\NormalFont\ShortTitle{Thimo}

{\MT THIMO



\par }\ChapOne{1}{\SH Ciugo cia Kwambĩrĩria: Gĩtũmi na Muoroto
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ici nĩ thimo cia Solomoni mũrũ wa Daudi, ũrĩa warĩ mũthamaki wa Isiraeli:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}nĩ thimo cia gũtũma mũndũ agĩe na ũũgĩ, na ataarĩke;

\par }{\QB nĩ cia gũtũma ahote gũtaũkĩrwo nĩ ciugo cia ũũgĩ;


\par }{\Q \VS{3}nĩ cia gũtũma mũndũ ataarĩke ahote kũbarĩrĩra mũtũũrĩre wake,

\par }{\QB ekage maũndũ marĩa magĩrĩire, na ma kĩhooto, na marĩa mega;


\par }{\Q \VS{4}nĩ cia gũtũma ũrĩa ũtarĩ na ũũgĩ agĩe na ũmenyo,

\par }{\QB na cia gũtũma mũndũ mwĩthĩ agĩe na ũmenyo na ũgereri:


\par }{\Q \VS{5}arĩa oogĩ-rĩ, nĩmathikĩrĩrie na mongerere wĩruti wao,

\par }{\QB nao arĩa akũũrani maũndũ metĩkĩre gũtongorio.


\par }{\Q \VS{6}Ningĩ nĩ cia gũtũma mũndũ ataũkĩrwo nĩ thimo na ngerekano,

\par }{\QB na ataũkĩrwo nĩ ciugo cia andũ arĩa oogĩ, na ndaĩ ciao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kĩambĩrĩria kĩa ũmenyo nĩ gwĩtigĩra Jehova,

\par }{\QB no arĩa akĩĩgu nĩ mathũire ũũgĩ na ũtaaro.


\par }{\SH Mwĩmenyererei Kũheenererio
\par }
{\Q \VS{8}Mũrũ wakwa, thikĩrĩria mataaro ma thoguo,

\par }{\QB na ndũgatigane na ũrutani wa maitũguo.


\par }{\Q \VS{9}Maũndũ macio magaatuĩka ithaga rĩa kũgemia mũtwe waku,

\par }{\QB na ta mũgathĩ wa kũgemia ngingo yaku.


\par }{\Q \VS{10}Mũrũ wakwa, ehia mangĩgakũheenereria-rĩ,

\par }{\QB ndũkanetĩkanie nao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mangĩgakwĩra atĩrĩ, “Ũka ũthiĩ hamwe na ithuĩ;

\par }{\QB reke tuoherie mũndũ tũite thakame yake,

\par }{\QB reke tũcemaceeme mũndũ o na ũtehĩtie;


\par }{\Q \VS{12}ningĩ reke tũmamerie marĩ muoyo, o ta ũrĩa mbĩrĩra ĩĩkaga,

\par }{\QB na marĩ agima, o ta arĩa maharũrũkaga irima;


\par }{\Q \VS{13}Na ithuĩ-rĩ, tũkĩgĩe na indo cia goro cia mĩthemba yothe,

\par }{\QB na tũiyũrie nyũmba ciitũ na indo cia ndaho;


\par }{\Q \VS{14}rutithania wĩra na ithuĩ,

\par }{\QB tũkorwo na mũhuko ũmwe ithuothe”;


\par }{\Q \VS{15}mũrũ wakwa, tiga gũtwarana nao,

\par }{\QB ndũkagerere njĩra ciao;


\par }{\Q \VS{16}nĩgũkorwo magũrũ mao mahanyũkaga mathiĩ mehia-inĩ,

\par }{\QB nao mahiũhaga magaite thakame.


\par }{\Q \VS{17}Kaĩ nĩ wĩra wa tũhũ kũiga gĩkerenge

\par }{\QB nyoni ciothe igĩkuonaga-ĩ!


\par }{\Q \VS{18}Andũ aya mohagĩria thakame yao ene;

\par }{\QB maceemaga o mĩoyo yao ene!


\par }{\Q \VS{19}Ũcio nĩguo mũthia wa arĩa othe magĩaga na indo na njĩra ya ungumania;

\par }{\QB indo icio iniinaga mĩoyo ya arĩa magĩaga nacio.


\par }{\SH Mwĩmenyererei Mũtikarege Ũũgĩ
\par }
{\Q \VS{20}Ũũgĩ nĩ aretana anĩrĩire njĩra-inĩ,

\par }{\QB ningĩ agakayũrũrũka arĩ ihaaro-inĩ cia mũingĩ;


\par }{\Q \VS{21}Aragũthũka na mũgambo mũnene arĩ magomano-inĩ ma njĩra kũu kũrĩ inegene,

\par }{\QB o na itoonyero rĩa itũũra inene akoria atĩrĩ:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Inyuĩ mũtarĩ ũũgĩ-rĩ, nĩ nginya rĩ mũgũtũũra mwendete njĩra cianyu itarĩ cia ũũgĩ?

\par }{\QB Nĩ nginya rĩ anyũrũrania megũtũũra makenagĩra kĩnyũrũri,

\par }{\QB na arĩa akĩĩgu mathũire ũmenyo?


\par }{\Q \VS{23}Korwo nĩmwetĩkĩrire kũigua ũtaaro wakwa-rĩ,

\par }{\QB nĩingĩamũhingũrĩire ngoro yakwa,

\par }{\QB ndũme mũmenye meciiria makwa.


\par }{\Q \VS{24}No tondũ nĩmwaregire kũnjigua rĩrĩa ndetanire,

\par }{\QB na gũtirĩ mũndũ werũmbũirie hĩndĩ ĩrĩa ndatambũrũkirie guoko gwakwa,


\par }{\Q \VS{25}na mũkĩagĩra mataaro makwa mothe bata,

\par }{\QB na mũkĩaga gwĩtĩkĩra ikaanania rĩakwa-rĩ,


\par }{\Q \VS{26}niĩ na niĩ nĩngamũthekerera hĩndĩ yanyu ya mwanangĩko,

\par }{\QB na ndĩmũnyũrũrie rĩrĩa mũgaakorererwo nĩ mũtino:


\par }{\Q \VS{27}ĩĩ hĩndĩ ĩrĩa guoya ũkaamũkorerera ta kĩhuhũkanio,

\par }{\QB rĩrĩa mwanangĩko ũkaamũhaata ta rũhuho rwa kĩhuhũkanio,

\par }{\QB rĩrĩa mũgaakinyĩrĩrwo nĩ mĩnyamaro na ruo rwa ngoro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}“Hĩndĩ ĩyo nĩmakangaĩra, no ndikametĩka;

\par }{\QB nĩmakanjetha na kĩyo, no matikanyona.


