\NormalFont\ShortTitle{Zakali}

{\MTB Dibuku ya

\par }{\MT ZAKALI

\par }{\IMT NKOTOLO

\par }{\IP Dibuku yayi ya
mumbikudi Zakali, ba lenda kubokila yawu mpe dibuku ya kivuvu. Yawu ke na kulakisa wapi mutindu na ntangu ya
mumbikudi Zakali bantu ya Isayeli vwandaka sala kiminu ya bawu na Nzambi. Mambu yayi salamaka na bamvula 520 mpe 518 ntete nkwizulu ya Yesu klisto samu na ndambu ya ntete mpe samu na ndambu ya zole yawu salamaka na bamvula yina vwandaka landa.

\par }{\IB \par }
{\IOT Dibuku yayi kele ya kukabuka na bandambu zole mutindu yayi:

\par }{\IO Ndambu ya ntete (Zli 1–8):

\par }{\IO - Yave bokilaka Isayeli na kuvutuka na yandi (Zli 1.1-6)

\par }{\IO - Balumoni nana mpe kidimbu (Zli 1.7–6.15)

\par }{\IO - Mina nsoki mpe nsilulu ya kizunu (Zli 7.1–8.23)

\par }{\IO Ndambu ya zole (Zli 9–14):

\par }{\IO - Bantwadisi mpe mukangu ya bantu (Zli 9.1–11.17)

\par }{\IO - Mpulusu ya Yelusalemi mpe lufundusu ya Yave (Zli 12.1–14.21)

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Yave ke na kubokila bantu ya Isayeli
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na ngonda ya nana ya mvula ya zole ya kintinu ya Dalyuse, Yave zabisaka na
mumbikudi Zakali, mwana ya Belekya, mutekolo ya Ido, mutindu yayi:


\par }{\PP \VS{2}«Yave dasukilaka bankooko ya beno».

\VS{3}Na yina, zabisa na bantu ya Isayeli: «Yave, Nzambi ya binwani ke na kutuba na beno, beno vutuka na sika ya munu, ni Yave, Nzambi ya binwani me tuba yawu munu mpe ke vutuka na sika ya beno, ni munu Yave, Nzambi ya binwani ke na kutuba yawu.

\VS{4}Beno sala ve mutindu salaka bankooko ya beno. Na ntangu ya ntama, mimbikudi ya ntete vwandaka zabisa bawu: Yave, Nzambi ya Binwani ke na kutuba, beno bika banzila mpe mavanga ya beno nyonso ya yimbi, kasi bawu kuwaka ve mpe tumamaka ve. Ni Yave me tuba yawu.

\VS{5}Wapi bankooko ya beno? Mimbikudi mpe ke ntete moyo?

\VS{6}Na yina, mambu mpe misiku yina mu pesaka na bisyelo ya munu mimbikudi, yawu kumaka ve na bankooko ya beno? Bankooko ya beno sobaka nkadulu mpe ndimaka ti mu bakaka lukanu ya kusemba bawu mutindu vwandaka nkadulu mpe mavanga ya bawu.»


\par }{\SH Lumoni ya ntete: Bampunda
\par }
{\PP \VS{7}Na kilumbu ya makumi zole na yiya ya ngonda ya kumi na mosi, ngonda yina ba ke bokilaka Sebate\FTNT{*}{{\FR 1:7 }{\FQ{Sebate
}}{\FT{kele ni ndambu ya ngonda ya ntete tii na ndambu ya ngonda ya zole.}}}, na mvula ya zole ya kintinu ya Dalyuse, mambu ya Yave kuminaka na
mumbikudi Zakali, mwana ya Belekya, mutekolo ya Ido. Mambu yango ni yayi:


\par }{\PP \VS{8}Na mpimpa, mu talaka muntu mosi ya kuvwanda na zulu ya mpunda ya mbwaki, yandi vwandaka na kati ya dibenga na kati-kati ya bayinti yina ba ke bokilaka miite. Na manima ya yandi, ya vwandaka na bampunda ya mbwaki, ya mwa mbwaki mpe ya mpembe.

\VS{9}Mu yufulaka yandi: «Mfumu ya munu, bampunda yayi zola kutuba yinki?»
Mbazi yina vwandaka zonza na munu vutulaka: «Mu ke zabisa nge yinki yawu zola kutuba.»

\VS{10}Muntu yango yina vwandaka na kati-kati ya bayinti ya miite tubaka: «Ni bantu yina Yave fidisaka samu na kutambula na yinza.»

\VS{11}Bayina vwandaka na zulu na bampunda ya nkaka vutulaka na mbazi ya Yave yina vwandaka na kati-kati ya bayinti ya miite: «Beto me tambula na yinza mpe beto me tala ti yinza nyonso kele swii mpe ata muvusu kele ve.»

\VS{12}Na yina, mbazi ya Yave tubaka dyaka: «Aa, Yave, Nzambi ya Binwani ya me kuma bamvula makumi nsambwadi katuka ntangu yina nge dasukilaka beto\XREF{}{{\XO 1:12 }{\XT{Yel 25.11; 29.10}}}. Tii wapi ntangu nge ke manga na kutala Yelusalemi mpe bambanza ya Yuda kyadi?»

\VS{13}Yave pesaka mvutu ya mambu ya mbote mpe ya kukindisa na sika ya mbazi yina vwandaka zonza na munu.


\par }{\SH Yave ke soola dyaka Yelusalemi
\par }
{\PP \VS{14}Mbazi yina vwandaka zonza na

\par }{\Q munu, tumisaka munu samu ti

\par }{\Q mu kwenda tuba mutindu yayi

\par }{\Q «Yave, Nzambi ya Binwani ke na kutuba:

\par }{\Q Mu ke na kimbanda ya kulutila

\par }{\Q samu na Yelusalemi mpe
Siyone.


\par }{\Q \VS{15}Mu kumaka na nkele ya kulutila

\par }{\Q na bayinsi yina ke tulaka kivuvu bawu

\par }{\Q na ngolo ya bawu.

\par }{\Q Nkele ya munu vwandaka fyoti,

\par }{\Q kasi ni bayinsi yina salaka ti

\par }{\Q mpasi ya bantu ya munu kulutila.


\par }{\Q \VS{16}Ni yawu yina, munu Yave

\par }{\Q ke na kutuba, mu ke vutuka na

\par }{\Q Yelusalemi samu na kulakisa ti

\par }{\Q mu me fwila beno kyadi.

\par }{\Q Yinzo ya munu ke tungama

\par }{\Q dyaka mpe ba ke teza

\par }{\Q Yelusalemi na metele.

\par }{\Q Ni Yave, Nzambi ya Binwani

\par }{\Q me tuba yawu.»


\par }{\PP \VS{17}Na manima, mbazi tumisaka munu

\par }{\Q na kwenda tuba dyaka ti:

\par }{\Q «Yave, Nzambi ya Binwani me tuba,

\par }{\Q bambanza ya munu ke fuluka

\par }{\Q dyaka na bimvwama,

\par }{\Q Yave ke kindisa dyaka
Siyone

\par }{\Q mpe yandi ke soola dyaka Yelusalemi.»




\par }\Chap{2}{\SH Lumoni ya zole: Mampoka mpe bisadi-bisengo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na lumoni mu talaka mampoka yiya.

\VS{2}Mu yufulaka na mbazi yina vwandaka solola na munu: «Mampoka yayi zola kutuba yinki?»
Mbazi vutulaka: «Yawu kele mampoka yina mwangisaka bantu ya Yuda, ya Isayeli mpe ya Yelusalemi.»


\par }{\PP \VS{3}Na manima, Yave lakisaka munu bisadi-bisengo yiya.

\VS{4}Mu yufulaka mbazi: «Bantu yayi me kwiza samu na yinki?» Yandi vutulaka: «Yawu kele ni mampoka yina mwangisaka bantu ya Yuda mpe salaka ti, ata muntu lenda dyaka na kuvumbula yintu na mantwala ya bawu. Kasi bisadi-bisengo yayi me kwiza samu na kutalisa bawu boma mpe na kuzenga mampoka ya bayinsi yina telemisaka mampoka ya bawu na yinsi ya Yuda samu na kumwangisa bantu.»


\par }{\SH Lumoni ya tatu: Singa ya kutezila
\par }
{\PP \VS{5}Mu talaka dyaka na lumoni, muntu mosi vwandaka na singa ya kutezila na maboko ya yandi.

\VS{6}Mu yufulaka yandi: «Wapi kisika nge ke na kukwenda?» Yandi vutulaka, mu ke na kukwenda, samu na kuteza Yelusalemi, samu na kuzaba yinda mpe nene ya yawu.


\par }{\PP \VS{7}Mpe ntangu mbazi yina vwandaka zonza na munu vwandaka kwenda, mbazi ya nkaka vwandaka kwiza, samu na kubwabana yandi.

\VS{8}Mbazi yina vwandaka kwiza, zabisaka na mbazi yina vwandaka kwenda: «Kwenda mbangu na sika ya ntwenya yina me simba singa ya kutezila mpe zabisa yandi mutindu yayi: Mbanza Yelusalemi ke vwanda kaka mwasi, samu ti lutangu ya bantu na ya bibulu yina ke zinga kuna ke vwanda mingi.

\VS{9}“Mpe munu, mu ke vwanda kibaka ya tiya yina ke zunga mbanza. Nkembo ya munu ke vwanda na kati-kati ya yawu” ni Yave me tuba yawu.»


