\NormalFont\ShortTitle{Kinganga-Nzambi}

{\MTB Dibuku ya

\par }{\MT KINGANGA-NZAMBI

\par }{\IMT NKOTOLO

\par }{\IP Mambu ya dibuku yayi ke landilaka mambu ya dibuku yina ba ke bokilaka Kubasika. Na kati ya dibuku yayi ya kinganga-Nzambi, Nzambi ke na kutatamana na kupesa misiku na Moyize samu ti Moyize kupesa yawu na bantu ya yandi. Ni na kati ya dibuku yayi mpe, Nzambi soolaka bantu ya kifumba ya Levi, samu na kisalu ya
bunganga-Nzambi. Ni yawu yina, nkumbu ya dibuku yayi kele Kinganga-Nzambi.

\par }{\IB \par }
{\IP Dibuku yayi ke na kupesa malongi mingi samu na
banganga-Nzambi. Yawu ke na kulakisa wapi mutindu
banganga-Nzambi lenda kuswasikisa mpe kulongisa bantu bima ya longo na bima yina kele ya longo ve, bima ya
kuvedila na bima yina kele ya
kuvedila ve (Knz 10.10-11). Yawu ke na kuzonzila na mambu yina me tadila minkayulu, makabu yina ba ke pesaka na Nzambi, mpe
mikembo yina Nzambi tumisaka. Yawu ke na kuzabisa mpe nani lenda belama na ntadisi ya Nzambi, mpe nani lenda belama ve na ntadisi ya Nzambi.

\par }{\IB \par }
{\IP Dyambu ya ngudi ya dibuku yayi kele ni bulongo ya Nzambi mpe wapi mutindu bantu fwana kuzinga samu na kukengidila kintwadi ya bawu na «Nzambi ya longo ya Isayeli», mutindu ya ke ya kusonama: «Beno vwanda ya longo, samu ti munu Yave Nzambi ya beno mu kele ya longo» (Knz 19.2).

\par }{\IB \par }
{\IOT Dibuku yayi kele ya kukabuka mutindu yayi:

\par }{\IO - Bayina ke pesa minkayulu fwana kupesa yawu mutindu kele misiku (Knz 1–7).

\par }{\IO - Ba nganga-Nzambi fwana kuvwanda bantu ya buzitu, na nkadulu ya mbote (Knz 8–10).

\par }{\IO - Konso mwana ya Isayeli fwana kukima nsumukunu ya nzutu (Knz 11–16).

\par }{\IO - Konso mwana ya Isayeli fwana kukima masumu (Knz 17–27).

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Munkayulu ya kuyoka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave bokilaka Moyize katuka
Yinzo ya Mbwabanu. Yandi tubaka na yandi

\VS{2}na kutuba na bana ya Isayeli mutindu yayi: «Ntangu muntu mosi na kati ya beno ke pesa munkayulu ya kibulu na Yave, yandi fwana kubaka yawu na kati ya bangombe to mameme to bankombo.»


\par }{\PP \VS{3}«Kana yandi baka ngombe samu na kupesa yawu mutindu
Munkayulu ya Kuyoka, yandi ke pesa kibulu ya mbakala, kibulu yina kele ve na kifuma\XREF{}{{\XO 1:3 }{\XT{Knz 22.18-20}}}. Yandi ke nata yawu na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu, na mantwala ya Yave, samu ti Yave kundima yawu.

\VS{4}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya kibulu yina ba ke yoka. Mpe Yave ke ndima yawu mutindu munkayulu samu na kukatula masumu.

\VS{5}Yandi ke zenga laka ya ngombe ya mbakala na mantwala ya Yave. Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi ke lakisa menga na Yave, mpe ba ke mwanga yawu na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu, yina kele na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{6}Yandi ke katula mpusu, mpe yandi ke saasa kibulu yina ba ke yoka.

\VS{7}Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi ke namisa tiya na kiyokolo ya minkayulu, mpe ba ke tula bankuni na tiya yina.

\VS{8}Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi ke baka bitini ya mbisi, yintu na mafuta. Bawu ke tula yawu na zulu ya bankuni yina kele na tiya, na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{9}Muntu yina nataka munkayulu ke sukula misopo mpe makulu ya yawu na maza. Na manima,
nganga-Nzambi ke yoka nyonso na kiyokolo ya minkayulu. Yawu kele
Munkayulu ya Kuyoka, madya yina ba ke yokaka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.»


\par }{\PP \VS{10}«Kana muntu ke pesa Yave munkayulu ya kibulu ya kuyoka mutindu dimeme to nkombo, yandi fwana kupesa kibulu ya mbakala yina kele ve na kifuma.

\VS{11}Yandi ke zenga laka ya yawu pene-pene ya kiyokolo ya minkayulu, na lweka ya node, na mantwala ya Yave. Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi ke mwanga menga ya kibulu yango na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{12}Yandi ke saasa kibulu nyonso, yandi ke katula yintu mpe mafuta.
Nganga-Nzambi ke tula bitini nyonso ya mbisi na zulu ya bankuni yina ke na tiya, na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{13}Yandi ke sukula misopo mpe makulu ya yawu na maza. Na manima,
nganga-Nzambi ke pesa nyonso na Yave, mpe yandi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu. Yawu kele
Munkayulu ya Kuyoka, madya yina ba ke yokaka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.»


\par }{\PP \VS{14}«Kana muntu ke pesa Yave munkayulu ya bandeke ya kuyoka, yandi fwana kupesa biduka to bana ya mabembe.

\VS{15}Nganga-Nzambi ke nata yawu na kiyokolo ya minkayulu. Yandi ke dokona yawu laka. Yandi ke yoka yintu na kiyokolo ya minkayulu. Yandi ke mwanga menga na lweka mosi ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{16}Yandi ke katula kifundu na bansala ya yawu mpe yandi ke losa yawu pene-pene ya kiyokolo ya minkayulu, na lweka ya esete, na kisika yina ba ke tulaka bombi ya mafuta.

\VS{17}Yandi ke pasula ndeke na kati-kati ya mapapu, kasi yandi ke kabula yawu ve.
Nganga-Nzambi ke yoka yawu na zulu ya bankuni yina kele na zulu ya tiya, na kiyokolo ya minkayulu. Yawu kele
Munkayulu ya Kuyoka, madya yina ba ke yokaka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.»




\par }\Chap{2}{\SH Munkayulu ya madya ya bilanga
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Kana muntu ke pesa
Munkayulu ya madya ya bilanga na Yave, dikabu ya yandi fwana kuvwanda faline ya kitoko. Yandi ke mwangisa mafuta na zulu ya yawu, yandi ke tula mpe
maaka ya nsunga ya mbote.

\VS{2}Yandi ke nata yawu na sika ya bana ya Aloni,
banganga-Nzambi. Yandi ke baka diboko ya kufuluka ya faline yango na mafuta ya yawu, na maaka nyonso ya nsunga ya mbote.
Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, samu na kubambukaka moyo. Yawu kele madya yina ba ke yokaka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.

\VS{3}Ndambu ya
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ke bikana, kele ya Aloni na bana ya yandi. Yawu kele kikunku ya longo mingi, samu ti yawu me katuka na madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave.»


\par }{\PP \VS{4}«Kana dikabu yina nge ke pesa kele
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ba me yoka na kifuule, yawu fwana kuvwanda bagato ya kusalama na kiputi ya faline ya kitoko yina ba me vukisa na mafuta, kasi ba ke funisa yawu ve. Yawu lenda vwanda mpe bagalete ya kusalama na kiputi ya faline ya kitoko yina ba me vukisa ve na mafuta, kasi ba me pakula mafuta na zulu ya yawu, mpe ba me funisa yawu ve.

\VS{5}Kana dikabu yina nge ke pesa kele
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ba me kalinga na kikalungulu, yawu fwana kuvwanda ya kiputi ya faline ya kitoko yina ba me vukisa na mafuta. Ba ke funisa yawu ve.

\VS{6}Nge ke zenga yawu na bandambu mingi, nge ke mwangisa mafuta na zulu ya yawu. Yawu kele
Munkayulu ya madya ya bilanga.

\VS{7}Kana ya kele
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ba me kalinga na kikalungulu, yawu fwana kuvwanda ya kiputi ya faline ya kitoko yina ba me vukisa na mafuta.

\VS{8}Nge ke nata dikabu yina nge me kubika samu na Yave. Nge ke pesa yawu na
nganga-Nzambi. Yandi ke nata yawu na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{9}Nganga-Nzambi ke baka na dikabu yina ndambu samu na kubambukaka moyo. Mpe yandi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu. Ya kele madya yina ba ke yokaka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.

\VS{10}Ndambu ya
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ke bikana kele ya Aloni na bana ya yandi. Yawu kele kikunku ya longo mingi, samu ti yawu me katuka na madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave.»


\par }{\PP \VS{11}«Minkayulu nyonso ya madya ya bilanga yina beno ke pesa na Yave, ba ke funisa yawu ve. Beno ke yoka ve kima yina ba me funisa to yina kele na mafuta ya nyosi\XREF{}{{\XO 2:11 }{\XT{Kbk 3.8}}}, na kati ya madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave.

\VS{12}Beno lenda kupesa yawu na Yave mutindu munkayulu ya bambuma ya ntete ya bilanga. Kasi ba ke yoka yawu ve na kiyokolo ya minkayulu mutindu mananasi ya nsunga ya mbote.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{13}«Nge fwana kutula mungwa\FTNT{*}{{\FR 2:13 }{\FQ{Mungwa,
}}{\FT{awa yawu ke na kulakisa ti ngwisani kele ya bantangu nyonso.}}} na konso
Munkayulu ya madya ya bilanga yina nge ke pesa\XREF{}{{\XO 2:13 }{\XT{2Bt 2.19-22}}}. Nge ke zimbana ve na kutula mungwa ya ngwisani ya Nzambi ya nge na munkayulu ya nge ya madya ya bilanga. Nge ke tula mungwa na konso dikabu ya nge.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{14}«Kana nge ke pesa na Yave munkayulu ya bambuma ya ntete ya bilanga, yawu fwana kuvwanda bambuma ya kukalinga na tiya, bambuma ya faline yina ba me yonzika malu-malu yayi mpe ba me nika. Ni yawu ke vwanda munkayulu ya ntete ya madya ya nge ya bilanga.

\VS{15}Nge ke tula mafuta na zulu ya yawu mpe
maaka ya nsunga ya mbote. Yawu kele
Munkayulu ya madya ya bilanga.

\VS{16}Nganga-Nzambi ke yoka ndambu ya bambuma ya kunika, mafuta mpe maaka nyonso ya nsunga ya mbote, samu na kubambukaka moyo. Yawu kele madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave.»




\par }\Chap{3}{\SH Munkayulu ya kiwisa
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Kana muntu ke pesa
Munkayulu ya Kiwisa, kana yawu kele ngombe, yandi fwana kupesa ngombe ya nkento to ya mbakala yina kele ve na kifuma. Yandi ke nata yawu na mantwala ya Yave.

\VS{2}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya kibulu yina yandi me nata. Yandi ke zenga yawu laka na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi, ke mwanga menga na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{3}Na munkayulu yina ya kiwisa, yandi ke katula madya yina yandi ke yoka samu na Yave. Bima yina yandi ke katula ni yayi: mafuta yina ke fukaka misopo, mafuta nyonso\FTNT{*}{{\FR 3:3 }{\FT{Bitini yina kele na mafuta ni bitini ya mbote samu na Yave.}}} yina ke ya kuvukana na misopo\XREF{}{{\XO 3:3 }{\XT{Esa 25.6}}},

\VS{4}bambuma zole yina ke vwandaka na kati ya luketo, na mafuta yina ke ya kuvukana na yawu, mafuta yina ke ya kukangama na yisi ya mukongo, mbala ya kivumu yina yandi ke katula pene-pene ya bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo.

\VS{5}Bana ya Aloni ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, kintwadi na
Munkayulu ya Kuyoka yina ke na zulu ya bankuni ya kulema. Ya kele madya yina ba ke yokaka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.


\par }{\PP \VS{6}«Kana muntu ke pesa Yave dimeme to nkombo mutindu
Munkayulu ya Kiwisa, yandi fwana kupesa kibulu ya nkento to ya mbakala yina kele ve na kifuma.

\VS{7}Kana yandi ke pesa munkayulu ya dimeme, yandi ke nata dimeme yina na mantwala ya Yave.

\VS{8}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya kibulu yina yandi me nata. Yandi ke zenga yawu laka na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi, ke mwanga menga na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{9}Na kati ya munkayulu yina ya kiwisa, yandi ke baka bitini yayi samu na kuyokila yawu Yave: mafuta\XREF{}{{\XO 3:9 }{\XT{Mafuta
}}{\XT{Kbk 29.22}}}, mukila nyonso kubanda pene-pene ya mukongo, mafuta yina ke fukaka misopo, mafuta nyonso yina ke ya kuvukana na misopo,

\VS{10}bambuma zole yina ke vwandaka na kati ya luketo, na mafuta yina ke ya kuvukana na yawu, mafuta yina ke ya kukangama na yisi ya mukongo, mbala ya kivumu yina yandi ke katula pene-pene ya bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo.

\VS{11}Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu. Ya kele madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave.


\par }{\PP \VS{12}«Kana muntu ke pesa munkayulu ya nkombo, yandi ke nata nkombo yina na mantwala ya Yave.

\VS{13}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya kibulu yina yandi me nata. Yandi ke zenga yawu laka na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Bana ya Aloni,
banganga-Nzambi, ke mwanga menga na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{14}Na kati ya munkayulu yina, bima ni yayi yandi ke baka ya kuyoka na tiya samu na Yave: mafuta yina ke fukaka misopo, mafuta nyonso yina ke ya kuvukana na misopo,

\VS{15}bambuma zole yina ke vwandaka na kati ya luketo, na mafuta yina ke ya kuvukana na yawu, mafuta yina ke ya kukangama na yisi ya mukongo, mbala ya kivumu yina yandi ke katula pene-pene ya bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo.

\VS{16}Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu. Ya kele madya yina ba me yoka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka.

\par }{\PP «Mafuta nyonso ya kibulu kele ya Yave.

\VS{17}Yayi ke bansalulu ya bantangu nyonso samu na beno, na bambandu nyonso, na bisika nyonso yina beno ke zinga: beno kudya ve mafuta mpe menga ya kibulu.»




\par }\Chap{4}{\SH Munkayulu ya mulemvo
\par }
{\SH A. Munkayulu ya
nganga-Nzambi ya ntete
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kana muntu me sala disumu na luzolo ya yandi mosi ve na kusala mosi na mambu nyonso yina bantumunu ya Yave yiminaka na kusala, beno ke sala mutindu yayi:


\par }{\PP \VS{3}«Kana
nganga-Nzambi yina ba byekaka, ni yandi me sala disumu, yimbi ya disumu ya yandi ke bwidila bantu nyonso. Samu na disumu yina yandi me sala, yandi ke pesa na Yave ngombe ya mbakala yina kele ve na kifuma, samu na
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{4}Yandi ke nata ngombe ya mbakala na mantwala ya Yave, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya ngombe. Mpe yandi ke zenga yawu laka na mantwala ya Yave.

\VS{5}Nganga-Nzambi yina ba byekaka ke baka menga ya ngombe yina. Yandi ke kota na yawu na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{6}Nganga-Nzambi ke tula musapi ya yandi na kati ya menga. Yandi ke mwanga menga yina bambala nsambwadi na mantwala ya Yave, na lele yina ke bumbaka kivinga ya kulutila longo, na lweka ya
kivinga ya longo.

\VS{7}Menga yina,
nganga-Nzambi ke kusa yawu mpe na mampoka ya kiyokolo ya mananasi yina kele na mantwala ya Yave, na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu. Menga yina ya ngombe, yina ke bikana, yandi ke mwangisa yawu na kivwandulu ya kiyokolo ya minkayulu, yina kele na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{8}Yandi ke baka mafuta nyonso ya ngombe yina yandi me pesa samu
Munkayulu ya mulemvo: mafuta yina ke fukaka misopo, mafuta nyonso yina kele ya kuvukana na misopo,

\VS{9}bambuma zole yina ke vwandaka na yisi ya mukongo, na mafuta yina ke ya kuvukana na yawu, mafuta yina ke ya kukangama na yisi ya mukongo, mbala ya kivumu yina yandi ke katula pene-pene ya bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo,

\VS{10}kaka mutindu mosi ba ke katulaka yawu na ngombe ya
Munkayulu ya Kiwisa.
Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{11}Kasi mpusu ya ngombe na misuni ya yawu nyonso, yintu ya ngombe, makulu ya yawu, misopo na matufi,

\VS{12}nyonso yina ke bikana na kati ya ngombe yango, yandi ke basisa yawu ntama na kivwandu. Yandi ke nata yawu na kisika mosi ya
Kuvedila, kisika yina ba ke kwendaka mwangisa bombi ya mafuta. Yandi ke yoka yawu na tiya ya bankuni. Ni na kisika yina ba ke mwangisaka bombi ya mafuta yandi ke yoka yawu.»


\par }{\SH B. Munkayulu ya bantu nyonso ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{13}«Kana ni mukangu nyonso ya Isayeli me sala disumu na luzolo ya bawu mosi ve, na kusala mosi na mambu nyonso yina bantumunu ya Yave yiminaka na kusala, mpe dyambu me zabana ve na nkonga nyonso, yimbi ya disumu ya bawu ke bwidila bawu.

\VS{14}Ntangu disumu yina bawu me sala ke kwiza zabana, nkonga nyonso ke pesa na Yave ngombe ya mbakala samu na
Munkayulu ya mulemvo. Bawu ke nata yawu na mantwala ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{15}Bakuluntu ya bantu ya Isayeli ke tentika maboko ya bawu na zulu ya yintu ya ngombe, na mantwala ya Yave. Mpe ba ke zenga ngombe yango laka na mantwala ya Yave.

\VS{16}Nganga-Nzambi yina ba byekaka ke nata menga ya ngombe yango na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{17}Nganga-Nzambi ke tula musapi ya yandi na kati ya menga. Yandi ke mwanga menga yina bambala nsambwadi na mantwala ya Yave, na lele yina ke bumbaka kivinga ya kulutila longo, na lweka ya
Kivinga ya longo.

\VS{18}Menga yina,
nganga-Nzambi ke kusa yawu mpe na mampoka ya kiyokolo ya mananasi yina kele na mantwala ya Yave, na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu. Menga yina ya ngombe, yina ke bikana, yandi ke mwangisa yawu na kivwandulu ya
Kiyokolo ya minkayulu, yina kele na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{19}Yandi ke baka mafuta nyonso ya ngombe, mpe yandi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{20}Yandi ke sala na ngombe yina mutindu yandi salaka na ngombe yina yandi pesaka na
Munkayulu ya mulemvo ya yandi mosi. Ni mutindu mosi yandi ke sala.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na kukatula disumu ya bantu. Mpe Yave ke lemvokila bawu.

\VS{21}Nganga-Nzambi ke nata ngombe ntama na kivwandu. Yandi ke yoka yawu mutindu yandi yokaka ngombe yina tekilaka. Ya kele
Munkayulu ya mulemvo ya dikanda ya Isayeli.»


\par }{\SHB D. Munkayulu ya mfumu ya dikanda
\par }
{\PP \VS{22}«Kana ni mfumu mosi ya dikanda me sala disumu na luzolo ya yandi mosi ve, na kusala mosi na mambu nyonso yina bantumunu ya Yave, Nzambi ya yandi, yiminaka na kusala, yimbi ya disumu ya yandi ke bwidila yandi.

\VS{23}Kana ba me zabisa yandi disumu yina yandi me sala, yandi ke nata munkayulu ya nkombo ya mbakala, yina kele ve na kifuma.

\VS{24}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya nkombo. Yandi ke zenga laka ya nkombo na kisika yina ba ke kufwaka bibulu yina ba ke pesaka mutindu minkayulu ya kuyoka. Yandi ke kufwa yawu kuna na mantwala ya Yave. Ya kele
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{25}Nganga-Nzambi ke baka na musapi ya yandi menga ya kibulu ya
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke kusa yawu na mampoka ya
Kiyokolo ya minkayulu. Menga yina ke bikana, yandi ke mwangisa yawu na kivwandulu ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{26}Mafuta nyonso ya kibulu, yandi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, mutindu mafuta ya
Munkayulu ya Kiwisa.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya mfumu ya dikanda. Mpe Yave ke lemvokila yandi.»


\par }{\SH E. Munkayulu ya muntu ni muntu ya dikanda ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{27}«Kana muntu ni muntu ya dikanda ya Isayeli me sala disumu na luzolo ya yandi mosi ve, na kusala mosi na mambu yina bantumunu ya Yave yiminaka na kusala, yimbi ya disumu ya yandi ke bwidila yandi.

\VS{28}Kana ba me zabisa yandi disumu yina yandi me sala, yandi ke nata munkayulu ya nkombo ya nkento, yina kele ve na kifuma, samu na disumu yina yandi me sala.

\VS{29}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya kibulu ya
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke zenga yawu laka na kisika yina ba ke kufwaka bibulu yina ba ke pesaka mutindu minkayulu ya kuyoka.

\VS{30}Nganga-Nzambi ke baka na musapi ya yandi menga ya kibulu ya
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke kusa yawu na mampoka ya kiyokolo ya minkayulu. Menga yina ke bikana, yandi ke mwangisa yawu na kivwandulu ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{31}Yandi ke katula mafuta nyonso ya kibulu mutindu ba katulaka mafuta ya kibulu yina ba pesaka na
Munkayulu ya Kiwisa.
Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu. Nsunga ya yawu ke yangidika Yave.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya muntu yina. Mpe Yave ke lemvokila yandi\XREF{}{{\XO 4:31 }{\XT{Ltg 15.27-28}}}.»


\par }{\PP \VS{32}«Kana muntu yina kunata dimeme samu na
Munkayulu ya mulemvo ya disumu ya yandi, yandi fwana kunata dimeme ya nkento, yina kele ve na kifuma.

\VS{33}Yandi ke tentika diboko ya yandi na zulu ya yintu ya kibulu ya
Munkayulu ya mulemvo. Samu na kupesa yawu mutindu
Munkayulu ya mulemvo, yandi ke zenga yawu laka na kisika yina ba ke kufwaka bibulu yina ba ke pesaka mutindu minkayulu ya kuyoka.

\VS{34}Nganga-Nzambi ke baka na musapi ya yandi menga ya kibulu ya
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke kusa yawu na mampoka ya kiyokolo ya minkayulu. Menga yina ke bikana, yandi ke mwangisa yawu na kivwandulu ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{35}Yandi ke katula mafuta nyonso ya kibulu mutindu ba katulaka mafuta ya dimeme ya
Munkayulu ya Kiwisa.
Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, kintwadi na madya yina ba me yoka samu na Yave.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya muntu yina. Mpe Yave ke lemvokila yandi.»




\par }\Chap{5}{\SH F. Mwa ndambu ya bifwani
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Kana muntu me sala disumu mutindu yayi: yandi me kudya ndefi ya nsiingulu samu na bayina kele bambangi na dyambu yina me kubwa, ba me bokila bawu na kwiza tuba kimbangi, kana muntu yango talaka mambu yina kubwaka to kana yandi zaba yawu, kasi kana yandi manga ya yandi na kuzabisa yawu, disumu ya yandi ke vwanda na yintu ya yandi\FTNT{*}{{\FR 5:1 }{\FT{Sala luswaswanu na Bng 29.24}}}.»


\par }{\PP \VS{2}«Kana na kati ya kondwa kuzaba, muntu me simba kima ni kima yina ke ya
kuvedila ve: kibulu ya kufwa yina kele ya
kuvedila ve, ya vwanda ya mfinda to ya bwala, ya vwanda ya fyoti-fyoti yina ke kwendaka tambula na ntoto, muntu yina ke dyaka ve ya
kuvedila. Yandi me sumuka\XREF{}{{\XO 5:2 }{\XT{Knz 11.24-40}}}.»


\par }{\PP \VS{3}«Kana na kati ya kondwa kuzaba, muntu me simba kima ya
kuvedila ve ya muntu, yandi ke kuma ya
kuvedila ve. Na ntangu yandi ke zaba yawu, yandi ke kuma ya kusumuka\XREF{}{{\XO 5:3 }{\XT{Knz 12–15}}}.»


\par }{\PP \VS{4}«Kana na kati ya kondwa kuzaba, na kwendaka zonzaka kidi-kidi, muntu me kudya ndefi samu na kuyidika dyambu ni dyambu ya yimbi to ya mbote, na ntangu yandi ke zaba yawu, yandi ke kuma ya kusumuka\FTNT{†}{{\FR 5:4 }{\FT{Sala luswaswanu na Ltg 30.2-9; Mga 15.4}}}.»


\par }{\PP \VS{5}«Kana muntu me sumuka na mosi na mambu yina, yandi fwana kufungula disumu yina yandi me sala.

\VS{6}Na manima, yandi ke natina Yave dimeme ya nkento to nkombo ya nkento, samu na kikodi na disumu yina yandi me sala. Yandi ke pesa yawu mutindu
Munkayulu ya mulemvo.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya yandi.»


\par }{\SH G. Munkayulu ya bamputu
\par }
{\PP \VS{7}«Kana muntu kele ve na lubaku samu na kuzwa dimeme to nkombo ya kupesa kikodi na disumu yina yandi me sala, yandi lenda nata na Yave biduka zole to mabembe zole. Mosi ke vwanda
Munkayulu ya mulemvo, ya nkaka ke vwanda
Munkayulu ya Kuyoka.

\VS{8}Yandi ke nata yawu na sika ya
nganga-Nzambi.
Nganga-Nzambi ke pesa ntete yina ke vwanda
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke dokona yawu laka, kasi yandi ke katula ve yintu.

\VS{9}Yandi ke mwanga menga ya yawu na lweka mosi ya kiyokolo ya minkayulu. Menga yina ke bikana, yandi ke mwangisa yawu na kivwandulu ya
Kiyokolo ya minkayulu. Ya kele
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{10}Ndeke ya nkaka, yandi ke sala yawu
Munkayulu ya Kuyoka mutindu kele nsalulu ya misiku.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya yandi. Yave ke lemvokila yandi.»


\par }{\PP \VS{11}«Kana muntu me lenda ve na kuzwa biduka zole to mabembe zole, yandi ke nata kikunku mosi na kati ya bikunku kumi ya Efa\XREF{}{{\XO 5:11 }{\XT{Efa
}}{\XT{Kbk 16.36}}} ya faline ya kitoko samu na disumu yina yandi me sala. Yandi ke pesa yawu mutindu
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke tula ve mafuta na zulu ya yawu. Yandi ke tula mpe ve
Maaka ya nsunga ya mbote\FTNT{‡}{{\FR 5:11 }{\FT{Sala luswaswanu na Knz 2.1.}}}. Ya kele
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{12}Yandi ke nata yawu na sika ya
nganga-Nzambi.
Nganga-Nzambi ke baka diboko ya kufuluka ya faline yango samu na kubambuka moyo\FTNT{§}{{\FR 5:12 }{\FT{Tala na kidimbu yina kele na Knz 2.2.}}}. Mpe yandi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, kintwadi na madya yina ba me yoka samu na Yave. Ya kele
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{13}Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu yina yandi me sala\FTNT{*}{{\FR 5:13 }{\FT{Na babibila ya nkaka ya ntama ba sonikaka ti nganga-Nzambi ke baka yina ke bikana.}}}. Mpe Yave ke lemvokila yandi. Nyonso yina ke bikana ke vwanda madya ya
nganga-Nzambi, mutindu ya ke vwandaka na yina me tadila
Munkayulu ya madya ya bilanga.»


\par }{\SH Munkayulu ya kikodi
\par }
{\PP \VS{14}Yave tubaka na Moyize:

\VS{15}«Kana muntu me sala busafu, na luzolo ya yandi mosi ve, na kusala disumu na mambu yina me tadila bima ya longo ya Yave, muntu yina ke nata na Yave dimeme ya mbakala yina kele ve na kifuma samu na kikodi. Yandi ke baka dimeme yina na kati ya bibulu ya yandi. Ntalu ya yawu ke vwanda ya Sekele\XREF{}{{\XO 5:15 }{\XT{Mba 23.15}}} ya palata mutindu ba ke tezilaka na
Yinzo ya longo. Yandi ke pesa yawu mutindu
Munkayulu ya kikodi.

\VS{16}Yandi ke futa kima ya
Yinzo ya longo yina yandi me sadila disumu. Mpe yandi ke bwela kibuku mosi na kati ya bibuku tanu ya ntalu ya kima yina. Yandi ke pesa nyonso yina na
nganga-Nzambi. Na dimeme ya mbakala yina ya
Munkayulu ya kikodi,
nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya muntu yango. Mpe Yave ke lemvokila yandi.»


