanale tingí pelemú no-waen lakupa tondulale nangi.’ nimba karaye tirimeliinga kolea akili kamu kis lim.” nirim.
REV 14:9 Angkella tale-sipale purum kene angkella te alsupa omba kene tondulu mundupa kene nimba mele: “Méle-takarale kene méle-takarale yu-mele manda leku teku mimi teku ola angnjiring mélale kene elsengla bisele paka tonjuku kape niku, yunga bili eninga mai-ombelena mola kína molumba yambuma
REV 14:10 enini kepe Pulu Yili-ni enini-kene arerembi lakupa kolumba ulu-pulele pelemú no-waenele “nangi.” nimbá. ⸤Enini aku-siku teku kis-singéliinga⸥ yu-ni arerembi kolupa temba pelemú no-waenele no tondulu naa pili te kene waka-maka yunga arerembi kolumba mingina naa mundupa, no-waenele lakupa tondulu pupili yambu kanuma simba. Pulu Yili-nga angkella kake tílima kene Sipsip-Walále kene kanuku molangi yambu kanuma ku-sallpa tepi nombále-ni enini nombá kene aima mindili noku mulungí.
REV 14:11 Enini mindili simba tepéliinga ikiliale pora naa nimba taki-taki ikilia tepa mindi pemba. Méle-takarale kene yu-mele manda leku teku mimi tiring mélale kene popu toku bi paka tunjingí, mola yunga bili mai-ombelena mola kína molumba yambuma múlu naa liiku sumbulsuli tanguli mindili noku mindi mulungí.” nirim.
REV 14:12 ⸤Ulu akili wendu ombá kene⸥ Pulu Yili-nga yambu yu-ni “Teai.” nimba mani sirim ungele piliiku liiku teng panjiku, Yesos tondulu munduku piliilimili yambuma numanu tondulu pupili tondulu munduku molangi.
REV 14:13 Kanu-kene na ung te mulú-koleana wendu urum piliirindu kene nimba mele: “Pepá tokunu i-sikunu mele ni: ‘Ekupu kepe penga kepe Auliele-nga yambuma molku kene kolemele kulungí yambuma enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.’ nikunu pepá tui.” nirim. Minéle-ni kepe nimba mele: “Sika, enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele. Enini ulu-pulu kaí telemelema Auliele-ni piliipa molumbaliinga mindili siku telemele kongunuma munduku kelku sika múlu liiku kóru mulungí.” nirim.
REV 14:14 Kanu-kene kanurundu kene kupa kake te turum. Akuna ola yi te mania mulurum, akili mana-yi mele tiliele mulurum. Yu yi nuim kingeliinga wanie-kraon ku-gollu-ni tili te pakupa, langi tepa-túlima kolomong teku liilimele lu-koya nánga mululi te ambulurum.
REV 14:15 Kanu-kene angkella te Pulu Yili popu turing lku-temboll mulú-koleana angiliirim akuna wendu omba kupa-poluna ola mulurumelendu nangale topa kene nimba mele: “Ekupu ma-koleana langima kamu polu tumu-na kamu kolomong teku sukundu liingí enale kamu wendu okumeliinga nunga langi kolomong tili lu-koyale liikunu langima kolomong tekunu lii.” nirim.
REV 14:16 Aku nirim kene piliipa kene kupa-poluna ola mulurum yili mania pupa mana-langima kolomong tepa sukundu liirim.
REV 14:17 Kanu-kene angkella te-lupa lku-temboll mulú-koleana angiliirim akuna wendu urum. Yu kepe langi tepa-túlima kolomong telemele lu-koya nánga mululi te ambulurumko.
REV 14:18 Kanu-kene angkella te-lupa, yu tepi nukurum angkellale, yu Pulu Yili popu toku mélema kaluring polale mundupa kelepa omba, angkella lu-koyale ambulurumelendu tondulu nangale topa kene nimba mele: “Nunga lu-koya nánga mululiele liikunu kene unji-waen mong tolemúma polu túmeliinga lkekunu máku tui.” nirim.
REV 14:19 Nirim ungele piliipa kene lu-koya ambulurum angkellale mania pupa ma-koleana waen-mong polu turum-ma lkepa kene, no-waen teku mimi tingíndu kimbu-ni kambiliiku naliku-maliku silimele mele Pulu Yili-ni lakupa arerembi kulurum ulele pirimele lirimna memba pupa suku mundurum.
REV 14:20 Kolea-aulina ulsukundu waen-monguma mingina kimbu-ni kambiliiku naliku-maliku siring kene mingina memi wendu omba manda munjili tre-andret killomita mele omba pupa, olandu-olandu omba kung-os te ola angiliimú tenga kumbina-mele urum.
REV 15:1 Kanu-kene mulú-koleana suku ulu aima auli tondulu te kanupu kene numanu pulele liipu mundurundu. Akili i-sipa mele: Yambuma-kene kamu buni pemba mele angkella angere yupuku-guli-ni méle angere yupuku-guli ambolku angiliiring. Akiliinga pulele i-sipa mele: Buni kanuma pora nimbá kene Pulu Yili-ni yambuma-kene arerembi kolumba uluma kamu pora nimbá.
REV 15:2 Na kanurundu kene numú-kusa mululi mele tepa te gllas kene tepi kene waka-maka pili mele tirim. No-numú akiliinga kéluna yambu mare angiliiring. Yambu kanuma méle-takarale kene, yu-mele manda leku teku mimi teku ola angnjiring mélale kene, méle-takaraliinga bili manda lepa pirim nambale kene, toku mania munduku tondulu puring yambuma. Enini Pulu Yili-nga gita melema ambolku no-numú mele tílieliinga kéluna angiliiku kene,
REV 15:3 Pulu Yili-nga kongun tinjili yi Moses-ni konana nirimele kene Sipsip-Walále-nga konanale kene konana akusele niku kene niku mele: “Pulu Yi Auli Olandupale nu-ni ulu telluma pali aima olandupa, akuma kanupu kene numanu pulele liipu mundulimulu. Yambumanga Pali Yi Nuim King Taki-Taki Molupa Mindi Puli Yili, nu-ni ulu aima sika sumbi-siku telluma mokeringa lelemú kanolemulu.
REV 15:4 Auliele, nu mindi aima kake tipili mollu akiliinga, yambu nae-ni nu-kene mundu-mong naa tepa, nunga bili paka naa tonjumbaye? Nu-ni ulu sumbi-siku telluma pali mokeringa wendu olemú kanolemele akiliinga, ma-koleamanga pali yambuma nu molluna oku nu popu toku kape ningí.” niring.
REV 15:5 Penga mulú-koleana kelepu kanurundu kene Pulu Yili popu turing sell-lku-tembollana sukundu sulumina aima kake tiliele kuna liipa lirim. Akuna sukundu Pulu Yili-ni nimba panjurum ungma pirim lku-sulumina kanili. Akili kuna liipa lirim.
REV 15:6 Akuna yambuma buni singí méle angere yupuku-guli angkella angere yupuku-guli-ni ambolku meku wendu uring. Akuma mulumbale aima kake tepa talang púlima pakuku, kamirika ku-gollu-ni tílima turing.
REV 15:7 Wendu uring kene méle kona mululi angere akumanga te-ni mingi ku-gollu-ni tili angere yupuku-guli, taki-taki kona molupa mindi puli Pulu Yili yunga arerembi kululi uluma pirim-ma angkella angere yupuku-guli sirim.
REV 15:8 Sell-lku-temboll kake tílina Pulu Yili-nga bili ola molupa tondulu talang puliele kene yunga tondulale kene akuselenga ikilia tepa lku kake tiliele si nirim, akuna yambu te kapula sukundu naa pumba. Angkella angere yupuku-guli yambuma buni singí méle angere yupuku-guli ambuluringma ui kamu bunima yambuma siku pora singí kene penga mindi yambuma sell-lku-tembollana lkundu kapula pungí, ui mólu.
