17
Ʉvariyuli wa Paúli ʉko Tesaloníike
1 Paúli na Síila vakakwaata njɨra, vakakwaatɨra na múuji wa Amufipóoli na Apolonía, vakafika múuji wa Tesaloníike. Ʉko kwajáa kwatɨɨte sinagóogi ya Kɨyahúudi. 2 Paúli akɨɨngɨra na sinagóogii kɨra sikʉ ya Sabáato kwa majuma yatatʉ ja ˆvyeene ajáa iijʉvɨra. Ʉko, akava yootamanʉla novo Masáare ˆYarɨ Mpeho. 3 Akavavariyʉrɨra ʉláali na mʉtwe na akoonekya kɨmaarɨ, Masía nɨ mpaka aturikiriwe na afʉfʉke fuma inkwyii. Akavasea, “Ʉhʉ Yéesu ˆnoovavariyʉrɨra, noo Masía.” 4 Vamwɨ va Vayahúudi vakayaruma masáare ya Paúli, baa na Vagiríki ˆvarɨ foo mʉnʉmʉʉnʉ vara ˆvamwiinamɨráa Mʉlʉʉngʉ, na vaantʉ vaki ˆvanyémiwaa ˆvarɨ foo, voosi vakasaangɨra na vala Paúli na Síila.
5 Maa kaa, Vayahúudi vara sɨ ˆvajáa varuma, vakakwaatwa nɨ kɨvɨna. Vakatamanya na sóokwii, maa vakɨɨta vaanɨrɨra vaantʉ vavɨ, novo vakasaankanʼya vaantʉ ˆvarɨ foo, maa vakaanda lʉsoso lʉkʉʉlʉ múujii woosi. Aho, vakadoma na kaayii kwa Yasóoni, maa vakɨɨngɨra na ngururu sa vavakwaate vala Paúli na Síila na vavatwaale na kɨweerwii mbere ja vaantʉ. 6 Maa kaa, ˆvakavasove, vakamukumurirya Yasóoni na vamwɨ va vaaniitʉ fʉʉrʉ kwa vakʉ́ʉ́lʉ va múuji kʉnʉ vootʉla isóso voosea, “Vaantʉ ava noo vara ˆvakányiirye weerʉ yoosi vʉʉ, haaha vuújire baa na kʉnʉ. 7 Ʉhʉ Yasóoni, avahokera na kaayii kwaachwe. Ava voosi vavalandʉka tʉʉva ja Kaisáari na vaséaa, atɨ kwatɨɨte mʉtemi wɨɨngɨ ˆaséwaa Yéesu.”
8 Vaantʉ va ʉra múuji na vakʉ́ʉ́lʉ vaavo ˆvakateere jeyyo, mɨtɨma yaavo ɨkavaava. 9 Aho, vakʉ́ʉ́lʉ va múuji vakavasea vala Yasóoni na viivaachwe vatoole mpía jo kiinunuula. ˆVakatoole, maa vakavarekera.
Paúli na Síila ʉko Beróoya
10 Uchikʉ ˆʉkɨɨngɨre, vaaniitʉ vakavasea vala Paúli na Síila vatamanye chaangʉ na múujii wa Beróoya. ˆVakafike ʉko, vakɨɨngɨra sinagóogii ya Kɨyahúudi. 11 Vayahúudi va aho Beróoya nɨ vaantʉ ˆvateereráa kʉlookya vaantʉ va Tesaloníike. Mpɨɨndɨ Paúli ˆavariyʉláa Masáare Maaja, voovo vakayahokera na mɨtɨma yaavo yoosi. Vakatuuba chukuruma Masáare ˆYarɨ Mpeho sikʉ joosi, sa viiyonere yara Paúli ˆyoovariyʉla nɨ ya kɨmáárɨ. 12 Sa jeyyo, Vayahúudi ˆvarɨ foo vakamuruma Yéesu, hamwɨ na vakʉ́ʉ́lʉ va Kɨgiríki va kɨɨntʉ kɨlʉme na va kɨɨntʉ kiki. 13 Maa kaa, Vayahúudi va Tesaloníike ˆvakataange Paúli amwaarɨ yoovariyʉla isáare ra Mʉlʉʉngʉ ʉko Beróoya, vakadoma na ʉko. Vakasoonka mpuka ja vaantʉ na vakareeta lʉsoso. 14 Aho, vaaniitʉ va Beróoya vakamusindikirirya Paúli na ɨsɨ ya mbarɨmbarɨ ya mayɨya. Maa kaa, Síila na Timotéeo vakachaala ʉko Beróoya. 15 Vara vaantʉ ˆvajáa vamʉsɨ́ndɨkɨɨre Paúli, ˆvakamufikye múuji wa Aséene, maa vakahɨndʉka na Beróoya. De valooke Paúli akavasea, vavasee vala Timotéeo na Síila vamutuube chaangʉ.