\par }{\PP \VS{17}«Kana na kati ya kondwa kuzaba, muntu me sala disumu na kusala mosi na mambu nyonso yina bantumunu ya Yave yiminaka na kusala, yandi me sumuka. Disumu ya yandi ke vwanda na yintu ya yandi mosi.

\VS{18}Yandi ke nata na sika ya
nganga-Nzambi dimeme ya mbakala yina kele ve na kifuma. Yandi ke baka dimeme yina na kati ya bibulu ya yandi. Ntalu ya yawu ke vwanda mutindu ba zengaka samu na minkayulu ya kikodi.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu yina muntu me sala kondwa kuzaba. Mpe Yave ke lemvokila yandi.

\VS{19}Ya kele
Munkayulu ya kikodi. Ya tsyelika, muntu yina vwandaka me sumuka na ntadisi ya Yave.»


\par }{\PP \VS{20}Yave\FTNT{†}{{\FR 5:20 }{\FT{Na babibila ya nkaka, bibuku 20-26 kele ni kikapu 6.1-7}}} tubaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{21}«Kana muntu me sala disumu mpe yandi me sala yimbi ya mingi na ntadisi ya Yave: ya vwanda ti yandi me vuna mpangi ya yandi yina ba kele yinsi mosi na mambu me tadila kima yina ba bumbisaka na sika ya yandi, to kima yina yandi defaka, to mpe kima yina yandi labaka, ya vwanda ti yandi bakaka na ngolo kima ya mpangi ya yandi,

\VS{22}ya vwanda mpe ti yandi lokotaka kima mosi yina zimbanaka, kasi yandi me manga kundima yawu, ya vwanda ti yandi me kudya ndefi ya luvunu na dyambu ni dyambu yina muntu lenda sala mutindu disumu,

\VS{23}kana yandi me sala disumu ya mutindu yina, yimbi ya disumu ya yandi ke bwidila yandi. Yandi fwana kuvutula kima yina yandi labaka, to yina yandi bakaka na ngolo, to yina ba bumbisaka na yandi, to yina vwandaka ya kuzimbana mpe yandi lokotaka,

\VS{24}to nyonso yina yandi diilaka ndefi ya luvunu. Yandi ke vutula kima nyonso ya muvimba. Mpe yandi ke bwela kibuku mosi na kati ya bibuku tanu ya ntalu ya kima yina. Yandi ke pesa nyonso na muntu ya yawu, kilumbu yina yandi ke bakula ti yandi me sala yimbi.

\VS{25}Samu na kikodi na Yave, yandi ke nata na
nganga-Nzambi dimeme ya mbakala, yina kele ve na kifuma. Yandi ke baka dimeme yina na kati ya bibulu ya yandi. Ntalu ya yawu ke vwanda mutindu ba zengaka samu na minkayulu ya kikodi.

\VS{26}Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na mulemvo ya disumu ya muntu yina, na mantwala ya Yave. Ata wapi mutindu vwandaka disumu yina yandi salaka, Yave ke lemvokila yandi\XREF{}{{\XO 5:26 }{\XT{Ltg 5.5-8}}}.»




\par }\Chap{6}{\SH Bantumunu samu na
banganga-Nzambi:
\par }
{\SHB A. Munkayulu ya kuyoka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave\FTNT{*}{{\FR 6:1 }{\FT{Na babibila ya nkaka, bibuku 1-23 kele ni 8-30.}}} tubaka na Moyize\XREF{}{{\XO 6:1 }{\XT{Knz 5.20}}}

\VS{2}na kupesa bantumunu yayi na Aloni mpe na bana ya yandi:

\par }{\PP «Yayi ni
Musiku yina me tadila
Munkayulu ya Kuyoka:
Munkayulu ya kuyoka ke vwanda na tiya mpimpa nyonso tii suka, na kiyokolo ya minkayulu. Tiya yina kele na kiyokolo ya minkayulu ke tatamana na kulema.

\VS{3}Nganga-Nzambi ke lwata kinkuti ya yandi ya lino. Mpe yandi ke lwata mibati ya lino na nzutu ya yandi. Yandi ke baka bombi ya mafuta yina me bikana na manima ya kuyoka munkayulu na kiyokolo ya minkayulu. Yandi ke tula yawu pene-pene ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{4}Yandi ke katula binkuti yina me vwanda na yandi samu na kulwata ya nkaka. Mpe yandi ke nata bombi ya mafuta ntama na kivwandu. Yandi ke nata yawu na Kisika mosi
kuvedila.

\VS{5}Tiya yina kele na kiyokolo ya minkayulu ke lema kaka. Yawu fwana kufwa ve. Konso suka,
nganga-Nzambi fwana tulaka bankuni na tiya yina. Yandi ke tula
Munkayulu ya Kuyoka na zulu ya bankuni. Mpe na zulu ya munkayulu, yandi ke yoka mafuta ya bibulu yina ba me pesa mutindu minkayulu ya kiwisa.

\VS{6}Tiya ke lema konso ntangu na kiyokolo ya minkayulu. Yawu fwana kufwa ve.»


\par }{\SHB B. Munkayulu ya madya ya bilanga
\par }
{\PP \VS{7}«Yayi ni
Musiku yina me tadila
Munkayulu ya madya ya bilanga: Ni bana ya Aloni ke banda na kupesaka yawu na Yave, na mantwala ya
Kiyokolo ya minkayulu.

\VS{8}Na munkayulu yina,
nganga-Nzambi ke baka diboko ya kufuluka ya faline ya kitoko na mafuta ya yawu, na maaka nyonso ya nsunga ya mbote yina kele na zulu ya munkayulu.
Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, samu na kubambuka moyo\FTNT{†}{{\FR 6:8 }{\FT{Tala na kidimbu yina kele na Knz 2.2.}}}. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.

\VS{9}Ndambu yina ke bikana, Aloni na bana ya yandi ke kudya yawu. Ba ke kudya yawu ata levule na kati. Ni na kisika mosi ya longo, na ngaanda ya
Yinzo ya Mbwabanu ba ke kudya yawu.

\VS{10}Ba ke lamba yawu ata kutula levule na kati. Yina ni kikunku mu me pesa bawu na kati ya madya yina ba me yokila munu. Yawu kele ya longo mingi, mutindu mosi na kikunku yina ke katukaka na minkayulu ya mulemvo, to na minkayulu ya kikodi.

\VS{11}Kaka bana ya babakala ya dikanda ya Aloni lenda kudya yawu. Yawu kele bansalulu ya bantangu nyonso, na bambandu nyonso. Kikunku yina me katuka na madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave, yawu kele ya bawu. Konso muntu yina ke simba yawu fwana kuvwanda ya longo.»


\par }{\PP \VS{12}Yave tubaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{13}«Dikabu yina Aloni na bana ya yandi ke banda na kupesaka Yave, kubanda kilumbu yina ba ke byeka bawu ni yayi: na konso kilumbu, kikunku mosi na kati ya bikunku kumi ya Efa\XREF{}{{\XO 6:13 }{\XT{Efa
}}{\XT{Kbk 16.36}}} ya faline ya kitoko mutindu
Munkayulu ya madya ya bilanga, ndambu na suka, ndambu na nkokila.

\VS{14}Ba ke vukisa faline yina na mafuta. Ba ke kalinga yawu na kikalungulu. Nge ke nata bibuku ya yawu ya kuya samu na kupesa yawu mutindu
Munkayulu ya madya ya bilanga. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.»


\par }{\PP \VS{15}«Na kati ya bana ya Aloni,
nganga-Nzambi yina ba ke byeka samu na kuzwa kifulu ya Aloni, yandi ke sala mutindu mosi. Ba ke yoka yawu nyonso. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso samu na Yave.

\VS{16}Konso
Munkayulu ya madya ya bilanga yina
nganga-Nzambi ke pesa, yawu kele ya kuyoka yawu nyonso. Ba fwana kudya yawu ve.»


\par }{\SHB D. Munkayulu ya mulemvo
\par }
{\PP \VS{17}Yave tubaka na Moyize

\VS{18}na kupesa bantumunu yayi na Aloni mpe na bana ya yandi:

\par }{\PP «Yayi ni
Musiku yina me tadila
Munkayulu ya mulemvo: Ba ke zenga laka ya kibulu yina me pesama mutindu
Munkayulu ya mulemvo, na kisika yina ba ke kufwaka bibulu ya minkayulu ya kuyoka, na mantwala ya Yave. Ya kele munkayulu ya longo mingi.

\VS{19}Nganga-Nzambi yina ke pesa munkayulu yango ya mulemvo, ni yandi ke kudya yawu. Yandi ke kudya yawu na kisika mosi ya longo, na ngaanda ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{20}Konso muntu yina ke simba mbisi ya munkayulu yango fwana kuvwanda ya longo. Kana menga ya yawu me kubwa na kinkuti, nge ke sukula didoti ya menga yina na kisika mosi ya longo.

\VS{21}Ba ke pasula kinzu\FTNT{‡}{{\FR 6:21 }{\FQ{Kinzu,
}}{\FT{ya kele ni nzungu yina ba sadilaka na ntoto ya kulamba.}}} yina ba me lambila mbisi yango. Kana nzungu yina ba me lambila yawu kele ya kisengo ya mbwaki, ba ke sukula yawu mbote-mbote na maza.

\VS{22}Kaka babakala yina kele na kati ya makanda ya
banganga-Nzambi ke kudya yawu. Yawu kele kima ya longo mingi.

\VS{23}Kasi kibulu yina ba me kufwa samu na
Munkayulu ya mulemvo, kana ba me nata menga ya yawu na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu kuna na
kivinga ya longo, na kusala kisalu samu na mulemvo ya masumu, kibulu yango, ba fwana kudya yawu ve. Ba ke yoka yawu na tiya\XREF{}{{\XO 6:23 }{\XT{Knz 4.3-21}}}.»




\par }\Chap{7}{\SHB E. Munkayulu ya kikodi
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Yayi ni
Musiku yina me tadila
Munkayulu ya kikodi: Ya kele munkayulu mosi ya longo mingi.

\VS{2}Ba ke kufwa kibulu ya
Munkayulu ya kikodi na kisika yina ba ke kufwaka bibulu ya minkayulu ya kuyoka. Na manima ba ke mwanga menga ya kibulu yango na balweka nyonso ya
Kiyokolo ya minkayulu.

\VS{3}Ba ke pesa bitini ya yawu nyonso ya mafuta, mukila, mafuta\XREF{}{{\XO 7:3 }{\XT{Kbk 29.22}}} yina ke fukaka misopo,

\VS{4}bambuma zole yina ke vwandaka na yisi ya mukongo, na mafuta yina ke ya kuvukana na yawu, mafuta yina ke ya kukangama na luketo, mbala ya kivumu yina yandi ke katula pene-pene ya bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo.

\VS{5}Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu. Ya kele madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave. Yawu kele
Munkayulu ya kikodi.

\VS{6}Kaka babakala yina kele na makanda ya
banganga-Nzambi ke kudya yawu. Ba ke kudya yawu na kisika mosi ya longo. Yawu kele ya longo mingi.

\VS{7}Munkayulu ya kikodi kele kaka mutindu mosi na
Munkayulu ya mulemvo.
Musiku kele kaka mosi samu na nyonso zole. Mbisi kele ya
nganga-Nzambi yina me sala kisalu samu na kukatula masumu.»


\par }{\SHB F. Kikunku ya
nganga-Nzambi
\par }
{\PP \VS{8}«Kana muntu me nata kibulu mutindu
Munkayulu ya Kuyoka, mpusu ya kibulu yina kele ya
nganga-Nzambi yina me sala kisalu.

\VS{9}Konso
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ba me yoka na kifuule, to yina ba me lamba na nzungu, to mpe yina ba me kalinga na kikalungulu, ya kele ya
nganga-Nzambi yina me sala kisalu.

\VS{10}Konso
Munkayulu ya madya ya bilanga yina ba me vukisa na mafuta, to yina ba me vukisa ve na mafuta, ya kele ya bana nyonso ya Aloni. Bawu nyonso ke kuzwa mutindu mosi.»


\par }{\SHB G. Munkayulu ya kiwisa
\par }
{\PP \VS{11}«Yayi ni
Musiku yina me tadila
Munkayulu ya Kiwisa, yina ba me pesa na Yave:

\VS{12}Kana muntu ke na kupesa yawu samu na kuvutula matondo\XREF{}{{\XO 7:12 }{\XT{Mga 107.22; 116.17}}}, yandi ke pesa bima yayi kintwadi na munkayulu ya matondo: bagato yina ba me vukisa faline ya kitoko na mafuta, kasi ba me funisa ve, bagalete yina ba me funisa ve, yina ba me pakula mafuta, bagato yina ba me vukisa mbote-mbote faline ya kitoko na mafuta.

\VS{13}Na zulu ya bagato, yandi ke pesa mpe mampa yina ba me funisa, samu ti yawu kukwenda nzila mosi na
Munkayulu ya Kiwisa yina yandi me pesa na kuvutula matondo.

\VS{14}Yandi ke pesa na Yave kikunku mosi-mosi ya konso munkayulu. Bikunku yango ke vwanda ya
nganga-Nzambi yina me mwanga menga ya
Munkayulu ya Kiwisa.

\VS{15}Mbisi ya kibulu ya
Munkayulu ya Kiwisa yina ba me pesa samu na kuvutula matondo, ba ke kudya yawu kaka na kilumbu yina ba me pesa yawu. Ba ke bumba ata ndambu ve samu na mbasi na suka.


\par }{\PP \VS{16}«Kana muntu me pesa
Munkayulu ya Kiwisa samu na kulungisa nsilulu to samu na luzolo ya yandi mosi, ba ke kudya mbisi ya yawu na kilumbu yina ba me pesa munkayulu yango. Ndambu yina ke bikana, ba lenda kudya yawu kilumbu yina ke landa.

\VS{17}Mbisi yina ke bikana na manima ya bilumbu zole, ba ke yoka yawu na tiya.

\VS{18}Kana ba kudya mbisi ya
Munkayulu ya Kiwisa na manima ya bilumbu zole, Yave ke ndima munkayulu yina ve. Munkayulu yango ke vwanda ya mpamba. Mbisi yina ke vwanda dyaka ve ya mbote. Muntu yina ke kudya yawu, yimbi ya yandi ke vwanda na yintu ya yandi.

\VS{19}Mbisi yina me botana na konso kima ya
Kuvedila ve, ba ke kudya yawu ve. Ba ke losa yawu na tiya.

\par }{\PP «Kaka bayina ke ya
kuvedila lenda kudya mbisi ya munkayulu.

\VS{20}Kana muntu kele ya
kuvedila ve, mpe yandi me kudya mbisi ya
Munkayulu ya Kiwisa, yina me pesama na Yave, ba ke katula muntu yina na kati ya dikanda ya yandi.

\VS{21}Kana muntu me simba kima ya
kuvedila ve, to kima ya
kuvedila ve ya muntu, to kibulu ya
kuvedila ve, to mpe konso kima ya nganzi ya
kuvedila ve, mpe muntu yango me kudya mbisi ya
Munkayulu ya Kiwisa, yina me pesama na Yave, ba ke katula muntu yina na kati ya dikanda ya yandi.»


\par }{\SH Bantumunu samu na bana ya Isayeli
\par }
{\PP \VS{22}Yave tubaka na Moyize

\VS{23}na kupesa bantumunu yayi na bana ya Isayeli:

\par }{\PP «Konso mafuta ya ngombe, to ya dimeme, to ya nkombo, beno kudya yawu ve.

\VS{24}Mafuta ya kibulu yina me kufwa yawu mosi, to yina ba me kufwa na kibulu ya nkaka, ba lenda sadila yawu kisalu ni kisalu. Kasi beno kudya yawu ve.

\VS{25}Samu ti konso muntu yina me kudya mafuta ya kibulu yina me pesama mutindu madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave, muntu yina ke kudya yawu, ba ke katula yandi na kati ya dikanda ya yandi.

\VS{26}Na konso kisika yina beno ke zinga, beno kudya ve menga. Ya vwanda menga ya ndeke to menga ya kibulu.

\VS{27}Konso muntu yina ke kudya menga ni menga, ba ke katula yandi na kati ya dikanda ya yandi\XREF{}{{\XO 7:27 }{\XT{Mba 9.4; Mus 12.16,23; 15.23}}}.»


\par }{\PP \VS{28}Yave tubaka na Moyize

\VS{29}na kupesa dyaka bantumunu yayi na bana ya Isayeli:

\par }{\PP «Kana muntu ke pesa Yave
Munkayulu ya Kiwisa, yandi fwana kunatina Yave kikunku ya yandi, yina yandi ke katula na kati ya munkayulu yango ya kiwisa.

\VS{30}Yandi ke nata yandi mosi mafuta mutindu madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave. Yandi ke nata yawu kintwadi na ntulu ya kibulu. Ntulu yango yandi ke pesa yawu na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave.

\VS{31}Nganga-Nzambi ke yoka mafuta na
Kiyokolo ya minkayulu. Ntulu ke vwanda ya Aloni na bana ya yandi.

\VS{32}Beno ke katula mpe kito ya manima ya lubakala ya bibulu ya minkayulu ya beno ya kiwisa. Beno ke pesa yawu na
nganga-Nzambi.

\VS{33}Kito yango kele kikunku ya mwana ya Aloni yina me nata menga mpe mafuta ya kibulu ya
Munkayulu ya Kiwisa na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{34}Ntulu yina ba ke pesaka na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave, mpe kito yina ba ke katulaka, mu me baka yawu na sika ya bana ya Isayeli, na kati ya minkayulu ya bawu ya kiwisa. Mpe mu me pesa yawu na
nganga-Nzambi Aloni mpe na bana ya yandi. Yayi ke bansalulu ya bantangu nyonso samu na bana ya Isayeli na kupesaka na
nganga-Nzambi Aloni mpe na bana ya yandi kikunku yina.»


\par }{\PP \VS{35}Yina ni kikunku ya Aloni mpe kikunku ya bana ya yandi na kati ya madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave, kubanda kilumbu yina ba kotisaka bawu na kisalu ya
bunganga-Nzambi ya Yave.

\VS{36}Ni kikunku yina Yave tumisaka bana ya Isayeli na kupesaka bawu kubanda kilumbu yina yandi ke byeka bawu. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso samu na bawu, bambandu nyonso.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{37}Yina ni misiku yina me tadila
Munkayulu ya Kuyoka,
Munkayulu ya madya ya bilanga,
Munkayulu ya mulemvo,
Munkayulu ya kikodi, munkayulu ya mbyekolo na
bunganga-Nzambi,
Munkayulu ya Kiwisa.

\VS{38}Yave pesaka yawu na Moyize, na mongo ya Sinayi, kilumbu yina yandi tumisaka bana ya Isayeli na kupesa minkayulu ya bawu na Yave, kuna na yinsi ya kuyuma ya Sinayi.




\par }{\MS BANGANGA-NZAMBI YA NTETE

\par }\Chap{8}{\MR 8–10

\par }{\SH Mukembo ya mbyekolo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize\FTNT{*}{{\FR 8:1 }{\FT{Sala luswaswanu ya Knz 8 na Kbk 29.}}}:

\VS{2}«Bokila Aloni, na bana ya yandi ya babakala. Baka binkuti ya
bunganga-Nzambi, na mafuta ya mbyekolo. Baka na ngombe ya mbakala ya kupesa samu na
Munkayulu ya mulemvo. Baka mpe mameme zole ya mbakala, na kitunga ya mampa yina ba funisaka ve.

\VS{3}Kutikisa mukangu nyonso ya bantu ya Isayeli na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.»

\VS{4}Moyize salaka mutindu Yave tumisaka yandi na kusala. Mukangu nyonso yonzamaka na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{5}Moyize tubaka na mukangu nyonso mutindu yayi: «Yayi ni mambu yina Yave me tumisa na kusala.»

\VS{6}Moyize tubaka na Aloni na bana ya yandi na kubelama. Mpe yandi yobisaka bawu na maza.

\VS{7}Yandi lwatisaka Aloni kinkuti. Yandi tulaka yandi mukaba na luketo. Yandi lwatisaka dyaka yandi dizwela, mpe yandi lwatisaka yandi efode na zulu\XREF{}{{\XO 8:7 }{\XT{Kbk 28.6-14}}}. Yandi kangaka yandi basinga ya efode na mukongo.

\VS{8}Yandi lwatisaka yandi peketolale\XREF{}{{\XO 8:8 }{\XT{Peketolale
}}{\XT{Kbk 25.7}}} na ntulu. Na kati ya peketolale yango, yandi tulaka bima ya longo yina ba ke bokilaka Ulime mpe Tumime\XREF{}{{\XO 8:8 }{\XT{Ulime mpe Tumime
}}{\XT{Kbk 28.30}}}.

\VS{9}Yandi lwatisaka yandi yimpu ya
kinganga-Nzambi. Yandi tulaka kifulu ya wolo na zulu ya yimpu yango, na lweka ya mbunzu ya yandi. Kifulu yina, ni kidimbu ya mbyekolo, mutindu Yave tumisaka yawu na Moyize\XREF{}{{\XO 8:9 }{\XT{Kbk 28.4-43; 39.1-31}}}.

\VS{10}Moyize bakaka mafuta ya mbyekolo, yandi kusaka yawu na
Yinzo ya Mbwabanu mpe na bima nyonso yina vwandaka na kati ya Yinzo yango. Ni mutindu yina yandi byekaka yawu.

\VS{11}Yandi mwangaka mafuta yango bambala nsambwadi na
Kiyokolo ya minkayulu. Yandi kusaka mafuta na kiyokolo ya minkayulu, na bisalulu ya yawu nyonso, na ndonga ya nene mpe na kivwandulu ya ndonga yango, samu na
kubyeka yawu.

\VS{12}Yandi mwangisaka mafuta ya mbyekolo na zulu ya yintu ya Aloni. Yandi dukulaka yandi mafuta samu na
kubyeka yandi.

\VS{13}Moyize tumisaka bana ya babakala ya Aloni na kubelama. Yandi lwatisaka bawu binkuti. Yandi tulaka bawu mikaba na luketo. Yandi lwatisaka bawu bayimpu ya
bunganga-Nzambi mutindu Yave tumisaka yawu na Moyize.


\par }{\PP \VS{14}Moyize tumisaka ba nata ngombe ya mbakala samu na
Munkayulu ya mulemvo. Aloni na bana ya yandi tentikaka maboko ya bawu na zulu ya yintu ya ngombe yango.

\VS{15}Moyize zengaka yawu laka. Mpe yandi bakaka menga ya yawu. Na musapi ya yandi, yandi tulaka menga yina na mampoka ya kiyokolo ya minkayulu, na balweka nyonso, samu na kuvedisa kiyokolo ya minkayulu. Yandi mwangisaka menga yina bikanaka na kivwandulu ya kiyokolo ya minkayulu. Yandi byekaka kiyokolo ya minkayulu samu na kuvedisa yawu\XREF{}{{\XO 8:15 }{\XT{Kbk 40.9-13}}}.

\VS{16}Moyize bakaka mafuta nyonso yina kele ya kuvukana na misopo, na mbala ya kivumu, na bambuma zole yina kele na yisi ya mukongo mpe mafuta ya yawu. Moyize yokaka yawu na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{17}Kasi nyonso yina bikanaka na ngombe yango: mpusu, misuni, na matufi yina kele na kati ya misopo, yandi yokaka yawu na tiya, ntama na kivwandu, mutindu Yave tumisaka na Moyize na kusala.


\par }{\PP \VS{18}Yandi bakaka dimeme ya mbakala ya kupesa mutindu
Munkayulu ya Kuyoka. Aloni na bana ya yandi tentikaka maboko ya bawu na zulu ya yintu ya dimeme yango.

\VS{19}Moyize zengaka laka ya yawu. Mpe yandi mwangaka menga ya yawu na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{20}Moyize saasaka dimeme yango. Yandi yokaka bitini ya mbisi, na yintu, na mafuta.

\VS{21}Yandi sukulaka misopo na makulu na maza. Yandi yokaka yawu na dimeme nyonso na kiyokolo ya minkayulu. Yawu vwandaka
Munkayulu ya Kuyoka, nsunga ya yawu yangidikaka Yave. Ni madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave, mutindu Yave tumisaka yawu na Moyize.


\par }{\PP \VS{22}Yandi tumisaka ba nata dimeme ya zole ya mbakala. Ya kele dimeme samu na mbyekolo na
bunganga-Nzambi. Aloni na bana ya yandi tentikaka maboko ya bawu na zulu ya yintu ya dimeme.

\VS{23}Moyize kufwaka yawu. Yandi bakaka menga ya yawu, mpe yandi tulaka menga yina na zulu ya dikutu ya lubakala ya Aloni. Yandi tulaka dyaka yawu na musapi ya nene ya diboko ya yandi ya lubakala, mpe na musapi ya nene ya dikulu ya yandi ya lubakala.

\VS{24}Moyize tumisaka bana ya Aloni na kubelama. Yandi tulaka menga na zulu ya makutu ya bawu ya lubakala. Yandi tulaka dyaka menga na misapi ya nene ya maboko ya bawu ya lubakala, mpe na misapi ya nene ya makulu ya bawu ya lubakala. Yandi mwangaka mpe menga na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{25}Na manima Moyize bakaka bima yayi na dimeme yango: mafuta\FTNT{†}{{\FR 8:25 }{\FT{Tala na kidimbu yina kele na Kbk 29.22.}}}, mukila, na mafuta nyonso yina ke ya kuvukana na misopo, mbala ya kivumu, na bambuma zole yina ke vwandaka na yisi ya mukongo mpe mafuta ya yawu, na kito ya manima ya lubakala.

\VS{26}Na kati ya kitunga ya mampa yina kele ve na levule, yina vwandaka na mantwala ya Yave, Moyize bakaka gato mosi yina kele ve na levule, na gato mosi ya kusalama na mafuta, na galete mosi. Yandi tulaka yawu na zulu ya bitini ya mafuta mpe kito ya manima ya lubakala ya dimeme.

\VS{27}Yandi tulaka nyonso na maboko ya Aloni, mpe na maboko ya bana ya yandi. Yandi tumisaka bawu na kupesa yawu na Yave na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave.

\VS{28}Na manima, Moyize bakaka dyaka yawu na maboko ya bawu. Mpe yandi yokaka yawu kintwadi na
Munkayulu ya Kuyoka, na kiyokolo ya minkayulu. Ya vwandaka munkayulu ya mbyekolo na
bunganga-Nzambi. Nsunga ya yawu yangidikaka Yave. Ya vwandaka madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave.

\VS{29}Moyize bakaka ntulu ya dimeme yango ya mbyekolo, mpe yandi pesaka yawu na Yave na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave. Yina ni kikunku ya Moyize mutindu Yave tumisaka yandi yawu.


\par }{\PP \VS{30}Moyize bakaka mafuta ya mbyekolo na menga yina vwandaka na kiyokolo ya minkayulu. Yandi mwangaka yawu na zulu ya Aloni mpe na binkuti ya yandi. Moyize mwangaka yawu mpe na zulu ya bana ya Aloni mpe na binkuti ya bawu. Ni mutindu yina yandi byekaka Aloni mpe binkuti ya yandi, na bana ya Aloni na bikunti ya bawu.


\par }{\PP \VS{31}Moyize tubaka na Aloni mpe bana ya yandi: «Beno lamba mbisi ya dimeme yina ya zole na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Ni kuna beno ke kudya yawu na mampa yina kele na kati ya kitunga ya mbyekolo, mutindu kele ntumunu yina mu pesaka na beno, ti ni Aloni na bana ya yandi ke kudya yawu.

\VS{32}Ndambu yina ke bikana na mbisi na mampa, beno ke yoka yawu na tiya.

\VS{33}Beno ke vwanda kaka kuna na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu bilumbu nsambwadi. Beno ke katuka ve kuna tekila bilumbu nyonso ya mbyekolo ya beno na
bunganga-Nzambi kumanisa. Samu ti mbyekolo na
bunganga-Nzambi ke baka bilumbu nsambwadi.

\VS{34}Mambu yayi me salama bubu yayi, ya kele mambu yina Yave tumisaka na kusala samu ti Yave kukatula masumu ya beno.

\VS{35}Beno ke vwanda bilumbu nsambwadi mpimpa na ntangu na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Na manima beno ke sala kisalu ya Yave, mpe beno ke kufwa ve. Yina ni ntumunu mu kuzwaka.»

