\NormalFont\ShortTitle{ቲቶም}

{\MTB ፆኦሲ ማዾም ዳኪንቴ ጳውሎሴ ኪኢቶ

\par }{\MT ቲቶም

\par }{\IMT ዓይፆ ካሮ

\par }{\IP ቲቶ ዓይሁዴ ማዒባኣ ዓሲታዖ ኪሪስቶሴ ጉሙርቂ ላኣሚንቴ ዓሲ ማዓዛ፥ ጳውሎሴና ዎላ ኮዦ ሃይሶ ኬኤዚፆ ማዾ ዒዛኮ ዴማ ማዒ ማዻያኬ፤ ጳውሎሴ ሃያ ኪኢቶ ፃኣፔሢ ዼጌ ናይታዖ ዒዛና ዎላ ማዻ ቲቶም ማዓዛ ቲቶ ዬኖ ዎዶና ቄርፄሴይዳ ዓኣ ሺኢጲፆ ማኣሮ ማዾ ሃንቲ ሃንቲ ዛጋያኬ። ሃና ኪኢታ ሃይሦ ዼኤፒ ዼኤፒ ማሊሢ ዓርቄያኬ።

\par }{\IP ፔታሳዖ፦ ቄርፄሴ ሺኢጲፆ ማኣሮ ዓሶ ዎይሣ ዓሶኮ ማሊፃ ዎማዒ ማዓንዳያ ኮይሳቴያ ባሼ ዒኢካ ዓኣ ዓሶኮ ፑርቶ ማሊፃፓ ዔቄያና ዎይሣ ዓሳ ዎማዒ ማዓንዳያ ኮይሳቴያ ቲቶም ላቲ ኬኤዚንቴኔ፤ ላምዓሳዖ፦ ሺኢጲፆ ማኣሮይዳ ዓኣ ዱማ ዱማ ዓሶ ጌይፃ ዓቲንቆ ጋርቾ፥ ላኣሎ ጋርቾ፥ ዼጌ ዓቲንቆንታ ዓሶም ማዻ ዓሶንታ ዎማይዲ ዒ ዔርዛንዳቴያ ቲቶም ዞሮናያኬ፤ ጋፒንፆይዳ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሶኮ ዓኣያ ማዓኒ ኮይሳ ማሊሢ ኬኤዛኔ፤ ዬይያ፦ ዓሲና ኮሽኪ ዒጊንቲ ናንጎንዶ ጎይሢና ሺኢጲፆ ማኣሮ ዓሶ ባኣካ ዎሊ ዒፂሢንታ ማርሞንታ ዱማዺሢንታ ባኣያ ማዒ ናንጋንዳጉዲ ዓሶ ዞሮም ጌይ ቲቶ ዓይሣያኬ።

\par }{\IOT ማፃኣፔላ ዱማ ዱማ ዓርቄ ባኮ

\par }{\IO ዓይፆ ካሮ (1፡1-4)

\par }{\IO ሺኢጲፆ ማኣሮ ዎይሣ ዓሶ ዛላ ኬኤዚንቴ ባኣዚ (1፡5-16)

\par }{\IO ሺኢጲፆ ማኣሮይዳ ዓኣ ዱማ ዱማ ዓሶ ዛሎ ኬኤዚንቴ ባኣዚ (2፡1-15)

\par }{\IO ጳውሎሴ ዞሬ ዞሮና ላቲ ኬኤዜ ባኮ (3፡1-11)

\par }{\IO ጋፒንሢ ሃይሴ (3፡12-15)



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}ፆኦሲም ማዻያ ሃሣ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ማዾም ዳኪንቴያ ማዔ፥ ፆኦሲኮ ዶኦሪንቴዞንሢ ፆኦሲ ጉሙርቂፆ ዛሎ ኬኤዚ ማኣዳኒና ፆኦሲ ካኣዦኮ ጎኑሞ ዔርዛኒ ዶኦሪንቴ ጳውሎሴይዳፓ፦