REV 16:1 Kanu-kene penga na-ni ung te Pulu Yili popu turing lku-tembollaliinga wendu urum piliirindu. Akili-ni angkella angere yupuku-gulindu tondulu mundupa kene nimba mele: “Eni puku Pulu Yili-nga arerembi kululiele pelemú mingi angere yupuku-guli akuma meku puku mana onde le-pai.” nirim.
REV 16:2 Kanu-kene angkella te-ni yunga mingi ambulurumele memba pupa mana onde lirim kene méle-takaraliinga bili eninga kangina molupa, takarale mele tili te teku mimi teku angnjiring mélale popu toku kape niring yambumanga kangina aima mindili liipa sirim irili kis lkupandi tuli pulele tirim.
REV 16:3 Angkella tale-sipale yunga mingi ambulurumele numú-kusana memba pupa onde lirim kene numú-kusale yambu kululi tenga memi mele au talurum kene nona muluring mélema pali kuluring.
REV 16:4 Angkella yupuku-sipale yunga mingi ambulurumele memba pupa no omba purumumanga kene no pikipa wendu urumumanga kene onde lirim kene noma pali memi au talurum.
REV 16:5 Kanu-kene noma nukurum angkellale-ni ung te nirimele piliirindu. Yu-ni nimba mele: “Nu ekupu mollu, ui mulurunu, yi aima kake tiliele, nu-ni yambu teku kis-siringimanga kot piliikunu apuruku konjukunu kene aku-sikunu enini “Mindili noku molku kis-sangi.” nínele papu tinu.
REV 16:6 Yambu akuma-ni nunga yambuma kene, nu-ni “Yambumandu niai.” nikunu niku sirinu ungma piliiku yambuma niku siring yambuma kene, akuma toku kunjuring kene memi omba purumeliinga ‘Ekupu enini pundu toku memi nangi.’ niku sikenu akili eninga teku kis-siringeliinga méle kaluli liikimele akili papu liikimele.” nirim.
REV 16:7 Kanu-kene Pulu Yili popu toku mélema kaluring poluna ung te wendu omba kene nimba mele: “Pulu Yi Auli Olandupale, nu-ni sika nikinu. Nu-ni kot piliikunu kene yambuma telemele mele sumbi-siku piliikunu apuruku konjullu.” nirim.
REV 16:8 Angkella angere-sipale-ni yunga mingi ambulurumele memba pupa enána onde lirim kene Pulu Yili-ni ‘Enaliinga tepi tondulale-ni yambuma nupili.’ nirim.
REV 16:9 Kanu-kene enána tepi wendu omba aima kundurumele-ni ‘Yambuma aima mindili nangi.’ nimba enini nurumeliinga enini Pulu Yili-nga bili ung-taka tonjuku marake tiring. Ulu buni sirim wendu urum akuma Pulu Yili-nga tondulale-ni ‘Ulu ima wendu upili.’ nirim akiliinga-pe enini ‘numanu topele naa tomulú.’ niku Pulu Yili-nga bili paka naa tunjuring.
REV 16:10 Angkella angere tilu-guli sipale-ni mingi ambulurumele memba pupa méle-takaraliinga yi nuim king molupa nukurum poluna onde lirim kene yu-ni nukurum koleama pali súmbulu turum. Yambuma aima mindili noku eninga anembeluma kongliiku noku,
REV 16:11 enini mindili noku irili tepa tirim akumanga piliiku kene mulú-koleana molemú Pulu Yili-nga bili ung-taka tonjuku marake tiring. Eninga ulu-pulu-kis tiringma ‘Mundupu kilu naa kelepu numanu topele naa tomulú.’ niring.
REV 16:12 Angkella angere tale-guli sipale-ni mingi ambulurumele memba pupa no-auli Yupretis omba purumna onde lirim kene nole kumbulupa ena mundi olemúna muluring yi nuim king muluringma ungí kupulanumele akisinjirim.
REV 16:13 Kanu-kene na kanurundu kene wambiye-drekonale kene, méle-takarale kene, Pulu Yili-ni “I-sikunu niku si-pui.” nirim ungma naa piliipa ungele we gólu topa yandu nimba sirim yili kene, eninga kerimanga kuru aima kanupu kis piliirindu kuru, tok mele tili, yupuku wendu urum.
REV 16:14 Kuru ima-ni ulu-tonduluma telemele, eninga kongunale i-sipa mele: Pulu Yi Olandupaliinga ena aulieliinga ‘ma-koleamanga pali yi nuim kingima sukundu-sukundu oku ele teangi wangi.’ niku puku liiku máku tolemele.
REV 16:15 (“Piliai! ‘Wa nuli yi te ombá.’ niku naa piliiku walu-siku molemele kene liipa sinjipa olemú mele na enini mulungína aku-sipu ombú. Yambu te-ni ‘Yu ombá kene na giu-gau molupu pipili naa kolambu.’ nimba uru naa pepa makiliipa kanupa, yunga mulumbalema pakupa molumba yambale yu Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemú.” ⸤nirim.⸥)
REV 16:16 Kanu-kene kuruma-ni yi nuim kingima kolea tenga liiku máku turing, kolea akiliinga bili Ipuru-ungna Amakedon.
REV 16:17 Angkella angere yupuku-guli sipale-ni mingi ambulurumele mulúna onde lirim kene Pulu Yili-nga lku-temboll kake tílina yi nuim kingeliinga poluna ung tondulu te wendu omba kene nimba mele: “⸤Ekupu⸥ pora nim.” nirim.
REV 16:18 Aku nirim kene kariyapa tepa, ung mare wendu omba, mulú gulu-gala nimba, ma jim-jim auli te tirim. Ma jim-jim tirim akili aima olandupa; ui yambuma pulu-pulu ma-koleana muluring kene aku-sipa te aima naa tirim.
REV 16:19 Aku tirim kene kolea aima auli Bapillon oe topa yupuku tepa, yambumanga kolea lirimumanga kolea-aulima kis lepa pora sirim. Pulu Yili-ni kolea aima auli Bapillon kum naa sipa kene Pulu Yili yunga arerembi aima kulurumele pirim no-waen mingele ‘yu pali nupili.’ nimba sirim.
REV 16:20 No-numúna sukundu lirim kolea-kelúma pali takara toku puring, koleamanga pali ma-pangima pali pora nirim, tilu kepe wendu naa urum.
REV 16:21 Mulúna lo kupu-mong auli-tepa topa yambuma turum. Lo kupu-mong akumanga bunele rais-bek talenga mele. Lo kupu-mong olandupa turumele-ni enini buni aima auli-tepa sirim enini mindili lakuku noku kis-siringeliinga Pulu Yili-nga bili ung-taka tonjuku marake tiring.
REV 17:1 ⸤Pulu Yili-nga arerembi kululi uluma pirim⸥ mingi angere yupuku-guli ui ambolku muluring angkellamanga te-ni na mulurunduna omba kene nimba mele: “Ambu wapera tuli auliele, no pulele omba pulimúmanga ola molemále, aku-sipa telemáliinga mindili singí liimba mele liipu ora sambu ui.” nirim.
REV 17:2 “Ma-koleana muluring yi nuim kingima kene yu-kene waperanale tiring; we-yambu mana muluringma-kene yu waperanale tirimeliinga no-waen noku kelep tolemele mele aku-siku kelep turing.” nirim.