\VS{36}Aloni na bana ya yandi salaka mambu nyonso yina Yave tumisaka na yinwa ya Moyize na kusala.




\par }\Chap{9}{\SH Aloni na bana ya yandi kotaka na kisalu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na kilumbu ya nana, Moyize bokilaka Aloni na bana ya yandi, na
bakuluntu ya Isayeli.

\VS{2}Yandi tubaka na Aloni: «Baka mwana ya ngombe mosi ya mbakala ya kupesa samu na
Munkayulu ya mulemvo. Baka mpe dimeme mosi ya mbakala ya kupesa samu na
Munkayulu ya Kuyoka. Bibulu nyonso zole kuvwanda ve na bifuma. Nata yawu na mantwala ya Yave.

\VS{3}Tuba na bana ya Isayeli mutindu yayi: “Beno baka nkombo mosi ya mbakala ya kupesa samu na
Munkayulu ya mulemvo. Beno baka mpe mwana mosi ya ngombe na mwana mosi ya dimeme, nyonso zole ya mvula mosi, kondwa kifuma, ya kupesa samu na
Munkayulu ya Kuyoka.

\VS{4}Beno baka mpe ngombe mosi ya mbakala na dimeme mosi ya mbakala ya kupesa Yave samu na
Munkayulu ya Kiwisa. Beno baka mpe faline ya kuvukana na mafuta, ya kupesa samu na
Munkayulu ya madya ya bilanga. Samu ti bubu yayi Yave ke talana na beno.”»


\par }{\PP \VS{5}Ba bakaka mpe ba nataka na mantwala ya
Yinzo ya Mbwabanu bima yina Moyize tumisaka na kunata. Mukangu nyonso belamaka. Bawu kwizaka telama na mantwala ya Yave.

\VS{6}Moyize tubaka: «Yayi ni mambu yina Yave me tumisa beno na kusala, samu ti nkembo ya yandi kutalana na beno.»

\VS{7}Na manima, Moyize tubaka na Aloni: «Belama na kiyokolo ya minkayulu. Pesa munkayulu ya nge ya mulemvo, na munkayulu ya nge ya kuyoka. Sala kisalu samu na kukatula masumu ya nge mpe ya bantu nyonso. Pesa mpe minkayulu yina bantu me nata. Sala kisalu samu na kukatula masumu ya bawu, mutindu Yave tumisaka na kusala.»


\par }{\PP \VS{8}Aloni belamaka na kiyokolo ya minkayulu. Yandi zengaka laka ya mwana ya ngombe ya kupesa samu na
Munkayulu ya mulemvo ya masumu ya yandi mosi.

\VS{9}Bana ya yandi pesaka yandi menga ya yawu. Yandi tulaka musapi ya yandi na menga yango mpe Aloni tulaka yawu na mampoka ya kiyokolo ya minkayulu. Menga yina bikanaka, yandi mwangisaka yawu na kivwandulu ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{10}Yandi yokaka na kiyokolo ya minkayulu mafuta ya kibulu yango, bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo, mbala ya kivumu, mutindu Yave tumisaka yawu na Moyize.

\VS{11}Yandi yokaka mbisi na mpusu na tiya, ntama na kivwandu.


\par }{\PP \VS{12}Aloni zengaka laka ya dimeme ya mbakala ya
Munkayulu ya Kuyoka. Mpe bana ya yandi pesaka yandi menga ya dimeme yango. Yandi mwangaka yawu na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{13}Na manima, bawu pesaka yandi yintu na bitini ya kibulu ya
Munkayulu ya Kuyoka yina ba saasaka. Yandi yokaka yawu na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{14}Yandi sukulaka misopo na makulu. Yandi yokaka yawu kintwadi na
Munkayulu ya Kuyoka na kiyokolo ya minkayulu.


\par }{\PP \VS{15}Na manima, Aloni pesaka na Yave munkayulu ya mukangu nyonso. Yandi bakaka nkombo ya mbakala yina bantu nataka samu na
Munkayulu ya mulemvo. Yandi zengaka yawu laka, mpe yandi pesaka yawu mutindu
Munkayulu ya mulemvo, mutindu yandi salaka na kibulu ya ntete.

\VS{16}Yandi pesaka
Munkayulu ya Kuyoka. Yandi salaka yawu mutindu kele nsalulu ya misiku.

\VS{17}Yandi pesaka
Munkayulu ya madya ya bilanga. Yandi bakaka diboko ya kufuluka ya faline ya kitoko, mpe yandi yokaka yawu na kiyokolo ya minkayulu, kintwadi na munkayulu yina ba ke yokaka konso suka.

\VS{18}Yandi kufwaka ngombe ya mbakala mpe dimeme ya mbakala yina bantu nataka samu na
Munkayulu ya Kiwisa. Bana ya Aloni pesaka yandi menga ya bibulu yango. Yandi mwangaka yawu na balweka nyonso ya kiyokolo ya minkayulu.

\VS{19}Bawu pesaka yandi mpe bitini ya mafuta ya ngombe na ya dimeme: mukila, mafuta yina ke fukaka misopo, bambuma yina ke vwandaka na yisi ya mukongo, mbala ya kivumu.

\VS{20}Bawu tulaka bitini ya mafuta yina na zulu ya bantulu ya bibulu nyonso zole. Mpe Aloni yokaka bitini ya mafuta na kiyokolo ya minkayulu.

\VS{21}Aloni pesaka bantulu yina na kito ya manima ya lubakala na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave. Yandi salaka yawu mutindu Moyize tumisaka yandi na kusala.


\par }{\PP \VS{22}Aloni nangunaka maboko ya yandi samu na kusakumuna bantu nyonso\XREF{}{{\XO 9:22 }{\XT{Ltg 6.22-26}}}. Na manima ya kupesa
Minkayulu ya mulemvo,
Minkayulu ya kuyoka, mpe
Minkayulu ya kiwisa, Aloni kulumukaka.

\VS{23}Moyize na Aloni kotaka na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu. Ntangu bawu basikaka, bawu sakumunaka bantu nyonso. Mpe nkembo ya Yave talanaka na bantu nyonso.

\VS{24}Tiya mosi basikaka na mantwala ya Yave, mpe yawu kwendaka yoka minkayulu ya kuyoka, na bitini ya mafuta yina vwandaka na kiyokolo ya minkayulu. Mukangu nyonso talaka yawu. Bawu salaka milolo ya nsayi, mpe bawu kubwaka bizizi na ntoto.




\par }\Chap{10}{\SH Lufwa ya bana zole ya Aloni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nadabe na Abiwu, bawu zole bana ya Aloni, bawu bakaka konso muntu kiyokolo ya yandi ya
maaka ya nsunga ya mbote. Bawu tulaka tiya na kati, mpe bawu tulaka
maaka ya nsunga ya mbote. Bawu nataka na mantwala ya Yave tiya ya nzenza yina Yave tumisaka bawu ve.

\VS{2}Tiya basikaka na mantwala ya Yave, mpe ya yokaka bawu. Bawu kufwaka na mantwala ya Yave.

\VS{3}Moyize tubaka na Aloni: «Yave tubaka mbote ti:

\par }{\Q «“Bayina ke belama na munu, bawu fwana kuzitisa bulongo ya munu.

\par }{\Q Bawu fwana kupesa munu nkembo na meso ya bantu nyonso.”»

\par }{\MM Aloni vwandaka swii.


\par }{\PP \VS{4}Moyize bokilaka Misayele na Elesafane, bana ya Uzyele, mama-nkazi ya Aloni. Yandi tubaka na bawu: «Beno kwiza katula banzutu ya bampangi ya beno na mantwala ya
Yinzo ya longo. Beno nata yawu ntama na kivwandu.»

\VS{5}Bawu kwizaka baka banzutu yango na binkuti yina ba vwandaka ya kuvwata, mpe ba nataka yawu ntama na kivwandu, mutindu tubaka Moyize.

\VS{6}Moyize tubaka na Aloni mpe na bana ya Aloni Eleyazale na Itamale: «Beno bika ve ti bansuki ya beno kuvwanda ya kumwangana. Beno pasula mpe ve binkuti ya beno. Samu ti beno lenda kufwa, mpe nkele ya Yave lenda bwidila mukangu nyonso. Ni bampangi ya beno, dikanda nyonso ya Isayeli ke dila bayina Yave me yoka na tiya.

\VS{7}Beno katuka ve na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu, samu ti beno kufwa ve. Samu ti mafuta ya mbyekolo na Yave kele na zulu ya beno.» Aloni na bana ya yandi salaka mutindu Moyize tubaka.


\par }{\SH Musiku yina me tadila malafu ya ngolo
\par }
{\PP \VS{8}Yave tubaka na Aloni:

\VS{9}«Nge na bana ya nge, beno kunwa ve vinu to malafu ya nkaka ya ngolo, ntangu beno ke kota na
Yinzo ya Mbwabanu, samu ti beno kufwa ve. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso samu na beno, bambandu nyonso.

\VS{10}Ya ke samu ti beno kuzaba na kuswasikisa bima yina kele ya longo na bima yina kele ya longo ve, bima yina kele ya
kuvedila na bima yina kele ya
kuvedila ve.

\VS{11}Mpe samu ti beno kulongisa bana ya Isayeli misiku nyonso yina Yave pesaka bawu na nzila ya Moyize.»


\par }{\SH Musiku yina me tadila bibulu ya minkayulu
\par }
{\PP \VS{12}Moyize tubaka na Aloni mpe na bana yina bikanaka na yandi, Eleyazale na Itamale: «Beno baka ndambu ya madya ya bilanga yina me bikana na kati ya madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave. Beno kudya yawu ata levule, pene-pene ya
Kiyokolo ya minkayulu. Samu ti ya kele kima ya longo mingi.

\VS{13}Beno ke kudya yawu na kisika mosi ya longo. Samu ti ya kele kikunku ya nge mpe ya bana ya nge na kati ya madya yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave. Yina ni ntumunu mu kuzwaka\XREF{}{{\XO 10:13 }{\XT{Knz 6.7-11}}}.

\VS{14}Ntulu yina ba ke pesaka na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave, mpe kito yina ba ke katulaka, beno ke kudya yawu na kisika mosi ya
kuvedila, nge mosi na bana ya nge ya babakala mpe ya bakento. Samu ti ya kele kikunku ya nge mpe ya bana ya nge, yina me pesama na beno na kati ya minkayulu ya kiwisa, yina bana ya Isayeli ke pesaka.

\VS{15}Kito yina ba ke katulaka, mpe ntulu yina ba ke pesaka na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave, bawu ke nata yawu kintwadi na mafuta ya kuyoka, samu na kupesa nyonso na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave. Na manima, yawu me kuma ya nge mpe ya bana ya nge. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso samu na beno mutindu Yave tumisaka yawu\XREF{}{{\XO 10:15 }{\XT{Knz 7.30-34}}}.»


\par }{\PP \VS{16}Moyize sosaka wapi sika kwendaka nkombo ya mbakala, yina ba pesaka samu na
Munkayulu ya mulemvo\XREF{}{{\XO 10:16 }{\XT{Knz 9.3,15}}}. Yandi kwizaka bakula ti ba yokaka yawu. Na yina, yandi kuzwaka nkele samu na bana ya Aloni yina bikanaka, Eleyazale na Itamale. Yandi tubaka na bawu:

\VS{17}«Samu na yinki beno me kudya ve mbisi ya
Munkayulu ya mulemvo na kisika ya longo? Ya kele kima ya longo mingi. Yave pesaka beno yawu samu ti beno kubaka
kizitu ya masumu ya bantu nyonso, mpe beno kusala kisalu na mantwala ya Yave samu na kukatula masumu yina\XREF{}{{\XO 10:17 }{\XT{Knz 6.17-19}}}.

\VS{18}Ba me nata ve menga ya yawu na kati ya
kivinga ya longo. Ni yawu yina ya lungaka ti beno kudya yawu na kisika mosi ya longo, mutindu mu tumisaka beno.»

\VS{19}Aloni vutulaka na Moyize: «Ni bubu yayi bawu me pesa munkayulu ya bawu ya mulemvo, na munkayulu ya bawu ya kuyoka na mantwala ya Yave. Na manima ya mambu yayi yina me kwiza bwidila munu, kana mu zolaka kudya
Munkayulu ya mulemvo na kilumbu ya bubu yayi, Yave zolaka tala yawu mbote?»

\VS{20}Moyize kuwaka mvutu yina. Yandi talaka ti yawu vwandaka mvutu mosi ya mbote.




\par }{\MS KIMA YA KUVEDILA NA KIMA YA KUVEDILA VE

\par }\Chap{11}{\MR 11–15

\par }{\SH Bibulu ya
kuvedila na bibulu ya
kuvedila ve
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize mpe na Aloni

\VS{2}na kuzonza na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Na kati ya bibulu nyonso yina kele na ntoto\XREF{}{{\XO 11:2 }{\XT{Mus 14.3-20}}}, beno lenda kudya

\VS{3}bibulu yina kele na bikodya ya kukabuka na bandambu zole, mpe ke vutulaka na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya dyaka yawu. Ni yina beno lenda kudya.

\VS{4}Kasi na kati ya bibulu yina kele na bikodya ya kukabuka na bandambu zole, to yina ke vutulaka na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya dyaka yawu, bibulu yina beno lenda kudya ve ni yayi:

\par }{\LI - Samo, samu ti yawu ke vutulaka na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya dyaka yawu, kasi yawu kele ve na bikodya ya kukabuka na bandambu zole. Samo kele kibulu yina kele ya
Kuvedila ve samu na beno.


\par }{\LI \VS{5}- Nsibisi, samu ti yawu kele ve na bikodya ya kukabuka na bandambu zole, ata ti yawu ke vutulaka na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya dyaka yawu. Nsibisi kele kibulu yina kele ya
kuvedila ve samu na beno.


\par }{\LI \VS{6}- Mboloko, samu ti yawu kele ve na bikodya ya kukabuka na bandambu zole, ata ti yawu ke vutulaka na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya kudya yawu. Mboloko kele kibulu yina kele ya
kuvedila ve samu na beno.


\par }{\LI \VS{7}- Ngulu, samu ti yandi ke vutulaka ve na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya dyaka yawu, ata ti yandi kele na bikodya ya kukabuka na bandambu zole. Ngulu kele kibulu yina kele ya
kuvedila ve samu na beno.


\par }{\MM \VS{8}Beno kudya ve mbisi ya bibulu yina. Beno simba mpe ve yawu ya kufwa. Yawu kele ya
kuvedila ve samu na beno.


\par }{\PP \VS{9}«Na kati ya bambisi nyonso yina ke zingaka na kati ya maza, bambisi yina beno lenda kudya ni yayi: konso mbisi yina kele na matolo na makalu, ya vwanda na mubu to na mizumba. Yina, beno lenda kudya yawu.

\VS{10}Kasi beno fwana kutala nganzi nyonso yina kele ve na matolo na makalu na kati ya nyonso yina ke kwendaka tambula mpe ke zingaka na mubu mpe na mizumba.

\VS{11}Yina ya kele nganzi samu na beno. Beno kudya mbisi ya yawu ve. Bambisi yango ya kufwa ke vwanda nganzi samu na beno.

\VS{12}Nyonso yina ke zingaka na kati ya maza, yina kele ve na matolo mpe na makalu, ya kele nganzi samu na beno.


\par }{\PP \VS{13}«Na kati ya bandeke, ni yayi beno fwana kutala nganzi, beno lenda kudya yawu ve, ya kele nganzi: koko-mbele, ndeke ya nkaka yina kele mutindu mbemba, mbemba ya mubu,

\VS{14}bimbembe, na bandeke ya nkaka mutindu kele makanda ya bawu,

\VS{15}konso mutindu ya bankwankwa,

\VS{16}bango-nuni, bimfutu, bandeke ya mubu, konso mutindu ya bakoko-mbele,

\VS{17}bimfutu ya mutindu ya nkaka, bandeke yina ke kotaka na maza, bandeke yina ke dilaka mutindu nyawu,

\VS{18}bimfutu yina ke kumaka ve nene, bimfutu ya yinsi ya kuyuma, bambemba ya mutindu ya nkaka,

\VS{19}bandeke ya madyanga, konso mutindu ya bangongo, bankusu mpe bangembo.»


\par }{\PP \VS{20}«Konso kibulu ya fyoti-fyoti yina kele na mapapu mpe ke tambulaka na makulu yiya, ya ke nganzi samu na beno.

\VS{21}Kasi na kati ya mwa bibulu ya fyoti yina kele na mapapu mpe ke tambulaka na makulu yiya, beno lenda kudya yina kele na makulu ya kudumukina na ntoto.

\VS{22}Na kati ya bibulu yina, bibulu yina beno lenda kudya ni yayi: konso mutindu ya makonko, konso mutindu ya bambele-mbele, konso mutindu ya banzenze.

\VS{23}Kasi konso kibulu ya fyoti yina kele na mapapu mpe ke tambulaka na makulu yiya, ya kele nganzi samu na beno.»


\par }{\SH Bibulu yina ke salaka ti muntu kuvwanda ya
kuvedila ve
\par }
{\PP \VS{24}«Bibulu yayi lenda sala ti beno kuvwanda ya
kuvedila ve. Konso muntu yina ke simba yawu ya kufwa, yandi ke vwanda ya
Kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{25}Konso muntu yina ke nanguna yawu ya kufwa, yandi fwana kusukula binkuti ya yandi. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{26}Konso kibulu yina kele na bikodya ya kukabuka ve na bandambu zole, na yina ke vutulaka ve na yinwa madya yina vwandaka na kati ya kivumu samu na kudya dyaka yawu, yawu kele ya
kuvedila ve samu na beno. Konso muntu yina ke simba yawu, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve.

\VS{27}Bibulu nyonso ya makulu yiya yina kele ve na bikodya, ya kele ya
kuvedila ve samu na beno. Muntu yina ke simba yawu ya kufwa, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{28}Muntu yina ke nanguna yawu ya kufwa, yandi fwana kusukula binkuti ya yandi. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila. Bibulu yina kele ya
kuvedila ve samu na beno.»


\par }{\PP \VS{29}«Na kati ya bibulu ya fyoti-fyoti yina ke kwendaka tambula na ntoto, yina kele ya
kuvedila ve samu na beno ni yayi: bankumbi, bampuku, konso mutindu ya bisyalala ya nene,

\VS{30}mitindu ya nkaka ya bisyalala na balungwenya.

\VS{31}Ni bibulu yina kele ya
kuvedila ve samu na beno, na kati ya mwa bibulu ya fyoti-fyoti yina ke kwendaka tambula. Konso muntu yina ke simba yawu ya kufwa, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{32}Kana kibulu mosi na kati ya yawu me kufwa mpe me kubwa na zulu ya konso kima, kima yina me kuma ya
kuvedila ve. Ya vwanda kima ya kusalama na yinti, ya vwanda kilele, to mpusu ya kibulu, to ngoto, to mpe kima ni kima yina ba ke sadilaka. Ba ke sukula kima yango na maza, mpe yawu ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila. Na manima, yawu ke vwanda ya
kuvedila.

\VS{33}Kana yawu me kubwa na kati ya kiteko ya kusalama na ntoto, kima ni kima yina kele na kati ya kiteko yina ke vwanda ya
kuvedila ve. Mpe ba fwana kupasula kiteko yango.

\VS{34}Kana maza yina vwandaka na kati ya kiteko yango me kubwa na zulu ya kima ni kima yina ba ke kudyaka, kima yina me kuma ya
kuvedila ve. Kana ya kele kima ni kima yina ba ke kunwaka, yina kele na kati ya kiteko ni kiteko, kima yina me kuma ya
kuvedila ve.

\VS{35}Kana kibulu ya kufwa me kubwa na zulu ya konso kima, kima yina me kuma ya
kuvedila ve. Kana ya kele kifuule to diziku, beno mwangisa yawu. Yawu kele ya
kuvedila ve. Yawu fwana kuvwanda ya
kuvedila ve samu na beno.

\VS{36}Kasi kana ya kele mukelo to dibulu ya maza, maza yina ke vwanda kaka ya
kuvedila. Kasi muntu yina ke katula kibulu ya kufwa na kati, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve.

\VS{37}Kana mosi ya bibulu ya kufwa me kubwa na zulu ya bambuma ya kukuna, bambuma yango ke vwanda kaka ya
kuvedila.

\VS{38}Kasi kana ba me tulaka maza na kati ya bambuma, mpe kibulu yina ya kufwa me kubwa na kati, bambuma yango ke vwanda ya
kuvedila ve samu na beno.»


\par }{\PP \VS{39}«Kana kibulu mosi na kati ya bibulu yina beno ke kudyaka me kufwa, muntu yina ke simba yawu, ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{40}Muntu yina ke kudya mbisi ya yawu fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila. Muntu yina ke nanguna kibulu yina ya kufwa, yandi fwana kusukula binkuti ya yandi, mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.»


\par }{\PP \VS{41}«Mwa bibulu nyonso ya fyoti-fyoti yina ke tambulaka na ntoto, ya kele nganzi. Beno kudya yawu ve.

\VS{42}Beno kudya ve ata kibulu ya fyoti-fyoti, ya vwanda yina ke tambulaka na kivumu, to yina ke tambulaka na makulu yiya, to mpe yina kele na makulu ya mingi. Ya kele nganzi.

\VS{43}Beno kukikumisa ve nganzi samu na mwa bibulu ya fyoti-fyoti yina. Beno kukuma ve ya
kuvedila ve samu na yawu. Kana ve, beno ke vwanda ya
kuvedila ve samu na yawu.

\VS{44}Samu ti munu, mu kele Yave Nzambi ya beno, beno kuma bantu ya longo. Beno kuvwanda bantu ya longo, samu ti mu kele ya longo. Beno kuvwanda ve bantu ya
kuvedila ve, samu na mwa bibulu ya fyoti-fyoti yina ke tambulaka na ntoto.

\VS{45}Samu ti munu, mu kele Yave, yina basisaka beno na yinsi ya Ngipiti samu na kuvwanda Nzambi ya beno. Beno kuvwanda bantu ya longo, samu ti mu kele ya longo\XREF{}{{\XO 11:45 }{\XT{Knz 19.2; 1Py 1.16}}}.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{46}Yina ni
Musiku yina me tadila bibulu, na bandeke, na bima nyonso ya moyo yina ke tambulaka na maza, na mwa bibulu ya fyoti-fyoti yina kele na ntoto.

\VS{47}Ya kele samu na kukabula bibulu ya
kuvedila na yina kele ya
kuvedila ve, bibulu yina ba lenda kudya na yina ba lenda kudya ve.




\par }\Chap{12}{\SH Kuvedisa kento na manima ya kubuta
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzonza na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kana kento yina ke na kivumu me buta mwana ya bakala, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve bilumbu nsambwadi. Yandi ke vwanda ya
kuvedila ve mutindu na ntangu yandi ke talaka menga.

\VS{3}Na kilumbu ya nana, ba ke zenga bubakala ya mwana\XREF{}{{\XO 12:3 }{\XT{Mba 17.12; Lke 2.21}}}.

\VS{4}Na manima, kento yango ke sala bilumbu makumi tatu na tatu na kuvedisa nzutu ya yandi na yina me tadila menga yina basikaka yandi. Yandi fwana kusimba ve ata kima mosi ya longo. Yandi lenda kwenda mpe ve na
Yinzo ya longo, tii na ntangu ke manisa bilumbu nyonso ya kuvedisa nzutu ya yandi.»


\par }{\PP \VS{5}«Kana yandi me buta mwana ya kento, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve balumingu zole, mutindu na ntangu yandi ke talaka menga. Na manima, yandi ke sala bilumbu makumi sambanu na sambanu na kuvedisa nzutu ya yandi samu na menga yina basikaka yandi.»


\par }{\PP \VS{6}«Ntangu bilumbu ya kuvedisa nzutu ke manisa, ya vwanda samu na mwana ya bakala to samu na mwana ya kento, mama ke kwenda na sika ya
nganga-Nzambi na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Yandi ke nata dimeme ya mvula mosi samu na
Munkayulu ya kuyoka. Yandi ke nata mpe dibembe to kiduka samu na
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{7}Nganga-Nzambi ke nata yawu na mantwala ya Yave. Mpe yandi ke sala kisalu samu na kuvedisa kento yina. Mpe kento yango ke kuma ya
kuvedila na yina me tadila menga yina basikaka yandi.»

\par }{\PP Yina ni
Musiku yina me tadila kento yina me buta mwana ya bakala to ya kento.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{8}«Kana kento yango me lembana na kuzwa dimeme, yandi ke nata biduka zole\XREF{}{{\XO 12:8 }{\XT{Lke 2.24}}} to mabembe zole ya fyoti. Mosi samu na
Munkayulu ya Kuyoka, ya nkaka samu na
Munkayulu ya mulemvo ya masumu.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na kuvedisa yandi. Mpe yandi ke kuma ya
kuvedila.»




\par }\Chap{13}{\SH Bimbevo ya mpusu ya muntu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize mpe Aloni:


\par }{\PP \VS{2}«Kana muntu me kuzwa diwumbu na mpusu ya yandi, to kana yandi me kuzwa lota, to kana yandi me kuzwa mputa yina lenda kuma kimbevo ya mpusu, ba ke nata muntu yina na sika ya
nganga-Nzambi Aloni, to na sika ya mosi na bana ya yandi,
banganga-Nzambi.

\VS{3}Nganga-Nzambi ke tala mbote-mbote kisika yina kele kimbevo. Kana yandi me tala ti na kisika yango mika me kuma mpembe, mpe kisika yango me sala mwa dibulu na mpusu, zaba ti ya kele kimbevo ya bwazi.
Nganga-Nzambi ke tala yawu mbote-mbote, mpe yandi ke tuba ti muntu yina kele ya
Kuvedila ve.

\VS{4}Kana ya ke na didoti ya mpembe na mpusu, mpe ya me sala mwa dibulu ve, mika mpe me kuma ve mpembe,
nganga-Nzambi ke tula mbevo yina na kisika ya yandi mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{5}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke tala dyaka yandi mbote-mbote. Kana yandi tala ti mputa me soba ve, ya me mwangana na mpusu ve, yandi ke bumba dyaka muntu yango na kisika ya yandi mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{6}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke tala dyaka yandi mbote-mbote. Kana mputa me yuma, kasi yawu me mwangana ve na mpusu,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yango kele ya
kuvedila. Ya kele kaka lota ya mpamba. Muntu yango ke sukula binkuti ya yandi. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila.

\VS{7}Kasi kana muntu yango kwendaka talana na
nganga-Nzambi, mpe
nganga-Nzambi tubaka ti yandi kele ya
kuvedila, kana lota yango ke ntete na kumwanganaka na mpusu, muntu yina ke kwenda talana dyaka na sika ya
nganga-Nzambi.

\VS{8}Nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana lota me mwangana na mpusu,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Yawu kele na bwazi.»


\par }{\PP \VS{9}«Kana muntu me kuzwa kimbevo ya bwazi, ba ke nata yandi na sika ya
nganga-Nzambi.

\VS{10}Nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana
nganga-Nzambi tala diwumbu ya mpembe, kana diwumbu yina me kumisa mika mpembe, mpe kana musuni ke na kutalana,

\VS{11}ya kele kimbevo ya bwazi yina ke manisaka ve.
Nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yango kele ya
kuvedila ve.
Nganga-Nzambi ke bika kwandi na kubumba yandi na kisika ya yandi mosi. Yandi kele ya
kuvedila ve.

\VS{12}Kana ya ke na kutalana na meso ya
nganga-Nzambi ti bwazi me basisa mawumbu na mpusu nyonso ya muntu yango, kubanda na makulu tii na yintu,

\VS{13}Nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana bwazi me mwangana na nzutu nyonso, yandi ke tuba ti kimbevo yina ke salaka ve ti muntu kuvwanda ya
kuvedila ve. Muntu yina kele ya yandi ya
kuvedila samu ti nzutu ya yandi nyonso me kuma mpembe.

\VS{14}Kasi kilumbu yina mputa ke funguka, mpe musuni ya yandi ke banda na kutalana, muntu yina ke vwanda ya
kuvedila ve.

\VS{15}Nganga-Nzambi ke tala bisika yina musuni ke na kutalana. Mpe yandi ke tuba ti muntu yango kele ya
kuvedila ve. Musuni ya kufunguka kele ya
kuvedila ve. Ya kele bwazi.

\VS{16}Kana musuni ya kufunguka yina me kuma dyaka mpembe, muntu yango ke kwenda dyaka na sika ya
nganga-Nzambi.

\VS{17}Nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana
nganga-Nzambi tala ti mputa me kuma mpembe, yandi ke tuba ti mputa yina ke salaka ve ti muntu kuvwanda ya
kuvedila ve. Muntu kele ya yandi ya
kuvedila.»


