\NormalFont\ShortTitle{1 Bantinu}

{\MTB Dibuku ya ntete ya

\par }{\MT BANTINU

\par }{\IMT NKOTOLO

\par }{\IP Dibuku ya ntete ya Bantinu ke na kutatamana na kuzonzila nongo ya bamfumu ya Isayeli yina bandaka na mabuku ya Samwele. Ba kabulaka dibuku ya bantinu na bandambu zole ya nene, samu ti yawu zolaka lunga ve na kuvwanda kaka dibuku mosi.

\par }{\IP Na kati ya dibuku ya bantinu, konso ntinu fwana kulakisa kukwikama ya yandi na ntadisi ya Yave. Ni ntinu fwanaka sala ti yinsi kununga na mambu nyonso. Kasi kusambila biteki mpe kondwa kutumama vwandaka sala ti yinsi kununga ve. Yave fidisaka mimbikudi ya lulendo mutindu Eliya, samu na kuzabisa na bantinu wapi mutindu vwandaka luzolo ya Yave, samu na bawu, bantinu.

\par }{\IP Ndambu ya ntete ya dibuku yayi ke na kuzabisa mambu ya nsuka ya ntinu Davidi. Ni mwana ya yandi Salomoni yinganaka na kisika ya yandi. Ndambu ya zole ke na kuzabisa wapi mutindu kintinu ya Salomoni kumaka nene mpe ngolo. Yandi kumaka mvwama mpe yandi vwandaka muntu ya nsangu. Yandi tungisaka Yinzo ya Yave na Yelusalemi. Kasi na nsuka ya luzingu ya yandi, Salomoni vwandaka pesa dyaka ve ntima ya yandi nyonso na sika ya Yave mpe yandi sadilaka banzambi ya bakento ya yandi. Yandi kufwaka mpe ni mwana ya yandi Yelobowame yinganaka na kisika ya yandi.

\par }{\IP Ndambu ya tatu ke na kuzabisa wapi mutindu yinsi ya Isayeli kabukaka. Yawu kabukaka mutindu yayi: Yinsi ya kintinu ya Yuda na sude mpe yinsi ya kintinu ya Isayeli na node. Bantinu nyonso ya Isayeli mangaka Yave mpe bawu landaka banzambi ya nkaka, kasi bantinu ya Yuda mingi landaka nzila ya Yave, Nzambi ya bawu.

\par }{\IB \par }
{\IOT Dibuku yayi lenda kukabuka mutindu yayi:

\par }{\IO - Buboba ya Davidi (1Bt 1.1-53).

\par }{\IO - Mambu ya nsuka ya Davidi (1Bt 2.1-12).

\par }{\IO - Luyalu ya Salomoni (1Bt 2.13-46).

\par }{\IO - Salomoni kwelaka mwana ya ntinu ya Ngipiti (1Bt 3.1-3).

\par }{\IO - Salomoni lombaka na Nzambi ndwenga samu na kuyala (1Bt 3.4–5.32).

\par }{\IO - Salomoni tungisaka Yinzo ya Yave (1Bt 6.1–8.66).

\par }{\IO - Yave monikinaka Salomoni na mbala ya zole (1Bt 9.1-28).

\par }{\IO - Ntinu ya kento ya yinsi ya Saba (1Bt 10.1-29).

\par }{\IO - Salomoni kwikamaka dyaka ve na Yave (1Bt 11.1-40).

\par }{\IO - Isayeli mangaka na kutumama na Yelobowame (1Bt 12.1-33).

\par }{\IO - Muntu ya Nzambi kuna na Betele (1Bt 13.1-34).

\par }{\IO - Bantinu ya Yuda mpe ya Isayeli (1Bt 14.1–16.34).

\par }{\IO - Mumbikudi Eliya (1Bt 17.1–19.21).

\par }{\IO - Balunungu ya ntinu Akabe mpe luzingu ya yandi (1Bt 20.1–22.54).

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Buboba ya ntinu Davidi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ntinu Davidi vwandaka me nuna mingi. Ba vwandaka fukila yandi bilele, kasi yandi vwandaka kuzwa tiya ve.

\VS{2}Bisadi ya yinzo ya ntinu tubaka na ntinu: «Bika ti ba sosila nge ndumba yina me zaba ntete ve babakala, samu ti yandi kuvwandaka pene-pene ya nge, samu na kusadisaka nge. Mpe na kulalaka mfulu mosi na nge\FTNT{*}{{\FR 1:2 }{\FT{kulala mfulu mosi na nge yawu zola kutuba ti ndumba yina fwanaka lala na ntulu ya ntinu samu ti nzutu ya yandi pesa tiya na ntinu.}}}, samu na kupesaka nge tiya.»

\VS{3}Ba kwendaka sosa ndumba ya kitoko na ntoto nyonso ya Isayeli. Ba kuzwaka Abisange ya mu-Suneme mpe ba nataka yandi na sika ya ntinu.

\VS{4}Ndumba yango vwandaka kitoko mingi. Yandi vwandaka sadisa mpe kusadila ntinu. Kasi, ntinu vukisaka ve mfulu na yandi.


\par }{\SH Adonya zola kukuma ntinu
\par }
{\PP \VS{5}Adonya mwana ya Angite vwandaka tuba na yisi ya ntima: «Ni munu ke kuma ntinu.» Yandi bakaka pusu-pusu ya mvita na binati-bampunda mpe bantu makumi tanu yina vwandaka kwenda tekila na mantwala ya yandi.

\VS{6}Ata kilumbu mosi ve tata ya yandi Davidi ngalaka yandi na kutuba: «Samu na yinki nge ke na kusala mutindu yina?» Na kutala mbote, Adonya vwandaka kitoko mingi mpe ni yandi butukaka na manima ya Abesalome.

\VS{7}Adonya sololaka na Yowabe, mwana ya Seluya mpe na
nganga-Nzambi Abyatale. Bawu vukanaka na manima ya Adonya.

\VS{8}Kasi
nganga-Nzambi Sadoke, Benaya yina kele mwana ya Yewoyada,
mumbikudi Natane, Simeyi, Leyi, na binwani ya ngolo ya Davidi vukanaka ve na manima ya Adonya.


\par }{\SH Natane mpe Bateseba na lweka ya Salomoni
\par }
{\PP \VS{9}Adonya pesaka ya munkayulu ya mameme, bankombo na bangombe na bibulu yina kele na mafuta mingi. Yandi pesaka yawu pene-pene ya ditadi yina ba ke bokilaka «Ditadi yina ke syelumukaka», pene-pene ya mukelo yina ba ke bokilaka Eyine-Longele. Yandi bokilaka bampangi ya yandi nyonso, bana ya ntinu na bantu nyonso ya Yuda yina vwandaka sadila ntinu.

\VS{10}Kasi yandi bokilaka ve
mumbikudi Natane. Yandi bokilaka ve Benaya, Yandi bokilaka ve binwani ya ngolo. Yandi bokilaka ve mpangi ya yandi Salomoni.


\par }{\PP \VS{11}Na yina, Natane kwizaka tuba na Bateseba, mama ya Salomoni: «Nge me kuwa ti Adonya, mwana ya Angite me kuma ntinu? Kasi mfumu ya beto Davidi me zaba yawu ve?

\VS{12}Malu-malu yayi, malongi mu ke na kupesa nge ni yayi samu ti nge vuukisa luzingu ya nge mpe vuukisa luzingu ya mwana ya nge Salomoni.

\VS{13}Kwenda na sika ya ntinu Davidi, zabisa yandi mutindu yayi: “ntinu, mfumu ya munu, ni nge mosi kudyaka ndefi na kuzabisa na munu kisadi ya nge ti: Na manima ya munu, ni mwana ya nge Salomoni ke kuma ntinu. Ni yandi ke vwanda na kiti ya munu ya kintinu! Samu na yinki ni Adonya me kuma ntinu?”»

\VS{14}Ntangu nge ke solola na ntinu, munu mosi, mu ke landa nge samu na kwiza singisa mambu yina nge ke tuba.

\VS{15}Bateseba kwendaka kota na kivinga ya ntinu. Ntinu vwandaka me nuna mingi mpe ni Abisange ya mu-Suneme vwandaka sadisa yandi.

\VS{16}Bateseba fukamaka mpe yandi yinamaka na mantwala ya ntinu mpe ntinu tubaka: «Wapi mambu ke na nge?»

\VS{17}Yandi vutulaka: «Mfumu ya munu, ni nge mosi kudyaka ndefi samu na munu na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya nge na kutuba: “na manima ya munu, ni mwana ya nge Salomoni ke kuma ntinu. Ni yandi ke vwanda na kiti ya munu ya kintinu.”»

\VS{18}Kasi, mu me kuwa ti Adonya me kuma ntinu, mpe nge ntinu, mfumu ya munu, nge me zaba yawu ve.

\VS{19}Yandi me pesa minkayulu ya bangombe ya mbakala, ya mameme na bankombo mingi, ya bibulu yina ke na mafuta mingi. Yandi bokilaka bana nyonso ya ntinu, yandi bokilaka
nganga-Nzambi Abyatale. Yandi bokilaka Yowabe, mfumu ya binwani, kasi, yandi bokilaka ve Salomoni, kisyelo ya nge.

\VS{20}Ntinu, mfumu ya munu, bantu nyonso ya Isayeli ke na kutala kaka ni nge, samu ti nge zabisa bawu nani ke vwanda na kiti ya nge ya kintinu na manima ya nge.

\VS{21}Kana nge sala ve mutindu yina, ntangu nge ke kufwa, munu na mwana ya munu Salomoni, beto ke vwanda mutindu misumuki.


\par }{\PP \VS{22}Ntangu yina Bateseba vwandaka solola ntete na ntinu,
mumbikudi Natane kwizaka kuma.

\VS{23}Bantu zabisaka ntinu ti: «Mumbikudi Natane me kwiza.» Mpe Natane kwizaka yinama na mantwala ya ntinu, kizizi na ntoto.

\VS{24}Na manima, Natane yufulaka ntinu: «Ntinu, mfumu ya munu, ni nge tubaka ti na manima ya munu, Adonya ke vwanda ntinu mpe ni yandi ke vwanda na kiti ya munu ya kintinu?

\VS{25}Bubu yayi, Adonya me kulumuka na kukwenda pesa minkayulu ya bangombe ya mbakala, ya mameme, ya bankombo mingi na ya bibulu yina ke na mafuta mingi. Yandi me bokila bana nyonso ya ntinu. Yandi me bokila mfumu ya binwani, yandi me bokila
nganga-Nzambi Abyatale. Bawu ke na kudya mpe kunwa na mantwala ya yandi mpe bawu ke na kutuba: “Nkembo na ntinu Adonya!”

\VS{26}Kasi yandi me bokila ve munu yina kele kisadi ya nge. Yandi me bokila ve
nganga-Nzambi Sadoke. Yandi me bokila ve Benaya, mwana ya Yewoyada na Salomoni, kisyelo ya nge.

\VS{27}Ntinu, mfumu ya munu, ni nge me zola ti ya vwandila mutindu yina? Samu na yinki nge zabisaka ve na munu kisyelo ya nge, nani ke vwanda na kiti ya nge ya kintinu na manima ya nge?»


\par }{\SH Davidi soolaka Salomoni samu na kuyingana yandi
\par }
{\PP \VS{28}Ntinu Davidi tubaka: «Beno bokila munu Bateseba!» Bateseba kwizaka mpe yandi telamaka na mantwala ya ntinu.

\VS{29}Na yina, ntinu kudyaka ndefi na kutuba: «Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya moyo yina me kuula munu na bampasi nyonso,

\VS{30}ndefi yina mu kudyaka na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya Isayeli na kutuba: “Na manima ya munu, ni mwana ya nge Salomoni ke vwanda ntinu, ni yandi ke vwanda na kiti ya munu ya kintinu na kisika ya munu.” Bubu yayi mu ke sala yawu.»

\VS{31}Bateseba yinamaka na mantwala ya ntinu, yandi kubwaka kizizi na ntoto mpe tubaka: «Bika ti mfumu ya munu, ntinu Davidi kuzinga seko.»


\par }{\PP \VS{32}Ntinu Davidi tubaka: «Beno bokila munu
nganga-Nzambi Sadoke na
mumbikudi Natane mpe Benaya, mwana ya Yewoyada.» Ba bokilaka bawu mpe bawu kwizaka na mantwala ya ntinu.

\VS{33}Ntinu zabisaka bawu: «Beno baka bantu yina ke salaka na munu, beno yulukisa mwana ya munu Salomoni na zulu ya mpunda ya munu ya mutela ya nkufi mpe beno kulumuka kuna na mudimba ya Ngiwone.

\VS{34}Kuna,
nganga-Nzambi Sadoke na
mumbikudi Natane ke tula yandi mafuta samu na
kubyeka yandi ntinu ya Isayeli. Beno ke sika kulumenta mpe beno ke tuba: Nkembo na ntinu Salomoni!»

\VS{35}Ntangu beno ke vutuka na mbanza, beno ke vwanda na manima ya yandi. Yandi ke kwiza vwanda na kiti ya munu ya kintinu mpe ni yandi ke vwanda ntinu na kisika ya munu. Mu me pesa lutumu ti yandi kuvwanda mfumu ya Isayeli mpe ya Yuda.

\VS{36}Na yina, Benaya, mwana ya Yewoyada vutulaka na ntinu: «Ameni, ni Yave, Nzambi me tuba yawu na yinwa ya ntinu, mfumu ya munu.

\VS{37}Mutindu Yave me vwanda na mfumu, ntinu ya munu, bika ti yandi kuvwanda mpe na Salomoni. Yandi sala ti luyalu ya yandi kuvwanda ya nkembo kulutila luyalu ya mfumu ya munu, ntinu Davidi!»


\par }{\SH Ba byekaka Salomoni ntinu ya Isayeli
\par }
{\R (1Kk 29.21-25)

\par }{\PP \VS{38}Nganga-Nzambi Sadoke,
mumbikudi Natane, Benaya, mwana ya Yewoyada mpe ba-Kelete na ba-Pelete, bawu kulumukaka mpe bawu yulukisaka Salomoni na zulu ya mpunda ya mutela ya nkufi, ya ntinu Davidi. Mpe bawu nataka yandi na Ngiwone.

\VS{39}Nganga-Nzambi Sadoke bakaka dimpoka ya mafuta yina vwandaka na kati ya yinzo ya lele. Yandi byekaka Salomoni. Ba sikaka kulumenta mpe bantu nyonso tubaka: «Nkembo na ntinu Salomoni!»

\VS{40}Na kuvutuka na mbanza, bantu nyonso vwandaka kwenda tambula na manima ya Salomoni. Bawu vwandaka sika matuutu mpe vwandaka yangalala na kyese ya kulutila. Na makelele yina bawu vwandaka sala, ntoto vwandaka ningana.


\par }{\SH Salomoni lemvokilaka Adonya
\par }
{\PP \VS{41}Kaka na ntangu yina bawu vwandaka me manisa na kudya, Adonya na bantu yina yandi bokilaka, bawu kuwaka makelele yina. Yowabe kuwaka muningu ya kulumenta mpe yandi tubaka: «Samu na yinki makelele yayi ke na kuwakana na kati ya mbanza?»

\VS{42}Yowabe manisaka ntete ve na kuzonza mpe Yonatane mwana ya
nganga-Nzambi Abyatale kwizaka kuma. Adonya tubaka: «Kwiza awa samu ti nge kele muntu ya mfunu mpe nge me kwiza na bansangu ya mbote.»

\VS{43}Yonatane vutulaka na Adonya: «Ve! Mu me kwiza samu na kuzabisa beno ti, mfumu ya beto, ntinu Davidi me byeka Salomoni ntinu.»

\VS{44}Ntinu fidisaka
nganga-Nzambi Sadoke na
mumbikudi Natane na Benaya, mwana ya Yewoyada kintwadi na ba-Kelete na ba-Pelete. Bawu yulukisaka Salomoni na zulu ya mpunda ya mutela ya nkufi, ya ntinu.

\VS{45}Kuna na Ngiwone,
nganga-Nzambi Sadoke mpe
mumbikudi Natane tulaka yandi mafuta samu na
kubyeka yandi ntinu. Na manima, bantu nyonso vwandaka vutuka na nsayi mpe makelele vwandaka wakana na mbanza nyonso, ni yawu yina, beno kuwaka makelele.

\VS{46}Salomoni me vwanda mpe na kiti ya kintinu.

\VS{47}Bantu yina ke salaka na ntinu kwizaka sakumuna mfumu ya beto, ntinu Davidi na kutuba: «Bika ti Nzambi ya nge kusala ti nkumbu ya Salomoni kuvwanda nsangu kulutila nkumbu ya nge. Bika ti nkembo ya luyalu ya yandi kulutila nkembo ya luyalu ya nge.» Ntinu fukamaka na zulu ya mfulu ya yandi.

\VS{48}Yandi tubaka dyaka: «Nkembo na Yave, Nzambi ya Isayeli yina me tula muntu na kiti ya munu ya kintinu mpe yandi me sala ti mu tala muntu yango.»


\par }{\PP \VS{49}Bantu nyonso yina Adonya bokilaka bandaka na kutekita, bawu telamaka mpe kimaka konso muntu na nzila ya yandi.

\VS{50}Adonya kumaka na boma ya Salomoni, yandi kwendaka simba mampoka ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{51}Ba kwendaka tuba na Salomoni ti: «Samu na boma ya nge ntinu, Adonya me kwenda simba mampoka ya kiyokolo ya minkayulu. Yandi me tuba: “Bika ti ntinu Salomoni kudya ntete ndefi ti yandi ke kufwa munu ve na mbele ya mvita, munu kisadi ya yandi.”»

\VS{52}Salomoni tubaka: «Kana yandi talana muntu ya mbote, ata dyambu ya yimbi ke kumina yandi, kasi kana yandi sala mwa dyambu ya yimbi, yandi ke kufwa.»


\par }{\PP \VS{53}Na yina, Salomoni fidisaka bantu na kwenda katula Adonya na kiyokolo ya minkayulu. Yandi kwizaka fukama na mantwala ya ntinu Salomoni mpe ntinu tubaka na yandi: «Kwenda na yinzo ya nge!»




\par }\Chap{2}{\SH Mambu ya nsuka ya Davidi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Davidi vwandaka me kuma pene-pene na lufwa. Yandi pesaka bantumunu na mwana ya yandi Salomoni mutindu yayi:

\VS{2}«Mu ke dyaka ntama ve na lufwa. Vwanda na ngolo mpe lakisa ti nge kele bakala.

\VS{3}Sadila mambu ya Yave, Nzambi ya nge. Landa banzila ya yandi. Sadila bansalulu ya misiku ya yandi, bantumunu ya yandi mpe banzengolo ya yandi mutindu ya kele ya kusonama na kati ya
Musiku ya Moyize. Na yina, nge ke nunga na mambu nyonso yina nge ke sala, bisika nyonso yina nge ke kwenda.

\VS{4}Yawu ke sala ti Yave lungisa mambu yina yandi tubaka na munu: “Kana bana ya nge sala keba na banzila yina bawu ke na kulanda, kana bawu tambula na butsyelika na ntadisi ya munu, na ntima nyonso ya bawu mpe na mwela ya bawu nyonso, nge ke kondwa ve mwana yina ke vwanda na kiti ya kintinu ya Isayeli bantangu nyonso.”»

\VS{5}Davidi tubaka dyaka na Salomoni: «Nge zaba mbote mambu yina Yowabe, mwana ya Seluya salaka munu. Nge zaba mambu yina yandi salaka na bamfumu zole ya binwani ya Isayeli, Abinele, mwana ya Nele na Amasa, mwana ya Yetele. Yandi kufwaka bawu. Yandi kufwaka bawu na ntangu ya kizunu mutindu yawu ke salamaka na ntangu ya mvita. Kizitu ya lufwa yina kele na yintu ya yandi.

\VS{6}Ni yawu yina, nge ke sala yawu na ndwenga nyonso. Kubika ve ti yandi kufwa na buboba.

\VS{7}Na yina me tadila bana ya Balezilayi muntu ya Ngalaade, nge ke lakisa bawu bumbote ya nge. Bawu ke vwanda na lutangu ya bayina ke banda na kudyaka na mesa ya nge, samu ti bawu lakisaka munu bumbote ya bawu ntangu yina mu vwandaka kima mpangi ya nge Abesalome.

\VS{8}Kasi, kuzimbana ve Simeyi, mwana ya Ngela, muntu ya bwala Bawulime ya yinsi ya Bezame. Yandi siingaka munu na nsiingulu mosi ya yimbi ya kulutila, kilumbu yina mu vwandaka kwenda na Maanayime. Kasi na mvutukulu ya munu, yandi kwizaka bwabana munu pene-pene ya nzadi ya Yolodani mpe mu kudyaka ndefi samu na yandi, na Nkumbu ya Yave ti: Mu ke kufwa nge ve na mbele ya mvita.

\VS{9}Ntangu yayi, kubika ve na kupesa yandi kitumbu, samu ti nge kele muntu ya ndwenga, nge zaba yinki nge fwana kusala yandi. Ata buboba ya yandi, nge ke sala nyonso, samu ti ba kufwa yandi.»


\par }{\SH Davidi kufwaka mpe Salomoni yinganaka
\par }
{\R (1Kk 29.26-28)

\par }{\PP \VS{10}Davidi kufwaka mpe ba tulaka yandi na ndyamu na Yelusalemi, kuna na Mbanza ya Davidi.

\VS{11}Davidi yalaka Isayeli bamvula makumi yiya. Na Ebelone, yandi yalaka bamvula nsambwadi mpe na Yelusalemi yandi yalaka bamvula makumi tatu na tatu.

\VS{12}Salomoni kwizaka vwanda na kiti ya kintinu ya tata ya yandi Davidi mpe kintinu ya yandi vwandaka ngolo.


\par }{\SH Salomoni kufwaka Adonya
\par }
{\PP \VS{13}Kilumbu mosi, Adonya, mwana ya Angite kwizaka tala Bateseba, mama ya Salomoni. Bateseba yufulaka yandi: «Nkwizulu ya nge kele nkwizulu ya kizunu?» Adonya vutulaka: «Ee!»

\VS{14}Adonya tubaka dyaka: «Mu ke na dyambu ya kuzabisa nge.» Bateseba vutulaka: «Zonza ya nge!»

\VS{15}Adonya tubaka: «Nge zaba mbote ti kintinu vwandaka ya munu mpe bantu nyonso ya Isayeli vwandaka vingila ti mu kuma ntinu. Kintinu me katuka na munu mpe yawu me kwenda na mpangi ya munu. Ni Yave me zola ti yawu salama mutindu yina.

\VS{16}Kasi malu-malu yayi, mu ke lomba na nge dyambu mosi, kuyimina munu yawu ve.» Bateseba vutulaka: «Zonza ya nge!»

\VS{17}Adonya tubaka: «Mulemvo ya nge, kwenda tuba na ntinu Salomoni, yandi pesa munu Abisange, mu-Suneme, samu ti yandi kuma kento ya munu. Samu na nge, Salomoni ke manga ve.»

\VS{18}Bateseba vutulaka: «Mu me kuwa, munu mosi ke zonzila yawu na ntinu samu na nge.»

\VS{19}Bateseba kwendaka na sika ya ntinu Salomoni samu na kuzonzila yandi mambu ya Adonya. Ntinu telamaka samu na kwenda bwabana yandi mpe yandi yinamaka na mantwala ya mama ya yandi. Ntinu vutukaka, yandi kwizaka vwanda na kiti ya yandi ya kintinu. Yandi tumisaka ti ba natina yandi kiti ya nkaka ya kintinu mpe mama ya yandi vwandaka na kiti yina, na lubakala ya ntinu.

\VS{20}Bateseba tubaka: «Mu ke na mwa dyambu ya kulomba na nge, kasi kumanga ve.» Ntinu Salomoni vutulaka: «Mama ya munu, lomba munu yina nge ke na yawu nsatu mpe mu ke manga ve.»

\VS{21}Bateseba tubaka: «Bika ti ba pesa Abisange, mu-Suneme na sika ya mpangi ya nge Adonya, samu ti yandi vwanda kento ya yandi.»

\VS{22}Ntinu Salomoni vutulaka na mama ya yandi: «Samu na yinki nge ke na kulomba ba pesa Abisange, mu-Suneme na sika ya mpangi ya munu Adonya? Kana ya ke ni mutindu yina, lombila yandi mpe kintinu, samu ti yandi kele yaya ya munu! Lomba yawu mpe samu na bampangi ya yandi,
nganga-Nzambi Abyatale, mpe Yowabe, mwana ya Seluya!»


\par }{\PP \VS{23}Na yina, ntinu Salomoni kudyaka ndefi na Nkumbu ya Yave na kutuba: «Bika ti Nzambi kupesa munu kitumbu ya ngolo kana mu kufwa ve Adonya, samu na mambu yina yandi me tuba!

\VS{24}Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya moyo, yina me vwandisa munu na kiti ya kintinu ya tata ya munu Davidi mpe me sala ti kintinu ya munu kuvwanda ngolo, yandi me tula munu na kati ya lutangu ya bantinu mutindu yandi tubaka yawu. Bubu yayi mu me kudya ndefi ti Adonya fwana kufwa!»

\VS{25}Ntinu Salomoni tumisaka Benaya, mwana ya Yewoyada samu na kufwa Adonya. Adonya kufwaka.


\par }{\SH Salomoni bingisaka Abyatale na Yelusalemi
\par }
{\PP \VS{26}Ntinu tubaka na
nganga-Nzambi Abyatale: «Kwenda na Anatote, mbanza ya nge. Nge kele muntu yina fwana kufwa, kasi mu ke kufwa nge ve bubu yayi, samu ti nge nataka sanduku ya Yave
Mfumu, na mantwala ya tata ya munu Davidi mpe samu na bampasi nyonso yina nge talaka kintwadi na yandi.»

\VS{27}Na yina, Salomoni katulaka
nganga-Nzambi Abyatale na kisalu ya
bunganga-Nzambi ya Yave, samu na kulungisa mambu yina Yave tubaka kuna na Silo na yina me tadila dikanda ya Eli.


\par }{\SH Salomoni kufwaka Yowabe
\par }
{\PP \VS{28}Yowabe kuwaka mambu yina kuminaka Adonya na Abyatale. Yowabe vwandaka na lweka ya Adonya kasi yandi vwandaka ve na lweka ya Abesalome. Ni yawu yina, yandi kimaka na Yinzo ya Yave mpe yandi kwendaka simba mampoka ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{29}Ba zabisaka ntinu Salomoni ti: «Yowabe me kwenda bumbama na kati ya Yinzo ya Yave mpe yandi kele pene-pene ya kiyokolo ya minkayulu.» Salomoni tumisaka Benaya, mwana ya Yewoyada, mutindu yayi: «Kwenda kufwa yandi.»

\VS{30}Benaya kotaka na Yinzo ya Yave mpe yandi tubaka na Yowabe: «Ntinu me tuba: Basika!» Kasi Yowabe vutulaka: «Mu ke basika ve, mu ke kufwa awa.»

\par }{\PP «Benayawu kwendaka zabisa ntinu mutindu Yowabe tubaka.»

\VS{31}Ntinu tubaka na yandi: «Kwenda mpe nge sala mutindu yandi me tuba. Kufwa yandi mpe nge kunda yandi. Na yina,
kizitu ya menga yina Yowabe tangisaka, na kufwa bantu yina salaka ata kima, yawu ke vwanda ve na munu na dikanda ya munu.

\VS{32}Yave ke futisa yandi yimbi ya yandi, samu ti yandi kufwaka bantu zole ya
kudedama mpe ya mbote kulutila yandi: Abinele, mwana ya Nele, mfumu ya binwani ya Isayeli na Amasa, mwana ya Yetele, mfumu ya binwani ya Yuda. Yandi kufwaka bawu na mbele ya mvita, tata ya munu Davidi ata kuzaba.

\VS{33}Bika ti lufwa ya bantu yina kuvwanda na yintu ya Yowabe mpe na yintu ya bana ya yandi bantangu nyonso. Kasi samu na Davidi, samu na bana ya yandi, samu na dikanda ya yandi mpe samu na kintinu ya yandi, Yave ke sala ti bawu zinga mbote bantangu nyonso.»

\VS{34}Benaya mwana ya Yewoyada, kwendaka bula Yowabe mpe yandi kufwaka Yowabe. Na manima, yandi kundaka Yowabe na kati ya yinzo ya yandi kuna na yinsi ya kuyuma.

\VS{35}Na manima, ntinu tulaka Benaya, mwana ya Yewoyada mfumu ya binwani na kisika ya Yowabe mpe yandi tulaka Sadoke mfumu ya
banganga-Nzambi na kisika ya Abyatale.


\par }{\SH Salomoni kufwaka Simeyi
\par }
{\PP \VS{36}Ntinu fidisaka bantu na kwenda bokila Simeyi mpe ntinu tubaka na yandi: «Tunga yinzo ya nge awa na Yelusalemi, samu ti nge banda na kuzingaka awa mpe nge basika ve samu na kukwenda kisika ya nkaka.

\VS{37}Zaba mbote ti kilumbu yina nge ke basika na mbanza samu na kusabuka mudimba ya Sedelone, kaka kufwa nge ke kufwa, mpe lufwa ya nge ke vwanda na yintu ya nge mosi.»

\VS{38}Simeyi vutulaka na ntinu: «Ya kele mbote, kisadi ya nge ke sala mambu yina me tuba ntinu, mfumu ya munu.» Mpe Simeyi zingaka bantangu mingi na Yelusalemi.

\VS{39}Na manima ya bamvula tatu, bisadi zole ya Simeyi kimaka na sika ya Akise, mwana ya Maaka, ntinu ya Ngate. Ba kwendaka tuba na Simeyi ti: «Bisadi ya nge kele kuna na Ngate.»