\par }{\SH Mambu ya Yave samu na Yelusalemi
\par }
{\Q \VS{10}Yave ke na kutuba:

\par }{\Q «Ee, beno bayina mu mwangisaka

\par }{\Q na bisika nyonso,

\par }{\Q beno basika na bayinsi ya node.

\par }{\Q Ni Yave me tuba yawu.


\par }{\Q \VS{11}Ee, beno bantu ya
Siyone,

\par }{\Q beno bayina ke na kuzinga na yinsi

\par }{\Q ya Babilone, beno basika kuna.»


\par }{\PP \VS{12}Samu na bantu ya bayinsi yina botolaka bima ya beno,

\par }{\Q Yave Nzambi ya Binwani, yina me fidisa munu na lutumu ya yandi, ke na kutuba:

\par }{\Q «Konso muntu yina ke simba beno,

\par }{\Q yandi ke simba yingo ya disu ya munu.


\par }{\Q \VS{13}Ya tsyelika, kitumbu yina mu ke

\par }{\Q pesa na bantu ya bayinsi yina ni yayi:

\par }{\Q Bayina vwandaka bisadi ya bawu ke

\par }{\Q botola bawu bima.»

\par }{\Q Ntangu mambu yayi ke salama,

\par }{\Q beno ke ndima ti ni

\par }{\MM Yave, Nzambi ya Binwani tumisaka munu.


\par }{\Q \VS{14}Yave ke na kutuba dyaka:

\par }{\Q «Nge ndumba ya
Siyone, sala milolo

\par }{\Q ya nsayi mpe yangalala.

\par }{\Q Mu ke na kwiza samu na kuzinga na kati-kati ya nge.


\par }{\Q \VS{15}Na kilumbu yina, bantu ya bayinsi

\par }{\Q mingi ke kwiza na sika ya munu Yave.

\par }{\Q Bawu ke kuma bantu ya munu,

\par }{\Q mpe mu ke vwanda na kati-kati ya nge.»

\par }{\MM Ntangu yawu ke salama,

\par }{\Q nge ke ndima ti

\par }{\Q ni Yave, Nzambi ya binwani tumisaka munu na sika ya nge.


\par }{\Q \VS{16}Na yina, Yave ke baka Yuda,

\par }{\Q mutindu kimvwama ya yandi na yinsi ya longo,

\par }{\Q mpe yandi ke soola dyaka Yelusalemi.


\par }{\Q \VS{17}Bika ti konso muntu kudingama na ntadisi ya Yave,

\par }{\Q samu ti yandi ke na kubasika na Yinzo ya yandi ya longo.




\par }\Chap{3}{\SH Lumoni ya yiya: Yeswa mfumu ya
banganga-Nzambi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave lakisaka munu Yeswa, mfumu ya
banganga-Nzambi, yina vwandaka ya kutelama na mantwala ya mbazi ya Yave, mpe
Satana vwandaka ya kutelama na lubakala ya Yeswa samu na kufunda yandi.

\VS{2}Mpe Yave tubaka na
Satana: «Satana, bika Yave kangisa nge yinwa. Ee, ni Yave me soola Yelusalemi, bika yandi kangisa nge yinwa. Yeswa kele ve mutindu kisisi yina ba me katula na tiya?»


\par }{\PP \VS{3}Yeswa vwandaka ya kutelama na mantwala ya mbazi, yandi vwandaka ya kulwata binkuti ya mvindu.

\VS{4}Mbazi zabisaka na bayina vwandaka na yandi na kukatula Yeswa binkuti yina. Mpe yandi tubaka na Yeswa: «Tala, mu me katula masumu ya nge mpe mu ke lwatisa nge binkuti ya feti.»


\par }{\PP \VS{5}Mbazi tubaka dyaka: «Beno tula Yeswa yimpu ya
bunganga-Nzambi na yintu.» Bawu tulaka yandi yawu mpe lwatisaka yandi binkuti\XREF{}{{\XO 3:5 }{\XT{Kbk 28.39-43}}}.
Mbazi ya Yave vwandaka ya kutelama kuna.

\VS{6}Mbazi ya Yave singisaka Yeswa na kutuba:

\VS{7}Yave, Nzambi ya Binwani

\par }{\Q ke na kutuba:

\par }{\Q «kana nge landa banzila ya munu,

\par }{\Q kana nge sadila misiku ya munu,

\par }{\Q nge ke kuma ntwadisi ya Yinzo ya munu,

\par }{\Q nge ke kengidila lupangu ya munu,

\par }{\Q mpe mu ke tula nge na mulonga ya bayina

\par }{\Q ke na kusadilaka munu awa.»


\par }{\SH Kisyelo ya Yave
\par }
{\Q \VS{8}«Kuwa, nge Yeswa mfumu ya

\par }{\Q banganga-Nzambi, mutindu mosi

\par }{\Q mpe beno
banganga-Nzambi

\par }{\Q yina kele na yandi,

\par }{\Q beno kele kidimbu ya mambu

\par }{\Q yina ke kwiza.

\par }{\Q Mu ke fidisa kisyelo ya munu,

\par }{\Q ba ke bokila yandi “Mutwikila”\XREF{}{{\XO 3:8 }{\XT{Yel 23.5; 33.15}}}.


\par }{\Q \VS{9}Tala, ditadi yayi mu me tula

\par }{\Q na mantwala ya Yeswa,

\par }{\Q yawu kele na meso nsambwadi,

\par }{\Q na zulu ya ditadi kaka mosi yayi.

\par }{\Q Munu mosi ke sonika

\par }{\Q mambu na zulu ya yawu, mpe

\par }{\Q mu ke katula masumu ya yinsi yayi

\par }{\Q na kilumbu mosi.

\par }{\Q Ni Yave, Nzambi ya Binwani me tuba yawu.


\par }{\Q \VS{10}Yave, Nzambi ya Binwani

\par }{\Q ke na kutuba, na kilumbu yina,

\par }{\Q konso muntu na kati ya beno ke

\par }{\Q bokila bampangi ya yandi,

\par }{\Q samu na kwiza kuvukana na kyese

\par }{\Q na yisi ya yinti ya vinu

\par }{\Q mpe na yisi ya yinti ya
fike.»




\par }\Chap{4}{\SH Lumoni ya tanu: Kisika yina ba ke tentikaka minda mpe bayinti zola ya olive
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mbazi yina vwandaka zonza na munu vutukaka mpe pamusaka munu mutindu ba ke vumbulaka muntu yina kele ya kulala.

\VS{2}Yandi yufulaka munu: «Yinki nge ke na kutala?» Mu vutulaka: «Mu ke na kutala kitentokolo ya minda, ya wolo. Kitentokolo yango kele na minda na zulu ya yawu, mpe na mwa ndonga ya kutudilaka mafuta, na mwa bima nsambwadi yina ke lutisaka mafuta na minda nyonso nsambwadi.

\VS{3}Pene-pene ya yawu, ya kele na bayinti zole ya olive, mosi na lweka ya lubakala ya ndonga yina ba ke tudilaka mafuta mpe ya nkaka na lweka ya kento.»

\VS{4}Mpe mu yufulaka na mbazi yina vwandaka solola na munu: «Mfumu ya munu, yinki yawu zola kutuba?»

\VS{5}Mbazi vutulaka: «Nge zaba ve yinki yawu zola kutuba?» Mu vutulaka: «Ve,
Mfumu ya munu, mu zaba ve.»


\par }{\SH Nsilulu samu na Zolobabele
\par }
{\PP \VS{6}Mbazi vutulaka na munu,

\par }{\Q tala mambu yina Yave ke na kutuba

\par }{\Q samu na Zolobabele:

\par }{\Q «Ya kele ve samu na kibakala

\par }{\Q to ngolo ya beno,

\par }{\Q kasi na Mpeve ya munu,

\par }{\Q ni Yave, Nzambi ya binwani me tuba yawu.»


\par }{\Q \VS{7}«Nge mongo ya nene, nani nge kele

\par }{\Q na mantwala ya Zolobabele?

\par }{\Q Yandi ke mwangisa nge.

\par }{\Q Yandi ke basisa ditadi ya mfunu

\par }{\Q mpe ke looka na nsayi na kutuba:

\par }{\Q “Matondo, matondo”

\par }{\Q samu na ditadi yayi.»


\par }{\PP \VS{8}Na manima, mambu ya Yave

\par }{\Q kuminaka munu mutindu yayi:


\par }{\Q \VS{9}«Ni Zolobabele me tunga lufulu

\par }{\Q ya Yinzo ya munu, mpe ni yandi

\par }{\Q ke manisa na kutunga yawu.»

\par }{\PP Mpe beno ke ndima ti ni Yave, Nzambi

\par }{\Q ya Binwani tumisaka munu na sika ya beno.


\par }{\Q \VS{10}«Samu ti bayina vwandaka tala

\par }{\Q ntonono ya kisalu mutindu kima ya

\par }{\Q mpamba ke yangalala ntangu

\par }{\Q bawu ke tala kitezolo ya kisengo ya mpembe na maboko ya Zolobabele.

\par }{\Q Minda nsambwadi kele kidimbu

\par }{\Q ya meso ya Yave yina ke talaka yinza nyonso.»


\par }{\Q \VS{11}Mu yufulaka
Mbazi: «Yinki zola kutuba bayinti zole ya olive yina kele pene-pene ya kitentokolo ya minda?»