\par }{\PP \VS{18}«Kana muntu vwandaka na diwumbu, mpe diwumbu yango manisaka,

\VS{19}kasi mwa mbuma ya mpembe to didoti ya mwa mbwaki me basika na kisika yina vwandaka diwumbu, muntu yina ke kwenda talana na sika ya
nganga-Nzambi.

\VS{20}Nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana mwa dibulu ke na kusalama kuna, mpe mika me kuma mpembe,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Ya kele kimbemvo ya bwazi yina ke na kubasikila na didoti ya diwumbu.

\VS{21}Kana
nganga-Nzambi tala ti mika ya mpembe kele ve na kati ya didoti, mwa dibulu mpe kele ve, mputa ke na kuyuma, yandi ke bumba muntu yina na kisika ya yandi mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{22}Kana didoti me mwangana na mpusu,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Ya kele kimbevo ya bwazi.

\VS{23}Kasi kana didoti me soba ve, yawu me mwangana ve, yawu kele kaka didoti ya diwumbu.
Nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila.»


\par }{\PP \VS{24}«Kana muntu me kuya mpusu ya yandi na tiya, kana didoti ya mwa mbwaki to ya mpembe me basika na kisika yina kuyaka,

\VS{25}nganga-Nzambi ke tala mbote-mbote kisika yango. Kana mika me kuma mpembe na kati ya didoti yina, mpe mwa dibulu me salama na kisika yango, ya kele bwazi ke na kuyilama na kisika yina kuyaka.
Nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Ya kele kimbevo ya bwazi.

\VS{26}Kasi ntangu
nganga-Nzambi ke tala yawu, kana na kati ya didoti mika kele ve mpembe, mwa dibulu mpe kele ve, mputa kele ya kuyuma,
nganga-Nzambi ke bumba yandi na kisika ya yandi mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{27}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana didoti me mwangana na mpusu ya nzutu,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Ya kele kimbevo ya bwazi.

\VS{28}Kasi kana didoti me soba ve, yawu me mwangana ve na mpusu ya nzutu, kana yawu me yuma, ya kele kaka kuvimba ya tiya.
Nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yango kele ya
kuvedila. Ya kele didoti yina bikaka tiya.»


\par }{\PP \VS{29}«Kana muntu mosi ya bakala to ya kento me kuzwa kimbevo na mpusu ya yandi, na zulu ya yintu to na mubanga,

\VS{30}nganga-Nzambi ke tala mbote-mbote kimbevo yango. Kana mwa dibulu me salama na kisika yina kele kimbevo, kana mika yina kele kuna me kuma ya fyoti-fyoti, mpe mwa mbwaki,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Ya kele makoko. Ya kele bwazi ya yintu to ya mubanga.

\VS{31}Kasi ntangu
nganga-Nzambi ke tala kimbevo yango ya makoko, kana yawu me sala ve mwa dibulu, kana bansuki mpe ke dyaka ndombe ve,
nganga-Nzambi ke bumba muntu yango na kisika ya yandi mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{32}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke tala dyaka kimbevo yango mbote-mbote. Kana makoko me mwangana ve, mika me kuma ve mwa mbwaki, ya me sala mpe ve mwa dibulu,

\VS{33}muntu yango ke katula bansuki ya yandi. Kasi yandi ke katula ve bansuki na kisika yina kele makoko. Na manima,
nganga-Nzambi ke bumba dyaka yandi na kisika ya yandi mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{34}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke tala mbote-mbote makoko yango. Kana makoko me mwangana ve na mpusu ya nzutu, kana mwa dibulu kele ve,
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yango kele ya
kuvedila. Yandi ke sukula binkuti ya yandi. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila.

\VS{35}Kasi kana
nganga-Nzambi tubaka ti muntu yango kele ya
kuvedila, kana na manima kuna, makoko me mwangana na mpusu ya nzutu,

\VS{36}nganga-Nzambi ke tala dyaka yandi mbote-mbote. Kana makoko me mwangana na mpusu ya nzutu,
nganga-Nzambi ke sosa dyaka ve mika ya mwa mbwaki. Muntu yina kele ya
kuvedila ve.

\VS{37}Kana yandi tala ti na meso ya yandi, makoko me vwanda kaka mutindu mosi, mika ya ndombe mpe me mena, ya ke na kulakisa ti muntu yina me nyaka. Yandi kele ya
kuvedila. Mpe
nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila.»


\par }{\PP \VS{38}«Kana muntu mosi ya bakala to ya kento kele na madoti ya mpembe na mpusu ya nzutu ya yandi,

\VS{39}nganga-Nzambi ke tala yandi mbote-mbote. Kana madoti kele mpembe ya mingi ve, ya kele kaka mwa kimbevo ya mpamba. Muntu yina kele ya yandi ya
kuvedila.»


\par }{\PP \VS{40}«Kana bakala me katuka bansuki, mpe yandi me kuma na divenda, yandi kele kaka ya
kuvedila.

\VS{41}Kana ni bansuki ya lweka ya mbunzu me katuka, yandi kele na divenda ya mbunzu. Yandi kele kaka ya
kuvedila.

\VS{42}Kasi kana divenda ya dikosi to ya mbunzu me kuma mwa mbwaki na bamputa, ya kele bwazi ke na kubanda na divenda ya dikosi to ya mbunzu ya yandi.

\VS{43}Nganga-Nzambi ke tala yawu mbote-mbote. Kana yandi tala na divenda ya dikosi to ya mbunzu diwumbu ya mwa mbwaki yina kele mutindu bwazi ya mpusu,

\VS{44}muntu yango kele na kimbevo ya bwazi. Yandi kele ya
kuvedila ve.
Nganga-Nzambi ke tuba ti muntu yina kele ya
kuvedila ve. Kimbevo kele na yintu ya yandi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{45}«Muntu yina kele na kimbevo ya bwazi fwana kulwata binkuti ya kupasuka\XREF{}{{\XO 13:45 }{\XT{Eze 24.17}}}. Yandi ke bika bansuki ya yandi ya kumwangana. Yandi ke fuka mandefo ya yandi. Mpe yandi ke banda na kwendaka looka mutindu yayi: “Ya
kuvedila ve! Ya
kuvedila ve!”

\VS{46}Bilumbu nyonso yina yandi ke vwanda na kimbevo yina, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve. Yandi ke zinga na kisika ya yandi mosi, ntama na kivwandu.»


\par }{\SH Mbungi na zulu ya bilele
\par }
{\PP \VS{47}«Kana
mbungi me basika na binkuti yina ba yidikaka na mika ya mameme to na lino,

\VS{48}to kana
mbungi me basika na bilele yina ba yidikaka na mika ya mameme to na lino, na mpusu ya kibulu to na kima yina ba yidikaka na mpusu ya kibulu,

\VS{49}kana
mbungi yango kele na ntinta ya maza ya saka-saka, to kana ya kele mwa mbwaki, ya kele mutindu ya
mbungi. Mpe ba fwana kulakisa
mbungi yina na
nganga-Nzambi.

\VS{50}Nganga-Nzambi ke tala mbote-mbote
mbungi yango. Na manima yandi ke tula kima yina kele na
mbungi yango na kisika ya yawu mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{51}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke tala dyaka mbote-mbote
mbungi yango. Kana yawu me mwangana na kima yina,
mbungi yina lenda manisa dyaka ve. Yawu kele ya yimbi. Kima yina kele ya
Kuvedila ve.

\VS{52}Nganga-Nzambi ke yoka kinkuti yango, to lele yina ba yidikaka na mika ya mameme to na lino, to kima yina ba yidikaka na mpusu ya kibulu. Ba fwana kuyoka kima yina, samu ti
mbungi yina lenda katuka ve.

\VS{53}Kasi kana
nganga-Nzambi tala ti
mbungi me mwangana ve na kinkuti, to na divunga yina ba yidikaka na mika ya mameme to na lino, to na kima yina ba yidikaka na mpusu ya kibulu,

\VS{54}nganga-Nzambi ke tumisa ba sukula kima yina me kuma na
mbungi. Na manima, yandi ke tula dyaka yawu na kisika ya yawu mosi, bilumbu nsambwadi.

\VS{55}Nganga-Nzambi ke tala dyaka mbote-mbote kima yango na manima ya kusukula yawu. Kana
mbungi me soba ve, mpe yawu me mwangana ve, kima yina kele ya
kuvedila ve. Ba fwana kuyoka yawu na tiya. Ata ti
mbungi yango kele na zulu to na yisi.

\VS{56}Kasi kana
nganga-Nzambi tala ti na manima ya kusukula kima yango,
mbungi me banda na kumanisa,
nganga-Nzambi ke zenga ndambu yina kele na
mbungi na kinkuti, to na kilele, to na mpusu ya kibulu.

\VS{57}Kasi kana na bilumbu yina ke landa,
mbungi basika dyaka na kinkuti, to na kilele, to na kima ni kima yina ba yidikaka na mpusu ya kibulu,
mbungi yango me banda dyaka. Ba fwana kuyoka kima yina kele na
mbungi.


\par }{\PP \VS{58}«Kana ba me sukula kima yina vwandaka na
mbungi, ya vwanda kinkuti, ya vwanda kilele, ya vwanda kima yina ba yidikaka na mpusu ya kibulu, ba fwana kusukula dyaka yawu na mbala ya zole, samu ti ya vwanda ya
kuvedila.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{59}Yina ni
Musiku yina me tadila
mbungi na zulu ya binkuti yina ba yidikaka na mika ya mameme mpe na lino, to na bima yina ba yidikaka na bampusu ya bibulu.
Musiku yayi ke sadisa na kuzaba kana kima kele ya
kuvedila to ya
kuvedila ve.




\par }\Chap{14}{\SH Kuvedisa muntu ya bwazi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{2}«Yayi ni
Musiku yina me tadila muntu ya bwazi, na kilumbu yina ba ke vedisa yandi. Ba ke nata yandi na sika ya
nganga-Nzambi\XREF{}{{\XO 14:2 }{\XT{Mat 8.4; Mke 1.44; Lke 5.14; 17.14}}}.

\VS{3}Nganga-Nzambi ke kwenda ntama na kivwandu. Kana
nganga-Nzambi tala ti muntu ya bwazi me beluka na kimbevo ya yandi ya bwazi,

\VS{4}nganga-Nzambi ke tumisa ba nata samu na muntu yango yina ba ke vedisa, bandeke zole ya moyo, ya
kuvedila, kibuku ya yinti ya sedele, singa ya mbwaki na kibuku ya kintala ya mukwisa.

\VS{5}Nganga-Nzambi ke tumisa ba zenga laka ya ndeke ya ntete na zulu ya kinzu\XREF{}{{\XO 14:5 }{\XT{Kinzu
}}{\XT{Kbk 6.21}}} yina kele na maza ya mukelo na kati ya yawu.

\VS{6}Nganga-Nzambi ke baka ndeke yina ya zole, na kibuku ya yinti ya sedele, na singa ya mbwaki, na kibuku ya kintala ya mukwisa. Yandi ke bondika yawu na kati ya menga ya ndeke yina ba me kufwa na zulu ya maza yina kele na kati ya kinzu.

\VS{7}Nganga-Nzambi ke mwanga menga bambala nsambwadi na muntu yina ba ke na kuvedisa na kimbevo ya bwazi. Na manima, yandi ke tuba ti muntu yango kele ya
kuvedila. Mpe yandi ke bika ndeke yina ya moyo kukwenda ya yawu.

\VS{8}Muntu yina ba ke na kuvedisa ke sukula binkuti ya yandi. Yandi ke katula bansuki ya yandi nyonso, yandi ke yobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila. Na manima, yandi ke vutuka na kivwandu. Kasi yandi ke zinga bilumbu nsambwadi na ngaanda ya yinzo ya yandi.

\VS{9}Na kilumbu ya nsambwadi, yandi ke katula bansuki ya yandi nyonso: bansuki ya yintu, mandefo, na bansuki yina ke vwandaka na zulu ya meso. Yandi ke bikana dyaka ve na bansuki. Yandi ke sukula binkuti ya yandi, mpe yandi ke yobila maza. Na manima, yandi ke vwanda ya
kuvedila.»


\par }{\PP \VS{10}«Na kilumbu ya nana, muntu yango ke baka mameme zole, yina kele ve na kifuma, na dimeme mosi ya nkento, ya mvula mosi, yina kele ve na kifuma. Yandi ke baka bakilo yivwa ya faline ya kitoko ya kuvukana na mafuta. Yandi ke baka mpe Longe\FTNT{*}{{\FR 14:10 }{\FQ{Longe
}}{\FT{mosi lenda sala basentilitele 30.}}} mosi ya mafuta. Yina ni
Munkayulu ya madya ya bilanga.

\VS{11}Nganga-Nzambi yina ke na kuvedisa ke baka muntu yango yina yandi ke na kuvedisa. Yandi ke tula yandi, na minkayulu ya yandi, na mantwala ya Yave, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{12}Nganga-Nzambi ke baka dimeme mosi. Ni dimeme yina ke vwanda
Munkayulu ya kikodi. Yandi ke baka mpe Longe\XREF{}{{\XO 14:12 }{\XT{Knz 14.10}}} ya mafuta. Yandi ke zungisa yawu na mantwala ya Yave.

\VS{13}Yandi ke zenga dimeme yina laka na kisika yina yandi ke kufwaka bibulu ya minkayulu ya mulemvo na bibulu ya
Minkayulu ya kuyoka, na kisika ya longo. Kibulu ya
Munkayulu ya kikodi, na kibulu ya
Munkayulu ya mulemvo, ya kele kikunku ya
nganga-Nzambi. Ya kele kima ya longo mingi.

\VS{14}Nganga-Nzambi ke baka menga ya kibulu ya
Munkayulu ya kikodi. Yandi ke tula yawu na zulu ya dikutu ya lubakala ya muntu yina ba ke na kuvedisa. Yandi ke tula mpe na musapi ya yandi ya nene ya diboko ya lubakala, mpe na musapi ya nene ya dikulu ya lubakala.

\VS{15}Nganga-Nzambi ke baka Longe\XREF{}{{\XO 14:15 }{\XT{Knz 14.10}}} ya mafuta, mpe yandi ke sekula yawu na diboko ya lumoso ya yandi mosi.

\VS{16}Yandi ke tula musapi ya diboko ya yandi ya lubakala na kati ya mafuta yango yina kele na diboko ya yandi ya lumoso. Na musapi yina, yandi ke mwanga mafuta bambala nsambwadi na mantwala ya Yave.

\VS{17}Na mafuta yina ke bikana na diboko,
nganga-Nzambi ke tula mwa ndambu na zulu ya dikutu ya lubakala ya muntu yina ba ke na kuvedisa.
Nganga-Nzambi ke tula mwa ndambu ya mafuta mpe na musapi ya nene ya diboko ya lubakala, mpe na musapi ya nene ya dikulu ya lubakala. Yandi ke tula mpe mwa ndambu ya mafuta na zulu ya menga ya kibulu ya
Munkayulu ya kikodi.

\VS{18}Nganga-Nzambi ke tula mafuta yina me bikana na diboko ya yandi na yintu ya muntu yina ba ke na kuvedisa. Yandi ke sala kisalu samu na kuvedisa muntu yina, na mantwala ya Yave.

\VS{19}Na manima,
nganga-Nzambi ke pesa
Munkayulu ya mulemvo. Yandi ke sala kisalu samu na kuvedisa muntu yina na masumu ya yandi. Na manima, yandi ke zenga laka ya kibulu ya
Munkayulu ya Kuyoka.

\VS{20}Nganga-Nzambi ke yoka yawu na kiyokolo ya minkayulu, kintwadi na
Munkayulu ya madya ya bilanga.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na kuvedisa muntu yango, mpe muntu yango ke kuma ya
kuvedila.»


\par }{\SH Kuvedisa bimbemvo ya mpusu
\par }
{\PP \VS{21}«Kana muntu yina ba ke na kuvedisa kele mputu, mpe yandi lenda kuzwa ve dikabu ya mutindu yina, muntu yango ke baka kaka mwana mosi ya dimeme ya mbakala. Mwana ya dimeme yina ni
Munkayulu ya kikodi. Ba ke pesa yawu na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave, samu na kuvedisa muntu yina. Yandi ke pesa bakilo tatu ya faline ya kitoko ya kuvukana na mafuta, na Longe mosi\XREF{}{{\XO 14:21 }{\XT{Knz 14.10}}} ya mafuta, samu na
Munkayulu ya madya ya bilanga.

\VS{22}Yandi ke baka mpe biduka zole to mabembe zole, mutindu kele lubaku ya yandi. Mosi ke vwanda samu na
Munkayulu ya mulemvo. Ya nkaka ke vwanda samu na
Munkayulu ya Kuyoka.

\VS{23}Na kilumbu ya nana, yandi ke nata minkayulu yina na sika ya
nganga-Nzambi, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu, na mantwala ya Yave, samu na kuvedisa yina ba ke vedisa yandi.

\VS{24}Nganga-Nzambi ke baka mwana ya dimeme yina ya
Munkayulu ya kikodi, na Longe mosi\XREF{}{{\XO 14:24 }{\XT{Knz 14.10}}} ya mafuta.
Nganga-Nzambi ke pesa yawu na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave.

\VS{25}Nganga-Nzambi ke zenga laka ya dimeme yina ya
Munkayulu ya kikodi. Yandi ke baka menga ya munkayulu yina ya kikodi, mpe yandi ke tula yawu na zulu ya dikutu ya lubakala ya muntu yina ba ke na kuvedisa. Yandi ke tula yawu mpe na musapi ya yandi ya nene ya diboko ya lubakala, mpe na musapi ya nene ya dikulu ya lubakala.

\VS{26}Nganga-Nzambi ke sekula mafuta na diboko ya yandi mosi ya lumoso.

\VS{27}Na musapi ya diboko ya yandi ya lubakala,
nganga-Nzambi ke mwanga mafuta yina kele na diboko ya yandi mosi ya lumoso, bambala nsambwadi na mantwala ya Yave.

\VS{28}Nganga-Nzambi ke tula mafuta yina kele na diboko ya yandi na zulu ya dikutu ya lubakala ya muntu yina ba ke na kuvedisa. Yandi ke tula mafuta yina mpe na musapi ya yandi ya nene ya diboko ya lubakala, mpe na musapi ya yandi ya nene ya dikulu ya lubakala. Yandi ke tula mafuta yango na bisika yina yandi tulaka ntete menga ya kibulu ya
Munkayulu ya kikodi.

\VS{29}Mafuta yina me bikana na diboko,
nganga-Nzambi ke tula yawu na yintu ya muntu yina ba ke na kuvedisa.
Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na kuvedisa muntu yina na mantwala ya Yave.

\VS{30}Nganga-Nzambi ke baka kiduka mosi na kati ya biduka nyonso zole, to dibembe mosi na kati ya mabembe nyonso zole, mutindu kele lubaku ya muntu yina.

\VS{31}Mutindu kele lubaku ya muntu yango,
nganga-Nzambi ke pesa ya nkaka samu na
Munkayulu ya mulemvo, ya nkaka samu na
Munkayulu ya Kuyoka, kintwadi na
Munkayulu ya madya ya bilanga.
Nganga-Nzambi ke sala, samu na muntu yina ba ke na kuvedisa, kisalu samu na kuvedisa yandi, na mantwala ya Yave.»


\par }{\PP \VS{32}Yina ni
Musiku yina me tadila muntu me vwanda na kimbevo ya mpusu, yina kele na lubaku ya fyoti samu na kuzwa bima yina me fwanana samu na kuvedisa yandi.


\par }{\SH Mbungi na bibaka ya yinzo
\par }
{\PP \VS{33}Yave tubaka na Moyize mpe na Aloni:


\par }{\PP \VS{34}«Mu ke pesa beno yinsi ya Kaana samu ti yawu kuvwanda ya beno. Ntangu beno ke kota na yinsi yango, kana mu me tula didoti ya
mbungi na bibaka ya yinzo,

\VS{35}muntu ya kuzwa yinzo yina ke kwenda zabisa yawu na
nganga-Nzambi mutindu yayi: “Didoti mosi ke na kutalana na yinzo ya munu.”

\VS{36}Nganga-Nzambi ke tumisa ba basisa bima nyonso yina vwandaka na kati ya yinzo yango, ntete ti yandi
nganga-Nzambi kukota na kati, samu na kutala mbote-mbote didoti yango. Yawu ke sala ti ata kima mosi ya yinzo yina kukuma ve ya
kuvedila ve. Na manima,
nganga-Nzambi ke kota na yinzo samu na kutala mbote-mbote yinzo.

\VS{37}Nganga-Nzambi ke tala mbote-mbote didoti yango. Kana yandi tala ti, na bibaka ya yinzo, didoti yango kele na mwa mabulu yina kele na ntinta ya maza ya saka-saka, to ntinta ya mwa mbwaki,

\VS{38}nganga-Nzambi ke basika na yinzo. Mpe ntangu yandi ke kuma na mwelo ya yinzo, yandi ke kangisa yinzo yango bilumbu nsambwadi.

\VS{39}Na kilumbu ya nsambwadi,
nganga-Nzambi ke vutuka na kwiza kutala. Kana didoti me mwangana na bibaka,

\VS{40}nganga-Nzambi ke tumisa ba katula matadi yina me kuzwa didoti. Ba ke losa yawu na ngaanda ya mbanza, na kisika mosi ya
kuvedila ve.

\VS{41}Yandi ke tumisa ba kwaka bibaka nyonso ya kati ya yinzo. Fundu-fundu yina ke kubwa, ba ke losa yawu na ngaanda ya mbanza, na kisika mosi ya
kuvedila ve.

\VS{42}Na manima, ba ke baka matadi ya nkaka samu na kutula yawu na kisika yina vwandaka matadi ya ntete. Ba ke baka mpe ntoto ya nkaka samu na kulenga dyaka yinzo.


\par }{\PP \VS{43}«Kana didoti me basika dyaka na yinzo na manima ya kukatula matadi, mpe ya kulenga dyaka yinzo,

\VS{44}Nganga-Nzambi ke vutuka dyaka kuna. Kana yandi tala ti didoti me mwangana na yinzo, zaba ti ya kele
mbungi yina lenda manisa ve na yinzo. Yinzo yina kele ya
kuvedila ve.

\VS{45}Ba ke mwangisa yinzo nyonso. Matadi, na muludi, na fundu-fundu nyonso ya yinzo, ba ke nata yawu na ngaanda ya mbanza, na kisika mosi ya
kuvedila ve.


\par }{\PP \VS{46}«Konso muntu yina ke kota na yinzo yango na ntangu yawu ke vwanda ya kukangama, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{47}Konso muntu yina ke lala na yinzo yango, yandi fwana sukula binkuti ya yandi. Konso muntu yina ke kudya na yinzo yango, yandi fwana sukula binkuti ya yandi.»


\par }{\PP \VS{48}«Kana
nganga-Nzambi me kwiza na yinzo, mpe yandi me tala ti didoti me mwangana ve kubanda ntangu yina ba lengaka dyaka yinzo yango,
nganga-Nzambi ke tuba ti yinzo yina kele ya
kuvedila. Yimbi manisaka ya yawu.»


\par }{\PP \VS{49}«Samu na kuvedisa yinzo,
nganga-Nzambi ke baka bandeke zole, na kibuku ya yinti ya sedele, na singa ya mbwaki, na kibuku ya kintala ya mukwisa.

\VS{50}Nganga-Nzambi ke zenga laka ya ndeke ya ntete na zulu ya kinzu yina kele na maza ya mukelo na kati ya yawu.

\VS{51}Nganga-Nzambi ke baka kibuku ya yinti ya sedele, na kibuku ya kintala ya mukwisa, na singa ya mbwaki, na ndeke yina ya zole. Yandi ke bondika yawu na kati ya menga ya ndeke yina ba me kufwa mpe na kati ya maza yina ya mukelo. Yandi ke mwanga yawu na yinzo bambala nsambwadi.

\VS{52}Yandi ke vedisa yinzo na menga ya ndeke, na maza ya mukelo, na ndeke ya moyo, na kibuku ya yinti ya sedele, na kibuku ya kintala ya mukwisa, na singa ya mbwaki.

\VS{53}Yandi ke bika ndeke ya moyo kukwenda ya yawu na ngaanda ya mbanza. Yandi ke sala kisalu samu na kuvedisa yinzo. Mpe yinzo ke kuma ya
kuvedila.»


\par }{\PP \VS{54}Yina ni
Musiku yina me tadila bwazi ya mutindu na mutindu, makoko,

\VS{55}mbungi ya binkuti mpe ya bayinzo,

\VS{56}mawumbu, lota, madoti ya mpembe.

\VS{57}Musiku yina ke longisa kana muntu to kima kele ya
kuvedila to ya
kuvedila ve. Yawu kele
Musiku yina me tadila bwazi mpe
mbungi.




\par }\Chap{15}{\SH Kuvwanda ya
kuvedila ve na nzutu ya bubakala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize mpe na Aloni

\VS{2}na kuzonza na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kana bakala me kuzwa kimbevo na nzutu ya yandi ya bubakala, kana yawu me banda kubasika maza, bakala yina me kuma ya
Kuvedila ve.

\VS{3}Maza yina ke na kubasika na nzutu ya yandi lenda vwanda ya maza-maza, to ya kukangama mutindu mafinya. Nyonso kele ya
kuvedila ve. Mpe bima yango ke salaka ti muntu yina kuvwanda ya
kuvedila ve.

\VS{4}Na yina, konso mfulu yina ke lalila bakala yina bima yango ke na kubasika, ya ke kuma ya
kuvedila ve. Konso kima yina yandi ke vwandila, ya ke kuma ya
kuvedila ve.

\VS{5}Konso muntu yina ke simba mfulu yina fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{6}Kana bakala yina ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala me vwandila kima, konso muntu yina ke vwanda na zulu ya kima yango fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{7}Kana bakala ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala, konso muntu yina ke simba nzutu ya yandi fwana kusukula binkuti. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{8}Kana bakala yina ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala me lobodila muntu ya
kuvedila mante, muntu yina fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{9}Kana bakala ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala, konso kyandu ya kibulu yina yandi me vwandila ke vwanda ya
kuvedila ve.

\VS{10}Kana kima vwandaka na yisi ya bakala yina ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala, konso muntu yina ke simba kima yango, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila. Muntu yina me nata kima ya mutindu yina fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{11}Kana bakala yina ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala me sukula maboko ya yandi ve ntete ti yandi kusimba muntu, muntu yina yandi me simba fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{12}Kana bakala yina ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala me simba kima yina ba yidikaka na ntoto, ba fwana kumwangisa kima yina. Kana kima yango ba yidikaka yawu na kibuku ya yinti, ba fwana kusukula yawu na maza.


\par }{\PP \VS{13}«Kana kimbevo ya bakala yina vwandaka basika bima na nzutu ya yandi ya bubakala me manisa, yandi ke vingila bilumbu nsambwadi na kuvwanda ya
kuvedila. Mpe yandi ke sukula binkuti ya yandi. Yandi ke yobila na maza ya mukelo. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila.

\VS{14}Na kilumbu ya nana, yandi ke baka biduka zole to mabembe zole ya ntwenya. Yandi ke kwenda na yawu na mantwala ya Yave, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Mpe yandi ke pesa yawu na
nganga-Nzambi.

\VS{15}Nganga-Nzambi ke pesa ndeke mosi na nyonso zole samu na
Munkayulu ya mulemvo. Ndeke ya nkaka yandi ke pesa yawu samu na
Munkayulu ya kuyoka.
Nganga-Nzambi ke sala, na mantwala ya Yave, kisalu samu na kuvedisa bakala yina na kimbevo ya yandi.


\par }{\PP \VS{16}«Kana bakala me basika maluma\FTNT{*}{{\FR 15:16 }{\FQ{Maluma,
}}{\FT{ya kele ni maza ya nzutu ya babakala.}}}, yandi fwana kusukula nzutu ya yandi nyonso na maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{17}Konso kilele to mpusu ya kibulu yina me bwidila maluma, ba fwana kusukula yawu. Yawu ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.


\par }{\PP \VS{18}«Kana bakala me vukisa mfulu na kento, bawu fwana kuyobila maza. Bawu ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.»


\par }{\SH Kuvwanda ya
kuvedila ve na nzutu ya bukento
\par }
{\PP \VS{19}Kana kento ke na kubasika menga samu ti yandi me tala menga, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve bilumbu nsambwadi, samu na menga. Konso muntu yina ke simba yandi ke vwanda ya
Kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{20}Kana kento ke ya
kuvedila ve samu ti yandi me tala menga, konso mfulu yina yandi ke lalila, yawu ke vwanda ya
kuvedila ve. Konso kima yina yandi ke vwandila, yawu ke vwanda ya
kuvedila ve.