REV 17:3 Kanu-kene penga na mulurunduna Minéle omba ambulurum kene angkellale-ni na kolea-wakana memba purum kene akuna ambu te méle-takara kunduli tenga bulu-mingina mulurum kanurundu. Méle-takara akiliinga kangina bi pulele mulurum, bi akuma Pulu Yili marake teku ung-taka tunjuring bima mulurum. Méle akiliinga pengí angere yupuku-guli kene ⸤kung-kao gu mele⸥ gu engkaki pambusele-pipi kene angiliirim.
REV 17:4 Ambu akili ambu kamako nuimima pakolemele mele wale-pakuli kunduli tale pakupa, ku-gollu kene ku kangi lupa-lupa kululi ku-moni auli-tepa pulimúma kene sisipale kake tepa ku-moni auli-tepa pulimúma kene akuma-ni yu au nimba mulurum. Yu no-mingi ku-gollu-ni tili te ambulurum, mingi akiliinga sukundu yu waperanale tirimeliinga méle aima kis kalaru mululi pulele pepa peka lirim.
REV 17:5 Yunga mai-ombelena yunga bili mulurum, bi akili ung-eku te mulurum, akili i-sipa mele: BEPILLON AIMA AULIELE, WAPERA TOLEMELEMA KENE MANA-YAMBUMA-NI ULU-PULU AIMA KALARU MULULI KISIMA TELEMELEMA KENE ENINGA ANUM nimba mulurum.
REV 17:6 Pulu Yili-nga yambuma kene, Yesos ‘Yu sika.’ niku piliiku yunga ungma anduku yambuma niku siring yambuma kene, aku-siku teku muluringeliinga ambu kanili-ni enini topa kunjurum. Yambu te no-tondulu nomba kene kelep tolemú mele yu-ni enini turum-manga memima omba purumeliinga yu aima numanu sipa kelep mele turum. Akili kanupu kene aima mini-wale mundupu numanu pulele liipu mundurundu.
REV 17:7 Aku tirindu kene angkellale-ni nimba mele: “Nu nambimuna mini-wale mundukunu numanu pulele liiku mundukunuye? Ambu ili kene méle-takara pengí angere yupuku-guli kene gu engkaki pambusele-pipi kene angiliimále-ni ambale memba pulimále akuselenga ung-pulele nu nimbu sambu.
REV 17:8 Méle-takara kanúnele ui mulurum, ekupu naa molemú, penga takara topa wara-peú te aima lepa mindi pupa naa pora nilimáliinga wendu omba yu kolumba kupulanum-na pumba. Mana-yambu mare, male ui wendu naa upili Pulu Yili-ni kona molupa mindi puli bukna bi naa turum naa molemú yambuma-ni méle-takara kanili kanuku kene, ui mulurum ekupu naa molemú akiliinga-pe kelepa wendu ombá kene kanuku kene numanu pulele liiku mundungí.
REV 17:9 “Mimi-siku numanu liiku munduku piliingí yambuma-ni ilinga ung-pulele piliingínje. Pengí angere yupuku-guli akuma ambale mania molemú ma-pangi angere yupuku-guli.
REV 17:10 Pengí angere yupuku-guli akumanga pulu tale-sipale yi nuim king angere yupuku-guli. King akumanga angere te-guli kuluring; te ekupu we molemú; te ui wendu naa uli. Akiliinga-pe yu wendu ombá kene ena laye-kolte mindi kolea nokupa molumba.
REV 17:11 Méle-takara ui mulurum ekupu naa molemú akili yi nuim king engkaki-sipale. Yu kene king angere yupuku-guli kene enini talape tiluele, yu kolumba kupulanum-na pulimú.
REV 17:12 “⸤Kung-kao gu mele⸥ gu engkaki pambusele-pipi kanúnu akili yi engkaki pambusele-pipi ui yi nuim king naa molku koleama naa nokolemelema. Akiliinga-pe méle-takarale kene wasie penga enini yi nuim king mulungí nambama liiku kene ena-mong tilu mendepolu koleama nukungí.
REV 17:13 Kingima eninga numanu tilu-sipa pípili molku kene, eninga tonduluma kene kolea nukungí nambama kene méle-takarale singí.
REV 17:14 ⸤Kingima⸥ enini Sipsip-Walále kene ele tingí, akiliinga-pe Sipsip-Walále-ni enini topa mania mundumba. Yu yi-aulimanga pali yi-auli olandupale, yu yi nuim kingimanga pali king olandupale molupa, yu-ni ui makó topa ‘Nanga yambuma molangi wai.’ nirim-na yu-ni nilimú ungma tondulu munduku piliiku lumbili pulimelé yambuma yu-kene tapú-toku puring-na ⸤kingima⸥ enini topa mania mundumba.” nirim.
REV 17:15 Aku nimba kene angkellale-ni nandu nimba mele: “Nu no omba pumu kanúnu, akumanga ola ambu wapera tolemále ola mulúm, no akuma yambuma kene yambu-talapema kene yambu kangi lupa-lupa kolemúma kene yambu ung lupa-lupa lelemele yambuma kene.
REV 17:16 Méle-takarale kene ⸤yunga pengimanga angiliirim⸥ gu engkaki pambusele-pipi kene kanúnu akuma-ni ambu wapera tolemále-kene numanu kis panjiku kene, yu aima teku kis-siku ‘Yu giu-gau andupa mulupili.’ niku mulumbalema pali posuku wendu liinjiku, yunga kangina míndi mare toku noku, ‘yu kamu tepi-ni nupili.’ niku kalungí.
REV 17:17 Pulu Yili-ni ‘Kingima yunga kongunale tenjangi.’ nimba ‘numanale-ni piliiku teangi.’ nimba piliirim mele enini aku-siku piliiku ‘enini kene méle-takarale kene numanu tiluna pupili molamili.’ niku eninga koleama nukungí nambama méle-takarale singí. Enini aku-siku teku molangi Pulu Yili-ni ‘Wendu upili.’ ui nimba panjurum ungma wendu ombá. Kanu-kene eninga kongunale pora nimbá.
REV 17:18 “Ambu kanúnele mana molemele yi nuim kingima pali nokulemú kolea aima auliele.” nirim.
REV 18:1 Ui akili kanupu kene, penga alsupu kanurundu kene angkella te mulú-koleana mania urum. Akili yu kolea nokumba namba aima auli te monjupa, yunga tondulu talang puliele-ni ma-koleana pa tinjirim.
REV 18:2 Yu-ni aima tondulu nangale topa kene nimba mele: “Kolea-Auli Bi Aima Olandupa Mululi Bapillon kamu kis lim. Kis lepa pora símu. ⸤Ui yambu pulele akuna muluring akiliinga-pe ekupu⸥ Seten-nga kendemande-kuruma ‘Oliunga koleale.’ niku akuna pelemelé. Kuru kis kalaru mulúlima kene kera kalaru mulúlima kene kanupu kis piliilimulu kerama kene akuna pelemelé.
REV 18:3 ‘Kolea kanuna yambu muluringma-ni we-koleamanga pali yambu-talapema waperanale tingí uluma pelemú no-waen aima tondulale nangi.’ nimba karaye tirim nuringeliinga kamu kis lirim. Koleamanga pali yi nuim kingima-ni kepe yu-kene waperanale tiringko. Mana méle taropu turing yima-ni kara puku méle kísima waka lirimeliinga enini yu-kene méle taropu toku ku-moni pulele liiring.” nirim.
REV 18:4 Kanu-kene penga mulú-koleana ung te-lupa wendu urum piliirindu kene nimba mele: “Nanga yambuma, kolea akiliinga ulu-pulu-kísima lepa mulú-koleana ola olemú, kolea akili-ni tepa kis-sirim uluma Pulu Yili-ni piliipa molemáliinga eni kolea akili munduku kelku ulsu wai. ‘Yunga ulu-pulu-kis telemú akuma wasie tapú-topu naa teamili. Ulu-pulu-kis telemú akumanga Pulu Yili-ni buni simbama oliu-kene wasie naa liamili.’ niku wendu wai.
