\NormalFont\ShortTitle{Kuluntu}

{\MTB Dibuku ya

\par }{\MT KULUNTU

\par }{\IMT NKOTOLO

\par }{\IP Nkumbu ya dibuku yayi ni Kuluntu. Ya kele mbangululu ya nkumbu ya dibuku yango na ki-Ebeleyo, yawu zola kutuba: muntu yina ke na kisalu ya kuzonzaka na kati-kati ya lukutakanu ya bantu.

\par }{\IP Muntu yina sonikaka dibuku yango kele muntu ya ndwenga, ni mutindu yina yandi mosi me zonza. Kasi ndwenga yina yandi ke na kupesa beto kele ndwenga ya mutindu ya yandi mosi. Muntu yayi ya ndwenga me bwabana mambu mingi awa na ntoto. Mpe na kati ya mambu yina, yandi me kwiza bakula ti kyese awa na ntoto kele kima ya kusikidila ve. Ngolo nyonso mpe yina bantu ke sadilaka na kuvwanda na kyese yango, ya kele kaka ya mpamba. Na yina, yandi me kukiyufula kana luzingu ya muntu awa na ntoto kele kwandi na ndandu.

\par }{\IP Muntu yayi ya ndwenga ke na kuzabisa nyonso yina yandi me bakula na yina me tadila mambu ke lutaka awa na ntoto. Na kati ya dibuku ya yandi yayi, yandi ke na kuvutukila mingi na kutuba ti bima nyonso kele ya kusadila ve kivuvu, ya vwanda buntwenya, bimvwama, nkembo, kisalu, ndwenga to
ludedomo. Bima nyonso yina ke na kunwanuswa na lufwa mpe kondwa ya
ludedomo yina kele na kati-kati ya bantu.

\par }{\IB \par }
{\IOT Dibuku yayi lenda kukabuka mutindu yayi:

\par }{\IO - Nkotolo: wapi ndandu samu na muntu? (Ktu 1.1-11).

\par }{\IO - Nyonso kele kaka ya mpamba, kasi nyonso kele na maboko ya Nzambi (Ktu 1.12–6.9).

\par }{\IO - Malongi na yina me tadila mambu ya luzingu ya muntu (Ktu 7.1–12.8).

\par }{\IO - Kumanisa: malongi ya mansukina ni kuzitisa Nzambi samu ti mfundusu ke vwanda (Ktu 12.9-14).

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Bima nyonso kele kaka ya mpamba
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yayi ni mambu yina zonzaka Kuluntu, mwana ya Davidi, ntinu na Yelusalemi.


\par }{\Q \VS{2}Kaka mpamba na mpamba! Ni mutindu yina me tuba Kuluntu.

\par }{\Q Kaka mpamba na mpamba!

\par }{\Q Bima nyonso kele kaka ya mpamba.


\par }{\Q \VS{3}Wapi ndandu muntu ke kuzwaka

\par }{\Q samu na bisalu nyonso yina yandi ke tadilaka mpasi na kusala awa na ntoto?


\par }{\Q \VS{4}Mbandu mosi ke luta,

\par }{\Q mbandu ya nkaka ke yingana.

\par }{\Q Kasi yinza kele kaka mutindu yawu ke vwandaka.


\par }{\Q \VS{5}Ntangu ke basikaka, ntangu ke dyamaka,

\par }{\Q yawu ke vutukaka nswalu na kisika yina yawu ke basikilaka.


\par }{\Q \VS{6}Mupepe ke kwendaka na sude, yawu ke balukaka na kukwenda na node.

\par }{\Q Mupepe ke kwendaka baluka, baluka, baluka,

\par }{\Q mpe yawu ke vutukilaka dyaka.


\par }{\Q \VS{7}Mizumba nyonso ke kwendaka kubwa na mubu,

\par }{\Q kasi mubu ke fulukaka ve.

\par }{\Q Kisika yina mizumba ke kwendaka kubwa, kaka ni kisika yina mizumba yango ke kwendaka.


\par }{\Q \VS{8}Mambu ya kuzonza, kaka ni yina ba ke zonzaka. Bantu me lemba na kuzonzaka yawu.

\par }{\Q Meso ke lembaka ve na kutala.

\par }{\Q Makutu ke lembaka ve na kuwa.


\par }{\Q \VS{9}Mambu yina lutaka, kaka ni yina ke kwiza dyaka.

\par }{\Q Mambu yina salamaka ntete, kaka ni yina ke salama dyaka.

\par }{\Q Ata dyambu ya malu-malu kele ve na ntoto.


\par }{\Q \VS{10}Kana ya kele na dyambu yina bantu ke zonzila na kutuba ti: «Tala, dyambu yayi kele dyambu ya malu-malu!».

\par }{\Q Na kutala mbote dyambu yango ke kaka dyambu ya ntama.

\par }{\Q Yawu kumaka tekila beto kubutuka.


\par }{\Q \VS{11}Beto ke na kubambuka dyaka ve moyo na mambu nyonso yina lutaka na ntama.

\par }{\Q Mutindu mosi mpe, bayina ke butuka na manima ya beto,

\par }{\Q bawu ke bika ve ata dyambu yina bana ya bawu ke bambukila moyo.


\par }{\SH Mambu yina Kuluntu bakulaka
\par }
{\PP \VS{12}Munu Kuluntu, mu vwandaka ntinu ya Isayeli, kuna na Yelusalemi.

\VS{13}Mu yekulaka ntima ya munu na kusadila ndwenga, samu na kusosa kubakula mpe kufyongonina mambu nyonso yina ke salamaka na ntoto. Ya kele kisalu ya mpasi yina Nzambi kwikaka na bantu samu ti bawu kusalaka yawu.

\VS{14}Mu me tala mambu nyonso yina ke salamaka na ntoto.

\par }{\Q Mu me tala ti nyonso kele kaka mpamba.

\par }{\Q Ya kele kwandi ya mpamba.


\par }{\Q \VS{15}Kima yina kele ya kukondama,

\par }{\QB ba lenda sungika yawu ve.

\par }{\Q Kima yina kele ve,

\par }{\QB ba lenda tanga yawu ve.


\par }{\PP \VS{16}Mu me zonza na yisi ya ntima mutindu yayi: «Munu, mu me bwela ndwenga mpe mu me kulisa yawu kulutila bayina nyonso yalaka na Yelusalemi tekila munu.» Mu me bakula mambu mingi ya ndwenga mpe ya luzabu.

\VS{17}Mu yekulaka ntima ya munu na kuzaba yinki kele ndwenga, yinki kele buzoba, mpe yinki kele buzengi. Mu kwizaka zaba ti yawu mpe ya kele kwandi ya mpamba.


\par }{\Q \VS{18}Samu ti ndwenga ya mingi ke nataka kyadi ya mingi.

\par }{\Q Kubwela luzabu ni kubwela bampasi.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Mu zonzaka na yisi ya ntima mutindu yayi: «Meka ntete nsayi ya luzingu, nge tala yinki kele na kati ya luzingu ya mbote.» Kasi yawu mpe kele kaka ya mpamba.

\VS{2}Na yina me tadila kuseka, mu tubaka ti yawu kele buzengi. Na yina me tadila kyese, mu tubaka ti yawu kele na ndandu ve.


\par }{\PP \VS{3}Mu sadilaka dibanza ya kuyekula nzutu ya munu na malafu, kasi na kudyataka na ndwenga nyonso. Mu sadilaka mpe dibanza ya kusadila buzoba, tii ntangu mu ke zaba yinki kele mbote samu na bantu na kusala awa na ntoto, bilumbu nyonso ya luzingu ya bawu.

