16
Paúli Yookaanda Yeendanʼya na Timotéeo
1 Paúli na Síila vakayeenda fʉʉrʉ múuji wa Déribe na Lísitra. Ʉko Lísitra, kʉjáa kwatɨɨte mʉʉntʉ ˆiikaláa ʉko, ˆasewáa Timotéeo. Timotéeo ajáa amuruma Yéesu. Íyo waala Timotéeo nɨ Mʉyahúudi ajáa na ajáa amuruma Yéesu, maa kaa, taáta waavo nɨ Mugiríki ajáa. 2 Vaaniitʉ ʉko Lísitra na Ikonío vamʉdʉʉmbáa Timotéeo sa mɨryʉʉngʉ yaachwe miija. 3 Paúli asaakáa andooyeendanʼya na Timotéeo, sa jeyyo, akamʉtwaala Timotéeo na kɨbawii* sa Vayahúudi ˆveene viikaláa ʉko kʉʉntʉ vajáa vamʉmányire taáta waavo nɨ Mugiríki. 4 Na mpɨɨndɨ ˆvatweereráa na kɨra múuji, vavaheeráa vaaniitʉ ʉlamuli ˆʉjáa wavɨɨkwa nɨ vatumwi va Yéesu na vawosi ˆvamuruma Yéesu va Yerusaléemu. Na vavaseáa vatuube ʉwo ʉlamuli. 5 Jeyyo, mpuka ja vaantʉ ˆvamuruma Yéesu vakava na ngururu ya kuruma kwaavo na vakɨɨngɨkáa kɨra siikʉ.
Njori ya Paúli ya Mʉʉntʉ wa Makedonía
6 Paúli na viivaachwe vakakwaata lʉyeendo fʉʉrʉ ɨsɨ ja Firigía na Galatía sa Mʉtɨma Mʉʉja ajáa avakáaniirye vareke variyʉla Masáare ˆYarɨ Mpeho ɨsɨ ya Ásia sikʉ ijo. 7 ˆVakafike mʉhakii wa ɨsɨ ya Mísia, vasaakáa vɨɨngɨre na ɨsɨ ya Bisínia, baa ʉko Mʉtɨma wa Yéesu akavakaanʼya. 8 Sa jeyyo, vakakwaata na ɨsɨ ya Mísia, vakadoma na múuji wa Turóoa.
9 Uchikʉ ʉwo, Paúli akoona njori. Aho njorii, akoona mʉʉntʉ fuma ɨsɨ ya Makedonía iímire nyambʉko yookiiloombererya yoosea, “Mentʉka na kʉnʉ Makedonía jɨ ʉtwaambirirye.” 10 Paúli ˆakoone ɨyo njori, hahara tukiimya neeja† lʉyeendo lo doma na Makedonía, sa tʉjáa twataanga Mʉlʉʉngʉ atwaánɨrɨɨre tʉkavavariyʉrɨre vara vaantʉ Masáare Maaja.
Lídia Yoonunuulwa
11 Kufuma Turóoa tʉkaambʉka méeli, tukiinʉka, maa tʉkadomerera fʉʉrʉ ɨsɨ ˆyarɨɨngɨrɨrwa nɨ maaji ˆɨséwaa Samosiráake. Lomʉtóondo yaachwe tʉkafika múuji wa Neopóoli. 12 Aho, tʉkɨɨreka méeli, maa tʉkakwaata njɨra fʉʉrʉ Filíipi, múuji mʉkʉʉlʉ wa ɨsɨ ya Makedonía. Ɨhɨ ɨsɨ yɨɨmɨrɨrwáa nɨ Varúumi. Aho, tukiikala kwa sikʉ nke.