\VS{12}Mu yufulaka dyaka yandi: «Yinki zola kutuba bintala zole ya olive yina kele pene-pene ya mwa bima zole ya wolo yina ke basisaka mafuta ya nsunga ya mbote?»

\VS{13}Na yina,
Mbazi vutulaka: «Nge zaba ve yinki yawu zola kutuba?» Mu tubaka ve, mfumu ya munu mu zaba ve.

\VS{14}Mpe mbazi tubaka: «Ni bantu zole yina Yave soolaka samu na mafuta, ni bawu kele na ntadisi ya
Mfumu ya yinza nyonso.»




\par }\Chap{5}{\SH Lumoni ya sambanu: Dibuku ya kuzingama
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na kati ya lumoni mu talaka dyaka, dibuku mosi vwandaka kwenda na zulu.


\par }{\PP \VS{2}Mbazi yufulaka munu: «Yinki nge ke na kutala?» Mu vutulaka: «Mu ke na kutala dibuku mosi ke na kukwenda na zulu, yinda ya yawu kele Bakude makumi zole mpe nene ya yawu kele Bakude kumi\XREF{}{{\XO 5:2 }{\XT{Mba 6.15}}}.»

\VS{3}Na yina, mbazi tubaka: «Ya kele ni nsingulu yina ke na kumwangana na yinsi nyonso, na lweka mosi ya dibuku yango ba sonikaka: Ba ke bingisa bantu nyonso yina ke labaka na yinsi, na lweka ya nkaka mpe ba sonikaka: Ba ke bingisa mpe bantu nyonso yina ke kudyaka bandefi ya luvunu na yinsi.

\VS{4}Yave, Nzambi ya Binwani ke fidisa yawu, samu ti yawu kota na yinzo ya konso muyibi mpe na yinzo ya konso muntu yina ke kudyaka bandefi ya luvunu na nkumbu ya yandi. Nsiingulu yango ke kota na kati ya yinzo mpe yawu ke nyengisa bima nyonso, ya vwanda mabaya to matadi.»


\par }{\SH Lumoni ya nsambwadi: Kento yina kele na kati ya kipezolo ya Efa
\par }
{\PP \VS{5}Mbazi yina vwandaka zonza na munu tubaka: «Tala na zulu, yinki nge ke na kutala kuna?»

\VS{6}Mu yufulaka mbazi: «Ya kele yinki?» Yandi vutulaka: «Ya kele Efa\XREF{}{{\XO 5:6 }{\XT{Kbk 16.36}}} yina ke na kubelama mpe yawu kele ya kufuluka na masumu ya bantu nyonso ya yinsi.»


\par }{\PP \VS{7}Na mpamukunu, kitapu ya kokote yina vwandaka na zulu ya Efa\XREF{}{{\XO 5:7 }{\XT{Kbk 16.36}}} fungukaka mpe mu talaka kento mosi ya kuvwanda na kati ya Efa yango.

\VS{8}Mbazi tubaka na munu: «Kento yayi kele kidimbu ya mambu nyonso ya yimbi.»

\par }{\PP Mbazi vutulaka kento yango na kati ya Efa\XREF{}{{\XO 5:8 }{\XT{Efa
}}{\XT{Kbk 16.36}}}, yandi bakaka kitapu ya kokote mpe kangaka Efa yango.

\VS{9}Na manima, mu talaka dyaka na zulu, mu talaka bakento zole yina vwandaka belama mpe bawu vwandaka pumbuka. Mupepe vwandaka fula na mapapu ya bawu. Mapapu yango vwandaka mutindu mapapu ya ndeke yina ba ke bokilaka singonye\FTNT{*}{{\FR 5:9 }{\FQ{Singonye
}}{\FT{Ya kele ndeke mosi ya nene yina ke bwilaka bambisi ya moyo na maza.}}} Bakento yango nangunaka Efa\XREF{}{{\XO 5:9 }{\XT{Kbk 16.36}}} mpe bawu nataka yawu na kati-kati ya zulu.

\VS{10}Na yina, mu yufulaka mbazi: «Wapi kisika bawu ke na kunata Efa\XREF{}{{\XO 5:10 }{\XT{Kbk 16.36}}}?»

\VS{11}Mbazi vutulaka: «Bawu ke na kunata yawu na Babilone, bawu ke tungila yawu yinzo mpe ni kuna ba ke tula kitunga yango samu ti yawu vwanda kuna.»




\par }\Chap{6}{\SH Lumoni ya nana: Bapusu-pusu yiya ya mvita
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na kati ya lumoni, mu talaka dyaka bapusu-pusu yiya ya mvita, yawu vwandaka basika na kati-kati ya myongo zole. Myongo yango vwandaka ya bisengo ya mbwaki.

\VS{2}Pusu-pusu ya ntete ya mvita, ni bampunda ya mbwaki vwandaka benda yawu, pusu-pusu ya zole ya mvita, ni bampunda ya ndombe vwandaka benda yawu,

\VS{3}pusu-pusu ya tatu ya mvita, ni bampunda ya mpembe vwandaka benda yawu, mpe bampunda ya mbwaki ya matodi-matodi vwandaka benda pusu-pusu ya yiya ya mvita.

\VS{4}Mu yufulaka mbazi yina vwandaka solola na munu: «Mfumu ya munu, bapusu-pusu yayi ya mvita zola kutuba yinki?»

\VS{5}Mbazi vutulaka: «Ya kele ni mipepe yiya ya
mazulu yina me katuka na kisika yina yawu ke vwandaka na mantwala ya
Mfumu ya ntoto nyonso.»

\VS{6}Pusu-pusu ya mvita yina bampunda ya ndombe vwandaka benda, vwandaka kwenda na yinsi ya node, pusu-pusu ya mvita yina bampunda ya mpembe vwandaka benda, vwandaka landa bawu na manima, mpe pusu-pusu ya mvita yina bampunda ya mbwaki ya matodi-matodi vwandaka benda, vwandaka kwenda na sude.

\VS{7}Bampunda yina kele na ngolo belamaka na sika ya mbazi mpe bawu lombaka yandi muswa ya kwenda tambula na ntoto. Na yina, mbazi pesaka bawu muswa yayi: «Ee, beno kwenda tambula na ntoto.» Mpe bawu kwendaka, samu na kutambula na ntoto.

\VS{8}Na manima, mbazi bokilaka munu mpe yandi tubaka: «Tala, bampunda yina ke na kukwenda na node, bawu ke na kukwenda samu na kukulumuna Mpeve ya Nzambi na yinsi na node.»


\par }{\SH Yimpu ya kintinu ya Yeswa
\par }
{\PP \VS{9}Mambu ya Yave kuminaka munu mutindu yayi:

\VS{10}«Kwenda mpe baka makabu na sika ya Eledayi, Tobya, mpe Yedaya bayina me katuka na yinsi ya nzenza. Bubu yayi, kwenda na yinzo ya Yosiya yina kele mwana ya Sefanya, ni kuna kele bantu yina me katuka na babilone, yinsi ya nzenza.

\VS{11}Nge ke baka wolo mpe palata samu na kuyidika yimpu ya kintinu mpe nge ke tula yawu na yintu ya Yeswa, mfumu ya
banganga-Nzambi, mwana ya Yosadake.»

\VS{12}Mpe nge ke zabisa na yandi mutindu yayi:

\par }{\Q «Yave, Nzambi ya Binwani ke na kutuba:

\par }{\Q Ya kele na muntu awa,

\par }{\Q ba ke bokila yandi Mutwikila

\par }{\Q kisika yina yandi ke vwanda

\par }{\Q bambuma ya mbote ke basika

\par }{\Q mpe yandi ke tunga dyaka Yinzo ya munu.


\par }{\Q \VS{13}Ni yandi ke tunga Yinzo ya Yave.

\par }{\Q Ni yandi ke lwata binkuti yina

\par }{\Q ke na bidimbu ya kintinu

\par }{\Q mpe yandi ke vwanda na kiti

\par }{\Q ya yandi ya kintinu samu na kuyala.

\par }{\Q Nganga-Nzambi ya nkaka

\par }{\Q mpe ke vwanda pene-pene ya yandi,

\par }{\Q bawu zole ke vwanda na kiwisa ya mbote.»


\par }{\PP \VS{14}«Yimpu ya kintinu ke bikana na kati ya Yinzo ya Yave, samu na kubambukilaka moyo na Eledayi, Tobya, Yedaya mpe samu na mbote yina salaka, Yosiya mwana ya Sefanya.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{15}Bantu ke katuka ntama samu na kwiza kutunga dyaka Yinzo ya Yave mpe beno ke ndima ti ni Yave, Nzambi ya Binwani tumisaka munu na sika ya beno. Mambu yayi ke salama kaka, kana beno tumama na ndinga ya Yave, Nzambi ya beno.




\par }\Chap{7}{\SH Kumanga na kudya samu na Nzambi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na kilumbu ya yiya ya ngonda ya yivwa, ngonda yina ba ke bokilaka Kisilewu, na mvula ya yiya ya kintinu ya Dalyuse, Yave zabisaka mambu ya yandi na sika ya
mumbikudi Zakali.

\VS{2}Bantu ya Betele fidisaka Salesele mpe Lengweme-Meleke na bantu ya yandi samu ti, bawu kwenda bondila Yave,

\VS{3}mpe na kuyufula
banganga-Nzambi yina kele kuna na Yinzo ya Yave, Nzambi ya Binwani, mpe na mimbikudi kyuvu yayi: «Tii wapi ntangu beto ke tatamana na kudila mpe kumina nsoki na ngonda ya tanu, mutindu beto ke salaka yawu katuka ntama?»