\VS{4}Mu me sala mambu ya nene. Mu me tunga bayinzo. Mu me kunda bilanga ya bayinti ya vinu.

\VS{5}Mu me yidika bilanga ya bifulu na ya bayinti. Mu me kunda na bilanga yango bayinti ya bambuma ya mutindu na mutindu.

\VS{6}Mu me timuna mabulu ya kubumbilaka maza, samu na kumwangaka na bilanga yina ke na kumena bayinti yina ke ntete mwa fyoti.

\VS{7}Mu me sumba mindongo ya babakala na ya bakento. Mu me kuzwa bisadi ya yinzo. Mu me kuzwa bibulu mingi, bangombe mpe mameme na bankombo, kulutila bayina nyonso tekilaka munu na Yelusalemi.

\VS{8}Mu me yonzika palata na wolo, bimvwama ya ntalu, yina vwandaka katuka na sika ya bantinu mpe na bizunga. Mu me vwanda na miyimbidi ya bakento na ya babakala. Mu me vwanda na bakento mingi yina lenda yangidika babakala.

\VS{9}Mu me kuma muntu ya nene. Mu me lutila bayina nyonso tekilaka munu na Yelusalemi. Na ntangu nyonso yina, mu vwandaka na ndwenga ya munu.

\VS{10}Mu mangaka ve na kuzwa konso kima yina meso ya munu vwandaka tala ya mbote. Mu mangaka ve na kusadila konso dyambu yina ntima ya munu vwandaka yangalala na kusadila. Mu vwandaka yangalala na bisalu ya munu nyonso. Yina ni ndandu ya munu na bisalu nyonso yina.

\VS{11}Mu me tala bisalu nyonso yina mu salaka, mpe mpasi yina mu talaka na kusala yawu. Nyonso kele kaka ya mpamba. Ya kele kwandi ya mpamba. Ya kele ata fyoti na ndandu ve na ntoto.


\par }{\PP \VS{12}Mu yindulaka samu na kusosa kuzaba yinki kele ndwenga, yinki kele buzengi mpe yinki kele buzoba. Ya tsyelika, yinki ke sala muntu yina ke yingana na kisika ya ntinu? Yandi ke sala kaka mambu yina ba me salaka.

\VS{13}Munu, mu me tala ti ya me lutila mbote na kuvwanda na ndwenga, kasi buzengi ve. Mutindu nsemo me lutila mbote na kitombe.

\VS{14}Muntu ya ndwenga ke talaka kisika yina yandi ke na kwendaka. Kasi kizoba ke tambulaka na kitombe. Kasi munu, mu zaba mpe ti nsukunu kaka mosi ke na kuvingila bawu nyonso zole.

\VS{15}Munu, mu tubaka na yisi ya ntima mutindu yayi: «Nsukunu ya kizoba ke vwanda mutindu mosi na ya munu. Samu na yinki kwandi munu, mu lutilaka ndwenga? Mu tubaka na yisi ya ntima ti, yina mpe kele kaka ya mpamba.»

\VS{16}Samu ti, ya vwanda muntu ya ndwenga, ya vwanda kizoba, ata mosi ke bikaka dyambu mosi yina ba ke bambukila yandi moyo. Ba ke zimbana mambu nyonso na bilumbu nyonso yina ke landa. Samu na yinki muntu ya ndwenga ke kufwaka mutindu mosi na kizoba?

\VS{17}Ni yawu yina, mu me yina luzingu. Samu ti mambu yina ke na kusalama na ntoto kele yimbi na meso ya munu. Samu ti nyonso kele kaka mpamba. Ya kele kwandi ya mpamba.


\par }{\PP \VS{18}Mu me yina bisalu nyonso yina mu talaka mpasi na kusala awa na ntoto, nyonso yina mu ke bikila muntu yina ke yingana na kifulu ya munu.

\VS{19}Nani zaba kana yandi ke vwanda muntu ya ndwenga to muntu ya buzengi? Kasi ni yandi muntu ke yala bisalu nyonso yina mu me sala na ndwenga nyonso awa na ntoto! Yina mpe ya kele kaka ya mpamba.

\VS{20}Kivuvu nyonso me manisa munu, na yina me tadila bisalu nyonso, yina mu me tadila mpasi awa na ntoto.

\VS{21}Muntu me sala kisalu ya yandi na ndwenga, na luzabu mpe na ntomosono nyonso. Kasi yandi ke bika bisalu ya yandi na muntu yina me tadila yawu mpasi ve. Yina mpe ya kele kaka ya mpamba, mpe ya kele yimbi mingi.

\VS{22}Na mambu ya mutindu yina, yinki muntu ke kuzwaka na bisalu nyonso mpe na mambu nyonso yina yandi ke talisaka nzutu ya yandi mpasi awa na ntoto?

\VS{23}Samu ti bilumbu ya yandi nyonso kele mpasi na mpasi. Mambu nyonso yina yandi ke banzila kele kaka nkwamusu na nkwamusu. Ya vwanda na mpimpa, ntima ya yandi kele ve na kizunu\XREF{}{{\XO 2:23 }{\XT{Yob 5.7; 7.1-4; 14.1}}}. Yina mpe kele kaka ya mpamba.


\par }{\PP \VS{24}Kaka dyambu mosi kele ya mbote samu na muntu: ni kudya, kunwa, mpe kuyangalala na kati ya kisalu ya yandi. Munu, mu me tala ti ni Nzambi ke pesaka yawu.

\VS{25}Samu ti nani lenda kudya, mpe nani lenda kuyangalala kana kaka ni munu ve?

\VS{26}Samu ti Nzambi ke pesaka ndwenga, luzabu mpe kyese na muntu yina kele muntu ya mbote na meso ya yandi. Kasi na muntu ya masumu, Nzambi ke pesaka kisalu ya kuyonzika mpe kukutikisa, samu na kupesa na muntu yina kele muntu ya mbote na meso ya yandi\XREF{}{{\XO 2:26 }{\XT{Yob 27.16-17; 32.8; Bng 2.6; 13.22}}}. Yina mpe kele kaka ya mpamba. Ya kele kwandi ya mpamba.




\par }\Chap{3}{\SH Konso dyambu na ntangu ya yawu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nyonso kele na ntangu ya yawu, konso dyambu kele na ntangu ya yawu awa na ntoto.


\par }{\Q \VS{2}Ya kele na ntangu ya kubuta,

\par }{\QB mpe ntangu ya kufwa.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya kukunda,

\par }{\QB mpe ntangu ya timuna yina ba kundaka.


\par }{\Q \VS{3}Ya kele na ntangu ya kufwa,

\par }{\QB mpe ntangu ya kubelusa.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya kumwangisa,

\par }{\QB mpe ntangu ya kutunga.


\par }{\Q \VS{4}Ya kele na ntangu ya kudila,

\par }{\QB mpe ntangu ya kuseka.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya kuyawula,

\par }{\QB mpe ntangu ya kubina.


\par }{\Q \VS{5}Ya kele na ntangu ya kulosa matadi,

\par }{\QB mpe ntangu ya kuyonzika matadi.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya kufiba,

\par }{\QB mpe ntangu ya kukima kufiba.


\par }{\Q \VS{6}Ya kele na ntangu ya kusosa,

\par }{\QB mpe ntangu ya kuzimbisa.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya kubumba,

\par }{\QB mpe ntangu ya kulosa.