13 Sikʉ ya Sabáato, tʉkafuma na weerwii ya múuji, maa tʉkadoma na mbarɨmbarɨ ya iboote ˆriíkaa maaji. Tʉjáa twiiséire turya tʉrɨ haantʉ vaantʉ ˆvamwiínamɨraa Mʉlʉʉngʉ. Ʉko, tukiikala, maa tʉkaanda lʉʉsɨka na vaantʉ vaki ˆvajáa viijíingire aho. 14 Na ʉmwɨ wa vara ˆvatʉteereráa nɨ mʉʉntʉ muki ʉmwɨ fuma múuji wa Siatíira, irina raachwe noo Lídia asewáa. Yeeye amwiinamɨráa Mʉlʉʉngʉ. Na mʉrɨmo waachwe ˆatʉmamáa nɨ wo vaa iyoombe ɨngo ˆjiri gyaa. Paúli ˆakaande variyʉla Masáare Maaja, Yéesu Mweenevyoosi akakʉndʉkʉla mʉtɨma wa Lídia, maa akamuruma Yéesu. 15 Lídia na nyuumba yaachwe ˆvakabatisiwe, akatʉloomba maatʉkʉ vii tʉdome na kwaachwe yoosea, “Koonɨ mwɨɨ́ne namurúmire Mweenevyoosi, hendi na kaayii kwaanɨ.” Akiiloombererya mpaka tʉkaruma.
Paúli na Síila Voochuungwa Mʉnyololwii
16 Sikʉ ɨmwɨ mpɨɨndɨ ˆtadomáa na kʉʉntʉ vaantʉ ˆvalʉ́manɨraa so mwiinamɨra Mʉlʉʉngʉ, akʉʉja muhíínja ʉmwɨ mʉtʉ́mwa. Ʉwo muhíínja ajáa atɨɨte murimʉ mʉvɨ. Murimʉ mʉvɨ ʉwo, wamʉheeráa lʉvɨro lo vaa mbare ya masáare ˆyarɨ fʉmɨra sikʉ ˆjookʉʉja. Kʉtweera kwa ʉwo muhíínja, veenenyuumba vaachwe vapatáa mpía ˆjiri foo. 17 Ʉwo muhíínja, atutuubáa suusu na Paúli kʉnʉ yootʉla isóso yoosea, “Vaantʉ ava nɨ vatʉmami va Mʉlʉʉngʉ ˆArɨ Mweerimweeri, nɨ kʉvavariyʉrɨra viise njɨra ya ʉlamuriri.” 18 Ʉwo muhíínja atuuba bweeyya jeyyo kwa sikʉ ˆjiri foo. Maa kaa, sikʉ ɨmwɨ, Paúli ajáa akalala maatʉkʉ vii akʉʉsea ʉra murimʉ mʉvɨ, “Nakʉláiriirye kwa irina ra Yéesu Kirisitʉ, fuma kʉrɨ ʉhʉ muhíínja!” Hahara, ʉra murimʉ mʉvɨ ʉkafuma.
19 Veenenyuumba va ʉra muhíínja ˆvakataange njɨra yaavo yo patɨra mpía yasáambukire, maa vakavakwaata vala Paúli na Síila, vakavakumuririrya fʉʉrʉ isóokwii, mbere ya vakʉ́ʉ́lʉ. 20 Vakavasitaakya balásii voosea, “Vaantʉ ava nɨ Vayahúudi, voovo varéetire lʉsoso lʉkʉʉlʉ aha múujii mɨɨtʉ. 21 Voovo vakíindyaa tʉʉva ja meevo, ˆngʼeene ndairiri jiitʉ ja Kɨrúumi jasiita suusu Varúumi kujirʉma no jituuba.”
22 Mpuka ya vaantʉ vakɨɨma, maa vakavakɨɨmɨrɨra vala Paúli na Síila. Aho, vara valamuli vakavafumya ɨngo vala Paúli na Síila, maa vakalairirya vavawe nkome. 23 ˆVakahʉmʉle rindamwa nɨ valʉkalʉka, maa vakavachʉʉngɨra mʉnyololwii na vakamʉlairirya mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa avalaangirirye neeja. 24 ˆAkalaiririwe jeyyo, akavatwaala vala Paúli na Síila na vyúumba vya isiʼiisii ya gerésa, akavachuunga mawʉlʉ yaavo mapongoolii makʉʉlʉ.