\par }{\Q \VS{29}Tondũ nĩmathũũrire ũmenyo,

\par }{\QB na matiigana gũthuura gwĩtigĩra Jehova,


\par }{\Q \VS{30}tondũ matietĩkĩrire mataaro makwa,

\par }{\QB na nĩmamenire ikaanania rĩakwa,


\par }{\Q \VS{31}makaarĩa maciaro ma mĩthiĩre yao,

\par }{\QB na mahũũnio nĩ maciaro ma mathugunda mao.


\par }{\Q \VS{32}Nĩgũkorwo ũgenyũ wa arĩa matarĩ ũũgĩ nĩũkamooraga,

\par }{\QB nakuo kwĩgangara kwa arĩa akĩĩgu nĩgũkamaniina;


\par }{\Q \VS{33}no ũrĩa wothe ũnjiguaga arĩtũũraga na thayũ,

\par }{\QB na atũũre ahooreire, atarĩ ũgwati angĩĩtigĩra.”




\par }\Chap{2}{\SH Uumithio wa Ũũgĩ Mũtũũrĩre-inĩ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mũrũ wakwa, ũngĩtĩkĩra ciugo ciakwa,

\par }{\QB na ũige maathani makwa ta mũthiithũ thĩinĩ waku,


\par }{\Q \VS{2}nakuo gũtũ gwaku ũgũtegere ũũgĩ,

\par }{\QB na werekerie ngoro yaku kũgĩa na ũmenyi,


\par }{\Q \VS{3}na ũngĩgaakayũrũrũka na ũhooe gũkũũrana maũndũ,

\par }{\QB na wĩtane wanĩrĩire ũheo ũtaũku,


\par }{\Q \VS{4}na ũngĩkawetha ta betha,

\par }{\QB na ũũcarie ta kĩgĩĩna kĩhithe-rĩ,


\par }{\Q \VS{5}hĩndĩ ĩyo nĩũgataũkĩrwo nĩ ũhoro wa gwĩtigĩra Jehova,

\par }{\QB na ũgĩe na ũmenyo wa Ngai.


\par }{\Q \VS{6}Nĩgũkorwo Jehova aheanaga ũũgĩ,

\par }{\QB na kanua gake koimaga ũmenyo na ũtaũku.


\par }{\Q \VS{7}Andũ arĩa arũngĩrĩru amaigĩire ũhootani,

\par }{\QB nĩwe ngo ya arĩa matarĩ ũcuuke mĩthiĩre-inĩ yao,


\par }{\Q \VS{8}nĩgũkorwo nĩarangagĩra njĩra cia arĩa marũmagĩrĩra kĩhooto,

\par }{\QB na akagitĩra njĩra ya andũ ake arĩa ehokeku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Hĩndĩ ĩyo nĩũgakũũrana maũndũ marĩa magĩrĩire,

\par }{\QB na ma kĩhooto, na marĩa mega: ũgĩkũũrane njĩra o yothe njega.


\par }{\Q \VS{10}Nĩgũkorwo ũũgĩ nĩũgatoonya ngoro yaku,

\par }{\QB naguo ũmenyo ũkenagie muoyo waku.


\par }{\Q \VS{11}ũgereri nĩũrĩkũgitagĩra,

\par }{\QB naguo ũtaũku ũkũrangagĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ũũgĩ nĩũgakũhonokia kuuma njĩra-inĩ cia andũ arĩa aaganu,

\par }{\QB ũkũhonokie kuuma kũrĩ andũ arĩa maaragia maũndũ ma waganu,


\par }{\Q \VS{13}o arĩa matigaga njĩra iria nũngĩrĩru,

\par }{\QB magathiĩra njĩra cia nduma,


\par }{\Q \VS{14}arĩa makenaga magĩĩka ũũru,

\par }{\QB na magakenagio nĩ ũũru wa waganu,


\par }{\Q \VS{15}na no-o arĩa njĩra ciao ciogomete,

\par }{\QB na mĩthiĩre yao ĩrĩ ya ungumania.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ũũgĩ nĩũgakũhonokia kuuma harĩ mũtumia ũrĩa mũtharia,

\par }{\QB ũkũhonokie harĩ ngʼenyũ ya mũtumia na ciugo ciake cia kũheenereria andũ,


\par }{\Q \VS{17}ũcio ũtigĩte mũratawe wa ũnini wake,

\par }{\QB na agatiganĩria kĩrĩkanĩro kĩrĩa aarĩkanĩire na mũthuuriwe arĩ mbere ya Ngai.


\par }{\Q \VS{18}Nĩgũkorwo nyũmba yake ĩroragia andũ gĩkuũ-inĩ,

\par }{\QB nacio njĩra ciake ikamerekeria kũrĩ maroho ma arĩa akuũ.


\par }{\Q \VS{19}Gũtirĩ mũndũ ũthiiaga harĩ we agacooka,

\par }{\QB kana akegwatĩra njĩra cia muoyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}No rĩrĩ, wee nĩũrĩthiiaga na mĩthiĩre ya andũ arĩa ega,

\par }{\QB na ũgeragĩre njĩra cia arĩa athingu.


\par }{\Q \VS{21}Nĩgũkorwo andũ arĩa arũngĩrĩru nĩo magaatũũra bũrũri-inĩ,

\par }{\QB na arĩa matarĩ ũcuuke nĩo magaatigara kuo;


\par }{\Q \VS{22}no rĩrĩ, andũ arĩa aaganu nĩmakeeherio bũrũri-inĩ,

\par }{\QB nao arĩa matarĩ ehokeku nĩmakamunywo maingatwo kuo.




\par }\Chap{3}{\SH Mauumithio mangĩ ma Ũũgĩ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mũrũ wakwa, ndũkariganĩrwo nĩ ũrutani wakwa,

\par }{\QB no ngoro yaku nĩĩrũmagie maathani makwa,


\par }{\Q \VS{2}nĩgũkorwo nĩmagakuongerera matukũ ũtũũre mĩaka mĩingĩ,

\par }{\QB na matũme ũgaacĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ndũkanareke wendani na wĩhokeku ikweherere;

\par }{\QB cioherere ngingo yaku,

\par }{\QB ũciandĩke kĩhengere-inĩ kĩa ngoro yaku.


