﻿मत्याल.
13.
अदे दिया येसु लोताह पेसिसि, सम्दुरकचुल अन्जि उदतोग़. 
वेल्‍लामुलु ओना पेग़्के गोह्‌डिनाङ गोह्‌डिङ वांदुर, अदिह्‌कु ओग़ु एग़कचुल उंद ओडातगा अन्जि, काग़्हतलाह उदतोग़. कतमतोर पया ओना मुनेह दडकचुल नितोर. 
पया ओग़ु वेल्‍लाङ पोल्‍लोङ, पुन्पिह कीयनाङ पीटोने वेहता बोटटोग़. उंद पीटो इह मता: “केंजाटु, वीतवाल ओर्वोग़ विजा वीतलाह पेसतोग़. 
ओग़ वीतनेके उडुन विजा अग़दगा अरता, अदिनु पिटेङ वासि कतम तिताङ. 
उडुन विजा आद बंडाना जागाते अरता. अगा आदता पोग़ोन बर्बर तोळ्यो मताह्‌कु, अद तोळ्यो उबिसि अग्डा विजा चट्पिटे मोन्ह्‌टटा. 
मति ईर्क लोप्पा अनवाह्‌कु, एद तेग़तस्के पोर्ह्‌काङ वाग़ताङ, पया वतिस डोलताङ. 
ओसो उडुन विजा कोये-जपिना जागाते अरता. पया कोये-जपिङ बेर्सिसि, अग्डा पेसना वंज-सोपतुन हव्कताङ, बेर्स एवोङ. 
उचुन विजा इसि राब जागाते अरता. अरताह्‌कु अदु उंद-उंद मोदुदुह्‌कु बेगा डेडा वीसा (30), बेगा मूंड वीसाङ (60), बेगा नूरु (100) इद्रमलेह्‌का तेना पंटा वाता. 
मियग्डाहि बोरिह्‌क पुनदलाह गिर्दा मन्ह्‌ता, नावा पोल्‍लोतुन बेस केंजाटु!” इनजोर येसु पीटोतुन मारिह कीतोग़. 
पया तनाङ कग़यवालोर ओनगा वासि ताल्ह्‌कतोर, “निमा लोकुरिह्‌कु पुन्पिह कीयनाङ पीटोने बाराह्‌क वळ्ह्‌कसोर मह्‌निन, गूरु?” इतोर. 
येसु पया ओरिन इतोग़ “मीक इतेके, देवुळि तना राजेमताङ मकतव पोल्‍लोन पुनदलाह बुद ईता, ओरिह्‌क बार एवो. 
केंजाटु, बोनगा पुनदनद बुद मन्ह्‌ता, ओन्कु देवुळि ओसो इंका ईयग़ा, ओन्कु वेल्‍लाय दोर्कग़ा. मति बोनगा पुनदनद बुद इले, ओनगा उचुन मतद बुदतुन वने, देवुळि ऊंदिस ओयग़ा. 
अदिनेनाह्‌कु नना पुन्पिह कीयनव पीटोने ओरिन वळ्ह्‌किह्‌नन, बह इतेके ओर तमाङ कोंडाने नावाङ कबस्किन ऊळिह्‌तोर, तमाङ केव्कने नावाङ पोल्‍लोन केंजिह्‌तोर, मति तमा बुदते ऊळलाह, केंजलाह, पुनदलाह ओर गळ्स आस्तोर. 
यसयाल इनवाल (तना कालमतोरा लोप्पा) मुने रासतद देवुळता कबुर इह वेहतह्‌ता: ‘ओर लोकुर नावाङ केंजलाह कोनि केंजसोर मनदनुर, मति ओरिह्‌क बेस्केन तेळियो आयग़ा; नावाङ कबस्किन ऊळलाह कोनि ऊळसोर मनदनुर, मति अविना अर्तम ओरिह्‌कु बेस्केन तेळियो आयग़ा. 
बाराह्‌क इतेके ओरा बुद गळ्स आता; केव्कने केनकेने केंजिह्‌तोर, ओसो तमाङ कोंडाङ पिहतह्‌तोर. अद्रम आसि ओर कोंडाने ऊळ पग़वोर, केव्कने केंज पग़वोर, बुदते पुनदा पग़वोर, अहे सव्रेम आयलाह नयगा वावोर,’ इन्जि देवुळ यसयान इन्ह्‌ता. (इद पोल्‍लो नावाङ केंजवोरा लोप्पा इर्सा करल आता.) 