\par }{\Q \VS{7}Ya kele na ntangu ya kupasula,

\par }{\QB mpe ntangu ya kutunga.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya kudingama,

\par }{\QB mpe ntangu ya kuzonza.


\par }{\Q \VS{8}Ya kele na ntangu ya kuzola,

\par }{\QB mpe ntangu ya kuyina.

\par }{\Q Ya kele na ntangu ya mvita,

\par }{\QB mpe ntangu ya kizunu.


\par }{\PP \VS{9}Muntu yina ke salaka, wapi ndandu yandi ke kuzwaka na kisalu ya yandi?

\VS{10}Mu me tala bisalu yina Nzambi kwikaka bantu na kusalaka.

\VS{11}Nyonso yina Nzambi salaka, yawu kele ya mbote na ntangu ya yawu. Yandi salaka ti bantu kuzwa nsatu ya kuzaba na mambu yina lutaka na mambu yina ke kwiza. Kasi muntu ke lendaka ve na kuzaba mavanga nyonso ya Nzambi kubanda na mbandukulu ya yawu tii na nsukunu ya yawu.

\VS{12}Mu zaba ti dyambu ya mbote samu na bantu, ya kele kaka ni kuyangalala mpe kuvwanda na luzingu ya mbote.

\VS{13}Mu zaba mpe ti na yina me tadila muntu, kudya, kunwa, kuzwa ndandu na kisalu ya yandi nyonso, ya kele dikabu ya Nzambi.

\VS{14}Mu zaba ti nyonso yina Nzambi ke salaka, yawu ke zingilaka bantangu nyonso. Dyambu ya kubwela kele ve, dyambu ya kukatula kele ve. Nzambi ke salaka nyonso samu ti ba zitisa yandi.

\VS{15}Mambu yina kele bubu yayi, yawu vwandaka ntete. Mambu yina ke kwiza, yawu vwandaka ntete. Nzambi ke vutulaka dyaka mambu yina lutaka.


\par }{\SH Lufwa kele nsukunu ya bima nyonso
\par }
{\PP \VS{16}Mu talaka dyaka mambu yayi awa na ntoto: na kisika ya lufundusu, ni kuna kele mambu ya yimbi. Na kisika ya
ludedomo, ni kuna kele mambu ya yimbi.

\VS{17}Mu tubaka na yisi ya ntima mutindu yayi: «Ya vwanda muntu ya
kudedama, ya vwanda muntu ya yimbi, ni Nzambi ke fundisa bawu. Samu ti konso dyambu kele na ntangu ya yawu. Mpe konso dyambu yina muntu me sala kele na lufundusu ya yawu.»

\VS{18}Mu tubaka na yisi ya ntima mutindu yayi na yina me tadila bantu: «Nzambi ke mekaka bawu samu ti, bawu kubakula bawu mosi ti bawu kele kaka bibulu.»

\VS{19}Samu ti bantu na bibulu ke sukaka mutindu mosi. Bawu nyonso ke kufwaka. Bawu ke wumunaka mupepe mosi. Ata kima ke salaka ti muntu kulutila kibulu. Samu ti nyonso kele kaka ya mpamba.

\VS{20}Nyonso ke kwendaka kisika mosi. Nyonso ke katukaka na mfundu-mfundu, mpe nyonso ke vutukaka na mfundu-mfundu.

\VS{21}Nani me zaba kana mpeve ya bantu ke kwendaka na zulu, mpe kana mpeve ya bibulu ke kwendaka na yisi, na yisi ya ntoto?

\VS{22}Mu me tala ti dyambu ya kulutila mbote, samu na muntu ni kuyangalala, samu na bisalu ya yandi. Yina ni ndandu ya yandi. Samu ti nani lenda vutula yandi na kwiza tala mambu yina ke salama na manima ya yandi?




\par }\Chap{4}{\SH Mambu yina me fwanana ve na luzingu ya bantu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mu me tala dyaka kunyokola nyonso yina ba ke na kunyokola bantu awa na ntoto. Tala mutindu ke na kudila bayina ba ke na kunyokola, kasi ata muntu ke bomba bawu! Bayina ke na kunyokola bawu me lutila bawu ngolo, kasi ata muntu ke bomba bawu!

\VS{2}Mu ke na kutala ti bayina me kufwaka yimeni, ba me lutila ya bawu mbote na bayina kele ntete moyo.

\VS{3}Kasi bayina me lutila mbote na bawu nyonso, ni bayina butukaka ve, bayina me tala ve mambu ya yimbi-yimbi yayi ke na kusalama awa na ntoto.


\par }{\PP \VS{4}Mu me tala ti bisalu nyonso yina bantu ke tadilaka mpasi na kusala, kubongisa nyonso yina ba ke bongisaka bisalu yango, ya kele kaka, samu na kusosa kulutila bampangi. Yina mpe kele kaka mpamba. Ya kele kwandi ya mpamba.

\VS{5}Kizoba ke kangaka maboko ya yandi, mpe yandi ke kufwaka nsatu.

\VS{6}Kupema me lutila mbote na kusala mingi kisalu yina kele kaka ya mpamba.


\par }{\PP \VS{7}Mu me tala dyaka dyambu mosi yina kele kwandi mpamba awa na ntoto:

\VS{8}Nge ke tala muntu yina kele kaka yandi mosi. Yandi kele na mwana ve, yandi kele na mpangi ve. Kasi bisalu yina yandi ke salaka ke manisaka ve. Nsatu ya kuvwanda na bimvwama ya kulutila ke manisaka ve. Yandi ke na kukiyufula: «Samu na nani mu ke na kusalaka kisalu nyonso yayi? Samu na nani mu me manga na kuvwanda na luzingu ya mbote?» Nyonso yina mpe kele kaka mpamba. Ya kele kaka kubebisa ntangu ya mpamba.

\VS{9}Ya me lutila mbote na kuvwanda bantu zole, kasi muntu mosi ve. Ndandu ya kisalu ya bantu zole ke vwandaka ya mbote.

\VS{10}Samu ti kana mosi me kubwa, mpangi ke tedimisa mpangi ya yandi yina me kubwa. Kasi kyadi na muntu yina kele kaka yandi mosi. Kana yandi kubwa, muntu ya kutelemisa yandi kele ve.

\VS{11}Ya kele mutindu mosi mpe kana bantu zole me lala kisika mosi, bawu ke kuzwa tiya. Kasi muntu yina me lala kaka yandi mosi, wapi mutindu yandi ke kuzwa tiya?

\VS{12}Muntu yina kele kaka yandi mosi, ba lenda nunga yandi. Kasi bantu yina kele bawu zole, bawu lenda kuvibidila. Singa yina ba yidikilaka na basinga tatu ya kuvukana, yawu kele mpasi na kuzengana.


\par }{\PP \VS{13}Mwana ya mputu yina kele na ndwenga me lutila mbote na ntinu ya kiboba mpe ya kizoba, yina me zaba ve kuwa malongi.

\VS{14}Samu ti muntu lenda basika na boloko samu na kwiza vwanda ntinu. Muntu lenda mpe kubutuka mputu na yinsi ya yandi mosi ya kintinu.

\VS{15}Mu me tala ti bantu nyonso yina kele awa na ntoto ke vwandaka na manima ya mwana yina ke na kuyingana na kyandu ya kintinu.