\VS{40}Simeyi kubikaka mbuluku ya yandi mpe yandi kwendaka na Ngate na sika ya Akise samu na kusosa bisadi ya yandi. Na manima, yandi katukaka na Ngate mpe yandi vutukaka na bisadi ya yandi.

\VS{41}Ba tubaka na Salomoni ti Simeyi katukaka na Yelusalemi samu na kukwenda na Ngate mpe ti yandi vutukaka.

\VS{42}Ntinu fidisaka bantu na kwenda bokila Simeyi mpe ntinu tubaka na yandi: «Mu kudyaka ndefi na Nkumbu ya Yave mpe mu kebisaka nge mutindu yayi: “Zaba mbote ti kilumbu yina nge ke basika samu na kukwenda na kisika ya nkaka nge ke kufwa. Nge tubaka ti: Ya kele mbote mpe mu me kuwa.”»

\VS{43}Samu na yinki nge me sadila ve ndefi yina mu kudyaka na ntadisi ya Yave mpe ntumunu yina mu pesaka nge?

\VS{44}Ntinu tubaka dyaka na Simeyi: «Nge mosi, nge me zaba mbote, yimbi nyonso yina nge salaka na tata ya munu Davidi. Yave ke sala ti yimbi yina vutukila nge.

\VS{45}Kasi munu, ntinu Salomoni, mu kele muntu yina Nzambi me sakumuna mpe kiti ya kintinu ya Davidi ke vwanda ngolo bantangu nyonso na ntadisi ya Yave.»

\VS{46}Ntinu tumisaka Benaya, mwana ya Yewoyada na kwenda kufwa Simeyi. Benaya basikaka, yandi kwendaka bula Simeyi mpe Simeyi kufwaka.

\par }{\PP Na yina, kintinu ya Salomoni kumaka ngolo.




\par }\Chap{3}{\SH Salomoni kwelaka mwana ya ntinu ya Ngipiti
\par }
{\PP \VerseOne{1}Salomoni kumaka bokilo ya Falawo, ntinu ya Ngipiti. Yandi kwelaka mwana ya Falawo, ntinu ya Ngipiti, mpe yandi nataka yandi na mbanza yina ba ke bokilaka Mbanza ya Davidi. Bawu zingaka kuna tii ntangu yina yandi manisaka na kutungisa yinzo ya yandi mosi, Yinzo ya Yave mpe bibaka ya lupangu yina ke zungaka Yelusalemi.


\par }{\PP \VS{2}Ntangu yina, bantu vwandaka tatamana na kupesa minkayulu na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo, samu ti ba vwandaka me tunga ntete ve Yinzo samu na Yave.

\VS{3}Salomoni zolaka Yave mpe yandi vwandaka sala mutindu tata ya yandi Davidi zabisa yandi. Ntangu yina, bantu vwandaka pesa Yave minkayulu mpe vwandaka yoka
maaka ya nsunga ya mbote na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo.


\par }{\SH Salomoni lombaka na Nzambi ndwenga samu na kuyala
\par }
{\R (2Kk 1.2-13)

\par }{\PP \VS{4}Kilumbu mosi, ntinu Salomoni kwendaka na Ngabawone samu na kupesa minkayulu, samu ti ni kuna vwandaka kisika ya lusambulu ya kulutila mfunu na kati ya bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo. Salomoni pesaka funda mosi (1 000) ya minkayulu ya kuyoka kuna na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{5}Ntangu Salomoni vwandaka ntete na Ngabawone, na mpimpa, Yave monikinaka yandi na ndosi mpe yandi tubaka na Salomoni: «Lomba munu nyonso yina nge zola mpe mu ke pesa nge yawu.»

\VS{6}Salomoni vutulaka: «Mfumu, nge lakisaka kukwikama ya nge ya kulutila na kisadi ya nge Davidi, tata ya munu, samu ti yandi landaka banzila ya nge na butsyelika, na
ludedomo na ntima ya kusungama na ntadisi ya nge. Nge me tatamana na kulakisa yandi kukwikama ya nge mpe nge me pesa yandi mwana yina me vwanda bubu yayi na kiti ya yandi ya kintinu.

\VS{7}Ntangu yayi, Yave Nzambi ya munu, ni nge me sala ti, munu kisadi ya nge, mu yala na kisika ya tata ya munu Davidi. Mu ke kaka mwa ntwenya mpe mu zaba kima ve.

\VS{8}Kisadi ya nge kele na kati-kati ya bantu ya nge yina nge soolaka, bawu kele mingi. Ba lenda kutanga bawu ve to kuzaba lutangu ya bawu, samu ti bawu kele mingi ya kulutila.

\VS{9}Pesa munu mayela ya kuyala bantu ya nge, samu na kuswasikisa yimbi na mbote. Nani lenda kuyala bantu ya nge, bantu ya mingi-mingi yayi?»


\par }{\PP \VS{10}Ndombolo ya Salomoni yangidikaka
Mfumu.

\VS{11}Na yina, Nzambi tubaka na yandi: «Mutindu kele ndombolo ya nge, nge me lomba ve luzingu ya yinda, nge me lomba ve kimvwama, nge me lomba ve lufwa ya bambeni ya nge. Nge me lomba mayela samu na kuyala na kusungama nyonso.

\VS{12}Mu ke sala mutindu nge me lomba, mu ke pesa nge ndwenga mpe mayela yina ya kulutila mpe ata muntu ke vwanda mutindu nge, ya vwanda bayina tekilaka nge mpe bayina ke kwiza na manima ya nge. Ata muntu ke vwanda mutindu nge.

\VS{13}Mu ke pesa nge mpe yina nge me lomba ve. Mu ke pesa nge kimvwama na nkembo. Bilumbu nyonso ya luzingu ya nge, ata muntu na kati ya bantinu ke vwanda mutindu nge.

\VS{14}Kana nge landa banzila ya munu, kana nge sadila bansalulu ya misiku ya munu mpe bantumunu ya munu mutindu salaka tata ya nge Davidi, mu ke sala ti luzingu ya nge kuvwanda ya yinda.»


\par }{\PP \VS{15}Ntangu Salomoni vumbukaka, yandi talaka ti ya vwandaka ndosi. Yandi vutukaka na Yelusalemi mpe yandi telamaka na mantwala ya
Sanduku ya Ngwisani ya
Mfumu. Yandi pesaka minkayulu ya kuyoka mpe minkayulu ya kiwisa, Salomoni salaka feti ya nene mpe yandi bokilaka bantu nyonso yina ke salaka na yandi.


\par }{\SH Salomoni fundisaka na ndwenga nyonso
\par }
{\PP \VS{16}Kilumbu mosi, bakento zole ya kindumba kwizaka na sika ya ntinu Salomoni. Bawu kwizaka telama na mantwala ya ntinu.

\VS{17}Mosi na kati na bawu tubaka: «Mulemvo ya nge mfumu ya munu, munu na kento yayi beto ke vwandaka yinzo mosi. Mu butaka na kati ya yinzo, mpe yandi vwandaka kuna.

\VS{18}Bilumbu tatu na manima ya kubuta ya munu, yandi mpe butaka. Beto vwandaka beto zole, kaka beto zole vwandaka na kati ya yinzo mpe muntu ya nkaka vwandaka ve.

\VS{19}Mwana ya kento yayi kufwaka na mpimpa samu ti yandi lalilaka mwana ya yandi.

\VS{20}Na kati-kati ya mpimpa, ntangu munu, kisadi ya nge vwandaka ya kulala, yandi telamaka mpe bakaka mwana ya munu pene-pene ya munu. Yandi tulaka mwana ya munu na nzutu ya yandi mpe yandi tulaka mwana ya yandi ya kufwa na nzutu ya munu.

\VS{21}Ntangu mu vumbukaka na suka samu na kupesa mwana mabene, mu talaka ti mwana vwandaka ya kufwa. Kasi na nsemo ya kilumbu, mu talaka ti ya vwandaka ve mwana ya munu yina mu butaka.»


\par }{\PP \VS{22}Kento ya nkaka tubaka: «Ve! Mwana ya munu ni yina kele moyo mpe mwana ya nge ni yina kele ya kufwa.» Kento ya ntete yina tubaka dyaka: «Ve! Mwana ya yandi ni yina kele ya kufwa mpe mwana ya munu ni yina kele moyo!» Ni mutindu yina bawu vwandaka tuba na mantwala ya ntinu.

\VS{23}Ntinu tubaka: «Yandi yayi ke na kutuba ti: “Mwana yayi ya moyo kele mwana ya munu! Mpe mwana ya kufwa kele ya munu ve!” Yandi yayi mpe ke na kutuba ti: “ve! Mwana ya kufwa kele ya yandi mpe mwana ya moyo kele ya munu.”»

\VS{24}Na yina, ntinu tubaka: «Beno natina munu mbele ya mvita. Ba natinaka yandi yawu.»

\VS{25}Mpe ntinu tubaka: «Beno zenga mwana yayi ya moyo na kati-kati mpe beno pesa bawu kitini mosi-mosi!»


\par }{\PP \VS{26}Kento ya kuzwa mwana yina vwandaka moyo talaka mpasi na ntima mpe yandi tubaka na ntinu: «Mulemvo ya nge mfumu beno pesa yandi mwana yina kele moyo, beno kufwa yandi ve!» Kasi kento ya nkaka yina vwandaka tuba: «Ba pesa mwana na muntu ve, kasi ba zenga yandi na kati-kati!»

\VS{27}Na yina, ntinu tubaka: «Beno pesa mwana ya moyo na kento ya ntete, beno kufwa yandi ve samu ti ni yandi mama ya mwana yina kele moyo.»


\par }{\PP \VS{28}Bantu nyonso ya Isayeli kuwaka nzengolo ya lufundusu yina ntinu salaka. Bawu bandaka na kuzitisa ntinu, samu ti bawu bakulaka ti ndwenga ya Nzambi vwandaka na yandi samu na kusadila mambu ya kusungama.




\par }\Chap{4}{\SH Salomoni na bamfumu yina vwandaka sala na yandi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Salomoni vwandaka ntinu ya yinsi nyonso ya Isayeli.

\VS{2}Bankumbu ya bamfumu yina vwandaka sala na yandi ni: Azalyawu, mwana ya
nganga-Nzambi Sadoke.

\VS{3}Bana ya Sisa, Eliwolefe na Ayiya, vwandaka bisoniki. Yewosafate, mwana ya Ayilude, vwandaka kibumbi-mikanda.

\VS{4}Benayawu, mwana ya Yewoyada, vwandaka mfumu ya binwani. Sadoke mpe Abyatale vwandaka
banganga-Nzambi.

\VS{5}Azalyawu, mwana ya Natane vwandaka mfumu ya bamfumu ya bizunga. Zabude, mwana ya Natane, vwandaka
nganga-Nzambi mpe ndiku ya ntinu.

\VS{6}Ayisale vwandaka mfumu ya yinzo ya ntinu. Adonilame, mwana ya Abeda, vwandaka mfumu ya bayina ke salaka bisalu ya ngolo.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{7}Na yinsi nyonso ya Isayeli, Salomoni vwandaka na bamfumu ya bizunga kumi na zole, mpe konso mfumu ya kizunga vwandaka fidisa madya samu na ntinu mpe samu na bantu nyonso yina kele na yinzo ya ntinu. Na mvula mosi, konso mfumu ya kizunga vwandaka na ngonda ya yandi.

\VS{8}Yayi ni bankumbu ya bawu:

\par }{\PP Mwana ya Wule vwandaka na kizunga ya myongo ya Efalayime.

\VS{9}Mwana ya Dekele vwandaka na bizunga ya Makase, ya Saalebime, ya Bete-Semese, ya Elone-Bete-Anane.

\VS{10}Mwana ya Esede vwandaka na kizunga ya Alubote. Yandi vwandaka mpe na kizunga ya Soko mpe yinsi nyonso ya Yefele.

\VS{11}Mwana ya Abinadabe vwandaka mfumu ya kizunga nyonso ya Dole. Kento ya yandi vwandaka ni Tafate, mwana ya Salomoni.

\VS{12}Baana, mwana ya Ayilude, vwandaka mfumu ya bizunga ya Taanake na Mengido mpe kizunga nyonso ya Bete-Seyane pene-pene ya Saletane, kuna na baanda ya Yizeleele, kubanda na Bete-Seyane tii na Abele-Mewola, mpe kuluta Yokemeyame.

\VS{13}Mwana ya Ngebele vwandaka mfumu ya kizunga ya Lamote, na bwala Ngalade. Yandi vwandaka mpe mfumu ya babwala ya Yayile, mwana ya Manase, kuna na Ngalaade. Yandi vwandaka mpe mfumu ya kizunga ya Alengobe yina kele na Basane. Kizunga yango vwandaka na bambanza ya nene makumi sambanu. Yawu vwandaka na bibaka mpe myelo ya yawu vwandaka na bikangulu ya bisengo ya mbwaki.

\VS{14}Ayinadabe, mwana ya Ido, vwandaka mfumu ya kizunga ya Maanayime.


\par }{\MM \VS{15}Ayimaase vwandaka mfumu ya kizunga ya Nefetali. Yandi mpe kwelaka mwana ya Salomoni, nkumbu ya yandi Basemate.

\VS{16}Baana, mwana ya Wusayi, vwandaka mfumu ya kizunga ya Asele mpe ya Beyalote.

\VS{17}Yewosafate, mwana ya Paluya, vwandaka mfumu ya kizunga ya Isakale.

\VS{18}Simeyi, mwana ya Ela, vwandaka mfumu ya kizunga ya Bezame.

\VS{19}Ngebele, mwana ya Uli, vwandaka mfumu ya yinsi ya Ngalaade: Kizunga ya
Siyone, ntinu ya ba-Amoli, mpe kizunga ya Onge, ntinu ya Basane.

\par }{\PP Yinsi nyonso vwandaka kaka na mfumu mosi.


\par }{\PP \VS{20}Bantu ya Yuda mpe bantu ya Isayeli vwandaka mingi mutindu munyenge ya mubu. Bawu vwandaka kudya, kunwa mpe bawu vwandaka na nsayi mingi.




\Chap{5}\VerseOne{1}Salomoni vwandaka yala mpe bayinsi nyonso ya kintinu, kubanda na nzadi ya Efalate tii yinsi ya ba-Filisiti, mpe tii na ndilu ya Ngipiti. Bantu nyonso ya bayinsi ya kintinu yina vwandaka kwiza futa mpaku na sika ya Salomoni. Na bilumbu nyonso ya luzingu ya Salomoni, bawu vwandaka na yisi ya lutumu ya yandi.


\par }{\PP \VS{2}Madya ya Salomoni ya konso kilumbu vwandaka Bakole\FTNT{*}{{\FR 5:2 }{\FQ{Kole
}}{\FT{kele kitezolo yina lenda kota keba ve balitele 220.}}} makumi tatu ya bambuma ya faline mpe Bakole makumi sambanu ya bambuma ya faline ya kitoko,

\VS{3}bangombe kumi yina kele na mafuta mingi, makumi zole ya bangombe ya mpaka mpe mameme na bankombo nkama, bankabi, bansyesye, na bibulu yina kele mutindu bankabi mpe bansusu yina kele na mafuta mingi.


\par }{\PP \VS{4}Salomoni vwandaka yala kizunga nyonso yina kele na lweka ya nkaka ya nzadi ya Efalate, kubanda na Tifesa tii na Ngaza. Yandi vwandaka yala bantinu nyonso ya lweka ya nkaka ya nzadi ya Efalate. Salomoni vwandaka zinga na kizunu na bayinsi nyonso yina vwandaka pene-pene.

\VS{5}Na bilumbu nyonso ya luzingu ya Salomoni, bantu ya Yuda mpe bantu ya Isayeli vwandaka zinga na kizunu, konso muntu na yisi ya yinti ya yandi ya vinu to na yisi ya yinti ya yandi ya
fike, kubanda na kizunga ya Dane na node tii na kizunga ya Beele-Seba na sude.


\par }{\PP \VS{6}Salomoni vwandaka na mafunda makumi yiya (40 000) ya bivinga ya bampunda, mafunda kumi na zole (12 000) ya bampunda ya bapusu-pusu ya mvita.


\par }{\PP \VS{7}Bamfumu ya bizunga vwandaka fidisa madya samu na ntinu Salomoni mpe bayina nyonso vwandaka kudya na yandi. Bawu vwandaka sala mutindu yina, konso mfumu ya kizunga na ngonda ya yandi. Mpe bawu vwandaka sala nyonso samu ti kima mosi kukondwa ve.

\VS{8}Bawu vwandaka nata bambuma ya oloze mpe matiti samu na kudikila bampunda ya bapusu-pusu ya mvita mpe bampunda ya nkaka. Bawu vwandaka nata yawu na sika ya ntinu, na kisika yina yandi vwandaka zabisa bawu.


\par }{\SH Salomoni lutila bantu nyonso na ndwenga
\par }
{\PP \VS{9}Nzambi pesaka Salomoni ndwenga mpe mayela mingi ya kulutila. Mpe yandi pesaka yandi luzabu ya mambu mingi mutindu munyenge ya mubu.

\VS{10}Ndwenga ya Salomoni vwandaka lutila ndwenga ya bantu nyonso yina vwandaka zinga na esete. Yawu lutilaka mpe ndwenga nyonso ya bantu ya Ngipiti.

\VS{11}Yandi lutilaka bantu nyonso na ndwenga. Yandi lutilaka Etane, mu-Ezelayi. Yandi lutilaka Yemane. Yandi lutilaka Kalekole mpe Daleda, bana ya Mawole. Nkumbu ya Salomoni vwandaka na nsangu mingi na kati ya bayinsi nyonso yina vwandaka pene-pene.

\VS{12}Yandi samunaka mafunda tatu (3 000) ya bingana. Yandi basisaka mikunga funda mosi na tanu (1 005).

\VS{13}Salomoni zonzilaka mambu yina me tadila bayinti, kubanda na bayinti ya sedele ya Libane tii na mwa mikwisa ya fyoti yina ke menaka na bibaka ya lupangu. Yandi zonzilaka mpe mambu yina me tadila bibulu, bandeke, bibulu ya fyoti-fyoti na bambisi.

\VS{14}Bantu ya bayinsi nyonso vwandaka kwenda kuwa mambu ya ndwenga yina Salomoni vwandaka zonza. Bantinu ya bayinsi nyonso yina kuwaka nsangu ya ndwenga ya Salomoni, bawu vwandaka fidisa bantu na kwenda kuwa mambu ya yandi ya ndwenga.


\par }{\SH Salomoni kubikaka ntungulu ya
Yinzo ya Nzambi
\par }
{\R (2Kk 2.2-15)

\par }{\PP \VS{15}Yilame, ntinu ya Tile vwandaka zola mingi Davidi. Ni yawu yina, ntangu yandi kuwaka ti ba byekaka Salomoni ntinu na kisika ya tata ya yandi Davidi, yandi fidisaka bantu yina ke salaka na yandi na sika ya Salomoni.

\VS{16}Salomoni mpe fidisaka ti ba kwenda zabisa na Yilame mutindu yayi:

\VS{17}«Nge mosi, nge me zaba ti tata ya munu Davidi lendaka ve na kutunga Yinzo samu na Yave, Nzambi ya yandi, samu ti bambeni ya yandi vwandaka nwanisa yandi na balweka nyonso tii ntangu yina Yave tulaka bambeni ya yandi nyonso na yisi ya lutumu ya yandi.

\VS{18}Ntangu yayi, Yave, Nzambi ya munu me pesa munu kizunu na balweka nyonso, bambeni ke dyaka ve mpe mambu ya mpasi ke dyaka ve.

\VS{19}Mu me kuzwa dibanza ya kutunga Yinzo samu na Yave, Nzambi ya munu, mutindu Yave zabisaka na tata ya munu Davidi: “Mwana ya nge yina mu ke vwandisa na kiti ya nge ya kintinu, ni yandi ke tunga Yinzo yina samu na Nkumbu ya munu.”

\VS{20}Ntangu yayi, tumisa bantu samu ti ba zenga bayinti ya sedele ya Libane samu na munu. Bisadi ya munu ke sala na bisadi ya nge. Mu ke pesa nge difuta ya bisadi ya nge mutindu nge ke zola. Nge me zaba mbote ti, beto kele ve na bantu yina me zaba kuzenga bayinti mutindu bantu ya Sidone.»


\par }{\PP \VS{21}Ntangu Yilame kuwaka mambu yina Salomoni tubaka, yandi kumaka na nsayi mingi mpe yandi tubaka: «Nkembo na Yave, yandi yina me pesa Davidi mwana yina kele na ndwenga, samu ti yandi vwanda mfumu ya bantu yayi ya mingi-mingi!»

\VS{22}Yilame fidisaka bantu na kwenda zabisa Salomoni ti: «Mu kuwaka nsangu yina nge fidisaka munu. Mu ke pesa nge bayinti nyonso ya sedele mpe bayinti ya sipelese yina nge ke vwanda na yawu nsatu.

\VS{23}Bisadi ya munu ke kulumuna yawu katuka myongo ya Libane tii na mubu. Kuna ba ke kanga yawu samu na kunatina nge yawu na nzila ya mubu tii na kisika yina nge ke tuba na kutula yawu. Na manima, ba ke fungula yawu kuna, mpe nge, nge ke baka yawu. Na yina me tadila nge, nge ke pesa munu madya nyonso yina mu ke vwanda na yawu nsatu samu na yinzo ya munu.»


\par }{\PP \VS{24}Na yina, Yilame pesaka Salomoni bayinti nyonso ya sedele mpe bayinti ya sipelese yina yandi vwandaka na yawu nsatu.

\VS{25}Konso mvula, Salomoni vwandaka fidisa Yilame Bakole\XREF{}{{\XO 5:25 }{\XT{1Bt 5.2}}} mafunda makumi zole (20 000) ya bambuma ya faline, mpe Bakole makumi zole ya mafuta ya olive yina ya kitoko, samu na yinzo ya Yilame.


\par }{\PP \VS{26}Yave pesaka Salomoni ndwenga mutindu yandi tubaka na yandi. Salomoni na Yilame vwandaka zinga na kati ya kiwisa mpe bawu zole salaka ngwisani.


\par }{\SH Salomoni kubikaka bisalu ya ntungulu
\par }
{\R (2Kk 1.18; 2.1,16-17)

\par }{\PP \VS{27}Na yinsi nyonso ya Isayeli, Salomoni bakaka bantu na ngolo samu na kusala bisalu. Lutangu ya bawu vwandaka mafunda makumi tatu (30 000).

\VS{28}Konso ngonda, yandi vwandaka fidisa bantu mafunda kumi (10 000), konso bantu na ntangu ya bawu. Bawu vwandaka lutisa ngonda mosi kuna na Libane mpe bangonda zole na bayinzo ya bawu na Isayeli. Ni Adonilame vwandaka mfumu ya bayina ke salaka bisalu ya ngolo.

\VS{29}Salomoni vwandaka mpe na mafunda makumi nsambwadi (70 000) ya bantu, bayina vwandaka nanguna bima. Yandi vwandaka mpe na mafunda makumi nana (80 000) ya bantu yina ke pasulaka matadi na zulu ya mongo.

\VS{30}Yandi vwandaka mpe na mafunda tatu na bankama tatu (3 300) ya bayina vwandaka twadisa bisalu. Bawu mpe vwandaka na lutwadusu ya bamfumu ya bizunga ya Salomoni.

\VS{31}Ntinu tumisaka bantu na kusosa mpe kupasula matadi ya nene mpe ya mbote, samu na kutungila yawu lufulu ya
Yinzo ya Nzambi.

\VS{32}Bisadi ya Salomoni, bisadi ya Yilame na ba-Ngibeli, bawu bandaka na kupasula matadi mpe kukubika bayinti na matadi, samu na kutunga Yinzo.




\par }\Chap{6}{\SH Ntungulu ya Yinzo ya Yave
\par }
{\R (2Kk 3.1-14)

\par }{\PP \VerseOne{1}Na ngonda ya zole, ngonda yina ba ke bokilaka Zive, na mvula ya yiya ya kintinu ya Salomoni na yinsi ya Isayeli, Salomoni bandaka na kutunga Yinzo samu na Yave. Yawu vwandaka mvula ya nkama yiya na makumi nana (480), na manima ya kubasika ya bana ya Isayeli na yinsi ya Ngipiti.


\par }{\PP \VS{2}Yinzo yina ntinu Salomoni tungaka samu na Yave vwandaka ya Bakude makumi sambanu na yinda, nene ya yawu mpe vwandaka ya Bakude makumi zole. Mutela ya yawu vwandaka ya Bakude makumi tatu\XREF{}{{\XO 6:2 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{3}Mwa kivinga ya fyoti vwandaka na mantwala ya Yinzo, kisika yina ba ke lutilaka samu na kukota na kisika ya longo. Yinda ya yawu vwandaka ya Bakude makumi zole mutindu vwandaka nene ya Yinzo. Nene ya yawu vwandaka ya Bakude kumi na lweka ya yinda ya Yinzo\XREF{}{{\XO 6:3 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{4}Yinzo yango, yandi sadilaka yawu banela mpe yandi tulaka bisengo na banela yina.

\VS{5}Na bibaka ya Yinzo, yandi tungaka bayinzo ya bibandu. Bayinzo yina vwandaka ya kuvukana na bibaka ya kisika ya longo mpe bibaka ya kisika ya kulutila longo.

\VS{6}Na yisi ya kibandu ya ntete, yinzo yina vwandaka ya Bakude tanu. Kibandu ya kati-kati vwandaka ya Bakude sambanu na nene. Kibandu ya zulu vwandaka ya Bakude nsambwadi. Bibaka ya ngaanda ya
Yinzo ya Nzambi vwandaka ve nene mutindu mosi kubanda na yisi tii na zulu. Na mutindu yina, makunzi ya bibandu lendaka kota ve na bibaka ya Yinzo.

\VS{7}Ba tungaka Yinzo na matadi yina ba vwandaka me bongisa na kisika yina ba ke timunaka matadi. Na yina, ntangu ba vwandaka tunga Yinzo, makelele vwandaka wakana ve, ya vwanda makelele ya kikonkoto, ya soka to ya konso mutindu ya kisalulu ya kisengo.

\VS{8}Mwelo ya bivinga ya kibandu ya kati-kati vwandaka na lweka ya sude ya Yinzo. Ya vwandaka na bikada samu na kuyulukaka na kibandu ya kati-kati, mpe na kukatuka na kibandu ya kati-kati samu na kuyulukaka na kibandu ya zulu.

\VS{9}Salomoni tungaka Yinzo mpe yandi manisaka yawu. Yandi tulaka yawu muludi mpe makunzi ya bayinti ya sedele.

\VS{10}Yandi tungaka mwa bayinzo ya bibandu ya kuvukana na bibaka ya Yinzo. Mutela ya konso kibandu vwandaka ya Bakude\XREF{}{{\XO 6:10 }{\XT{Mba 6.15}}} tanu. Makunzi ya yawu ya bayinti ya sedele vwandaka na zulu ya bibaka ya Yinzo.


\par }{\PP \VS{11}Yave tubaka na Salomoni mutindu yayi:

\VS{12}«Na yina me tadila Yinzo yayi nge ke na kutunga, kana nge sadila bansalulu ya misiku ya munu, kana nge sadila malongi ya munu, kana nge tumama mpe sadila bantumunu ya munu nyonso, mu ke lungisa mambu ya munu yina mu zabisaka na tata nge Davidi samu na nge.

\VS{13}Mu ke zinga na kati-kati ya bana ya Isayeli. Mu ke bika ve Isayeli, bantu ya munu.»


\par }{\SH Ba bongisaka kati ya
Yinzo ya Nzambi
\par }
{\PP \VS{14}Salomoni tungaka Yinzo mpe yandi manisaka yawu.

\VS{15}Ba kangaka bibaka ya kati ya Yinzo na mabaya ya sedele kubanda na yisi tii na muludi. Ba tulaka bayinti na bibaka ya kati, mpe na ntoto, ba tulaka mabaya ya sipelese.

\VS{16}Na bibaka ya kivinga ya suka ya Yinzo, yandi tulaka mabaya ya sedele, kubanda na yisi tii na zulu, yawu salaka Bakude makumi zole\XREF{}{{\XO 6:16 }{\XT{Mba 6.15}}}. Yandi bongisaka kivinga yina samu ti yawu vwanda kisika ya kulutila longo.

\VS{17}Kivinga ya nene yina vwandaka na mantwala ya kisika ya longo, vwandaka makumi yiya ya Bakude\XREF{}{{\XO 6:17 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{18}Mabaya ya sedele yina ba tulaka na bibaka ya kati ya Yinzo, vwandaka na bizizi mutindu bambinda na bifulu ya kitoko. Kaka sedele vwandaka talana na bibaka nyonso. Ata ditadi mosi ve vwandaka talana.

\VS{19}Na suka ya Yinzo mpe na kati ya kisika ya kulutila longo, yandi yidikaka kisika samu na kutula
Sanduku ya Ngwisani ya Yave.

\VS{20}Kivinga ya kulutila longo vwandaka na yinda ya Bakude makumi zole, nene ya yawu vwandaka ya Bakude makumi zole mpe mutela ya yawu vwandaka ya Bakude makumi zole\XREF{}{{\XO 6:20 }{\XT{Mba 6.15}}}. Salomoni tulaka yawu wolo ya kitoko. Na mantwala ya yawu, ya vwandaka na kiyokolo ya minkayulu yina ba yidikilaka na mabaya ya sedele.

\VS{21}Salomoni tulaka wolo ya kitoko na bibaka ya kati ya Yinzo. Yandi tulaka bampanga ya wolo na nkotolo ya kisika ya kulutila longo.

\VS{22}Na yina, bibaka nyonso ya kati ya Yinzo vwandaka na wolo, mutindu mosi mpe kiyokolo ya minkayulu yina vwandaka na nkotolo ya kisika ya kulutila longo.