Paúli Yoovariyʉla Ʉko Aséene
16 Mpɨɨndɨ Paúli ˆavawoojeráa vala Timotéeo na Síila ʉko Aséene, mʉtɨma waachwe ʉjáa wasukiwasukiwa sa ajáa oona múuji woosi ʉjáa wamema vidabalaíyo. 17 Sa jeyyo, ɨɨngɨráa masinagóogii. Ʉko andoolʉma sáare na Vayahúudi na kei Vagiríki ˆveene vamwiinamɨráa Mʉlʉʉngʉ. Kei, sikʉ joosi alʉmáa sáare na vaantʉ ˆalʉmanáa novo sóokwii.
18 Paúli ajáa alʉmana na vaantʉ ˆvatuubáa ʉlwɨɨrɨ wa mɨryʉʉngʉ ya Vaepukuréo na Vasitoíki* na andoolʉma sáare novo. Vamwɨ vaavo vaseáa, “Nɨ che kaa yoosaaka alʉʉse ʉhʉ mʉhaanchi?” Na vɨɨngɨ vaseáa, “ˆVyeene yookoonekana nɨ lʉʉsɨkɨra iise masáare ya mɨlʉʉngʉ ya kɨyeni.” Vajáa valʉʉsa aya, sa viintʉ ˆavariyʉláa Masáare Maaja ya Yéesu Kirisitʉ na kʉfʉfʉka kwaachwe.
19 Avo vaantʉ vakamʉsʉmʉla, maa vakamʉtwaala na itakii ra vamanyi ˆraséwaa Areopáago, ʉko vakamʉsea, “Tʉwyɨɨre hoonɨ masáare ayo mafya ˆwoolʉʉsa. 20 Tatéɨɨre yiísimire, toosaaka ʉtʉtamanʉrɨre ayo masáare.” 21 Vajáa valʉʉsa jeyyo, sa vaantʉ va Aséene na vayeni fuma kʉlɨ ˆviikaláa ʉko, vajáa veenda teerera masáare mafya noo yavariyʉla.
22 Aho, Paúli akɨɨma katɨ na katɨ ya Areopáago, maa akavasea, “Arumi, nyuunyu vaantʉ va Aséene! Nɨɨ́ne nyuunyu nɨ vaantʉ ˆmutúubaa masáare yoosi ya díini. 23 Mpɨɨndɨ ˆnaalooka aha múujii, nɨɨ́ne ˆvyeene mwiínamɨraa mɨlʉʉngʉ. Nɨɨ́ne masabáahʉ ˆmʉtóoreraa mpóryo ˆngʼeene yaandɨkwa, ‘Kwa mʉlʉʉngʉ sɨ ˆtamʉmányire.’ Haaha ɨkɨ kɨɨntʉ ˆnavariyʉláa noo noosaaka nɨvavariyʉrɨre, noo cha ʉwo ˆmweene mumwiínamɨraa sɨ ˆmʉmʉmányire.