\VS{16}Bantu yina kele na manima ya yandi, bawu kele mingi ya kulutila. Kasi bayina ke kwiza landa, bawu ke yangalala ve na kuvwanda na ntinu ya mutindu yina! Yina mpe kele kaka mpamba. Ya kele kwandi ya mpamba.


\par }{\SH Kuzonzaka ve mambu mingi na ntadisi ya Nzambi
\par }
{\PP \VS{17}Sala keba na mutindu ya nge ya kukwendilaka na yinzo ya Nzambi. Kwenda samu na kuwa, kasi na kwenda pesa ve minkayulu na mutindu ya bantu ya buzoba. Samu ti bawu zaba ve ti bawu ke salaka yimbi.




\Chap{5}\VerseOne{1}Kufungula ve mbangu yinwa samu na kuzonza. Kuvwanda ve na nsatu ya kuzonza nswalu-nswalu dyambu na ntadisi ya Nzambi. Samu ti Nzambi kele na zulu, nge, nge kele na ntoto. Ni yawu yina mambu yina nge ke zonza fwana kuvwanda ve ya mingi.

\VS{2}Samu ti mutindu bisalu ya mingi ke nataka bandosi, kuzonza ya mingi mpe ke salaka ti muntu kubasisa mambu ya buzoba.

\VS{3}Kana nge me sala nsilulu na Nzambi, kuvingila mingi ve, samu na kulungisa yawu. Samu ti, ata dyambu ya mbote kele ve na bantu ya buzoba. Lungisa nsilulu yina nge me sala.

\VS{4}Ya me lutila mbote ti nge sala ve nsilulu. Kasi kusala nsilulu mpe kulungisa yawu ve, ya kele mbote ve.

\VS{5}Kubika ve ti, yinwa ya nge kukotisa nzutu ya nge nyonso na kati ya masumu. Kutuba ve na kisadi ya Nzambi ti: «Mu zolaka sala ve nsilulu.» Samu na yinki nge ke sala ti Nzambi kudasuka, samu na mambu yina nge me zonza, mpe ti yandi kubebisa bisalu ya nge?

\VS{6}Samu ti, na kati ya bandosi ya mingi, buzoba mpe ke vwandaka mingi. Ni mutindu mosi mpe kana bampova me lutila. Na yina, zitisa Nzambi.


\par }{\SH Nsalulu ya yimbi ya luyalu
\par }
{\PP \VS{7}Kupamuka ve na kutala ti na yinsi ba ke na kunyokola mputu, ba ke na kuzitisa ve misiku mpe
ludedomo. Samu ti, muntu ya mantwala ke vwandaka na muntu ya nkaka ya mantwala, yina ke simbaka yandi. Na zulu ya bawu mpe ke vwandaka na bantu ya nkaka.

\VS{8}Kima ya mbote na bantu nyonso samu na yinsi, ni kuvwanda na ntinu yina zola ntomosono ya kisalu ya bilanga.


\par }{\SH Kimvwama kele mpamba
\par }
{\PP \VS{9}Muntu yina zola mbongo, yandi ke yukutaka ve na mbongo yina kele na yandi. Muntu yina zola kimvwama, yandi ke talaka ve ti, kimvwama yina kele na yandi me lunga. Dyambu yina mpe kele kaka ya mpamba.

\VS{10}Kana muntu me kuma na kimvwama ya mingi, bayina ke sadila yawu mpe me kuma mingi. Wapi ndandu kimvwama yango ke vwanda, samu na muntu ya yawu? Kaka ni kutala yandi ke tala yawu na meso.

\VS{11}Kisadi ke lalaka pongi ya mbote, ata ti yandi vwanda na madya ya mingi to ya ndambu. Kasi mvwama ke lendaka ve na kuzwa pongi ya mbote, samu na mvwilu ya yandi ya mingi.

\VS{12}Ya kele na dyambu ya yimbi, yina mu me tala awa na ntoto: ni kimvwama yina muntu ya yawu ke na kubumba, samu na mpasi ya yandi mosi.

\VS{13}Kimvwama yango ke zimbana mbala mosi na kati ya kisalu ya yimbi. Mpe mwana yina yandi me buta ke vwanda maboko mpamba.

\VS{14}Mutindu yandi basikaka kondwa binkuti na kivumu ya mama ya yandi, kaka ni mutindu yina mpe yandi ke vutuka. Yandi ke vutuka mutindu yandi kwizilaka. Yandi ke baka ata kima mosi ve, yina me katuka na kisalu ya yandi samu ti, yandi kukwenda na yawu.

\VS{15}Yina mpe kele dyambu ya yimbi mingi. Yandi ke vutuka kaka mutindu yina yandi kwizilaka! Wapi ndandu yandi ke kuzwa na manima ya kusala kisalu ya mpamba?

\VS{16}Bilumbu ya yandi nyonso ke luta kaka mutindu yina na kati ya kitombe, na kati ya bankwamusu, bampasi mingi, mpe bamfyetokoso.

\VS{17}Dyambu yina mu me tala ni yayi: ya kele mbote na muntu na kudya, kunwa, mpe kuyangalala na kati ya kisalu nyonso, yina yandi ke na kusalaka awa na ntoto, na bilumbu yina Nzambi me pesa yandi ya kuzinga. Yina ni ndandu ya yandi.

\VS{18}Kana Nzambi me pesa muntu kimvwama mpe bamvwilu, Nzambi me pesa yandi lulendo ya kusadila yawu mpe ya kuzwa ndandu na yawu. Nzambi me pesa yandi lulendo ya kuyangalala na kisalu ya yandi. Ya kele dikabu ya Nzambi.


\par }{\PP \VS{19}Muntu yango ke banzila ve lutangu ya bilumbu ya luzingu ya yandi. Samu ti, Nzambi ke na kufulusa ntima ya yandi na kyese.




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Ya kele na dyambu ya yimbi, yina mu me tala awa na ntoto, yimbi mosi yina ke talanaka mingi na bantu.

\VS{2}Bantangu ya nkaka, nge ke tala muntu yina Nzambi me pesa kimvwama, na bamvwilu, na nkembo. Yandi lenda kondwa ve konso kima, yina yandi ke sosa. Kasi Nzambi me pesa ve yandi lulendo ya kusadila yawu. Ni muntu ya nkaka ke sadila yawu. Dyambu yina mpe kele kaka ya mpamba, ya kele mpasi ya yimbi.

\VS{3}Kana muntu me buta bana nkama, mpe yandi me zinga bamvula mingi, kasi kana yandi me vwanda ve na luzingu ya mbote, kana yandi me kuzwa ve nzikulu ya mbote, ata ti luzingu ya yandi me vwanda yinda, mu ke na kutuba ti mwana yina me kufwa na zulu ya kubutuka me lutila mbote na yandi.

\VS{4}Samu ti, mwana ya mutindu yina me kwiza kaka kukwiza ya mpamba. Yandi me vutuka mpe na kati ya kitombe. Nkumbu ya yandi ke dyama na kitombe.

\VS{5}Yandi me tala ve ntangu, yandi me zaba yawu ve. Kupema ya mwana yango me lutila ya muntu ya nkaka yina.

\VS{6}Ata ti yandi me zinga funda ya bamvula bambala zole, kana yandi me vwanda ve na luzingu ya mbote, nyonso ke kwendaka kaka na kisika mosi ve?


\par }{\PP \VS{7}Kisalu nyonso yina muntu ke salaka, ya kele samu na bansatu ya yandi. Kasi yandi ke yukutaka ve.