\par }{\Q \VS{4}Weka ũguo nĩũgeetĩkĩrĩka, na ũgĩe na rĩĩtwa rĩega

\par }{\QB maitho-inĩ ma Ngai o na ma andũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Wĩhoke Jehova na ngoro yaku yothe,

\par }{\QB na ndũkanehoke ũmenyo waku mwene;


\par }{\Q \VS{6}mũmenyithagie mĩthiĩre yaku yothe,

\par }{\QB na nĩarĩrũngaga njĩra ciaku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Tiga kwĩonaga ũrĩ mũũgĩ maitho-inĩ maku mwene;

\par }{\QB wĩtigĩre Jehova na ũtheemage maũndũ marĩa mooru.


\par }{\Q \VS{8}Ũndũ ũcio nĩũrĩkũrehagĩra ũgima wa mwĩrĩ,

\par }{\QB na mahĩndĩ maku makoragwo marĩ na hinya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Tĩĩaga Jehova na ũtonga waku,

\par }{\QB ningĩ ũmũtĩĩage na maciaro mothe ma mbere ma irio ciaku cia mĩgũnda;


\par }{\Q \VS{10}namo makũmbĩ maku nĩmakaiyũrĩrĩra,

\par }{\QB nayo mĩtũngi yaku ĩiyũrĩrĩre ndibei ya mũhihano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũrũ wakwa, tiga kũnyarara ihũũra rĩa Jehova,

\par }{\QB na ndũgathũũre irũithia rĩake,


\par }{\Q \VS{12}nĩgũkorwo Jehova arũithagia arĩa endete,

\par }{\QB o ta ũrĩa ithe wa mũndũ arũithagia mũriũ ũrĩa akenagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kũrathimwo-rĩ, nĩ mũndũ ũrĩa wonete ũũgĩ,

\par }{\QB mũndũ ũcio wĩgĩĩrĩire na ũmenyo,


\par }{\Q \VS{14}nĩgũkorwo ũũgĩ nĩ wa bata mũno gũkĩra betha,

\par }{\QB na ũciaraga uumithio ũkĩrĩte wa thahabu.


\par }{\Q \VS{15}Ũũgĩ ũrĩ goro gũkĩra ruru iria ndune;

\par }{\QB kĩrĩa gĩothe ũngĩĩrirĩria gũtirĩ kĩngĩringithanio naguo.


\par }{\Q \VS{16}Guoko-inĩ gwake kwa ũrĩo harĩ ũingĩ wa matukũ;

\par }{\QB guoko-inĩ gwake kwa ũmotho harĩ na ũtonga na gĩtĩĩo.


\par }{\Q \VS{17}Mĩthiĩre ya ũũgĩ nĩ mĩthiĩre ya kwendeka,

\par }{\QB na njĩra ciaguo ciothe nĩ cia thayũ.


\par }{\Q \VS{18}Ũũgĩ nĩ mũtĩ wa muoyo kũrĩ arĩa maũhĩmbagĩria;

\par }{\QB arĩa megĩagĩra naguo-rĩ, nĩmarĩrathimagwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Jehova aahandire mĩthingi ya thĩ na ũũgĩ,

\par }{\QB na akĩrũmia igũrũ na ũmenyo wake;


\par }{\Q \VS{20}ũmenyo wake nĩguo wagayanirie kũrĩa kũriku,

\par }{\QB namo matu magatatagia ime.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mũrũ wakwa tũũria matua mega na ũkũũrani maũndũ,

\par }{\QB ndũkanareke ciehere maitho-inĩ maku;


\par }{\Q \VS{22}nĩcio igaagũtũũria muoyo, na nĩ ithaga rĩa kũgemagia ngingo yaku.


\par }{\Q \VS{23}Ningĩ ũrĩthiiaga na njĩra yaku ũrĩ na thayũ,

\par }{\QB na kũgũrũ gwaku gũtikahĩngwo;


\par }{\Q \VS{24}Wakoma-rĩ, ndũgetigĩra;

\par }{\QB wakoma-rĩ, ũrĩkomaga toro mwega.


\par }{\Q \VS{25}Ndũgetigĩre mwanangĩko wa narua,

\par }{\QB kana kĩhuhũkanio kĩrĩa gĩkoragĩrĩra andũ arĩa aaganu,


\par }{\Q \VS{26}nĩgũkorwo Jehova nĩwe ũgaatuĩka mwĩhoko waku,

\par }{\QB na amenyagĩrĩre kũgũrũ gwaku gũtikanyiitwo nĩ mũtego.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ndũkanagirĩrĩrie ũndũ mwega ũkinyĩre arĩa maagĩrĩirwo nĩgũkinyĩrĩrwo nĩguo,

\par }{\QB rĩrĩa ũrĩ na ũhoti wa kũhingia ũndũ ũcio.


\par }{\Q \VS{28}Ndũkaneere mũndũ wa itũũra rĩaku atĩrĩ,

\par }{\QB “Thiĩ ũgooka rĩngĩ; kĩu ũrenda nĩngakũhe rũciũ,”

\par }{\QB o rĩrĩa ũrĩ na kĩndũ kĩu hakuhĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ndũkanaciirĩre gwĩka mũndũ wa itũũra rĩaku ũũru,

\par }{\QB ũcio ũtũũraga hakuhĩ nawe akwĩhokete.


\par }{\Q \VS{30}Ndũkanarũithie mũndũ tũhũ,

\par }{\QB rĩrĩa atarĩ ũndũ mũũru agwĩkĩte.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ndũkanacumĩkĩre maũndũ ma mũndũ wa ngũĩ,

\par }{\QB kana ũthuure njĩra o na ĩmwe yake,


\par }{\Q \VS{32}nĩgũkorwo Jehova nĩathũire mũndũ mwaganu,

\par }{\QB no nĩagĩĩaga ndundu na andũ arĩa arũngĩrĩru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Nyũmba ya arĩa aaganu ĩtũũraga na kĩrumi kĩa Jehova,

\par }{\Q no mũciĩ wa arĩa athingu nĩaũrathimaga.


\par }{\Q \VS{34}Jehova nĩanyũrũragia andũ arĩa manyũrũranagia na mwĩtĩĩo,

\par }{\QB no arĩa menyiihagia nĩamaheaga wega wake.