\VS{4}Na yina, mambu ya Yave, Nzambi ya Binwani, kuminaka munu mutindu yayi:

\VS{5}Zabisa na bantu nyonso ya yinsi mpe na
banganga-Nzambi ti:

\par }{\Q «Ya me kuma bamvula makumi nsambwadi,

\par }{\Q katuka ntangu yina beno bakaka lukanu

\par }{\Q ya kumina nsoki

\par }{\Q na kati ya bidilu kubanda na konso ngonda ya tanu

\par }{\Q mpe na ngonda ya nsambwadi.

\par }{\Q Beno minaka nsoki samu na munu?»


\par }{\Q \VS{6}«Na ntangu beno ke kudyaka

\par }{\Q mpe ke kunwaka, beno ke

\par }{\Q salaka yawu ve samu na beno mosi?»


\par }{\PP \VS{7}Ni mambu yayi ve, Yave zabisaka na mimbikudi ya ntete, ntangu yina mbanza Yelusalemi mpe bambanza yina kele pene-pene vwandaka na kati ya kizunu? Mpe bantu mingi vwandaka zinga na Nengeve mpe na Sefela.


\par }{\PP \VS{8}Yave tubaka na Zakali mutindu yayi:

\VS{9}Yave, Nzambi ya Binwani ke na kutuba:

\par }{\Q «Beno sala lufundusu ya
kudedama,

\par }{\Q beno salasana bumbote

\par }{\Q mpe beno fwila bampangi kyadi.


\par }{\Q \VS{10}Beno nyokola ve mifwidi

\par }{\Q ya bakento, bansaana,

\par }{\Q bantu ya nzenza mpe bamputu.

\par }{\Q Beno vwanda ve na mabanza

\par }{\Q ya kusalasana yimbi.»


\par }{\PP \VS{11}«Kasi bawu mangaka na kuwa mpe bawu pesaka munu manima, bawu kangaka makutu ya bawu samu ti bawu kuwa ve.

\VS{12}Bantima ya bawu kumaka ngolo mutindu ditadi ya ntalu yina ba ke bokilaka dyamane\FTNT{*}{{\FR 7:12 }{\FQ{Dyamane
}}{\FT{kele ditadi ya ntalu yina ke lezimaka mingi.}}}, samu na kuwa ve Musiku mpe mambu yina Yave, Nzambi ya Binwani, tubaka na mimbikudi ya ntete na nzila ya Mpeve ya yandi. Na yina, Yave, Nzambi ya Binwani, kumaka na nkele ya kulutila.»

\VS{13}Mutindu bawu kuwaka munu

\par }{\Q ve ntangu yina mu bokilaka bawu,

\par }{\Q munu mpe ke kuwa bawu ve ntangu yina

\par }{\Q bawu ke bokila munu.

\par }{\Q Ni Yave, Nzambi ya Binwani,

\par }{\Q me tuba yawu.


\par }{\Q \VS{14}Mu mwangisaka bawu

\par }{\Q na bayinsi nyonso yina bawu

\par }{\Q vwandaka zaba ve.

\par }{\Q Na manima ya bawu,

\par }{\Q yinsi ya bawu mpe mwanganaka,

\par }{\Q ata muntu vwandaka tula dikulu kuna.

\par }{\Q Yinsi yina vwandaka ya kitoko,

\par }{\Q bawu kitulaka yawu yinsi ya kyadi.




\par }\Chap{8}{\SH Bansilulu ya Yave samu na Yelusalemi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mambu ya Yave, Nzambi ya Binwani,

\par }{\Q kuminaka munu mutindu yayi:


\par }{\Q \VS{2}«Yave, Nzambi ya Binwani, ke na kutuba:

\par }{\Q Mu ke na kimbanda ya kulutila samu

\par }{\Q na
Siyone, mu ke na nkele ya kulutila

\par }{\Q mpe mu zola yandi mingi.


\par }{\Q \VS{3}Yave ke na kutuba, mu ke vutuka

\par }{\Q na
Siyone mpe mu ke zinga

\par }{\Q na kati-kati ya Yelusalemi.

\par }{\Q Ba ke bokila Yelusalemi

\par }{\Q “Mbanza ya kukwikama”

\par }{\Q mpe mongo ya Yave, Nzambi

\par }{\Q ya Binwani, ba ke bokila yawu

\par }{\Q “Mongo ya longo.”


\par }{\Q \VS{4}Yave, Nzambi ya Binwani, ke na kutuba:

\par }{\Q Biboba mingi ya bakento

\par }{\Q mpe ya babakala,

\par }{\Q konso muntu na yinti ya yandi na diboko,

\par }{\Q bawu ke banda na kuvwandaka

\par }{\Q dyaka na bisika yina bantu ke bakaka

\par }{\Q mupepe na Yelusalemi.


\par }{\Q \VS{5}Bisika yango ke fuluka dyaka

\par }{\Q na bantwenya ya bakento

\par }{\Q mpe ya babakala,

\par }{\Q bawu ke banda na kwendaka sakana kuna.


\par }{\Q \VS{6}Yave, Nzambi ya Binwani,

\par }{\Q ke na kutuba ti,

\par }{\Q kana bantu ya Isayeli, bayina

\par }{\Q katukaka na yinsi ya nzenza

\par }{\Q ke na kubanza ti mambu yayi

\par }{\Q lenda kusalama ve na ntangu ya bawu,

\par }{\Q munu mpe Yave, Nzambi ya Binwani, mu ke ndima ti

\par }{\Q yawu lenda kusalama ve?

\par }{\Q Ni munu Yave, Nzambi ya

\par }{\Q Binwani, me tuba yawu.


\par }{\Q \VS{7}Ni yawu yina, Yave, Nzambi ya

\par }{\Q Binwani, ke na kutuba:

\par }{\Q Ya tsyelika, mu ke kuula bantu

\par }{\Q ya munu bayina kwendaka zinga

\par }{\Q na bayinsi ya nzenza yina

\par }{\Q kele na esete mpe na wesete.


\par }{\Q \VS{8}Mu ke katula bawu kuna

\par }{\Q mpe bawu ke kwiza zinga na Yelusalemi,

\par }{\Q bawu ke vwanda bantu ya munu mpe mu

\par }{\Q ke vwanda Nzambi ya bawu,

\par }{\Q na kati ya kukwikama mpe
ludedomo.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Yave, Nzambi ya Binwani ke na kutuba:

\par }{\Q «Beno vwanda na kibakala!

\par }{\Q Beno bayina ke na kuwa mambu

\par }{\Q yina mimbikudi tubaka, na

\par }{\Q ntangu yina bantu vwandaka tunga lufulu,

\par }{\Q samu na kutunga dyaka,

\par }{\Q Yinzo ya Yave, Nzambi ya Binwani.


\par }{\Q \VS{10}Na ntangu ya ntama, bantu vwandaka

\par }{\Q kuzwa ve difuta ya bisalu ya bawu

\par }{\Q mpe bibulu vwandaka na ndandu ve,

\par }{\Q ata muntu vwandaka lenda na

\par }{\Q kutambula na kimpwanza samu na bambeni,

\par }{\Q mu salaka ti bantu kuwisana dyaka ve.


\par }{\Q \VS{11}Kasi ntangu yayi, mu ke tala beno

\par }{\Q mutindu mosi ve na bayina

\par }{\Q katukaka na yinsi ya nzenza,

\par }{\Q ni Yave, Nzambi ya Binwani, me tuba yawu.


\par }{\Q \VS{12}Mu ke tula kizunu na kati-kati ya beno:

\par }{\Q Bilanga ya bayinti ya vinu ke buta bambuma,

\par }{\Q ntoto ke pesa madya mingi,

\par }{\Q bamvula ke noka mingi mpe mu

\par }{\Q ke pesa bima nyonso yayi

\par }{\Q mutindu kimvwama

\par }{\Q na sika ya bantu yayi, yina me bikana.


\par }{\Q \VS{13}Beno bantu ya Yuda mpe ya Isayeli,

\par }{\Q na ntangu yina beno vwandaka

\par }{\Q na kati-kati ya bayinsi ya nkaka,

\par }{\Q beno vwandaka mutindu bantu yina ke na nsingulu.

\par }{\Q Kasi ntangu yayi, mu ke vuukisa beno

\par }{\Q mpe mu ke sakumuna beno, beno tala

\par }{\Q boma ve, beno vwanda na kibakala!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Yave, Nzambi ya Binwani, ke na kutuba:

\par }{\Q «Mu bakaka lukanu ya kupesa beno

\par }{\Q kitumbu samu ti bankooko

\par }{\Q ya beno pesaka munu nkele,

\par }{\Q mpe mu sobaka ve lukanu ya munu.


\par }{\Q \VS{15}Kasi, na ntangu yayi mu me soba lukanu ya munu,

\par }{\Q mu me baka lukanu ya kusala beno mambu ya mbote.

\par }{\Q Dikanda ya Yuda mpe ya Yelusalemi,

\par }{\Q beno tala boma ve.


\par }{\Q \VS{16}Beno ke sala mutindu yayi:

\par }{\Q Beno sadila butsyelika na kati ya beno,

\par }{\Q na bisika yina beno ke fundisaka bantu,

\par }{\Q beno sala lufundusu ya
kudedama,

\par }{\Q yina ke pesaka kizunu.