\VS{8}Na yinki muntu ya ndwenga me lutila kizoba? Wapi ndandu mputu kele na yawu na kuzaba mutindu ya kudyatila mbote na luzingu?

\VS{9}Kima yina nge ke na kutala na meso me lutila mbote na kima yina ntima ya nge ke na kusosa. Yina mpe kele kaka ya mpamba. Ya kele kwandi ya mpamba.


\par }{\SH Malongi ya ndwenga
\par }
{\PP \VS{10}Konso kima yina kele bubu yayi, ya vwandaka me kuzwa nkumbu. Beto zaba wapi mutindu muntu kele: yandi lenda swana ve na muntu yina me lutila yandi ngolo.

\VS{11}Kuzonza mingi ke nataka mambu mingi ya buzoba. Wapi ndandu muntu lenda kuzwa na kati kuna?

\VS{12}Nani me zaba yinki kele mbote, samu na muntu na luzingu ya yandi, na bilumbu nyonso ya luzingu ya yandi ya mpamba-mpamba, yina yandi ke na kulutisa mutindu mpewo? Nani lenda zabisa na muntu mambu ke kwiza na manima ya yandi awa na ntoto?




\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}Kuvwanda na nsangu ya mbote me lutila mbote na kuvwanda na mananasi ya mbote. Kilumbu ya kufwa me lutila mbote na kilumbu ya mbutukulu.


\par }{\PP \VS{2}Kukwenda na yinzo yina kele mafwa, ya me lutila mbote na kukwenda na yinzo yina ba ke na kudya madya ya
mukembo. Samu ti na kati ya yinzo yina kele mafwa, ni kuna kele nsukunu ya konso muntu. Bayina kele moyo ba fwana kuyindulaka dyambu yina.


\par }{\PP \VS{3}Kyadi me lutila mbote na kuseka. Ata ti kizizi kele ya kyadi, ntima lenda vwanda ya yawu ya kuyangalala.


\par }{\Q \VS{4}Ntima ya muntu ya ndwenga kele kuna na yinzo yina kele mafwa.

\par }{\Q Ntima ya kizoba kele kuna na yinzo yina ba ke na kuyangalala.


\par }{\PP \VS{5}Kukuwa masembo ya muntu ya ndwenga me lutila mbote na kukuwa nzimbu ya bizoba.

\VS{6}Samu ti kuseka ya bizoba kele mutindu makelele ya mwa bayinti ya fyoti-fyoti yina ke na kulema na yisi ya nzungu. Yina mpe kele kaka ya mpamba.


\par }{\PP \VS{7}Kunyokola bampangi ke pesaka buzengi na muntu ya ndwenga. Makabu ke bebisaka ntima ya muntu.


\par }{\PP \VS{8}Nsukunu ya dyambu me lutila mbote na mbandukulu ya yawu. Kuvwanda ya kuzuna me lutila mbote na kuvwanda na lunangu.


\par }{\PP \VS{9}Kudasuka nswalu-nswalu ve. Samu ti nkele ke zolaka kuvwanda na kati-kati ya bizoba.


\par }{\PP \VS{10}Kutuba ve ti: «Samu na yinki ntangu ya ntama lutilaka mbote na ntangu yayi?» Samu ti muntu ya ndwenga lenda kukiyufula ve kyuvu ya mutindu yina.

\VS{11}Ndwenga kele mbote mutindu difwa. Yawu kele na ndandu, samu na konso muntu yina ke butukaka na ntoto yayi.

\VS{12}Samu ti lusalusu yina ndwenga ke pesaka kele mutindu lusalusu yina mbongo ke pesaka. Ndwenga ke kebaka luzingu na muntu yina kele na yawu. Yina ni ndandu ya luzabu.


\par }{\PP \VS{13}Tala mavanga ya Nzambi: nani lenda sungika kima yina Nzambi me tengimisa?


\par }{\PP \VS{14}Na kilumbu ya mbote, vwanda na kyese. Na kilumbu ya mpasi, yindula. Nzambi salaka bilumbu nyonso zole yina. Ni yawu yina, muntu lenda zaba ve mambu yina ke kwiza na mantwala.


\par }{\PP \VS{15}Mu me tala mambu nyonso yina na luzingu ya munu ya mpamba. Bantangu ya nkaka, nge ke tala muntu ya
ludedomo yina ke kufwa samu na
ludedomo ya yandi. Bantangu ya nkaka, nge ke tala mpe muntu ya yimbi yina ke vwanda na luzingu ya yinda, samu na yimbi ya yandi.

\VS{16}Kuvwanda ve na
ludedomo ya kulutila. Kuvwanda ve na ndwenga ya kulutila. Samu na yinki nge ke bebisa luzingu ya nge?

\VS{17}Kuvwanda ve muntu ya yimbi ya kulutila. Kuvwanda kizengi ve. Samu na yinki nge ke kufwa tekila ntangu ya nge kulunga?

\VS{18}Ya kele mbote ti nge sadila mambu nyonso zole yina. Kubika ata mosi ve. Samu ti muntu yina ke zitisaka Nzambi, yandi ke lendaka na kati ya mambu nyonso zole yina.


\par }{\PP \VS{19}Ndwenga ke salaka ti muntu ya ndwenga kulutila ngolo na bamfumu kumi yina kele na kati ya mbanza.

\VS{20}Awa na ntoto, ya kele ve na muntu ya
kudedama yina ke salaka kaka mambu ya mbote, kondwa kusala disumu.


\par }{\PP \VS{21}Kulanda ve mambu nyonso yina bantu ke zonzaka. Na mutindu yina, nge ke kuwa ve kisadi ya nge na ntangu yandi ke siinga nge.

\VS{22}Nge mosi nge zaba ti nge mpe nge siingaka bantu ya nkaka.


\par }{\PP \VS{23}Mambu nyonso yina, mu me meka yawu na lusalusu ya ndwenga. Mu tubaka ti mu ke vwanda muntu ya ndwenga. Kasi ndwenga yango kele ntama na munu.

\VS{24}Luzabu ya mambu kele ntama. Yawu kele kusunda ya kulutila mingi. Nani lenda bakula yawu?

\VS{25}Mu yekulaka ntima ya munu na kuzaba, na kufyongonina, mpe na kusosa ndwenga na mambu ya kusungama. Mu yekulaka ntima ya munu na kuzaba ti ntima ya yimbi kele bulawu, mpe buzoba kele buzengi.

\VS{26}Dyambu yina mu me tala ya kulutila lufwa na ndudi ni yayi: kento yina kele mutindu mutambu, yina kele na ntima mutindu mpwasa, mpe maboko mutindu basinga. Muntu yina kele ya mbote na meso ya Nzambi, yandi ke kubwaka ve na mutambu ya kento yina. Kasi muntu ya masumu ke kubwaka na mutambu ya kento yina.

\VS{27}Kuluntu ke na kuzonza mutindu yayi: Tala mambu yina mu me bakula. Mu me fyongonina mambu yina mosi-mosi, samu na kuzaba nsasa ya yawu.

\VS{28}Mu ke ntete na kusosa kasi nabunu mu kuzwa. Mu me kuzwa bakala mosi na kati ya funda mosi (1 000) ya babakala. Kasi mu me kuzwa ata kento mosi ve na kati ya bakento nyonso.

\VS{29}Dyambu yina mu me bakula kaka ni yayi: Nzambi salaka bantu ya kusungama. Kasi bawu, bawu me sosa mambu mingi.