\par }{\Q \VS{35}Andũ arĩa oogĩ magayaga gĩtĩĩo,

\par }{\QB no andũ arĩa akĩĩgu magayaga njono.




\par }\Chap{4}{\SH Ũũgĩ Ũkĩrĩte Indo Ciothe
\par }
{\Q \VerseOne{1}Atĩrĩrĩ, inyuĩ ariũ akwa, ta thikĩrĩriai ũrũtani wa thoguo;

\par }{\QB njiguai nĩguo mwĩgĩĩre na kũmenya maũndũ.


\par }{\Q \VS{2}Tondũ ngũmũhe ũrutani mwega,

\par }{\QB nĩ ũndũ ũcio mũtigatirike ũrutani wakwa.


\par }{\Q \VS{3}Rĩrĩa ndaarĩ mwana nyũmba-inĩ ya baba,

\par }{\QB ndĩ o mũndũ mwĩthĩ, na ndĩ mwana wa mũmwe wa maitũ-rĩ,


\par }{\Q \VS{4}baba nĩandutire, akĩnjĩĩra atĩrĩ,

\par }{\QB “Wĩgwatĩre ciugo ciakwa na ngoro yaku yothe;

\par }{\QB rũmia maathani makwa, na nĩũgũtũũra muoyo.


\par }{\Q \VS{5}Gĩa na ũũgĩ, gĩa na kũmenya maũndũ;

\par }{\QB ndũkanariganĩrwo nĩ ciugo ciakwa, kana wahũke kuuma harĩ cio.


\par }{\Q \VS{6}Ndũkanatirike ũũgĩ, naguo nĩũrĩkũgitagĩra;


\par }{\Q \VS{7}Ũũgĩ ũkĩrĩte indo ciothe; nĩ ũndũ ũcio wĩgĩĩre na ũũgĩ.

\par }{\QB Ĩĩ, kaba kũruta indo ciaku ciothe wĩgĩĩre na kũmenya maũndũ.


\par }{\Q \VS{8}Tũũgagĩria ũũgĩ mũno, naguo nĩũrĩkwambararagia;

\par }{\QB ũhĩmbagĩrie, naguo nĩũrĩgũtĩĩithagia.


\par }{\Q \VS{9}Nĩũgagwĩkĩra ithaga rĩa ũtugi mũtwe waku,

\par }{\QB na ũkũhe thũmbĩ thaka mũno.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Thikĩrĩria, wee mũrũ wakwa, na wĩtĩkĩre ũrĩa ngũkwĩra,

\par }{\QB nĩgeetha mĩaka ya muoyo waku ĩingĩhe.


\par }{\Q \VS{11}Nguonetie njĩra ya ũũgĩ,

\par }{\QB na ngagũtongoria njĩra-inĩ iria nũngarũ.


\par }{\Q \VS{12}Rĩrĩa ũgũthiĩ, makinya maku matikahĩngĩcwo;

\par }{\QB rĩrĩa ũkũhanyũka-rĩ, ndũkahĩngwo.


\par }{\Q \VS{13}Rũmia ũrutani wakwa, na ndũkanareke ũkweherere;

\par }{\QB ũgitagĩre wega, nĩgũkorwo nĩguo muoyo waku.


\par }{\Q \VS{14}Ndũkanagerere njĩra ya andũ arĩa aaganu,

\par }{\QB kana ũthiĩre njĩra ya andũ arĩa ooru.


\par }{\Q \VS{15}Mĩĩtheemage, na ndũkanamĩgerere;

\par }{\QB mĩhutatĩre, na wĩthiĩre na njĩra yaku.


\par }{\Q \VS{16}Nĩgũkorwo andũ arĩa aaganu matingĩkoma nginya meeke ũũru;

\par }{\QB mooragwo nĩ toro nginya matũme mũndũ ahĩngwo, agwe.


\par }{\Q \VS{17}Marĩĩaga irio iria monete na ũmaramari,

\par }{\QB na makanyua ndibei matunyanĩte na hinya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mĩthiĩre ya andũ arĩa athingu ĩhaana ta ũtheri wa gũgĩkĩa,

\par }{\QB ũrĩa ũthiiaga ũgĩthererũkaga nginya mũthenya barigici.


\par }{\Q \VS{19}No mĩthiĩre ya andũ arĩa aaganu ĩhaana ta nduma ndumanu;

\par }{\QB o matimenyaga kĩrĩa kĩamahĩnga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mũrũ wakwa, ta thikĩrĩria ũrĩa ngũkwĩra;

\par }{\QB tega gũtũ ũigue ciugo ciakwa.


\par }{\Q \VS{21}Ndũkanareke ciehere maitho-inĩ maku,

\par }{\QB ciigage ngoro-inĩ yaku;


\par }{\Q \VS{22}nĩgũkorwo nĩcio itũũragia arĩa maciĩgwatĩire muoyo,

\par }{\QB na igekĩra mwĩrĩ wao wothe ũgima.


\par }{\Q \VS{23}Makĩria ya macio mothe, rangagĩra ngoro yaku,

\par }{\QB nĩgũkorwo nĩyo gĩthima kĩrĩa gĩtherũkaga muoyo.


\par }{\Q \VS{24}Eheria rũnano kanua-inĩ gaku;

\par }{\QB nacio ndeto cia ũmaramari-rĩ, nĩciikare kũraya na iromo ciaku.


\par }{\Q \VS{25}Maitho maku nĩmarorage na mbere,

\par }{\QB ũcũthagĩrĩrie mbere yaku wega.


\par }{\Q \VS{26}Aragania njĩra iria magũrũ maku marĩthiiagĩra,

\par }{\QB na ũthiiagĩre o njĩra iria ngiindĩrĩku.


\par }{\Q \VS{27}Ndũkanaahũke na mwena wa ũrĩo kana wa ũmotho;

\par }{\QB eheria kũgũrũ gwaku kuuma ũũru-inĩ.




\par }\Chap{5}{\SH Ũtharia Gũkaananio
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mũrũ wakwa, thikĩrĩria ũũgĩ ũyũ wakwa,

\par }{\QB tega gũtũ wega ũigue ciugo ciakwa cia ũtaũku,


\par }{\Q \VS{2}nĩguo ũtũũrie ũbaarĩrĩri,

\par }{\QB nayo mĩromo yaku ĩtũũrie ũmenyo.