\par }{\Q \VS{17}Beno ke vwanda ve na dibanza

\par }{\Q ya kusala yimbi na bampangi ya beno,

\par }{\Q beno ke kudya ve bandefi ya luvunu,

\par }{\Q samu ti mambu nyonso yayi,

\par }{\Q mu ke yinaka yawu.

\par }{\Q Ni Yave me tuba yawu.»


\par }{\SH Bilumbu ya kyadi ke kituka bilumbu ya kyese
\par }
{\PP \VS{18}Mambu ya Yave, Nzambi ya Binwani, kuminaka munu mutindu yayi:

\VS{19}«Yave, Nzambi ya Binwani, ke na kutuba: Kumina nsoki ya ngonda ya yiya, ya ngonda ya tanu, ya ngonda ya nsambwadi mpe na ngonda ya kumi, yawu ke kituka bilumbu ya kyese, ya kilengi mpe ya
mikembo samu na bantu ya Yuda.»

\par }{\PP «Beno zola butsyelika mpe kizunu!»


\par }{\PP \VS{20}Yave, Nzambi ya Binwani, ke na kutuba:

\par }{\Q «Bantu mingi ke kwiza awa

\par }{\Q mpe bambanza mingi ke butuka.


\par }{\Q \VS{21}Na yina, bantu ya mbanza

\par }{\Q mosi ke tuba na bantu ya mbanza

\par }{\Q ya nkaka ti: “Beto kwenda

\par }{\Q sambila mpe kusosa

\par }{\Q kizizi ya Yave, Nzambi ya Binwani”,

\par }{\Q bantu ya nkaka ke vutula:

\par }{\Q “Ee, beto ke kwenda kintwadi na beno.”


\par }{\Q \VS{22}Ya tsyelika, bantu mingi

\par }{\Q mpe bantu ya bayinsi yina ke na lulendo,

\par }{\Q ke kwiza awa na Yelusalemi,

\par }{\Q samu na kusosa mpe samu na kubondila,

\par }{\Q Yave, Nzambi ya Binwani.


\par }{\Q \VS{23}Yave, Nzambi ya Binwani,

\par }{\Q ke na kutuba, na bilumbu yina,

\par }{\Q bantu kumi bayina ke zonzaka ve

\par }{\Q ndinga mosi, ke simba Zwife mosi

\par }{\Q na nsongi ya kinkuti ya yandi

\par }{\Q mpe bawu ke tuba:

\par }{\Q “Beto ke kwenda kintwadi na beno

\par }{\Q samu ti beto kuwaka ti

\par }{\Q Nzambi kele na beno.” »




\par }\Chap{9}{\SH Lufundusu ya bayinsi yina kele pene-pene ya Isayeli
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yayi ni mambu ya Yave.

\par }{\Q Ndinga ya Yave wakanaka katuka

\par }{\Q na kizunga ya Adalake yawu kumaka na Damase,

\par }{\Q samu ti Yave ke talaka ve kaka

\par }{\Q makanda ya Isayeli, kasi yandi

\par }{\Q ke talaka mpe bantu nyonso.


\par }{\Q \VS{2}Ya kumaka mpe na mbanza ya Amate

\par }{\Q yina kele pene-pene ya Damase,

\par }{\Q Tile mpe Sidone yina kele bambanza

\par }{\Q ya bantu yina ke na ndwenga.


\par }{\Q \VS{3}Bantu ya mbanza Tile

\par }{\Q tungaka bibaka ya bawu ya lukengolo.

\par }{\Q Bawu kumaka na mbongo mingi

\par }{\Q mutindu fundu-fundu ya ntoto,

\par }{\Q bawu kumaka mpe na wolo

\par }{\Q mingi mutindu munyenge.


\par }{\Q \VS{4}Kasi
Mfumu ke botola bimvwama ya bawu,

\par }{\Q yandi ke bwisa bibaka ya bawu

\par }{\Q na kati ya mubu, mpe mbanza

\par }{\Q ya bawu ke nyenga na tiya.


\par }{\Q \VS{5}Ntangu bantu ya mbanza

\par }{\Q Asekelone ke tala mambu yayi,

\par }{\Q bawu ke vwanda na boma.

\par }{\Q Mpe bantu ya Ngaza ke tekita mingi.

\par }{\Q Ekelone ke tala nsoni samu ti

\par }{\Q yandi ke kuzwa dyaka ve lusalusu.

\par }{\Q Ntinu ya Ngaza ke kufwa

\par }{\Q mpe ata muntu ke zinga dyaka

\par }{\Q na mbanza Asekelone.


\par }{\Q \VS{6}Bana ya yinsi, bayina me butuka

\par }{\Q na tata to mama ya nzenza

\par }{\Q ke kwiza zinga na Asedode

\par }{\Q mpe mu ke bwisa lunangu ya ba-Filisiti.


\par }{\Q \VS{7}Mu ke sala ti bawu kudya dyaka ve

\par }{\Q musuni ya kibulu na menga ya yawu

\par }{\Q to yina ba ke pesaka mutindu makabu

\par }{\Q na banzambi ya bawu ya biteki.

\par }{\Q Na yina, ba-Filiseti yina ke bikana ke

\par }{\Q kuma bantu ya Nzambi,

\par }{\Q bawu ke kuma mutindu bantu

\par }{\Q ya kifumba ya Yuda mpe bantu

\par }{\Q ya mbanza Ekelone ke

\par }{\Q kuma mutindu ba-Yebuse\XREF{}{{\XO 9:7 }{\XT{Ywa 15.63}}}.


\par }{\Q \VS{8}Mu ke vwanda pene-pene

\par }{\Q ya Yinzo ya munu, samu na kukaya-meso

\par }{\Q na bambeni yina ke lutaka kuna

\par }{\Q konso ntangu.

\par }{\Q Ata mbeni mosi ve ke kwamisa dyaka

\par }{\Q dikanda ya munu, samu ti na

\par }{\Q ntangu yayi, munu mosi

\par }{\Q ke na kukengidila yawu.


\par }{\SH Ntinu yina ke pesaka kizunu
\par }
{\Q \VS{9}Nge ndumba ya
Siyone vwanda

\par }{\Q na nsayi mingi, mpe ndumba

\par }{\Q ya Yelusalemi, sala milolo ya nsayi,

\par }{\Q tala ntinu ya nge ke na kukwiza

\par }{\Q na sika ya nge, yandi kele ya

\par }{\Q kusungama mpe yandi me nunga.

\par }{\Q Yandi kele ya kukuluka, yandi me

\par }{\Q yuluka na zulu ya mbuluku,

\par }{\Q na zulu ya mwana ya mbuluku,

\par }{\Q mwana ya mbuluku ya kento\XREF{}{{\XO 9:9 }{\XT{Mat 21.5}}}.


\par }{\Q \VS{10}Yandi ke katula bapusu-pusu ya mvita,

\par }{\Q na Efalayime mpe na Yelusalemi.

\par }{\Q Yandi ke zenga munani ya mvita.

\par }{\Q Yandi ke zonza mambu ya kizunu

\par }{\Q samu na bayinsi.

\par }{\Q Kimfumu ya yandi ke banda na mubu mosi tii

\par }{\Q na mubu ya nkaka, mpe katuka nzadi

\par }{\Q ya Efalate tii na bandilu ya ntoto.


\par }{\SH Yave ke kuula bankole
\par }
{\Q \VS{11}Yave ke na kutuba:

\par }{\Q «Na yina me tadila nge, samu na

\par }{\Q ngwisani yina mu salaka na nge na

\par }{\Q menga, mu ke basisa bankole ya nge

\par }{\Q yina kele na kati ya dibulu yina me

\par }{\Q kondwa maza.


\par }{\Q \VS{12}Beno bankole yina kele

\par }{\Q na kivuvu mingi,

\par }{\Q beno vutuka na mbanza ya beno,

\par }{\Q yina kele na bibaka ya ngolo,

\par }{\Q bubu yayi mu ke tuba na beno,

\par }{\Q mu ke sakumuna beno bambala zole.


\par }{\Q \VS{13}Na yina, bantu ya dikanda Yuda

\par }{\Q ke vwanda mutindu munani ya munu,

\par }{\Q mpe bantu ya dikanda ya Efalayime ke vwanda

\par }{\Q mutindu dyonga ya munu.

\par }{\Q Mu ke fidisa bantu ya mbanza

\par }{\Q Siyone samu ti bawu kwenda

\par }{\Q nwanisa bantu ya yinsi ya Ngelese

\par }{\Q mpe mu ke sala ti, bawu vwanda

\par }{\Q mutindu mbele ya muntu yina ke

\par }{\Q nwanaka bamvita.»


\par }{\Q \VS{14}Na manima, Yave ke talana

\par }{\Q na bantu ya yandi mpe dyonga

\par }{\Q ya yandi ke basika mutindu lusyemo.

\par }{\Q Mfumu Nzambi ke sika kulumenta,

\par }{\Q mpe ke kwiza na kati-kati ya mupepe ya ngolo

\par }{\Q yina me katuka na sude.


\par }{\Q \VS{15}Yave, Nzambi ya Binwani

\par }{\Q ke keba dikanda ya yandi.

\par }{\Q Ba ke dyata mpe ke nika

\par }{\Q bambeni ya bawu.