\par }{\PP \VS{23}Na kati ya kisika ya kulutila longo, ba tulaka bakeluba zole yina ba yidikaka na yinti ya olive. Mutela ya konso keluba vwandaka ya Bakude kumi\XREF{}{{\XO 6:23 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{24}Dipapu ya ntete ya keluba mosi vwandaka ya Bakude tanu. Dipapu ya zole vwandaka ya Bakude tanu. Kubanda nsongi ya dipapu ya ntete tii nsongi ya dipapu ya zole, ya vwandaka ya Bakude kumi\XREF{}{{\XO 6:24 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{25}Keluba ya zole vwandaka mpe ya Bakude kumi\XREF{}{{\XO 6:25 }{\XT{Mba 6.15}}}. Bakeluba nyonso zole vwandaka mutindu mosi mpe nene mosi.

\VS{26}Mutela ya keluba ya ntete vwandaka ya Bakude kumi, mutindu mosi mpe mutela ya keluba ya zole.

\VS{27}Salomoni tulaka bakeluba yina na kati-kati ya kisika ya kulutila longo. Ba fungulaka mapapu ya bawu. Dipapu ya keluba ya ntete vwandaka kuma tii na kibaka, dipapu ya keluba ya zole vwandaka kuma tii na kibaka ya zole. Mapapu zole ya nkaka vwandaka vukana yawu na yawu, na kati-kati ya Yinzo.

\VS{28}Ba tulaka bakeluba nyonso zole wolo.


\par }{\PP \VS{29}Na bibaka nyonso ya Yinzo, ya kati mpe ya ngaanda, yandi fikulaka bakeluba, mandala mpe bifulu ya kitoko.

\VS{30}Na ntoto, na kati ya bivinga nyonso zole ya Yinzo, ba tulaka wolo.

\VS{31}Na nkotolo ya kisika ya kulutila longo, yandi tulaka myelo zole ya mabaya ya olive ya mfinda. Dikunzi ya yawu ya zulu na mabaya ya yawu vwandaka ndambu ya tanu ya mutela ya kibaka.

\VS{32}Na zulu ya myelo nyonso zole ya mabaya ya olive ya mfinda, yandi fikulaka bakeluba, mandala na bifulu ya kitoko mpe yandi pakulaka yawu wolo. Yandi tulaka mpe wolo na bakeluba mpe na mandala.

\VS{33}Yandi salaka mpe mutindu mosi na nkotolo ya Yinzo. Yandi yidikaka mwelo na mabaya ya olive ya mfinda. Mutela ya yawu vwandaka ndambu ya yiya ya mutela ya kibaka.

\VS{34}Yandi yidikaka mabaya yina ke kangaka mwelo na yinti ya sipelese. Yawu vwandaka ya kukabuka na bandambu zole mpe yawu vwandaka na balele yina ke kangaka yawu. Yandi tulaka mpe milunga na zulu ya konso ndambu.

\VS{35}Na zulu ya mabaya ya mwelo, yandi fikulaka bakeluba, mandala na bifulu ya kitoko. Mpe yandi tulaka wolo na bisika yina yandi fikulaka.


\par }{\PP \VS{36}Samu na ngaanda ya kati, yandi tungaka milonga tatu ya matadi yina ba bongisaka, mpe mulonga mosi ya mabaya ya sedele.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{37}Na mvula ya yiya, ya kintinu ya Salomoni, na ngonda ya Zive, ba tungaka lufulu ya Yinzo ya Yave.

\VS{38}Na mvula ya kumi na mosi, na ngonda ya nana yina ba ke bokilaka ngonda ya Bule, ba manisaka na kutunga Yinzo nyonso mutindu yawu zolaka vwandila. Bawu tungaka yawu na bamvula nsambwadi.




\par }\Chap{7}{\SH Ntungulu ya yinzo ya kintinu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na yina me tadila yinzo ya yandi mosi, Salomoni tungaka yawu. Yandi salaka bamvula kumi na tatu na kumanisa na kutunga yinzo nyonso.

\VS{2}Yandi tungaka ntete yinzo yina ba ke bokilaka «Mfinda ya Libane.» Yinda ya yawu vwandaka ya Bakude nkama (100). Nene ya yawu vwandaka ya Bakude makumi tanu. Mutela ya yawu vwandaka ya Bakude makumi tatu\XREF{}{{\XO 7:2 }{\XT{Mba 6.15}}}. Yinzo yango vwandaka na milonga yiya ya makunzi ya bayinti ya sedele. Na zulu ya makunzi yina, vwandaka na mabaya ya sedele samu na muludi ya kati ya yinzo.

\VS{3}Na zulu ya mabaya yina vwandaka na zulu ya makunzi, ba tulaka bayinti ya sedele makumi yiya na tanu na milonga. Konso mulonga vwandaka na bayinti kumi na tanu.

\VS{4}Na konso kibaka ya yinzo yina, ya vwandaka mpe na milonga tatu ya banela. Milonga nyonso tatu ya banela vwandaka talasana.

\VS{5}Balweka yiya ya myelo nyonso vwandaka yinda mosi. Balweka yiya ya banela nyonso mpe vwandaka yinda mosi. Banela nyonso vwandaka talasana na milonga tatu.


\par }{\PP \VS{6}Salomoni tungaka mpe yinzo yina ba ke bokilaka «Kivinga ya Makunzi». Yinda ya yawu vwandaka ya Bakude makumi tanu. Nene ya yawu vwandaka ya Bakude makumi tatu\XREF{}{{\XO 7:6 }{\XT{Mba 6.15}}}. Yawu vwandaka na makunzi mpe na muludi. Yinzo yango vwandaka na mantwala ya yinzo yina ba ke bokilaka «Mfinda ya Libane».


\par }{\PP \VS{7}Yandi tungaka mpe kivinga ya kiti ya kintinu yina ba ke bokilaka mpe «Kivinga ya Lufundusu», samu ti ni kuna Salomoni vwandaka sala lufundusu. Na bibaka ya yawu, ba tulaka bayinti ya sedele kubanda na ntoto tii na muludi ya kati ya yinzo.


\par }{\PP \VS{8}Yinzo, kisika yina ntinu vwandaka zinga vwandaka ya kutungama mutindu mosi. Ba tungaka yawu na kisika ya nkaka, na manima ya yinzo yina ba ke bokilaka «Mfinda ya Libane.» Salomoni tungisaka dyaka yinzo ya mutindu mosi na yinzo yina ba ke bokilaka «Mfinda ya Libane», samu na mwana ya Falawo yina yandi kwelaka.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{9}Ba tungaka bayinzo nyonso na matadi ya kitoko yina ba bongisaka, ba vwandaka pasula yawu mbote-mbote na balweka nyonso. Ba tulaka yawu kubanda na lufulu tii na bandilu ya muludi ya kati ya yinzo mpe samu na bibaka ya ngaanda ya nene na kati ya lupangu.

\VS{10}Na yina me tadila lufulu, ba tulaka matadi ya nene mpe ya kitoko. Matadi yango vwandaka ya Bakude kumi, ya nkaka vwandaka ya Bakude nana\XREF{}{{\XO 7:10 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{11}Na zulu ya matadi yina, ba tulaka dyaka matadi ya kitoko yina ba bongisaka. Ba tulaka mpe mabaya ya sedele.

\VS{12}Na balweka nyonso ya lupangu, ba tulaka milonga tatu ya matadi yina ba bongisaka mpe mulonga mosi ya mabaya ya sedele, mutindu mosi mpe na kati ya lupangu, na ngaanda ya nene ya kati ya lupangu ya Yinzo ya Yave mpe na kivinga yina kele na nkotolo ya yawu.


\par }{\SH Bisalu yina ba pesaka na Yilame
\par }
{\R (2Kk 2.12-13)

\par }{\PP \VS{13}Ntinu Salomoni fidisaka bantu na Tile samu na kwenda baka Yilame.

\VS{14}Mama ya yandi vwandaka mufwidi mpe muntu ya dikanda ya Nefetali. Tata ya yandi vwandaka muntu ya Tile. Yilame vwandaka kisadi-bisengo ya mbwaki. Yandi vwandaka ya kufuluka na ndwenga, luzabu mpe mayela ya kuyidika bima ya konso mutindu ya bisengo ya mbwaki. Yandi kumaka na sika ya Salomoni, mpe yandi salaka bisalu nyonso ya Salomoni.


\par }{\SH Makunzi ya bisengo ya mbwaki
\par }
{\R (2Kk 3.15-17)

\par }{\PP \VS{15}Yilame yidikaka makunzi zole ya bisengo ya mbwaki. Mutela ya dikunzi ya ntete vwandaka ya Bakude kumi na nana. Samu na kuzunga dikunzi ya zole, ba fwana kusadila singa ya Bakude kumi na zole\XREF{}{{\XO 7:15 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{16}Yandi yidikaka mwa bayintu zole ya bisengo ya mbwaki samu na kutula na zulu ya makunzi yango. Mutela ya bayintu nyonso zole vwandaka ya Bakude\XREF{}{{\XO 7:16 }{\XT{Mba 6.15}}} tanu na konso yintu.

\VS{17}Na bayintu yina vwandaka na zulu ya makunzi, ba tulaka bima ya mutindu bampwasa ya bisengo mpe ya bampanga ya fyoti. Bima yango vwandaka nsambwadi na konso yintu.

\VS{18}Yandi tulaka mpe bima ya mutindu bambuma ya ngelenadine\FTNT{*}{{\FR 7:18 }{\FQ{Ngelenadine
}}{\FT{kele mutindu dilala.}}}. Yandi salaka yawu na milonga zole yina zungaka kifwani mosi ya bampwasa ya bisengo samu na kufuka yintu yina vwandaka na dikunzi ya ntete. Yandi salaka mutindu mosi mpe samu na yintu ya zole.

\VS{19}Bayintu yina ba tulaka na zulu ya kivinga ya nkotolo, yawu vwandaka mutindu bifulu yina ba ke bokilaka lise. Mutela ya yawu vwandaka ya Bakude yiya\XREF{}{{\XO 7:19 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{20}Bayintu yina ba tulaka na zulu ya makunzi zole, vwandaka na bifwani ya bankama zole (200) ya bambuma ya ngelenadine, pene-pene ya kisika yina vwandaka ya kuvimba, yina vwandaka luta bifwani mutindu mwa bampwasa ya bisengo. Ya vwandaka mpe na bifwani bankama zole (200) ya bambuma ya ngelenadine yina vwandaka zunga yintu ya zole.

\VS{21}Ba tulaka makunzi samu na kivinga ya nkotolo ya
Yinzo ya Nzambi. Mosi na lubakala, ba pesaka nkumbu Yakine. Ya nkaka na lumoso, ba pesaka yawu nkumbu Bowaze.

\VS{22}Na zulu ya makunzi yina, ba tulaka bifwani ya bifulu yina ba ke bokilaka lise. Ni mutindu yina sukaka kisalu ya kuyidika makunzi.


\par }{\SH Nzungu ya nene ya kisengo ya mbwaki
\par }
{\R (2Kk 4.2-5)

\par }{\PP \VS{23}Yilame yidikaka nzungu ya nene ya kisengo ya mbwaki. Nzungu yango vwandaka ya kuzungana, yawu vwandaka ya Bakude kumi kubanda na lweka mosi tii na lweka ya nkaka. Mutela ya yawu vwandaka ya Bakude tanu. Samu na kuteza nene ya yawu, ba fwana kusadila singa ya Bakude makumi tatu\XREF{}{{\XO 7:23 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{24}Na balweka ya zulu ya nzungu yango, ya vwandaka na bifwani ya bambinda. Ya vwandaka milonga zole mpe konso mulonga vwandaka na bifwani kumi ya bambinda na konso Kude\XREF{}{{\XO 7:24 }{\XT{Mba 6.15}}}. Ba yidikaka bifwani yina mbala mosi na nzungu mpe nyonso vwandaka kaka kima mosi.

\VS{25}Nzungu vwandaka na zulu ya bangombe kumi na zole ya bisengo ya mbwaki. Bangombe tatu vwandaka tala na node, tatu vwandaka tala na sude, tatu vwandaka tala na esete mpe tatu vwandaka tala na wesete. Mpe manima ya bawu vwandaka na yisi ya nzungu.

\VS{26}Nene ya kisengo ya nzungu yina vwandaka basentimetele nana. Zulu ya nzungu vwandaka mutindu kopo yina ba yidikaka na kifwani ya kifulu yina ba ke bokilaka lise. Nzungu yina vwandaka kota Babate\FTNT{†}{{\FR 7:26 }{\FQ{Bate
}}{\FT{kele kitezolo yina ke kotaka keba ve balitele makumi zole na zole (22).}}} mafunda zole (2 000).


\par }{\SH Bapusu-pusu ya bisengo ya mbwaki
\par }
{\PP \VS{27}Na manima, Yilame yidikaka bapusu-pusu kumi ya bisengo ya mbwaki, konso pusu-pusu vwandaka ya Bakude yiya na yinda ya yawu, Bakude yiya na nene ya yawu, mutela ya yawu vwandaka ya Bakude tatu\XREF{}{{\XO 7:27 }{\XT{Mba 6.15}}}.

\VS{28}Ba yidikaka yawu mutindu yayi: Nzutu ya yawu nyonso vwandaka ya kuyilama na batole ya bisengo ya mbwaki. Bisengo ya nkaka vwandaka ya kukambakana.

\VS{29}Na bisengo yina ya kukambakana, ba fikulaka bankosi, bangombe, bakeluba. Mutindu mosi mpe na batole yina ya bisengo ya mbwaki, ba fikulaka na zulu mpe na yisi ya yawu bankosi na bangombe. Ya vwandaka mpe na bifwani ya bifulu ya kuyilama.

\VS{30}Konso pusu-pusu vwandaka na makaalu yiya ya bisengo ya mbwaki. Makaalu yina vwandaka ya kukangama mpe na bisengo ya mbwaki. Na bansongi yiya, ya vwandaka na makulu yiya yina vwandaka kanga yawu. Makulu yango vwandaka ya kusalama na bisengo ya kusulumuka. Yawu vwandaka na yisi ya nzungu mpe na yisi ya bifulu ya kuyilama yina.

\VS{31}Na ndilu ya zulu ya konso pusu-pusu vwandaka na tiyo ya Kude mosi na yinda. Nene ya yawu vwandaka ya Kude\XREF{}{{\XO 7:31 }{\XT{Mba 6.15}}} mosi na ndambu. Ni yawu vwandaka simba nzungu. Ba fikulaka mpe batiyo yina. Konso tiyo vwandaka na balweka yiya ya yinda mosi, yawu vwandaka na bansongi yiya.

\VS{32}Makalu nyonso yiya vwandaka na yisi ya bisengo ya pusu-pusu. Bisengo yina kangaka makalu yango vwandaka ya kukangama na nzutu ya pusu-pusu. Makalu yango vwandaka ya Kude\XREF{}{{\XO 7:32 }{\XT{Mba 6.15}}} mosi na ndambu, kubanda na lweka mosi tii na lweka ya nkaka.

\VS{33}Ba yidikaka makalu yina mutindu makaalu ya bapusu-pusu ya mvita. Bisengo yina ke balulaka makaalu, bisengo ya kati-kati ya makalu na bisengo yina ke simbaka yawu mpe bima ya yawu nyonso, nyonso ba yidikaka yawu na bisengo ya mbwaki yina ba sulumunaka.

\VS{34}Bisengo yiya yina vwandaka mutindu makulu, yawu vwandaka kaka kima mosi na basongi yina vwandaka na konso pusu-pusu.

\VS{35}Na balweka ya zulu ya konso pusu-pusu, ba salaka balukongolo ya ndambu ya Kude mosi\XREF{}{{\XO 7:35 }{\XT{Mba 6.15}}} na nene. Yawu zungidilaka batiyo nyonso. Ya vwandaka mpe na bisimbulu mpe batole ya bisengo ya mbwaki yina vwandaka ya kuvukana na nzutu nyonso ya pusu-pusu.

\VS{36}Na balweka ya mpamba ya bisimbulu mpe ya batole yina, ba fikulaka bakeluba, bankosi, mandala, mpe bifulu ya kuzungidila yawu.

\VS{37}Yilame yidikaka bapusu-pusu nyonso kumi mutindu yayi: Kisengo mosi yina ba sulumunaka samu na kuyidika yawu, nene mosi, mpe kifwani mosi samu na bapusu-pusu nyonso.


\par }{\PP \VS{38}Yandi yidikaka dyaka banzungu kumi ya bisengo ya mbwaki. Mutela ya konso nzungu vwandaka ya Bakude yiya\XREF{}{{\XO 7:38 }{\XT{Mba 6.15}}}. Yawu vwandaka kota Babate makumi yiya\XREF{}{{\XO 7:38 }{\XT{1Bt 7.26}}}. Konso nzungu vwandaka na zulu ya mosi ya bapusu-pusu kumi.

\VS{39}Ba tulaka bapusu-pusu tanu na banzungu ya yawu na lubakala ya
Yinzo ya Nzambi. Ba tulaka mpe bapusu-pusu tanu ya nkaka na lumoso ya Yinzo. Ba tulaka nzungu ya nene na lubakala ya
Yinzo ya Nzambi, na sude ya esete.


\par }{\SH Mukanda ya bima yina ba yidikaka na kisengo
\par }
{\R (2Kk 4.7–5.1)

\par }{\PP \VS{40}Wulame yidikaka banzungu ya nene, bapele na bandonga ya fyoti. Yilame manisaka bisalu nyonso yina ntinu Salomoni tumisaka yandi na kusala na Yinzo ya Yave:


\par }{\Q \VS{41}Makunzi zole na bayintu ya kuyalumuka na zulu ya yawu.

\par }{\Q Mpe bifwani zole ya bampwasa ya bisengo samu na kufuka bayintu zole ya kuyalumuka, yina vwandaka na zulu ya makunzi.


\par }{\Q \VS{42}Yandi fikulaka bankama yiya (400) ya bifwani ya bangelenade. Bangelenade yango vwandaka na milonga zole samu na konso kifwani ya mpwasa ya kisengo. Yawu vwandaka fuka bayintu nyonso zole ya kuyalumuka na zulu ya makunzi.


\par }{\Q \VS{43}Yandi yidikaka bapusu-pusu kumi

\par }{\Q na banzungu kumi ya kutula na zulu ya bapusu-pusu.


\par }{\Q \VS{44}Yandi yidikaka mpe nzungu ya nene yina vwandaka kaka mosi,

\par }{\Q mpe bangombe kumi na zole yina nangunaka nzungu yina.


\par }{\Q \VS{45}Yandi yidikaka banzungu, bapele, na bandonga ya fyoti.

\par }{\PP Bima nyonso yina ntinu Salomoni tumisaka Yilame na kuyidika samu na Yinzo ya Yave, yawu vwandaka ya bisengo ya mbwaki yina ba bongisaka mbote-mbote.

\VS{46}Ni na kizunga ya Yolodani, ntinu tumisaka na kusulumuna bisengo yango na ntoto yina ba ke sadilaka bambinda, kuna na kati-kati ya babwala Sukote na Saletane.

\VS{47}Salomoni tulaka konso kima na kisika ya yawu. Bima yango vwandaka mingi ya kulutila, mpe ba zabaka ve lutangu ya bakilo ya bisengo ya mbwaki yina ba sadilaka na kuyidika yawu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{48}Salomoni sadisaka mpe bima nyonso ya nkaka ya Yinzo ya Yave:

\par }{\Q kiyokolo ya wolo ya minkayulu,

\par }{\Q mesa ya wolo samu na kutulaka mampa yina ba me pesa na Yave,


\par }{\Q \VS{49}kitentokolo ya wolo ya minda, tanu na lubakala, tanu na lumoso, kuna na mantwala ya kisika ya kulutila longo, bifulu, minda mpe bisimbulu ya wolo ya kitentokolo ya minda,


\par }{\Q \VS{50}bandonga ya nene, bambele, bandonga ya fyoti, bambungu, mwa bapele ya kutulaka makala na tiya, nyonso vwandaka ya wolo.

\par }{\Q Ya vwandaka mpe na bikangulu ya wolo samu na myelo ya kisika ya kulutila longo na kati ya Yinzo, mpe bikangulu ya wolo samu na myelo ya kivinga ya nene, na nkotolo ya
Yinzo ya Nzambi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{51}Ni mutindu yina ntinu Salomoni manisaka bisalu nyonso ya
Yinzo ya Nzambi. Na manima, yandi nataka bima yina tata ya yandi Davidi byekaka: palata, wolo mpe bima ya nkaka. Yandi tulaka yawu na kati ya kibumbulu ya bimvwama ya Yinzo ya Yave.




\par }\Chap{8}{\SH Ba tulaka
Sanduku ya Ngwisani na
Yinzo ya Nzambi
\par }
{\R (2Kk 5.2–6.2)

\par }{\PP \VerseOne{1}Na manima, Salomoni kutikaka na sika ya yandi kuna na Yelusalemi
bakuluntu ya Isayeli, bamfumu ya makanda nyonso mpe bimonikisi ya bifumba ya bantu ya Isayeli, samu na kunata
Sanduku ya Ngwisani ya Yave na
Siyone, mbanza ya Davidi.

\VS{2}Bantu nyonso ya Isayeli kwizaka vukana na sika ya ntinu, samu na kusala
mukembo ya ngonda ya nsambwadi, ngonda yina ba ke bokilaka Etanime.

\VS{3}Bakuluntu nyonso ya Isayeli kwizaka kuma mpe
banganga-Nzambi bakaka
Sanduku ya Ngwisani.

\VS{4}Bawu nataka
Sanduku ya Ngwisani ya Yave. Bawu nataka mpe
Yinzo ya Mbwabanu na bima nyonso ya longo yina vwandaka na kati ya yawu. Ni
banganga-Nzambi na
ba-Levi nataka bima nyonso yina.

\VS{5}Ntinu Salomoni na bantu nyonso ya Isayeli yina yonzamaka na sika ya yandi, bawu nyonso telamaka na mantwala ya sanduku. Bawu pesaka minkayulu ya mameme, bankombo na bangombe. Yawu vwandaka mingi ya kulutila mpe ba lendaka ve na kuzaba lutangu ya yawu.


\par }{\PP \VS{6}Na manima,
banganga-Nzambi kwendaka tula
Sanduku ya Ngwisani ya Yave na kisika ya kubumbama, kisika ya kulutila longo. Ba tulaka yawu na yisi ya mapapu ya bakeluba.

\VS{7}Samu ti mapapu ya bakeluba yina vwandaka ya kufunguka na zulu ya kisika yina ba kubikaka samu na kutula sanduku. Bakeluba vwandaka fuka sanduku na bisimbulu ya yawu.

\VS{8}Bisimbulu ya sanduku yina vwandaka yinda, na yina, bantu vwandaka lenda na kutala bansongi ya bisimbulu yango katuka kisika yina kele na mantwala ya kivinga ya kulutila longo. Kasi bantu vwandaka lenda ve na kutala yawu katuka na ngaanda. Yawu kele kuna tii bubu yayi.

\VS{9}Kima ya nkaka ve vwandaka na kati ya sanduku yina, kaka ni matadi zole yina tulaka Moyize, yina yandi kuzwaka na mongo ya Olebe, ntangu Yave salaka ngwisani na bana ya Isayeli, na manima ya kubasisa bawu na yinsi ya Ngipiti.


\par }{\PP \VS{10}Ntangu
banganga-Nzambi basikaka na kisika ya kulutila longo, dituti kwizaka fulusa Yinzo ya Yave.

\VS{11}Samu na dituti yina,
banganga-Nzambi lendaka dyaka ve na kuvwanda kuna samu na kusala kisalu, samu ti nkembo ya Yave fulusaka Yinzo ya Yave.

\VS{12}Na yina, Salomoni tubaka:

\par }{\Q «Yave, nge me tuba ti nge ke vwanda na kati ya kitombe ya kulutila.


\par }{\Q \VS{13}Na yina, mu me tungila nge Yinzo ya nkembo, kisika yina nge ke zinga bantangu nyonso.»


\par }{\SH Kinzonzi ya mbyekolo ya Yinzo ya Yave
\par }
{\R (2Kk 6.3-11)

\par }{\PP \VS{14}Ntinu Salomoni balukaka na sika ya mukangu ya bantu nyonso ya Isayeli mpe yandi sakumunaka bawu. Bantu nyonso ya Isayeli yina vwandaka kuna vwandaka ya kutelama.

\VS{15}Salomoni tubaka: «Nkembo na Yave, Nzambi ya Isayeli! Yandi zonzaka na yinwa ya yandi mosi na sika ya tata ya munu Davidi, mpe yandi lungisaka na lulendo ya yandi mambu nyonso yina yandi tubaka:

\VS{16}“katuka kilumbu yina mu basisaka Isayeli na yinsi ya Ngipiti, mu me soola ntete ve mbanza mosi na kati ya bambanza ya bifumba nyonso ya Isayeli, samu ti ba tungila munu Yinzo, kisika ke vwanda Nkumbu ya munu. Kasi mu soolaka Davidi, samu ti yandi kuvwanda mfumu ya Isayeli, bantu ya munu.”

\VS{17}Tata ya munu Davidi vwandaka na dibanza ya kutunga Yinzo samu na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya Isayeli.

\VS{18}Yave tubaka na tata ya munu Davidi: “mutindu nge ke na dibanza ya kutunga Yinzo samu na Nkumbu ya munu, nge me sala mbote na kuzwa dibanza ya mutindu yina.

\VS{19}Kasi ni nge ve ke tunga Yinzo yina, ni mwana yina nge ke buta. Ni yandi ke tunga Yinzo samu na Nkumbu ya munu.”

\VS{20}Yave me lungisa mambu yina yandi tubaka. Mu me yingana na kisika ya tata ya munu Davidi, mu me vwanda na kiti ya kintinu ya Isayeli mutindu Yave tubaka yawu. Mu me tunga Yinzo samu na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya Isayeli.

\VS{21}Na kati ya Yinzo yina, mu me kubika kisika samu na sanduku yina ke na mambu ya ngwisani ya Yave.
Ngwisani yina yandi salaka na bankooko ya beto, ntangu yandi basisaka bawu na yinsi ya Ngipiti.»


\par }{\SH Lusambulu ya Salomoni
\par }
{\R (2Kk 6.12-40)

\par }{\PP \VS{22}Salomoni telamaka na mantwala ya kiyokolo ya minkayulu ya Yave, na mantwala ya mukangu ya bantu nyonso ya Isayeli. Yandi nangunaka maboko na zulu.

\VS{23}Yandi sambilaka mutindu yayi: «Yave, Nzambi ya Isayeli, ya kele ve na nzambi mutindu nge, ya vwanda kuna na
mazulu to awa na ntoto. Nge ke kebaka ngwisani ya nge mpe nge ke lakisaka kukwikama ya nge na bisadi ya nge, yina ke tambulaka na ntadisi ya nge na ntima ya bawu nyonso.

\VS{24}Nge me lungisa mambu yina nge tubaka na kisyelo ya nge Davidi, tata ya munu. Mambu yina nge zonzaka na yinwa ya nge mosi, nge me lungisa yawu bubu yayi.

\VS{25}Ntangu yayi, Yave, Nzambi ya Isayeli, lungisa mambu yina nge tubaka samu na kisyelo ya nge Davidi, tata ya munu. Nge tubaka na yandi: “Kana bana ya nge landa nzila ya munu, mpe kana bawu dyata na ntadisi ya munu mutindu nge dyatilaka na mantwala ya munu, ntangu nyonso nge ke kondwa ve muntu ya dikanda ya nge yina ke vwanda na kiti ya kintinu ya Isayeli.”

\VS{26}Nzambi ya Isayeli, mulemvo ya nge, ntangu yayi, lungisa mambu yina nge zonzaka na kisyelo ya nge Davidi, tata ya munu.»


\par }{\PP \VS{27}«Ya tsyelika, Nzambi lenda zinga awa na ntoto?
Mazulu na bunene ya yawu nyonso lenda lunga ve samu na yandi! Yinzo yina mu me tunga, ni yawu ke lunga samu na yandi?

\VS{28}Ni yawu yina, Yave Nzambi ya munu, kuwa lusambulu mpe kuyawula ya kisyelo ya nge. Kuwa kulooka yayi mpe kubondila yina mu ke na kubondila nge, munu kisyelo ya nge, bubu yayi.

\VS{29}Bika ti meso ya nge kuvwanda ya kufunguka na kutalaka Yinzo yayi mpimpa na ntangu. Ni samu na kisika yayi nge tubaka ti: “Nkumbu ya munu ke vwanda awa.” Kuwa lusambulu yina munu kisyelo ya nge ke na kusala na kisika yayi.

\VS{30}Kuwa kubondila yina mu ke na kubondila nge, munu kisyelo ya nge. Kuwa mpe kubondila ya Isayeli, bantu ya nge, ntangu beto ke kwiza sambila awa. Katuka kisika yina nge ke zingaka kuna na zulu, bika ti nge, nge kuwa. Kuwa beto mpe lemvokila beto.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{31}«Kana muntu me sala disumu na ntadisi ya mpangi ya yandi mpe ti ba kwika yandi na kudya ndefi ya nsiingulu, mpe kana muntu yina kwiza kudya ndefi na mantwala ya kiyokolo ya minkayulu yina kele na kati ya Yinzo yayi,

\VS{32}bika ti nge, nge kuwa yawu katuka na zulu. Fundisa bisadi ya nge, pesa kitumbu na muntu yina me sala yimbi mpe yimbi ya yandi kuvutukila yandi mosi. Nungisa muntu yina me sala ata dyambu ya yimbi mpe sadila yandi mutindu kele
kudedama ya yandi.»


\par }{\PP \VS{33}«Ntangu Isayeli, bantu ya nge ke kubwa na mantwala ya bambeni ya bawu, samu ti bawu me sala masumu na ntadisi ya nge, kana bawu vutuka na sika ya nge, bawu kukembila Nkumbu ya nge mpe ti bawu kusala balusambulu mpe kubondila nge kati ya Yinzo yayi,

\VS{34}bika ti nge, nge kuwila bawu katuka na zulu. Lemvokila masumu ya Isayeli, bantu ya nge. Vutula bawu na ntoto yina nge pesaka na bankooko ya bawu.»