\VS{21}Konso muntu yina ke simba mfulu ya kento yina, yandi fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{22}Kana kento yina me vwandila kima, konso muntu yina ke simba kima yango, yandi fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{23}Kana kima kele na zulu ya mfulu yina kento yango me vwandila, to na zulu ya kyandu yina yandi me vwandila, muntu yina ke simba kima yango, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.

\VS{24}Kana bakala me vukisa mfulu na kento yina, mpe menga ya kento yango me kuzwa yandi, bakala yina ke vwanda ya
kuvedila ve bilumbu nsambwadi. Konso mfulu yina bakala yina ke lalila, yawu ke vwanda ya
kuvedila ve.


\par }{\PP \VS{25}Kana kento ke na kubasika menga bilumbu mingi, kasi yandi me tala ve menga, to kana menga ke na kutatamana na kubasika kulutila bilumbu ya yandi ya menga, kento yina ke vwanda ya
kuvedila ve bilumbu nyonso yina menga yango ke na kubasika yandi. Yandi ke vwanda ya
kuvedila ve mutindu ntangu yandi ke vwandaka ya
kuvedila ve ntangu yandi ke talaka menga.

\VS{26}Ntangu menga yango ke na kubasika yandi, konso mfulu yina yandi ke lalila ke vwanda mutindu yawu ke vwandaka ntangu yandi ke vwandaka ya
kuvedila ve samu ti yandi me tala menga. Konso kima yina yandi ke vwandila, yawu ke vwanda ya
kuvedila ve mutindu ntangu yandi ke talaka menga.

\VS{27}Konso muntu yina ke simba mfulu yina to kima yina, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve. Yandi fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi fwana kuyobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila.


\par }{\PP \VS{28}Kana menga yina vwandaka basika na kento me manisa, kento yina ke vingila bilumbu nsambwadi. Na manima, yandi ke vwanda ya
kuvedila.

\VS{29}Na kilumbu ya nana, yandi ke baka biduka zole to mabembe zole ya ntwenya. Yandi ke kwenda na yawu na sika ya
nganga-Nzambi, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{30}Nganga-Nzambi ke pesa ndeke mosi na kati ya nyonso zole samu na
Munkayulu ya mulemvo. Ndeke ya nkaka yandi ke pesa yawu samu na
Munkayulu ya kuyoka.
Nganga-Nzambi ke sala, na mantwala ya Yave, kisalu samu na kuvedisa kento yina na kimbevo ya yandi.


\par }{\PP \VS{31}«Beno ke tuba na bana ya Isayeli na kuvwandaka ya bawu na lweka, ntangu bawu ke vwandaka ya
kuvedila ve. Na yina bawu ke kufwa ve samu ti bawu kele ya
kuvedila ve mpe bawu me sumuna yinzo ya munu yina mu ke vwandaka na kati-kati ya bawu.»


\par }{\PP \VS{32}Yina ni
Musiku yina me tadila bakala yina ke na kubasika bima na nzutu ya yandi ya bubakala, to bakala yina me kuma ya
kuvedila ve samu ti maluma me basika yandi.

\VS{33}Yawu me tadila mpe kento yina kele ya
kuvedila ve samu ti yandi me tala menga, muntu yina ke na kubasika maza na nzutu ya yandi ya bukento to ya bubakala, mpe bakala yina me vukisa mfulu na kento yina kele ya
kuvedila ve.




\par }\Chap{16}{\SH Kilumbu ya nene ya mulemvo ya masumu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na manima ya lufwa ya bana zole ya Aloni, bayina kufwaka ntangu bawu belamaka na mantwala ya Yave\FTNT{*}{{\FR 16:1 }{\FT{Kilumbu ya Mulemvo, ba ke bokilaka yawu: Yome kipule, ya kele mukembo mosi yina ke salamaka mbala mosi na mvula. Ni na mukembo yango nganga-Nzambi ya ntete ke kotaka na kivinga ya kulutila longo, samu na kulomba mulemvo ya masumu ya bantu nyonso ya Isayeli.}}}\XREF{}{{\XO 16:1 }{\XT{Knz 23.27-28; Ltg 29.11}}}, Yave zonzaka na Moyize.


\par }{\PP \VS{2}Yave tubaka na Moyize mutindu yayi: «Zabisa na mpangi ya nge Aloni, yandi kukotaka ve makota-kota na kivinga ya kulutila longo, na manima ya lele yina ke bumbaka yawu. Kuna na kivinga ya kulutila longo\XREF{}{{\XO 16:2 }{\XT{Ebe 6.19}}}, kele na kitapu ya
Sanduku ya Ngwisani, na zulu ya
Sanduku ya Ngwisani. Kana yandi kota kuna makota-kota, yandi lenda kufwa ntangu mu ke talana na kati ya dituti, na zulu ya kitapu ya
Sanduku ya Ngwisani.»


\par }{\PP \VS{3}«Na kukota na kivinga ya kulutila longo, Aloni ke baka bima yayi: ngombe ya ntwenya ya mbakala samu na
Munkayulu ya mulemvo, mpe dimeme ya mbakala samu na
Munkayulu ya kuyoka\XREF{}{{\XO 16:3 }{\XT{Ebe 9.7}}}.

\VS{4}Yandi ke lwata kinkuti ya longo ya lino mpe mibati ya lino. Yandi ke lwata mukaba ya lino mpe yimpu ya lino ya
bunganga-Nzambi. Yina ni binkuti ya longo yina yandi ke lwata na manima ya kusukula nzutu ya yandi na maza.

\VS{5}Mukangu ya Isayeli ke pesa yandi bankombo zole ya mbakala samu na
Munkayulu ya mulemvo. Bawu ke pesa yandi mpe dimeme mosi ya mbakala samu na
Munkayulu ya Kuyoka.»


\par }{\PP \VS{6}«Aloni ke pesa ngombe ya mbakala samu na
Munkayulu ya mulemvo ya masumu ya yandi mosi. Yandi ke sala kisalu samu na kukatula masumu ya yandi mosi mpe ya bantu ya yinzo ya yandi.

\VS{7}Yandi ke baka bankombo nyonso zole, mpe yandi ke tula yawu na mantwala ya Yave, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu.

\VS{8}Aloni ke bula dzeke samu na kuzaba, na kati ya bankombo nyonso zole, wapi yina kele ya Yave, mpe wapi yina kele ya Azazele.

\VS{9}Nkombo yina dzeke ke soola samu na Yave, Aloni ke nata yawu, mpe yandi ke pesa yawu samu na
Munkayulu ya mulemvo.

\VS{10}Nkombo yina dzeke ke soola samu na Azazele, ba ke tula yawu ya moyo na mantwala ya Yave. Ba ke sala kisalu na zulu ya nkombo yina samu na kukatula masumu. Mpe ba ke fidisa yawu na sika ya Azazele, na yinsi ya kuyuma.


\par }{\PP \VS{11}«Aloni ke pesa ngombe ya mbakala samu na
Munkayulu ya mulemvo ya masumu ya yandi mosi. Yandi ke sala kisalu samu na kukatula masumu ya yandi mosi, mpe ya bantu ya yinzo ya yandi. Yandi ke zenga laka ya ngombe ya
Munkayulu ya mulemvo ya masumu ya yandi mosi.

\VS{12}Yandi ke baka kiyokolo ya
maaka ya nsunga ya mbote. Yandi ke fulusa yawu na makala ya tiya yina yandi ke baka na kiyokolo ya minkayulu, na mantwala ya Yave. Yandi ke baka maboko zole ya kufuluka na fundu-fundu ya
maaka ya nsunga ya mbote. Yandi ke nata yawu na kivinga ya kulutila longo.

\VS{13}Yandi ke tula fundu-fundu ya
maaka ya nsunga ya mbote na tiya, na mantwala ya Yave, samu ti mulinga\XREF{}{{\XO 16:13 }{\XT{Kbk 19.9}}} ya yawu kufuka kitapu ya
Sanduku ya ngwisani. Na kati ya sanduku yina kele na
Matadi ya ngwisani. Na kusala mutindu yina, Aloni ke kufwa ve.

\VS{14}Yandi ke baka menga ya ngombe, na musapi ya yandi, yandi ke mwanga yawu na zulu ya kitapu ya
Sanduku ya Ngwisani, na lweka ya esete. Yandi ke mwanga mpe menga bambala nsambwadi na mantwala ya kitapu ya
Sanduku ya Ngwisani.

\VS{15}Yandi ke kufwa nkombo ya mbakala yina me pesama mutindu
Munkayulu ya mulemvo ya masumu ya bantu. Yandi ke nata menga ya nkombo yina na kivinga ya kulutila longo. Yandi ke sala na menga yina mutindu yandi salaka na menga ya ngombe. Yandi ke mwanga yawu na zulu ya kitapu ya
Sanduku ya ngwisani, mpe na mantwala ya
Sanduku ya ngwisani\XREF{}{{\XO 16:15 }{\XT{Ebe 9.12}}}.

\VS{16}Yandi ke sala kisalu samu na kuvedisa
kivinga ya longo samu na kondwa
Kuvedila ya bana ya Isayeli, na yimbi ya bawu, na masumu nyonso ya bana ya Isayeli. Yandi ke sala mutindu mosi samu na
Yinzo ya Mbwabanu, yina ke vwandaka na sika ya bawu, na kati-kati ya kondwa
kuvedila ya bawu.

\VS{17}Ntangu Aloni ke kota na kivinga ya kulutila longo samu na kusala kisalu samu na kukatula masumu, ata muntu mosi ve ke vwanda na
Yinzo ya Mbwabanu, tii ntangu yina Aloni ke basika. Aloni ke sala kisalu samu na kukatula masumu ya yandi mosi, na ya bantu ya yinzo ya yandi, na ya mukangu nyonso ya Isayeli.

\VS{18}Aloni ke basika na kukwiza na
kivinga ya longo, mpe yandi ke kwenda na
Kiyokolo ya minkayulu, yina kele na mantwala ya Yave. Yandi ke sala kisalu na
Kiyokolo ya minkayulu, samu na kuvedisa yawu. Yandi ke baka ndambu ya menga ya ngombe mpe ya nkombo, yandi ke tula yawu na balweka nyonso ya mampoka ya
Kiyokolo ya minkayulu.

\VS{19}Na musapi ya yandi, yandi ke mwanga menga bambala nsambwadi na
Kiyokolo ya minkayulu. Yandi ke vedisa yawu na kondwa
kuvedila ya bana ya Isayeli. Mpe yandi ke byeka yawu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{20}«Ntangu Aloni ke manisa na kusala kisalu samu na kuvedisa
kivinga ya longo, mpe
Yinzo ya Mbwabanu, mpe
Kiyokolo ya minkayulu, yandi ke nata nkombo ya mbakala ya moyo.

\VS{21}Aloni ke tentika maboko ya yandi zole na zulu ya yintu ya nkombo ya moyo. Mpe yandi ke fungula masumu nyonso ya bana ya Isayeli, na bafoti nyonso ya bawu, na yimbi nyonso ya bawu. Yandi ke tula yawu na zulu ya yintu ya nkombo. Mpe yandi ke pesa nkombo yango na muntu yina ba kubikaka samu na kunata yawu na yinsi ya kuyuma.

\VS{22}Nkombo yina ke baka
kizitu ya masumu nyonso ya bawu mpe yandi ke nata yawu na kisika yina bantu lenda kuma ve.»

\par }{\PP «Ba ke fidisa nkombo yango na yinsi ya kuyuma.

\VS{23}Na manima, Aloni ke kota na
Yinzo ya Mbwabanu. Yandi ke katula binkuti ya lino yina yandi lwataka na kukota na kivinga ya kulutila longo. Mpe yandi ke bika yawu kuna\XREF{}{{\XO 16:23 }{\XT{Eze 44.19}}}.

\VS{24}Yandi ke sukula nzutu ya yandi na maza na kisika mosi ya longo. Mpe yandi ke lwata binkuti ya yandi ya nkaka. Na manima, yandi ke basika samu na kwenda pesa
Munkayulu ya Kuyoka ya yandi mosi, mpe
Munkayulu ya Kuyoka ya bantu. Yandi ke sala kisalu samu na kukatula masumu ya yandi mosi mpe ya bantu.

\VS{25}Yandi ke yoka na
Kiyokolo ya minkayulu mafuta ya bibulu yina me pesama samu na mulemvo ya masumu.»


\par }{\PP \VS{26}«Muntu yina nataka nkombo ya Azazele fwana kusukula binkuti ya yandi, mpe kusukula nzutu ya yandi na maza. Na manima, yandi ke vutuka na kivwandu.

\VS{27}Ngombe na nkombo yina pesamaka samu na kukatula masumu, ba ke nata yawu ntama na kivwandu. Ni bibulu yina ba nataka menga ya yawu na kivinga ya kulutila longo samu na kusala kisalu samu na kukatula masumu. Mpusu ya bibulu yina, na mbisi ya yawu, na matufi ya yawu, ba ke losa yawu na tiya\XREF{}{{\XO 16:27 }{\XT{Ebe 13.11}}}.

\VS{28}Muntu yina ke yoka yawu fwana kusukula binkuti ya yandi. Mpe yandi fwana kusukula nzutu ya yandi na maza. Na manima, yandi ke kota na kivwandu.»


\par }{\PP \VS{29}«Yina kele bansalulu yina beno ke banda na kusadilaka bantangu nyonso. Na ngonda ya nsambwadi, na kilumbu ya kumi, beno ke
mina-nsoki, beno ke sala ata kisalu, ya vwanda muntu ya yinsi, to nzenza yina ke vwandaka na sika ya beno.

\VS{30}Samu ti na kilumbu yina, ba ke sala kisalu samu na kukatula masumu nyonso ya beno, samu na kuvedisa beno. Beno ke vwanda ya
kuvedila na mantwala ya Yave.

\VS{31}Ya ke vwanda kilumbu ya
Saba samu na beno, kilumbu ya kupema. Beno ke mina nsoki. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{32}«Nganga-Nzambi yina ba byekaka, yina yinganaka tata ya yandi na kifulu ya
nganga-Nzambi ya ntete, ni yandi ke sala kisalu samu na kukatula masumu. Yandi ke lwata binkuti ya lino ya longo.

\VS{33}Yandi ke sala kisalu samu na kuvedisa
kivinga ya longo, mpe
Yinzo ya Mbwabanu, mpe
Kiyokolo ya minkayulu. Yandi ke sala kisalu samu na kukatula masumu ya
banganga-Nzambi, na ya bantu nyonso ya Isayeli.»


\par }{\PP \VS{34}«Yina kele bansalulu ya konso ntangu samu na beno. Beno fwana salaka mutindu yina mbala mosi na mvula, samu na kukatula masumu nyonso ya bana ya Isayeli\XREF{}{{\XO 16:34 }{\XT{Ltg 29.7-11}}}.»

\par }{\BB \par }
{\PP Aloni salaka mutindu Yave tumisaka yawu na Moyize.




\par }{\MS Bulongo ya Isayeli

\par }\Chap{17}{\MR 17–27

\par }{\SH Musiku na yina me tadila menga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave zabisaka na Moyize

\VS{2}na kutuba na Aloni, na bana ya yandi, mpe na bana nyonso ya Isayeli mutindu yayi:


\par }{\PP \VS{3}«Kana muntu ya Isayeli kufwa ngombe, to dimeme, to nkombo, ya vwanda na kivwandu, to ntama na kivwandu,

\VS{4}kana yandi kunata yawu ve na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu samu na kupesa yawu na Yave, na mantwala ya Yinzo ya Yave, menga yina yandi me mwangisa kele na zulu ya yintu ya yandi. Yandi me mwangisa menga. Ba fwana kukatula muntu yina na lutangu ya bantu ya yandi.

\VS{5}Na mutindu yina, bana ya Isayeli ke bika na kufwaka bibulu ya minkayulu ya bawu kisika ni kisika. Kasi bawu ke banda na kunataka yawu na Yave, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu, na mantwala ya
nganga-Nzambi. Bawu ke banda na kupesaka yawu na Yave samu na
Minkayulu ya kiwisa.

\VS{6}Nganga-Nzambi ke mwanga menga na
Kiyokolo ya minkayulu ya Yave, na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu. Na manima, yandi ke yoka mafuta. Nsunga ya yawu ke yangidika Yave.

\VS{7}Bana ya Isayeli ke pesa dyaka ve minkayulu ya bawu na banzambi ya luvunu yina kele na bifwani ya bankombo. Bawu ke na kubikaka munu samu na kusadila banzambi yina. Bansalulu yayi ke vwanda ya bantangu nyonso samu na bawu, na bambandu nyonso.»


\par }{\PP \VS{8}«Nge ke tuba na bawu: kana muntu ya dikanda ya Isayeli, to nzenza yina ke zingaka na sika ya bawu me pesa
Munkayulu ya kuyoka, to munkayulu ya nkaka,

\VS{9}kana yandi me nata yawu ve na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu samu na kupesa yawu na Yave, muntu yina ba fwana kukatula yandi na lutangu ya bantu ya yandi.»


\par }{\PP \VS{10}«Kana muntu ya dikanda ya Isayeli, to nzenza yina ke zingaka na sika ya bawu me kudya menga, ya vwanda menga ni menga, mu ke balukila muntu yina me kudya menga. Mpe mu ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi.

\VS{11}Samu ti luzingu ya bima nyonso ya moyo kele na kati ya menga. Mu me pesa beno luve ya kusadila yawu na
Kiyokolo ya minkayulu, samu na kukatula masumu ya beno. Menga ke salaka ti beno kuzwa mulemvo ya masumu, samu ti luzingu kele na kati ya menga\XREF{}{{\XO 17:11 }{\XT{Ebe 9.22}}}.

\VS{12}Ni samu na yawu mu me tuba na bana ya Isayeli: “Ata muntu mosi na kati ya beno kudya menga ve. Nzenza yina ke na kuzinga na sika ya beno mpe fwana kudya ve menga.”»


\par }{\PP \VS{13}«Kana muntu mosi na kati ya bana ya Isayeli, to nzenza yina ke zingaka na sika ya bawu me kwenda na mbingu, mpe yandi me kufwa kibulu to ndeke yina ba ke kudyaka, muntu yina fwana kumwangisa menga ya yawu na ntoto. Mpe yandi fwana kufuka menga yango na ntoto.

\VS{14}Samu ti luzingu ya bima nyonso ya moyo kele na kati ya menga. Ni yawu yina mu me tuba na bana ya Isayeli: “Beno kudya ve menga ya ata kibulu. Samu ti luzingu ya konso kima ya moyo, ni menga ya yawu. Konso muntu yina ke kudya menga, ba ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi\XREF{}{{\XO 17:14 }{\XT{Mba 9.4; Mus 12.16,23; 15.23}}}.»


\par }{\PP \VS{15}«Na kati ya bana ya Isayeli to banzenza yina ke zingaka na sika ya bawu, konso muntu yina ke kudya kibulu yina me kufwa yawu mosi, to kibulu yina mpangi kibulu me kufwa, muntu yina fwana kusukula binkuti ya yandi. Yandi ke yobila maza. Mpe yandi ke vwanda ya
Kuvedila ve tii na nkokila. Na manima, yandi ke vwanda ya
kuvedila.

\VS{16}Kana yandi sukula ve binkuti ya yandi, kana yandi sukula ve nzutu ya yandi, disumu ya yandi ke vwanda na zulu ya yintu ya yandi.»




\par }\Chap{18}{\SH Kuzitisa dikwela
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Mu kele Yave, Nzambi ya beno.

\VS{3}Beno sala ve mutindu ba ke salaka na yinsi ya Ngipiti, kisika yina beno vwandaka zinga. Beno kusala mpe ve mutindu ba ke salaka na Kaana, kisika yina mu ke na kunata beno. Beno landa ve bansalulu ya bawu.

\VS{4}Beno landa misiku ya munu. Beno sadila bansalulu ya misiku ya munu. Beno landa yawu. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\PP \VS{5}«Beno sadila misiku ya munu mpe bansalulu ya misiku ya munu. Muntu yina ke sadila yawu ke zinga na nzila ya yawu\XREF{}{{\XO 18:5 }{\XT{Ney 9.29; Eze 18.9; 20.11-13; Lke 10.28; Lom 10.5; Nga 3.12}}}. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{6}«Bakala kuvukisa ve mfulu na kento yina bawu kele dikanda mosi. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{7}«Kuvukisa ve mfulu na mama ya nge. Ya kele kusafula tata ya nge. Yandi kele mama ya nge: kuvukisa ve mfulu na yandi.»


\par }{\PP \VS{8}«Kuvukisa ve mfulu na kento ya nkaka ya tata ya nge\XREF{}{{\XO 18:8 }{\XT{Mba 35.22; Mus 23.1; 27.20; 1Ko 5.1}}}. Ya kele kusafula tata ya nge.»


\par }{\PP \VS{9}«Kuvukisa ve mfulu na kibusi ya nge: mwana ya tata ya nge to mwana ya mama ya nge, ya vwanda yina me butuka na yinzo ya makwela to yina me butuka na ngaanda\XREF{}{{\XO 18:9 }{\XT{Mus 27.22; 2Sa 13.11-14; Eze 22.11}}}.»


\par }{\PP \VS{10}«Kuvukisa ve mfulu na mutekolo ya nge, ya vwanda yina me buta mwana ya nge ya bakala to mwana ya nge ya kento. Ya kele kusafula nzutu ya nge mosi.»


\par }{\PP \VS{11}«Kuvukisa ve mfulu na mwana yina tata ya nge me buta na kento ya nkaka. Yandi kele mwana ya tata ya nge, yandi kele kibusi ya nge.»


\par }{\PP \VS{12}«Kuvukisa ve mfulu na kibusi ya tata ya nge. Yandi kele muntu ya dikanda ya tata ya nge.»


\par }{\PP \VS{13}«Kuvukisa ve mfulu na mpangi ya mama ya nge. Yandi kele muntu ya dikanda ya mama ya nge.»


\par }{\PP \VS{14}«Kusafula ve mpangi ya tata ya nge na kuvukisa mfulu na kento ya yandi. Kento yina kele mama ya nge\XREF{}{{\XO 18:14 }{\XT{Knz 20.19-20}}}.»


\par }{\PP \VS{15}«Kuvukisa ve mfulu na kento ya mwana ya nge. Yandi kele bokilo ya nge. Kuvukisa ve mfulu na yandi\XREF{}{{\XO 18:15 }{\XT{Mba 38.16,26; Eze 22.11}}}.»


\par }{\PP \VS{16}«Kuvukisa ve mfulu na kento ya mpangi ya nge. Ya kele kusafula mpangi ya nge\XREF{}{{\XO 18:16 }{\XT{Mat 14.3-12}}}.»


\par }{\PP \VS{17}«Kuvukisa ve mfulu na kento mpe na mwana ya yandi ya kento. Kuvukisa ve mfulu na mutekolo ya yandi, mwana ya mwana ya yandi ya bakala to ya kento. Ya kele dyambu ya nsoni mingi. Bawu kele dikanda mosi\XREF{}{{\XO 18:17 }{\XT{Mus 27.23}}}.»


\par }{\PP \VS{18}«Kukwela ve mpangi ya kento ya nge kana kento ya nge ke ntete moyo, samu ti nge ke kotisa kimbanda ntangu nge ke vukisa mfulu na mpangi ya kento ya nge.»


\par }{\PP \VS{19}«Kuvukisa ve mfulu na kento, kana yandi kele na menga. Yandi kele ya
kuvedila ve\XREF{}{{\XO 18:19 }{\XT{Eze 22.10}}}.»


\par }{\PP \VS{20}«Kuvukisa ve mfulu na kento ya mpangi ya nge ya yinsi mosi. Samu ti yawu ke sala ti nge vwanda ya
kuvedila ve\XREF{}{{\XO 18:20 }{\XT{Kbk 20.14; Mus 5.18; 2Sa 11.2-4; Eze 22.11}}}.»


\par }{\PP \VS{21}«Kupesa ve mwana ya nge mutindu munkayulu na nzambi Moloke\XREF{}{{\XO 18:21 }{\XT{Mus 12.31; 2Bt 17.17; Yel 7.31; Mga 106.37-38}}}. Ya kele kusafula nkumbu ya Nzambi ya nge. Munu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{22}«Kuvukisa ve mfulu na mpangi bakala, mutindu ba ke vukisaka mfulu na kento. Ya kele nganzi\XREF{}{{\XO 18:22 }{\XT{Mba 19.5; Bik 19.22; Lom 1.27}}}.»


\par }{\PP \VS{23}«Kuvukisa ve mfulu na kibulu. Samu ti yawu ke sala ti nge vwanda ya
Kuvedila ve. Kento mpe lenda kuvukisa ve mfulu na kibulu. Ya kele vwanzi ya nsisi\XREF{}{{\XO 18:23 }{\XT{Kbk 22.18; Mus 27.21}}}.»


\par }{\PP \VS{24}«Beno kukuma ve ya
kuvedila ve na kusadila ata dyambu mosi na mambu nyonso yina. Samu ti bantu ya bayinsi yina mu ke na kubingisa na mantwala ya beno, bawu kumaka ya
Kuvedila ve samu na mambu nyonso yina.

\VS{25}Yinsi mpe me kuma ya
kuvedila ve samu na yawu. Mu me futisa yinsi yango yimbi ya yandi, mpe yawu me luka bantu ya yandi.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{26}«Beno, beno fwana kusadila misiku mpe bansalulu ya misiku ya munu. Beno kusala ata mosi na mambu yina ya nganzi, ya vwanda beno, ya vwanda nzenza yina ke zingaka na sika ya beno.

\VS{27}Yina ni mambu nyonso ya nganzi yina vwandaka sadila bantu ya yinsi, bayina vwandaka zinga kuna tekila beno. Ni yawu yina yinsi me kuma ya
Kuvedila ve.

\VS{28}Beno kusala dyaka ve ti yinsi yango kuvwanda dyaka ya
Kuvedila ve, samu ti yawu kuluka beno ve, mutindu yawu me luka bantu yina vwandaka zinga kuna tekila beno.

\VS{29}Bantu nyonso yina ke sala mosi na mambu yina ya nganzi, ba ke katula bawu na lutangu ya bantu ya bawu.»


\par }{\PP \VS{30}«Beno landa bantumunu ya munu. Beno kusadila ve bansalulu ya nganzi yina bantu vwandaka sadila tekila beno kwiza, samu ti beno kuvwanda ve ya
Kuvedila ve. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»




\par }\Chap{19}{\SH Wapi mutindu Nzambi zola ti ba sadila yandi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa na mukangu nyonso ya bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Beno kuvwanda ya longo. Samu ti munu, Yave Nzambi ya beno, mu kele ya longo\XREF{}{{\XO 19:2 }{\XT{1Py 1.16}}}!»


\par }{\PP \VS{3}«Konso muntu na kati ya beno fwana kuzitisa tata ya yandi na mama ya yandi\XREF{}{{\XO 19:3 }{\XT{Kbk 20.12; 21.17; Mus 5.16; Eze 22.7; Mat 15.4; Efe 6.2}}}. Yandi fwana mpe kuzitisa
basaba ya munu\XREF{}{{\XO 19:3 }{\XT{Kbk 20.8-11; Mus 5.12-15; Eze 22.8; Mat 12.1-2}}}. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\PP \VS{4}«Beno sambila ve banzambi ya luvunu\XREF{}{{\XO 19:4 }{\XT{Kbk 20.3; 34.14; Mga 81.10; Mat 4.10}}}. Beno yidika ve banzambi ya biteki na bisengo ya kusulumuka\XREF{}{{\XO 19:4 }{\XT{Kbk 20.4-5; 32.1-6; 34.17; Mus 27.15; 1Bt 12.28-30}}}. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\PP \VS{5}«Ntangu beno ke pesa na Yave
Minkayulu ya kiwisa, beno landa misiku, samu ti Yave kundima yawu.

\VS{6}Mbisi ya kibulu yina me pesama mutindu munkayulu, beno ke kudya yawu kaka na kilumbu yina ba me kufwa yawu to na kilumbu yina ke landa. Mbisi yina ke bikana na manima ya bilumbu zole, ba ke losa yawu na tiya.

\VS{7}Kana ba me kudya yawu na manima ya bilumbu zole, Yave ke ndima yawu ve. Mbisi yina ke dyaka ve ya mbote.

\VS{8}Muntu yina ke kudya yawu, disumu ya yandi ke vwanda na zulu ya yintu ya yandi, samu ti yandi me sumuna kima ya longo ya Yave. Ba ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi.»