\par }{\PP \VS{2}ዔያቶኮ ናንጊና ናንጊኮ ሃጊ ማዓንዳ ዎዛ ዓኣያ ማዓንዳኔ፤ ፆኦሲ ሚርጌ ዎዴኮ ቤርታ ዒንጋኒ ጫኣቄ ናንጊና ናንጎ ዔያታ ዴንቃንዳኔ። ፆኦሲ ፔቴታዖ ሉኡቁዋሴ።

\VS{3}ዬና ዎዳ ሄላዛ ፆኦሲ ዬያ ፔ ቃኣሎና ፔጋሲ ዻዌኔ፤ ዬይ ቃኣላ ታ ማዻንዳጉዲ ታኣም ዒንጊንቴሢሮ ኑና ዻቂሻ ፆኦዛሢ ዓይሢፆ ጎይፆ ታ ኬኤዛኔ።


\par }{\PP \VS{4}ኑኡኒ ቢያሢ ጉሙርቃ፥ ፆኦሲ ጉሙርቂፆ ዛሎና ታኣኮ ጎኔ ናዓሢ ማዔ፥ ቲቶም፤
\XREF{}{{\XO 1:4 }{\XT{2ቆሮ. 8፡23፤ ጋላ. 2፡3፤ 2ፂሞ. 4፡10።}}}

\par }{\PP ፆኦሲ፥ ዓዳሢና ኑና ዻቂሻ ዬሱስ ኪሪስቶሴናይዳፓ ማዔ ኮሹሞ ዒንጊፆና ዎዛና ኔኤም ማዖንጎ።


\par }{\SH ቲቶ ቄርፄሴይዳ ማዻንዳጉዲ ዓይሢንቴ ባኮ
\par }
{\PP \VS{5}ታ ኔና ቄርፄሴይዳ ሃሼሢ ዒኢካ ፓጬ ባኮ ኩንሣንዳጉዲና ኔ ማዻንዳጉዲ ታ ኔኤም ዓይሤ ጎይፆና ሺኢጲፆ ማኣሮ ጪሞ ካታሞይዳ ካታሞይዳ ኔ ዶኦራንዳጉዲ ጌዒኬ።

\VS{6}ሺኢጲፆ ማኣሮ ጪማ፦ ዾንኪንቱዋያና ፔቴ ላኣሊ ዔኬያ፥ ዓይሢንቱዋያ ማዒሢና ጊንሣ ሃሣ ማቾ ማዒባኣያና ላሂ ላሂ ፔ ሱንፆ ፑርቲሱዋያ፤ ዬያጉዲ ሃሣ ናኣታ ዒዛኮ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃያ ማዓኒ ኮይሳኔ።

\VS{7}ሺኢጲፆ ማኣሮ ዎይሣ ዓሳ፦ ፆኦሲ ማዾ ማዻንዳጉዲ ጉሙርቂ ዒንጎና ዓሲ ማዔሢሮ ዾንኪንቱዋ ዓሲ ማዓኒ ኮይሳኔ፤ ጌይፃ፦ ሄርሺንቱዋያ፥ ዑኬና ዻጋዹዋያ፥ ዑሽኪ ማሢንቱዋያ፥ ዓሲና ዣሉዋያ፥ ዔርቱዋ ጎይሢና ፔና ማኣዳንዳ ባኣዚ ዔካኒ ኮውዋያ፤ ጌይፃ፦ ሚኢሼሮ ጎጋይቁዋያ ማዓኒ ኮይሳኔ።

\VS{8}ዬያይዳፓ ሾኦቺ ዔካያ፥ ኮሺ ማዔ ባኣዚ ናሽካያ፥ ፔና ዔሪ ዎይሣያ፥ ፒዜ ዓሲ፥ ዒናና ዓኣ ዓሲ ሃሣ ኮይሳ ጎይሢ ናንጋያ ማዖንጎ።