\par }{\PP \VS{35}«Ntangu zulu ke kangama mpe mvula ke noka dyaka ve samu ti bawu me sala masumu na ntadisi ya nge, kana bawu kwiza na kisika yayi samu na kusambila nge, kana bawu kembila Nkumbu ya nge, kana bawu bika masumu ya bawu, samu ti nge me semba bawu,

\VS{36}bika ti nge, nge kuwa yawu katuka na zulu. Lemvokila masumu ya bisadi ya nge mpe ya Isayeli, bantu ya nge. Samu ti nge ke lakisa bawu nzila ya mbote yina ba fwana kulanda. Mpe nge ke sala ti mvula kunoka na yinsi ya nge, yinsi yina nge pesaka na bantu ya nge mutindu mvwilu.»


\par }{\PP \VS{37}«Kana nsatu me kota na yinsi, ya vwanda kiyoolo, ya vwanda ti madya ya bilanga me beba, ya vwanda ti madya ya bilanga me kuzwa bimbevo, ya vwanda ti makonko na bambele-mbele me kwiza, kana na yinsi ya bantu ya nge, bambeni kwiza zunga bawu samu na kunwanisa bawu, na myelo ya bambanza ya bawu, kana bampasi na biyoolo ya mutindu na mutindu me kwiza,

\VS{38}ya vwanda lusambulu, to mbombodolo ya konso muntu to ya Isayeli nyonso, bantu ya nge, kana bawu bakula bampasi yina me simba bantima ya bawu mpe kana bawu lambula maboko ya bawu na Yinzo yayi,

\VS{39}nge Yave katuka na zulu kisika yina nge kele, kuwa, mpe lemvokila bawu. Pesa konso muntu kitumbu na mutindu kele mavanga ya yandi, samu ti nge zaba ntima ya konso muntu, samu ti kaka nge zaba bantima ya bantu nyonso.

\VS{40}Na yina, bawu ke zitisa nge bilumbu nyonso ya luzingu ya bawu na ntoto yayi. Ntoto yina nge pesaka na bankooko ya beto.»


\par }{\PP \VS{41}«Mutindu mosi mpe samu na nzenza, yina kele ve mosi na kati bantu ya Isayeli, bantu ya nge. Yandi ke katuka na yinsi ya ntama mpe yandi ke kwiza samu na Nkumbu ya nge,

\VS{42}samu ti ba ke kuwa nsangu ya Nkumbu ya nge ya nene, nsangu ya ngolo ya nge mpe ya lulendo ya nge. Ntangu nzenza ke kwiza sambila na Yinzo yayi,

\VS{43}nge Yave, katuka na zulu kisika yina nge ke zingaka, nge ke kuwa mpe nge ke pesa na nzenza nyonso yina yandi ke lomba nge. Samu ti makanda nyonso ya ntoto kuzaba Nkumbu ya nge mpe ti bawu kuzitisa nge mutindu Isayeli, bantu ya nge. Bawu kuzaba mpe ti ba ke na kusambilaka Nkumbu ya nge na Yinzo yayi yina mu me tunga.»


\par }{\PP \VS{44}«Ntangu bantu ya nge ke kwenda na mvita samu na kunwana na bambeni ya bawu, mpe ti ba lutila na nzila yina nge ke fidisa bawu, mpe kana bawu kusambila Yave na kutalaka na lweka ya mbanza yina nge me soola mpe na lweka ya Yinzo yina mu me tunga samu na Nkumbu ya nge,

\VS{45}katuka kuna na
mazulu, nge ke kuwa balusambulu ya bawu, bambombodolo ya bawu mpe nge ke nwanina bawu.»


\par }{\PP \VS{46}«Ntangu bawu ke sumuka na ntadisi ya nge, samu ti ya kele ve na muntu yina ke sumukaka ve, ntangu nge ke dasukila bawu mpe nge ke yekula bawu na mantwala ya bambeni mpe bayina ke bwila bawu na kunata bawu na ngolo na yinsi ya bambeni, ya vwanda ntama to pene-pene,

\VS{47}kana kuna na yinsi ya bunzenza, na yinsi yina ba ke nata bawu mutindu bankole, kana bawu yindula mpe bawu banda na kubondila nge na kutuba ti: “beto me sumuka, beto me sala yimbi, beto me ndima ti beto me sala yimbi!”

\VS{48}Katuka yinsi ya bambeni kisika yina ba ke nata bawu mutindu bankole, kana bawu vutuka na sika ya nge na ntima ya bawu nyonso, mpe na mwela ya bawu nyonso, kana bawu sambila nge na kutalaka na lweka ya yinsi yina nge pesaka na bankooko ya bawu, mpe kana bawu tala na lweka ya mbanza yina nge soolaka mpe ya Yinzo yina mu me tunga samu na Nkumbu ya nge,

\VS{49}katuka kuna na
mazulu, kisika yina nge ke zingaka, nge ke kuwa balusambulu ya bawu, bambombodolo ya bawu mpe nge ke nwanina bawu.»

\VS{50}«Lemvokila bantu ya nge, yina me sumuka na ntadisi ya nge, lemvokila yimbi nyonso yina ba me sala na ntadisi ya nge. Sala ti bayina nataka bawu na bunkole tala bawu kyadi mpe bawu ke tala bawu kyadi.

\VS{51}Samu ti bawu kele bantu ya nge mpe mvwilu ya nge, bantu yina nge basisaka na Ngipiti, na kati ya kifule ya tiya ya nene.»


\par }{\PP \VS{52}«Bika ti nge fungula makutu mpe nge kuwa mbombodolo ya munu mpe mbombodolo ya Isayeli, bantu ya nge. Kuwa beto ntangu nyonso yina beto ke na kulooka na sika ya nge.

\VS{53}Ni nge Yave
Mfumu katulaka beto na kati ya makanda nyonso ya ntoto samu na kusala ti beto kuvwanda mvwilu ya nge. Mutindu nge tubaka yawu na yinwa ya kisyelo ya nge Moyize, ntangu yina nge basisaka bankooko ya beto na yinsi ya Ngipiti.»


\par }{\SH Salomoni lombaka Nzambi na kusakumuna bantu
\par }
{\PP \VS{54}Ntangu Salomoni manisaka na kusala lusambulu mpe mbombodolo yayi na sika Yave, yandi telamaka na mantwala ya kiyokolo ya Yave ya minkayulu, kisika yina yandi vwandaka ya kufukama. Yandi nangunaka maboko na zulu.

\VS{55}Yandi telamaka mpe yandi sakumunaka mukangu nyonso ya Isayeli, yandi tubaka na ngolo nyonso:

\VS{56}«Nkembo na Yave! Yandi me pesa luvundulu na Isayeli, bantu ya yandi mutindu yandi zonzaka yawu. Yandi me lungisa mambu nyonso ya mbote yina yandi tubaka na yinwa ya kisyelo ya yandi Moyize. Ya kele ve na dyambu yina me salama ve.

\VS{57}Bika ti Yave, Nzambi ya beto kuvwanda na beto, mutindu yandi vwandaka na bankooko ya beto. Yandi kubika beto ve mpe ti yandi kulosa beto ve.

\VS{58}Kasi yandi sala ti mabanza ya beto kuvwanda kaka na yandi, samu ti beto landa banzila ya yandi nyonso mpe beto sadila bantumunu ya yandi, bansalulu ya misiku ya yandi, na ndongosolo ya yandi. Mutindu yandi tumisaka yawu na bankooko ya beto.

\VS{59}Bika ti mambu yina mu me talisa na mantwala ya Yave mutindu mbombodolo, yawu kuvwanda mpimpa na ntangu na ntadisi ya Yave, Nzambi ya beto. Mpe konso kilumbu, yandi kunwanina munu mpe yandi kunwanina Isayeli, bantu ya yandi.

\VS{60}Na yina, bantu ya makanda nyonso ya ntoto ke zaba ti ni Yave kele Nzambi, ya nkaka kele ve.

\VS{61}Bika ti beno kukipesa na Yave, Nzambi ya beto na ntima ya beno nyonso, samu na kusadila bansalulu ya misiku ya yandi mpe samu na kusadila bantumunu ya yandi mutindu yawu ke na kusalama bubu yayi.»


\par }{\SH Minkayulu yina ba pesaka na Yave
\par }
{\R (2Kk 7.4-10)

\par }{\PP \VS{62}Ntinu na bantu nyonso ya Isayeli yina vwandaka na yandi, bawu vwandaka pesa minkayulu na ntadisi ya Yave.

\VS{63}Salomoni pesaka munkayulu ya kintwadi. Na munkayulu yango, yandi pesaka na Yave mafunda makumi zole na zole (22 000) ya bangombe mpe mafunda nkama mosi na makumi zole (120 000) ya mameme na bankombo. Ni mutindu yina ntinu na bana ya Isayeli salaka samu na
mukembo ya mbyekolo ya Yinzo ya Yave.

\VS{64}Na kilumbu yina, ntinu byekaka ngaanda ya mantwala ya Yinzo ya Yave. Kuna na kiyokolo ya minkayulu, yandi pesaka
Munkayulu ya Kuyoka,
Munkayulu ya madya ya bilanga mpe mafuta ya
Munkayulu ya Kiwisa. Samu ti kiyokolo ya minkayulu yina vwandaka ya kisengo ya mbwaki, yawu vwandaka na nkotolo ya Yinzo ya Yave, yawu vwandaka fyoti samu na minkayulu ya kuyoka, samu na minkayulu ya madya ya bilanga mpe samu na mafuta ya minkayulu ya kiwisa.


\par }{\PP \VS{65}Kaka na bilumbu yina mpe, Salomoni kembilaka
mukembo ya bayinzo ya mileba mpe bantu nyonso ya Isayeli vwandaka na yandi. Ya vwandaka lukutakanu ya bantu mingi. Ba katukaka na Amate tii na nzadi ya Ngipiti, ba kwizaka telama na ntadisi ya Yave, Nzambi ya beto.
Mukembo yango salaka bilumbu nsambwadi, kubwela dyaka bilumbu nsambwadi.
Mukembo nyonso salaka bilumbu kumi na yiya.

\VS{66}Na kilumbu ya nana, ntinu Salomoni vutulaka bantu ya Isayeli nyonso na bayinzo ya bawu. Bawu sakumunaka ntinu mpe bawu vutukaka na bayinzo ya bawu na kyese, na bantima ya kuyangalala, samu na mambu nyonso ya mbote yina Yave salaka na kisyelo ya yandi Davidi mpe na Isayeli, bantu ya yandi.




\par }\Chap{9}{\SH Yave monikinaka Salomoni na mbala ya zole
\par }
{\R (2Kk 7.11-22)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ntangu ntinu Salomoni manisaka na kutunga Yinzo ya Yave, yinzo ya yandi mosi ntinu mpe nyonso yina yandi vwandaka na nsatu ya kusala,

\VS{2}Yave kwizaka monikina Salomoni na mbala ya zole mutindu yandi monikinaka yandi na Ngabawone.

\VS{3}Yave tubaka na yandi: «Mu me kuwa lusambulu ya nge mpe kubondila yina nge me bondila munu. Mu me byeka Yinzo yayi nge me tunga, samu ti mu vwandisa Nkumbu ya munu kuna. Bantangu nyonso, meso ya munu mpe ntima ya munu ke banda na kuvwandaka na Yinzo yayi.

\VS{4}Na yina me tadila nge, kana nge tambula na ntadisi ya munu mutindu tata ya nge Davidi, na ntima ya kulunga mpe nge vwanda ya kusungama, kana nge sala nyonso yina mu ke tumisa nge, mpe kana nge sadila bansalulu ya misiku ya munu mpe bandongosolo ya munu,

\VS{5}mu ke sala ti kiti ya nge ya kintinu kuzingila bantangu nyonso na Isayeli mutindu mu tubaka yawu na tata ya nge Davidi mutindu yayi: “Nge ke kondwa ve muntu ya dikanda ya nge, yina ke vwanda na kiti ya kintinu ya Isayeli bantangu nyonso”.

\VS{6}Kasi, kana beno na bana ya beno pesa munu mukongo, kana beno tumama ve na bantumunu ya munu mpe na bansalulu ya misiku ya munu yina mu tulaka na mantwala ya beno, mpe kana beno sambila banzambi ya nkaka mpe beno kufukama na mantwala ya bawu,

\VS{7}mu ke katula bantu ya Isayeli na ntoto yina mu pesaka bawu. Meso ya munu ke vwanda dyaka ve na kutalaka Yinzo yina mu byekaka samu na kubokilaka Nkumbu ya munu. Bantu ya makanda nyonso ya ntoto ke finga mpe ke seka Isayeli.

\VS{8}Yinzo yina vwandaka ya kuzangama mingi, konso muntu yina ke banda na kulutaka pene-pene ya yawu ke yituka mpe ke vwanda na boma. Ba ke banda na kuyufulaka: “samu na yinki Yave me sala mutindu yina na yinsi yayi mpe na Yinzo yayi?”\XREF{}{{\XO 9:8 }{\XT{2Bt 25.9; 2Kk 36.19}}}»

\VS{9}Ba ke pesa bawu mvutu mutindu yayi: «ya me salama mutindu yina, samu ti bawu me bika Yave, Nzambi ya bawu yina basisaka bankooko ya bawu na yinsi ya Ngipiti. Mpe samu ti bawu me kangama na banzambi ya nkaka, bawu me fukimina mpe me sadila yawu. Ni yawu yina, Yave me sala ti bampasi nyonso yayi kukumina bawu.»


\par }{\SH Bisalu ya nkaka ya Salomoni
\par }
{\R (2Kk 8.1-18)

\par }{\PP \VS{10}Salomoni salaka bamvula makumi zole na kutunga bayinzo zole, Yinzo ya Yave mpe yinzo ya yandi mosi ntinu.

\VS{11}Yilame, ntinu ya Tile pesaka Salomoni bayinti ya sedele, bayinti ya sipelese, wolo mingi na mutindu yandi vwandaka na yawu nsatu. Ntinu Salomoni pesaka Yilame bambanza makumi zole na kizunga ya Ngalili.

\VS{12}Na yina, Yilame basikaka na Tile samu na kutala bambanza yina Salomoni pesaka yandi, kasi yandi yangalalaka ve na yawu.

\VS{13}Yilame tubaka: «Mpangi ya munu, yayi wapi mutindu ya bambanza yina nge me pesa munu?» Mpe yandi bokilaka yawu yinsi ya Kabule\FTNT{*}{{\FR 9:13 }{\FQ{Kabule
}}{\FT{zola kutuba yinsi yina kele na kima ve.}}}, nkumbu yango kele tii bubu yayi.

\VS{14}Yilame pesaka Salomoni Batalente\XREF{}{{\XO 9:14 }{\XT{Kbk 25.39}}} nkama na makumi zole (120) ya wolo.


\par }{\PP \VS{15}Yayi ni mambu yina me tadila bisalu ya ngolo yina Salomoni kwikaka bantu samu na kutunga Yinzo ya Yave, yinzo ya yandi mosi, velanda yina ba ke bokilaka Milo, bibaka ya Yelusalemi mpe bambanza Asole, Mengido na Ngezele.

\VS{16}Falawo, ntinu ya Ngipiti, nwanisaka mbanza ya Ngezele samu na kubotola yawu. Na manima ya kufwa ba-Kaanani yina vwandaka zinga kuna, yandi tulaka tiya na mbanza. Yandi pesaka yawu mutindu dikabu ya makwela na sika ya mwana ya yandi ya kento, yina Salomoni kwelaka.

\VS{17}Salomoni tungaka dyaka mbanza Ngezele mpe bambanza ya Bete-Wolone ya banda,

\VS{18}Baalate, Tamale yina kele na kizunga ya ntoto ya kuyuma.

\VS{19}Yandi salaka mutindu mosi samu na bambanza yina vwandaka na bibumbulu yina vwandaka mvwilu ya Salomoni, bambanza samu na bapusu-pusu ya mvita, bambanza samu na bampunda mpe samu na nyonso yina Salomoni vwandaka na yawu nsatu samu na ntungulu ya Yelusalemi, na Libane mpe na yinsi nyonso yina vwandaka na yisi ya lutumu ya yandi.

\VS{20}Na kati ya bantu yina vwandaka ve bantu ya Isayeli, ya vwandaka na bantu mingi yina bikanaka. Ya vwandaka: ba-Amoli, ba-Iti, ba-Pelizi, ba-Ivi mpe ba-Yebuse.

\VS{21}Bana ya bawu yina bikanaka na kati ya yinsi, bayina bantu ya Isayeli kufwa ve samu na Nzambi, Salomoni bakaka bawu samu na kusalaka bisalu ya ngolo mutindu bandongo tii bubu yayi.

\VS{22}Kasi Salomoni sadisaka ve bisalu ya ngolo yina ba ke kwikaka bandongo na ata mwana mosi ya Isayeli, samu ti bawu vwandaka binwani, bantu yina ke salaka na ntinu, bamfumu ya binwani, bamfumu ya bankonga ya binwani, bamfumu ya binati bapusu-pusu ya yandi ya mvita.

\VS{23}Bamfumu yina ba tulaka samu na kutwadisa bisalu ya Salomoni, bawu vwandaka bankama tanu na makumi tanu (550). Bawu vwandaka bamfumu ya bantu yina vwandaka sala bisalu ya ngolo.


\par }{\PP \VS{24}Mwana ya Falawo, ntinu ya Ngipiti, mwana ya yandi ya kento katukaka na mbanza yina ba ke bokilaka mbanza ya Davidi, yandi kwendaka zinga na yinzo ya kintinu yina Salomoni tungilaka yandi. Na manima, Salomoni tungaka mpe kisika yina ba ke bokilaka Milo.


\par }{\PP \VS{25}Salomoni vwandaka pesa minkayulu bambala tatu na mvula, minkayulu ya kuyoka mpe minkayulu ya kiwisa. Yandi vwandaka pesa yawu na kiyokolo ya minkayulu, yina yandi yidikaka samu na Yave. Yandi vwandaka yoka
maaka ya nsunga ya mbote na kisika yina vwandaka na mantwala ya Yave. Yandi salaka ti Yinzo kuvwanda mutindu yawu fwanaka vwandila.


\par }{\PP \VS{26}Ntinu Salomoni yidikaka babwatu na Esiwone-Ngebele, pene-pene ya Eyilate, na kumu ya mubu ya batwandu, kuna na yinsi ya Edome.

\VS{27}Yilame fidisaka bantu ya yandi, bayina zaba mbote-mbote kunata babwatu, samu na kusadisa bisadi ya Salomoni.

\VS{28}Bawu kumaka na Ofile mpe kuna ba bakaka Batalente\XREF{}{{\XO 9:28 }{\XT{Kbk 25.39}}} bankama yiya na makumi zole (420) ya wolo mpe bawu nataka yawu na sika ya ntinu Salomoni.




\par }\Chap{10}{\SH Ntinu ya kento ya yinsi ya
Saba na sika ya Salomoni
\par }
{\R (2Kk 9.1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ntinu ya kento ya yinsi ya
Saba kuwaka nsangu ya mambu yina Yave salaka na Salomoni. Na yina, yandi kwendaka na sika ya Salomoni samu na kumeka yandi na bingana.

\VS{2}Yandi kumaka na Yelusalemi na nkonga ya bantu mingi, na basamo yina vwandaka nata mananasi, wolo mingi mpe matadi ya ntalu. Ntangu yandi kumaka na sika ya Salomoni, yandi yufulaka Salomoni byuvu nyonso yina yandi vwandaka na yawu na kati ya ntima ya yandi.

\VS{3}Salomoni pesaka yandi bamvutu na byuvu ya yandi nyonso. Ya vwandaka ve na dyambu mosi ya kubumbama yina ntinu lembanaka na kupesila mvutu.

\VS{4}Ntinu ya kento ya yinsi ya
Saba talaka ndwenga nyonso ya Salomoni, mpe yinzo yina Salomoni tungaka.

\VS{5}Yandi talaka madya yina bantu vwandaka tula na mesa ya ntinu. Yandi talaka mpe bayinzo ya bantu yina vwandaka sala na ntinu, mutindu bawu vwandaka sala bisalu ya bawu mpe mutindu ya binkuti yina bawu vwandaka lwata. Yandi talaka bisadi yina vwandaka natina ntinu malafu. Yandi talaka mpe minkayulu ya kuyoka yina Salomoni vwandaka pesa na Yinzo ya Yave. Yandi yitukaka na kutala nyonso yina.

\VS{6}Na yina, yandi tubaka na ntinu Salomoni: «Bansangu nyonso yina mu kuwaka na yinsi ya munu na yina me tadila mambu yina nge ke zonzaka na ndwenga ya nge, ya kele ya tsyelika!

\VS{7}Tekila mu kwiza tala yawu na meso ya munu mosi, mu vwandaka kwikila ve. Mpe mu me tala ti nyonso yina ba zabisaka munu kele ve ndambu ya mambu yina mu me tala. Nge kele na ndwenga ya kulutila mpe kimvwama, kulutila mutindu mu kuwaka yawu.

\VS{8}Kyese na bantu ya nge, kyese na bantu yina ke sadilaka nge konso ntangu mpe ke kuwaka mambu ya ndwenga ya nge!

\VS{9}Nkembo na Yave, Nzambi ya nge, yina me yangalala na nge mpe me tula nge na kiti ya kintinu ya Isayeli! Samu ti Yave me zola Isayeli samu na bantangu nyonso. Ni yawu yina, yandi me sala ti nge vwanda ntinu, samu ti nge sala na mutindu ya kusungama mpe ya
kudedama.»


\par }{\PP \VS{10}Na manima, ntinu ya kento ya yinsi ya
Saba pesaka na ntinu Salomoni keba ve Batalente\XREF{}{{\XO 10:10 }{\XT{Kbk 25.39}}} nkama na makumi zole (120) ya wolo. Yandi pesaka na Salomoni mananasi ya kulutila, ya nsunga ya mbote, na matadi ya ntalu. Ata muntu pesaka na ntinu Salomoni mananasi ya mingi mutindu yina ntinu ya kento ya yinsi ya
Saba pesaka na Salomoni.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{11}Babwatu ya ntinu Yilame yina nataka wolo katuka na Ofile, yawu nataka mpe bayinti mingi-mingi ya santale mpe matadi ya ntalu.

\VS{12}Na bayinti yina ya santale, ntinu Salomoni sadisaka mulonga ya makunzi samu na Yinzo ya Yave mpe samu na yinzo ya yandi mosi ntinu. Na bayinti yango, yandi sadisaka bansambi mpe matuutu samu na miyimbidi. Ba me talaka ntete ve lutangu ya bayinti ya santale ya mutindu yina na Isayeli. Tii bubu yayi, nabunu ba tala dyaka yawu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{13}Ntinu Salomoni pesaka ntinu ya kento ya yinsi ya Saba, bima nyonso yina yandi zolaka mpe yina yandi lombaka. Yandi pesaka dyaka yandi makabu ya nkaka, yina kaka ntinu Salomoni lendaka sala yawu. Na manima, ntinu ya kento vutukaka na yinsi ya yandi, yandi na bantu ya yandi.


\par }{\SH Kimvwama ya Salomoni
\par }
{\R (2Kk 1.14-17; 9.13-28)

\par }{\PP \VS{14}Na konso mvula mosi, ntinu Salomoni vwandaka yamba Batalente\XREF{}{{\XO 10:14 }{\XT{Kbk 25.39}}} bankama sambanu na makumi sambanu na sambanu (666) ya wolo.

\VS{15}Kubwela dyaka mpaku yina bizyeti na bantu ya mumbungu vwandaka futa, mpe mpaku yina vwandaka katuka na bantinu nyonso ya nzenza mpe na bamfumu ya bizunga ya yinsi.


\par }{\PP \VS{16}Ntinu Salomoni sadisaka bankama zole (200) ya binwanunu ya nene yina ke kebaka ntulu, yawu vwandaka ya wolo ya mbote. Konso kinwanunu vwandaka baka bakilo ya wolo.

\VS{17}Yandi sadisaka mpe bankama tatu (300) ya binwanunu ya fyoti yina ke kebaka ntulu, yawu vwandaka ya wolo ya mbote. Konso kinwanunu vwandaka baka Bamine\FTNT{*}{{\FR 10:17 }{\FQ{Mine
}}{\FT{lenda sala keba ve bakilo 0,6}}} tatu ya wolo. Ntinu tulaka yawu na kati ya yinzo yina ba ke bokilaka Mfinda ya Libane.


\par }{\PP \VS{18}Ntinu sadisaka kiti ya kintinu ya nene na meno ya nzawu, mpe ba pakulaka yawu wolo ya kitoko.

\VS{19}Kiti yango vwandaka na kikada ya bitezo sambanu, manima ya yawu vwandaka ya kukondama. Kiti yango vwandaka na bima zole ya kutentikaka maboko na konso lweka. Ba fikulaka bankosi zole na konso lweka yina ba ke tentikaka maboko.

\VS{20}Ba fikulaka mpe bankosi kumi na zole ya kutelama na balweka nyonso zole ya kikada: sambanu na konso lweka. Kiti ya kintinu ya mutindu yina, ba me yidikaka ntete yawu ve na ata yinsi mosi ya kintinu.


\par }{\PP \VS{21}Bakopo nyonso ya ntinu Salomoni vwandaka ya wolo. Bandonga nyonso ya yinzo yina ba ke bokilaka Mfinda ya Libane vwandaka ya wolo ya kitoko. Ata kima mosi vwandaka ya palata, samu ti na ntangu ya Salomoni, ba vwandaka tala palata mutindu kima ya mpamba.

\VS{22}Na mubu, ntinu vwandaka na babwatu ya nene yina vwandaka lenda na kukwenda ntama kintwadi na babwatu ya ntinu Yilame. Konso bamvula tatu, babwatu yina ya nene vwandaka nata wolo, mbongo, meno ya nzawu, makaku, mpe bandeke ya nene ya kitoko.


\par }{\PP \VS{23}Ntinu Salomoni lutilaka bantinu nyonso ya ntoto na bimvwama mpe na ndwenga.

\VS{24}Bantu ya ntoto nyonso vwandaka sosa kutalana na Salomoni samu na kuwa ndwenga yina Nzambi pesaka yandi.

\VS{25}Konso mvula, bawu vwandaka natina Salomoni makabu, ya vwandaka: Bima ya palata, bima ya wolo, binkuti, binwanunu, mananasi ya nsunga ya mbote, bampunda, na bampunda ya mutela ya nkufi.


\par }{\PP \VS{26}Ntinu Salomoni kutikisaka bapusu-pusu ya mvita mpe bampunda. Yandi vwandaka na funda mosi na bankama yiya (1 400) ya bapusu-pusu ya mvita mpe mafunda kumi na zole (12 000) ya bampunda. Yandi kabulaka yawu na bambanza nyonso yina yandi kubikaka samu na yawu. Mpe yandi bikaka ndambu ya nkaka pene-pene ya yandi na Yelusalemi.

\VS{27}Ntinu Salomoni salaka ti palata kukuma mingi ya Yelusalemi mutindu mosi na matadi. Bayinti ya sedele mpe kumaka mingi kulutila bayinti ya sikomole yina ke menaka na kizunga ya Sefela.

\VS{28}Bampunda ya Salomoni vwandaka katuka na Ngipiti mpe na Kewe. Bantu ya mumbungu ya ntinu vwandaka kwenda sumba yawu na Kewe.

\VS{29}Konso pusu-pusu ya mvita yina vwandaka katuka na Ngipiti vwandaka na ntalu ya bankama sambanu (600) ya mbongo ya bisengo. Konso mpunda vwandaka na ntalu ya nkama mosi na makumi tanu (150) ya mbongo ya bisengo. Yawu vwandaka salama mutindu yina, bantu ya mumbungu ya ntinu vwandaka kwenda sumba mpe samu na bantinu nyonso ya ba-Iti mpe bantinu ya Alame.




\par }\Chap{11}{\SH Salomoni kwikamaka dyaka ve na Yave
\par }
{\R (2Kk 11.18–12.1)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ntinu Salomoni zolaka bakento mingi ya nzenza. Na manima ya kukwela mwana ya Falawo, ntinu ya Ngipiti, yandi kwelaka dyaka bakento ya yinsi ya Mowabe, ya yinsi ya Amone, ya yinsi ya Edome, ya yinsi ya Sidone, na ya yinsi ya ba-Iti.

\VS{2}Bakento yina vwandaka bakento ya bayinsi yina Yave tubaka na bantu ya Isayeli mutindu yayi: «Beno ke kwenda ve na sika ya bawu, bawu mpe ke kwiza ve na sika ya beno. Kana ve, bawu ke balula bantima ya beno mpe beno ke banda na kusambilaka banzambi ya bawu.» Kasi samu na luzolo, Salomoni kangamaka na bakento yina ya bayinsi ya nzenza.

\VS{3}Salomoni vwandaka na bakento bankama nsambwadi (700), bayina vwandaka bana ya bantinu mpe makangu bankama tatu (300). Bakento nyonso yayi balulaka ntima ya yandi.

\VS{4}Ntangu Salomoni kumaka kiboba, bakento ya yandi salaka ti, yandi banda na kusambila banzambi ya nkaka. Na yina, yandi bikaka ve ti ntima ya yandi nyonso vwandaka na Yave, Nzambi ya yandi, mutindu vwandaka ntima ya tata ya yandi Davidi.

\VS{5}Salomoni bandaka na kusambila Asetalete, nzambi ya kento ya yinsi ya Sidone, mpe Milekome, nzambi ya busafu ya ba-Amone.

\VS{6}Salomoni salaka yimbi na mantwala ya Yave mpe yandi salaka ve mutindu tata ya yandi Davidi yina landaka mbote banzila ya Yave.