\par }{\PP \VS{9}«Ntangu ya kuyonzika bambuma ya bilanga na yinsi ya beno, beno kuyonzika ve bambuma yina kele na ndilu ya bilanga. Beno vutuka ve na kwenda lokota bambuma yina bikanaka na bisika yina beno vwandaka me yonzika yimeni.

\VS{10}Beno vutuka mpe ve na bilanga ya bayinti ya vinu samu na kwenda buka bambuma yina bikanaka, to na kwenda lokota bambuma yina kubwaka na ntoto. Beno bikila yawu bamputu na banzenza. Mu kele Yave, Nzambi ya beno\XREF{}{{\XO 19:10 }{\XT{Mus 24.1-22}}}.»


\par }{\PP \VS{11}«Beno kulaba ve. Muntu kuvuna to kusadila ve mayuya na mpangi ya yandi yina ba kele yinsi mosi\XREF{}{{\XO 19:11 }{\XT{Kbk 20.15; Mus 5.19}}}.

\VS{12}Beno kudya ve bandefi ya luvunu na nkumbu ya munu\XREF{}{{\XO 19:12 }{\XT{Kbk 20.7,16; Yel 5.2; Mat 5.33; Bis 6.13}}}. Yina kele kuvweza nkumbu ya Nzambi ya nge. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{13}«Kusalisa ve mpangi ya nge kisalu ya mpamba. Kulaba ve yandi. Difuta ya muntu yina me sadila nge kisalu fwana kulala ve na sika ya nge\XREF{}{{\XO 19:13 }{\XT{Kbk 22.20; Mus 24.14-15; Eze 22.12}}}.

\VS{14}Kuzonza ve mambu ya nsiingulu na muntu yina kele na makutu ya kufwa. Kutula ve na mantwala ya mpofo kima yina lenda bwisa yandi\XREF{}{{\XO 19:14 }{\XT{Mus 27.18; Yob 29.15}}}. Zitisa Nzambi ya nge. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{15}«Na kati ya balufundusu ya beno, beno sala ve mambu ya kondwa
kudedama. Kunungisa ve mputu mpe kupesa ve mpemba na muntu ya mfunu. Kasi fundisa mpangi ya nge yina beno kele yinsi mosi na
ludedomo nyonso\XREF{}{{\XO 19:15 }{\XT{Kbk 23.3,6-8; Mus 1.17; 16.19}}}.

\VS{16}Kukwenda vunina ve bampangi ya nge mambu. Kuzonza ve mambu ya luvunu na mpangi samu ti ba kufwa yandi. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{17}«Kuyina ve mpangi ya nge na yisi ya ntima. Kasi kukima ve na kusemba yandi\XREF{}{{\XO 19:17 }{\XT{Mat 18.15}}}, samu ti nge kuzwa ve disumu samu na yandi.

\VS{18}Kuvutula ve yimbi na muntu yina me sala nge yimbi. Kukangila ve mpangi ya nge nkele. Zola mpangi ya nge mutindu nge mosi\XREF{}{{\XO 19:18 }{\XT{Mat 5.43; 19.19; 22.39; Mke 12.31; Lke 10.27; Lom 13.9; Nga 5.14; Zak 2.8}}}. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{19}«Beno landa bansalulu ya munu. Kukwelisa ve bibulu ya makanda zole ya kuswaswana. Kukuna ve bambuma ya makanda zole ya kuswaswana na kati ya bilanga mosi. Kulwata ve kinkuti yina ba yidikaka na basinga ya mitindu zole ya kuswaswana\XREF{}{{\XO 19:19 }{\XT{Mus 22.9-11}}}.»


\par }{\PP \VS{20}«Kana bakala me vukisa mfulu na kento yina kele mundongo, kana kento yango wisanaka ntete na muntu ya nkaka samu na kukwelana na yandi, kasi nabunu ba futila yandi mbongo samu na kukuula yandi na bundongo, to nabunu ba pesa yandi kimpwanza ya kukwenda ya yandi, ba fwana kupesa bakala yina kitumbu. Kasi ba ke kufwa bawu ve, samu ti kento yina vwandaka ntete mundongo.

\VS{21}Bakala yango ke nata dimeme ya mbakala na Yave. Yandi ke nata yawu na mwelo ya
Yinzo ya Mbwabanu, samu na
Munkayulu ya kikodi na yimbi yina yandi me sala.

\VS{22}Nganga-Nzambi ke sala kisalu samu na kukatula masumu ya bakala yina. Yandi ke sala kisalu yango na dimeme yango ya mbakala na mantwala ya Yave. Mpe bakala yango ke kuzwa mulemvo ya masumu ya yandi.»


\par }{\PP \VS{23}«Ntangu beno ke kota na yinsi ya Kaana, mpe beno ke kuna bayinti ya bambuma ya kudya ya mutindu na mutindu, beno ke tala yawu mutindu bambuma yina ba yiminaka. Yawu ke vwanda bambuma yina ba yiminaka samu na beno, bamvula tatu. Beno ke kudya yawu ve.

\VS{24}Na mvula ya yiya, beno ke baka bambuma nyonso yina, beno ke tula yawu na lweka samu na Yave. Beno ke sala yawu na kati ya
mukembo ya nene yina ba ke salaka samu na Yave.

\VS{25}Na mvula ya tanu, beno lenda banda na kudya bambuma ya bayinti yango. Na mutindu yina, bayinti ya beno ke banda na kubuta mingi. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\PP \VS{26}«Beno kudya ve kibulu na kisika yina beno me mwangisa menga ya yawu. Beno kusadila ve mikisi to bunganga samu na kuzaba mambu yina ke kwiza\XREF{}{{\XO 19:26 }{\XT{Mus 18.10-11; 2Bt 17.17; 21.6; 2Kk 33.6}}}.

\VS{27}Beno kuteba ve bandilu ya bansuki ya beno. Kuteba ve balweka ya mandefo ya nge.

\VS{28}Beno kulwalisa ve banzutu samu ti muntu me kufwa\XREF{}{{\XO 19:28 }{\XT{Mus 14.1; Yel 41.5}}}. Beno kusala ve bansamba na banzutu ya beno. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{29}«Kusumuna ve mwana ya nge ya kento na kutumisa yandi na kusala kindumba\XREF{}{{\XO 19:29 }{\XT{Mus 23.18; Yel 2.20}}}, samu ti yinsi kubeba ve na kinsuza, mpe yawu kufuluka ve na mambu ya nsoni.

\VS{30}Beno zitisa
basaba ya munu mpe beno zitisa Yinzo ya munu ya longo. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{31}«Beno kwendaka tala ve bantu yina ke sololaka na bantu ya kufwa\XREF{}{{\XO 19:31 }{\XT{Mus 18.10-11; 1Sa 28.3; 2Bt 23.24; Esa 8.19}}}, to bayina ke sadilaka bampeve samu na kuzaba mambu. Beno sosa bawu ve, samu ti beno kuvwanda ve ya
kuvedila ve samu na bawu. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\PP \VS{32}«Telama na buzitu na ntadisi ya kiboba. Vumina muntu ya kununa. Zitisa Nzambi ya nge. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{33}«Kana nzenza me kwiza zinga na yinsi ya beno, beno kutalisa yandi mpasi ve.

\VS{34}Nzenza yina me kwiza zinga na yinsi ya beno, bakila yandi mutindu muntu ya yinsi. Zola yandi mutindu nge mosi. Samu ti beno mpe beno vwandaka banzenza na yinsi ya Ngipiti\XREF{}{{\XO 19:34 }{\XT{Kbk 22.20; Mus 24.17-18; 27.19}}}. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\PP \VS{35}«Beno kusala mayuya ve, ya vwanda na bamfundusu, ya vwanda na kuteza yinda, ya vwanda na kuteza bakilo, ya vwanda na kuzonga bima.

\VS{36}Beno vwanda na bipezolo ya kulunga, Efa\XREF{}{{\XO 19:36 }{\XT{Efa
}}{\XT{Kbk 16.36}}} ya kulunga, bayine\XREF{}{{\XO 19:36 }{\XT{Kbk 29.40}}} ya kulunga\XREF{}{{\XO 19:36 }{\XT{Mus 25.13-16; Bng 11.1; 20.10; Eze 45.10-12; Amo 8.5; Mka 6.11}}}. Mu kele Yave, Nzambi ya beno. Ni munu basisaka beno na yinsi ya Ngipiti.»


\par }{\PP \VS{37}«Beno keba misiku nyonso ya munu na bansalulu nyonso ya munu. Mpe beno sadila yawu. Mu kele Yave.»




\par }\Chap{20}{\SH Balusambulu ya yimbi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kana muntu na kati ya bana ya Isayeli, to na kati ya banzenza yina ke zingaka na sika ya beno, yandi me pesa mosi na bana ya yandi mutindu munkayulu na nzambi Moloke\XREF{}{{\XO 20:2 }{\XT{Knz 18.21}}}, kaka kufwa ba fwana kufwa muntu yina. Bantu ya yinsi ke kufwa yandi na matadi.

\VS{3}Munu mpe, mu ke balukila muntu yina. Mpe mu ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi, samu ti yandi me pesa mosi na bana ya yandi mutindu munkayulu na nzambi Moloke. Yandi me sumuna Yinzo ya munu ya longo. Mpe yandi me safula nkumbu ya munu ya longo.

\VS{4}Kana bantu ya yinsi me kanga meso ya bawu na mantwala ya muntu yina me pesa mosi na bana ya yandi na nzambi Moloke, kana bawu kufwa muntu yina ve,

\VS{5}munu mosi mu ke balukila muntu yina mpe dikanda ya yandi. Mu ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi, yandi na bantu nyonso yina vukanaka na yandi na kukipesa na nzambi Moloke.»


\par }{\PP \VS{6}«Kana muntu kwenda tala bayina ke sololaka na bantu ya kufwa to bayina ke talaka mambu, ya kele kusambila banzambi ya nkaka. Mu ke balukila muntu yina, mpe mu ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi.»


\par }{\PP \VS{7}«Beno kuma bantu ya longo, beno vwanda bantu ya longo, samu ti mu kele Yave, Nzambi ya beno.»


\par }{\SH Bifu ya yimbi
\par }
{\PP \VS{8}«Beno landa bansalulu ya munu, mpe beno sadila yawu. Ni munu Yave ke na
kubyeka beno.»


\par }{\PP \VS{9}«Kana muntu me siinga tata to mama ya yandi, ba fwana kufwa yandi. Yandi me siinga tata ya yandi to mama ya yandi, ni yandi mosi me sosa lufwa ya yandi\XREF{}{{\XO 20:9 }{\XT{Knz 19.3}}}.»


\par }{\PP \VS{10}«Kana bakala me sala kinsuza na kento ya kukwela, kana yandi me sala kinsuza na kento ya mpangi ya yandi, ba fwana kufwa kento na bakala yina me sala kinsuza\XREF{}{{\XO 20:10 }{\XT{Knz 18.20}}}.»


\par }{\PP \VS{11}«Kana bakala me vukisa mfulu na kento ya tata ya yandi, yandi me safula tata ya yandi. Ba fwana kufwa bawu nyonso zole. Ni bawu mosi me sosa lufwa ya bawu\XREF{}{{\XO 20:11 }{\XT{Knz 18.8}}}.»


\par }{\PP \VS{12}«Kana bakala me vukisa mfulu na kento ya mwana ya yandi, ba fwana kufwa bawu nyonso zole. Bawu me sala vwanzi mosi ya nsisi. Ni bawu mosi me sosa lufwa ya bawu\XREF{}{{\XO 20:12 }{\XT{Knz 18.15}}}.»


\par }{\PP \VS{13}«Kana bakala me vukisa mfulu na mpangi bakala mutindu ba ke salaka na kento, bawu nyonso zole me sala dyambu ya nganzi. Ba fwana kufwa bawu. Ni bawu mosi me sosa lufwa ya bawu\XREF{}{{\XO 20:13 }{\XT{Knz 18.22}}}.»


\par }{\PP \VS{14}«Kana bakala me kwela kento na mama ya kento yina, ya kele busafu. Ba ke losa bawu na tiya, yandi na bakento nyonso zole, samu ti mambu yina ya nsoni mingi kutalana dyaka ve na kati ya beno\XREF{}{{\XO 20:14 }{\XT{Knz 18.17}}}.»


\par }{\PP \VS{15}«Kana bakala me vukisa mfulu na kibulu, ba fwana kufwa bakala yina. Ba fwana kufwa mpe kibulu yango.»


\par }{\PP \VS{16}«Kana kento me vukisa mfulu na kibulu, ba fwana kufwa kento yina mpe kibulu yango. Bawu fwana kufwa. Ni bawu mosi me sosa lufwa ya bawu\XREF{}{{\XO 20:16 }{\XT{Knz 18.23}}}.»


\par }{\PP \VS{17}«Kana bakala me baka kibusi ya yandi yina kele mwana ya tata ya yandi to mwana ya mama ya yandi, kana yandi kuvukisa mfulu na yandi, ya kele dyambu ya nsoni ya kulutila. Ba fwana kukatula bawu nyonso zole na lutangu ya bantu ya bawu. Bakala yango me vukisa mfulu na kibusi ya yandi, disumu ya yandi ke vwanda na zulu ya yintu ya yandi.»


\par }{\PP \VS{18}«Kana bakala me vukisa mfulu na kento yina kele na menga, ba ke katula bawu zole na lutangu ya bantu ya bawu, samu ti bawu nyonso zole me vukisa mfulu ntangu kento ke na kutala menga\XREF{}{{\XO 20:18 }{\XT{Knz 18.19}}}.»


\par }{\PP \VS{19}«Kuvukisa ve mfulu na kibusi ya mama ya nge, to na kibusi ya tata ya nge. Ya kele kuvukisa mfulu na kibuti ya nge. Bayina ke sala mutindu yina, disumu ya bawu ke vwanda na zulu ya bayintu ya bawu.»


\par }{\PP \VS{20}«Kana bakala me vukisa mfulu na kento ya mpangi ya tata ya yandi, yandi me safula mpangi ya tata ya yandi. Disumu yina ke vwanda na zulu ya yintu ya yandi na kento yango. Bawu ke buta ve tii lufwa ya bawu\XREF{}{{\XO 20:20 }{\XT{Knz 18.12-14}}}.»


\par }{\PP \VS{21}«Kana bakala me kwela kento ya mpangi ya yandi, ya kele dyambu ya
kuvedila ve. Bakala yina me safula mpangi ya yandi. Bawu zole ba ke buta bana ve\XREF{}{{\XO 20:21 }{\XT{Knz 18.16}}}.»


\par }{\PP \VS{22}«Beno tumama na misiku ya munu nyonso na bansalulu nyonso ya munu, mpe beno sadila yawu. Na yina yinsi ke luka beno ve, yinsi yina mu ke na kunata beno, samu ti beno kuzinga kuna.

\VS{23}Beno kusadila ve bansalulu ya makanda ya bantu yina mu ke bingisa na mantwala ya beno. Bawu ba sadilaka mambu nyonso yina. Ni yawu yina mu me yina bawu.»

\VS{24}Mu me tuba na beno ti:

\par }{\Q «“Ni beno ke baka yinsi ya bawu

\par }{\Q samu ti yawu kuvwanda ya beno.

\par }{\Q Ni munu mosi ke pesa beno yawu.

\par }{\Q Ya kele yinsi ya kufuluka na miliki

\par }{\Q mpe na mafuta ya nyosi\XREF{}{{\XO 20:24 }{\XT{Kbk 3.8}}}.”»

\par }{\MM Mu kele Yave, Nzambi ya beno. Ni munu me kabula beno na makanda ya nkaka.

\VS{25}Beno fwana kusala luswaswanu na kati ya bibulu ya
kuvedila na yina kele ya
Kuvedila ve, na kati ya bandeke ya
kuvedila na yina kele ya
kuvedila ve. Beno kuvwanda ve nganzi na kusimbaka bima yina kele ya
kuvedila ve: bibulu, bandeke, to bima nyonso ya fyoti-fyoti yina ke tambulaka na ntoto. Bima nyonso yina mu tulaka yawu na lweka mpe mu tubaka ti yawu kele ya
kuvedila ve samu na beno.


\par }{\PP \VS{26}«Beno vwanda ya longo samu na munu, samu ti, munu Yave, mu kele ya longo. Mu me kabula beno na makanda ya nkaka samu ti beno kuvwanda bantu ya munu.»


\par }{\PP \VS{27}«Kana ya vwanda na muntu mosi ya kento to ya bakala yina ke sololaka na bantu ya kufwa, to yina ke talaka mambu, ba fwana kufwa yandi. Ba ke kufwa yandi na matadi. Ni yandi mosi me sosa lufwa ya yandi.»




\par }\Chap{21}{\SH MISIKU YINA ME TADILA BANGANGA-NZAMBI
\par }
{\SHB A. Luzingu ya
banganga-Nzambi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize na kuzabisa na
banganga-Nzambi, bana ya Aloni, mutindu yayi:

\par }{\PP «Nganga-Nzambi fwana kusimba ve mvumbi ya muntu ya dikanda ya yandi. Kana ve, yandi ke kuma ya
Kuvedila ve.

\VS{2}Yandi lenda simba kaka mvumbi ya mama ya yandi, ya tata ya yandi, ya mwana ya yandi ya bakala to ya kento, mpe ya mpangi ya yandi ya bakala.

\VS{3}Na yina me tadila lufwa ya kibusi ya
nganga-Nzambi yina me zaba ntete ve babakala mpe kele ntete na yisi ya lutumu ya dikanda ya yandi, samu ti ba me kwela yandi ntete ve,
nganga-Nzambi ke na luve ya kuma ya
kuvedila ve samu na mvumbi ya kibusi yango.

\VS{4}Nganga-Nzambi kele mfumu na kati ya dikanda ya yandi. Ni yawu yina yandi fwana kuvwanda ve ya
kuvedila ve samu na kusumuna ve bulongo ya yandi.»


\par }{\PP \VS{5}«Banganga-Nzambi lenda zenga ve bansuki ya bawu. Bawu lenda katula mpe ve mandefo ya balweka, to kusala bansamba na banzutu ya bawu\XREF{}{{\XO 21:5 }{\XT{Knz 19.27-28}}}.

\VS{6}Bawu fwana kuvwanda ya longo samu na Nzambi ya bawu. Mpe bawu fwana kusafula ve nkumbu ya Nzambi ya bawu. Samu ti ni bawu kele na muswa ya kunataka madya ya kuyoka na tiya samu na Yave. Yawu kele madya ya Nzambi ya bawu. Bawu fwana kuvwanda bantu ya longo.»


\par }{\PP \VS{7}«Nganga-Nzambi lenda kwela ve kento ya kindumba, to kento yina basikaka ntete na bakala ya nkaka.
Nganga-Nzambi lenda kwela ve kento yina ba katulaka na makwela. Samu ti
nganga-Nzambi kele muntu ya longo samu na Nzambi ya yandi.

\VS{8}Nge fwana kutalaka
nganga-Nzambi mutindu muntu ya longo, samu ti ni yandi ke nataka madya na sika ya Nzambi ya nge. Yandi fwana kuvwanda muntu ya longo samu na nge, samu ti munu Yave, mu kele Nzambi ya longo. Ni munu ke na
kubyeka beno.»


\par }{\PP \VS{9}«Kana mwana ya
nganga-Nzambi ya kento me sumuka na kindumba, yandi me sumuna tata ya yandi. Ba fwana kulosa mwana yina na tiya.»


\par }{\SHB B. Misiku samu na
banganga-Nzambi ya ntete
\par }
{\PP \VS{10}«Nganga-Nzambi ya ntete, ni yandi kele kuluntu ya
banganga-Nzambi. Ba bulumunaka mafuta ya mbyekolo na yintu ya yandi. Ba byekaka yandi samu na kulwata binkuti ya longo. Ni yawu yina yandi lenda bika ve ti bansuki ya yandi kuvwanda ya kumwangana. Yandi lenda mpe ve kupasula binkuti ya yandi\XREF{}{{\XO 21:10 }{\XT{Knz 10.6}}}.

\VS{11}Yandi fwana kubelama ve na mvumbi. Yandi fwana kukuma ve ya
kuvedila ve, ya vwanda samu na tata ya yandi, ya vwanda samu na mama ya yandi.

\VS{12}Yandi fwana katuka ve na
Yinzo ya longo, samu ti yandi kusumuna ve
Yinzo ya longo ya Nzambi ya yandi, samu ti ba byekaka yandi na mafuta ya mbyekolo samu na Nzambi ya yandi. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{13}«Nganga-Nzambi lenda kwela kaka kento yina me zaba ntete ve babakala.

\VS{14}Yandi lenda kwela ve mufwidi, to kento yina ba katulaka na makwela, to kento yina basikaka ntete na bakala ya nkaka, to kento ya kindumba. Yandi ke baka kento mosi ya dikanda ya yandi, yina me zaba ntete ve babakala,

\VS{15}samu ti yandi kukotisa ve menga ya
kuvedila ve na kati ya dikanda ya yandi. Ni munu Yave ke na
kubyeka yandi.»


\par }{\SHB D. Bikaku na kisalu ya
nganga-Nzambi
\par }
{\PP \VS{16}Yave tubaka na Moyize

\VS{17}na kuzabisa na Aloni mutindu yayi:

\par }{\PP «Na bambandu nyonso, ata muntu mosi na kati ya bana ya nge ke belama samu na kupesa madya na Nzambi ya nge, kana muntu yina kele na kifuma.

\VS{18}Muntu ve yina kele na kifuma ke belama: ya vwanda kifuma ya meso, ya vwanda kifuma ya makulu, ya vwanda kifuma ya mbombo, ya vwanda ti kinama mosi ya nzutu ya yandi me lutila ya nkaka na yinda,

\VS{19}Ya vwanda ti dikulu to diboko zenganaka,

\VS{20}ya vwanda nkunki to mutela ya nkufi mingi, ya vwanda didoti na disu, ya vwanda makwanza, ya vwanda lota, ya vwanda ti bambanga ya yandi ke ya kumwangana.

\VS{21}Na kati ya bana ya
nganga-Nzambi Aloni, ata muntu mosi yina kele na kifuma ke belama samu na kuyokila Yave madya. Yandi kele na kifuma, ni yawu yina yandi ke belama ve samu na kupesa madya na Nzambi ya yandi.

\VS{22}Yandi lenda ya yandi kudya madya ya Nzambi ya yandi, ya vwanda ya longo to ya longo mingi.

\VS{23}Kasi yandi fwana kuma ve na lele yina ke bumbaka kivinga ya kulutila longo. Yandi lenda mpe kubelama ve na
Kiyokolo ya minkayulu, samu ti yandi kele na kifuma. Yandi fwana kusumuna ve bisika ya munu ya longo\XREF{}{{\XO 21:23 }{\XT{Kbk 26.31-35}}}. Ni munu Yave ke na
kubyeka bawu.»


\par }{\PP \VS{24}Moyize tubaka mambu yina na Aloni, na bana ya yandi, na bana nyonso ya Isayeli.




\par }\Chap{22}{\SHB E. Misiku samu na kudya bima ya minkayulu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{2}«Zabisa na Aloni mpe na bana ya yandi na wapi ntangu ba fwana kusalaka keba na bima ya longo yina bana ya Isayeli ke pesaka munu, samu ti bawu kusafula ve nkumbu ya munu ya longo. Mu kele Yave.

\VS{3}Zabisa bawu mutindu yayi:

\par }{\PP «Na bambandu nyonso yina ke kwiza, kana muntu mosi na dikanda ya
banganga-Nzambi kele ya
kuvedila ve, mpe yandi me belama na minkayulu ya longo yina bana ya Isayeli me pesa na Yave, ba fwana kukatula muntu yina na kisalu ya munu. Mu kele Yave.

\VS{4}Konso muntu ya dikanda ya Aloni, yina kele na kimbevo ya mpusu, to konso kimbevo na nzutu ya yandi ya bubakala, yandi lenda kudya ve bima ya longo tii ntangu yandi ke vwanda ya
Kuvedila. Mutindu mosi mpe samu na
nganga-Nzambi yina me simba muntu yina kumaka ya
kuvedila ve samu ti yandi simbaka mvumbi, to
nganga-Nzambi yina basikaka maluma,

\VS{5}to
nganga-Nzambi yina kumaka ya
kuvedila ve samu ti yandi simbaka mwa kibulu ya fyoti-fyoti yina ke sala ti muntu kukuma ya
Kuvedila ve, to samu ti yandi simbaka muntu yina kumaka ya
kuvedila ve, na nzila ya mutindu na mutindu.

\VS{6}Nganga-Nzambi yina me simba bima ya mutindu yina ke vwanda ya
kuvedila ve tii na nkokila. Yandi lenda kudya ve bima ya longo tii ntangu yina yandi ke sukula nzutu ya yandi na maza.

\VS{7}Ntangu ntangu ke dyama, yandi ke vwanda ya
kuvedila. Mpe yandi lenda kudya bima ya longo, samu ti yina ni madya ya yandi.

\VS{8}Yandi lenda kudya ve kibulu yina me kufwa yawu mosi, to yina mpangi kibulu me kufwa. Kana ve, yandi ke vwanda ya
kuvedila ve samu na yawu. Mu kele Yave.


\par }{\PP \VS{9}«Banganga-Nzambi fwana kulanda bantumunu ya munu samu ti bawu kuzwa ve mambu na disumu yina me tadila dyambu ya madya. Kana bawu kusumuna yawu, bawu ke kufwa. Ni munu Yave ke na
kubyeka bawu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{10}«Muntu yina kele
nganga-Nzambi ve, yandi lenda kudya ve madya ya longo. Muntu yina me kwiza na bunzenza na sika ya
nganga-Nzambi, to mpe kisadi ya
nganga-Nzambi, bawu lenda kudya ve madya longo.

\VS{11}Kasi kana
nganga-Nzambi me sumba mundongo na mbongo, mundongo yina lenda kudya madya ya longo. Mundongo yina mpe me butuka na yinzo ya
nganga-Nzambi lenda kudya.

\VS{12}Kana
nganga-Nzambi me kwelisa mwana ya yandi ya kento na muntu yina kele ve
nganga-Nzambi, mwana yango lenda kudya dyaka ve yina ba me katula na bima ya longo.

\VS{13}Kana mwana ya
nganga-Nzambi kele mufwidi, to ba katulaka yandi na makwela ata kubuta bana, mpe yandi vutukaka na yinzo ya tata ya yandi samu na kuzinga kuna mutindu yandi vwandaka tekila yandi kukwela, mwana yina mpe lenda kudya madya mosi na tata ya yandi. Ata muntu mosi yina kele
nganga-Nzambi ve lenda kudya madya yango.


\par }{\PP \VS{14}«Kana muntu me kudya bima ya longo kondwa kuzaba, yandi fwana kufuta na
nganga-Nzambi bima yina yandi me kudya. Mpe yandi ke bwela kikunku mosi na kati ya bikunku tanu ya yawu.


\par }{\PP \VS{15}«Banganga-Nzambi fwana kusumuna ve bima ya longo yina bana ya Isayeli ke katulaka samu na kupesa na Yave.

\VS{16}Kana bawu kudya yawu ntangu bawu kele ve ya kukubama, bawu ke tula na yintu ya bana ya Isayeli yimbi yina ke lomba ti ba pesa munu kikodi samu na yawu. Ni munu Yave ke na
kubyeka yawu.»


\par }{\SH Musiku samu na kusoola bibulu ya minkayulu
\par }
{\PP \VS{17}Yave tubaka na Moyize

\VS{18}na kuzonza na Aloni na bana ya yandi, mpe na bana nyonso ya Isayeli:

\par }{\PP «Kana muntu mosi ya dikanda ya Isayeli, to nzenza yina ke zingaka na Isayeli zola kupesa Yave
Munkayulu ya kuyoka na luzolo ya yandi mosi, to samu na kulungisa nsilulu,

\VS{19}kana yandi zola ti Yave kundima munkayulu yina, yandi fwana kubaka kibulu ya mbakala yina kele ve na kifuma na kati ya bangombe, mameme, to bankombo.

\VS{20}Konso kibulu yina kele na kifuma, beno kupesa yawu ve, samu ti Yave ke ndima yawu ve\XREF{}{{\XO 22:20 }{\XT{Mus 17.1}}}.

\VS{21}Kana muntu zola kupesa na Yave ngombe, dimeme, to nkombo mutindu
Munkayulu ya kiwisa, na luzolo ya yandi mosi to samu na kulungisa nsilulu, kibulu yina fwana kuvwanda ve na kifuma, samu ti Yave kundima yawu. Kibulu yango fwana kuvwanda na ata kifuma.