“मति मीट बारा नावाङ कबस्किन ऊळिह्‌निर, नावाङ पोल्‍लोन केंजिह्‌निर इतेके मीट देय्वातोरिर. 
इह केंजाट, नना सेतेम वेहतह्‌नन, नेंड मीट बेव ऊळिह्‌निर, केंजिह्‌निर, अविनु मुनेतोर देवुळता कबुरतोर ओसो सेतेमतोरु, इद्रम वेल्‍लाटोरे ऊळलाह, केंजलाह पप्ळेम आंदुर. मति ओरिह्‌कु ऊळ दोर्को, केंज दोर्को. 
“मीटु इंजेके विजाता पीटोता अर्तमतुन पुन्ह्‌टु. 
अद विजा इतेके देवुळ राजेम कीयना लोप्पाडा बेसता कबुरि. इद कबुरतुन बोग़ केंजिह्‌तोग़, मति ओन्क तेळियो आस्ता, ओना जीवातगा वीततद विजातुनु, देयह्‌कना मुक्याल वासि ऊंदिस ओस्ता. इद्रमतोर लोकुर विजा अरतद अग़दा जागालेह्‌का आस्तोर. 
बेद आदतगा विजा अरता, अद इहलेह्‌का आस्ता. बोर कबुरतुन गिर्दाते चट्‌नेन केंजिह्‌तोर, मति अद पोल्‍लो जीवाते गडवाह्‌कु, गळ्के बहे दीरा पोयतह्‌तोर. पया देवुळता पोल्‍लोतुन नमतेनाह्‌क अड्सनाय, तिपलाय वाता इतेके, चट्‌नेन ओर विस्वसते पेग़्के अरयह्‌तोर. 
कोये-जपिङ मतद जागा इहलेह्‌काडा आंदु. बोर कबुरतुन केंजिह्‌तोर, मति सम्सरमताङ आल्सुळ्क ओसो अनम-दनमता उळ्बे, इव कोयेनलेह्‌काडाङ देवुळता पोल्‍लोतुन ओरा जीवातगा मोन्ह्‌ट एवोङ, पया अद पोल्‍लो बातय पाय्दाता आयो. 
मति राब जागा इहलेह्‌काडा आंदु. बोर कबुरतुन केंजिह्‌तोर, काळ्ङिह्‌तोर, पया ओरु पलत पेसिसि बेसताङ कबस्क कीस्तोर. बेद्रम राब जागातगा अरतद विजा, उंद-उंद मोदुदुह्‌कु बेगा डेडा वीसा (30), बेगा मूंड वीसाङ (60), बेगा नूरु (100) इद्रमलेह्‌का तेना पंटा वाता, अद्रमता राब जागालेह्‌का ओर मन्कलोर आस्तोर, अद्रमता पंटालेह्‌का ओराङ कबस्क दिसनुङ,” इन्जि येसु इतोग़. 
ओसो उंदि पुन्पिह कीयनद पीटो येसु ओरिन वेहतोग़. “देवुळता राजेम कीयनाङ अडोङ इहलेह्‌का आंदुङ. बोग़ो ओर्वोग़ तना पोलमते बेसता गोह्‌कना विजा वीततोग़. 
मति सबेटोर उंजतस्के, नग़्का ओना कुळ्सातोग़ वासि, गोह्‌कनगा अकलतुन वीतिसि अतोग़. 
पया पोटाङ आसि मीतस्के, गोह्‌कनाङ एन्क दिसताङ, अस्के अकल रोंडा वने दिसता. 
“अस्के लोता ओर्युलतोर वासि माल्कान इतोर, ‘महरज, निमा नीवा पोलमते बेसता विजा वीतिस मतिन इसि? अगा पया अकल रोंडा बेनाह वाता?’ इन्जि इतोर. 
‘इद कबळि नावा कुळ्सातोना बोनायो मनदग़ा मति!’ इन्जि माल्काल ओरिन इतोग़. ‘निमा पया बह इह्‌निन, माट अकलतुन तह्‌ककोमा?’ इन्जि ओर्युलतोर माल्कान ताल्ह्‌कतोर. 
‘एंह-एंह, आयो, अकलतुन तह्‌कनेके, मीट ओकावेला गोह्‌किन बार तह्‌ककिर! 
कोयनाह्‌जोम अव वलियसोर अहे मनिङ. पया कोयना वेलाते नना कोयवालोरिन वेहतकन, “मुने अकल रोंडातुन कोय्म्ह्‌टु, कोसि तानाङ पिनयाङ दोहच, गुम कीसि बोळ्सिसीम्ह्‌टु. पया नावाङ गोह्‌किन मात्रमि डोमेते दोसाटु,” इनदकन,’ इन्जि माल्काल ओर्युलतोरिन वेहतोग़.” 