\VS{7}Na zulu ya mongo yina ke talasanaka na Yelusalemi, Salomoni tungaka kuna kisika ya lusambulu samu na Kemose, nzambi ya busafu ya ba-Mowabe mpe kisika ya nkaka samu na Milekome, nzambi ya busafu ya ba-Amone.

\VS{8}Yandi salaka mutindu mosi samu na banzambi ya bakento ya yandi nyonso ya nzenza. Bawu vwandaka pesa makabu ya
maaka ya nsunga ya mbote mpe bawu vwandaka pesa minkayulu na banzambi ya bawu.


\par }{\PP \VS{9}Yave kumaka na nkele samu na Salomoni, samu ti ntima ya yandi vwandaka dyaka ve na Yave, Nzambi ya Isayeli, Nzambi yina monikinaka yandi bambala zole.

\VS{10}Yandi yiminaka Salomoni na kulanda banzambi ya nkaka, kasi Salomoni tumamaka ve na ntumunu ya Yave.

\VS{11}Na yina, Yave tubaka na yandi: «Mutindu nge me sala yimbi, mutindu nge me sadila ve mambu ya ngwisani ya munu mpe nge me tumama ve na bansalulu ya misiku ya munu na mutindu mu pesilaka nge yawu, mu ke kabula yinsi ya kintinu samu na kukatula nge yawu mpe mu ke pesa yawu na kisadi ya nge.

\VS{12}Mu ke sala yawu ve ntangu nge ke ntete moyo, samu na tata ya nge Davidi, kasi mu ke katula kintinu na maboko ya mwana ya nge.

\VS{13}Mu ke katula yandi ve kintinu nyonso. Mu ke bikila mwana ya nge kifumba mosi samu na Davidi, kisyelo ya munu mpe samu na Yelusalemi mbanza yina mu soolaka.»


\par }{\SH Bambeni ya Salomoni
\par }
{\PP \VS{14}Yave salaka ti Salomoni kuvwanda na mbeni. Nkumbu ya yandi Adade, mu-Edome. Yandi vwandaka muntu ya dikanda ya ntinu ya Edome.


\par }{\PP \VS{15}Ntangu yina Davidi vwandaka na Edome, Yowabe, mfumu ya binwani kwendaka samu na kukunda bantu yina kufwaka na mvita. Mpe kuna, yandi kufwaka babakala nyonso ya yinsi ya Edome.

\VS{16}Yowabe na bantu nyonso ya Isayeli salaka bangonda sambanu kuna tii ntangu yina bawu manisaka na kufwa babakala nyonso ya yinsi ya Edome.

\VS{17}Adade kimaka samu na kukwenda na Ngipiti na bantu ya nkaka ya Edome bayina vwandaka bisadi ya tata ya yandi. Adade vwandaka ntete ntwenya.

\VS{18}Bawu katukaka na Midyane mpe bawu kumaka na Palane. Bawu bakaka babakala yina katukaka na bawu na Palane tii na Ngipiti, na sika ya Falawo, ntinu ya Ngipiti. Ntinu ya Ngipiti pesaka bawu yinzo, madya mpe ntoto.

\VS{19}Falawo, ntinu ya Ngipiti, zolaka mingi Adade. Na yina, yandi pesaka Adade kento yina vwandaka mpangi ya kento ya yandi, Tapanese, kento ya ntinu.

\VS{20}Mpangi ya Tapanese, butaka mwana ya bakala na Adade, nkumbu ya yandi Ngenubate. Tapanese zengaka mwana mabene na kati ya yinzo ya Falawo. Ngenubate vwandaka zinga na yinzo ya Falawo, na kati-kati ya bana ya Falawo.


\par }{\PP \VS{21}Kuna na Ngipiti, Adade kuwaka ti Davidi kufwa\XREF{}{{\XO 11:21 }{\XT{Davidi kufwa
}}{\XT{1Bt 2.10}}}. Yandi kuwaka ti Yowabe mfumu ya binwani mpe kufwaka. Na yina, yandi tubaka na Falawo, ntinu ya Ngipiti: «Bika mu vutuka na yinsi ya munu.»

\VS{22}Falawo, ntinu ya Ngipiti, tubaka na yandi: «Awa na sika ya munu, wapi kima me kondwa nge yina me sala ti nge sosa na kuvutuka na yinsi ya nge?» Adade vutulaka: «Mu me kondwa kima mosi ve, kasi bika mu vutuka na yinsi ya munu.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{23}Nzambi salaka ti Salomoni kuvwanda na mbeni ya nkaka, nkumbu ya yandi: Lezone, mwana ya Elyada. Yandi kimaka yinzo ya mfumu ya yandi Adadezele, ntinu ya Soba.

\VS{24}Ntangu Davidi manisaka na kufwa binwani ya mfumu ya yandi, Lezone kutikisaka bantu mingi na sika ya yandi, yandi kumaka mfumu ya nkonga ya binwani. Bawu kwendaka na Damase, bawu zingaka kuna mpe bawu yalaka Damase.

\VS{25}Lezone vwandaka mbeni ya Isayeli ntangu nyonso ya luzingu ya Salomoni. Mutindu Adade vwandaka sala yimbi na Isayeli, Lezone mpe vwandaka yina Isayeli. Yandi vwandaka yala yinsi ya Alame.


\par }{\SH Kondwa kutumama ya Yelobowame
\par }
{\R (2Kk 9.29-31)

\par }{\PP \VS{26}Yelobowame, mwana ya Nebate, vwandaka mu-Efalayime ya Sedela. Mama ya yandi vwandaka mufwidi, nkumbu ya yandi Seluwa. Yelobowame vwandaka kisadi ya Salomoni, kasi yandi vwandaka tumama dyaka ve na ntinu.

\VS{27}Tala mambu yina salaka ti Yelobowame manga na kutumama na ntinu:

\par }{\PP Salomoni vwandaka tungisa kisika yina ba ke bokilaka Milo, yandi vwandaka kanga dibulu yina vwandaka na kibaka ya lupangu ya Mbanza ya Davidi, tata ya yandi.

\VS{28}Yelobowame vwandaka ntwenya mosi yina vwandaka na ngolo mpe kibakala. Salomoni talaka ti ntwenya vwandaka sala mbote kisalu ya yandi, yandi tulaka yandi mfumu ya bantu yina vwandaka sala bisalu ya ngolo samu na bantu ya dikanda nyonso ya Yosefi.

\VS{29}Kilumbu mosi, Yelobowame basikaka na Yelusalemi mpe na nzila, yandi bwabanaka
mumbikudi Ayiya, muntu ya mbanza ya Silo. Bawu vwandaka kaka bawu zole mpe
mumbikudi vwandaka ya kulwata kiyunga ya malu-malu. Bawu vwandaka kaka bawu zole na bilanga.

\VS{30}Ayiya simbaka kiyunga ya malu-malu yina vwandaka na yandi mpe yandi pasulaka yawu na bandambu kumi na zole.

\VS{31}Na manima, yandi tubaka na Yelobowame: «Baka bandambu kumi ya kiyunga yayi, samu ti Yave, Nzambi ya Isayeli ke na kutuba: “mu ke katula kintinu na maboko ya Salomoni mpe mu ke pesa nge bifumba kumi.

\VS{32}Mu ke bikila yandi kifumba mosi samu na kisyelo ya munu Davidi mpe samu na Yelusalemi mbanza yina mu soolaka na kati ya bifumba nyonso ya Isayeli.

\VS{33}Mu ke sala mutindu yina samu ti bawu me bika munu, bawu ke na kusambila Asetalete, nzambi ya kento ya yinsi ya Sidone. Bawu ke na kusambila Kemose, nzambi ya Mowabe na Milekome nzambi ya Amone. Bawu me landa ve banzila ya munu na kusala mambu yina me fwanana samu na munu, bawu me sadila ve bansalulu ya misiku ya munu mpe ndongosolo ya munu. Bawu salaka ve mutindu salaka Davidi, tata ya Salomoni.

\VS{34}Mu ke katula ve Salomoni kintinu nyonso. Mu ke bika ti yandi yala bilumbu nyonso ya luzingu ya yandi, samu na kisyelo ya munu Davidi yina mu soolaka. Davidi tumamaka na bantumunu ya munu mpe yandi sadilaka bansalulu ya misiku ya munu.

\VS{35}Kasi mu ke katula kintinu na maboko ya mwana ya Salomoni mpe mu ke pesa nge bifumba kumi.

\VS{36}Mu ke bikila mwana ya yandi kifumba mosi, samu ti kisyelo ya munu Davidi, kondwa ve mwana yina ke yala na Yelusalemi, mbanza yina mu soolaka, samu na kuvwandisa Nkumbu ya munu kuna.

\VS{37}Nge Yelobowame, mu ke baka nge, mpe nge ke yala bisika nyonso yina nge zola, mpe nge ke vwanda ntinu ya Isayeli.

\VS{38}Kana nge kuwa mambu nyonso yina mu ke tumisa nge, kana nge landa banzila ya munu, mpe kana nge sala mambu ya kulunga samu na munu. Kana nge sadila bansalulu ya misiku ya munu mpe nge tumama na bantumunu ya munu, mutindu kisyelo ya munu Davidi salaka yawu, mu ke vwanda na nge. Mu ke sala ti bantangu nyonso, nge vwanda na muntu ya dikanda ya nge yina ke yala, mutindu mu salaka yawu na Davidi, mpe mu ke pesa nge Isayeli.

\VS{39}Ni mutindu yayi mu ke talisa dikanda ya Davidi nsoni, kasi yawu ke vwanda ve ya bantangu nyonso.”»


\par }{\PP \VS{40}Salomoni vwandaka sosa kufwa Yelobowame. Na yina, Yelobowame kimaka na Ngipiti, na sika ya Sisake, ntinu ya yinsi ya Ngipiti. Yandi zingaka na Ngipiti tii na lufwa ya Salomoni.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{41}Mambu ya nkaka ya luzingu ya ntinu Salomoni, nyonso yina yandi salaka mpe mambu yina me tadila ndwenga ya yandi, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku yina ba ke bokilaka, dibuku ya bisalu ya Salomoni.

\VS{42}Salomoni yalaka kuna na Yelusalemi, na yinsi nyonso ya Isayeli bamvula makumi yiya.

\VS{43}Salomoni kufwaka\XREF{}{{\XO 11:43 }{\XT{Salomoni kufwaka
}}{\XT{1Bt 2.10}}}, ba tulaka yandi na ndyamu kuna na Mbanza ya Davidi, tata ya yandi. Mwana ya yandi Lobowame kumaka ntinu na kisika ya yandi.




\par }\Chap{12}{\SH Lukutakanu ya bantu ya Siseme
\par }
{\R (2Kk 10.1-15)

\par }{\PP \VerseOne{1}Lobowame kwendaka na Siseme samu ti bantu nyonso ya Isayeli kwizaka yonzama na Siseme samu na
kubyeka yandi ntinu.

\VS{2}Kasi ntangu Yelobowame, mwana ya Nebate kuwaka mambu yina, yandi vwandaka ntete na Ngipiti samu ti yandi kimaka ntama na kubumbama ntinu Salomoni. Yandi vwandaka zinga kuna na Ngipiti.

\VS{3}Ba fidisaka bantu samu na kwenda bokila Yelobowame. Na yina, Yelobowame na mukangu nyonso ya Isayeli kwizaka mpe bawu tubaka na Lobowame:

\VS{4}«Tata ya nge vwandaka talisa beto mpasi ya kulutila. Kasi nge, ntangu yayi, lembisa mpasi ya bundongo yina tata ya nge me talisa beto. Lembisa dema ya
kizitu yina tata ya nge kwikaka beto. Na yina, beto ke sadila nge.»

\VS{5}Lobowame vutulaka: «Beno kwenda mpe beno kwiza tala munu na bilumbu tatu.»

\par }{\PP Mpe bawu kwendaka.

\VS{6}Ntinu Lobowame yufulaka dibanza ya
bakuluntu yina vwandaka sala na tata ya yandi Salomoni, ntangu yandi vwandaka ntete moyo. Yandi yufulaka bawu: «Samu na beno, wapi mvutu beno ke na kubanza ya kuvutula na bantu yina?»

\VS{7}Bawu zabisaka yandi: «Bubu yayi, kana nge ndima na kuvwanda kisadi ya bantu yayi, kana nge sadila bawu, kana nge banda na kupesaka bawu bamvutu ya mbote, bawu ke vwanda bisadi nge bantangu nyonso.»


\par }{\PP \VS{8}Kasi Lobowame mangaka na kuwa malongi yina
bakuluntu pesaka yandi. Yandi yufulaka dibanza ya bantwenya yina kulaka na yandi mpe vwandaka sadila yandi.

\VS{9}Lobowame tubaka: «Bantu yayi me lomba munu na kulembisa dema ya
kizitu yina tata ya munu kwikaka bawu. Samu na beno, wapi mvutu beno ke na kubanza ya kuvutula na bantu yina?»

\VS{10}Bantwenya yina kulaka na yandi zabisaka yandi na kutuba mutindu yayi na bantu yina: «Tata ya nge talisaka beto mpasi ya kulutila. Kasi nge, lembisa dema ya
kizitu yina tata ya nge kwikaka beto. Na yina, nge ke zabisa bawu mutindu yayi: “musapi ya munu ya fyoti me lutila nene na diboko ya tata ya munu.

\VS{11}Tata ya munu kwikaka beno
kizitu ya dema, kasi munu, mu ke bwela dyaka dema ya
kizitu ya beno. Tata ya munu vwandaka bula beno na bikoti ya mpamba, kasi munu, mu ke bula beno na bikoti ya bisengo.”»


\par }{\PP \VS{12}Na kilumbu ya tatu, Yelobowame na bantu nyonso yina vwandaka na yandi kwendaka tala ntinu Lobowame mutindu yandi zabisaka bawu: «Beno vutuka mpe beno kwiza tala munu na bilumbu tatu.»

\VS{13}Ntinu pesaka bantu yina mvutu ya ngolo. Yandi mangaka na kuwa malongi yina
bakuluntu zabisaka yandi.

\VS{14}Kasi yandi landaka malongi ya bantwenya na kutuba: «Tata ya munu talisaka beno mpasi ya kulutila. Kasi munu, mu ke bwela dema ya
kizitu ya beno. Tata ya munu vwandaka bula beno na bikoti ya mpamba, kasi munu, mu ke bula beno na bikoti ya bisengo.»

\VS{15}Ntinu mangaka na kuwa mambu yina bantu tubaka. Yave salaka ti yawu kusalama mutindu yina, samu na kulungisa mambu yina Yave tubaka na yinwa ya Ayiya, muntu ya Silo na yina me tadila Yelobowame, mwana ya Nebate.


\par }{\SH Yinsi ya kintinu kabukaka
\par }
{\R (2Kk 10.16–11.4)

\par }{\PP \VS{16}Ntangu bantu nyonso ya Isayeli talaka ti ntinu wilaka bawu ve, bawu tubaka na yandi:

\par }{\Q «Wapi mambu ke na beto na Davidi?

\par }{\Q Beto kele ve na mvwilu na mwana ya Isayi!

\par }{\Q Bantu ya Isayeli, beto vutuka na bayinzo ya beto.

\par }{\Q Nge Davidi, sadisa bansatu ya dikanda ya nge!»

\par }{\PP Bantu ya Isayeli vutukaka na bayinzo ya bawu.

\VS{17}Lobowame vwandaka yala kaka bantu ya Isayeli, bayina vwandaka zinga na bambanza ya Yuda.

\VS{18}Ntinu Lobowame fidisaka Adolame, mfumu ya bayina ke salaka bisalu ya ngolo. Kasi bantu nyonso ya Isayeli kufwaka yandi na matadi. Ntinu Lobowame lendaka na kuyuluka na zulu ya pusu-pusu ya yandi ya mvita samu na kukima na Yelusalemi.

\VS{19}Ni mutindu yina bantu ya Isayeli mangaka lutumu ya bantu ya dikanda ya Davidi tii bubu yayi.


\par }{\PP \VS{20}Ntangu bantu nyonso ya Isayeli kuwaka ti Yelobowame vutukaka, bawu bokilaka yandi na mantwala ya makanda nyonso ya Isayeli mpe ba tulaka yandi ntinu ya Isayeli nyonso. Kaka ni kifumba ya Yuda yawu mosi ndimaka na kusadila bantu ya dikanda ya Davidi.


\par }{\PP \VS{21}Lobowame kumaka na Yelusalemi. Yandi kutikisaka bantu nyonso ya dikanda ya Yuda na bantu ya kifumba ya Bezame. Bawu vwandaka na lutangu ya mafunda nkama na makumi nana (180 000) ya binwani ya ngolo. Yandi soolaka bawu samu ti bawu kwenda nwanisa bantu ya Isayeli, samu na kuvutula yinsi ya kintinu na yisi ya lutumu ya Lobowame, mwana ya Salomoni.

\VS{22}Kasi mambu ya Yave kuminaka Semaya, muntu ya Nzambi mutindu yayi:

\VS{23}«Tuba na Lobowame, mwana ya Salomoni ntinu ya Yuda, na bantu nyonso ya dikanda ya Yuda, na bantu ya Bezame mpe na bantu nyonso ya nkaka:

\VS{24}Yave ke na kutuba: “beno fwana kwenda nwanisa ve bampangi ya beno, bana ya Isayeli. Bika ti konso muntu kuvutuka na yinzo ya yandi, samu ti ni munu me yidika mambu yina.”» Bawu kuwaka mambu ya Yave mpe bawu vutukaka na bayinzo ya bawu mutindu Yave tubaka na bawu.


\par }{\PP \VS{25}Yelobowame tungisaka bibaka ya lukengolo na mbanza Siseme na kizunga ya myongo ya Efalayime mpe yandi zingaka kuna. Na manima, yandi katukaka na Siseme mpe yandi tungisaka bibaka ya lukengolo na mbanza Penwele.


\par }{\SH Disumu ya Yelobowame
\par }
{\PP \VS{26}Yelobowame tubaka na kati ya ntima ya yandi: «Ntangu yayi, keba ve kintinu lenda vutuka na dikanda ya Davidi.

\VS{27}Kana bantu yayi kwenda na Yelusalemi samu na kupesa minkayulu na Yinzo ya Yave na Yelusalemi, bantima ya bawu ke vutuka na mfumu ya bawu, Lobowame, ntinu ya Yuda. Munu, ba ke kufwa munu mpe bawu ke vutuka na Lobowame, ntinu ya Yuda.»

\VS{28}Na yina, Lobowame kuzwaka dibanza ya kuyidika biteki zole ya ngombe ya wolo mpe yandi tubaka na bantu: «Bambala mingi beno ke kwendaka na Yelusalemi. Beno bantu ya Isayeli, beno tala banzambi ya beno yina basisaka beno na yinsi ya Ngipiti.»

\VS{29}Lobowame tulaka kiteki mosi na Betele mpe ya nkaka na Dane.

\VS{30}Dyambu yina ba salaka, ya vwandaka disumu. Bantu vwandaka kwenda tii na Dane samu na kusambila kiteki ya nkaka yina.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{31}Yelobowame tungisaka bayinzo ya lusambulu na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo. Yandi tulaka muntu ni muntu
nganga-Nzambi ata bayina vwandaka ve bantu ya dikanda ya Levi.

\VS{32}Na ngonda na nana, na kilumbu ya kumi na tanu, Yelobowame salaka feti mutindu feti yina vwandaka salama na Yuda mpe yandi pesaka minkayulu na kiyokolo ya minkayulu. Yandi salaka mpe mutindu mosi na Betele. Yandi pesaka minkayulu na biteki ya bangombe yina yandi yidikaka. Yandi byekaka banganga-nzambi na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo yina yandi tungisaka kuna na Betele.


\par }{\SH Lusambulu ya bantu ya Betele
\par }
{\PP \VS{33}Na ngonda ya nana, kilumbu ya kumi na tanu, Yelobowame kwendaka na Betele, samu na kupesa minkayulu. Ni ngonda yina yandi soolaka na dibanza ya yandi mosi. Yandi salaka feti samu na bana ya Isayeli. Yandi kwendaka kuna na kiyokolo ya minkayulu samu na kuyoka
maaka ya nsunga ya mbote.




\Chap{13}\VerseOne{1}Na ntumunu ya Yave, muntu mosi ya Nzambi katukaka na Yuda samu na kukwenda na Betele. Yandi kumaka na Betele ntangu Yelobowame vwandaka ya kutelama na mantwala ya kiyokolo ya minkayulu, samu na kuyoka
maaka ya nsunga ya mbote.

\VS{2}Na ntumunu ya Yave, muntu yango zonzaka mambu ya ngolo na kuzonzila kiyokolo ya minkayulu, yandi tubaka: «Kiyokolo ya minkayulu, kiyokolo ya minkayulu, Yave ke na kutuba: “mwana ya bakala ke butuka na dikanda ya Davidi, nkumbu ya yandi ke vwanda Yosiya. Na zulu ya nge, nge kiyokolo ya minkayulu, yandi ke pesa mutindu minkayulu banganga-nzambi yina ke pesaka minkayulu na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo, bayina ke yokaka
maaka ya nsunga ya mbote na zulu ya nge, mpe na zulu ya nge, ba ke yoka mikwa ya bantu!”»

\VS{3}Kaka na kilumbu yina, muntu ya Nzambi pesaka kidimbu na kutuba: «Yayi kele kidimbu ke lakisa ti Yave ke na kutuba: “kiyokolo ya minkayulu ke mwangana mpe bombi yina kele na zulu ke mwangana na yisi.”»


\par }{\PP \VS{4}Ntangu ntinu Yelobowame kuwaka mambu ya ngolo yina muntu ya Nzambi tubaka samu na kiyokolo ya minkayulu ya Betele, yandi nangunaka diboko ya yandi na zulu ya kiyokolo ya minkayulu mpe yandi tubaka: «Beno simba yandi!» Kasi diboko yina yandi nangunaka na muntu ya Nzambi, yawu kangamaka mpe yandi lendaka dyaka ve na kuvutula yawu.

\VS{5}Kaka na ntangu yina, kiyokolo ya minkayulu mwanganaka mpe bombi yina vwandaka na zulu ya yawu mwanganaka. Yawu salamaka mutindu vwandaka kidimbu yina muntu ya Nzambi tubaka na ntumunu ya Yave.

\VS{6}Na yina, ntinu tubaka na muntu ya Nzambi: «Mulemvo ya nge, bondila Yave, Nzambi ya nge, sambila samu na munu, samu ti diboko ya munu vutuka.» Muntu ya Nzambi bondilaka Yave mpe diboko ya ntinu vutukaka. Yawu vutukaka mutindu yawu vwandilaka ntete.


\par }{\PP \VS{7}Ntinu tubaka na muntu ya Nzambi: «Beto kwenda na yinzo ya munu, samu ti nge kudya mpe mu ke pesa nge dikabu.»

\VS{8}Kasi muntu ya Nzambi tubaka na ntinu: «Ata ti nge pesa munu ndambu ya bimvwama ya nge mu ke kwiza ve na yinzo ya nge. Mu ke kudya ata kima mpe mu ke kunwa ata kima na kisika yayi.

\VS{9}Samu ti ni mutindu yayi Yave tumisaka munu: “Nge ke kudya ata kima, nge ke kunwa ata kima mpe na kuvutuka nge ke baka ve nzila yina nge ke kwendila.”»

\VS{10}Yandi vutukaka na nzila ya nkaka, yandi vutukilaka ve na nzila yina yandi kwizilaka na Betele.


\par }{\SH Kondwa kutumama ya muntu ya Nzambi
\par }
{\PP \VS{11}Na bwala yina mpe vwandaka na
mumbikudi mosi ya kiboba yina vwandaka zinga na Betele. Mosi na bana ya yandi zabisaka yandi mambu nyonso yina muntu ya Nzambi salaka kilumbu yina na Betele. Yandi zabisaka na tata ya bawu mambu nyonso yina muntu yango tubaka na ntinu.

\VS{12}Na yina, tata yufulaka bana ya yandi: «Wapi nzila yina yandi me baka? Bana talaka nzila yina bakaka muntu ya Nzambi yina katukaka na Yuda.»

\VS{13}Mpe tata ya bawu tubaka: «Beno kubika mbuluku ya munu, bawu kubikaka mbuluku mpe yandi yulukaka na zulu ya yawu.»

\VS{14}Yandi landaka muntu ya Nzambi mpe yandi kwendaka kuta yandi ya kuvwanda na yisi ya yinti yina ba ke bokilaka telembente. Yandi yufulaka yandi: «Ni nge muntu ya Nzambi yina me katuka na Yuda?» Muntu yango vutulaka: «Ee! Ni munu.»

\VS{15}Yandi tubaka dyaka: «Beto kwenda na yinzo samu na kudya mwa dimpa.»

\VS{16}Kasi muntu ya Nzambi vutulaka: «Mu lenda vutuka ve na nge to kukwenda na yinzo ya nge. Mu ke kudya ata kima, mu ke kunwa ata kima na nge na kisika yayi.

\VS{17}Samu ti ntumunu ya Yave samu na munu kele mutindu yayi: “kuna nge ke kudya ata kima mpe nge ke kunwa ata kima, mpe nge vutukila ve na nzila yina nge ke kwendila.”»

\VS{18}Kasi
mumbikudi ya kiboba tubaka: «Munu mpe, mu kele
mumbikudi mutindu nge. Na ntumunu ya Yave, ni mbazi mosi me zabisa munu: “vutula yandi na yinzo ya nge, bika ti yandi kudya mpe yandi kunwa.”» Kasi na kutuba mutindu yina, yandi vwandaka vuna.

\VS{19}Na yina, muntu ya Nzambi vutukaka na
mumbikudi ya kiboba yina. Yandi kudya mpe kunwa na yinzo ya yandi.


\par }{\SH Lufwa ya muntu ya Nzambi
\par }
{\PP \VS{20}Ntangu bawu vwandaka ya kuvwanda na mesa, mambu ya Yave wakanaka na
mumbikudi ya kiboba yina vutulaka muntu ya Nzambi.

\VS{21}Mumbikudi ya kiboba tubaka na muntu ya Nzambi yina katukaka na Yuda: «Yave ke na kutuba: “nge me tumama ve na mambu ya Yave, nge me zitisa ve ntumunu yina Yave, Nzambi ya nge pesaka nge.

\VS{22}Mutindu nge me vutuka, nge me kudya mpe nge me kunwa, na kisika yina ba tubaka na nge ti nge ke kudya ata kima mpe kunwa ata kima, nge ke kufwa mpe ba ke tula nge ve na ndyamu ya bankooko ya nge.”»


\par }{\PP \VS{23}Ntangu muntu ya Nzambi manisaka na kudya mpe kunwa,
mumbikudi ya kiboba kubikaka mbuluku samu na
mumbikudi yina yandi vutulaka,

\VS{24}mpe muntu ya Nzambi kwendaka. Na nzila, yandi bwabanaka na nkosi mpe nkosi kufwaka yandi. Mvumbi ya yandi vwandaka na nzila. Mbuluku vwandaka na lweka mosi ya mvumbi mpe nkosi vwandaka na lweka ya nkaka ya mvumbi.

\VS{25}Bantu yina vwandaka luta kuna talaka mvumbi ya kulala na yisi mpe nkosi vwandaka pene-pene ya mvumbi. Bawu kwendaka zonzila yawu na kati ya mbanza, kisika vwandaka zinga
mumbikudi ya kiboba.

\VS{26}Ntangu
mumbikudi yina vutulaka yandi manima kuwaka mambu yina, yandi tubaka: «Ya kele ni muntu ya Nzambi yina tumamaka ve na mambu ya Yave. Yave me yekula yandi na nkosi yina me kufwa yandi mpe me bukuna yandi mikwa, mutindu kele mambu yina Yave tubaka na yandi.»

\VS{27}Na manima, yandi tubaka na bana ya yandi: «Beno kubikila munu mbuluku!»

\par }{\PP Bawu kubikilaka yandi mbuluku!

\VS{28}Mumbikudi ya kiboba kwendaka mpe kutaka mvumbi na nzila mpe mbuluku na nkosi vwandaka pene-pene ya mvumbi. Nkosi kudyaka ve mvumbi mpe yawu bukunaka ve mikwa ya mbuluku.

\VS{29}Mumbikudi ya kiboba nangunaka mvumbi ya muntu ya Nzambi, yandi tulaka yawu na zulu ya mbuluku mpe yandi vutulaka yawu na mbanza samu na kusala matanga mpe samu na kukunda yawu.

\VS{30}Mumbikudi tulaka mvumbi na kati ya ndyamu ya yandi mpe bantu vwandaka yimbila yandi nzimbu yayi ya manyongo: «Kyadi, mpangi ya munu me kufwa!»


\par }{\PP \VS{31}Na manima ya kukunda muntu yina,
mumbikudi ya kiboba tubaka na bana ya yandi: «Ntangu mu ke kufwa, beno ke kunda munu na ndyamu, kisika ba me kunda muntu ya Nzambi. Beno ke tula mikwa ya munu pene-pene ya mikwa ya yandi.

\VS{32}Samu ti ya kele ni na lutumu ya Yave yandi zonzilaka mambu yina me tadila kiyokolo ya minkayulu na Betele, na bayinzo ya lusambulu yina kele na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo na kati ya bambanza ya Samaliya.»


\par }{\PP \VS{33}Na manima ya mambu yina salamaka, Yelobowame bikaka ve na kusadila mavanga ya yandi ya yimbi. Yandi tatamanaka na kutula muntu ni muntu
nganga-Nzambi na bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo. Bayina nyonso vwandaka zola kuma
nganga-Nzambi, yandi vwandaka tula bawu banganga-nzambi ya bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo.

\VS{34}Ni yawu disumu ya dikanda ya Yelobowame. Ni samu na yawu dikanda nyonso manisaka na kufwa mpe yawu zimbanaka na ntoto.




\par }\Chap{14}{\SH Nsukunu ya kintinu ya Yelobowame
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na bantangu yina, Abya mwana ya Yelobowame kuzwaka kimbevo.