\par }\Chap{8}{\PP \VerseOne{1}Nani kele mutindu muntu ya ndwenga? Nani me zaba kubangula mambu? Ndwenga ya muntu ke salaka ti kizizi ya yandi kulezima. Mpe yimbi ya kizizi ya yandi ke katukaka.


\par }{\SH Kutumama na ntinu kele dyambu ya ndwenga
\par }
{\PP \VS{2}Mu ke na kutuba mutindu yayi: tumama na bantumunu ya ntinu, samu na ndefi yina beto kudyaka na ntadisi ya Nzambi.

\VS{3}Kutatukila yandi na mbangu ve. Kutatamana ve na kusala mambu yina yandi zola ve. Samu ti, ntinu ke salaka nyonso yina yandi zola.

\VS{4}Samu ti, dyambu yina ntinu me zonza, yawu kele ya kusakana ve. Nani ke yufula yandi ti yinki nge ke na kusala?

\VS{5}Muntu yina ke landa bantumunu, yandi ke bwabana dyambu ya yimbi ve. Muntu ya ndwenga zaba ntangu ya kuyidika dyambu mpe ntangu ya lufundusu ya yawu.

\VS{6}Ya tsyelika, konso dyambu kele na ntangu ya yawu mpe ntangu ya lufundusu ya yawu. Kasi mpasi ya nene kele na muntu.

\VS{7}Samu ti, yandi zaba ve mambu yina ke kwiza. Ya kele mpe ve na muntu yina lenda zabisa yandi wapi mutindu yawu ke vwandila.

\VS{8}Ata muntu kele na lulendo na luzingu ya yandi mosi samu na kusimbidila yawu. Ata muntu kele na lulendo na kilumbu ya lufwa ya yandi. Na kati ya muzingu, ata muntu lenda vwanda na lweka. Ntima yimbi ya muntu ya yimbi lenda sadisa yandi ve na kuvuuka.


\par }{\SH Mabanza na yina me tadila luzingu ya bantu
\par }
{\PP \VS{9}Mambu nyonso yina, mu me tala yawu. Mu me yindula mingi na yina me tadila mambu nyonso yina ke salamaka awa na ntoto. Ya ke vwandaka na ntangu yina muntu ke yalaka mpangi muntu na kusala yandi yimbi.

\VS{10}Mu me tala bantu ya yimbi yina ba kundaka. Bantu ke kwenda mpe kuvutuka na kisika ya longo, ba ke zimbana mambu yina bantu yango me sala na kati ya mbanza. Dyambu yina mpe kele kaka ya mpamba.

\VS{11}Mambu ya yimbi, ba ke zengilaka yawu kitumbu na nswalu ve. Ni yawu yina, bantima ya bantu me fuluka na nsatu ya kusala yimbi.

\VS{12}Muntu ya masumu lenda sala yimbi bambala nkama, mpe luzingu ya yandi ke vwanda ya yawu yinda. Kasi mu zaba ti mambu ya mbote ke vwanda, samu na bayina ke zitisaka Nzambi, samu ti bawu kele na buzitu na ntadisi ya Nzambi.

\VS{13}Kasi mambu ya mbote ke vwanda ve samu na muntu ya yimbi. Mpe luzingu ya yandi ke vwanda ve yinda. Yandi ke vwanda mutindu mpewo, samu ti yandi ke ve na buzitu na ntadisi ya Nzambi.

\VS{14}Ya kele mpe na dyambu ya mpamba yina ke salamaka awa na ntoto. Bantu ya
kudedama ke na kubwabana mambu yina me lunga na kubwidila bantu ya yimbi. Bantu ya yimbi ke na kubwabana mambu yina me lunga na kumina bantu ya
kudedama. Mu ke na kutuba ti mambu yina mpe kele kaka ya mpamba.


\par }{\PP \VS{15}Mu ke na kusiika kyese. Samu ti kima ya nkaka ya mbote kele ve, samu na muntu awa na ntoto, kaka ni kudya, kunwa, mpe kuyangalala. Ni bima yina ke tambulaka na yandi na kati ya kisalu ya yandi, bilumbu nyonso ya luzingu, yina Nzambi me pesa yandi awa na ntoto.

\VS{16}Ntangu mu me yekula ntima ya munu na kuzaba ndwenga mpe na kutala bisalu yina ba ke salaka na ntoto - samu ti, mpimpa na ntangu, muntu ke lalaka pongi ve -

\VS{17}mu me tala mambu nyonso yina Nzambi ke na kusala. Mu me tala ti muntu lenda bakula ve mambu yina Nzambi ke na kusala awa na ntoto. Mambu yina muntu ke na kutala mpasi na kusosa, yandi ke kuzwa yawu ve. Muntu ya ndwenga lenda tuba ya yandi ti, yandi zaba, kasi na kutala mbote, yandi lenda bakula ve.




\par }\Chap{9}{\PP \VerseOne{1}Mambu nyonso yina, mu me yindula na yawu. Mpe dyambu yina mu me bakula ni yayi: bantu ya
kudedama na bantu ya ndwenga kele na maboko ya Nzambi, mutindu mosi mpe bisalu ya bawu. Kuzola to kuyina, muntu zaba yawu ve. Nyonso kele na mantwala ya yandi.

\VS{2}Mambu nyonso ke bwidilaka bantu nyonso mutindu mosi. Mambu ya mutindu mosi ke bwidilaka muntu ya
kudedama, na muntu ya yimbi, na muntu ya mbote, na muntu ya
kuvedila, na muntu ya
kuvedila ve, na muntu yina ke pesaka minkayulu, na muntu yina ke pesaka ve minkayulu. Mambu kele mutindu mosi, samu na muntu ya mbote na muntu ya masumu. Mambu kele mutindu mosi samu na muntu yina ke kudyaka ndefi na muntu yina ke kimaka na kudya ndefi.

\VS{3}Na kati ya mambu nyonso yina ke na kusalama na ntoto, dyambu ya yimbi ni yayi: mambu ya mutindu mosi ke bwidilaka bantu nyonso. Ni yawu yina, bantima ya bantu kele ya kufuluka na yimbi. Bansatu ya yimbi kele na bantima ya bawu na luzingu ya bawu, mpe na manima, bawu ke kwenda na sika ya bantu ya kufwa.

\VS{4}Ya tsyelika, muntu yina kele kintwadi na bantu nyonso ya moyo, yandi lenda vwanda na kivuvu. Yimbwa ya moyo me lutila mbote na nkosi ya kufwa.

\VS{5}Ya tsyelika, bantu ya moyo me zaba ti, bawu ke kufwa. Kasi bantu ya kufwa me zaba ata dyambu ve. Musendo kele dyaka ve samu na bawu, samu ti mambu nyonso yina me tadila bawu me zimbana.

\VS{6}Kuzola ya bawu, kuyina ya bawu, bansatu ya bawu ya ngolo-ngolo, yawu me zimbana. Bawu kele dyaka ve na kima ya kusala na kati ya bisalu nyonso yina ke na kusalama awa na ntoto.


\par }{\PP \VS{7}Kwenda kudya madya ya nge na kyese nyonso, kunwa malafu ya nge na nsayi na ntima. Samu ti Nzambi ndimaka yimeni mambu yina nge ke na kusala.

\VS{8}Vwataka bantangu nyonso binkuti ya feti. Mananasi kukondwa ve na nzutu ya nge.