पया देवुळता राजेम बेद्रम बेर्सग़ा, तेन पुन्पिह कीयलाह, येसु ओसो रेंड पीटोङ वेहतोग़. “देवुळता राजेम इहलेह्‌का आंदु. बोग़ो ओर्वोग़ तना लकाते, पुलुळ पेनेम वीततोग़. 
केंजाटु, पुलुळ इतेके पका उड्ला पेनेम मन्ह्‌ता, ऊळविरा? तेला मति वलियतस्के, बेरा मरा आस्ता, अस्के तानाङ पंगानगा पिटेङ वासि गूडाङ पंडिह्‌ताङ.” 
येसु पया ओरिह्‌कु दुस्रा उंद पीटो वेहतोग़. “देवुळता राजेम इहलेह्‌का आंदु. बेद उंद आंचाळि इचुने ओयता पिंडटुन, मूंड तवाङ पिंडटगा काल्ह्‌पता. अस्के मनेक मनेक, अग्डा पूरा पिंडि ओयता.” 
इव सबे पोल्‍लोङ, येसु लोकुरिन पुन्पिह कीयनाङ पीटोने वेहतोग़. पुन्पिह कीयनाङ पीटोङलेवा, येसु ओरा संगे बातय वळ्ह्‌कोग़ आंदोग़. 
इदिनलोप्पा देवुळ तना कबुरतोना संगे मुने वेहच मता, अद पोल्‍लो इंजेके करल आता, अद इह मन्ह्‌ता: नना नावा तोडटे पुन्पिह कीयनाङ पीटोङ वेहतकन. बूम पुटटग्डाहि मकिस मतव पोल्‍लोनु, नना वळ्ह्‌किस तोहतकन. 
पया येसु लोकुरिन विळ्सिसि लोन अतोग़. अस्के तनाङ कग़यवालोर ओनगा वास इतोर, “गूरु, पोलमते वीततद अकल रोंडाता पीटोतुन, माक पङ्ने तेळियिह कीस वेहा,” इद्रम ताल्ह्‌कतोर. 
अस्के ओग़ ओरिन वेहतोग़, “केंजाटु, बेसता विजा वीतवाल इतेके, माने-मन्कना नडुम पुटटोनन, ननाने आंदन. 
पोलमि, इद बारा दुनिया आंदु. बेसता विजा, इद बारा देवुळतुन मावा राजाल इन्जि नमवालोरु. अकलतुन वीतवाल इतेके, अदे देयह्‌कना मुक्याल आंदु. अकल रोंडा, इद बारा तानाङ केंजवालोरु. पंटा कोयना वेला, इद बारा बूम मारनद आक्रि वेला, अस्केने देवुळ कतमतोरा नेयम कीयग़ा. ओसो कोयवालोर इतेके देवतुल्क आंदुङ. 
“अस्के बेद्रमि अकल रोंडातुन कोसि, गुम कीस मन्जि किसतगा वाटिह्‌तोर, अद्रमि इद बूमता आक्रि वेलाते आयग़ा. 
अद वेलाते माने-मन्कना नडुम पुटटोनन, नना नावाङ देवतुल्किनु लोहतकन. नावा राजेमते वायलाह एवोरिनु, ओसो लाग्वाङ केवालोरिनु, वेर कतमतोरिने अव देवतुल्कु नावा राजेमताहि पेहचीयनुङ. 
देवतुल्क ओरिनु जमा कीसि, मळ्गना पिववद किसबटटगा वाटनुङ. अगा अमेसा केयना, अळयना, मुडुर-मुडुर पल्क कोग़्कना आयग़ा. 
अस्के सेतेमतोर तमा देवुळबाबाना राजेमते, पोळ्‍द दींचतप लेह्‌का, देवुळता संगे मांजसोर मनदनुर.बोरिह्‌कु पुनदलाह गिर्दा मन्ह्‌ता, ओर नावा पोल्‍लोतुन बेस केंजिर! 
“देवुळता राजेम कीयनव अडोङ इहलेह्‌का मन्ह्‌ताङ. बोग़ो ओर्वोग़ दुस्रोना पोलमते, बोंदालोप्पा मकिह कीस तासताङ कल्दर्किन नसिबलेह्‌काने ऊळतोग़. पया अविन अगान मिसिसि, पका गिर्दा आसि, लोन अतोग़. अन्जि ओग़ तना पूरा मालसोमतुन वमिसि, अव कोताने अदे पोलमतुन असतोग़, बह इतेके अव कल्दर्कु अद पोलमतगा मताङ. 