\VS{2}Yelobowame tubaka na kento ya yandi: «Telama, mulemvo ya nge, soba mvwatulu ya nge samu ti bantu zaba ve ti nge kele kento ya Yelobowame, mpe kwenda na Silo. Kuna, ya ke na
mumbikudi Ayiya, ni yandi zabisaka munu ti mu ke kuma ntinu ya bantu yayi.

\VS{3}Natina yandi mampa kumi, na bagato, na kopo ya mafuta ya nyosi. Nge ke kwenda tala yandi mpe mu banza ti yandi ke zabisa nge mambu yina ke kumina mwana ya beto.»

\VS{4}Kento ya Yelobowame salaka mutindu yina: yandi kwendaka na Silo, yandi kwendaka kota na yinzo ya Ayiya. Ayiya vwandaka tala dyaka ve, meso ya yandi vwandaka baluka dyaka ve, samu ti yandi vwandaka me nuna mingi.

\VS{5}Yave tubaka na Ayiya: «Tala, kento ya Yelobowame ke na kwiza tala nge samu ti mwana ya yandi ke na kimbevo. Nge ke zabisa yandi mutindu yayi to mutindu yayi. Ntangu yandi ke kwiza, yandi ke sala nyonso samu ti nge zaba yandi ve.»


\par }{\PP \VS{6}Ntangu Ayiya kuwaka makelele ya makulu ya kento ya Yelobowame na mantwala ya mwelo ya yandi, Ayiya tubaka: «Nge kento ya Yelobowame kota, samu na yinki nge me sala nyonso samu ti ba zaba nge ve? Mu ke na nsangu ya mpasi samu na nge.

\VS{7}Kwenda tuba na Yelobowame ti Yave, Nzambi ya Isayeli ke na kutuba: “mu zangulaka nge na kati ya bantu, mu me sala nge mfumu ya Isayeli, bantu ya munu.

\VS{8}Mu botolaka kintinu na dikanda ya Davidi mpe mu pesaka nge yawu, kasi nge me sala ve mutindu salaka kisyelo ya munu Davidi, yina tumamaka na bantumunu ya munu. Yandi sadilaka munu na ntima ya yandi nyonso. Yandi salaka kaka mambu ya kusungama na ntadisi ya munu.

\VS{9}Nge me sala yimbi kulutila bayina nyonso tekilaka nge. Nge me pesa munu nkele na kuyidika banzambi ya nkaka mpe kusulumuna bisengo samu na kuyidika biteki mpe nge me pesa munu manima.

\VS{10}Ni yawu yina, mu ke kotisa mpasi na kati ya dikanda ya Yelobowame. Mu ke kufwa konso bakala ya dikanda ya Yelobowame, ya vwanda mundongo, to muntu ya kimpwanza na Isayeli. Mu ke kombola bantu ya dikanda ya Yelobowame, mutindu ba ke kombolaka dizala tii nyonso ke manisa.

\VS{11}Konso muntu ya dikanda ya Yelobowame yina ke kufwa na mbanza, bayimbwa ke kudya mvumbi ya yandi. Bayina ke kufwa na kati ya bilanga, bandeke ya
mazulu ke kudya bamvumbi ya bawu.” Ni Yave me tuba yawu.»


\par }{\PP \VS{12}Ayiya tatamanaka na kutuba mutindu yayi: «Kasi nge, kwenda na yinzo ya nge. Kaka na ntangu yina nge ke tula dikulu na mbanza, mwana ya nge ke kufwa.

\VS{13}Bantu nyonso ya Isayeli ke dila mwana yina mpe ba ke kunda yandi. Na kati ya dikanda ya Yelobowame, kaka ni yandi ba ke kunda na kati ya ndyamu, samu ti na kati ya dikanda ya Yelobowame, kaka ni yandi me talana muntu ya mbote na mantwala ya Yave, Nzambi ya Isayeli.

\VS{14}Na manima, Yave ke soola ntinu ya nkaka samu na Isayeli, yandi ke manisa na kufwa dikanda ya Yelobowame. Yawu ke salama bubu yayi mpe na ntangu yayi.

\VS{15}Yave ke pesa kitumbu na bantu ya Isayeli, bawu ke banda na kutekita mutindu matiti ke ninganaka na kati ya maza. Yave ke katula bantu ya Isayeli na ntoto ya mbote yina yandi pesaka na bankooko ya bawu, mpe yandi ke mwangisa bawu na lweka ya nkaka ya nzadi ya Efalate. Bawu pesaka Yave nkele samu ti bawu yidikaka makunzi samu na kusambila nzambi Asela.

\VS{16}Yandi ke yekula Isayeli samu na masumu ya Yelobowame mpe samu ti Yelobowame salaka ti Isayeli mpe kusala masumu.»

\VS{17}Kento ya Yelobowame kwendaka. Yandi kumaka na Tilesa, mpe kaka na ntangu yina yandi kumaka na mwelo ya yinzo, mwana kufwaka.

\VS{18}Bantu nyonso ya Isayeli dilaka mwana mpe ba kundaka yandi. Yawu salamaka mutindu vwandaka mambu ya Yave yina yandi tubaka na yinwa ya kisyelo ya yandi
mumbikudi Ayiya.


\par }{\PP \VS{19}Mambu ya nkaka ya Yelobowame, bamvita yina yandi nwanaka mpe mutindu yandi yalaka, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.

\VS{20}Kintinu ya Yelobowame zingilaka bamvula makumi zole na zole mpe yandi kufwaka\XREF{}{{\XO 14:20 }{\XT{1Bt 10}}}. Na manima, ni mwana ya yandi Nadabe kwizaka yala na kisika ya yandi.


\par }{\SH Lobowame ntinu ya Yuda
\par }
{\R (2Kk 12.1-16)

\par }{\PP \VS{21}Ntangu Lobowame, mwana ya Salomoni kumaka ntinu ya Yuda, yandi vwandaka na bamvula makumi yiya na mosi. Yandi yalaka bamvula kumi na nsambwadi na Yelusalemi, mbanza yina Yave soolaka na kati ya bambanza ya bifumba nyonso ya Isayeli, samu na kuvwandisa Nkumbu ya yandi kuna. Nkumbu ya mama ya Lobowame vwandaka Naama, mu-Amone.

\VS{22}Bantu ya kifumba ya Yuda salaka mambu ya yimbi na ntadisi ya Yave. Bawu sombolaka kimbanda ya Yave kulutila bankooko ya bawu, na masumu yina bawu vwandaka sala.

\VS{23}Bawu mpe, bawu yidikaka bisika ya lusambulu na zulu ya myongo, bawu yidikilaka yawu na matadi yina ba telemisaka mutindu bidimbu. Bawu yidikaka mpe makunzi samu na banzambi Asela. Bawu salaka yawu na zulu ya myongo nyonso ya fyoti yina vwandaka na bayinti yina vwandaka ntete na makasa ya maza\XREF{}{{\XO 14:23 }{\XT{2Bt 17.9-10}}}.

\VS{24}Na kati ya yinsi, ya vwandaka mpe na bantu yina vwandaka sala kindumba ya longo. Bawu vwandaka landa nyonso ya ngazi ya bantu ya bayinsi yina Yave bingisaka na mantwala ya bantu ya Isayeli.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{25}Ntangu Lobowame lungisaka bamvula tanu na kintinu, Sisake, ntinu ya Ngipiti kwizaka nwanisa Yelusalemi.

\VS{26}Yandi bakaka bimvwama yina vwandaka na Yinzo ya Yave, na bimvwama yina vwandaka na yinzo ya ntinu, yandi bakaka nyonso. Yandi bakaka binwanunu ya wolo yina ke kebaka ntulu, yina Salomoni yidikaka\XREF{}{{\XO 14:26 }{\XT{2Kk 2.15-16}}}.

\VS{27}Ntinu Lobowame sadisaka binwanunu ya nkaka yina ke kebaka ntulu, yawu vwandaka ya kisengo ya mbwaki. Yandi pesaka yawu na mfumu ya bankebi yina vwandaka keba mwelo ya yinzo ya ntinu.

\VS{28}Konso ntangu yina ntinu vwandaka kwenda na Yinzo ya Yave, bankebi yina ke kebaka ntinu vwandaka na binwanunu yina mpe na manima bawu vwandaka vutula yawu na kivinga ya bankebi.


\par }{\PP \VS{29}Mambu ya nkaka ya Lobowame, nyonso yina yandi salaka kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Yuda.

\VS{30}Lobowame na Yelobowame vwandaka nwana bamvita konso ntangu.

\VS{31}Lobowame kufwaka,
\XREF{}{{\XO 14:31 }{\XT{Lobowame kufwaka
}}{\XT{1Bt 2.10}}} ba tulaka yandi na ndyamu kuna na Mbanza Davidi kisika mosi na bankooko ya yandi yina kufwaka. Nkumbu ya mama ya yandi vwandaka Naama, mu-Amone. Ni mwana ya yandi Abyame kumaka ntinu na kisika ya yandi.




\par }\Chap{15}{\SH Abiya ntinu ya Yuda
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na mvula ya kumi na nana ya kintinu ya Yelobowame, mwana ya Nebate, Abyame kumaka ntinu ya Yuda.

\VS{2}Yandi yalaka bamvula tatu na Yelusalemi. Nkumbu ya mama ya yandi vwandaka Maaka, mwana ya Abesalome.

\VS{3}Abiya salaka masumu nyonso ya mutindu mosi yina tata ya yandi salaka, tekila yandi. Yandi pesaka ve ntima ya yandi nyonso na Yave, Nzambi ya yandi, mutindu vwandila ntima ya Davidi, tata ya yandi.

\VS{4}Kasi samu na Davidi, Yave, Nzambi ya yandi salaka ti yandi kuzwa mwana yina ke yala Yelusalemi na manima ya yandi mpe samu ti dikanda ya kintinu kumanisa ve. Mpe ti Yelusalemi tatamana na kuvwanda mbanza ya kintinu.

\VS{5}Na kutala mbote, Davidi salaka mambu ya kusungama na ntadisi ya Yave. Bilumbu nyonso ya luzingu ya yandi, yandi tumamaka na nyonso yina Yave tumisaka yandi, yimbi yina yandi salaka kaka ni dyambu ya Uli, mu-Yiti.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{6}Bilumbu nyonso ya luzingu ya Lobowame, yandi vwandaka nwana bamvita na Yelobowame.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{7}Mambu ya nkaka ya Abyame, nyonso yina yandi salaka kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Yuda. Abya na Yelobowame vwandaka nwana bamvita.

\VS{8}Abyame kufwaka, ba tulaka yandi na ndyamu kuna na Mbanza Davidi. Ni mwana ya yandi Asa kumaka ntinu na kisika ya yandi.


\par }{\SH Asa ntinu ya Yuda
\par }
{\R (2Kk 14.1-2; 15.16-19; 16.1-6,11-14)

\par }{\PP \VS{9}Na mvula ya makumi zole ya kintinu ya Yelobowame, ntinu ya Isayeli, Asa kumaka ntinu ya Yuda.

\VS{10}Yandi yalaka bamvula makumi yiya na mosi na Yelusalemi, mpe nkumbu ya mama ya yandi vwandaka Maaka, mwana ya Abesalome.

\VS{11}Asa salaka mambu ya kusungama na ntadisi ya Yave mutindu Davidi, tata ya yandi.

\VS{12}Yandi bingisaka na yinsi, bantu yina vwandaka sala kindumba ya longo mpe yandi katulaka biteki nyonso yina bankooko ya yandi yidikaka.

\VS{13}Na yina me tadila Maaka, mama ya ntinu Asa, ntinu Asa katulaka yandi luve ya kuvwanda mama ya ntinu samu ti yandi yidikaka kiteki ya nzambi ya kento Asela. Asa mwangisaka kiteki yango mpe yandi yokaka yawu na muzumba ya Sedelone.

\VS{14}Ata ti ntinu Asa kukipesaka yandi nyonso na Yave na bilumbu nyonso ya luzingu ya yandi, bisika nyonso ya lusambulu yina vwandaka na zulu ya myongo, yawu zimbanaka ve.

\VS{15}Yandi tumisaka ba nata na
Yinzo ya Nzambi, bima yina tata ya yandi byekaka na bima yina yandi mosi mpe byekaka: wolo, palata mpe bima ya nkaka ya mutindu na mutindu.


\par }{\PP \VS{16}Asa vwandaka nwana bamvita na Basa, ntinu ya Isayeli, bilumbu nyonso.

\VS{17}Basa, ntinu ya Isayeli kwendaka nwanisa bantu ya Yuda. Yandi tungisaka bibaka ya lukengolo na mbanza Lama\FTNT{*}{{\FR 15:17 }{\FQ{Lama
}}{\FT{ke bwala yina kele ya kukabuka na Yelusalemi na bakilometele yivwa.}}} samu na kukanga nzila na Asa, ntinu ya Yuda.

\VS{18}Asa bakaka palata nyonso na wolo yina bikanaka na kati ya bibumbulu ya Yinzo ya Yave mpe yina vwandaka na kati ya bibumbulu ya yinzo ya ntinu. Yandi pesaka yawu na bisadi ya yandi mpe ntinu Asa fidisaka bawu na sika ya Bene-Adade. Bene-Adade vwandaka mwana ya Tabelimone, mutekolo ya Yezyone, ntinu ya Alame yina vwandaka zinga na Damase. Asa fidisaka bawu na kwenda tuba:

\VS{19}«Beto sala ngwisani nge na munu mutindu salaka tata ya nge na tata ya munu. Mu me fidisa nge wolo na palata mutindu makabu. Na yina, kwenda kufwa ngwisani ya nge na Basa, ntinu ya Isayeli samu ti yandi vwanda ntama na munu.»

\VS{20}Bene-Adade ndimaka mambu yina ntinu Asa tubaka na yandi. Yandi tumisaka bamfumu ya binwani ya yandi samu ti bawu kwenda nwanisa bantu ya bambanza ya Isayeli. Bawu nwanisaka bantu ya Yiyone, ya Dane, ya Abele-Bete-Maaka, kizunga nyonso ya Kinelote mpe yinsi nyonso ya Nefetali.

\VS{21}Ntangu ntinu Basa kuwaka mambu yina, yandi bikaka na kutungisa dyaka bibaka ya lukengolo na mbanza Lama, mpe yandi vutukaka na kwenda zinga na Tilesa.

\VS{22}Na yina, ntinu Asa bokilaka bantu nyonso ya Yuda mpe muntu ve kondwaka kuna. Yandi tumisaka bawu samu na kubaka matadi na bayinti yina Basa kutikisaka samu na kutungisa bibaka ya lukengolo na mbanza Lama. Ntinu Asa sadilaka matadi mpe bayinti yina samu na kutunga bibaka ya mbanza Ngeba ya Bezame mpe ya Misepa.


\par }{\PP \VS{23}Mambu ya nkaka ya Asa, ya vwanda mambu ya kibakala ya yandi nyonso, nyonso yina yandi salaka mpe bambanza yina yandi tungisaka, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Yuda. Kasi na buboba ya yandi, yandi belaka kimbevo ya makulu.

\VS{24}Ntinu Asa kufwaka,\XREF{}{{\XO 15:24 }{\XT{Asa kufwaka
}}{\XT{1Bt 2.10}}} ba tulaka yandi na ndyamu, kuna na Mbanza ya Davidi, tata ya yandi, kisika mosi na bankooko ya yandi yina kufwaka. Mwana ya yandi Yosafate kumaka ntinu na kisika ya yandi.


\par }{\SH Nadabe ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{25}Nadabe, mwana ya Yelobowame kumaka ntinu ya Isayeli na mvula ya zole ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda. Nadabe yalaka Isayeli bamvula zole.

\VS{26}Yandi salaka yimbi na ntadisi ya Yave. Yandi landaka mavanga ya tata ya yandi, yandi salaka ti Isayeli kusala masumu.

\VS{27}Basa, mwana ya Ayiya, muntu ya dikanda ya Isakale, salaka mfundu samu na kufwa Nadabe mpe Basa kufwaka ntinu Nadabe kuna na Ngibetone, mbanza ya ba-Filisiti. Yawu salamaka ntangu yina Nadabe na bantu nyonso ya Isayeli zungidilaka mbanza Ngibetone samu na kunwanisa yawu.

\VS{28}Basa kufwaka Nadabe, na mvula ya tatu ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda mpe Basa yalaka na kisika ya Asa.

\VS{29}Ntangu Basa kumaka ntinu, yandi bulaka bantu nyonso ya dikanda ya Yelobowame. Yandi bikilaka Yelobowame ata muntu mosi ve ya moyo, yandi zimbisaka bantu nyonso mutindu vwandilaka mambu ya Yave yina yandi tubaka na yinwa ya kisyelo ya yandi, Ayiya, kuna na Silo.

\VS{30}Mambu nyonso yayi salamaka samu na masumu yina Yelobowame salaka, mpe samu ti yandi kotisaka Isayeli na masumu, ni yawu salaka mpe ti Yave, Nzambi ya Isayeli kudasukila Yelobowame.


\par }{\PP \VS{31}Mambu ya nkaka ya Nadabe, nyonso yina yandi salaka, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{32}Asa vwandaka nwana bamvita na Basa, ntinu ya Isayeli, bilumbu nyonso.


\par }{\SH Bayesa ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{33}Na mvula ya tatu ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda, Basa, mwana ya Ayiya kumaka ntinu ya Isayeli nyonso. Yandi yalaka bamvula makumi zole na yiya kuna na Tilesa.

\VS{34}Yandi salaka yimbi na mantwala ya Yave. Yandi landaka mavanga ya Yelobowame, yina kotisaka Isayeli na masumu.




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}Mambu ya Yave wakanaka na sika ya Yewu, mwana ya Anani, na yina me tadila Basa, mutindu yayi:

\VS{2}«Nge vwandaka fundu-fundu ya mpamba mpe mu me byeka nge mfumu ya Isayeli, bantu ya munu. Kasi nge me sala mutindu salaka Yelobowame, mpe nge me kotisa Isayeli, bantu ya munu na masumu. Ni yawu yina, mu me kuma na nkele samu na masumu ya bawu.

\VS{3}Nge Basa, mu ke zimbisa\FTNT{*}{{\FR 16:3 }{\FQ{Zimbisa,
}}{\FT{na ndinga ya ba-Ebeleyo yawu zola kutuba: kukombola
}}} nge na dikanda ya nge. Mu ke sala beno mutindu mu salaka na Yelobowame, mwana ya Nebate.

\VS{4}Muntu ya dikanda ya Basa yina ke kufwa na mbanza, bayimbwa ke kudya yandi. Mpe Muntu ya dikanda ya Basa yina ke kufwa na bilanga, bandeke ya
mazulu ke kudya yandi.»


\par }{\PP \VS{5}Mambu ya nkaka ya Basa, nyonso yina yandi salaka, ya vwanda mambu yina me tadila kibakala ya yandi, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.

\VS{6}Basa kufwaka\XREF{}{{\XO 16:6 }{\XT{1Bt 2.10}}}, ba tulaka yandi na ndyamu kuna na Tilesa. Ni mwana ya yandi Ela yalaka na kisika ya yandi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{7}Mambu ya Yave wakanaka na yinwa ya
mumbikudi Yewu, mwana ya Anani na yina me tadila Basa, samu na mambu zole: Ya ntete, samu na yimbi nyonso yina Basa na bantu ya dikanda ya yandi salaka na ntadisi ya Yave mpe samu na mavanga ya yandi yina pesaka Yave nkele mutindu salaka dikanda ya Yelobowame. Ya zole, samu ti Bayesa manisaka na kufwa bantu nyonso ya dikanda ya Yelobowame.


\par }{\SH Ela, ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{8}Na mvula ya makumi zole ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda, Ela, mwana ya Basa kumaka ntinu ya Isayeli, kuna na Tilesa. Ela yalaka bamvula zole.

\VS{9}Zimeli, kisadi ya Ela vwandaka mfumu ya ndambu ya binwani yina ke nataka bapusu-pusu ya mvita. Yandi salaka mfundu samu na kufwa Ela. Kilumbu mosi, Ela vwandaka na Tilesa. Yandi vwandaka kunwa mpe kolaka malafu na kati ya yinzo ya Alesa. Alesa vwandaka mfumu ya yinzo ya kintinu kuna na Tilesa.

\VS{10}Zimeli kwizaka kota kuna. Yandi bulaka mpe kufwaka yandi. Mambu yayi salamaka na mvula ya makumi zole na nsambwadi ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda. Zimeli yalaka na kisika ya Ela.

\VS{11}Kaka na ntangu yina Zimeli kumaka ntinu mpe yandi vwandaka na kiti ya kintinu, yandi manisaka na kufwa bantu nyonso ya dikanda ya Basa. Yandi bikaka ata bakala mosi ve, ya vwanda mwana ya fyoti to kuluntu, ya vwanda bantu yina vwandaka menga mosi na yandi to bandiku ya yandi.

\VS{12}Zimeli manisaka na kufwa bantu nyonso ya dikanda ya Basa mutindu vwandaka mambu ya Yave yina yandi tubaka na yinwa ya
mumbikudi Yewu, na yina me tadila Basa.

\VS{13}Mambu yayi salamaka samu na masumu yina salaka Basa mpe mwana ya yandi Ela. Yawu salamaka mpe samu ti bawu salaka ti Isayeli kusumuka. Yawu salaka ti Yave, Nzambi ya Isayeli kukuma na nkele, samu na biteki ya bawu ya mpamba-mpamba.


\par }{\PP \VS{14}Mambu ya nkaka ya Ela, nyonso yina yandi salaka kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.


\par }{\SH Zimeli ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{15}Na mvula ya makumi zole na nsambwadi ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda, Zimeli kumaka ntinu ya Isayeli. Zimeli yalaka bilumbu nsambwadi kuna na Tilesa. Kaka na ntangu yina mpe, binwani ya Isayeli yidikaka kisika ya bawu na Ngibetone, mbanza ya ba-Filisiti, samu na kunwanisa ba-Filiseti.

\VS{16}Binwani yango kuwaka ti Zimeli salaka mfundu ya yimbi mpe ti yandi kufwaka ntinu. Na kilumbu yina, kuna na kisika ya binwani ya Isayeli, bantu nyonso ya Isayeli soolaka Omeli, mfumu ya binwani mpe ba tulaka yandi ntinu ya Isayeli.

\VS{17}Na yina, Omeli kintwadi na bantu nyonso ya Isayeli katukaka na Ngibetone mpe bawu kwenda zunga mbanza Tilesa, samu na kunwanisa yawu.

\VS{18}Ntangu Zimeli talaka ti ba me botola mbanza, yandi kotaka na kati ya yinzo ya kintinu. Yandi namisaka tiya mpe yandi kufwaka na kati ya tiya yango.

\VS{19}Mambu nyonso yayi salamaka samu masumu yina Zimeli salaka. Yandi salaka yimbi na mantwala ya Yave. Yandi landaka banzila ya Yelobowame. Yandi salaka masumu yina Yelobowame salaka na kukotisa bantu ya Isayeli na masumu.


\par }{\PP \VS{20}Mambu ya nkaka ya Zimeli mpe mfundu yina yandi kotilaka ntinu, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.


\par }{\PP \VS{21}Na yina, bantu ya Isayeli kabukaka na bandambu zole: ndambu mosi ya bantu landaka Tibeni, mwana ya Nginate, samu na kutula yandi ntinu. Ndambu ya nkaka landaka Omeli.

\VS{22}Bayina landaka Omeli lutilaka ngolo na bayina landaka Tibeni, mwana ya Nginate. Tibeni kufwaka mpe Omeli kumaka ntinu.


\par }{\SH Omeli ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{23}Na mvula ya makumi tatu na mosi ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda, Omeli kumaka ntinu ya Isayeli. Yandi yalaka bamvula kumi na zole na manima ya kuyala bamvula sambanu kuna na Tilesa.

\VS{24}Na manima, yandi kwendaka na sika ya Semele samu na kusumba mongo ya Samaliya. Yandi pesaka Semele Batalente\XREF{}{{\XO 16:24 }{\XT{Kbk 25.39}}} zole ya palata. Yandi tungaka mbanza na zulu ya mongo yina mpe yandi pesaka yawu nkumbu Samaliya. Nkumbu yayi kele nkumbu ya Semele yina vwandaka mfumu ya mongo yina.

\VS{25}Omeli salaka yimbi na ntadisi ya Yave, yandi salaka yimbi kulutila bantinu yina tekilaka yandi.

\VS{26}Na mambu nyonso, yandi vwandaka landa nzila ya Yelobowame, mwana ya Nebate. Yandi salaka masumu yina Yelobowame salaka na kukotisa bantu ya Isayeli na masumu. Yawu salaka ti Yave, Nzambi ya Isayeli kukuma na nkele, samu na biteki ya bawu ya mpamba-mpamba.


\par }{\PP \VS{27}Mambu ya nkaka ya Omeli, mambu nyonso yina yandi salaka mpe mambu yina me tadila kibakala ya yandi, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.

\VS{28}Omeli kufwaka,\XREF{}{{\XO 16:28 }{\XT{Omeli kufwaka
}}{\XT{1Bt 2.10}}} ba tulaka yandi na ndyamu kuna na Samaliya. Mwana ya yandi Akabe kumaka ntinu na kisika ya yandi.


\par }{\SH Akabe ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{29}Na mvula ya makumi tatu na nana ya kintinu ya Asa, ntinu ya Yuda, Akabe, mwana ya Omeli kumaka ntinu ya Isayeli. Akabe, mwana ya Omeli yalaka bamvula makumi zole na zole na Isayeli kuna na Samaliya.

\VS{30}Akabe, mwana ya Omeli salaka yimbi na ntadisi ya Yave, yandi salaka yimbi kulutila bantinu nyonso yina tekilaka yandi.

\VS{31}Mutindu yandi talaka ti ya vwandaka fyoti na yandi na kulanda masumu ya Yelobowame, mwana ya Nebate, Akabe kwendaka kwela Yezabele, mwana ya Etebaale, ntinu ya Sidone. Yandi vwandaka sadila nzambi
Baale mpe vwandaka yinama na mantwala ya nzambi
Baale.

\VS{32}Akabe tungilaka nzambi
Baale kisika ya kupesilaka minkayulu, na kati ya yinzo ya nzambi
Baale yina yandi tungaka kuna na Samaliya.

\VS{33}Akabe telemisaka mpe dikunzi yina yandi byekaka samu na Asela, nzambi ya kento. Akabe tatamanaka na kubwela nkele ya Yave, Nzambi ya Isayeli, kulutila bantinu nyonso ya Isayeli yina tekilaka yandi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{34}Kaka na bilumbu yina mpe, Yele, muntu ya Betele, tungaka dyaka mbanza Yeliko. Ntangu ba tungaka lufulu, Abilame, mwana ya ntete ya Yele kufwaka. Ntangu ba tulaka myelo, Sengube, leki ya Abilame kufwaka. Yawu salamaka mutindu kele mambu ya Yave yina yandi tubaka na yinwa ya Yeswa, mwana ya Nune\XREF{}{{\XO 16:34 }{\XT{Yeswa, mwana ya Nune
}}{\XT{Ywa 6.26}}}.




\par }\Chap{17}{\SH Mbikululu ya Eliya
\par }
{\PP \VerseOne{1}Eliya, muntu ya bwala Tisebi, vwandaka mosi na bantu yina vwandaka zinga na Ngalaade, yandi tubaka na ntinu Akabe: «Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya moyo, Nzambi yina mu ke sadilaka, na bamvula yina ke na kukwiza, mvula mpe kinoko ke vwanda ve. Mvula mpe kinoko ke noka kaka kana mu tuba yawu.»


\par }{\SH Eliya na mudimba ya Kelite
\par }
{\PP \VS{2}Yayi ni mambu ya Yave yina yandi tubaka na Eliya:

\VS{3}«Katuka awa mpe kwenda na lweka ya esete, nge kwenda bumbama pene-pene ya mudimba ya Kelite, yina ke talasanaka na Yolodani.

\VS{4}Nge ke kuzwa maza ya kunwa. Mu ke tumisa bankwankwa samu na kunatinaka nge madya kuna.»

\VS{5}Eliya kwendaka mpe yandi salaka mutindu vwandilaka mambu ya Yave. Yandi kwendaka zinga pene-pene ya mudimba ya Kelite, yina ke talasanaka na Yodani.

\VS{6}Na suka mpe na nkokila, bankwankwa vwandaka natina yandi dimpa na mbisi mpe yandi vwandaka kunwa maza ya mudimba ya Kelite.


\par }{\SH Eliya na sika ya mufwidi ya mbanza Salepeta
\par }
{\PP \VS{7}Na manima ya mwa ntangu, mudimba yumaka, samu ti mvula vwandaka noka dyaka ve na yinsi.

\VS{8}Na yina, Yave tubaka na Eliya:

\VS{9}«Telama, kwenda na Salepeta, mbanza ya ntoto ya Sidone mpe nge zinga kuna. Kuna, mu me tumisa mufwidi mosi ya kento na kupesaka nge nyonso yina nge ke vwanda na yawu nsatu.»


\par }{\PP \VS{10}Eliya telamaka, yandi bakaka nzila yandi kwendaka na Salepeta. Ntangu yandi kumaka na nkotolo ya mbanza, yandi talaka mufwidi mosi ya kento, yina vwandaka lokota bankuni. Yandi bokilaka yandi mpe tubaka: «Mulemvo ya nge, kwenda bakila munu mwa maza ya kunwa na diyuki, samu ti mu kunwa.»

\VS{11}Kasi ntangu yina kento vwandaka kwenda, Eliya bokilaka dyaka yandi mpe tubaka na yandi: «Mulemvo ya nge, natina munu mwa kibuku ya dimpa yina ke na nge.»

\VS{12}Kento yango vutulaka: «Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya nge ya moyo. Mu kele na dimpa ve, mu ke kaka na mwa ndambu ya faline na kati ya ndonga mpe mwa ndambu ya mafuta na kati ya diyuki. Mu ke na kulokota mwa bankuni zole, mu ke vutuka na yinzo, mu ke lamba yawu samu na munu mpe mwana ya munu. Beto ke kudya mpe beto ke vingila lufwa.»