REV 18:6 Yu-ni yandu tepa kis-sirim akiliinga eni anju aku-siku yu pundu toku sai. Yu-ni yandu tirim akiliinga eni anju tere leku pundu tai. Yu-ni no tondulu puli mingi-kapuna tepa mimi tirimele liiku tere leku no tondulu pili olandupa puliele yu nupili sai.
REV 18:7 Yu-yunu ui ‘molupu konjambu.’ nimba yunga bili paka topa kara pupa mulurum akiliinga kapula-kapula niku pundu toku yu mindili siku bunima mipili sai. Yu-ni numanale-ni piliipaliinga “Na ambu nuim kuin molupu kuininga poluna moliu. Na ambu-waye te naa moliu. Na walsekale kepe kola tepu kola-lku naa molumbu.” nimba piliilimú.
REV 18:8 Akiliinga, ena tilueliinga yunga buni wendu ombáma wendu ombá. Yambu kulungí kuru pulele wendu omba, yambu pulele kola teku, kolea engle lemba. Tepi-ni yu nomba pora simba. Yu-ni uluma aku-sipa tepa kis-simbáliinga yu kot tenjipa piliilimú Pulu Yi Auliele aima tondulu puli olandupa pelemú yili-ni yu apurupa mindili akuma simba.
REV 18:9 “Yu-kene waperanale teku, mong konduku yu numanu munjurum uluma wasie numanu monjuku kara puku tiring yi nuim kingima-ni yu tepi-ni nomba ikilia wendu ombá kene kanukuliinga kola teku kola-lku ena pulele mulungí.
REV 18:10 Yu mindili nombá mele kanuku kene aima mini-wale munduku aima sulu-teku angiliiku kene niku mele: “Apa! Kondo-o! Apa! Kondo-o! Kolea bi aima ola mululiele, kolea aima auli tondulu puli Bapillon! Ena-mong tilueliinga mindi nunga teku kis-sirineliinga uluma enaliinga wendu okum.” ningí.
REV 18:11 “Mana méle taropu tungí yima eninga méle taropu toku ku-moni liingí mélema naa liingéliinga enini kola teku ena pulele kola-lku mulungí.
REV 18:12 Méle taropu toku nusingí méle akuma i-sipa mele: Ku-gollu kene, ku-sillipa kene, bo-ku ku-moni auli-tepa pulimúma kene, sisipale kake ku-moni aima olandupa pulimúma kene; múlu kake kaíma kene, múlu kunduli lupa-lupama kene; unji lupa-lupa mura túlima kene, méle lupa-lupa kung-ellepent gu-ni teku mimi tingí mélema kene, unji ku-moni auli-tepa púlima-ni teku mimi tingí mélema kene, ku-brons kene ku-ain kene ku monu-wape tili kene ku akuma-ni teku mimi tingí mélema kene, méle akuma nosuku;
REV 18:13 kangina ‘mura tupili.’ niku kopungu-wel teku mimi teku kalemele sinamon kene spais kene, paura-kiku kalemele kene mura tolemúma kene, kopungu-wel lupa-lupa mura túlima kene, no-waen kene unji-ollip kopungu-wel kene, rais-wit kene, rais-witele-ni teku mimi telemele pllawa kene; kung kao sipsipma kene; kung-os kene osu-ni kundulimú karma kene; kongun we tinjingí kendemande mulungí yambu, ‘numanu naa pepa kung mele molemele.’ niku meku puku ku-moni méle taropu tungí yambuma kene; méle nusingí akuma pali yambuma-ni alsuku koleamanga lupa liiku meku oku maket teku ku-moni liingí kupulanumele mania pumbaliinga kola tingí.
REV 18:14 “Enini niku mele: ‘Nu méle kaí ku-moni olandupa pulimú mélema ‘aima liambuka!’ nikunu piliilluma mania pumu. Méle kaí lupa-lupama pali nu waka kulunuma kene nunga au nillu méle ku-moni olandupa pulimú kaíma kene kam-kamu nu mundupa kelepa mania pumu. Mélema alsupa nu-kene naa lemba kanuní.’ ningí.
REV 18:15 Méle akuma méle taropu toku ku-moni pulele liiku singí yima-ni sulu-teku angiliiku yu mindili lakupa nombá mele kanuku kene aima mini-wale mundungí. Kola teku kola-lku molku kene
REV 18:16 nangale toku kene niku mele: “Apa! Kondo-o! Apa! Kondo-o! Kolea bi aima ola mululiele, ambu kamakoma pakuku molemele mele wale-pakuli kunduli pakupa, ku-gollu kene ku kangi lupa-lupa kululi ku-moni auli-tepa pulimúma kene, sisipale kake tepa ku-moni auli-tepa pulimúma kene akuma-ni yu au nimba mulurum.
REV 18:17 Ena-mong tilueliinga yu-ni ku-moni auli-tepa purum nosilimú mélema aima kamu kis lim.” ningí. “Numú-kusana anduli sip nokolemele yima kene sipimanga kongun telemele yima kene nona anduku méle taropu toku ku-moni liilimele yambuma kene kupulanum sulu-teku angiliiku kene kanungí.
REV 18:18 Tepi nombáliinga ikiliale kanuku kene niku mele: “Kolea-auli ili mele tili te lirimuye?” ningí.
REV 18:19 Ma-kingipu liiku pakuku kola teku kola-lku molku kene nangale toku kene niku mele: “Apa! Kondo-o! Apa! Kondo-o! Kolea bi aima ola mululiele, sip no-numúna meku anduku akuna ku-moni auli-tepa nusurum ku-moni auli-teku liiring koleale! Ena-mong tilueliinga kolea akili kamu kis lim.” ningí.
REV 18:20 Mulú-koleana molemele yambuma kene, Pulu Yili-nga yambuma kene, Krais-ni “Nanga kongunale tenji-pai.” nimba liipa mundurum yima kene, Pulu Yili-ni “I-siku niku si-pai.” nirim ungma piliiku yambuma niku siring yambuma kene, kolea ili-ni eni mindili liipa sipa tepa kis-sirimeliinga Pulu Yili-ni apurupa kene yu mindili liipa sipa tepa kis-sikimeliinga yu lepa kis-silimáliinga numanu auli-teku sai!” nirim.
REV 18:21 Kanu-kene angkella aima tondulu puli te-ni ku aima auli te ola liipa numú-kusana topa mania mundupa kene nimba mele: “I teker mele aku-sipa ulu-tondulu wendu ombá te-ni kolea-auli bi aima ola mululi kolea Bapillon topa kis-simba kene yambuma-ni kolea ili alsuku naa kanungí.
REV 18:22 Gita toku, kulap-mingi languku, bikull ung siku, konana niku, aku-siku ulu telemele ungma alsuku kam-kamu naa piliingí. Lku takuku méle teku mimi telemele kongunumanga yambuma alsuku kam-kamu naa kanungíko. ‘Pllawa teamili.’ niku ku auli te-ni rais-wit kalia lelemele kene ung nilimú ungele alsupa kam-kamu naa nimbá naa piliingí.
REV 18:23 Nu koleana alsupa kam-kamu tepi-llam pa naa temba. Yi te ambu liimba mola ambu te yi pumbandu ung nilimele mele nu koleana alsuku kam-kamu naa piliingí. Ui nunga méle taropu turing yima koleamanga pali yi-kamakoma muluring. Nu-ni ma-koleana yambuma pali ambu-kupuna mélema gólu toku kundi toku sirinu akili-ni yambuma-ni ulu-kis pulele tiring.