\par }{\Q \VS{3}Nĩgũkorwo mĩromo ya mũtumia mũtharia itaataga ũũkĩ,

\par }{\QB na mĩario yake ĩnyorokete gũkĩra maguta;


\par }{\Q \VS{4}no marigĩrĩrio nĩmũrũrũ ta maaĩ ma nyongo,

\par }{\QB nĩ mũũgĩ ta rũhiũ rwa njora rũrĩa rũũgĩ mbarĩ cierĩ.


\par }{\Q \VS{5}Magũrũ make maikũrũkaga gĩkuũ-inĩ;

\par }{\QB makinya make mathiiaga merekeire o mbĩrĩra.


\par }{\Q \VS{6}Ndeciiragia ũhoro wa njĩra ya muoyo;

\par }{\QB njĩra ciake nĩ njogomu, nowe ndooĩ ũguo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Atĩrĩrĩ, ariũ akwa, ta thikĩrĩriai;

\par }{\QB mũtikanatiganĩrie ũrĩa ngũmwĩra.


\par }{\Q \VS{8}Thiiagĩrai njĩra ĩrĩ kũraya nake,

\par }{\QB mũtigakuhĩrĩrie mũrango wa nyũmba yake,


\par }{\Q \VS{9}nĩguo mũtikaheane hinya wanyu mwega kũrĩ andũ angĩ,

\par }{\QB na mĩaka yanyu kũrĩ mũndũ ũtarĩ tha,


\par }{\Q \VS{10}nĩguo ageni matikehũũnie na ũtonga wanyu,

\par }{\QB na kĩrĩa ũnogeire gĩtongie mũciĩ wa mũndũ wa kũngĩ.


\par }{\Q \VS{11}Marigĩrĩrio-inĩ ma muoyo waku nĩũgacaaya,

\par }{\QB hĩndĩ ĩrĩa nyama cia mwĩrĩ waku na mwĩrĩ waku igaakorwo ithirĩte hinya.


\par }{\Q \VS{12}Ũkoiga atĩrĩ, “Hĩ, kaĩ nĩndathũũrire gũtaarwo-ĩ!

\par }{\QB Hĩ, kaĩ ngoro yakwa nĩyamenete kũrũithio-ĩ!


\par }{\Q \VS{13}Ndingĩathĩkĩire arutani akwa,

\par }{\QB kana thikĩrĩrie ataarani akwa.


\par }{\Q \VS{14}Nĩnginyĩte hũgũrũrũ-inĩ cia mwanangĩko,

\par }{\QB ndĩ o gatagatĩ-inĩ ga kĩũngano gĩothe.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Atĩrĩrĩ, nyuuaga maaĩ ma itangi rĩaku we mwene,

\par }{\QB maaĩ marĩa mathereraga moimĩte gĩthima-inĩ gĩaku mwene.


\par }{\Q \VS{16}Nĩ kwagĩrĩire ithima ciaku ciunagĩre maaĩ barabara-inĩ,

\par }{\QB kana tũrũũĩ twaku tuunagĩre ihaaro-inĩ cia mũingĩ?


\par }{\Q \VS{17}Nĩmagĩtũũre marĩ maku wiki,

\par }{\QB matigatuĩke maku na mũndũ wa kũngĩ o na rĩ.


\par }{\Q \VS{18}Gĩthima gĩaku kĩrorathimwo,

\par }{\QB nawe ũkenagĩre mũtumia wa ũnini waku.


\par }{\Q \VS{19}Athakarĩte ta thwariga ya mũgoma,

\par }{\QB akaagĩra ta gathiiya ka mũgoma:

\par }{\QB kĩiganagwo nĩ nyondo ciake hĩndĩ ciothe,

\par }{\QB ũkenagio nĩ wendo wake hĩndĩ ciothe.


\par }{\Q \VS{20}Mũrũ wakwa, nĩ kĩĩ kĩngĩtũma ũkenio nĩ mũtumia mũtharia?

\par }{\QB Nĩ kĩĩ kĩngĩtũma ũhĩmbĩrie gĩthũri kĩa mũtumia wa mũndũ ũngĩ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nĩgũkorwo mĩthiĩre ya mũndũ nĩyonagwo nĩ Jehova,

\par }{\QB nake nĩatuĩragia njĩra ciake ciothe.


\par }{\Q \VS{22}Ciĩko njũru cia mũndũ mwaganu nĩcio imũtegaga;

\par }{\QB nga cia mehia make nĩcio imuohaga, ikamũrũmia biũ.


\par }{\Q \VS{23}Mũndũ ũcio nĩagaakua nĩ kwaga ũtaaro,

\par }{\QB akoora nĩ ũndũ wa ũrimũ wake mũnene.




\par }\Chap{6}{\SH Gũkaania Andũ Kũrũmĩrĩra Ũrimũ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mũrũ wakwa, ũngĩkorwo ũigĩte kĩndũ gĩa kũrũgamĩrĩra thiirĩ wa mũndũ wa itũũra rĩaku,

\par }{\QB ũkorwo atĩ nĩwe ũtuĩkĩte wa kũmũrĩhĩra thiirĩ harĩ mũndũ ũngĩ-rĩ,


\par }{\Q \VS{2}ũngĩkorwo ũtegeetwo nĩ ũrĩa uugĩte,

\par }{\QB ũkagwatithio nĩ ciugo cia kanua gaku-rĩ,


\par }{\Q \VS{3}gĩĩke atĩrĩ, mũrũ wakwa, nĩguo wĩteithũre,

\par }{\QB kuona atĩ nĩũgwĩte moko-inĩ ma mũndũ wa itũũra rĩaku:

\par }{\Q Thiĩ wĩnyiihie wee mwene;

\par }{\QB mũthaithe mũno akuohere.


\par }{\Q \VS{4}Ndũkareke maitho maku mone toro,

\par }{\QB kana ũreke imone ciaku icũnge.


\par }{\Q \VS{5}Wĩteithũre o ta ũrĩa thwariga ĩĩteithũraga kuuma moko-inĩ ma mũguĩmi,

\par }{\QB o na kana ta ũrĩa nyoni ĩĩteithũraga kuuma mũtego-inĩ wa mũtegi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Thiĩ harĩ thigiriri, wee kĩgũũta gĩkĩ;

\par }{\QB ũcũũranie mĩtugo yayo nĩguo ũũhĩge!