\VS{13}Eliya tubaka na kento yina: «Kuvwanda ve na boma, kwenda mpe nge sala mutindu nge me zabisa munu. Kasi lambila ntete munu mwa dimpa mpe natina munu yawu. Na manima, nge ke lamba ya nge na mwana ya nge.

\VS{14}Yave, Nzambi ya Isayeli ke na kutuba: “faline yina kele na kati ya ndonga ke manisa ve mpe mafuta yina kele na kati ya diyuki ke kondwa ve kubanda bubu yayi tii kilumbu yina Yave ke nokisa mvula na ntoto.”»


\par }{\PP \VS{15}Kento kwendaka mpe yandi salaka mutindu Eliya tubaka. Bilumbu mingi, kento, bantu ya yinzo ya yandi na Eliya vwandaka na madya.

\VS{16}Faline yina vwandaka na kati ya ndonga manisaka ve mpe mafuta yina vwandaka na kati ya diyuki kondwaka ve. Yawu salamaka mutindu Yave tubaka yawu na yinwa ya Eliya.


\par }{\SH Eliya vumbulaka mwana ya mufwidi na lufwa
\par }
{\PP \VS{17}Na manima ya mambu yina lutaka, mwana ya mufwidi yina ya kuzwa yinzo, kuzwaka kimbevo. Kimbevo lutilaka ngolo mpe mwela ya yandi katukaka.

\VS{18}Mama ya mwana yina tubaka na Eliya: «Muntu ya Nzambi, wapi dyambu ke na nge na munu? Nge kwizaka samu na kubambula munu moyo ya yimbi ya munu mpe samu na kusala ti mwana ya munu kufwa?»

\VS{19}Eliya vutulaka: «Pesa munu mwana ya nge!» Eliya bakaka mwana na maboko ya mama ya yandi. Eliya nataka mwana na kivinga ya kibandu, kisika Eliya vwandaka lala mpe yandi tulaka mwana na zulu ya mfulu ya yandi.

\VS{20}Na manima, yandi sambilaka Yave na kutuba: «Yave, Nzambi ya munu, mufwidi yayi me yamba munu na yinzo ya yandi. Nge ke talisa yandi mpasi na kubika ti mwana ya yandi kufwa?»


\par }{\PP \VS{21}Eliya lalilaka mwana bambala tatu, mpe yandi sambilaka Yave na kutuba: «Yave, Nzambi ya munu, mulemvo ya nge, vutula mwela ya mwana yayi!»

\VS{22}Yave kuwaka lusambulu ya Eliya. Mwela ya mwana vutukaka mpe mwana bandaka na kuwumuna dyaka.

\VS{23}Eliya bakaka mwana mpe kulumukaka na yandi na kivinga yina vwandaka na yisi, mpe yandi pesaka mwana na mama ya yandi. Eliya kutuba: «Tala, mwana ya nge kele moyo.»

\VS{24}Kento tubaka na Eliya: «Ntangu yayi, mu me ndima ti nge kele muntu ya Nzambi mpe ti mambu ya Yave yina ke basikaka na yinwa ya nge kele ya tsyelika.»




\par }\Chap{18}{\SH Akabe na Obadyawu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bilumbu mingi lutaka mpe na mvula ya tatu, Yave tubaka na Eliya: «Kwenda mpe nge talana na Akabe, samu ti mu ke nokisa mvula na ntoto.»

\VS{2}Eliya kwendaka samu na kutalana na mantwala ya Akabe.

\par }{\PP Na mbanza Samaliya, nsatu vwandaka lutila dyaka.

\VS{3}Akabe bokilaka Obadyawu, mfumu ya yinzo ya ntinu. Obadyawu vwandaka zitisa mingi Yave.

\VS{4}Ntangu Yezabele vwandaka manisa na kufwa mimbikudi ya Yave, Obadyawu bakaka mimbikudi nkama (100) mpe yandi bumbaka bawu na bantadi zole. Yandi tulaka mimbikudi makumi tanu, makumi tanu na konso ntadi mpe yandi vwandaka dikila bawu na mampa mpe maza.

\VS{5}Akabe tubaka na Obadyawu: «Beto kwenda tambula na yinsi nyonso, na bisika ke na bayinto mpe midimba. Kuzaba ve kana beto ke kuzwa matiti, samu na kudikila bampunda ya beto, na bampunda ya beto ya mutela ya nkufi. Yawu ke sala ti beto bika na kufwa bibulu ya beto.»

\VS{6}Bawu kabulaka yinsi yina samu na kwenda tambula na kati ya yawu. Akabe bakaka nzila ya yandi, yandi mosi. Obadyawu mpe bakaka nzila ya yandi, yandi mosi.


\par }{\PP \VS{7}Ntangu Obadyawu vwandaka tambula na nzila, yandi yitukaka na kutala ti Eliya me bwabana yandi. Obadyawu zabaka Eliya, yandi kubwaka kisisi na ntoto mpe yandi tubaka: «Yayi ni nge mfumu ya munu Eliya?»

\VS{8}Eliya vutulaka: «Ya kele ni munu. Kwenda zabisa na mfumu ya nge ti “mu me tala Eliya!”»

\VS{9}Na yina, Obadyawu tubaka: «Wapi disumu yina mu me sala, munu kisadi ya nge, samu ti nge yekula munu na maboko ya Akabe, samu ti yandi tumisa ti ba kufwa kwandi munu?

\VS{10}Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya nge ya moyo, mfumu ya munu Akabe fidisaka bantu na bayinsi mpe na bayinsi ya kintinu nyonso samu na kusosa nge. Ntangu bantu ya bayinsi yina mpe bantu ya bayinsi ya kintinu yina vwandaka tuba ti Eliya kele ve awa, Akabe vwandaka tumisa bawu na kudya ndefi mutindu yayi: “Ya tsyelika beto me tala yandi ve.”

\VS{11}Mpe ntangu yayi, nge ke na kutumisa munu, mu kwenda tuba na mfumu ya munu ti mu me tala Eliya!

\VS{12}Ntangu mu ke kuma ntama na nge, mu zaba ve wapi kisika mpeve ya Yave ke nata nge. Mpe ntangu mu ke zabisa Akabe, yandi ke sosa nge, yandi ke tala nge ve, mpe yandi ke kufwa munu. Nge zaba mbote ti munu kisadi ya nge, mu ke zitisaka Yave katuka buntwenya ya munu.

\VS{13}Mfumu ya munu, ba zabisaka nge ve mambu yina mu salaka ntangu yina Yezabele vwandaka kufwa mimbikudi ya Yave? Mu bumbaka mimbikudi nkama (100) ya Yave. Mu bumbaka bawu na kati ya bantadi zole, mu kabulaka bawu makumi tanu, makumi tanu na konso ntadi. Mu vwandaka dikila bawu na mampa mpe maza.

\VS{14}Mpe ntangu yayi, nge ke na kutumisa munu na kwenda tuba na mfumu ya munu ti mu me tala Eliya! Yandi ke kufwa munu!»

\VS{15}Kasi Eliya tubaka: «Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya binwani, Nzambi ya moyo yina mu ke sadilaka, bubu yayi, mu ke kwenda talana na mantwala ya Akabe.»


\par }{\SH Eliya na sika ya Akabe
\par }
{\PP \VS{16}Obadya kwendaka bwabana Akabe mpe yandi pesaka nsangu yina na sika ya Akabe mpe Akabe kwendaka samu na kubwabana Eliya.

\VS{17}Ntangu Akabe talaka Eliya, yandi tubaka: «Ni nge me kotisa mpasi na kati ya Isayeli?»

\VS{18}Eliya vutulaka: «Ni munu ve me kotisa mpasi na kati ya Isayeli. Kasi ni nge na dikanda ya tata ya nge, samu ti beno me tumama ve na bantumunu ya Yave mpe beno ke na kusambila banzambi Baale.

\VS{19}Ntangu yayi, kutikisa bantu nyonso ya Isayeli pene-pene ya munu, kuna na mongo ya Kaamele. Kutikisa mpe bankama yiya na makumi tanu (450) ya mimbikudi ya nzambi
Baale na bankama yiya (400) ya mimbikudi ya Asela, nzambi ya kento, bayina ke kudyaka na mesa ya Yezabele.»


\par }{\SH Eliya na mimbikudi ya nzambi
Baale
\par }
{\PP \VS{20}Akabe fidisaka bantumwa na kwenda bokila bantu nyonso ya Isayeli mpe yandi kutikisaka mimbikudi na mongo ya Kaamele.

\VS{21}Eliya belamaka na mantwala ya bantu nyonso mpe yandi tubaka: «Tii wapi ntangu beno ke tatamana na kulanda banzila zole? Kana ni Yave kele Nzambi, beno sadila yandi! Kana ni
Baale, beno sadila yandi!» Mpe ata muntu pesaka yandi mvutu.


\par }{\PP \VS{22}Eliya tubaka dyaka: «Mumbikudi ya Yave yina me bikana awa kaka ni munu, kasi mimbikudi ya nzambi
Baale kele bankama yiya na makumi tanu (450).

\VS{23}Bika ti na natina beto bangombe zole ya mbakala. Mimbikudi ya nzambi
Baale ke soola ngombe mosi, bawu ke zenga yawu na bandambu mingi mpe bawu ke tula yawu na zulu ya bankuni ata kutula tiya. Mpe munu, mu ke baka ngombe ya nkaka ya mbakala, mu ke tula yawu na zulu ya bankuni mpe mu ke tula ve tiya.

\VS{24}Na manima, bawu ke sambila na nkumbu ya nzambi ya bawu, munu mpe, mu ke sambila na Nkumbu ya Yave. Nzambi yina ke fidisa tiya, ni yandi kele Nzambi.» Bantu nyonso vutulaka: «Ya ke dyambu ya mbote.»

\VS{25}Eliya tubaka na mimbikudi ya nzambi
Baale: «Beno soola ngombe mosi samu na beno. Beno kubika yawu, ni beno kubanda, samu ti beno kele mingi. Beno sambila na nkumbu ya nzambi ya beno, kasi beno kutula ve tiya.»


\par }{\PP \VS{26}Bawu bakaka ngombe yina ba pesaka bawu mpe ba kubikaka yawu. Bawu sambilaka na nkumbu ya nzambi
Baale, kubanda na suka tii na midi, bawu vwandaka tuba: «Baale pesa beto mvutu!» Kasi bawu kuzwaka ata mvutu mpe ata ndinga wakanaka ve. Bawu vwandaka duzumuka na kubina na mantwala ya kiyokolo ya minkayulu yina ba yidikaka.

\VS{27}Na midi, Eliya bandaka na kuseka bawu, yandi tubaka: «Beno looka dyaka ngolo, samu ti yandi kele nzambi, kuzaba ve kana yandi ke na kubanza na mwa dyambu, to yandi ke na bisalu mingi ya kusala to yandi ke na nzyetolo. Kuzaba ve kana yandi kele ya kulala, mpe kana yandi ke vumbuka.»

\VS{28}Bawu lookaka dyaka na ngolo mingi mpe bawu vwandaka lwalisa banzutu ya bawu na bambele ya mvita mpe na madyonga, mutindu vwandaka kinkulu ya bawu. Bawu salaka mutindu yina tii ntangu menga bandaka na kubasika bawu na banzutu.

\VS{29}Na manima ya midi, bawu vwandaka tutuka tii na ntangu ya kupesa munkayulu ya nkokila. Kasi bawu kuzwaka ata mvutu, ata ndinga wakanaka ve mpe ata kidimbu mosi salamaka ve.


\par }{\PP \VS{30}Na yina, Eliya bokilaka bantu nyonso: «Beno belama na sika ya munu.» Bantu nyonso belamaka na sika ya Eliya, Eliya bongisaka kiyokolo ya minkayulu ya Yave samu ti yawu vwandaka ya kumwangana.

\VS{31}Eliya bakaka matadi kumi na zole mutindu kele lutangu ya bifumba ya bana ya Yakobi, ni na yandi Yave tubaka mutindu yayi: «Nkumbu ya nge ke kuma Isayeli.»

\VS{32}Na matadi yina, Eliya yidikaka kiyokolo ya minkayulu na Nkumbu ya Yave. Yandi timunaka dibulu yina vwandaka zunga kisika yina. Dibulu yango lenda kota keba ve Baseya\XREF{}{{\XO 18:32 }{\XT{Mba 18.6}}} zole ya bambuma.

\VS{33}Eliya yidikaka bankuni, yandi zengaka ngombe ya mbakala mpe yandi tulaka yawu na zulu ya bankuni.

\VS{34}Eliya tubaka na bantu yina vwandaka kuna: «Beno fulusa mayuki yiya na maza mpe beno kwiza dukula maza na zulu ya
Munkayulu ya Kuyoka mpe na zulu ya bankuni.» Bawu salaka yawu, Eliya tubaka dyaka: «Beno sala dyaka yawu na mbala ya zole.» Bawu salaka dyaka yawu. Eliya tubaka dyaka: «Beno sala dyaka yawu na mbala ya tatu.» Bawu salaka dyaka yawu na mbala ya tatu.

\VS{35}Maza mwanganaka na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu mpe ba fulusaka dibulu na maza.


\par }{\PP \VS{36}Ntangu ya kupesa munkayulu,
mumbikudi Eliya belamaka mpe yandi tubaka: «Yave, Nzambi ya Abalayami, Nzambi ya Isaaki mpe ya Isayeli, lakisa bubu yayi ti, ni nge kele Nzambi na Isayeli. Mpe ti mu kele kisyelo ya nge mpe ti ni nge me tumisa munu na kusala mambu nyonso yayi.

\VS{37}Yave pesa munu mvutu. Pesa munu mvutu, samu ti bantu yayi ndima ti nge Yave, nge kele Nzambi mpe ni nge ke vutulaka bantima ya bawu na sika ya nge.»

\VS{38}Na yina, tiya ya Yave kulumukaka, yawu yokaka munkayulu, bankuni, matadi, na ntoto mpe yawu yumisaka maza yina vwandaka na kati ya dibulu.

\VS{39}Ntangu bantu nyonso ya Isayeli talaka mambu yina, bawu kubwaka bizizi na ntoto mpe bawu tubaka: «Ya tsyelika, ni Yave kele Nzambi, ni Yave kele Nzambi!»

\VS{40}Eliya tubaka na bawu: «Beno bwila mimbikudi ya nzambi
Baale mpe ata mosi ke kima. Ba bwilaka bawu, Eliya nataka bawu na mudimba ya Kisone mpe ni kuna yandi zengaka bawu balaka.»


\par }{\SH Eliya bikulaka samu na mvula
\par }
{\PP \VS{41}Eliya tubaka na Akabe: «Kwenda nge kudya mpe nge kuwa! Samu ti mu ke na kuwa bidumu ya mvula.»

\VS{42}Akabe kwendaka samu na kudya mpe kunwa. Kasi Eliya kwendaka na nsongi ya mongo ya Kaamele, yandi fukamaka mpe tulaka kizizi ya yandi na kati-kati ya makoto ya yandi.

\VS{43}Na manima, yandi tubaka na kisadi ya yandi: «Mulemvo ya nge! Yuluka dyaka mpe nge tala na lweka ya mubu.» Kisadi yulukaka, yandi talaka mpe yandi vutukaka. Na yina, yandi tubaka: «Mu me tala kima ve, Eliya vutulaka yandi bambala nsambwadi na kwendaka tala.»

\VS{44}Ntangu kisadi yina vutukaka na mbala ya nsambwadi, yandi tubaka: «Mu me tala dituti ya fyoti mutindu dikofi ya diboko ya muntu, yawu ke na kwiza na lweka ya mubu.» Eliya tumisaka yandi mutindu yayi: «Kwenda zabisa na Akabe yandi kubika pusu-pusu ya mvita mpe yandi kwenda, samu ti mvula kukabikisa yandi ve.»


\par }{\PP \VS{45}Matuti nyonso ya zulu kumaka ndombe. Mupepe fulaka mpe mvula ya nene bandaka na kunoka. Akabe yulukaka na zulu ya pusu-pusu ya yandi ya mvita mpe yandi kwendaka na Yizelele.

\VS{46}Lulendo ya Yave vwandaka na Eliya. Eliya kangaka singa ya yandi ya luketo mpe yandi kimaka mbangu na mantwala ya Akabe tii na nkotolo ya Yizelele.




\par }\Chap{19}{\SH Eliya kimaka Yezabele
\par }
{\PP \VerseOne{1}Akabe zabisaka Yezabele mambu nyonso yina Eliya salaka mpe mutindu yandi kufwaka mimbikudi nyonso ya nzambi
Baale na mbele ya mvita.

\VS{2}Na yina, Yezabele fidisaka ntumwa na kwenda zabisa Eliya: «Kilumbu ya mbasi, na ngunga yayi, kana mu sala nge ve mutindu nge salaka mimbikudi ya nzambi Baale, bika ti banzambi kupesa munu kitumbu!»

\VS{3}Ntangu Eliya kuwaka mambu yina, yandi kumaka na boma mpe yandi kimaka samu na kuvuukisa luzingu ya yandi. Yandi kumaka na Beele-Seba ya Yuda. Yandi bikaka kisadi ya yandi kuna.

\VS{4}Kasi yandi Eliya, yandi tambulaka kilumbu ya muvimba na kati ya yinsi ya kuyuma. Yandi kwendaka vwanda na yisi ya mwa yinti mosi. Kuna, yandi lombaka lufwa na kutuba: «Yave, mu ke na kulenda dyaka ve! Ntangu yayi, baka luzingu ya munu, samu ti mu me lutila ve bankooko ya munu!»

\VS{5}Na manima, yandi lalaka pongi na yisi ya mwa yinti yina mpe mbazi ya Yave kwizaka simba yandi mpe tubaka: «Vumbuka mpe kudya!»

\VS{6}Pene-pene ya yandi, Eliya talaka dimpa yina kuyaka na zulu ya matadi ya tiya mpe na diyuki ya maza. Yandi kudyaka mpe kunwaka maza. Na manima, yandi lalaka dyaka.

\VS{7}Mbazi ya Yave kwizaka dyaka na mbala ya zole, yandi simbaka Eliya mpe tubaka: «Vumbuka mpe kudya, samu ti nzila kele yinda mingi samu na nge.»

\VS{8}Na yina, Eliya telamaka, yandi kudyaka mpe kunwaka. Na manima, yandi kuzwaka ngolo na madya yina. Eliya tambulaka bilumbu makumi yiya, mpimpa na ntangu tii na Olebe, mongo ya Nzambi.


\par }{\SH Yave kindisaka dyaka Eliya
\par }
{\PP \VS{9}Kuna na mongo ya Wolebe, Eliya kotaka na kati ya ntadi mpe yandi lalaka kuna. Na mbala mosi, mambu ya Yave wakanaka na Eliya. Yawu tubaka: «Eliya, yinki nge ke na kusala awa?»

\VS{10}Eliya vutulaka: «Mu me lakisa kimbanda samu na luzolo ya munu ya kulutila na Yave, Nzambi ya Binwani. Ya tsyelika, bantu ya Isayeli me bika ngwisani ya nge. Bawu me mwangisa biyokolo ya nge ya minkayulu. Bawu me kufwa mimbikudi ya nge na mbele ya mvita. Munu, mu me bikana kaka munu mosi mpe bawu ke na kusosa na kufwa munu.»

\VS{11}Yave tubaka: «Basika mpe telama na mongo, na ntadisi ya Yave. Yave ke luta.»

\par }{\PP Kitembo ya nene mpe ya ngolo salamaka. Yawu vwandaka pasula myongo na matadi ya nene na ntadisi ya Yave, kasi Yave vwandaka ve na kati ya mupepe yina. Ntangu mupepe yina lutaka, ntoto ninganaka, kasi Yave vwandaka ve na kati ya kuningana yina.

\VS{12}Ntangu ntoto manisaka na kuningana, ya kumaka ni tiya, kasi Yave vwandaka ve na kati ya tiya yina. Na manima ya tiya, mwa ndinga wakanaka na malembe.

\VS{13}Ntangu Eliya kuwaka mwa ndinga yina, yandi kangaka kizizi ya yandi na kiyunga ya yandi. Eliya basikaka mpe kwizaka telama na nkotolo ya ntadi. Na mbala mosi, ndinga mosi zabisaka yandi: «Eliya, yinki nge ke na kusala awa?»

\VS{14}Eliya vutulaka: «Mu me lakisa kimbanda samu na luzolo ya munu ya kulutila na Yave, Nzambi ya Binwani. Ya tsyelika, bantu ya Isayeli me bika ngwisani ya nge. Bawu me mwangisa biyokolo ya nge ya minkayulu. Bawu me kufwa mimbikudi ya nge na mbele ya mvita. Munu, mu me bikana kaka munu mosi mpe bawu ke na kusosa na kufwa munu.»


\par }{\PP \VS{15}Yave tubaka na Eliya: «Vutuka nge baka nzila yina ya yinsi ya kuyuma tii na Damase. Ntangu nge ke kuma kuna, nge ke byeka Azayele, samu ti yandi kuma ntinu ya Alame.

\VS{16}Mpe nge ke kwenda byeka Yewu, mwana ya Nimesi, samu ti yandi kuma ntinu ya Isayeli. Nge ke byeka mpe Elize, mwana ya Safate, muntu ya bwala ya Abele-Mewola, samu ti yandi kuma
mumbikudi na kisika ya nge.

\VS{17}Na yina, muntu yina ke vuuka na mbele ya mvita ya Azayele, Yewu ke kufwa yandi. Muntu yina ke vuuka na mbele ya mvita ya Yewu, Elize ke kufwa yandi.

\VS{18}Kasi na Isayeli, mu ke bika mafunda nsambwadi (7 000) ya bantu, bayina fukamaka ve na mantwala ya kiteki ya nzambi
Baale mpe bayina nyonso fibaka ve yawu.»


\par }{\SH Eliya soolaka Elize samu na kuyingana yandi
\par }
{\PP \VS{19}Eliya katukaka kuna mpe yandi kwendaka kuta Elize, mwana ya Safate. Elize vwandaka sala bilanga. Na mantwala ya yandi, yandi vwandaka na bangombe makumi zole na yiya yina vwandaka sala zole-zole mpe yandi vwandaka sala na bangombe zole ya nsuka. Eliya lutaka pene-pene ya Elize mpe yandi losilaka Elize kiyunga ya yandi.

\VS{20}Elize bikaka bangombe, yandi landaka Eliya mbangu mpe yandi tubaka: «Mulemvo ya nge! Bika ti mu kwenda kanina ntete tata na mama ya munu mpe mu ke landa nge.» Eliya tubaka: «Kwenda mpe na manima nge landa munu, samu na dyambu yina mu me sala nge.»

\VS{21}Elize kwendaka ntama ya Eliya. Yandi bakaka bangombe zole yina yandi pesaka mutindu munkayulu. Yandi yokaka misuni ya bangombe na bayinti yina ba vwandaka kanga yawu. Mpe Elize pesaka bantu misuni yina mpe bawu kudyaka. Na manima, yandi landaka Eliya mpe yandi kumaka kisadi ya Eliya.




\par }\Chap{20}{\SH Ntinu ya Alame zungaka Samaliya
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bene-Adade, ntinu ya Alame kutikisaka binwani ya yandi nyonso mpe bantinu makumi tatu na zole yina vwandaka na yisi ya lutumu ya yandi. Yandi vwandaka na bampunda na bapusu-pusu ya mvita. Yandi kwendaka zunga mbanza Samaliya mpe yandi nwanisaka yawu.

\VS{2}Bene-Adade fidisaka bantumwa na sika ya Akabe, ntinu ya Isayeli,

\VS{3}na kutuba ti Bene-Adade me tuba mutindu yayi: «Palata ya nge mpe wolo ya nge kele ya munu. Bakento ya nge na bana ya nge ya babakala ya kulutila kitoko kele ya munu!»

\VS{4}Ntinu ya Isayeli vutulaka: «Ntinu, mfumu ya munu, mu ke sala mutindu nge me tuba, mu me kukipesa na nge, munu na bima ya munu nyonso.»

\VS{5}Bantumwa kwizaka, bawu tubaka dyaka: «Bene-Adade me tuba mutindu yayi: “mu me fidisa bantumwa na kwiza zabisa nge ti nge fwana kupesa munu palata mpe wolo ya nge, bakento ya nge na bana ya nge ya babakala.

\VS{6}Mbasi, na ngunga yayi, mu ke fidisa nge bisadi ya munu, bawu ke kwiza sosa na kati ya yinzo ya nge mpe na kati ya bayinzo ya bantu yina ke salaka na yinzo ya nge ya kintinu. Bawu ke baka bima nyonso ya ntalu yina nge ke zolaka mingi mpe bawu ke nata yawu.»


\par }{\PP \VS{7}Ntinu ya Isayeli bokilaka
bakuluntu nyonso ya yinsi mpe yandi tubaka na bawu: «Beno tala beno mosi mutindu muntu yayi ke na kusosila beto mambu. Yandi vwandaka me fidisa bantumwa samu na kulomba munu bakento ya munu, bana ya munu ya babakala, palata ya munu mpe wolo ya munu. Mu me manga ve.»

\VS{8}Bakuluntu nyonso mpe bantu nyonso tubaka na Akabe: «Kuwila yandi ve mpe kundima ve.»

\VS{9}Akabe tubaka na bantumwa ya Bene-Adade mutindu yayi: «Beno kwenda tuba na ntinu, mfumu ya munu: “mu ke sala mambu nyonso yina nge lombaka munu na mbala ya ntete, kasi yayi, mu lenda sala yawu ve.”»

\par }{\PP Bantumwa kwendaka mpe ba natinaka Bene-Adade mvutu.

\VS{10}Na yina, Bene-Adade vutulaka bantumwa ya yandi na kwenda tuba na Akabe: «Kana mu mwangisa ve mbanza nyonso ya Samaliya, mpe ti ata fundu-fundu kubikana samu na kufulusa maboko ya binwani nyonso ya munu, bika ti banzambi kupesa munu kitumbu ya ngolo!»

\VS{11}Kasi ntinu ya Isayeli vutulaka: «Beno kwenda tuba na Bene-Adade mutindu yayi: “muntu yina ke na kukubama samu na mvita, yandi vwanda ve na lunangu mutindu muntu yina me katuka na kunwana mvita.”»

\VS{12}Bene-Adade vwandaka kunwa malafu na bantinu ya nkaka na kati ya bayinzo ya lele. Ntangu yandi kuwaka mambu yina, yandi tubaka na bisadi ya yandi: «Beno kubama samu na mvita mpe bawu kwendaka vwanda na kisika yina ke talasanaka na mbanza.»


\par }{\SH Akabe nungaka Bene-Adade
\par }
{\PP \VS{13}Na ntangu yina,
mumbikudi mosi kwendaka na sika ya Akabe, ntinu ya Isayeli mpe yandi tubaka: «Yave ke na kutuba: “Nge me tala nkonga ya nene yayi ya binwani? Bubu yayi, mu ke yekula bawu na maboko ya nge mpe nge ke zaba ti mu kele Yave.”»

\VS{14}Akabe Yufulaka: «Na lusalusu ya nani?»
Mumbikudi vutulaka: «Yave ke na kutuba: “mu ke yekula bawu na lusalusu ya bantwenya yina bamfumu ya bizunga bakaka.”» Akabe yufulaka dyaka: «Nani ke banda mvita yina?»
Mumbikudi vutulaka: «Ni nge.»


\par }{\PP \VS{15}Akabe vwandaka tala mbote-mbote bantwenya yina bamfumu ya bizunga bakaka. Ba vwandaka bankama zole na makumi tatu na zole (232). Na manima ya bawu, yandi talaka mpe mbote-mbote binwani nyonso ya Isayeli. Bawu vwandaka mafunda nsambwadi (7 000).

\VS{16}Binwani ya Isayeli basikaka na midi ntangu yina, Bene-Adade vwandaka kunwa mpe kukola malafu na kati ya bayinzo ya lele kintwadi na bantinu makumi tatu na zole, yina kwizaka sadisa yandi.

\VS{17}Bantwenya yina bamfumu ya bizunga bakaka, basikaka ntete. Bene-Adade yufulaka samu na kuzaba mambu yina vwandaka salama. Ba zabisaka yandi ti ya kele na bantu me katuka na Samaliya.

\VS{18}Bene-Adade tubaka: «Kana bawu ke na kwiza samu na kizunu, beno bwila bawu ya moyo. Kana bawu ke na kwiza samu na kunwana mvita, beno bwila bawu ya moyo.»


\par }{\PP \VS{19}Bantwenya yina bamfumu ya bizunga bakaka mpe binwani yina vwandaka landa bawu, basikaka na mbanza.

\VS{20}Konso muntu na bawu vwandaka kufwa muntu mosi mpe bantu ya Alame kimaka. Bantu ya Isayeli landaka bawu. Bene-Adade, ntinu ya Alame yulukaka na zulu ya mpunda mpe yandi kimaka na bapusu-pusu ya nkaka ya mvita.

\VS{21}Ntinu ya Isayeli basikaka, yandi kufwaka bampunda mpe yandi mwangisaka bapusu-pusu ya mvita. Yandi nungaka bantu ya Alame, kununga mosi ya kusakana ve.

\VS{22}Na yina,
mumbikudi kwizaka tala ntinu ya Isayeli mpe yandi tubaka: «Kwenda, vwanda na kibakala mpe zaba yinki nge fwana kusala, samu ti na mvula yina ke kwiza, ntinu ya Alame ke kwiza samu na kunwanisa nge.»


\par }{\SH Akabe nungaka dyaka Bene-Adade
\par }
{\PP \VS{23}Bisadi ya ntinu Alame tubaka na ntinu ya bawu: «Nzambi ya bawu kele Nzambi ya myongo. Ni yawu yina, bawu lutilaka beto ngolo, kasi beto nwanisa bawu na mudimba, beto ke tala kana beto me lutila bawu ve ngolo.