\VS{22}Beno pesa ve Yave kibulu yina kele na meso ya kufwa, to yina kele na kinama ya kubeba, to yina kele na mputa, to mpe yina kele na kimbevo na mpusu ya nzutu ya yandi. Beno kupesa yawu ve mutindu madya ya kuyoka na tiya, na
Kiyokolo ya minkayulu na Yave.

\VS{23}Kibulu yina kele na kinama mosi ya kulutila yinda to nkufi, nge lenda pesa yawu mutindu munkayulu ya luzolo ya nge mosi, ya vwanda ngombe, dimeme, to nkombo. Kasi Yave lenda ndima yawu ve mutindu munkayulu samu na kulungisa nsilulu.

\VS{24}Beno pesa ve na Yave munkayulu ya kibulu yina kele na bambanga ya kukota, to ya kumwangana, to ya kukatuka, to ya kuzengana. Beno kusala mutindu yina ve na yinsi ya beno.

\VS{25}Beno kundima ve bibulu ya mutindu yina na maboko ya banzenza samu na kupesa yawu mutindu madya na Nzambi ya beno. Bibulu ya kubeba muntindu nyonso yina kele na bifuma, Yave ke ndima beno yawu ve.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{26}Yave zonzaka dyaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{27}«Na manima ya kubutuka ya mwana ya ngombe, to mwana ya dimeme, to mpe mwana ya nkombo, beno fwana kubika mwana yina kuvwanda na mama ya yandi bilumbu nsambwadi. Kubanda na kilumbu ya nana, Yave lenda ndima yawu mutindu munkayulu ya madya yina ba ke yokaka na tiya.

\VS{28}Beno kufwa ve kaka na kilumbu mosi ngombe na mwana ya yandi, to dimeme na mwana ya yandi, to mpe nkombo na mwana ya yandi.»


\par }{\PP \VS{29}«Ntangu beno ke pesa na Yave munkayulu ya matondo, beno fwana kupesa yawu na mutindu yina me fwanana samu ti Yave kundima yawu.

\VS{30}Beno kudya kibulu yango kaka na kilumbu yina. Beno kubika ve mbisi ya nkaka kukuma tii na suka. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{31}«Beno tumama na bantumunu ya munu, mpe beno sadila yawu. Mu kele Yave.

\VS{32}Beno safula ve nkumbu ya munu ya longo, samu ti mu vwanda Nzambi ya longo na kati-kati ya bana ya Isayeli. Ni munu Yave ke na
kubyeka beno.

\VS{33}Ni munu basisaka beno na yinsi ya Ngipiti samu na kuvwanda Nzambi ya beno. Mu kele Yave.»




\par }\Chap{23}{\SH Bilumbu ya
mikembo ya Isayeli:
Saba
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Yayi ni balukutakanu samu na
mikembo ya Yave, balukutakanu yina ke sala ti beno kutikisa bantu, ya kele
balukutakanu ya longo.»


\par }{\PP \VS{3}«Bilumbu ya kusala bisalu kele sambanu. Kasi kilumbu ya nsambwadi kele Saba, kilumbu ya kupema, kilumbu ya
lukutakanu ya longo. Beno ke sala ata kisalu mosi ve. Ya kele Saba samu na Yave, na bisika nyonso yina beno ke zinga\XREF{}{{\XO 23:3 }{\XT{Mba 2.1-3; Kbk 16.23-30; 20.8-11; 23.12; 31.12-17; 34.21; 35.2; Mus 5.12-14}}}.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{4}«Yayi ni balukutakanu ya
mikembo ya Yave,
balukutakanu ya longo yina beno ke sala na bantangu ya yawu.»


\par }{\SHB Mukembo ya Paki mpe mukembo ya mampa yina ba ma funisa ve
\par }
{\PP \VS{5}«Na ngonda ya ntete, na kilumbu ya kumi na yiya na nkokila, ya ke vwanda
Paki samu na Yave\XREF{}{{\XO 23:5 }{\XT{Kbk 12.1-14; Ltg 28.16; Mus 16.1-2}}}.»


\par }{\PP \VS{6}«Kaka na ngonda yina, na kilumbu ya kumi na tanu, ya ke vwanda
mukembo ya mampa yina ba me funisa ve samu na Yave. Beno ke sala bilumbu nsambwadi na kudyaka mampa yina ba me funisa ve.

\VS{7}Kilumbu ya ntete ya lumingu yina, beno ke vwanda na
lukutakanu ya longo. Beno ke sala ata kisalu mosi ve na bisalu nyonso yina beno ke salaka bantangu nyonso.

\VS{8}Bilumbu nsambwadi, beno ke pesa na Yave madya yina ba ke yokaka na tiya. Na kilumbu yina ya nsambwadi, ya ke vwanda
lukutakanu ya longo. Beno ke sala ata kisalu mosi ve na bisalu nyonso yina beno ke salaka bantangu nyonso\XREF{}{{\XO 23:8 }{\XT{Kbk 12.15-20; 23.15; 34.18; Ltg 28.17-25; Mus 16.3-8}}}.»


\par }{\SH Mukembo ya madya ya ntete
\par }
{\PP \VS{9}Yave tubaka na Moyize

\VS{10}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Ntangu beno ke kota na yinsi yina mu ke na kupesa beno, ntangu beno ke yonzika bambuma ya ntete yina beno ke kuna na yinsi yango\XREF{}{{\XO 23:10 }{\XT{Kbk 23.19; 34.26}}}, beno ke nata na sika ya
nganga-Nzambi madya ya ntete ya bima yina beno ke yonzika.

\VS{11}Nganga-Nzambi ke pesa yawu na mutindu ba ke sadilaka na mantwala ya Yave, samu ti Yave kundima beno. Yandi ke pesa yawu mutindu yina na kilumbu yina ke landa
Saba.

\VS{12}Na kilumbu yina beno ke pesa madya yango, beno ke pesa Yave
Munkayulu ya kuyoka ya mwana ya dimeme ya mvula mosi, yina kele ve na kifuma.

\VS{13}Beno ke pesa yawu ya kuvukana na
Munkayulu ya madya ya bilanga ya bikunku zole na kati ya bikunku kumi ya Efa\XREF{}{{\XO 23:13 }{\XT{Efa
}}{\XT{Kbk 16.36}}} ya kiputi ya faline ya kitoko yina ba me vukisa na mafuta. Yawu kele madya ya kuyoka na tiya samu na Yave. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave. Kaka na ntangu yina mpe, beno ke pesa munkayulu ya malafu ya Yine\XREF{}{{\XO 23:13 }{\XT{Kbk 29.40}}} mosi ya vinu.

\VS{14}Tekila kilumbu yina beno ke nata munkayulu na Nzambi ya beno, beno kudya ve bambuma yina ya malu-malu, ya vwanda mampa, to bambuma ya kukalinga, to bambuma ya nkunzu. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso, samu na bambandu nyonso, na bisika nyonso yina beno ke zinga.»


\par }{\SHB Mukembo ya kuyonzika bambuma
\par }
{\PP \VS{15}«Kilumbu yina ke landa
Saba, ni kilumbu yina beno ke nata madya ya kupesa mutindu ba ke salaka na mantwala ya Yave. Kubanda na kilumbu yina, beno ke tanga balumingu nsambwadi ya muvimba.

\VS{16}Beno ke tanga bilumbu makumi tanu tii kilumbu yina ke landa
Saba ya nsambwadi. Na kilumbu yango, beno ke pesa na Yave munkayulu ya malu-malu ya madya ya bilanga.

\VS{17}Na bisika nyonso yina beno ke vwanda, beno ke baka mampa zole ya kwenda pesa mutindu munkayulu mutindu ba ke salaka na mantwala ya Yave. Ba ke lambila mampa yina na bikunku zole na kati ya bikunku kumi ya Efa\XREF{}{{\XO 23:17 }{\XT{Kbk 16.36}}} ya faline ya kitoko\XREF{}{{\XO 23:17 }{\XT{Knz 23.17}}} samu na konso dimpa. Ba ke funisa yawu. Ni yina ke vwanda minkayulu ya madya ya beno ya ntete samu na Yave.

\VS{18}Na zulu ya mampa yina, beno ke nata bana nsambwadi ya mameme, yina kele ve na kifuma, na ngombe mosi ya mbakala, na mameme zole ya mbakala. Bibulu yina ke vwanda minkayulu ya kuyoka samu na Yave. Munkayulu ya madya ya bilanga na munkayulu ya malafu ke vwanda madya ya kuyoka na tiya. Nsunga ya yawu ke yangidikaka Yave.

\VS{19}Beno ke pesa nkombo ya mbakala mutindu
Munkayulu ya mulemvo, mpe bana zole ya mameme ya mvula mosi, samu na
Munkayulu ya Kiwisa.

\VS{20}Nganga-Nzambi ke pesa bibulu yina mutindu ba ke salaka na mantwala ya Yave. Yandi ke sala yawu mbala mosi na mampa yina salamaka na faline ya bambuma ya ntete. Ba ke byeka yawu samu na Yave, mpe yawu ke vwanda ya
nganga-Nzambi.

\VS{21}Kaka na kilumbu yina, beno ke sala lukutakanu. Ya ke vwanda
lukutakanu ya longo: Beno ke sala ata kisalu mosi ve na bisalu nyonso yina beno ke salaka bantangu nyonso. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso, na bambandu nyonso ya beno, na bisika nyonso yina beno ke zinga\XREF{}{{\XO 23:21 }{\XT{Kbk 23.16; 34.22; Ltg 28.26; Mus 16.9-12}}}.»


\par }{\PP \VS{22}«Ntangu ya kuyonzika bambuma ya bilanga ya yinsi ya beno, beno kuyonzika ve bambuma yina kele na ndilu ya bilanga. Beno vutuka ve na kwenda lokota yina bikanaka na bisika yina beno vwandaka me yonzika yimeni. Beno ke bika yawu samu na bamputu mpe banzenza. Mu kele Yave, Nzambi ya beno\XREF{}{{\XO 23:22 }{\XT{Mus 24.19-22}}}.»


\par }{\SHB Kilumbu ya milolo ya nsayi
\par }
{\PP \VS{23}Yave tubaka na Moyize

\VS{24}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Na ngonda ya nsambwadi, kilumbu ya ntete ke vwanda kilumbu ya kupema. Ya ke vwanda kilumbu yina ba ke bambuka moyo, mpe kilumbu ya kusala milolo ya nsayi. Na kilumbu yango ya nsambwadi ke vwanda
lukutakanu ya longo.

\VS{25}Beno ke sala ata kisalu mosi ve na bisalu nyonso yina beno ke salaka bantangu nyonso. Mpe beno ke pesa na Yave madya yina ba ke yokaka na tiya\XREF{}{{\XO 23:25 }{\XT{Ltg 29.1-6}}}.»


\par }{\SHB Kilumbu ya nene ya kukatula masumu
\par }
{\PP \VS{26}Yave tubaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{27}«Na ngonda yina ya nsambwadi, kilumbu ya kumi ke vwanda kilumbu ya nene ya kukatula masumu\XREF{}{{\XO 23:27 }{\XT{Knz 16}}}. Beno ke vwanda na
lukutakanu ya longo. Beno ke
mina-nsoki, mpe beno ke pesa na Yave madya yina ba ke yokaka na tiya.

\VS{28}Na kilumbu yina, beno ke sala ata kisalu ve, samu ti ya ke kilumbu yina ba ke katula masumu ya beno na mantwala ya Yave, Nzambi ya beno.

\VS{29}Konso muntu yina ke
Mina-nsoki ve na kilumbu yina, ba ke katula yandi na lutangu ya bantu ya yandi.

\VS{30}Konso muntu yina ke sala kisalu ni kisalu na kilumbu yina, mu ke katula yandi na kati ya bantu ya yandi mpe yandi ke kufwa.

\VS{31}Beno ke sala ata kisalu mosi ve. Yina kele bansalulu ya bantangu nyonso, samu na bambandu nyonso ya beno, na bisika nyonso yina beno ke zinga.

\VS{32}Kilumbu yina ke vwanda
Saba samu na beno, kilumbu ya kupema. Beno ke mina nsoki. Kubanda na nkokila ya kilumbu ya yivwa ya ngonda tii na nkokila ya kilumbu yina ke landa\XREF{}{{\XO 23:32 }{\XT{Ltg 29.7-11}}}.»


\par }{\SHB Mukembo ya mileba
\par }
{\PP \VS{33}Yave tubaka na Moyize

\VS{34}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kubanda na kilumbu ya kumi na tanu na ngonda ya nsambwadi, beno ke kembila
mukembo ya mileba samu na Yave, bilumbu nsambwadi.

\VS{35}Na kilumbu ya ntete ke vwanda
lukutakanu ya longo. Beno ke sala ata kisalu mosi ve na bisalu nyonso yina beno ke salaka bantangu nyonso.

\VS{36}Na bilumbu nsambwadi yina, beno ke pesa na Yave madya yina ba ke yokaka na tiya. Na kilumbu ya nana, beno ke sala
lukutakanu ya longo. Na kilumbu yina mpe, beno ke pesa na Yave madya yina ba ke yokaka na tiya. Ya ke kilumbu ya lukutakanu ya nene samu na Yave. Beno ke sala ata kisalu mosi ve na bisalu nyonso yina beno ke salaka bantangu nyonso.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{37}«Yina ni balukutakanu ya
mikembo ya Yave yina beno ke sala. Ya kele
balukutakanu ya longo samu na kupesa na Yave madya yina ba ke yokaka na tiya, na minkayulu ya kuyoka, na minkayulu ya madya ya bilanga, na minkayulu ya kiwisa, na minkayulu ya malafu. Konso munkayulu ke pesama na ntangu ya yawu.

\VS{38}Beno ke vukisa minkayulu nyonso yina na minkayulu yina ba ke pesaka na
basaba ya Yave, na yina ba ke pesaka samu na kulungisa nsilulu, na nyonso yina ba ke pesaka Yave na luzolo muntu yandi mosi.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{39}«Na kilumbu ya kumi na tanu ya ngonda ya nsambwadi, na manima ya kuyonzika madya ya bilanga, beno ke sala
mukembo ya Yave na bilumbu nsambwadi. Kilumbu ya ntete ke vwanda kilumbu ya kupema. Kilumbu ya nana mpe ke vwanda kilumbu ya kupema.

\VS{40}Na kilumbu ya ntete, beno ke baka bambuma ya kitoko ya bayinti, mandala, bintala ya bayinti yina kele na makasa mingi mpe yina ke menaka pene-pene ya mizumba. Mpe beno ke yangalala na mantwala ya Yave Nzambi ya beno bilumbu nsambwadi\XREF{}{{\XO 23:40 }{\XT{Ney 8.15-17}}}.

\VS{41}Konso mvula, beno ke sala
mukembo yayi samu na Yave, bilumbu nsambwadi. Yina kele bansalulu ya bantangu nyonso, na bambandu nyonso ya beno. Beno ke sala
mukembo yayi na ngonda ya nsambwadi.

\VS{42}Beno ke vwanda bilumbu nsambwadi na kati ya mileba. Bantu nyonso ya yinsi ya Isayeli ke vwanda na kati ya mileba,

\VS{43}samu ti bambandu ya beno yina ke landa, kuzaba ti mu vwandisaka bana ya Isayeli na kati ya mileba ntangu mu basisaka bawu na yinsi ya Ngipiti. Mu kele Yave, Nzambi ya beno\XREF{}{{\XO 23:43 }{\XT{Kbk 23.16; 34.22; Ltg 29.12; Mus 16.13-15}}}.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{44}Ni mutindu yina Moyize zabisaka na bana ya Isayeli mambu yina me tadila balukutakanu ya
mikembo ya Yave.




\par }\Chap{24}{\SH Kitentokolo ya minda mpe
kivinga ya longo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize:


\par }{\PP \VS{2}«Tumisa bana ya Isayeli na kunatinaka nge mafuta ya olive ya kulutila kitoko, samu ti minda kulema ntangu nyonso.

\VS{3}Aloni ke tula minda na kati ya
Yinzo ya Mbwabanu, na mantwala ya lele yina ke bumbaka
Sanduku ya ngwisani, samu ti minda yina kulema na mantwala ya Yave kubanda na nkokila tii na suka. Yina kele bansalulu ya bantangu nyonso samu na bambandu nyonso ya beno.

\VS{4}Aloni ke tula minda yango na mantwala ya Yave, na zulu ya kitentokolo ya minda, ya wolo ya mbote, samu ti yawu kulemaka mpimpa nyonso.»


\par }{\SH Mampa yina me pesama na Nzambi
\par }
{\PP \VS{5}«Baka faline ya kitoko nge sala mampa kumi na zole. Konso dimpa ke vwanda na bikunku zole na kati ya bikunku kumi ya Efa\XREF{}{{\XO 24:5 }{\XT{Efa
}}{\XT{Kbk 16.36}}}.

\VS{6}Tula yawu na bikunku zole. Mampa sambanu na konso kikunku. Yawu ke vwanda na mesa ya wolo ya mbote, na mantwala ya Yave\XREF{}{{\XO 24:6 }{\XT{Kbk 25.30}}}.

\VS{7}Nge ke tula
maaka ya nsunga ya mbote na konso kikunku. Ya ke vwanda na zulu ya mampa samu na kubambukaka moyo, mutindu madya yina ba me yoka na tiya samu na Yave.»


\par }{\PP \VS{8}«Konso kilumbu ya
Saba, ba ke tula mampa yina na mantwala ya Yave, na bantangu nyonso. Mampa yina ke katuka na maboko ya bana ya Isayeli. Yayi kele ngwisani ya bantangu nyonso.

\VS{9}Mampa yango ke vwanda ya Aloni na bana ya yandi. Bawu ke kudya yawu na kisika mosi ya longo. Yawu ke vwanda samu na bawu madya mosi ya longo, na kati ya minkayulu yina ba ke yokaka na tiya samu na Yave. Ya kele bansalulu ya bantangu nyonso\XREF{}{{\XO 24:9 }{\XT{Mat 12.4; Mke 2.26; Lke 6.4}}}.»


\par }{\SH Masembo ya muntu yina me safula Nzambi
\par }
{\PP \VS{10}Kento mosi ya Isayeli butaka mwana na bakala mosi ya Ngipiti. Kilumbu mosi, na kati-kati ya bana ya Isayeli, mwana yango swanaka na muntu mosi ya Isayeli kuna na kivwandu.

\VS{11}Nkumbu ya mama ya mwana yango vwandaka Selomite, mwana ya Dibeli, ya dikanda ya Dane. Mwana yango zonzilaka Nkumbu ya Yave na mutindu ya yimbi, mpe yandi fingaka Nzambi. Na yina, ba nataka yandi na sika ya Moyize.

\VS{12}Ba bumbaka yandi mbote-mbote na kisika mosi na kuvingilaka ti Yave pesa nzengolo samu na yandi.


\par }{\PP \VS{13}Yave tubaka na Moyize:

\VS{14}«Muntu yina me finga Nzambi, nata yandi ntama na kivwandu. Bantu nyonso yina kuwaka yandi na kufinga, ba ke tentika maboko ya bawu na zulu ya yintu ya yandi. Mpe mukangu nyonso ya Isayeli ke kufwa yandi na matadi.»

\VS{15}Tuba na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kana muntu me finga Nzambi, disumu ya yandi ke kubwa na zulu ya yintu ya yandi mosi.

\VS{16}Muntu yina ke zonzila Nkumbu ya Yave na mutindu ya yimbi, ba fwana kufwa yandi. Mukangu nyonso ya Isayeli ke kufwa yandi na matadi. Ya vwanda nzenza, ya vwanda muntu ya yinsi, yandi fwana kufwa samu ti yandi me zonzila Nkumbu ya Yave na mutindu ya yimbi.»


\par }{\PP \VS{17}«Kana muntu me kufwa mpangi muntu, yandi mpe ba fwana kufwa yandi\XREF{}{{\XO 24:17 }{\XT{Kbk 21.12}}}.

\VS{18}Kana muntu me kufwa kibulu ya mpangi muntu, yandi fwana kuyingisa kibulu ya moyo na kisika ya kibulu yina yandi me kufwa.»


\par }{\PP \VS{19}«Kana muntu me lwalisa mpangi muntu, yandi mpe ba fwana kulwalisa yandi mutindu mosi.

\VS{20}Kana muntu buka mpangi kinama, yandi mpe ba fwana kubuka yandi kinama. Kana muntu tobola mpangi disu, yandi mpe ba fwana kutobola yandi disu. Kana muntu katula mpangi dinu, yandi mpe ba fwana kukatula yandi dinu. Ba ke vutula yandi yimbi ya mutindu yandi me sala na mpangi\XREF{}{{\XO 24:20 }{\XT{Kbk 21.23-25; Mus 19.21; Mat 5.38}}}.»


\par }{\PP \VS{21}«Muntu yina ke kufwa kibulu, yandi fwana kuyingisa kibulu ya nkaka. Kasi muntu yina ke kufwa muntu, kaka kufwa ba fwana kufwa yandi.»


\par }{\PP \VS{22}«Misiku ke vwanda kaka mosi: samu na banzenza mpe samu na bantu ya yinsi. Mu kele Yave, Nzambi ya beno\XREF{}{{\XO 24:22 }{\XT{Ltg 15.15-16}}}.»


\par }{\PP \VS{23}Moyize zonzaka mambu yina na bana ya Isayeli. Mwana yango yina zonzilaka nkumbu ya Nzambi na mutindu ya yimbi, ba nataka yandi ntama na kivwandu. Mpe ba kufwaka yandi na matadi. Bana ya Isayeli salaka mutindu Yave tumisaka Moyize.




\par }\Chap{25}{\SH Mvula ya kupemisa ntoto
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kuna na mongo ya Sinayi, Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Ntangu beno ke kota na yinsi yina mu ke na kupesa beno, beno ke pemisa ntoto. Ya ke vwanda mvula ya
Saba samu na Yave.

\VS{3}Bamvula sambanu, beno ke kuna bilanga ya beno, beno ke zenga bintala ya bayinti ya beno ya vinu samu na kubongisa yawu. Beno ke yonzika bambuma ya beno.

\VS{4}Kasi na mvula ya nsambwadi, ya ke vwanda
Saba. Ba fwana kupemisa ntoto. Ya ke
Saba samu na Yave. Beno ke kuna ve bilanga ya beno. Beno ke zenga mpe ve bintala ya bayinti ya bilanga ya beno ya vinu.

\VS{5}Beno ke yonzika ve bima yina me mena yawu mosi na manima ya nyonzokolo. Beno ke yonzika mpe ve bambuma ya vinu na bayinti ya vinu yina beno zengaka ve bintala, samu ti mvula yina ke vwanda mvula ya kupema samu na ntoto.

\VS{6}Kasi beno lenda kudya bima yina ntoto ke menisa na mvula yina ya kupema, nge, na mindongo ya nge ya babakala na ya bakento, na bisadi ya nge, na banzenza yina ke na kuzinga mwa bilumbu na sika ya beno,

\VS{7}na bibulu ya beno ya bwala, na bibulu yina kele na yinsi ya beno. Madya nyonso yina ntoto ke pesa ni yina beno ke kudya\XREF{}{{\XO 25:7 }{\XT{Kbk 23.10-17}}}.»


\par }{\SH Mvula ya Kuyangalala
\par }
{\PP \VS{8}«Beno ke tanga bamvula nsambwadi bambala nsambwadi. Lutangu ya bamvula nyonso yina ke sala makumi yiya na yivwa.

\VS{9}Na manima, na ngonda ya nsambwadi, na kilumbu ya kumi, beno ke wakisa muningu ya mpungi mpe kusala milolo. Ya ke vwanda kilumbu ya katula masumu. Beno ke wakisa muningu ya mpungi na yinsi nyonso.

\VS{10}Beno ke byeka longo mvula yina ya makumi tanu. Beno ke samuna na yinsi nyonso ti bantu nyonso me kuzwa kimpwanza. Yawu ke vwanda
Mvula ya Kuyangalala samu na beno. Konso muntu na kati ya beno ke vutuka na ntoto ya yandi. Konso muntu ke vutuka na sika ya dikanda ya yandi.

\VS{11}Mvula yina ya makumi tanu ke vwanda
Mvula ya Kuyangalala samu na beno. Beno ke kuna bilanga ve. Beno ke yonzika ve bambuma yina menaka yawu mosi. Beno ke yonzika ve bambuma ya vinu ya bayinti yina ba zengaka ve bintala.

\VS{12}Yina kele
Mvula ya Kuyangalala. Yawu ke vwanda ya longo samu na beno. Na mvula yina, beno ke kudya bima yina bilanga ke pesa.»


\par }{\PP \VS{13}«Na
Mvula ya Kuyangalala yina, konso muntu ke vutuka na ntoto ya yandi.

\VS{14}Kana muntu me sumba to yandi me tekisa ntoto na mpangi muntu yina bawu kele yinsi mosi, bawu kuvunasana ve na kusalasana yimbi.

\VS{15}Ntangu nge ke sumba, nge fwana kutanga bamvula yina me luta kubanda na
Mvula ya Kuyangalala. Muntu yina ke tekisila nge fwana kutala lutangu ya bamvula ya nyonzokolo yina me bikana na kukuma na
Mvula ya Kuyangalala yina ke landa.

\VS{16}Kana bamvula ya nyonzokolo yina me bikana kele ya mingi, nge ke sumba na ntalu ya mingi. Kana bamvula ke mingi ve, nge ke sumba na ntalu ya fyoti. Ni lutangu ya bamvula ya nyonzokolo ba ke na kutekisila nge.

\VS{17}Kuvuna ve mpangi muntu yina beno kele yinsi mosi. Zitisa Nzambi ya nge, samu ti mu kele Yave Nzambi ya beno.

\VS{18}Beno landa bansalulu ya misiku ya munu. Beno keba mpe beno sadila misiku ya munu. Na yina beno ke zinga na kati ya ntomosono na yinsi.

\VS{19}Ntoto ke pesa bambuma ya kulunga. Beno ke kudya mpe beno ke yukuta. Mpe beno ke zinga luzingu mosi ya mbote.»


\par }{\PP \VS{20}«Bantangu ya nkaka beno lenda yufula mutindu yayi: “Yinki beto ke kudya na mvula ya nsambwadi, samu ti beto ke kuna kima ve, beto ke yonzika mpe kima ve?”

\VS{21}Mu me sala ti lusakumunu ya munu kuvwanda ya mingi samu na beno na mvula yina ya sambanu. Mpe yawu ke sala ti beno kuzwa bambuma ya bamvula tatu.

\VS{22}Na mvula ya nana, beno ke kuna bilanga ya beno. Mpe beno ke kudya bambuma ya mvula ya ntete tii na mvula ya yivwa. Beno ke kudya bambuma ya ntama tii ntangu bambuma ya mvula ya yivwa ke kuma.»


\par }{\SH Muswa ya kukuula ntoto
\par }
{\PP \VS{23}«Beno lenda tekisa ve ntoto ya mankululu, samu ti ntoto ke ya munu. Mpe beno, beno kele kaka banzenza na ntoto ya munu. Beno kele bantu yina ke zinga kaka na mwa ntangu fyoti na ntoto ya munu.

\VS{24}Na yina, na yinsi nyonso ya beno, beno ke pesa na muntu yina tekisaka ntoto ya yandi muswa ya kukuula dyaka yawu.»


\par }{\PP \VS{25}«Kana mpangi ya nge muntu yina beno kele yinsi mosi me kuma mputu, mpe yandi me tekisa ndambu ya ntoto ya yandi, mosi na bampangi ya yandi yina ke na muswa ya kukuula ntoto yango lenda kwiza. Yandi lenda kuula ntoto yina mpangi ya yandi me tekisa.

\VS{26}Kana muntu kele ve na mpangi yina ke na muswa ya kukuula ntoto yango, kasi yandi mosi yandi me kuzwa nyonso ya kulunga samu na kukuula yawu,

\VS{27}yandi ke tanga bamvula nyonso yina me luta kubanda ntangu yina yandi tekisaka yawu. Mpe yandi ke futa na muntu yina sumbaka ntoto yango ntalu ya bamvula yina me bikana na kukuma na
Mvula ya Kuyangalala. Na manima, yandi lenda vutukila ntoto ya yandi.

\VS{28}Kana yandi kuzwa ve nyonso ya kulunga samu na kufuta muntu yina sumbaka ntoto ya yandi, ntoto yango ke vwanda kaka ya muntu yina sumbaka yawu tii na
Mvula ya Kuyangalala. Na mvula yina ya kilengi, yandi ke vutukila ntoto ya yandi.»


\par }{\PP \VS{29}«Na bambanza yina ba tungaka na kati ya lupangu, kana muntu me tekisa yinzo ya yandi ya kuvwandila, muswa ya kukuula yinzo yango ke zingila kaka mvula mosi, kubanda ntangu yina yandi tekisaka yawu.