\par }{\Q \VS{7}Ndĩrĩ mũnene,

\par }{\QB kana mũmĩrũgamĩrĩri,

\par }{\QB o na kana mũmĩathi,


\par }{\Q \VS{8}no nĩĩigagĩra mũthiithũ wa irio hĩndĩ ya riũa,

\par }{\QB na ĩgacookanĩrĩria irio ciayo hĩndĩ ya magetha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ũgũkoma hau nginya-rĩ, wee kĩgũũta gĩkĩ?

\par }{\QB Ũrĩũkĩra rĩ, ũtige toro waku?


\par }{\Q \VS{10}Komakoma gatoro kanini, na ũcũngacũnge hanini,

\par }{\QB na ũkũnje moko hanini nĩguo ũhurũke;


\par }{\Q \VS{11}atĩrĩ, ũthĩĩni ũgaagũkorerera ta mũitũ,

\par }{\QB ũkorererwo nĩ wagi ũhaana ta mũndũ wĩohete indo cia mbaara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mũndũ kĩmaramari na mwaganu-rĩ,

\par }{\QB ũrĩa ũthiiaga akĩaragia ndeto itarĩ nũngĩrĩru,


\par }{\QB \VS{13}ũcio uunagĩra andũ riitho,

\par }{\QB na akaheenereria andũ na makinya make,

\par }{\QB o na akaheneria andũ na ciara ciake-rĩ,


\par }{\Q \VS{14}ũcio ũthugundaga ũũru arĩ na maheeni ngoro-inĩ yake:

\par }{\QB ũcio hĩndĩ ciothe ahuraga maũndũ ma nyamũkano.


\par }{\Q \VS{15}Nĩ ũndũ ũcio mũtino ũkaamũhubanĩria o rĩmwe aterĩgĩrĩire;

\par }{\QB mwanangĩko ũtarĩ kĩhonia nĩũkamũniina biũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kũrĩ maũndũ matandatũ mathũirwo nĩ Jehova,

\par }{\QB ĩĩ, o na nĩ mũgwanja marĩa onaga marĩ magigi, nĩmo:


\par }{\LIB \VS{17}maitho ma mwĩtĩĩo,

\par }{\LIB na rũrĩmĩ rũrĩa rũheenanagia,

\par }{\LIB na moko marĩa maitaga thakame ya andũ matehĩtie,


\par }{\LIB \VS{18}na ngoro ĩrĩa ĩthugundaga maũndũ ma waganu,

\par }{\LIB na magũrũ marĩa matengʼeraga gũthiĩ gwĩka ũũru,


\par }{\LIB \VS{19}na mũira ũtarĩ wa ma ũrĩa ũthothoraga ndeto cia maheeni,

\par }{\LIB o na mũndũ ũrĩa ũrehaga nyamũkano gatagatĩ ka andũ a nyina ũmwe.


\par }{\SH Gũkaanio ũtharia
\par }
{\Q \VS{20}Mũrũ wakwa, tũũra ũrũmĩtie maathani ma thoguo,

\par }{\QB na ndũgatirike ũrutani wa maitũguo.


\par }{\Q \VS{21}Moherere ngoro-inĩ yaku nginya tene;

\par }{\QB makundĩke marigiicĩrie ngingo yaku.


\par }{\Q \VS{22}Rĩrĩa ũgũthiĩ-rĩ, nĩmarĩgũtongoragia;

\par }{\QB wakoma-rĩ, nĩmarĩkũmenyagĩrĩra;

\par }{\QB na rĩrĩa warahũka-rĩ, nĩmarĩkwaragĩria.


\par }{\Q \VS{23}Nĩgũkorwo maathani maya nĩ tawa,

\par }{\QB na ũrutani ũyũ nĩ ũtheri,

\par }{\QB namo mataaro ma kũrũnga mũndũ-rĩ,

\par }{\QB nĩmo njĩra ya muoyo,


\par }{\Q \VS{24}magakweheragia harĩ mũndũ-wa-nja ũcio mwaganu,

\par }{\QB na magakũhonokia kuuma kũrĩ rũrĩmĩ rũnyoroku rwa mũtumia ũcio ngʼenyũ.


\par }{\Q \VS{25}Ndũkerirĩrie ũthaka wake ngoro-inĩ yaku,

\par }{\QB kana ũreke akũguucĩrĩrie na maitho make,


\par }{\Q \VS{26}nĩgũkorwo mũmaraya atũmaga mũndũ athĩĩne nginya ahooyage kenyũ ka mũgate,

\par }{\QB na mũtumia mũtharia aguĩmaga muoyo waku guo mwene.


\par }{\Q \VS{27}Mũndũ no atahĩre mwaki gĩthũri-inĩ gĩake,

\par }{\QB na nguo ciake itihĩe?


\par }{\Q \VS{28}Mũndũ no agerere igũrũ rĩa makara marĩ na mwaki,

\par }{\QB na makinya make matihĩe?


\par }{\Q \VS{29}Ũguo no taguo mũndũ ũrĩa ũkomaga na mũtumia wa mũndũ ũngĩ atariĩ;

\par }{\QB gũtirĩ mũndũ ũngĩmũhutia na ndaherithio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Andũ matimenaga mũici angĩkorwo aiyĩte

\par }{\QB nĩguo eniinĩre ngʼaragu rĩrĩa arĩ mũhũũtu.


\par }{\Q \VS{31}No rĩrĩ, angĩnyiitwo-rĩ, no nginya arĩhe maita mũgwanja,

\par }{\QB o na angĩkorwo ekũrĩha na ũtonga wa nyũmba yake wothe.


\par }{\Q \VS{32}No mũndũ ũrĩa ũtharagia nĩagĩte wĩciirio;

\par }{\QB ũrĩa wothe wĩkaga ũguo nĩwe mwene wĩyanangaga.


\par }{\Q \VS{33}Nguraro na kwĩnyararithia nĩcio igai rĩake,

\par }{\QB na cio thoni icio ciake gũtirĩ hĩndĩ igaathario ithire;


\par }{\Q \VS{34}nĩgũkorwo ũiru nĩguo warahũraga mangʼũrĩ ma mũthuuri,

\par }{\QB na ndakaigua tha akĩĩrĩhĩria.


\par }{\Q \VS{35}Ndagetĩkĩra irĩhi o na rĩrĩkũ;

\par }{\QB nĩakaarega ihaki o na rĩrĩ inene atĩa.




\par }\Chap{7}{\SH Gũkaanio kũgĩa Ndũgũ na Mũndũ-wa-Nja Mũtharia
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mũrũ wakwa, tũũra ũrũmĩtie ciugo ciakwa,

\par }{\QB na wĩigĩre maathani makwa thĩinĩ waku.