\VS{24}Sala dyambu yayi: “katula bantinu nyonso na bisika ya bawu, nge tula bamfumu ya bizunga na bisika ya bantinu yina.

\VS{25}Kasi nge, nge mosi baka binwani mingi mutindu mosi na lutangu ya binwani yina me kufwa. Baka mpe bampunda na bapusu-pusu ya mvita mingi mutindu mosi na ya ntete. Beto ke nwanisa bawu na mudimba. Beto ke tala kana beto lutila ve bawu ngolo.”» Bene-Adade kuwaka mpe sadilaka mambu yina.


\par }{\PP \VS{26}Na mvula yina landaka, Bene-Adade talaka mbote-mbote lutangu ya binwani ya yandi ya ba-Alame. Yandi kwendaka tii na mbanza Afeke samu na kunwanisa Isayeli.

\VS{27}Akabe mpe vwandaka tala mbote-mbote lutangu ya binwani ya Isayeli. Bawu kuzwaka madya mpe bawu vwandaka kwenda samu na kubwabana binwani ya Alame. Binwani ya Isayeli kwendaka sala kivwandu ya bawu na kisika yina vwandaka talasana na binwani ya Alame. Binwani ya Isayeli vwandaka mutindu mwa bankonga zole ya bankombo. Kasi binwani ya Alame fulukaka na yinsi nyonso.

\VS{28}Muntu ya Nzambi belamaka mpe tubaka na ntinu ya Isayeli: «Yave ke na kutuba: “mutindu bantu ya Alame ke na kutuba ti Yave kele Nzambi ya myongo, kasi yandi kele ve Nzambi ya midimba, na yina, mu ke yekula nkonga nyonso ya binwani ya mingi-mingi yayi na maboko ya nge mpe beno ke ndima ti mu kele Yave.”»

\VS{29}Bilumbu nsambwadi, binwani ya Isayeli mpe ya Alame salaka bivwandu ya bawu yina vwandaka talasana yawu na yawu. Na kilumbu ya nsambwadi, bawu bandaka na kunwana. Kaka na kilumbu mosi, binwani ya Isayeli kufwaka mafunda nkama (100 000) ya binwani ya Alame, binwani yina ke nwanaka na kwendaka tambula na makulu.

\VS{30}Bayina vuukaka, kimaka na mbanza ya Afeke. Ba vwandaka mafunda makumi zole na nsambwadi (27 000). Kasi ntangu bawu vwandaka kima, kibaka ya mbanza bwidilaka bawu. Bene-Adade kimaka, yandi kumaka na mbanza mpe yandi bumbamaka kuna na kwendaka kota kivinga ni kivinga.


\par }{\SH Akabe vuukisaka ntinu ya Alame
\par }
{\PP \VS{31}Bisadi ya ntinu ya Alame tubaka na ntinu ya bawu: «Beto kuwaka ti bantinu ya Isayeli kele bantinu ya kufuluka na bumbote. Beto lwata bangoto na luketo mutindu lele. Beto kanga basinga na laka. Na manima, beto kwenda na sika ya ntinu ya Isayeli, kuzaba ve kana yandi ke bika nge moyo.»

\VS{32}Bawu lwataka bangoto na luketo mutindu lele mpe bawu kangaka basinga na laka. Bawu kwendaka na sika ya Akabe, ntinu ya Isayeli mpe bawu tubaka na yandi: «kisadi ya nge Bene-Adade me tuba: “mulemvo ya nge, bika munu moyo.”» Akabe tubaka: «Yandi kele mpangi ya munu, yandi ke ntete ya moyo?»


\par }{\PP \VS{33}Bantu yina talaka ti yawu vwandaka kidimbu ya mbote mpe bawu landaka mambu ya Akabe na kutuba na yandi ti Bene-Adade kele mpangi ya nge. Akabe tubaka na bawu: «Beno kwenda bokila yandi.» Bene-Adade basikaka kisika yina Akabe vwandaka mpe yandi kwendaka na sika ya Akabe mpe Akabe yulukisaka yandi na zulu ya pusu-pusu ya yandi ya mvita.

\VS{34}Bene-Adade tubaka na Akabe: «Mu ke vutula nge bambanza yina tata ya munu botolaka na tata ya nge. Nge ke banda na kutekisa bima ya nge na Damase mutindu tata ya munu vwandaka tekisa bima na Samaliya.» Akabe tubaka: «Beto ke sala ngwisani mpe mu ke bika ti nge kwenda.» Bawu salaka ngwisani mpe Akabe bikaka Bene-Adade kwenda.


\par }{\SH Nzambi sembaka Akabe
\par }
{\PP \VS{35}Na ntumunu ya Yave, mosi na kati ya kimvuka ya mimbikudi tubaka na mpangi ya yandi: «Bula munu!» Kasi mpangi ya yandi mangaka na kubula yandi.

\VS{36}Na yina,
mumbikudi yango tubaka na mpangi ya yandi: «Mutindu nge me tumama ve na ndinga ya Yave, ntangu nge ke kwenda, nkosi ke kufwa nge. Yandi kwendaka mpe yandi bwabanaka nkosi mpe nkosi kufwaka yandi.»


\par }{\PP \VS{37}Mumbikudi yina kwendaka tala muntu ya nkaka mpe yandi tubaka: «Mulemvo ya nge, bula munu!» Muntu yina bulaka yandi mpe yandi lwalaka.

\VS{38}Na yina,
mumbikudi kangaka kizizi ya yandi na mwa lele, samu ti bantu kuzaba yandi ve, mpe yandi kwendaka vingila ntinu na nzila yina ntinu fwanaka lutila.

\VS{39}Ntangu ntinu vwandaka luta,
mumbikudi lookaka mutindu yayi: «Ntinu, kisadi ya nge vwandaka nwana mvita, muntu mosi natinaka munu muntu yina ba bwilaka mpe yandi tubaka na munu: “keba muntu yayi, kana yandi kima, nge ke baka kisika ya yandi to nge ke futa Talente\XREF{}{{\XO 20:39 }{\XT{Kbk 25.39}}} mosi ya palata.”

\VS{40}Ntangu munu, kisadi nge, mu vwandaka sala kisalu ya nkaka, muntu yina kimaka!» Na yina, ntinu ya Isayeli tubaka na yandi: «Nge mosi me sala lufundusu ya nge. Ni nge mosi me zenga mambu.»

\VS{41}Na mbala mosi,
mumbikudi yina katulaka mwa lele yina vwandaka kanga kizizi ya yandi mpe ntinu ya Isayeli zabaka ti yandi kele mosi na kati ya kimvuka ya mimbikudi.

\VS{42}Na yina,
mumbikudi tubaka na ntinu: «Yave ke na kutuba: “mutindu nge me kimisa muntu yina mu zengilaka lufwa, nge ke kufwa na kisika ya yandi mpe bantu ya nge ke kufwa na kisika ya bantu ya yandi.”»

\VS{43}Ntinu ya Isayeli vutukaka na Samaliya na kati ya nkele mpe manyongo.




\par }\Chap{21}{\SH Bilanga ya vinu ya Nabote
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na manima ya mambu yina, Nabote, mu-Yizelele, vwandaka na bilanga ya bayinti ya vinu kuna na Yizelele, pene-pene ya yinzo ya kintinu ya Akabe, ntinu ya Samaliya.

\VS{2}Kilumbu mosi, Akabe tubaka na Nabote muntindu yayi: «Pesa munu bilanga ya nge ya bayinti ya vinu, samu ti mu sala yawu bilanga ya munu ya bandunda, samu ti yawu kele pene-pene ya yinzo ya munu. Na kisika ya yawu, mu ke yingisa nge bilanga ya nkaka ya bayinti ya vinu ya kulutila mbote. Kana nge zola, mu ke sumba yawu na ntalu ya kufwanakana.»

\VS{3}Kasi Nabote tubaka na Akabe: «Bika ti Yave kupesa munu kitumbu kana mu pesa nge mvwilu ya bankooko ya munu!»


\par }{\PP \VS{4}Akabe vutukaka na yinzo ya yandi na nkele na manyongo samu na dyambu yina Nabote, mu-Yizelele zabisaka yandi na kutuba: «Mu ke pesa nge ve mvwilu ya bankooko ya munu.» Akabe kwendaka tandama na mfulu ya yandi. Yandi balulaka kizizi na kibaka mpe yandi mangaka na kudya ata kima.

\VS{5}Kento ya yandi Yezabele kwizaka tala yandi mpe tubaka na yandi: «Samu na yinki nge ke na nkele mpe nge me manga na kudya?»

\VS{6}Akabe vutulaka: «mu me meka na kusolola na Nabote, mu-Yizelele, mu me tuba na yandi: “tekisa munu bilanga ya nge ya bayinti ya vinu to kana nge zola, mu ke yingisa nge bilanga ya nkaka ya bayinti ya vinu.” Kasi yandi me tuba: “mu ke pesa nge ve bilanga ya munu ya bayinti ya vinu!”»

\VS{7}Na yina, kento ya yandi Yezabele tubaka na yandi: «Ni nge ke na kuyala Isayeli! Telama, kwiza kudya mpe vwanda na kyese. Mu ke pesa nge bilanga ya bayinti ya vinu ya Nabote, mu-Yizelele!»


\par }{\PP \VS{8}Yezabele sonikaka mikanda na nkumbu ya Akabe mpe yandi tulaka yawu kinyemo ya Akabe. Yandi fidisaka mikanda yina na sika ya
bakuluntu mpe na bantu ya mfunu yina vwandaka zinga mbanza mosi na Nabote.

\VS{9}Na mikanda yango, yandi sonikaka mutindu yayi: «Beno bokila bantu nyonso na kuvukana kisika mosi mpe beno lomba bantu na kumina nsoki. Beno tula Nabote na mantwala ya bantu nyonso.

\VS{10}Mpe beno tula bimpumbulu zole na mantwala ya yandi mpe bantu yina ke tuba kimbangi ya luvunu ti yandi me vweza Nzambi mpe ntinu. Na manima, beno basisa yandi na mbanza, ba bula yandi matadi, samu ti yandi kufwa.»


\par }{\PP \VS{11}Bantu ya mbanza ya Nabote,
bakuluntu mpe bantu ya mfunu yina vwandaka zinga na mbanza, bawu salaka mutindu vwandaka tuba mambu yina Yezabele sonikinaka bawu na mikanda yina yandi fidisaka bawu.

\VS{12}Bawu bokilaka bantu nyonso samu na kumina nsoki mpe bawu tulaka Nabote na mantwala ya bantu nyonso.

\VS{13}Bimpumbulu zole yina kwizaka vwanda mpe vwandaka talasana na Nabote. Bimpumbulu yango tubaka kimbangi ya yimbi na mantwala ya bantu nyonso, samu na Nabote na kutuba: «Nabote me vweza Nzambi mpe ntinu!»

\par }{\PP Bawu basisaka yandi na mbanza. Ba bulaka yandi matadi mpe yandi kufwaka.

\VS{14}Na manima, ba fidisaka bantu na sika ya Yezabele samu na kuzabisa yandi ti ba me bula Nabote matadi mpe yandi me kufwa.

\VS{15}Ntangu Yezabele kuwaka ti ba bulaka Nabote matadi mpe ti yandi kufwaka, yandi tuba na Akabe: «Telama, baka bilanga ya bayinti ya vinu yina Nabote, mu-Yizelele vwandaka manga na kutekisila nge, yawu me kuma mvwilu ya nge, samu ti Nabote ke dyaka ve, yandi me kufwa.»

\VS{16}Na manima ya kuwa nsangu ya lufwa ya Nabote, Akabe kwendaka na bilanga ya bayinti ya vinu ya Nabote, mu-Yizelele samu na kubaka yawu.


\par }{\SH Kitumbu ya Akabe mpe Yezabele
\par }
{\PP \VS{17}Mambu ya Yave wakanaka na
mumbikudi Eliya, mu-Tisebi:

\VS{18}«Telama, kwenda bwabana Akabe, ntinu ya Isayeli yina ke zingaka na Samaliya. Yandi ke na kati ya bilanga ya bayinti ya vinu ya Nabote. Yandi me kwenda kuna samu na kubaka bilanga yina.

\VS{19}Nge ke tuba na yandi ti Yave ke na kutuba: “nge me kufwa muntu, nge zola kubaka mvwilu ya yandi?” Nge ke tuba na yandi: Yave ke na kutuba: “kaka na kisika yina bayimbwa pelaka menga ya Nabote, ni kuna mpe bayimbwa ke pela menga ya nge.”»


\par }{\PP \VS{20}Akabe tubaka na Eliya: «Nge mbeni ya munu, nge me bwabana munu?» Eliya vutulaka: «Ya tsyelika, mu me bwabana nge, samu ti nge me kukiyekula na kusala yimbi na ntadisi ya Yave.

\VS{21}Kuwa mambu yina Yave ke na kutuba: “mu ke fidisa nge mambu ya yimbi. Mu ke kombola nge, mu ke manisa na kufwa bantu nyonso ya yinzo ya Akabe: babakala nyonso, mindongo nyonso mpe bantu ya kimpwanza.

\VS{22}Mu ke sala na dikanda ya nge mambu yina mu salaka na dikanda ya Yelobowame, mwana ya Nebate, mutindu mu salaka mpe na dikanda ya Basa, mwana ya Ayiya. Mu ke sala mutindu yina samu na yimbi yina nge me sala mpe samu ti nge me kotisa Isayeli na masumu.”

\VS{23}Na yina me tadila Yezabele, Yave ke na kutuba: “bayimbwa ke kudya nzutu ya Yezabele pene-pene ya bibaka ya lupangu ya mbanza Yizeleele.”

\VS{24}Konso muntu ya dikanda ya Akabe yina ke kufwa na mbanza, bayimbwa ke kudya yandi mpe bayina ke kufwa na bilanga, bandeke ya
mazulu ke kudya bawu.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{25}Ya tsyelika, Akabe kukiyekulaka na kusala yimbi na ntadisi ya Yave kulutila bantu nyonso, samu ti kento ya yandi Yezabele vwandaka tumisa yandi na kusala yawu.

\VS{26}Yandi salaka busafu ya kulutila na kusambila biteki, mutindu vwandaka sala ba-Amoli, ata kuzimbana kima mosi. Ba-Amoli, bantu yina Yave bingisaka na ntoto ya bawu, samu na kupesa yawu na bana ya Isayeli.


\par }{\SH Akabe kulukaka na ntadisi ya Yave
\par }
{\PP \VS{27}Ntangu Akabe kuwaka mambu yina Eliya zabisaka yandi, yandi pasulaka binkuti ya yandi, yandi lwataka ngoto mpe yandi minaka nsoki. Yandi vwandaka lala na zulu ya ngoto mpe yandi vwandaka tambula malembe-malembe.

\VS{28}Mambu ya Yave wakanaka na
mumbikudi Eliya ya mu-Tisebi mutindu yayi:

\VS{29}«Nge me tala mutindu Akabe me kuluka na ntadisi ya munu? Mutindu yandi me kuluta na ntadisi ya munu, mu ke fidisa dyaka ve mambu ya yimbi na luzingu ya yandi. Kasi mu ke fidisa mambu ya yimbi na kati ya dikanda ya yandi ntangu mwana ya yandi ke yala na manima ya yandi.»




\par }\Chap{22}{\SH Akabe zola kubaka dyaka mbanza Lamote
\par }
{\R (2Kk 18.1-3)

\par }{\PP \VerseOne{1}Na manima ya mambu yina lutaka, Isayeli na Alame nwanaka ve mvita, bamvula tatu.

\VS{2}Na mvula ya tatu, Yosafate, ntinu ya Yuda kwendaka tala Akabe, ntinu ya Isayeli.

\VS{3}Ntinu ya Isayeli tubaka na bisadi ya yandi: «Beno zaba ti mbanza Lamote yina kele na Ngalaade kele ya beto. Samu na yinki beto ke na kukekama na kubotola yawu na maboko ya ntinu ya Alame?»

\VS{4}Na yina, Akabe tubaka na Yosafate: «Nge me ndima na kukwenda na munu na kwenda nwana mvita samu na kubotola mbanza Lamote ya Ngalaade?» Yosafate vutulaka na ntinu ya Isayeli: «Beto na nge kele muntu mosi, bantu ya munu kele mpe bantu ya nge, bampunda ya munu kele mpe ya nge.»


\par }{\SH Bambikululu ya luvunu samu na kununga ya Akabe
\par }
{\R (2Kk 18.4-11)

\par }{\PP \VS{5}Yosafate tubaka dyaka na ntinu ya Isayeli: «Mulemvo ya nge, yufula ntete yinki Yave ke na kutuba.»

\VS{6}Na manima, ntinu ya Isayeli kutikisaka keba ve mimbikudi bankama yiya (400) mpe yandi yufulaka bawu: «Mu lenda kwenda nwanisa mbanza Lamote ya Ngalaade to mu bika?» Mimbikudi yina vutulaka: «Nge lenda kwenda samu ti Yave ke yekula mbanza yina na maboko ya nge.»

\VS{7}Kasi Yosafate yufulaka: «Awa kele dyaka ve na
mumbikudi ya Yave yina beto lenda yufula luzolo ya Yave?»

\VS{8}Ntinu ya Isayeli vutulaka na Yosafate: «Mumbikudi ya nkaka kele samu na kuyufula Yave. Nkumbu ya yandi Mika, mwana ya Yimela, kasi mu ke zolaka yandi ve, samu ti yandi ke tubaka kaka mambu ya yimbi samu na munu, kasi ya mbote ve.» Yosafate tubaka: «Ntinu, kutuba ve mutindu yina.»

\VS{9}Ntinu ya Isayeli tumisaka muntu mosi ya mfunu yina ke salaka ya yandi na kutuba: «Kwenda bokila na nswalu Mika, mwana ya Yimela.»


\par }{\PP \VS{10}Ntinu ya Isayeli mpe Yosafate, ntinu ya Yuda vwandaka ya kuvwanda na bakiti ya bawu ya kintinu na binkuti ya bawu ya kintinu. Bawu vwandaka na nkotolo ya mbanza Samaliya mpe mimbikudi nyonso vwandaka tutuka na mantwala ya bawu.

\VS{11}Sidekya, mwana ya Kenaana yidikaka mampoka ya bisengo mpe yandi tubaka: «Yave ke na kutuba: “Na mampoka yayi, nge ke nunga bantu ya Alame mpe nge ke manisa na kufwa bawu nyonso.”»

\VS{12}Mimbikudi nyonso vwandaka tuba mutindu mosi: «Nge lenda kwenda nwanisa bantu ya mbanza Lamote ya Ngalaade. Nge ke nunga, samu ti Yave ke yekula mbanza yina na maboko ya ntinu.»


\par }{\SH Mumbikudi Mika bikulaka mbedosolo
\par }
{\R (2Kk 18.12-27)

\par }{\PP \VS{13}Ntumwa yina kwendaka bokila Mika tubaka na yandi: «Mimbikudi nyonso ke na kutuba mambu ya mbote samu na ntinu. Mulemvo ya nge, mambu yina nge ke tuba vwanda mutindu mosi na ya mimbikudi yina, nge fwana tuba mambu ya mbote.»

\VS{14}Mika vutulaka: «Na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya moyo, mu ke tuba kaka mambu yina Yave ke zabisa munu na kutuba!»


\par }{\PP \VS{15}Ntangu Mika kumaka na sika ya ntinu, ntinu yufulaka yandi: «Mika, beto lenda kwenda nwanisa mbanza Lamote ya Ngalaade to beto bika?» Mika vutulaka: «Kwenda, nge ke nunga samu ti Yave ke yekula mbanza yina na maboko ya ntinu.»

\VS{16}Kasi ntinu tubaka na yandi: «Bambala yikwa mu ke tuba na nge na kudya ndefi, samu na kuzabisa munu kaka butsyelika na Nkumbu ya Yave?»

\VS{17}Na yina, Mika vutulaka:

\par }{\Q «Mu me tala bantu nyonso ya Isayeli

\par }{\Q me mwangana na zulu ya myongo,

\par }{\Q mutindu mameme yina kele ve na muvungi.»

\par }{\Q Mpe Yave tubaka: «Bantu yayi ke dyaka ve na mfumu,

\par }{\Q bika ti konso muntu kuvutuka na yinzo ya yandi na kizunu nyonso.»


\par }{\PP \VS{18}Ntinu ya Isayeli tubaka na Yosafate: «Mu zabisaka nge ve ti yandi ke bikulaka kaka mambu ya yimbi samu na munu? Yandi ke bikulaka ve mambu ya mbote.»

\VS{19}Kasi Mika tubaka dyaka: «Kuwa mambu ya Yave: “mu talaka Yave ya kuvwanda na kiti ya yandi ya kintinu mpe binwani nyonso ya
mazulu vwandaka ya kutelama pene-pene ya yandi, ba ya nkaka na lweka ya lubakala, ba ya nkaka na lumoso.”»

\VS{20}Mpe Yave tubaka: «nani lenda kwenda vuna Akabe, samu ti yandi kwenda na mvita ya Lamote ya Ngalaade, samu ti yandi kufwa na mvita?
Mbazi mosi tubaka mutindu yayi, ya nkaka tubaka mutindu ya nkaka.»

\VS{21}Na yina, mpeve mosi basikaka, mpe yawu kwizaka talana na mantwala ya Yave, mpe yawu tubaka: «ni munu ke kwenda vuna yandi.» Mpe Yave tubaka: «na wapi mutindu?»

\VS{22}Mpe mpeve yango vutulaka: «Mu ke kwenda mpe mu ke vwanda munu mosi mpeve ya luvunu na bayinwa ya mimbikudi nyonso ya Akabe.» Yave tubaka: «Nge ke vuna yandi, nge ke lenda. Kwenda mpe nge sala yawu.»

\VS{23}Mika tubaka dyaka: «Ntangu yayi, Yave me tula mpeve ya luvunu na bayinwa ya mimbikudi ya nge nyonso. Ya tsyelika, Yave me baka lukanu ya kufidisa nge mambu ya yimbi.»


\par }{\PP \VS{24}Sidekya, mwana ya Kenaana belamaka na Mika mpe bulaka yandi mbata na dibundi na kutuba: «Wapi mutindu mpeve ya Yave me basika na munu samu na kwiza tuba na nge?»

\VS{25}Mika vutulaka: «Ee! Nge ke zaba yawu kilumbu yina nge ke banda na kwendaka kota kivinga ni kivinga samu na kubumbama.»

\VS{26}Kaka na ntangu yina, ntinu ya Isayeli tubaka: «Beno kanga Mika samu na kunata yandi na sika ya Amone, mfumu ya mbanza mpe na sika Yowase, mwana ya ntinu.»

\VS{27}Nge ke tuba na bawu ntinu me tuba mutindu yayi: «Beno tula muntu yayi na boloko, beno ke pesa yandi kaka mwa dimpa ya kuyuma na mwa maza ya kunwa tii ntangu yina mu ke vutuka na manima ya kununga mvita.»

\VS{28}Mika tubaka: «Beto ke tala, kana nge vutuka na kati ya kununga, yawu zola kutuba ti Yave tubaka ve na yinwa ya munu.» Yandi tubaka dyaka: «Bantu nyonso, beno kuwa munu.»


\par }{\SH Akabe kufwaka na mvita
\par }
{\R (2Kk 18.28-34)

\par }{\PP \VS{29}Ntinu ya Isayeli mpe Yosafate, ntinu ya Yuda, bawu kwendaka nwanisa bantu ya mbanza Lamote ya Ngalaade

\VS{30}Ntinu ya Isayeli tubaka na Yosafate: «Mu ke soba mvwatulu samu ti bantu kuzaba munu ve, samu na kukwenda na mvita. Kasi nge, lwata kinkuti ya nge ya kintinu. Akabe sobaka mvwatulu samu ti bantu kuzaba yandi ve mpe yandi kwendaka na mvita.»

\VS{31}Ntinu ya Alame pesaka ntumunu yayi na makumi tatu na zole ya bamfumu ya binwani, bayina ke nataka bapusu-pusu ya mvita, yandi tubaka: «Beno nwanisa ata muntu ya nkaka ve, kaka ntinu ya Isayeli.»

\VS{32}Ntangu bamfumu ya binwani, bayina ke nataka bapusu-pusu ya mvita talaka Yosafate, bawu tubaka: «Ya tsyelika, yandi yayi, ni ntinu ya Isayeli.» Bawu landaka yandi samu na kunwanisa yandi, kasi Yosafate bandaka na kulooka.

\VS{33}Na yina, bamfumu yango ya binwani bakulaka ti ya vwandaka ve ntinu ya Isayeli mpe bawu bikaka na kulanda yandi.


\par }{\PP \VS{34}Na manima, kinwani mosi ya yinsi ya Alame kubulaka na munani ya yandi kaka mutindu yina. Dyonga ya yandi kwendaka kota ntinu ya Isayeli na kati-kati ya mwa bima ya kinwanunu yina ke kebaka ntulu. Na yina, ntinu tubaka na kinati pusu-pusu ya yandi ya mvita: «Baluka mpe basisa munu na kisika yayi ya mvita samu ti mu me lwala.»


\par }{\PP \VS{35}Kasi kilumbu yina, mvita vwandaka ngolo mingi mpe ntinu vwandaka kaka na kati ya pusu-pusu ya yandi ya mvita na kisika yina vwandaka talasana na binwani ya Alame. Na nkokila ya kilumbu yina, ntinu kufwaka mpe menga ya yandi vwandaka tanga na kati ya pusu-pusu ya yandi ya mvita.

\VS{36}Ntangu kotaka mpe bantu vwandaka looka mutindu yayi: «Konso muntu vutuka na mbanza yandi! Konso muntu vutuka na yinsi ya yandi!»

\VS{37}Ni mutindu yina ntinu kufwaka, ba nataka nzutu ya yandi na Samaliya,

\par }{\PP mpe ba kundaka yandi kuna.

\VS{38}Ntangu bantu vwandaka sukula pusu-pusu ya mvita ya Akabe na kizinga yina kele na Samaliya, bayimbwa vwandaka pela menga ya Akabe mpe bakento ya kindumba vwandaka yobila kuna, yawu salamaka mutindu vwandilaka mambu ya Yave.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{39}Mambu ya nkaka ya Akabe, nyonso yina yandi salaka, yinzo yina yandi tungaka yina ba bongisaka na meno ya nzawu mpe bambanza nyonso yina yandi tungaka, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Isayeli.

\VS{40}Akabe kufwaka\XREF{}{{\XO 22:40 }{\XT{Akabe kufwaka
}}{\XT{1Bt 2.10}}} mpe ni mwana ya yandi Akazya yalaka na kisika ya yandi.


\par }{\SH Yosafate, ntinu ya Yuda
\par }
{\R (2Kk 20.31–21.1)

\par }{\PP \VS{41}Na mvula ya yiya ya kintinu ya Akabe, ntinu ya Isayeli, Yosafate mwana ya Asa kumaka ntinu ya Yuda.

\VS{42}Yosafate vwandaka na bamvula makumi tatu na tanu ntangu yandi kumaka ntinu, yandi yalaka na Yelusalemi bamvula makumi zole na tanu. Nkumbu ya mama ya yandi vwandaka Azuba, mwana ya Sili.

\VS{43}Na mambu nyonso, Yosafate vwandaka landa nzila ya tata ya yandi Asa. Yandi bikaka yawu ve mpe vwandaka sadila mambu ya
kudedama na mantwala ya Yave.

\VS{44}Kasi bisika ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo vwandaka kaka. Bantu vwandaka tatamana na kupesaka minkayulu mpe na kuyokaka
maaka ya nsunga ya mbote na bisika ya kuzangama.

\VS{45}Yosafate vwandaka zinga na kizunu na ntinu ya Isayeli.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{46}Mambu ya nkaka ya Yosafate, mambu yina me tadila kibakala ya yandi, bamvita yina yandi vwandaka nwana, yawu kele ya kusonama na kati ya dibuku ya kinkulu ya bantinu ya Yuda.

\VS{47}Yandi manisaka na kufwa bantu nyonso yina vwandaka sadila kindumba ya longo yina tatamanaka na ntangu ya tata ya yandi Asa.

\VS{48}Bantu ya Edome vwandaka ve na ntinu na ntangu yina. Bawu vwandaka kaka na mfumu ya kizunga.

\VS{49}Yosafate sadisaka babwatu ya nene na Talesise samu na kwenda baka wolo na Ofile. Kasi yandi kwendaka ve samu ti babwatu ya nene yina mwanganaka na Esiwone-Ngebele.

\VS{50}Na yina, Akazya, mwana ya Akabe tubaka na Yosafate: «bika ti bisadi ya munu kwenda na kati ya babwatu ya nene na bisadi ya nge, kasi Yosafate mangaka.»

\VS{51}Ntangu Yosafate kufwaka, ba tulaka yandi na ndyamu, kuna na Mbanza ya Davidi, tata ya yandi, kisika mosi na bankooko ya yandi yina kufwaka. Ni mwana ya yandi Yolame kumaka ntinu na kisika ya yandi.


\par }{\SH Akazya ntinu ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{52}Akazya, mwana ya Akabe kumaka ntinu ya Isayeli. Yandi yalaka na Samaliya na mvula ya kumi na nsambwadi ya kintinu ya Yosafate, ntinu ya Yuda. Akazya yalaka Isayeli bamvula zole.

\VS{53}Yandi salaka mambu ya yimbi na ntadisi ya Yave. Akazya landaka nzila ya tata ya yandi, ya mama ya yandi, mpe ya nkooko ya yandi Yelobowame, mwana ya Nebate yina kotisaka Isayeli na masumu.

\VS{54}Yandi vwandaka sadila mpe vwandaka sambila nzambi Baale. Yandi salaka ti Yave, Nzambi ya Isayeli kuzwa nkele mutindu salaka tata ya yandi.

\par }