\VS{9}ዒ ዔሬ ጎይፆጉዴያና ጉሙርቂንታያ ማዔ ኪኢቶ ኮሺ ዓርቃያ ማዓኒ ኮይሳኔ፤ ዬያይዲፆና ሜሌ ዓሶ ዞራኒና ዬያ ዒፂ ማካ ዓሶዋ ጎራኒ ዒ ዳንዳዓኔ።
\XREF{}{{\XO 1:9 }{\XT{1ፂሞ. 3፡2-7።}}}


\par }{\PP \VS{10}ዓይጎሮ ጌዔቴ ዓይሁዶ ፃጳፓ ማዔያ፥ ዓይሢንቱዋያ፤ ሃሣ ጉሪ ጌስቲ ጌስቲ ሺራ ጌሻ ሚርጌ ዓሲ ዓኣሢሮኬ።

\VS{11}ዬያ ዓሶ ዚቲዳኒ ኮይሳኔ፤ ዓይጎሮ ጌዔቴ ዔያታ ፒዜ ማዒባኣ ጎይሢና ሚኢሼሮ ጎጋይቂ ጎጋይቂ ዔርዛኒ ኮይሱዋ ባኣዚ ዔርዚ ዔርዚ ፔቴ ማኣሮ ዓሶ ካራና ፑርቲሳኔ።

\VS{12}ዔያቶኮ ዦይስኬይ ዔያቶ ዛሎ ኬኤዛዖ፦ «ቄርፄሴ ዓሳ ቢያ ዎዴ ሉኡቃያ፥ ፑርታ ቦዖ ማዔያ፥ ሃሣ ቤልፃዻያና ሙኡዚ ዓሲኬ» ጌዔኔ።

\VS{13}ዬያ ዓሢኮ ማርካታ ጎኔኬ፤ ዬያሮ ፒዜ ዔያታ ፆኦሲ ጉሙርቃያ ማዓንዳጉዲ፥

\VS{14}ዓይሁዶ ዓሶኮ ኬኤዚ ሺሮ ሃይሶ ዔያታ ዔኩዋጉዲና ጎኑሞ ዒፃ ዓሶ ዞሮ ዔያታ ዋይዙዋጉዲ ኮሺ ዔያቶ ጎሬ።

\VS{15}ዒኖ ጌኤዦ ዓሶም ቢያ ባኣዚ ጌኤሺኬ፤ ዒኖ ፑርቶ ዓሶና ፆኦሲ ጉሙርቁዋያ ዓሶም ጋዓንቴ ጌኤሺ ማዔ ባኣዚ ባኣሴ፤ ጉቤ ዔያቶኮ ዒኖና ማሊፆና ፑርቴያኬ።

\VS{16}ዔያታ፦ «ኑኡኒ ፆኦሲ ዔራኔ» ጋዓኔ፤ ዔያታ ማዻ ማዾና ጋዓንቴ፦ «ፆኦሲ ኑ ዔሩዋሴ» ጋዓ ዓሲ ማዓኔ፤ ዎይቲ ጌዔቴ ዔያታ ዒሣ ዓሲ፥ ዓይሢንቱዋ ዓሲ፤ ሃሣ ፔቴታዖ ኮሺ ማዾ ማዻኒ ዳንዳዑዋያ ማዔሢሮኬ።




\par }\Chap{2}{\SH ፒዜ ማዔ ዔርዚሢ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ኔኤኒ ጋዓንቴ ፒዜ ማዔ ዔርዚፆና ዎላ ጊኢጋያ ማዔ ባኣዚ ዔርዜ፤

\VS{2}ዓቲንቆ ጋርቻ፦ ኮይሳ ጎይፆ ናንጋያ፥ ፔ ቦንቾ ካፓያ፥ ዔኤቢ ዔሪ ማዻያ፥ ፆኦሲ ጉሙርቂሢና ናሹሞዋ ዓኣያ ሃሣ ጊቢ ዳንዳዒሢናኣ ዶዲ ዓሲ ማዓንዳጉዲ ዔያቶ ዞሬ።