REV 18:24 Pulu Yili-ni “I-siku i-siku niku sai.” nirim ungma piliiku yambuma niku siring yambuma kene Pulu Yili yunga yambuma kene ⸤Bapillon⸥ yu-ni topa kunjurumumanga memima yunga koleana lelemú; ma-koleamanga pali toku kunjuring yambumanga memima kepe kolea akuna lelemú. Ulu akuma pali wendu urum-ma kolea Bapillon-ni tepa kis-sirimeliinga wendu urum.” nirim.
REV 19:1 Ulu akuma pora nirim kene penga piliirindu kene mulú-koleana yambu pulele ung nilimele mele ung te wendu urum piliirindu. Akuma-ni nangale toku kene niku mele: “Pulu Yili-ni uluma pali aima sika sumbi-sipa apurupa telemú. Wapera topa bi aima ola mululi ambale yu-ni wapera tuli uluma tirimele-ni ma-koleana yambuma ‘molku kis-sangi.’ nirimaliinga ulu tirim akuma Pulu Yili-ni piliipa apurupa ‘Yu mindili nupili.’ nirim. Ambu akili-ni Pulu Yili-nga kendemande-yambuma topa kunjurum yambu akumanga memimanga Pulu Yili-ni pundu tonjupa ambale mindili liipa sirim akiliinga, Pulu Yili yu kape nimbu bi paka tunjamili! Mindili nolkemela kupulanum-na tepa liipa wendu liipa yu-kene molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú ulele yu-kene pepa, yunga bili aima olandupa pepa, tondulu talang puliele yu-kene pepa yu mélema pali nokumba nambale kene tondulale-sele pelemú yili.” niring.
REV 19:3 Alsuku nangale toku kene niku mele: “Yu-ni yu topa kalúmeliinga ikilia taki-taki omba mindi pelemáliinga Pulu Yili kape nimbu bi paka tunjamili!” niring.
REV 19:4 Yi-nuim tokapu-tilu kene, méle kona mululi angere kene, enini yi nuim king poluna molemú Pulu Yili-nga kumbi-kerina mania puku tamalu peku, yu kape niku bi paka tonjuku kene niku mele: “Aku-sipa tipili. Pulu Yili kape nimbu bi paka tunjamili!” niring.
REV 19:5 Kanu-kene ung te yi nuim king poluna wendu omba kene nimba mele: “Eni yunga kongun-kendemande-yambu molemelema pali, ‘Nu oliunga yi-auliele.’ niku mundu-mong teku yunga ungele táka-niku piliiku telemele yambu aulima kepe bi naa mulúlima kepe eni oliunga Pulu Yili kape niku bi paka tonjangi.” niring.
REV 19:6 Penga kelepu piliirindu kene ung te, yambu pulele-ni ung panjilimele mele ung te, no auli-tepa topa kene ung nilimú mele mola mulú tondulu gulu-gala nilimú mele ung te piliirindu. Akuma-ni nangale toku kene niku mele: “Oliunga Pulu Yi Auli Tondulu Pepa Namba Auli Olandupale Lelemú Yili kamu yi nuim kingele molupa mélema pali nokulemáliinga yu kape nimbu bi paka tunjamili!
REV 19:7 Sipsip-Walále ambu liimba enale kamu wendu okum. Yunga ambu liimbale-ni ‘Na omba liimba.’ nimba nokupa molemáliinga oliu numanu kaí pípili numanu sipu ‘Papu tirim.’ nimbu bi paka tunjamili!
REV 19:8 Pulu Yili-ni ‘Mulumbale aima kaí tondulu talang pupa kake tílima pakupili.’ nimba símu.” niring. (Mulumbale kaímanga pulele Pulu Yili-nga yambuma-ni ulu-kaí telemele uluma yu-ni kanupa ‘ulu sumbi-nílima’ nimba kanolemú uluma.)
REV 19:9 Kanu-kene angkellale-ni nandu nimba mele: “Ung nimbále pepána bi tui: “Sipsip-Walále ambu liimba langi kuyungína Pulu Yili-ni yambumandu “Wai.” nimbá yambuma enini ‘Numanu kaí pípili molku konjangi.’ nilimú kupulanum-na molemele.” aku-mele pepána tui.” nirim. Aku nimba kene kelepa ung te wasie nimba mele: “Ung ima aima sika Pulu Yili-nga ung-sikama.” nirim.
REV 19:10 Aku nirim-na piliipuliinga angkellaliinga kumbi-kerina tamalu pepu kape nimbú tirindu akiliinga-pe yu-ni nandu nimba mele: “Nu aku-sikunu naa ti! Nunga angenalima-ni Yesos-nga ungma yambuma niku silimelema kene nu kene na kene oliu pali Pulu Yili-nga kendemande-yambuma molupu kongun tenjilimuláliinga nu-ni Pulu Yili mindi popu tokunu kape ni. Pulu Yili-nga ung nimbu silimulu akiliinga pulele Yesos-nga ungma nimbu silimulu ulele akiliinga, ‘nu kene angenali kene na kene oliu paika yunga kendemande-yambuma molemulu.’ niker.” nirim.
REV 19:11 Kanurundu kene mulú-koleale kuna liipa lirim kanurundu kene kung-os kurumulú te angiliirim, akiliinga bulu-mingina ola yi te mulurum, akili bi leku ‘Kongun Ambulupa Nokupa Konjupa Numanu Alowa-Malowa Naa Tili Yili’ niku, ‘Ung-Sikama Mindi Pelemú Yili’ nilimele. Yu-ni kotele piliipa sumbi-sipa apurupa we naa liipa tapunjilimú. Yu we ‘Ele teambu.’ nimba naa telemú. Ung-pulu te pelemú kene piliipaliinga telemú.
REV 19:12 Yunga mongsele tepi-mele tondulu talang pupa, yi nuim kingima wanie-kraon pakolemele mele wanie-kraon pulele yunga pengína pakolemú. Yunga kangina bi te molemú, bi akili yu-yunu piliilimú, yambu mare-ni lupa naa piliilimili.
REV 19:13 Yu mulumbale memi kaluli sulu te pakolemú. Yunga bili Pulu Yili-nga Ungele.
REV 19:14 Mulú-koleana ami-yima kung-os kurumulúmanga molku yu lumbili pungí puring, akuma mulumbale kake aima kaí mare, kalaru naa mulúlima pakuring.
REV 19:15 Yunga kerina ma-koleana yambu-talapema pali tomba ele-tili lu-koya aima nánga mululi te pelemú. ‘Yu yambumanga pali yi-auliele molupa yambuma aima tondulu mundupa nokupa molumba.’ Tondulu Puli Pulu Yi Olandupaliinga arerembi aima lakupa kululi ulele pelemú waen-monguma kimbu-ni kambiliipa naliku-maliku silimú.
REV 19:16 Yunga mulumbale sulu akuna kene yunga pulambina kene bi te molemú, akili i-sipa mele: YI NUIM KINGIMANGA YU YI NUIM KING AIMA OLANDUPALE; YI-AULIMANGA YU YI AIMA AULI OLANDUPALE nimba molemú.
REV 19:17 Kanurundu kene enána sukundu angkella te angiliirim, akili-ni mulúna buru niku anduring keramandu tondulu nangale topa kene nimba mele: “Pulu Yili-ni langi auli kuyúmele nangi wai.” nirim.
REV 19:18 “Yi nuim kingimanga ónuma kepe, ami-yimanga yi-nuimimanga ónuma kepe, yi tondulu púlimanga ónuma kepe, kung-osuma kene eninga bulu-mingina ola molku andolemele yima kene eninga ónuma kepe, yambumanga pali we molemele yambuma kepe, kongunuma we tenjiku méle kaluli naa liilimele kendemande-yambumanga kepe, bi naa mululi yambuma kepe, bi mululi yambuma kepe, eninga ónumanga míndima nangi wai.” nirim.