\par }{\Q Ba ke kunwa mpe ke sala makelele

\par }{\Q mutindu bantu me kola malafu,

\par }{\Q ba ke fuluka na yawu mutindu

\par }{\Q mbungu ya menga ya minkayulu

\par }{\Q yina kele na bansongi ya kiyokolo ya minkayulu\XREF{}{{\XO 9:15 }{\XT{Kbk 27.2; 29.12}}}.


\par }{\Q \VS{16}Na kilumbu yina, Yave Nzambi

\par }{\Q ya bawu ke vuukisa bawu

\par }{\Q mutindu muvungi ke vuukisaka

\par }{\Q mameme ya yandi.

\par }{\Q Bawu ke vwanda mutindu matadi ya ntalu,

\par }{\Q bawu ke lezima na zulu ya ntoto.


\par }{\Q \VS{17}Na yina, bantu ke kuma

\par }{\Q kitoko mpe ke vwanda

\par }{\Q na luzingu ya mbote!

\par }{\Q Madya mpe vinu ke pesa ngolo

\par }{\Q na bantwenya ya bakento

\par }{\Q mpe ya babakala.




\par }\Chap{10}{\SH Yave kele Nzambi ya butsyelika
\par }
{\Q \VerseOne{1}Beno lomba na Yave, yandi nokisa

\par }{\Q mvula ya ndolo, ni Yave ke

\par }{\Q nokisaka bamvula yina ke

\par }{\Q vwandaka na mipepe ya ngolo,

\par }{\Q banzasi mpe balusyemo.

\par }{\Q Mpe yandi ke sala ti matiti

\par }{\Q kumena bisika nyonso.


\par }{\Q \VS{2}Biteki yina beno ke sambilaka

\par }{\Q ke pesaka beno bamvutu ya luvunu,

\par }{\Q banganga ya beno ke zabisaka beno

\par }{\Q mambu ya luvunu, mpe bandosi yina

\par }{\Q bawu ke zabisaka beno

\par }{\Q ke na ndandu ve mpe

\par }{\Q bankindusulu ya bawu kele ya mpamba,

\par }{\Q ni yawu yina bantu ke na kudyengila mutindu,

\par }{\Q nkonga ya mameme yina ke na kyadi

\par }{\Q mpe me kondwa muvungi.


\par }{\SH Yave ke nungisa bantu ya yandi
\par }
{\Q \VS{3}Yave ke na kutuba:

\par }{\Q «Mu kele na nkele ya kulutila

\par }{\Q samu na mivungi.

\par }{\Q Mu ke pesa kitumbu na bankombo.

\par }{\Q Samu ti, Yave Nzambi ya Binwani

\par }{\Q me kwiza sadisa mameme ya yandi,

\par }{\Q dikanda ya Yuda mpe yandi ke sala ti

\par }{\Q bawu kuma mutindu mpunda

\par }{\Q yina me nunga bamvita.


\par }{\Q \VS{4}Bamfumu ya mutindu na mutindu

\par }{\Q ke kwiza basika na kati ya dikanda

\par }{\Q ya Yuda samu na kutwadisa yawu.

\par }{\Q Yuda ke vwanda mutindu ditadi ya lufulu,

\par }{\Q yandi ke vwanda mutindu

\par }{\Q dikunzi ya yinzo, yandi ke vwanda

\par }{\Q mpe mutindu munani ya mvita.


\par }{\Q \VS{5}Mpe bawu ke vwanda mutindu binwani ya ngolo,

\par }{\Q samu na kudyata bambeni ya bawu

\par }{\Q mutindu fundu-fundu ya babala-bala.

\par }{\Q Bawu ke nwana mutindu yina samu

\par }{\Q ti Yave ke vwanda na bawu kintwadi

\par }{\Q mpe bambeni ya bawu yina

\par }{\Q ke nataka bampunda ke kufwa nsoni.


\par }{\Q \VS{6}Mu ke kindisa dikanda ya Yuda,

\par }{\Q mpe mu ke vuukisa dikanda ya Yosefi.

\par }{\Q Mu ke vutula bawu na yinsi ya bawu

\par }{\Q samu ti mu lakisa dyaka bawu luzolo

\par }{\Q ya munu mutindu mu salaka

\par }{\Q yawu ntete mu manga bawu.

\par }{\Q Samu ti ni munu Yave, Nzambi ya bawu.

\par }{\Q Mu ke pesa bawu mvutu

\par }{\Q na balusambu ya bawu.


\par }{\Q \VS{7}Dikanda ya Efalayime ke vwanda

\par }{\Q mutindu muntu me nunga bamvita.

\par }{\Q Bawu ke vwanda na nsayi mingi

\par }{\Q mutindu bantu me kunwa vinu.

\par }{\Q Ntangu bana ya bawu ke tala mutindu yina,

\par }{\Q bawu ke yangalala mpe ke vwanda

\par }{\Q na kyese mingi samu na Yave.


\par }{\Q \VS{8}Na yina, mu ke bokila bantu ya munu

\par }{\Q mpe mu ke vukisa bawu kisika mosi,

\par }{\Q samu ti mu me kuula bawu mpe

\par }{\Q bawu ke kuma mingi mutindu

\par }{\Q bawu vwandaka ntete.


\par }{\Q \VS{9}Mu me sala ti bawu

\par }{\Q mwangana na bayinsi

\par }{\Q mpe ata ti bawu vwanda ntama,

\par }{\Q bawu ke bambukila munu moyo na lusambulu.

\par }{\Q Bawu ke buta bana ya

\par }{\Q babakala mpe bawu ke vutuka awa.


\par }{\Q \VS{10}Mu ke basisa bawu na Ngipiti

\par }{\Q mpe na Asili samu na kuvukisa

\par }{\Q bawu kisika mosi.

\par }{\Q Mu ke kotisa bawu na Ngalaade

\par }{\Q mpe na Libane, kasi kisika

\par }{\Q yango ke vwanda fyoti samu na bawu.


\par }{\Q \VS{11}Na yina, mu ke lutisa bawu

\par }{\Q na bantangu ya mpasi

\par }{\Q mpe mu ke dingimisa mubu

\par }{\Q mu ke yumisa nzadi ya Nile.

\par }{\Q Lunangu ya bantu ya Asili

\par }{\Q ke suka mpe bamfumu ya Ngipiti

\par }{\Q ke vwanda dyaka ve na lutumu\XREF{}{{\XO 10:11 }{\XT{Kbk 14.21-22; Esa 51.10; Mga 106.9}}}.


\par }{\Q \VS{12}Mu ke kindisa bantu ya munu,

\par }{\Q mpe bawu ke tambula

\par }{\Q na nkumbu ya munu.

\par }{\Q Ni munu Yave me tuba yawu.»




\par }\Chap{11}{\SH Bayinsi ya lulendo me kubwa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Libane, fungula myelo ya nge,

\par }{\Q bika tiya kuyoka bayinti ya nge ya sedele\XREF{}{{\XO 11:1 }{\XT{Eze 31.3-9}}}.


\par }{\Q \VS{2}Nge sipelese dila na ngolo

\par }{\Q samu ti bayinti ya sedele me kubwa,

\par }{\Q bayinti ya kitoko

\par }{\Q me manisa na kubeba.

\par }{\Q Beno bayinti ya finda ya

\par }{\Q Basane, beno dila na ngolo samu ti,

\par }{\Q ba me bwisa bayinti ya finda,

\par }{\Q finda yina bantu vwandaka

\par }{\Q tala mpasi na kukota.


\par }{\Q \VS{3}Beno kuwa bidilu ya mivungi

\par }{\Q samu ti, nkembo ya bawu me suka.

\par }{\Q Bana ya bankosi ke na kudila na ngolo

\par }{\Q samu ti, bamfinda yina vwandaka sala

\par }{\Q kitoko ya nzadi ya Yolodani bebaka.


\par }{\SH Mivungi zole
\par }
{\PP \VS{4}Kilumbu mosi, Yave Nzambi ya munu tubaka na munu mutindu yayi: «Keba mameme ya munu yina ba ke na zola kufwa.

\VS{5}Bantu yina ke na kusumba mameme yango ke na kufwa yawu, ata kubanza ti bawu ke na kusala yimbi. Bayina ke na kutekisa yawu ke na kutuba: “Nkembo na Yave, beto me kuma bamvwama!” Ata bawu mosi mivungi, me vwanda ve na kyadi ya mameme ya bawu.

\VS{6}Ni yawu yina, munu Yave ke na kutuba ti, mu ke tala dyaka ve bantu ya yinsi yayi kyadi, mu ke yekula konso muntu na maboko ya mpangi ya yandi mpe na maboko ya ntinu ya yandi, bawu ke mwangisa yinsi mpe mu ke kuula ata muntu mosi ve na maboko ya bawu.»


\par }{\PP \VS{7}Na manima, mu kumaka muvungi ya mameme yina zolaka kufwa. Mu bakaka mikawa zole, ya ntete mu pesaka yawu nkumbu «Bundiku» ya zole «Bumosi» mpe mu bandaka na kukeba mameme.

\VS{8}Mu bingisaka mivungi tatu na ngonda mosi, samu ti mu vwandaka lenda dyaka ve na kuvingila mameme, mpe mameme vwandaka me lemba munu.

\VS{9}Na yina, mu tubaka na bawu mutindu yayi: «Mu ke vwanda dyaka ve muvungi ya beno, bayina ke kufwa, ba kufwa ya bawu, bayina ke zimbana, ba zimbana ya bawu, bayina ke bikana, ba kudya bampangi bawu na bawu!»