24 Mʉlʉʉngʉ ʉʉmba weerʉ na vyoosi ˆviri mʉʉmo. Yeeye noo Mweenevyoosi wa kurumu na ɨsɨ, sɨ iíkalaa nyuumbii ˆngʼeene jajeengwa kwa mɨkono ya vaantʉ tʉkʉ. 25 Yeeye sɨ atʉ́mamɨrwaa na mɨkono ya vaantʉ ja yoosaaka kɨɨntʉ chaayo fuma kʉrɨ voovo tʉkʉ. Yeeye noo avahéeraa vaantʉ voosi nkaasʉ na nkeeho na viintʉ vyoosi. 26 Yeeye ʉʉmba mʉʉntʉ ʉmwɨ✡ na ʉwo akava ichina ra vaantʉ va ɨsɨ joosi viipasa aha weerwii koosi. Yeeye avɨɨka mpɨɨndɨ ja naadi na hai ˆvarɨ kwiikala.
27 Mʉlʉʉngʉ abweeyya jei, sa vaantʉ vamʉsaakɨre, baa koonɨ nɨ ko halaasha vamoone. Baa neembe nɨ jeyyo, yeeye sɨ arɨ kʉlɨ na kɨra ʉmwɨ wiitʉ asiindwe kʉmʉfɨkɨra tʉkʉ. 28 Sa ‘Nɨ kʉrɨ yeeye suusu twiíkalaa na tavíjaa nkaasʉ.’ Ja ˆvyeene mpɨ́rɨ yaanyu yalʉʉsa, ‘Suusu tʉrɨ vaana vaachwe.’
29 Sa viintʉ suusu tʉrɨ vaana va Mʉlʉʉngʉ, sɨ tasaakwa tʉndookiiririkana ʉlʉʉngʉ waachwe wiifwɨ́ɨne na vidabalaíyo ˆviténgeneshiwaa na saháabu, au chʉʉ́ma cha mpía, au mawye kwa wʉʉya na tooti ja vaantʉ tʉkʉ. 30 Aho kalɨ, mpɨɨndɨ vaantʉ ˆvatʉmamáa ayo kɨhoho, Mʉlʉʉngʉ ajáa iibweeyya ja sɨ yookoona. Maa kaa, haaha nɨ vawyɨɨra iise vaantʉ voosi va kɨra haantʉ vavalandʉke fuma uvii waavo. 31 Yeeye avɨɨka sikʉ ˆarɨ valamʉrɨra vaantʉ va weerʉ yoosi kwa ʉwoloki kwa njɨra ya mʉʉntʉ ˆmweene amʉsaawʉla. Mʉlʉʉngʉ alaɨra kwa vaantʉ voosi ayo kɨkomi kwa njɨra yo mʉfʉfʉla.”
32 Vara vaantʉ ˆvakateere Paúli yoolʉʉsɨkɨra kʉfʉfʉka kwa vaantʉ ˆvaakwya, vamwɨ vakava voomuchwa matɨ, maa kaa, vɨɨngɨ vakamʉsea, “Toosaaka tʉteere woovariyʉla aya masáare kei.” 33 Aho, Paúli akafuma, maa akavareka itakii raavo. 34 Vaantʉ vamwɨ vakamuruma Yéesu, maa vakaanda kumutuuba Paúli. Ʉmwɨ wa avo vaantʉ nɨ Deoníisi wa itakii ra Areopáago, na mʉʉntʉ muki ʉmwɨ ˆakemerwáa Damáali, hamwɨ baa na vɨɨngɨ.
* 17:18 Vaepukuréo na Vasitoíki: Ava nɨ valwɨɨra vajáa. Vajáa vasoma masáare yo kiikala na vaantʉ. Vaepukuréo sɨ varumáa koonɨ kʉrɨ na Mʉlʉʉngʉ tʉkʉ, voovo kɨɨntʉ ˆvaseáa nɨ ɨkɨ, vaantʉ vamwaarɨ so keenda na nkalari. Vasitoíki novo varumáa kwatɨɨte mɨlʉʉngʉ, maa kaa, vaseáa koonɨ mʉʉntʉ akwíire mʉtɨma waachwe wakwíjaa. ✡ 17:26 Laanga Ncholo 1:27.