\par }{\Q \VS{2}Rũmia maathani makwa,

\par }{\QB na nĩũgatũũra muoyo;

\par }{\QB gitagĩra morutani makwa o ta kĩũma kĩa riitho rĩaku.


\par }{\Q \VS{3}Mohagĩrĩre ciara-inĩ ciaku;

\par }{\QB ũmaandĩke kĩhengere-inĩ kĩa ngoro yaku.


\par }{\Q \VS{4}Ĩra ũũgĩ atĩrĩ, “Wee nĩwe mwarĩ wa maitũ,”

\par }{\QB naguo ũtaũku ũwĩtage mũndũ wa nyũmba yanyu;


\par }{\Q \VS{5}nĩcirĩkweheragia harĩ mũndũ-wa-nja ũcio mũtharia,

\par }{\QB o na kuuma kũrĩ mũtumia ũcio ũtarĩ mwĩhokeku,

\par }{\QB hamwe na ciugo ciake cia kũheenanĩrĩria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ndĩ ndirica-inĩ ya nyũmba yakwa-rĩ,

\par }{\QB nĩndacũthĩrĩirie na nja kamwanya-inĩ,


\par }{\Q \VS{7}ngĩona kĩmwana gatagatĩ ka arĩa matarĩ oogĩ,

\par }{\QB na ngĩkũũrana gatagatĩ ka aanake,

\par }{\QB mũndũ mwĩthĩ ũtaarĩ na ũũgĩ wa gũkũũrana maũndũ.


\par }{\Q \VS{8}Aikũrũkaga na njĩra ĩrĩa yarĩ hakuhĩ na koine ya kwa mũndũ-wa-nja ũcio,

\par }{\QB agĩthiĩ na njĩra ĩyo yerekeire na gwake mũciĩ,


\par }{\Q \VS{9}na kwarĩ na mairia o kahwaĩ-inĩ gũgĩtukatuka,

\par }{\QB gũkĩambĩrĩria kũgĩa nduma ya ũtukũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na rĩrĩ, hagĩũka mũndũ-wa-nja kũmũtũnga,

\par }{\QB wehumbĩte nguo ta mũmaraya, arĩ na wara ngoro-inĩ.


\par }{\Q \VS{11}(Nĩ mũnegeni na mũngʼathia,

\par }{\QB na magũrũ make matikiragĩrĩria mũciĩ;


\par }{\Q \VS{12}rĩmwe arĩ njĩra-inĩ, na rĩrĩa rĩngĩ arĩ ihaaro-inĩ,

\par }{\QB ehithagĩre andũ koine-inĩ ciothe cia njĩra.)


\par }{\Q \VS{13}Nake akĩnyiita mwanake ũcio, akĩmũmumunya,

\par }{\QB na akĩmwĩra atĩrĩ ategũconoka,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Ndĩ na maruta ma ngwatanĩro mũciĩ,

\par }{\QB tondũ ũmũthĩ nĩhingirie mĩĩhĩtwa yakwa.


\par }{\Q \VS{15}Nĩ ũndũ ũcio ndoimagara, ndooka gũgũtũnga;

\par }{\QB ngũgũcarĩtie mũno, na rĩu nĩndakuona!


\par }{\Q \VS{16}Nĩnjarĩte ũrĩrĩ wakwa

\par }{\QB na macuka ma gatani ma marangi kuuma Misiri.


\par }{\Q \VS{17}Ũrĩrĩ ũcio wakwa nĩndĩũitĩrĩirie indo nungi wega ta manemane,

\par }{\QB na thubiri, o na mũndarathini.


\par }{\Q \VS{18}Ũka twĩhũũnie wendo nginya rũciinĩ;

\par }{\QB reke twĩkenie na wendo!


\par }{\Q \VS{19}Mũthuuri wakwa ndarĩ mũciĩ;

\par }{\QB nĩathiĩte rũgendo rũraihu.


\par }{\Q \VS{20}Nĩathiire na mũhuko wake ũiyũrĩte mbeeca,

\par }{\QB na akainũka mũciĩ o rĩrĩa mweri ũkaiganana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Agĩkĩmũheenereria na ciugo, akĩmũhĩtithia;

\par }{\QB agĩkĩmuuha na mĩario yake mĩnyoroku.


\par }{\Q \VS{22}O rĩmwe akĩmũrũmĩrĩra ta ndegwa ĩgĩthiĩ gũthĩnjwo,

\par }{\QB kana ta thwariga ĩgĩtoonya kĩana-inĩ kĩa mũtego,


\par }{\Q \VS{23}nginya akaaya gũtheecwo ini nĩ mĩguĩ,

\par }{\QB akahaana ta nyoni ĩguthũkĩte mũtego-inĩ,

\par }{\QB ĩtekũmenya o na hanini atĩ ũndũ ũcio no ũmĩrute muoyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Atĩrĩrĩ, ariũ akwa, ta thikĩrĩriai;

\par }{\QB tegai matũ mũigue ũrĩa ngũmwĩra.


\par }{\Q \VS{25}Mũtikanareke ngoro cianyu ĩrũmĩrĩre mĩthiĩre yake,

\par }{\QB kana mũingĩre njĩra-inĩ ciake.


\par }{\Q \VS{26}Nĩ andũ aingĩ arĩkĩtie kũrũnda;

\par }{\QB arĩa oragĩte nĩ kĩrĩndĩ kĩingĩ mũno.


\par }{\Q \VS{27}Nyũmba yake nĩ njĩra njariĩ ya gũthiĩ mbĩrĩra,

\par }{\QB nayo yerekagĩria andũ nyũmba-inĩ cia gĩkuũ.




\par }\Chap{8}{\SH Ũũgĩ Gwĩtana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Githĩ ũũgĩ ndareetana?

\par }{\QB Githĩ ũtaũku ndaranĩrĩra na mũgambo wake?


\par }{\Q \VS{2}Njĩra-inĩ kũrĩa gũtũũgĩru, na magomano-inĩ ma njĩra-rĩ,

\par }{\QB nĩho ũũgĩ arũgamĩte;


\par }{\Q \VS{3}ningĩ hakuhĩ na ihingo iria cierekeire itũũra inene,

\par }{\QB o hau matoonyero-inĩ-rĩ, nĩho araanĩrĩra akoiga atĩrĩ:


\par }{\Q \VS{4}“Inyuĩ andũ nĩ inyuĩ ndĩreeta;

\par }{\QB ndĩraanĩrĩra na mũgambo wakwa kũrĩ andũ othe a thĩ.