\par }{\PP \VS{10}Na manima, mu bakaka mukawa yina mu pesaka nkumbu Bundiku, mu zengaka yawu samu na kufwa ngwisani yina mu salaka na bantu nyonso\XREF{}{{\XO 11:10 }{\XT{Ose 2.20}}}.

\VS{11}Kaka na kilumbu yina, ngwisani vwandaka dyaka ve mpe bantu ya mumbungu ya mameme yina vwandaka tala munu bakulaka ti, ni Yave vwandaka twadisa munu na kusala mutindu yina.

\VS{12}Na yina, mu tubaka na bawu: «Kana beno zola, beno pesa munu difuta ya munu, kana beno zola ve, beno bika!» Mpe ba futaka munu makumi tatu ya mbongo ya bisengo.

\VS{13}Yave tubaka na munu: Mutindu ba me tala ti mbongo me lutila munu mfunu, kwenda losa yawu na bisadi-bambinda. Mu bakaka mbongo yango, yawu vwandaka makumi tatu ya mbongo ya bisengo mpe mu kwendaka losa yawu na bisadi-bambinda ya Yinzo ya Yave.

\VS{14}Na manima, mu zengaka mukawa ya zole yina mu pesaka nkumbu Bumosi, samu na kufwa ngwisani yina vwandaka na kati ya bantu ya Yuda mpe ya Isayeli.


\par }{\PP \VS{15}Yave tubaka dyaka na munu mutindu yayi: «Sala mutindu ke salaka muvungi yina kele ve na ndwenga.

\VS{16}Na yina, mu ke fidisa muvungi ya nkaka na yinsi yayi, yandi ke vingila ve mbote mameme yina ke na kuzimbanaka, mpe yandi ke sosa bawu ve. Yandi ke belusa ve mameme yina me lwala, yandi ke pesa ve mameme yango bima yina ba ke na yawu nsatu, yandi ke kudya mameme yina ke na mafuta mpe yandi ke zenga bawu makulu.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kyadi samu na muvungi yina

\par }{\Q kele ve na ndwenga mpe ke bikaka

\par }{\Q mameme ya yandi!

\par }{\Q Bika ti diboko ya yandi kuzengana

\par }{\Q mpe disu ya yandi ya lubakala

\par }{\Q kutoboka na bamvita!

\par }{\Q Bika ti diboko ya yandi kufwa

\par }{\Q mpe disu ya yandi ya lubakala

\par }{\Q kutala dyaka ve!




\par }\Chap{12}{\SH Yave ke vuukisa Yelusalemi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yayi ni Mambu ya Yave.

\par }{\Q Ndinga ya Yave wakanaka

\par }{\Q na Isayeli. Yave, yina yidikaka

\par }{\Q zulu na ntoto mpe

\par }{\Q fulaka mupepe ya luzingu na kati

\par }{\Q ya muntu, me tuba mutindu yayi:


\par }{\PP \VS{2}«Mu ke sala ti Yelusalemi kuvwanda mutindu mbungu ya vinu, yina ke lakisa nkele ya munu na sika ya bantu nyonso yina kele pene-pene ya yandi. Yawu ke vwanda mutindu mosi mpe samu na Yuda, ntangu bambeni ke kwiza zunga Yelusalemi samu na kunwanisa yawu.

\VS{3}Na kilumbu yina, mu ke sala ti Yelusalemi kuvwanda mutindu ditadi ya kilo samu na bantu nyonso. Bayina nyonso ke sosa na kunanguna yawu ke tala mpasi. Na yina, bayinsi nyonso ya ntoto ke vukana samu na kunwanisa Yelusalemi.

\VS{4}Yave ke na kutuba: “Na kilumbu yina, mu ke lawusa bampunda ya bawu, mpe bayina ke nataka yawu ke kuma bazoba, kasi mu ke kaya-meso samu na Yuda. Mpe mu ke kufwa meso ya bampunda ya makanda ya nkaka.”

\VS{5}Na yina, bamfumu ya Yuda ke banda na kutuba na yisi ya bantima ya bawu: “Bantu ya Yelusalemi ke vwanda ngolo ya beto samu na Yave, Nzambi ya binwani, Nzambi ya bawu.”

\VS{6}Na kilumbu yina, mu ke sala ti bamfumu ya Yuda vwanda mutindu tiya yina ba me namisa na kati ya mfinda to tiya yina ba me namisa na kati ya matiti. Bawu ke nyengisa bantu ya bayinsi nyonso yina kele pene-pene ya bawu mpe Yelusalemi ke vwanda kaka na kisika yina yawu kele.»


\par }{\PP \VS{7}Yave ke vuukisa ntete makanda ya Yuda samu ti dikanda ya Davidi mpe bantu ya Yelusalemi kubanza ve ti, bawu me lutila makanda ya Yuda mfunu.

\VS{8}Na kilumbu yina, Yave ke vuukisa bantu yina ke zingaka na Yelusalemi: Na kilumbu yina bayina kele ve na ngolo, ke vwanda na ngolo mutindu Davidi. Samu na bawu, bana ya Davidi ke vwanda mutindu Nzambi ya bawu to mbazi ya Yave, yina ke na kutambulaka na mantwala ya bawu.


\par }{\SH Bidilu ke vwanda na yinsi nyonso
\par }
{\PP \VS{9}«Na kilumbu yina, mu ke sosa na kufwa bantu ya bayinsi nyonso yina ke kwiza samu na kunwanisa Yelusalemi.

\VS{10}Mu ke pesa dikanda ya Davidi mpe bantu yina ke zingaka na Yelusalemi ntima ya lembami mpe ya lusambulu. Na yina, bawu ke sikika meso ya bawu na muntu yina ba me tobola mbanzi. Ba ke dila yandi mutindu ba ke dilaka mwana kaka mosi yina me kufwa, ba ke dila yandi mingi mutindu ba ke dilaka kana muntu me fwila mwana ya yandi ya ntete.

\VS{11}Na kilumbu yina, Yelusalemi ke sala matanga ya nene ya kyadi mutindu yina ke salamaka samu na Adade-Limone na dibenga ya Mengido.

\VS{12}Makanda nyonso ya yinsi ke sala matanga ya kyadi, konso dikanda na kisika ya bawu: Dikanda ya Davidi ke vwanda na kisika ya bawu, bakento mpe ke vwanda na kisika ya bawu. Dikanda ya Natane ke vwanda na kisika ya bawu, bakento mpe ke vwanda na kisika ya bawu.

\VS{13}Dikanda ya Levi ke vwanda na kisika ya bawu, bakento mpe ke vwanda na kisika ya bawu. Dikanda ya Simeyi ke vwanda na kisika ya bawu, bakento mpe ke vwanda na kisika ya bawu.

\VS{14}Makanda ya nkaka mpe ke sala mutindu mosi, babakala kisika ya bawu, bakento mpe kisika ya bawu.




\par }\Chap{13}{\PP \VerseOne{1}«Na kilumbu yina, mukelo ya maza ke basika samu na kukatula masumu mpe mvindu ya dikanda ya Davidi mpe ya bantu ya Yelusalemi.»


\par }{\SH Nzambi ke zimbisa banzambi ya biteki
\par }
{\PP \VS{2}Yave, Nzambi ya binwani, ke na kutuba: «Na kilumbu yina, mu ke zimbisa bankumbu ya banzambi ya biteki na kati ya yinsi yayi mpe ata muntu ve ke bambuka dyaka moyo na yawu. Mu ke bingisa na yinsi yayi mimbikudi ya luvunu mpe bampeve ya yimbi.

\VS{3}Na yina, muntu yina ke bikula dyaka, tata mpe mama ya yandi, bayina butaka yandi ke tuba na yandi: “Nge fwana kufwa samu ti nge ke na kuvuna mambu na Nkumbu ya Yave”, kaka na ntangu yina yandi ke na kubikulaka, tata mpe mama ya yandi, bayina butaka yandi ke kufwa yandi na mbele.

\VS{4}Na kilumbu yina, konso
mumbikudi ke tala nsoni ya kubikula samu na balumoni ya bawu. Bawu ke lwata dyaka ve kiyunga ya mpusu ya kibulu samu na kuvuna bantu.

\VS{5}Kasi mosi na mosi ke tuba: “Mu kele ve
mumbikudi, mu kele kisadi-bilanga mpe mu kele na ntoto ya munu katuka buntwenya ya munu.”

\VS{6}Kana muntu yufula yandi: “Samu na yinki nge ke na bamputa na maboko?” Yandi ke vutula mutindu yayi: “Ba lwalisaka munu na yinzo ya makangu ya munu.”\XREF{}{{\XO 13:6 }{\XT{1Bt 18.28}}}»


\par }{\SH 1 Dikanda me ndima Yave mutindu Nzambi ya bawu
\par }
{\PP \VS{7}Na yina, Yave ke na kutuba:

\par }{\Q «Mu ke sala ti muvungi ya

\par }{\Q mameme yina kele muntu ya

\par }{\Q dikanda ya munu kufwa na mbele,

\par }{\Q muvungi ke kufwa

\par }{\Q mpe mameme ke mwangana,

\par }{\Q na manima mu ke kwiza kufwa

\par }{\Q bana ya mameme.\XREF{}{{\XO 13:7 }{\XT{Mat 26.31; Mke 14.27}}}»


\par }{\PP \VS{8}Yave ke na kutuba: «Na kati ya bandambu tatu ya bantu, bandambu zole ke kufwa kasi ndambu mosi ke vuuka.