REV 19:19 Kelepu kanurundu kene méle-takarale kene ma-koleana yi nuim kingima kene, kingimanga ami-yima kene enini ‘Kung-os bulu-mingina ola molemú yili kene yunga ami-yima kene ele teamili.’ niku liiku máku turing.
REV 19:20 Akiliinga-pe Pulu Yili-ni “I-sikunu niku si-pui.” nirim ung te naa piliipa ungele we gólu topa yandu nimba sirim yi kanili méle-takarale-ni liipa tapunjurum-na ulu-tondulu pulele tirim akili kene, méle-takarale kene, elsele ka siring. Ui ulu-tondulu tirim uluma-ni yambu méle-takaraliinga makále ‘kaluna mulupili.’ niku, yu mele tili te teku mimi teku ola angnjiringele popu toku kape niring yambu kanuma kundi turum. Yu kene méle-takarale kene ka siku kene, ku-sallpa tepi nomba kondupa pirim wara-peú aima aulina liiku mania munduring.
REV 19:21 Kung-os bulu-mingina ola mulurum yilinga kerina ele-tili lu-koya pirimele-ni wema pali topa kunjurum, kanu-kene eninga ónumanga míndima kerama-ni oku noku enini lakupa olu tirim.
REV 20:1 Kanurundu kene mulú-koleana angkella te, wara-peú te aima lepa mindi pupa naa pora nilimáliinga keri-pulu kili kene ka-sen aima auli te kene ambulupa memba, mania urum.
REV 20:2 Angkella akili-ni wambiye-drekonale ambulupa liipa ‘Punie tausen tilu aku-sipa mulupili.’ nimba ka-sen-ni ka sirim. Wambiye-drekon akili yu kórunga-ui mulurum wambiyele, yu ⸤kurumanga nuim⸥ Seten, yu depollale, ⸤(depollaliinga ung-pulele ‘yambuma kot gólu topa tinjili’ kanili)⸥.
REV 20:3 Angkellale-ni yu ambulupa liipa ka-sen-ni ka sipa kene yu mana-mania wara-peú te aima lepa mindi pupa naa pora nilimáliinga topa mania mundupa, ‘Punie tausen tilu omba pupili yu alsupa wendu omba ma-koleana yambu-talapema andupa gólu topa kundi naa tupili.’ nimba keri-puléle pipi sipa llok turum. Punie akuma pora nimbá kene ‘Yu wendu omba laye-kolte andupili.’ niku wendu liiku mundungí.
REV 20:4 Yi nuim king molemele poluma kanurundu, akumanga Pulu Yili-ni ‘Yambuma apurangi.’ nimba tondulu sirim yambuma muluring. Yambuma-ni ma-koleana molku Yesos-nga ungma anduku niku siku, Pulu Yili-nga ungele tondulu munduku piliiku ambuluringeliinga enini numima kari leku toku kunjuring, akumanga minima kanurundu. Enini méle-takarale kene méle-takarale mele tili méle te teku mimi teku ola angnjiring-sele popu toku kape niku bi paka naa tonjuku, méle-takaraliinga makále eninga mai-ombelena mola kína ‘Naa mulupili.’ niring yambuma kanurundu. Akuma lomburuku ola molku, punie tausen tilu Krais-kene wasie yi nuim kingima molku mélema nukuring.
REV 20:5 Yambuma pali lomburuku ola mulungéliinga enini kumbi-leku lomburuku ola muluring. (We-yambu kuluringima yambu akuma kene walsekale lomburuku ola naa muluring. Punie tausen tilu pora nirim kene lomburuku ola muluring.)
REV 20:6 Kumbi-leku ola muluring akuma Pulu Yili-nga yambu kake tílima, enini “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele. Yambuma wale tale-siku kulungí ulu akili-ni enini ulu te manda naa temba. Enini Pulu Yili kene Krais kene popu tunjuli yambuma molku, Krais-kene wasie punie tausen tilu yi nuim kingima molku mélema nukungí.
REV 20:7 Punie tausen tilu pora nimbá kene ⸤kurumanga nuim⸥ Seten ka-lkuna wendu liiku mundungí kene
REV 20:8 ma-koleana pali molemele yambuma, Gok kene Megok kene kundi topa ‘Ele teangi wai.’ nimba sukundu-sukundu liimba. Yambu akuma ku-ukiya mele kapula.
REV 20:9 Ma-koleana pali kimbu-kongun teku oku oku kene, Pulu Yili-nga yambuma muluring koleale, Pulu Yili numanu monjulemú kolea-auliele, liiku poku teku tungí tiring akiliinga-pe mulú-koleana tepi te mania omba ami akuma nurum.
REV 20:10 Kanu-kene ⸤kurumanga nuim⸥ depollale-ni enini gólu topa sipa kundi turum yili, liiku ku-sallpa tepi nomba kondupa pirim wara-peú aima aulina, méle-takarale kene, Pulu Yili-ni “I-sikunu niku si-pui.” nirim ung te naa piliipa ungele we gólu topa yandu nimba sirim yili kene, elsele ui liiku toku mania munduring wara-peúna, yu liiku toku mania munduringko. Akuna enini sumbulsuli tanguli taki-taki mindili noku mindi mulungí.
REV 20:11 Kanu-kene penga kanurundu kene yi nuim king tenga polu kake tili auli te lirim, akuna yi te mulurum kanurundu. Male kene mulále kene yu-kene tere leku mulungí kolea te naa lirim kilia yu mulurumna munduku kelkulu takara tokulu puringli.
REV 20:12 Yambu kuluringima pali, yima kene bi mulúlima kene yu mulurum polaliinga kumbikundu angiliiring kanurundu. Buk mare wendu liipa kanurum. Penga buk te liipa kanurum, akili kona molupa mindi puli bukele. Kanu-kene bukmanga sukundu eninga ulu tiringma kanupa apurupa kotele piliirim.
REV 20:13 Numú-kusana kuluring yambuma lomburuku ola molku, yambu ónu-koleana liring yambuma kepe Yambu Kolemelemanga Minima Pulimelé Koleana puring yambuma kepe lomburuku ola molku kot-na puku angiliiring. Kanu-kene eninga ulu tiringimanga yambu tilu-tilu nimba kot piliirim.
REV 20:14 Kanu-kene kululi ulu-pulele kene, Yambu Kolemelemanga Minima Pulimelé Koleale kene, akusele tepi nomba pirim wara-peú aima aulina topa mania mundurum. Tepi nomba pelemú wara-peú aima auli ili yambuma wale tale-siku kolemele ulele.
REV 20:15 Kotele piliirim yili-ni yambu tenga bili kona molupa mindi puli bukna naa mulurum kene kanupaliinga yambu kanili tepi nomba pirim wara-peú aima aulina topa mania mundurum.
REV 21:1 Penga mulú kona te kene ma kona te kene kanurundu. Ma uiele kene mulú uiele kene pora nimba, numú-kusale kamu naa mulurum.
REV 21:2 Kolea-Auli Kake Tili, akili Jerusallem konale, Pulu Yili mulurum mulú-koleana mundupa kelepa mania ombá urum kanurunduko. Ambu te yi pumbandu au nilimú mele yu aku-sipa au nimba konjupa urum.
REV 21:3 Penga piliirindu kene yi nuim king poluna ung te wendu omba tondulu nangale topa kene nimba mele: “Ekupu Pulu Yili molemú lkuli ⸤omba⸥ yambuma molemelena angiliimú, yu enini-kene tapú-topa molumba. Enini yunga yambuma mulungí, yu eninga Pulu Yili molupa enini nokupa, enini-kene molumba.
REV 21:4 Yu-ni eninga monguna kola molombama kulu tonjumba. Ui uluma pora nirim-na yambuma alsuku kului naa kolku, kola naa teku, kola-lku naa molku, mindili naa nungí.” nirim.