“देवुळता राजेम कीयनव पोल्‍लोङ इहलेह्‌का ओसो मन्ह्‌ताङ. बोग़ो वीकुरतोग़ बेसताङ मोतिङ पर्ह्‌कलाह बजरते अतोग़. 
ओन्क उंदि पका दाराता मोति दोर्कतस्के, ओग़ अन्जि तना पूरा मालसोमतुन वमिसि, अव कोताने इदे मोतितुन असतोग़. (इद्रमलेह्‌का देवुळता राजेमतगा वायना इतेके, दुनियाता सबे मालसोमतुन पेग़्के कीसि, देवुळतुन पर्ह्‌काटु.) 
“देवुळता राजेम कीयनव अडोङ ओसो इहलेह्‌का मन्ह्‌ताङ. मीन्क पोयवालोर गुंजना वदतुन एतगा आहतह्‌तोर, अस्के नेह्‌नाङ-लाग्वाङ सबे रीतिनाङ मीन्क वदते लोप्पा अरयह्‌ताङ. 
अद वदमेंडु मीन्क आस्ताङ, अस्के पोयवालोर तान दडकचुल गुंजिह्‌तोर. पया वेरु उदिस मन्जि, बेव बेसताङ, अविनु आचिसि कोंड्राते तासिह्‌तोर, अहे लाग्वान बारा पोहचीस्तोर. 
अद्रमि इद बूमता आक्रि वेलातस्के आयग़ा. देवतुल्क वासि, लाग्वोरिनु सेतेमतोराहि एग़्‍पिह कीयनुङ. 
एग़्‍पिह कीसि, ओर लाग्वोरिनु पिववद किसबटटा सिक्सातगा वाटिसीयनुङ. अगा अमेसा केयना-अळयना, मुडुर-मुडुर पल्क कोग़्कना आयग़ा. 
“इव सबे पोल्‍लोङ मीक तेळियताङा?” इन्जि येसु कग़यवालोरिन ताल्ह्‌कतोग़. “इंगो गूरु, माक तेळियताङ,” इन्जि ओर इतोर. 
“अह इतेके, बेद्रम लोता माल्काल तना विजाबडटाहि पाळ्नाङ, पूनाङ इद्रमताङ मालसोमतुन पेहतह्‌तोग़, अद्रमलेह्‌काने मीट वने देवुळ राजेम कीयनाङ अडोङ कग़यतोरिर, दुस्रोरिन काग़्हतकिर. (अस्के मीटु पाळ्ना काग़्हमुळ ओसो नावा पूना काग़्हमुळ, मीवा पोटाताहि पेहच काग़्हतकिर,)” इन्जि येसु ओरिन इतोग़. 
पया इव पुन्पिह कीयनव पीटोङ वेहच मारतस्के, येसु अग्डाहि पेसिस अतोग़. 
तमा नाग़ नासरेतते वासि, ओरा पार्तनाता लोतगा, ओरिह्‌कु देवुळताङ पोल्‍लोङ वारमता पोल्वादियाते काग़्हन्दोग़. अव पोल्‍लोन केंजिसि, ओरु सबेटोर बयल आतोर. “वेन्क अचोटा बुदि, अचोटाङ बेराङ कबस्क कीयना लाव, बेग्डाहि दोर्कता, रा? 
बह वेन इसि माट पुनोम, वेग़ वड्लाना मग़ि आयोग़ा? वेना तलोग़ मरियालि आयोया? ओसो वेनाङ तमोर वने याकुबि,योसेपि, सिमोनि, यहुदाल वेरे इन्जि माट पुनोमा? 
ओसो वेनाङ सबे एलास्क इगाने मन्ह्‌ताङ इसि. पया वेन्कु अचोटा बुदि, लावु बोग़ ईतोग़?” इन्जि नाटेनोर येसुन नमोर आंदुर. 
अद्रम आसि ओर येसुन नमोम इतोर. अस्के येसु ओरिन इतोग़, “देवुळता कबुरतोन्क दुनियामेंड मान दोर्किह्‌ता, मति कुदता नाटे अहे लोते मात्रमि, मान दोर्को.(अद्रमे नाक इंका मीट अहे ऊळिह्‌निर,)” इतोग़. 
ओर येसुन नमवाह्‌कु, अगा ओग़ु बेरा लावताङ कबस्क वेल्‍लाङ केवोग़. 