\VS{9}Ndambu ya bantu yina ke vuuka ke tala mpasi ya kulutila mutindu wolo mpe palata yina ba ke yokaka na tiya samu na kuvedisa yawu. Na yina, bawu ke sambila munu mpe mu ke pesa bawu mvutu na balusambulu ya bawu, “bawu ke vwanda bantu ya munu mpe bawu ke tuba ti: Yave kele Nzambi ya beto.”\XREF{}{{\XO 13:9 }{\XT{Kbk 6.7; Mus 29.12; Yel 7.23; Eze 11.20; Ose 2.25}}}»




\par }\Chap{14}{\SH Kilumbu Yave ke na kukwiza
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yelusalemi,
Kilumbu ya Yave ke na

\par }{\Q kukwiza mpe ba ke kabula bimvwama

\par }{\Q ya nge na meso ya nge\XREF{}{{\XO 14:1 }{\XT{Yow 1.15}}}.


\par }{\Q \VS{2}Mu ke vukisa bantu ya bayinsi nyonso

\par }{\Q samu na kunwanisa Yelusalemi.

\par }{\Q Bawu ke baka mbanza,

\par }{\Q ke mwangisa bayinzo,

\par }{\Q mpe ke baka bakento na ngolo.

\par }{\Q Ndambu ya bantu ke kwenda

\par }{\Q na bayinsi ya nzenza,

\par }{\Q kasi ndambu ya nkaka ya bantu

\par }{\Q ke bikana na kati ya mbanza.


\par }{\Q \VS{3}Yave ke talana mpe yandi

\par }{\Q ke nwanisa bantu ya bayinsi yina,

\par }{\Q mutindu yandi ke nwanaka

\par }{\Q na kilumbu ya mvita.


\par }{\Q \VS{4}Na kilumbu yina, yandi ke

\par }{\Q kwenda telama na zulu

\par }{\Q ya mongo ya ba-Olive,

\par }{\Q ntama ve na mbanza Yelusalemi,

\par }{\Q na lweka ya esete ya mbanza.

\par }{\Q Mongo ya ba-Olive ke pasuka

\par }{\Q na kati-kati, dibenga

\par }{\Q ya nene ke talana kubanda

\par }{\Q na esete tii na wesete.

\par }{\Q Ndambu ya mongo ke kwenda

\par }{\Q na node, ndambu ya

\par }{\Q nkaka ke kwenda na sude.


\par }{\Q \VS{5}Beno ke kima na kati ya dibenga

\par }{\Q ya myongo ya munu, samu ti

\par }{\Q dibenga ya myongo ke

\par }{\Q kwenda tii na yinsi ya Asale.

\par }{\Q Beno ke kima mutindu bankooko

\par }{\Q ya beno kimaka ntangu ntoto

\par }{\Q ninganaka na ntangu yina

\par }{\Q Ozyase vwandaka ntinu ya Yuda.

\par }{\Q Yave ke kwiza kintwadi

\par }{\Q na balongo ya yandi.


\par }{\Q \VS{6}Na kilumbu yina, nsemo ke vwanda ve,

\par }{\Q madidi mpe madidi ya kulutila ke vwanda.


\par }{\Q \VS{7}Yawu ke vwanda kilumbu

\par }{\Q ya mutindu ya nkaka,

\par }{\Q kaka ni Yave zaba yawu.

\par }{\Q Mpimpa na ntangu

\par }{\Q ke vwanda dyaka ve

\par }{\Q kasi na nkokila, nsemo ke lezima.


\par }{\Q \VS{8}Na kilumbu yina, mukelo ya maza

\par }{\Q ke basika na Yelusalemi.

\par }{\Q Ndambu ya maza

\par }{\Q ke kwenda na mubu yina kele

\par }{\Q na esete, ndambu ya nkaka

\par }{\Q ke kwenda na mubu yina kele na wesete.

\par }{\Q Yawu ke vwandila mutindu

\par }{\Q yina na kisiwu mpe na bamvula.


\par }{\Q \VS{9}Na kilumbu yina, Yave ke kuma

\par }{\Q ntinu ya ntoto nyonso.

\par }{\Q Ni Yave Nzambi mosi kaka

\par }{\Q mpe kaka ni Nkumbu ya yandi

\par }{\Q ke kemboswa.


\par }{\Q \VS{10}Yinsi nyonso ke kituka mutindu

\par }{\Q ntoto ya mudimba ya Yolodani yina ata kima ke menaka ve kubanda

\par }{\Q na Ngeba tii na Limone na sude ya

\par }{\Q Yelusalemi. Yelusalemi ke vwanda

\par }{\Q kaka na zulu ya mongo na kisika

\par }{\Q yina yawu kele, Kubanda na mwelo

\par }{\Q ya Bezame tii na kisika yina kele

\par }{\Q mwelo ya ntete, kubanda na yinzo

\par }{\Q ya mutela ya yinda ya Ananeele

\par }{\Q tii na kisika yina ba ke

\par }{\Q kamunaka vinu ya ntinu\XREF{}{{\XO 14:10 }{\XT{2Bt 25.4}}}.


\par }{\Q \VS{11}Bantu ke zinga na kati ya mbanza,

\par }{\Q ba ke mwangisa dyaka yawu ve,

\par }{\Q Yelusalemi ke vwanda na kizunu.


\par }{\Q \VS{12}Na yina me tadila bantu

\par }{\Q yina nwanisaka Yelusalemi,

\par }{\Q Yave ke pesa bawu kitumbu yayi:

\par }{\Q Tekila bawu kufwa, banzutu,

\par }{\Q baludimi mpe meso ya bawu ke bola.


\par }{\Q \VS{13}Na kilumbu yina, Yave ke kotisa

\par }{\Q mvwanzi na kati ya bawu

\par }{\Q mpe ba ke nwana bawu na bawu.


\par }{\Q \VS{14}Bantu ya Yuda mpe ke

\par }{\Q nwana na kati ya Yelusalemi.

\par }{\Q Bawu ke baka bimvwama

\par }{\Q ya bayinsi nyonso yina kele

\par }{\Q pene-pene na Yelusalemi mutindu

\par }{\Q wolo, palata mpe lutangu mingi ya binkuti.


\par }{\Q \VS{15}Nsembolo ke kubwa na bibulu nyonso,

\par }{\Q ya vwanda bampunda,

\par }{\Q bampunda ya ntela ya mwa nkufi,

\par }{\Q basamo, bambuluku mpe bibulu nyonso

\par }{\Q yina kele na kisika yina,

\par }{\Q yawu ke tala mpasi mutindu mpasi ya ntete.


\par }{\Q \VS{16}Na yina, bantu ya bayinsi

\par }{\Q yina kwizaka nwanisa Yelusalemi

\par }{\Q mpe ke ntete moyo, ke kwenda

\par }{\Q konso mvula kuna na Yelusalemi

\par }{\Q samu na kusambila Ntinu,

\par }{\Q Yave, Nzambi ya Binwani

\par }{\Q mpe samu na kusala

\par }{\Q mukembo ya mileba.


\par }{\Q \VS{17}Kasi samu na makanda yina

\par }{\Q ke kwenda ve na Yelusalemi samu

\par }{\Q na kuyinama na mantwala ya Ntinu,

\par }{\Q Yave, Nzambi ya Binwani,

\par }{\Q mvula ke noka ve na ntoto ya bawu.


\par }{\Q \VS{18}Kana dikanda ya Ngipiti

\par }{\Q kwenda ve kuna na Yelusalemi

\par }{\Q samu na
mukembo ya mileba,

\par }{\Q Yave ke sala ti yawu mpe kutala

\par }{\Q mpasi mutindu bayinsi ya nkaka

\par }{\Q yina ke manga na kukwenda

\par }{\Q na
mukembo yango.


\par }{\Q \VS{19}Yayi kele mpasi yina ke tala Ngipiti

\par }{\Q mpe bayinsi ya nkaka,

\par }{\Q bayina ke manga na kukwenda

\par }{\Q na
mukembo yina.


\par }{\Q \VS{20}Na kilumbu yina, na zulu

\par }{\Q ya mwa bangunga yina

\par }{\Q ba ke lwatisaka bampunda,

\par }{\Q ba ke sonika mutindu yayi:

\par }{\Q «Ya kele ya kubyekwa samu na Yave.»

\par }{\Q Banzungu ya Yinzo ya Yave

\par }{\Q mpe ke vwanda ya
kuvedila mutindu

\par }{\Q bambungu yina ba ke sadilaka na

\par }{\Q kiyokolo ya minkayulu.


\par }{\Q \VS{21}Banzungu nyonso yina kele

\par }{\Q na Yelusalemi mpe na Yuda,

\par }{\Q ba ke byeka yawu samu na Yave,

\par }{\Q Nzambi ya binwani. Bayina nyonso

\par }{\Q ke kwiza samu na kuyoka minkayulu,

\par }{\Q ke sadila na banzungu yina samu

\par }{\Q na kulambila na yawu.

\par }{\Q Na kilumbu yina, muntu

\par }{\Q ya mumbungu ke vwanda dyaka ve

\par }{\Q na kati ya Yinzo ya

\par }{\Q Yave, Nzambi ya Binwani.

\par }