\VS{9}Tala nsayi ya luzingu ya nge kintwadi na kento ya nge yina nge ke zolaka, bilumbu nyonso ya luzingu ya mpamba-mpamba yina Nzambi me pesa nge awa na ntoto. Sala mutindu yina bilumbu ya nge nyonso ya mpamba-mpamba. Samu ti yina ni ndandu ya nge na luzingu mpe na kisalu yina nge ke na kusala awa na ntoto.

\VS{10}Konso kisalu yina nge me kuzwa ya kusala, sala yawu na ngolo yina nge ke na yawu. Samu ti na yinsi ya bantu ya kufwa, sika nge ke kwenda, ya kele ve na kisalu kuna, to mayindu, luzabu, to ndwenga.


\par }{\SH Ndwenga ke vwandaka ve mfunu bantangu nyonso
\par }
{\PP \VS{11}Mu me tala mambu ya nkaka yayi awa na ntoto. Ni bantu ya kulutila mbangu ve ke nungaka na nsaka ya kukima. Ni bantu ya kulutila ngolo ve ke nungaka na muzingu. Ni bantu ya kulutila ndwenga ve ke kuzwaka madya. Ni bantu ya kulutila mayela ve ke kuzwaka bimvwama. Ni bayina ya kulutila luzabu ve ke kuzwaka nzitusu. Samu ti mambu ya mbote to ya yimbi ke bwidilaka bantu nyonso.

\VS{12}Muntu ke zabaka ve wapi ntangu mambu ke kumina yandi. Yandi kele mutindu mbisi yina zaba ve wapi ntangu mpwasa ke bwidila yandi samu na mpasi ya yandi. Muntu kele mutindu ndeke yina zaba ve ntangu yandi ke kubwa na mutambu. Mutindu bambisi to bandeke, bantu ke kubwaka na mitambu ya mambu ya yimbi yina ke bwidilaka bawu na ntangu yina bawu vwandaka zaba ve.


\par }{\PP \VS{13}Awa na ntoto, mu me tala mpe dyambu yayi na yina me tadila ndwenga. Dyambu yango kele ya nene na meso ya munu.

\VS{14}Ya vwandaka na mwa mbanza mosi ya fyoti. Kaka mwa ndambu ya bantu vwandaka zinga kuna. Ntinu mosi ya ngolo kwizaka nwanisa mbanza yango. Bantu ya yandi zungidilaka mbanza yina, mpe bawu yidikaka mitambu ya nene samu na kunwanisa yawu.

\VS{15}Na kati ya mwa mbanza yango vwandaka na muntu mosi ya mputu, yina vwandaka na ndwenga. Muntu yina kuulaka mbanza na ndwenga ya yandi. Kasi ata muntu bambukaka moyo na mputu yango.

\VS{16}Mu me tuba mutindu yayi: ndwenga me lutila mbote na ngolo. Kasi ndwenga ya muntu yina ke na kati ya bumputu, ba ke safulaka yawu. Mambu ya yandi, ba ke kuwaka yawu ve.

\VS{17}Mambu ya muntu ya ndwenga, yina ba ke kuwaka na kizunu nyonso, yawu me lutila mbote na makelele ya muntu yina ke na kuyala bantu ya buzengi.

\VS{18}Ndwenga me lutila mbote na binwanunu ya mvita. Muntu kaka mosi ya masumu, yandi ke bebisaka mambu mingi ya mbote.




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Banzinzi ya kufwa ke bebisaka nsunga ya mananasi ya ntalu, mpe ya ke bolisaka yawu. Mwa ndambu ya buzengi ke bebisaka mambu nyonso ya ndwenga na ya nkembo.


\par }{\PP \VS{2}Muntu ya ndwenga, ntima ya yandi ke nataka yandi na nzila ya mbote. Kasi ntima ya kizoba ke nataka kizoba na nzila ya yimbi.


\par }{\PP \VS{3}Ntangu kizengi ke kwendaka tambula, yandi ke vwandaka ve na mayela. Yandi ke lakisaka na bantu nyonso ti yandi kele kizengi.


\par }{\PP \VS{4}Kana mfumu ya nge me dasukila nge, kubika ve kisika ya nge ya kisalu. Samu ti kizunu ke salaka ti muntu kusala ve mambu ya yimbi mingi.


\par }{\PP \VS{5}Ya kele na dyambu mosi ya yimbi yina mu me tala awa na ntoto. Yawu kele mutindu dyambu ya kutengama yina mfumu me sala.

\VS{6}Bantangu ya nkaka, nge ke tala ti muntu ya kizoba, ni yandi ba me zangula, kasi mvwama ba me zangula yandi ve.

\VS{7}Mu me tala mindongo na kutambula na zulu ya bampunda, kasi bana ya bantinu kutambula na makulu mutindu mindongo.


\par }{\PP \VS{8}Muntu yina ke timuna dibulu, yandi ke kubwa na kati ya dibulu yango. Muntu yina ke tobola dibulu na lupangu, ba ke tatika yandi na nyoka.

\VS{9}Muntu yina ke pasula matadi, yandi ke lwala na yawu. Muntu yina ke pasula bankuni, yandi lenda tala mpasi na yawu.


\par }{\PP \VS{10}Kana kisengo kele dyaka ve na meno, mpe ba ke na kulengula yawu ve, kusadila yawu ke lomba ngolo mingi. Kasi ndandu ya ndwenga ni yayi: yawu ke salaka ti mambu ya muntu kubonga.


\par }{\PP \VS{11}Kana kizunisi-banyoka me zunisa ve nyoka, mpe nyoka yango me tatika yandi, ndandu kele dyaka ve samu na kizunisi-banyoka yina.


\par }{\SH Kuzonzaka mingi ve
\par }
{\PP \VS{12}Mambu yina ke basikaka na yinwa ya muntu ya ndwenga, ya kele ya mbote. Kasi yinwa ya kizoba ke bebisaka luzingu ya yandi.

\VS{13}Ntangu yandi ke bandaka na kuzonza, ni mambu ya buzengi ke basikaka na yinwa ya yandi. Ntangu yandi ke manisaka na kuzonza, ni mambu ya yimbi na ya nsisi.

\VS{14}Kizengi ke zonzaka ya kulutila. Muntu ke zabaka ve mambu yina ke kwiza. Nani ke zabisa yandi mambu yina ke kwiza na manima ya yandi?

\VS{15}Kisalu yina ke salaka kizengi ke lembisaka yandi. Samu ti, ata nzila ya kukwendila na mbanza, yandi zaba ve yawu.


\par }{\PP \VS{16}Kyadi na nge, yinsi yina ntinu ke ntete mwana ya fyoti, yinsi yina bamfumu ke kudyaka na suka-suka.

\VS{17}Kyese na nge, yinsi yina ntinu ke mwana ya dikanda ya buzitu, yinsi yina bamfumu ke kudyaka na ntangu yina me fwanana, samu na kuzwa ngolo ya malu-malu, kasi samu na kukola malafu ve.


\par }{\PP \VS{18}Kana maboko kele ya kulemba na bubolo, muludi ke kubwaka. Kana maboko ke na kusala kisalu ve, yinzo ke tsonaka.


\par }{\PP \VS{19}Samu na kuyangalala, bantu ke lambisaka madya. Malafu ke pesaka nsayi. Mbongo ke pesaka mvutu na mambu nyonso.

\VS{20}Kusiinga ve ntinu, ata na mayindu ya nge. Kusiinga ve mvwama, ata na kati ya kivinga yina nge ke lalaka. Samu ti, ndeke ya zulu lenda kwenda wakisa mambu yina. Kima yina kele na mapapu lenda kwenda zabisa mambu yina.