\VS{30}Kana ba me kuula ve yinzo yina tii ntangu mvula ya muvimba ke lunga, yinzo yango ke vwanda ya mankululu ya muntu yina me sumba yawu, yandi na bana ya yandi. Ba ke vutula ve yawu ata na
Mvula ya Kuyangalala.

\VS{31}Bayinzo yina kele na babwala yina kele ve na kati ya lupangu, beno ke bakila yawu mutindu ntoto na yina me tadila mambu ya kukuula. Ba lenda kuula yawu. Na
Mvula ya Kuyangalala, konso yinzo yina ba tekisaka ke vutuka na maboko ya muntu yina tekisaka yawu.»


\par }{\PP \VS{32}«Kasi na yina me tadila
ba-Levi, bawu kele bantangu nyonso na muswa ya kukuula bayinzo ya bawu yina kele na bambanza ya bawu\XREF{}{{\XO 25:32 }{\XT{Ltg 35.1-8; Ywa 21.1-42; 1Kk 6.39-66}}}.

\VS{33}Kana muntu mosi na kati ya
ba-Levi me kuula yinzo ya mu-Levi ya nkaka na kati ya mbanza ya
ba-Levi, muntu yango fwana kubasika na yinzo yango na
Mvula ya Kuyangalala. Yinzo ke vutukila na kuvwanda ya muntu ya yawu, samu ti mvwilu ya
ba-Levi na kati-kati ya bana ya Isayeli, ni bayinzo yina.

\VS{34}Kasi bilanga yina me zungidila bambanza ya
ba-Levi, ba lenda kutekisa yawu ve, samu ti yawu kele mvwilu ya bantangu nyonso ya
ba-Levi.»


\par }{\SH Dyambu ya kudefisa na sika ya bamputu
\par }
{\PP \VS{35}«Kana mpangi ya nge muntu yina beno kele yinsi mosi me kuma mputu, mpe yandi ke dyaka ve na lubaku ya kulunga, nge fwana kusadisa yandi. Sala mutindu mosi mpe samu na konso muntu yina me kwiza zinga kaka na mwa ntangu fyoti na yinsi ya nge, samu ti yandi kulenda na kuzinga na sika ya nge\XREF{}{{\XO 25:35 }{\XT{Mus 15.7-8}}}.

\VS{36}Kusosa ve na kuzwa ndandu ya mutindu na mutindu na sika ya yandi. Zitisa Nzambi, mpe mpangi ya nge ke kuzwa luve ya kuzinga na sika ya nge.

\VS{37}Kana nge me defisa yandi mbongo, kulomba ve ndandu na zulu ya mbongo yina. Kana nge me pesa yandi madya, kusosa ve ti yandi vutula nge yawu na ndandu na zulu\XREF{}{{\XO 25:37 }{\XT{Kbk 22.24; Mus 15.7-11; 23.20-21}}}.

\VS{38}Mu kele Yave Nzambi ya beno. Ni munu basisaka beno na yinsi ya Ngipiti, samu na kupesa beno yinsi ya Kaana, mpe na kuvwanda Nzambi ya beno.»


\par }{\SH Dyambu ya kukuula muntu
\par }
{\PP \VS{39}«Kana mpangi ya nge muntu yina beno kele yinsi mosi, yandi me kuma mputu, mpe yandi me kukitekisa na sika ya nge mutindu kisadi, kupesa yandi ve kisalu ya mundongo.

\VS{40}Bakila yandi mutindu kisadi yina ba ke futaka, to mutindu nzenza yina me kwiza vwanda na sika ya nge. Yandi ke sadila nge tii na
Mvula ya Kuyangalala.

\VS{41}Na mvula yango, yandi ke katuka na yinzo ya nge, yandi na bana ya yandi. Yandi ke vutuka na sika ya dikanda ya yandi mpe yandi ke vutukila ntoto ya batata ya yandi.

\VS{42}Samu ti bana ya Isayeli kele bisadi ya munu, yina mu basisaka na yinsi ya Ngipiti. Ba lenda tekisa bawu mutindu bandongo ve.

\VS{43}Kuyala bawu na ngolo ve. Nge fwana kuzitisa Nzambi ya nge.»


\par }{\PP \VS{44}«Kana beno kele na nsatu ya bandongo ya babakala to ya bakento, beno fwana kusumba bawu na sika ya makanda ya bantu yina me zungidila beno.

\VS{45}Beno lenda sumba bawu mpe na sika ya banzenza yina ke na kuvwandaka na sika ya beno. Beno lenda sumba mpe na kati ya bana ya bawu yina me butuka na yinsi ya beno. Bawu yina ke vwanda ya beno.

\VS{46}Beno ke bika bawu mutindu difwa na maboko ya bana ya beno. Ya ke vwanda mvwilu yina beno ke bikila bawu. Beno ke keba bawu mutindu bandongo ya bantangu nyonso. Kasi na yina me tadila bampangi ya beno bana ya Isayeli, ata mosi na beno lenda yala mpangi ya yandi na ngolo\XREF{}{{\XO 25:46 }{\XT{Kbk 21.2-6; Mus 15.12-18}}}.»


\par }{\PP \VS{47}«Kana nzenza to muntu yina me kwiza zinga kaka na mwa ntangu fyoti na sika ya beno, yandi me kuma mvwama, kana mpangi ya nge yina beno kele yinsi mosi me kuma mputu, mpe ti yandi me kwenda kukitekisa na maboko ya nzenza yina ya mvwama to na maboko ya muntu mosi ya dikanda ya mvwama yango,

\VS{48}muswa kele ya kukuula yandi na manima ya kukitekisa ya yandi. Mosi na bampangi ya yandi lenda kuula yandi.

\VS{49}Kana ve, mpangi ya tata ya yandi lenda kuula yandi, to mwana ya mpangi ya tata ya yandi. Kana yandi mosi kele na nyonso ya kulunga, yandi lenda kukikuula yandi mosi.

\VS{50}Yandi na muntu yina sumbaka yandi, ba ke tanga bamvula, kubanda ntangu yina yandi kukitekisaka tii na
Mvula ya Kuyangalala. Ntalu ke vwandila mutindu ke vwanda lutangu ya bamvula. Ba ke tangila yawu mutindu ba ke tangilaka difuta ya kisadi na kilumbu mosi ya kisalu.

\VS{51}Kana bamvula yina me bikana ke ntete mingi, yandi ke vutula, samu na nkuudulu ya yandi, kikunku ya nene na kati ya ntalu yina ba sumbilaka yandi.

\VS{52}Kana bamvula yina me bikana ke kaka fyoti, yandi ke sala lutangu ya yawu. Mpe yandi ke vutula, samu na nkuudulu ya yandi, ntalu yina me fwanana na bamvula yina.

\VS{53}Ntangu nyonso yina yandi ke vwanda na sika ya mfumu ya yandi, yandi ke vwanda mutindu kisadi yina ba ke futaka. Beno lenda bika ve ti mfumu yina kuyala yandi na ngolo.

\VS{54}Kana ba me kuula yandi ve na banzila yina, yandi ke kuzwa kimpwanza na
Mvula ya Kuyangalala, yandi na bana ya yandi.»


\par }{\SH Mu kele Yave, Nzambi ya beno
\par }
{\PP \VS{55}Ya tsyelika bana ya Isayeli kele bisadi ya munu. Bawu kele bisadi ya munu samu ti mu basisaka na yinsi ya Ngipiti. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.




\par }\Chap{26}{\PP \VerseOne{1}Beno kuyidika ve banzambi ya luvunu. Beno kuyidika ve biteki. Beno kutelemisa ve matadi ya kubyekwa. Beno kutula ve na yinsi ya beno matadi yina ba me bongisa samu ti beno kusambilaka yawu\XREF{}{{\XO 26:1 }{\XT{Knz 19.4}}}. Mu kele Yave, Nzambi ya beno.


\par }{\PP \VS{2}Beno kuzitisa
basaba ya munu. Beno kuzitisa Yinzo ya munu ya longo. Mu kele Yave.


\par }{\SH Balusakumunu
\par }
{\PP \VS{3}«Kana beno landa bansalulu ya munu, kana beno keba bantumunu ya munu mpe ti beno sadila yawu,

\VS{4}mu ke nokisina beno bamvula na ntangu ya yawu. Ntoto ke pesa madya ya yawu. Mpe bayinti ke pesa bambuma ya yawu.

\VS{5}Beno ke tatamana na kututaka bambuma ya faline samu na kukabula yawu na matiti ya yawu tii ntangu yina beno ke banda na kuyonzika bambuma ya bayinti ya vinu. Beno ke tatamana na kuyonzika bambuma ya vinu tii ntangu yina beno ke banda dyaka kukuna bambuma ya faline. Beno ke kudya mpe beno ke yukuta. Mpe beno ke zinga luzingu mosi ya mbote na yinsi ya beno\XREF{}{{\XO 26:5 }{\XT{Mus 11.13-15}}}.

\VS{6}Mu ke tula kizunu na yinsi. Ata muntu ke kwamisa beno ntangu beno ke lala pongi. Mu ke sala ti bibulu ya nsisi kuzimbana na yinsi ya beno. Mpe bamvita ke vwanda ve na yinsi ya beno.

\VS{7}Beno ke kimisa bambeni ya beno. Mpe beno ke nunga bawu na bambele ya beno ya mvita.

\VS{8}Bantu tanu na kati ya beno ke kimisa bambeni nkama (100). Bantu nkama (100) ke kimisa mafunda kumi (10 000) ya bambeni. Beno ke nunga bambeni ya beno na bambele ya beno ya mvita.

\VS{9}Mu ke sadila beno bumbote, mpe mu ke sala ti beno kubutana mingi. Mu ke keba
Ngwisani ya munu na beno.

\VS{10}Beno ke kudya na ntangu ya yinda, bambuma yina beno yonzikaka. Beno ke katula mpe bambuma yina ya ntama samu na kuzwa kisika ya kutula yina ya malu-malu.

\VS{11}Mu ke kwiza zinga na kati-kati ya beno. Mpe mu ke manga beno ve.

\VS{12}Mu ke tambula na kati-kati ya beno. Mu ke vwanda Nzambi ya beno, mpe beno, beno ke vwanda bantu ya munu\XREF{}{{\XO 26:12 }{\XT{2Ko 6.16; Luz 21.3}}}.

\VS{13}Mu kele Yave, Nzambi ya beno. Ni munu basisaka beno na yinsi ya Ngipiti, samu ti beno kuvwanda dyaka ve bandongo ya bantu ya Ngipiti. Mu zengaka basinga ya bundongo ya beno. Mpe mu salaka ti beno kutambula na kimpwanza nyonso.»


\par }{\SH Bansiingulu
\par }
{\PP \VS{14}«Kana beno tumama ve, kana beno kusadila ve bantumunu nyonso yina,

\VS{15}kana beno kutumama ve na bansalulu ya misiku ya munu, kana beno manga bantumunu ya munu, kana beno kusadila ve misiku ya munu nyonso, kana beno kufwa
Ngwisani ya munu,

\VS{16}mu ke sala beno mutindu yayi:

\par }{\PP «Mu ke sala beno mambu ya nsisi, mu ke fidisa beno bimbevo yina ba ke belusaka ve, na mabawu. Yawu ke lembisa meso ya beno mpe ke bebisa luzingu ya beno. Bisalu yina beno ke sala ya kukuna bilanga ke vwanda bisalu ya mpamba. Ni bambeni ya beno ke kudya bambuma ya kisalu ya beno.

\VS{17}Mu ke balukila beno. Mpe bambeni ya beno ke nunga beno. Bayina ke yinaka beno ke yala beno. Beno ke banda na kukima kasi ata muntu ke na kulanda beno.»


\par }{\PP \VS{18}«Na zulu ya nyonso yina, kana beno tumama ve na munu, mu ke semba beno samu na masumu ya beno, kusemba mosi ya kulutila ngolo bambala nsambwadi.

\VS{19}Mu ke sukisa ngolo ya beno yina beno ke na kusadila mayama. Mu ke kitula zulu ya beno mutindu kisengo, mpe ntoto ya beno mutindu kisengo ya mbwaki.

\VS{20}Beno ke lembisa banzutu ya beno kaka mpamba. Ntoto ya beno ke buta ve. Bayinti ya yinsi ke pesa bambuma ve.»


\par }{\PP \VS{21}«Kana beno manga munu, mpe ti beno kutumama ve na munu, mu ke semba beno samu na masumu ya beno, kusemba mosi ya kulutila ngolo bambala nsambwadi.

\VS{22}Mu ke fidisa beno bibulu ya mfinda. Bawu ke kufwa bana ya beno, bawu ke kufwa bibulu ya beno ya bwala, mpe bawu ke sala ti lutangu ya bantu ya beno kukuma fyoti. Bantu ke tambula dyaka ve na banzila ya beno.»


\par }{\PP \VS{23}«Kana beno soba ve na masembo ya munu, kana beno tatamana na kumanga munu,

\VS{24}munu mpe, mu ke manga beno: mu ke semba beno samu na masumu ya beno, kusemba mosi ya kulutila ngolo bambala nsambwadi.

\VS{25}Mu ke natina beno bamvita samu na kufutisa beno yimbi yina beno me sala na ngwisani ya munu. Ntangu beno ke kima samu na kwenda bumbama na bambanza, mu ke fidisa beno biyoolo\XREF{}{{\XO 26:25 }{\XT{Yel 21.7; Eze 7.15}}}. Beno ke kubwa na lulendo ya bambeni ya beno.

\VS{26}Mu ke pesa dyaka beno ve madya. Bakento kumi ke yokila mampa ya beno na kifuule mosi kaka. Ba ke kabudila beno mampa yango na mwa bibuku ya fyoti-fyoti. Beno ke kudya, kasi beno ke yukuta ve.»


\par }{\PP \VS{27}«Kana na nyonso yina beno tumama na munu ve, kana beno tatamana na kumanga munu,

\VS{28}munu mpe mu ke manga beno. Mpe na nkele nyonso, mu ke semba beno samu na masumu ya beno, kusemba mosi ya kulutila ngolo bambala nsambwadi.

\VS{29}Beno ke kudya bana ya beno ya babakala. Beno ke kudya mpe bana ya beno ya bakento.

\VS{30}Mu ke mwangisa bisika ya beno ya lusambulu yina kele na zulu ya myongo. Mu ke bebisa bisika ya beno ya kuyokilaka
maaka ya nsunga ya mbote. Mu ke tula bamvumbi ya beno na zulu ya biteki ya beno yina mu ke mwangisa. Mu ke yina beno.

\VS{31}Mu ke mwangisa bambanza ya beno. Mu ke bebisa bisika ya beno ya longo. Mu ke kuwa dyaka ve nsunga ya
Minkayulu ya beno yina ke yangidikaka munu.

\VS{32}Munu mosi mu ke mwangisa yinsi ya beno. Mpe bambeni ya beno yina ke kwiza vwanda kuna, ba ke pamuka.

\VS{33}Mu ke natina beno bamvita. Mpe mu ke mwangisa beno na bayinsi ya nzenza. Yinsi ya beno ke beba. Bambanza ya beno ke mwangana.»


\par }{\PP \VS{34}«Yinsi ya beno ke kuzwa
basaba ya yandi ntangu nyonso yina yawu ke vwanda ya kumwangana, ntangu yina beno ke vwanda na bayinsi ya bambeni ya beno. Na ntangu yango, yinsi ya beno ke pema mingi, samu na kuzwa
basaba ya yandi nyonso yina beno yiminaka yawu.

\VS{35}Ntangu nyonso yina yinsi ke vwanda ya kumwangana, yawu ke vwanda na
Saba,
Saba yina yawu vwandaka lembana na kuzwa ntangu beno vwandaka zinga kuna.»


\par }{\PP \VS{36}«Bayina na kati ya beno ke bikana na bayinsi ya bambeni ya beno, mu ke fulusa bawu na boma. Makelele ya mpamba ya dikasa yina me kubwa, bawu ke kima yawu. Bawu ke kima mutindu ba ke kimaka mbeni yina kele na mbele ya mvita. Bawu ke kubwa ata ti ba ke na kulanda bawu ve.

\VS{37}Ata ti ba ke na kulanda bawu ve, bawu ke kwenda kubwa bawu mosi na zulu ya bampangi, mutindu ntangu ba ke kimaka na mantwala ya bambeni yina kele na bambele ya mvita. Beno ke lenda ve na kutelama na mantwala ya bambeni ya beno.

\VS{38}Beno ke manisa na kufwa na bayinsi ya nzenza. Bayinsi ya bambeni ya beno ke manisa beno.

\VS{39}Bayina na kati ya beno ke bikana na bayinsi ya bambeni ya beno, ba ke kwamuswa na kati ya masumu ya bawu. Bawu ke kwamuswa na kati ya masumu ya batata ya bawu mpe.»


\par }{\SH Nzambi ke bambuka moyo na ngwisani ya yandi
\par }
{\PP \VS{40}«Na yina, bayina na kati ya beno ke bikana na bayinsi ya bambeni ya beno, bawu ke fungula masumu ya bawu na ya batata ya bawu, yimbi yina bawu salaka munu, mpe kumanga yina bawu mangaka munu.

\VS{41}Bawu ke bakula ti munu mpe mu mangaka bawu, mpe mu nataka bawu na yinsi ya bambeni ya bawu. Na yina bawu ke kuluka samu na bantima ya bawu ya yimbi. Mpe bawu ke ndima masembo ya yimbi ya bawu.

\VS{42}Na yina, mu ke bambuka moyo na
Ngwisani ya munu na Yakobi, na ngwisani ya munu na Isaki, mpe na ngwisani ya munu na Abalayami. Mu ke bambukila yinsi ya bawu moyo\XREF{}{{\XO 26:42 }{\XT{Mba 12.7; 17.7-8; 26.3-4; 28.13-14}}}.

\VS{43}Bawu ke bika yinsi ya bawu. Yinsi yango ke pema ntangu bawu ke vwanda ve kuna. Bawu ke futa yimbi ya bawu samu ti bawu losaka bantumunu ya munu, mpe bawu mangaka bansalulu ya misiku ya munu.

\VS{44}Kasi ntangu bawu ke vwanda na yinsi ya bambeni ya bawu, mu ke losa bawu ve. Mu ke yina bawu ve, mu ke manisa na kufwa bawu ve. Mu ke kufwa ve ngwisani ya munu na bawu. Mu kele Yave, Nzambi ya bawu.

\VS{45}Mu ke bambuka moyo na
Ngwisani ya munu na bankooko ya bawu, bayina mu basisaka na yinsi ya Ngipiti, na meso ya bayinsi nyonso, samu na kuvwanda Nzambi ya bawu. Mu kele Yave.»


\par }{\PP \VS{46}Yina ni bansalulu ya misiku, bantumunu, mpe misiku yina Yave salaka na kati ya yandi na bana ya Isayeli, kuna na mongo ya Sinayi, mpe yina yandi pesaka na Moyize.




\par }\Chap{27}{\SH Mambu ya nkaka
\par }
{\SHB Ntalu ya bansilulu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yave tubaka na Moyize

\VS{2}na kuzabisa na bana ya Isayeli mutindu yayi:

\par }{\PP «Kana muntu me sala nsilulu ya kupesa muntu na Yave, muntu yina me sala nsilulu yango lenda futa mbongo samu na kulungisa nsilulu yina. Yandi ke futa ntalu yina ba zengaka na yina me tadila kupesa muntu na Yave.

\VS{3}Ya kele mutindu yayi:

\par }{\PP «Samu na muntu ya bakala ya bamvula makumi zole tii makumi sambanu, lutangu ya mbongo kele Basekele\XREF{}{{\XO 27:3 }{\XT{Mba 23.15}}} makumi tanu ya palata, mutindu ba ke tezilaka na
Yinzo ya longo.

\VS{4}Kana ya ke kento, ntalu ya mbongo kele Basekele\XREF{}{{\XO 27:4 }{\XT{Mba 23.15}}} makumi tatu ya palata.»


\par }{\PP \VS{5}«Samu na bana yina ke na bamvula kubanda na bamvula tanu tii na bamvula makumi zole, ntalu kele Basekele makumi zole ya palata samu na mwana ya bakala, Basekele\XREF{}{{\XO 27:5 }{\XT{Mba 23.15}}} kumi ya palata samu na mwana ya kento.»


\par }{\PP \VS{6}«Samu na bana yina ke na bamvula kubanda na ngonda mosi tii na bamvula tanu, ntalu kele Basekele tanu ya palata samu na mwana ya bakala, Basekele\XREF{}{{\XO 27:6 }{\XT{Mba 23.15}}} tatu ya palata samu na mwana ya kento.»


\par }{\PP \VS{7}«Samu na muntu yina ke na bamvula kubanda na makumi sambanu tii na zulu, ntalu kele Basekele kumi na tanu ya palata samu na bakala, Basekele\XREF{}{{\XO 27:7 }{\XT{Mba 23.15}}} kumi ya palata samu na kento.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{8}«Kana muntu yina me sala nsilulu me lutila bumputu samu na kuzwa mbongo yina, yandi ke nata muntu yina yandi me sadila nsilulu na sika ya
nganga-Nzambi.
Nganga-Nzambi ke zengila yandi ntalu mutindu kele lubaku ya yandi.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{9}«Kana nsilulu yina muntu me sala, ya me tadila kibulu yina ba lenda pesa mutindu
Munkayulu na Yave, kibulu yango yina yandi ke pesa na Yave ke kuma ya longo.

\VS{10}Yandi lenda kusoba yawu ve. Yandi lenda kuyingisa yawu na kibulu ya nkaka ve, kibulu ya yimbi na kisika ya kibulu ya mbote, to kibulu ya mbote na kisika ya kibulu ya yimbi. Kana yandi sala mutindu yina, bibulu nyonso zole ke kuma ya longo.»


\par }{\PP \VS{11}«Kana nsilulu yina muntu me sala, ya me tadila kibulu ya
Kuvedila ve yina ba lenda pesa ve mutindu munkayulu na Yave, yandi fwana kunata kibulu yango na mantwala ya
nganga-Nzambi.

\VS{12}Nganga-Nzambi ke zenga ntalu ya kibulu yango. Yandi ke tala mutindu kele kibulu yango, kana yawu kele ya mbote to ya yimbi. Ba ke landa ntalu yina
nganga-Nzambi ke zenga.

\VS{13}Kana muntu ya yawu zola kuula yawu, yandi ke bwela kibuku ya tanu ya ntalu yina ba zengaka.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{14}«Kana muntu me pesa yinzo ya yandi na Yave,
nganga-Nzambi ke zenga ntalu ya yinzo yango. Yandi ke tala mutindu kele yinzo yango, kana yawu kele ya mbote to ya yimbi. Ba ke landa ntalu yina
nganga-Nzambi ke zenga.

\VS{15}Kana muntu ya yinzo zola kukuula yawu, yandi ke bwela na zulu ya ntalu yina
nganga-Nzambi ke zenga, kikunku mosi na kati ya bikunku tanu ya ntalu yango. Mpe yinzo yango ke kuma dyaka ya yandi.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{16}«Kana muntu me pesa ndambu ya bilanga ya yandi na Yave mutindu munkayulu, ba ke zenga ntalu ya yawu mutindu kele bima yina ba ke kuna na bilanga yango. Ya ke vwanda Basekele\XREF{}{{\XO 27:16 }{\XT{Mba 23.15}}} makumi tanu ya palata samu na Omele\FTNT{*}{{\FR 27:16 }{\FQ{Omele
}}{\FT{mosi kele keba ve balitele 220.}}} mosi ya bambuma ya oloze.

\VS{17}Kana muntu me pesa bilanga yango kaka na
Mvula ya Kuyangalala\XREF{}{{\XO 27:17 }{\XT{Knz 25.8-22}}}, ntalu ya yawu ke vwanda kaka mutindu ya kele.

\VS{18}Kana yandi me pesa yawu na manima ya
Mvula ya Kuyangalala,
nganga-Nzambi ke kulula ntalu ya yawu. Yandi ke tala bamvula yikwa me bikana na kukuma na
Mvula ya Kuyangalala yina ke kwiza.»


\par }{\PP \VS{19}«Kana muntu yina me pesa bilanga yango zola kukuula yawu, yandi ke bwela na zulu ya ntalu yina
nganga-Nzambi ke zenga kikunku mosi na kati ya bikunku tanu ya ntalu yango. Na manima, bilanga yango ke kuma dyaka ya yandi.»


\par }{\PP \VS{20}«Kana yandi kuula ve bilanga yango, kasi ba tekisa yawu na muntu ya nkaka, yandi mosi yandi lenda kuula dyaka yawu ve.

\VS{21}Na yina, na
Mvula ya Kuyangalala, bilanga yango ke kuma kima ya longo, mpe yawu ke vwanda ya mankululu kima ya Yave. Yawu ke kuma mvwilu ya
nganga-Nzambi.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{22}«Kana muntu me pesa na Yave bilanga yina yandi kuzwaka ve mutindu difwa, kasi yandi mosi sumbaka yawu,

\VS{23}nganga-Nzambi ke zenga ntalu ya bilanga yina mutindu kele lutangu ya bamvula yina me bikana na kukuma na
Mvula ya Kuyangalala yina ke kwiza. Muntu ya bilanga yango ke futa, kaka na kilumbu yina, ntalu yina ba me zenga. Mbongo yango ke vwanda ya longo samu na Yave.

\VS{24}Na
Mvula ya Kuyangalala, bilanga yango ke vutuka na muntu yina tekisaka yawu, yina kuzwaka yawu mutindu difwa.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{25}«Bantalu nyonso, ba ke zenga yawu mutindu ba ke tezilaka na
Yinzo ya longo. Sekele\XREF{}{{\XO 27:25 }{\XT{Mba 23.15}}} mosi kele Bangela makumi zole\XREF{}{{\XO 27:25 }{\XT{Kbk 30.13}}}.»


\par }{\SHB Minkayulu ya mutindu na mutindu
\par }
{\PP \VS{26}«Muntu lenda pesa ve na Yave mwana ya ntete ya kibulu, samu ti yawu kele ya ngana ya Yave. Ya vwanda ngombe, to nkombo, to dimeme. Bana yango ya ntete ke vwandaka ya Yave.

\VS{27}Kana ya ke mwana ya kibulu ya
Kuvedila ve, muntu ya yawu lenda kuula yawu na ntalu yina
nganga-Nzambi zengaka. Mpe yandi ke bwela na zulu ya ntalu yina kikunku mosi na kati ya bikunku tanu ya ntalu yango. Kana yandi kuula yawu ve, ba ke tekisa yawu na ntalu yina
nganga-Nzambi zengaka.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{28}«Kima ni kima yina muntu me pesa ya mankululu na Yave, ba lenda tekisa to kukuula dyaka yawu ve. Ya vwanda muntu, ya vwanda kibulu, ya vwanda bilanga ya yandi. Bima nyonso yina ba me pesa ya mankululu na Yave, ya me kuma ya longo mingi samu na Yave\XREF{}{{\XO 27:28 }{\XT{Ltg 18.14}}}.

\VS{29}Muntu yina ba me pesa ya mankululu na Yave, ba lenda kuula yandi ve. Ba fwana kufwa yandi.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{30}«Badime nyonso ya bima ya bilanga, ya vwanda bambuma ya ntoto, ya vwanda bambuma ya bayinti, ya ke ya Yave. Ya ke bima ya longo samu na Yave.

\VS{31}Kana muntu zola kukuula mwa ndambu ya
dime ya yandi, yandi ke bwela na zulu ya ntalu yina
nganga-Nzambi zengaka kikunku mosi na kati ya bikunku tanu ya ntalu ya mwa ndambu ya kikunku mosi na kati ya kumi ya yandi.

\VS{32}Na yina me tadila bangombe, na mameme, na bankombo, muntu ya yawu ke lutisa bibulu ya yandi na mulonga. Yandi ke tuula
dime. Yawu ke vwanda ya Yave. Yawu ke kituka ya longo.

\VS{33}Yandi ke sosa ve na kuzaba kana kibulu yango ke ya mbote to ya yimbi. Yandi lenda yingisa ve kibulu mosi na kisika ya kibulu ya nkaka. Kana yandi yingisa kibulu na kibulu ya nkaka, bibulu nyonso zole ke vwanda ya longo. Ba lenda kuula ata mosi na nyonso zole ve\XREF{}{{\XO 27:33 }{\XT{Ltg 18.21; Mus 14.22-23}}}.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{34}Yina ni bantumunu yina Yave pesaka na Moyize samu na bana ya Isayeli, kuna na mongo ya Sinayi.

\par }