\VS{3}ዬያጉዲ ሃሣ ላኣሎ ጋርቻ፦ ኮይሳ ጎይፆ ናንጋያ፥ ቦንቾ ፔኤሲ ካፓያ፥ ዓሲ ዾንኩዋያ ሃሣ ዑሺ ናሽካያ ማዑዋጉዲ ዔያቶ ዞሬ፤ ዬያይዳፓ ዔያታ ኮሺ ማዔ ባኣዚ ሜሌ ዓሶ ዔዔርዛያ ማዖንጎ፤ ዬይያ፦

\VS{4}ሎዔ ዼጌ ላኣላ ፔኤኮ ዓኒንሢና ናኣቶና ናሽካንዳጉዲ፥

\VS{5}ዔኤቢ ዔሪ ማዻያና ዒኔ ጌኤሺ፥ ማኣሪ ማዾ ማዻያ፥ ኮሺ ማዔያ፥ ፔኤኮ ዓኒንሢም ዓይሢንታያ ማዓንዳጉዲ ዔያታ ዔርዞንጎ፤ ዼጌ ላኣላ ያዺዴቴ ፆኦሲ ቃኣሎ ቦሃንዳ ዓሲ ባኣሴ።


\par }{\PP \VS{6}ዬያጉዲ ላኣሎ ዔኬ ዓቲንቆ ዼጌሢ ፔና ዔሪ ዎይሣንዳጉዲ ዔያቶ ዞሬ፤

\VS{7}ኔኤኒ ቢያ ባኣዚና ኮሺ ባኣዚ ማዺ ማዺ ዔያቶም ኮኦኪንሢ ማዔ፤ ኔ ዔያቶ ዔርዛ ዎዶና ኮይሳ ጎይሢና ናንጊሢ፥ ጎኔ ሃይሴ ጌስቲሢ፥

\VS{8}ዾንኪንቱዋ ኮሺ ጌኤሲ ዔያቶም ዻዌ፤ ዬያይዲፆና ኑና ዒፂ ማካ ዓሳ ኑጊዳ ጌስቶንዶ ፑርታ ባኣዚ ዴንቂባኣ ዎዶና ቦርሲንታንዳኔ።


\par }{\PP \VS{9}ማዻ ዓሳ ማዺሻ ዓሶም ዓይሢንታንዳጉዲ፥ ቢያ ባኣዚና ዔያቶ ዎዛሳንዳጉዲ ሃሣ ፑርታ ዑኡሲያ ዔያቶም ማሁዋጉዲ፥

\VS{10}ዎይሣ ዓሶኮ ዓኣ ባኮዋ ዉኡቁዋጉዲ ዞሬ፤ ኑና ዻቂሻ ፆኦዛሢኮ ዔርዚፃ ቢያ ባኣዚና ቦንቺንታንዳጉዲ ቢያ ዎዴ ጉቤ ዒናፓ ጉሙርቂንታያ ዔያታ ማዖንጎ።


\par }{\PP \VS{11}ፆኦሲ ዓሲ ቢያ ዻቂሻ፥ ኮሹሞ ዒንጊሢ ፔጋሲ ዻዌኔ፤

\VS{12}ዬይ ኮሹሞ ዒንጊፃ ጎሜ ዓሲ ማዒሢና ዓሲ ማሊሢ ሱኡኬ ኑ ሃሻንዳጉዲና ኑና ኑ ዔሪ ዎይሥሢና፥ ሃሣ ፂሉሞና ጊንሣ ዓያናና ዓኣ ዓሲያ ማዒ ሃያ ሳዖይዳ ኑ ናንጋንዳጉዲ ኑና ዔርዛኔ።