REV 21:5 Yi nuim king poluna mulurum yili-ni nimba mele: “Na-ni mélema pali konanga teker.” nirim. Penga kelepa nimba mele: “Ung niker ima ung-sikama, yambuma-ni manda ‘Na-ni niker mele sika telemú.’ niku piliingí ungma akiliinga ung akuma pepána bi tui.” nirim.
REV 21:6 Nandu kelepa nimba mele: “Uluma pali wendu omba pora símu. Na Ui Kumbi-Lepa Yili, Penga Aelepa Yili; na Mélemanga-Pali Pulu Yili, ‘Kongun Tembu.’ Nimbu Piliiliuma Taki-Taki Tepu Pora Siliu Yili. Yambu te no waka lelemú yambale taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú no pikipa wendu olemále ku-moni naa liipu ‘We nui.’ nimbále.
REV 21:7 Yambu te tondulu pupa ele-túli topa mania mundumbale moya-mélema pali liimba, na yunga Pulu Yili molumbu, yu nanga kangambulale molumba.
REV 21:8 Akiliinga-pe yambu ‘Ele naa teamili.’ niku mundu-mong telemele yambuma kene, ‘Na gólu tolemú.’ niku piliiku na monjuku naa piliilimili yambuma kene, ulu-pulu aima kísima telemele yambuma kene, yambu toku konjulemele yambuma kene, waperanale telemele yambuma kene, kupuná ambolku miambu liiku ála tolemele yambuma kene, we-mélema ola angnjiku ‘Oliunga pulu yima. Oliu nokolemele.’ niku popu toku kape nilimele yambuma kene, gólu tolemele yambuma kene, aku-siku telemele yambuma pali ku-sallpa tepi nomba kondupa pelemú wara-peú aima aulina puku mulungí, akili eninga mulungí koleale. Ulu enini-kene wendu ombá akili wale tale-siku kulungí ulele.” nirim.
REV 21:9 Kanu-kene angkella angere yupuku-guli, kamu buni angere yupuku-guli pirim mingima ambuluring kanumanga te na mulurunduna omba kene nandu nimba mele: “Sipsip-Walále Ambu Liimbale, yu ekupu ambu liimba tekemale, nu liipu ora sambu, kanani ui.” nirim.
REV 21:10 Kanu-kene Mini Kake Tiliele-ni na ambulurum kene angkellale-ni na memba ma-pangi aima olandupa ku pulurum tenga memba pupa monjupa kene, kolea-auli kake tili Jerusallem akili Pulu Yili mulurum mulú-koleana mundupa kelepa mania ombá urumele na liipa ora sirim.
REV 21:11 Jerusallem pa tirimele Pulu Yili-nga tondulu talang puliele-ni talang pupa, bo-ku te ku-moni aima olandupa pulimú te tondulu talang pulimú mele, ku-jaspa mele, yu aku-sipa tondulu talang pupa min-mana tepa, aima kariyapa mele pa tirim.
REV 21:12 Kolea-auli akili ku-pala aima auli ola-kilia pepa, keri-pulu rurepu lirim. Angkella rurepu keri-pulu rurepu akumanga nokuku angiliiring. Ku-pala kunamanga Isrel-yambu talape rurepu akumanga bima tilu-tilu nimba mulurum.
REV 21:13 Ena mundi olemúkundu keri-pulu yupuku lepa, ena mania pulimúkundu keri-pulu yupuku lepa, wikindu keri-pulu yupuku lepa, merekundu keri-pulu yupuku lirim.
REV 21:14 Kolea-aulieliinga ku-pala tiringeliinga ku-pala maniakundu ku auli rurepu panjiring ku-polumanga ola Sipsip-Walále-ni ui ‘Yunga kongunale tenji-pai.’ nimba liipa mundurum yi rurepumanga bima mulurum.
REV 21:15 Angkella na-kene ung nirimele mélema manda munjuli jiliuwa ku-gollu-ni tili méle te ambulurum. Akili-ni kolea-auliele kene ku-pala keri-puluma kene ku-palale kene manda monjumbandu ambulurum.
REV 21:16 Kolealiinga ekendu-ekendu sulu pupa surumbu pupa naa tepa kapula-kapula tirim. Kolea-auliele winju-sipa manda munjurum kene tu tausen po andret killomita mele; pera-topa manda munjurum kene aku-sipako tirim; olandu-sipa manda munjurum kene tiluko tirim.
REV 21:17 Ku-palale manda munjurum kene akili mita tre paon ten mele. Angkellale-ni mita manda munjurumele mana-yambuma-ni manda monjulemele aku-sipa mele manda munjurum.
REV 21:18 Palale ku-jaspa-ni teku, kolea-auliele ku-gollu aima nurupalu te naa píliele-ni tiring, yu kariyapa mele pa tirim.
REV 21:19 Kolealiinga pala-sipina ku lupa-lupa kaí ku-moni olandupa pulimúma-ni au siringi. Ku-palaliinga ku auli rurepumanga kumbinale ku-kaí jaspa panjiku, ku-palaliinga ku auli rurepumanga tale-sipale ku-kaí muku tili ku-sapaia panjiku, ku auli rurepumanga yupuku-sipale ku-kaí kurumulú tili ku-aket panjiku, ku auli rurepumanga angere-sipale ku-kaí unji-gomú kaulu lili ku-emera panjiku,
REV 21:20 ku auli rurepumanga angere te-guli sipale ku-kaí kunduli tepa kurumulú tepa tili ku-sadoniks panjiku, ku auli rurepumanga angere tale-guli sipale ku-kaí kunduli ku-konillian panjiku, ku auli angere yupuku-guli sipale ku-kaí wandiya tili ku-kirisollait panjiku, ku auli engkaki-sipale ku-kaí unji-gomú kaulu lili te-lupa tepa nili ku-beril panjiku, ku auli rurepunga tilu-sipale ku-kaí wandiya te lupa-tepa tili ku-topas panjiku, ku auli engkaki pambusele-pipi sipale ku-kaí unji-gomú kaulu lepa wandiya tepa tili ku-krisopres panjiku, ku auli rurepunga yupuku-sipale ku-kaí muku te-lupa tepa tili ku-aiyasin panjiku, ku-palaliinga ku auli rurepu-sipale ku-kaí kunduli te-lupa ku-ametis panjiring.
REV 21:21 Pala-kuna rurepu sisipale kurumulú tepa ku-moni aima olandupa puli rurepu angiliirim. Kunama tilu-tilu niku sisipale auli tilu-tilu niku tiring. Kolea-aulieliinga kupulanum-barisima ku-gollu aima kaí nurupalu te naa pílima munduring, kupulanum akuma kariyapa mele mini-mana tirim.
REV 21:22 Kolea-aulina sukundu Pulu Yili oku popu tungí lku-temboll te angiliirim naa kanurundu. Akili nambimuna, ma-koleana Pulu Yili mulurumna lku-tembolluna puku yu popu toku kaluring akiliinga-pe kolea-auli akiliinga Pulu Yi Auli Tondulale kene Sipsip-Walale kene muluringlieliinga lku-temboll te akuna naa angiliirim.
REV 21:23 Pulu Yili-nga tondulu talang puliele-ni koleale pa tenjilimú, Sipsip-Walále koleana tepi-llam mulurumeliinga ena kepe kaliimbu kepe te-ni akuna pa naa tenjilimú.
REV 21:24 Koleamanga pali yambuma kolea-auliele pa tembaliinga kapula anduku mulungí; ma-koleana yi nuim kingima eninga méle ku-moni olandupa pumba lupa-lupama kolea akuna meku ungí.
REV 21:25 Kolea akili súmbulu naa tombaliinga ena tenga pala-kunama pipi naa singí.