\par }\Chap{11}{\SH Kuvwandaka ve na boma na kusala mambu yina me fwanana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Losa dimpa ya nge na zulu ya maza. Samu ti ntangu kele yina nge ke kuzwa dyaka yawu.

\VS{2}Tula mvwilu ya nge na bisika nsambwadi to nana. Samu ti, nge zaba ve wapi mutindu ya mpasi lenda kubwa na ntoto.


\par }{\PP \VS{3}Ntangu matuti ke fulukaka na maza, yawu ke nokisaka mvula na ntoto. Ntangu yinti ke kubwaka, yawu ke vwandaka kaka na kisika yina yawu me kubwa, ya vwanda na lweka ya node to na lweka ya sude.


\par }{\PP \VS{4}Muntu yina ke kimaka mupepe, yandi lenda kunda kima ve. Muntu yina ke kimaka mvula, yandi lenda yonzika bambuma ve.

\VS{5}Nge zaba ve wapi mutindu mwela ya mwana na mikwa ya yandi ke yilamaka na kati ya kivumu ya kento. Ni mutindu mosi mpe samu na mavanga ya Nzambi yina ke salaka mambu nyonso: nge zaba yawu ve.

\VS{6}Na suka, kunda bambuma ya nge. Na nkokila, kupemisa ve maboko ya nge. Samu ti, nge zaba ve kana kisalu yayi to yayi lenda bonga. Nge zaba ve kana nyonso zole ke vwanda mbote.


\par }{\PP \VS{7}Nsemo kele kitoko. Ya kele mbote na kutala ntangu na meso.

\VS{8}Ni yawu yina, kana muntu ke na kuzinga bamvula mingi, bika ti yandi kuyangalala samu na konso mvula yina. Kasi yandi kuzimbana ve ti bilumbu ya yimbi kele mingi. Mpe mambu nyonso yina ke kwiza, ya kele kaka ya mpamba.


\par }{\SH Sadila luzingu na mayela
\par }
{\PP \VS{9}Nge ntwenya, yangalala bamvula nyonso ya buntwenya ya nge. Vwanda na kyese na ntima bilumbu nyonso ya buntwenya ya nge. Sala mambu nyonso yina ntima ya nge ke na kuzola. Kwenda bisika nyonso yina meso ya nge ke na kutala. Kasi zaba ti Nzambi ke fundisa nge na mambu nyonso yina.

\VS{10}Katula mambu ya kyadi na ntima ya nge. Benda nzutu ya nge ntama na mambu ya yimbi. Samu ti, buntwenya mpe bansuki ya ndombe, yawu kele kaka ya mpamba.




\par }\Chap{12}{\PP \VerseOne{1}Bambuka moyo na Nzambi yina yidikaka nge,

\par }{\Q ntangu yina nge kele ntete ntwenya,

\par }{\Q tekila bilumbu ya yimbi kukwizila nge.

\par }{\Q Sala mutindu yina tekila bamvula kukwiza,

\par }{\Q bamvula yina nge ke tuba ti

\par }{\Q «Mu ke na kutala ve kyese ya luzingu.»


\par }{\Q \VS{2}Sala mutindu yina tekila ntangu, nsemo,

\par }{\Q ngonda, na bambwetete kukuma mpimpa,

\par }{\Q tekila matuti kuvutuka dyaka ntangu mvula ke manisa na kunoka.


\par }{\Q \VS{3}Ni na kilumbu yango bankebi ya yinzo ke tekitaka,

\par }{\Q bantu ya ngolo ke vwandaka ya kukondama.

\par }{\Q Bakento ke bikaka na kututa na bitutulu ya bawu,

\par }{\Q samu ti bawu kele mingi ve.

\par }{\Q Bakento yina ke talaka na ba nela

\par }{\Q ke vwandaka dyaka ve na kitoko ya bawu.


\par }{\Q \VS{4}Na kilumbu yango, myelo zole yina ba ke basikilaka na bala-bala ke kangamaka.

\par }{\Q Bitutulu ke kumaka swii.

\par }{\Q Ba ke vumbukaka na ntangu yina bandeke ke bandaka na kuyimbila.

\par }{\Q Banzimbu ya bakento ke wakanaka dyaka ve.


\par }{\Q \VS{5}Na kilumbu yango, kuyuluka mwa mongo ya fyoti ke pesaka boma.

\par }{\Q Kutambula na bala-bala ke pesaka boma.

\par }{\Q Yinti ya mu-amande ke kumaka na bifulu ya mpembe, dikonko ke kumaka dema.

\par }{\Q Bima yina ke pesaka nsunga ya mbote na madya ke vwandaka dyaka ve na nsunga ya yawu.

\par }{\Q Samu ti, muntu ke na kukwenda ya yandi na kivundulu ya yandi ya mankululu.

\par }{\Q Bayina ke dilaka ke fulukaka na bala-bala.


\par }{\Q \VS{6}Bambuka moyo na Nzambi yina yidikaka nge,

\par }{\Q tekila singa ya palata kunyanguka,

\par }{\Q mbungu ya wolo kumwangana,

\par }{\Q diyuki kupasuka kuna na yinto ya maza,

\par }{\Q kibendolo kubwa na kati ya dibulu ya maza.


\par }{\Q \VS{7}Bambuka moyo na Nzambi yina yidikaka nge,

\par }{\Q tekila fundu-fundu kuvutuka na ntoto

\par }{\Q mutindu yawu vwandaka ntete,

\par }{\Q tekila mwela kuvutuka na Nzambi yina pesaka yawu.


\par }{\PP \VS{8}Kaka mpamba! Mpamba! Ni mutindu yina Kuluntu me tuba.

\par }{\Q Bima nyonso kele kaka ya mpamba.


\par }{\SH Na kumanisa
\par }
{\PP \VS{9}Kuluntu vwandaka kaka muntu ya ndwenga ve.

\par }{\Q Yandi lakisaka mpe luzabu na bantu.

\par }{\Q Yandi sosaka na kubakula, yandi fyongoninaka,

\par }{\Q yandi yidikaka bingana mingi.


\par }{\Q \VS{10}Kuluntu salaka ngolo na kuzwa mambu yina kele ya mbote.

\par }{\Q Mambu yango kele ya kusonama na mutindu ya kufwanakana.

\par }{\Q Yawu kele mambu ya tsyelika.


\par }{\Q \VS{11}Mambu ya bantu ya ndwenga kele mutindu

\par }{\Q mwa bayinti ya nsongi yina ba ke twadisilaka bibulu.

\par }{\Q Bayina ke sonikaka mabuku kele mutindu

\par }{\Q makunzi yina ba me kunda mbote.

\par }{\Q Kaka muvungi mosi ke pesaka nyonso yina.


\par }{\Q \VS{12}Mwana ya munu, na zulu ya nyonso yina, sala keba.

\par }{\Q Kisalu ya kusonikaka mabuku ke sukaka ve.

\par }{\Q Kulongoka ya mingi-mingi ke lembisaka nzutu.


\par }{\PP \VS{13}Yayi ni nsukunu ya mambu nyonso yina me wakana:

\par }{\Q Zitisa Nzambi, tumama na bantumunu ya yandi.

\par }{\Q Mambu nyonso yina me tadila konso muntu.


\par }{\Q \VS{14}Samu ti Nzambi ke fundisa mambu nyonso,

\par }{\Q nyonso yina kele ya kubumbama,

\par }{\Q ya vwanda ya mbote to ya yimbi.

\par }