\VS{13}ዬያይዲ ኑ ዓንጂንቴ ኑኡኮ ሃጊ ማዓንዳ ዎዞ ካፓኔ፤ ዬይ ኑኡኒ ካፓ ሃጊ ማዓንዳ ዎዛ፥ ዼኤፖ ኑኡኮ ጎዳሢ፥ ኑና ዻቂሻ ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ቦንቾና ሙኪ ጴዺፆኬ።

\VS{14}ኪሪስቶሴ ፑርታ ባኣዚ ቢያይዳፓ ኑና ዻቂሻኒና ኮሺ ማዾ ማዻኒ ጎኦባ ማዔያ ሃሣ ዒዛም ኑ ዱማዼያ ጌኤሺ ዓሲ ማዓንዳጉዲ ኑና ጌኤሻኒ ኑ ጋይቴ ፔና ዓኣሢ ዒንጌኔ።
\XREF{}{{\XO 2:14 }{\XT{ዓይኑ. 130፡8፤ ኬሲ. ማፃ 19፡5፤ ላሚ. ዎማ 4፡20፤ 7፡6፤ 14፡2፤ 1ጴፂ. 2፡9።}}}


\par }{\PP \VS{15}ዓካሪ ሃንሢ ባኮ ዔርዜ፤ ጉቤ ማዔ ቢታንቶና ዓሶ ዞሬ፥ ሃሣ ጎሬ፤ ዖኦኒያ ኔና ቦሆፓ።




\par }\Chap{3}{\SH ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሲ ማዻንዳ ማዾ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ዓሳ ቢያ ዎይሣ ዓሶና ቢታንታ ዓኣ ዓሶናም ሼሌዑሞና ዓይሢንታንዳጉዲ ሃሣ ኮሺ ማዾ ቢያ ማዻኒ ጊኢጌያ ማዓንዳጉዲ፥

\VS{2}ዖ ዑሢዳኣ ፑርታ ባኣዚ ጌስቱዋጉዲ ዔያቶም ላቲ ኬኤዜ፤ ዬያይዳፓ ዓሲና ዎላ ፑርቱዋያ፥ ኮሺ ዓሲ ሃሣ ጎኔ ዒናፓ ዓሲ ቢያም ሼሌዓያ ማዖንጎ፤

\VS{3}ኑኡኒ ሃያኮ ቤርታ ማሊሢባኣያ፥ ዔኤያ፥ ዓይሢንቲ ዒፃያ፥ ዻቢንቲ ጌሺንታያ፥ ዱማ ዱማ ፑርቶ ኑ ማሊፆ ሱኡኮ ኩንሣያ፥ ጌኔ ማዾ ማዻያ ሃሣ ቂኢራያ፥ ዑራዻያና ዎሊ ሴካና ሃንጋና ዒፃያ ማዒ ኑ ናንጋያኬ።

\VS{4}ጋዓንቴ ኑና ዻቂሻ ፆኦዛሢኮ ኮሹሞና ናሹሞና ፔጋዼ ዎዶና፥

\VS{5}ኑ ማዼ ፂሉሞ ማዾናቱዋንቴ ፔኤኮ ማኣሪፆና ኑና ዒ ዻቂሼኔ፤ ኑና ዒ ዻቂሼሢያ ላሚ ሾይንቲሢ ማዔ ማስቲሢና ዓያኖ ጌኤዦ ዛሎና ጴዼ ላኣሚንቲናኬ።

\VS{6}ፆኦሲ ኑና ዻቂሻ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ዛሎና ፔኤኮ ዓያኖ ሚርጌና ኑም ኬይሴኔ።