REV 21:26 Yambuma-ni eninga méle ku-moni olandupa pumba méle kaí lupa-lupama akuna sukundu meku pungí.
REV 21:27 Akiliinga-pe méle kalaru mulúlima kene, yambuma teku pipili kunjuli uluma telemele yambuma kene, gólu tolemele yambuma kene, akuma kolea akuna sukundu aima naa pungí. Sipsip-Walále-nga kona molupa mindi puli bukna bi molumba yambuma mindi akuna sukundu pungí.
REV 22:1 Kanu-kene taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú no omba purumele angkellale-ni na liipa ora sirim, no akili kariyapa mele pa tirim. Pulu Yili kene Sipsip-Walále kene elsengla yi nuim king poluna no akili wendu omba,
REV 22:2 kolea-aulieliinga kupulanum-baris suku-singina omba purum. No ekendu-ekendu kéluselenga taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú unjele angiliirim, akili punie tenga-tenga wale rurepu nimba mong tolemú, kaliimbu tenga-tenga mong tolemú. Unjeliinga gomúma-ni yambu kuru tolemúma tepa kaí telemú.
REV 22:3 Pulu Yili-ni ma-koleana buni sirim mele buni aima tilu kepe kolea akuna naa pemba. Pulu Yili kene Sipsip-Walále kene akuselenga yi nuim king polale kolea akuna lemba, Pulu Yili-nga kongun tinjili kendemande-yambuma-ni yu popu toku kape ningí.
REV 22:4 Enini yunga kumbi-kerale kanungí, yunga bili eninga mai-ombelena molumba.
REV 22:5 Kolea akuna sumbulu naa tomba. Pulu Yi Auliele-ni enini mulungína pa tenjimbaliinga ‘Ena tipili.’ mola ‘Tepi-llam kandamili.’ naa ningí. Enini yambu nuim kingima taki-taki molku nokuku mindi pungí.
REV 22:6 Angkellale-ni nandu nimba mele: “Ung ima ung aima sikama, yambuma-ni kapula ‘Yu-ni nikem mele sika telemú.’ niku piliiku monjuku piliingí ungma. Auliele, Pulu Yili-ni “Ninjai.” nimba ung nimba sirim-ma piliiku yambuma niku siring yambumanga minimanga Pulu Yili, yu-ni ‘Yunga kendemande-yambuma-ni uluma nondupa wendu ombá mele kanangi liipa ora sipili.’ nimba yunga angkellale liipa mundurum.” nirim.
REV 22:7 Yesos-ni nimba mele: “Piliai! Na nondupa ombú.” nirim. Buk ilinga nimba molemú ung penga wendu ombáma piliipa liipa teng panjipa temba yambale yu Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molumba.
REV 22:8 Na Jon, na ulu ima piliipu kanurundu yili. Piliipu kanupu kene na uluma liipa ora sirim angkellale ‘Yu popu topu kape niambu.’ nimbu yunga kumbi-kerina tamalu pirindu akiliinga-pe yu-ni nandu nimba mele: “Aima aku naa ti! Nunga angenali Pulu Yili-ni “Ninjai.” nimba ung nimba sirim-ma piliiku yambuma niku siring yima kene, buk ilinga nimba molemú ungma piliiku liiku telemele yambuma kene, nu kene na kene oliu pali Pulu Yili-nga kendemande-yambuma molupu kongun tenjilimulu akiliinga nu-ni Pulu Yili yu mindi popu toku kape ni.” nirim.
REV 22:10 Aku nimba kene alsupa nandu nimba mele: “Buk ilinga ulu penga wendu ombá mele nimba molemú uluma nondupa kamu wendu ombáliinga ‘Naa piliangi. Nimbu para naa sambu.’ nikunu mo naa tui.
REV 22:11 Yambu te tepa kis-silimú yambale yu kamu tepa kis-sipa mulupili. Yambu te kalaru mulupili molemú yambale kamu kalaru mulupili yambu akili mulupili. Yambu te tepa konjulimú yambale kamu tepa konjupa mulupili. Yambu te kake tipili molemú yambale kamu kake tipili mulupili.” nirim.
REV 22:12 Yesos-ni nimba mele: “Piliai. Na nondupa ombú teker. Ombú kene yambuma eninga ulu telemelemanga lupa-lupa méle kalupu simbundu méle kalombu mélema membu ombú.
REV 22:13 Na Ui Kumbi-Lepu Mulurundu Penga Aelepu Molumbu Yili; Na Kumbinale Penga Aelepale; Na Mélemanga Pali Pulu Yili, Na ‘Kongun Tembu.’ Nimbu Piliiliuma Taki-Taki Tepu Pora Siliu Yili.
REV 22:14 “Yambuma eninga mulumbalema lumaye tolemele yambuma aku telemeláliinga ‘Taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú unjeliinga monguma oku noku, kolea-aulina ku-pala keri-pulumanga oku sukundu pai.’ nimuláliinga yambu kanuma enini Pulu Yili-ni “Numanu kaí pípili molku konjangi.” nilimú kupulanum-na molemele.
REV 22:15 Ulu-kísima mindi numanu kimbú-siku molemele yambuma kene, kupuná ambolku miambu liiku telemele yambuma kene, wapera anduku tolemele yambuma kene, yambu toku konjulemele yambuma kene, we-mélema ola angnjiku ‘pulu yima’ niku popu toku kape nilimele yambuma kene, gólu tuli uluma numanu monjuku gólu toku telemele yambuma kene, yambu kanuma enini kolea-aulieliinga ku-palaliinga ulsukundu molemele.
REV 22:16 “Na Yesos, na-ni ‘Nanga yambu-talapema ung ima piliangi, pupa nimba sinjipili.’ nimbu nanga angkellale “Nu pukunu niku si-pui.” nimbu liipu mundurundu. Na yi nuim king Depit-ni kalupa liirim yili; yu nanga anda-kolepale; ipulam-ui kolea tangumbandu kombukantupuma pali kumbulupa, tilu mindi kamu tondulu pa tepa talang pupa angiliimú akili na.” nirim.
REV 22:17 Minéle kene ⸤Sipsip-Walále-nga⸥ Ambu Liimba Ambale kene elsele-ni nikulu mele: “Nu aima ui!” nilimbele. Ung ima piliimba yambale-ni “Nu aima ui!” nipili. No waka lelemú yambale upili. Yambu te ‘No nombu.’ nimba piliimba yambale ku-moni naa liipa we simba no, taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú nole, omba nupili.
REV 22:18 Buk ilinga penga wendu ombá mele nimba molemú ungma piliingí yambumandu lip-lipi topu kene nimbu mele: “Yambu te-ni buk ilinga sukundu molemú ungmanga ung te suku mundupa nim lem buk ilinga ulu-buni tondulu mare ‘wendu ombá’ nimba molemú ulu-bunima Pulu Yili-ni ‘yambu akili-kene wendu upili.’ nimbá.
REV 22:19 Mola yambu te-ni buk ilinga ulu penga wendu ombá nimba molemúmanga ung te naa nimba kulu topa wendu líímu lem Pulu Yili-ni yu mundupa kelepa, ‘Yu taki-taki kona molupa mindi puli ulu-pulele pelemú unji buk ili-ni nimba silimáliinga mong mare naa nomba, kolea-auli kake tili buk ili-ni nimba silimú koleana naa upili.’ nimbá.” niker.
REV 22:20 Ulu ima wendu ombá nimba silimú yili-ni nimba mele: “Sika. Na nondupa ombú teker.” nilimú. Aima aku-sipa tipili! Auli Yesos, aima uyo!
REV 22:21 Auli Yesos-ni Pulu Yili-nga yambuma ⸤pali⸥ we kondu kolupa mulupili molangi. Aku-sipa tipili! ⸤Aku manda.⸥