25 Uchikʉ katɨ, Paúli na Síila vamʉloombáa Mʉlʉʉngʉ no kɨɨmba nyɨɨ́mbo jo mʉdʉʉmba, na viivaavo ˆvajáa vachuungwa vavateereráa. 26 Koonka, kitiíntima kɨkʉʉlʉ kɨkalooka na kɨkasingisya mwaariryo wa nkaande ja gerésa. Mɨryaango yoosi ɨkayʉʉrɨka yoomyeene na mɨnyololo ˆmyeene vajáa vachʉ́ʉngɨɨrwe ɨkachʉngʉlʉka. 27 Mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa ˆakiinʉke na ˆakoone mɨryaango ɨrɨ mwaarya, akakʉʉla nyaasʉka yaachwe yoosaaka kwiiyʉlaa, sa ajáa iiséire vaantʉ voosi ˆvachuungwa vatíijire.
28 Koonka, Paúli akamwaanɨrɨra na ngururu yoosea, “Karɨ wiiyʉlae tʉkʉ! Suusu voosi tʉmwaarɨ aha.” 29 Ʉra mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa akalairirya vimʉrɨ vireetwe, akɨɨngɨra kurudu na chúumbii, maa akalaala na ɨnda mbere ya Paúli na Síila kʉnʉ yootetema nɨ woowa. 30 Aho, maa akavafumya na weerwii na akavuurya, “Arumi! Che ndɨrɨ bweeyya sa ndahe kʉlamuririwa?”
31 Novo vakamʉsea, “Murume Yéesu Mweenevyoosi, yeeye kʉkʉlamurirya arɨ weewe na vaantʉ va nyuumba yaako.” 32 Aho, vakamʉvariyʉrɨra isáare ra Mweenevyoosi, yeeye na vaantʉ va nyuumba yaachwe. 33 Mpɨɨndɨ jijira akavasʉmʉla, maa akavooyya viloonda vyaavo. Hahara, maa yeeye na vaantʉ va kaaya yaachwe vakabatisiwa. 34 Mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa akavasʉmʉla vala Paúli na Síila na kaayii kwaachwe, akaviimirya neeja chóorya. Akeerya mʉtɨma maatʉkʉ vii, yeeye na nyuumba yaachwe sa kumuruma Mʉlʉʉngʉ.
35 Lomʉtóondo ˆkʉkeere, vara valamuli vakavatʉma valʉkalʉka kwa mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa vakamʉsea, “Vachʉngʉrɨre vara vaantʉ viilookere.” 36 Ʉra mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa akamʉsea Paúli, “Valamuli vaandairiirye, nɨvachʉngʉrɨre, haaha, fumi, mwiitamanyirye na mwiikalo mʉʉja.”
37 Maa kaa, Paúli akamʉsea mʉkʉ́ʉ́lʉ wa gerésa, “Valamuli vatʉvairé maatʉkʉ vii mbere ja vaantʉ na vakatuchuunga mʉnyololwii baa kutusitaakya tʉkʉ au baa kutuurya tʉkʉ baa neembe tʉrɨ vaantʉ va Róoma. Haaha sa che voosaaka kʉtʉchʉngʉrɨra kimbiso? Sɨ viri kʉva jeyyo tʉkʉ! Vʉʉje voovo veeneevyo de jɨ vatufumye.”
38 Valʉkalʉka vakavawyɨɨra ayo masáare valamuli. ˆVakateere vala Paúli na Síila nɨ Varúumi, maa vakakwaatwa nɨ woowa. 39 Sa jeyyo, vakʉʉja noo valoomba vasee yasírire, maa vakavafumya hara mʉnyololwii na vajáa vavaloomba valooke fuma ʉra múuji. 40 Paúli na Síila ˆvakafume mʉnyololwii, vakadoma na kaayii kwa Lídia. Ʉko vakalʉmana na vaaniitʉ, vakavaheera mɨtɨma, maa vakiinʉka.
* 16:3 akamʉtwaala Timotéeo na kɨbawii: Vagiríki sɨ vatwaalwáa na kɨbawii tʉkʉ. Maa kaa, kwa Vayahúudi ɨjáa nɨ mpaka mʉʉntʉ mʉlʉme atwaalwe na kɨbawii. Na koonɨ sɨ atwáarirwe vamoonáa atɨɨte njeo. † 16:10 tukiimya neeja: Aha mʉvai mbuwo, noo kʉsea Lʉ́ka, nɨ hamwɨ ajáa na Paúli, Síila na Timotéeo aho lʉyeendwii.