\VS{7}ዬያ ዒ ማዼሢ ዒዛኮ ኮሹሞ ዒንጊፆና ኑ ፂሊ፥ ሃጊ ማዓንዳ ዎዛ ማሂ ኑ ካፓ ናንጊና ናንጎዋ ኑ ዴንቃንዳጉዲኬ።

\VS{8}ሃይ ታ ኔኤም ኬኤዜ ባካ ቢያ ጎኔ ባኣዚኬ።

\par }{\PP ፆኦሲ ጉሙርቃ ዓሳ ቢያ ኮሺ ማዾ ዶዲ ማዻንዳጉዲ፥ ሃያ ታ ኔኤም ኬኤዜ ባኮ ቢያ ዶዲሺ ዔያቶም ኔ ኬኤዛንዳጉዲ ታ ኮዓኔ፤ ዬይ ባካ ኮሺ ማዔያ፥ ሃሣ ዓሲም ኮይሳ ባኣዚኬ።

\VS{9}ጋዓንቴ ፓሡዋ ማርሞይዳፓ፥ ዓሲኮ ዜርሢ ፓይዲ ሺሪፆይዳፓ ሃሣ ዓሲና ዣሊሢና ሙሴ ዔርዜ ዎጎ ዛሎ ዔቃ ጎሪንቲዳፓ ሃኬ፤ ዓይጎሮ ጌዔቴ ዬይ ባካ ፓሣ ባኣዚ ባኣያና ጉሪ ማዔ ባኣዚታሢሮኬ።

\VS{10}ሺኢጲፆ ማኣሮ ዓሶ ዎሊፓ ዱማሳ ዓሲ ፔቴና ዞሬ፤ ዬካፓ ሃሣ ላሚ ላቲ ዒዛም ኬኤዜ፤ ያፓ ዑሣ ዓኣዼቴ ጋዓንቴ ዒዛና ዎላ ፔቴ ማዒፖ።

\VS{11}ዬያጉዴ ዓሲ ዣኣሌ ዓሲኬ፤ ዒ ጎሜ ማዻሢሮ ፔ ዑፃ ሜቶ ዔኪ ዬዓያ ማዔሢ ዔሬ።


\par }{\SH ጋፒንሢ ዞሮ
\par }
{\PP \VS{12}ዓርፂማሴ ሃንጎ ቲኪቆሴ ኔ ኮይላ ታ ዳካዛ ኔኤኒ ታ ዓኣ ቤዞ፥ ኒቆጲሊዮኔ ዑኬና ሙኬ፤ ዓይጎሮ ጌዔቴ ባርጎ ታኣኒ ዒዞ ቤዞይዳ ዴዒ ዓኣሣኒ ማሌሢሮኬ።
\XREF{}{{\XO 3:12 }{\XT{ዳኪ. ማዾ 20፡4፤ ዔፕ. 6፡21-22፤ ቆላ. 4፡7-8፤ 2ፂሞ. 4፡12።}}}

\VS{13}ዎጎ ኮሺ ዔራ ዜማሴና ዓጲሎሴ ጎዖሢናም ኮይሳ ባኮ ቢያ ዒንጊ ጎይፆ ዔያታ ዓኣዻንዳጉዲ ማኣዴ።
\XREF{}{{\XO 3:13 }{\XT{ዳኪ. ማዾ 18፡24፤ 1ቆሮ. 16፡12።}}}

\VS{14}ኑ ዓሶ ማዔ ዓሳ ማኣዳ ባኣዚ ባኣያ ማዒ ዓቱዋጉዲና ፔኤኮ ናንጎ ዔያታ ፔኤሮ ዳንዳዓንዳጉዲ ኮሺ ማዾ ማዺሢ ዔሮንጎ።


\par }{\PP \VS{15}ታኣና ዎላ ዓኣ ዓሳ ቢያ «ኮሺዳ?» ኔና ጋዓኔ፤ ፆኦሲ ጉሙርቃ ዓሶ ዛሎና ኑና ናሽካ ዓሶም ቢያ «ዒንሢ ኮሺዳ?» ጌዔኔ፥ ጌዔ።

\par }{\PP ፆኦሲኮ ኮሹሞ ዒንጊፃ ዒንሢና ቢያ ማዖንጎ።


\par }