\par }{\Q \VS{5}Inyuĩ arĩa mũtarĩ na ũũgĩ, gĩai na ũbaarĩrĩri,

\par }{\QB inyuĩ arĩa akĩĩgu, gĩai na ũtaũku.


\par }{\Q \VS{6}Thikĩrĩriai, nĩgũkorwo ndĩ na maũndũ ma bata ngwaria;

\par }{\QB ngũtumũra mĩromo yakwa njarie maũndũ marĩa magĩrĩire.


\par }{\Q \VS{7}Kanua gakwa kaaragia ũhoro wa ma,

\par }{\QB nĩgũkorwo mĩromo yakwa nĩĩthũire waganu mũno ta kĩndũ kĩrĩ magigi.


\par }{\Q \VS{8}Ciugo ciothe cia kanua gakwa nĩ cia ũthingu;

\par }{\QB gũtirĩ o na kiugo kĩmwe gĩacio kĩogomu kana gĩa kũhĩtithania.


\par }{\Q \VS{9}Kũrĩ arĩa makũũranaga maũndũ ciugo ciothe nĩciagĩrĩire;

\par }{\QB itirĩ mahĩtia kũrĩ arĩa marĩ na ũmenyo.


\par }{\Q \VS{10}Thuurai mataaro makwa handũ ha betha,

\par }{\QB mũthuure ũmenyo handũ ha thahabu ĩrĩa njega mũno,


\par }{\Q \VS{11}nĩgũkorwo ũũgĩ nĩ wa goro gũkĩra ruru iria ndune,

\par }{\QB na gũtirĩ kĩndũ ũngĩĩrirĩria kĩngĩringithanio naguo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Niĩ ũũgĩ-rĩ, ndũũranagia na ũbaarĩrĩri;

\par }{\QB nĩndĩgwatĩire ũmenyo o na gũthugunda maũndũ mega.


\par }{\Q \VS{13}Gwĩtigĩra Jehova nĩgũthũũra ũũru;

\par }{\QB nĩthũire mwĩtĩĩo na mwĩtũũgĩrio,

\par }{\QB na mĩtugo mĩũru na mĩario ya waganu.


\par }{\Q \VS{14}Kĩrĩra na ũũgĩ wa gũkũũrana maũndũ nĩ ciakwa;

\par }{\QB niĩ ndĩ na ũtaũku, na ndĩ na ũhoti.


\par }{\Q \VS{15}Athamaki mathamakaga nĩ ũndũ wa hinya wakwa

\par }{\QB nao aathani magathondeka mawatho ma kĩhooto;


\par }{\Q \VS{16}anene mathamakaga nĩ ũndũ wa hinya wakwa,

\par }{\QB o ũndũ ũmwe na arĩa othe marĩ igweta arĩa maathanaga gũkũ thĩ.


\par }{\Q \VS{17}Nĩnyendete arĩa manyendete,

\par }{\QB nao arĩa manjaragia na kĩyo nĩmanyonaga.


\par }{\Q \VS{18}Ũtonga na gĩtĩĩo cionekaga harĩ niĩ,

\par }{\QB o hamwe na ũtonga wa gũtũũra, na ũgaacĩru.


\par }{\Q \VS{19}Maciaro makwa nĩ mega gũkĩra thahabu ĩrĩa therie;

\par }{\QB uumithio wakwa nĩũkĩrĩte betha ĩrĩa njega.


\par }{\Q \VS{20}Niĩ thiiaga na njĩra ya ũthingu,

\par }{\QB ngathiĩra o njĩra-inĩ cia kĩhooto,


\par }{\Q \VS{21}ngĩheaga andũ arĩa manyendete ũtonga,

\par }{\QB na ngaiyũragia igĩĩna ciao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Jehova aanyũmbire o kĩambĩrĩria-inĩ kĩa wĩra wake,

\par }{\QB mbere ya mawĩra make ma tene;


\par }{\Q \VS{23}ndaathuurirwo kuuma tene wa tene,

\par }{\QB kuuma o kĩambĩrĩria, thĩ ĩtarĩ yagĩa.


\par }{\Q \VS{24}Rĩrĩa gũtaagĩte maria manene-rĩ, nĩguo ndaciarirwo,

\par }{\QB o hĩndĩ ĩrĩa gũtaarĩ matherũkĩro maiyũrĩte maaĩ;


\par }{\Q \VS{25}ndaciarirwo irĩma itanahaandwo harĩa irĩ,

\par }{\QB na tũrĩma tũtanagĩa,


\par }{\Q \VS{26}we atanoomba thĩ kana ithaka ciayo,

\par }{\QB o na kana rũkũngũ o ruothe rwa thĩ.


\par }{\Q \VS{27}Niĩ ndaarĩ o kuo hĩndĩ ĩrĩa aathondekire igũrũ na akĩrĩiga handũ ha rĩo,

\par }{\QB hĩndĩ ĩrĩa eekĩrire rũkiriri rwa kũrĩa kũriku,


\par }{\Q \VS{28}rĩrĩa aahaandire matu kũu igũrũ,

\par }{\QB na akĩrũmia ithima cia kũrĩa kũriku wega,


\par }{\Q \VS{29}rĩrĩa eekĩrire mũhaka wa iria

\par }{\QB nĩguo maaĩ matikanae kwagarara watho wake,

\par }{\Q na rĩrĩa aahandire mĩthingi ya thĩ.


\par }{\QB \VS{30}Hĩndĩ ĩyo ndaarĩ o hakuhĩ nake ndĩ ta mũbundi mũũgĩ.

\par }{\Q Ndaaiyũrĩtwo nĩ gĩkeno mũthenya o mũthenya,

\par }{\QB na ngakenaga hĩndĩ ciothe ndĩ mbere yake,


\par }{\Q \VS{31}ngakenagĩra thĩ yake yothe,

\par }{\QB na ngakenagio nĩ andũ othe a thĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Atĩrĩrĩ ariũ akwa, ta thikĩrĩriai;

\par }{\QB kũrathimwo nĩ arĩa marũmagia njĩra ciakwa.


\par }{\Q \VS{33}Ta thikĩrĩriai mataaro makwa nĩguo mũhĩge;

\par }{\QB mũtikamarege.


\par }{\Q \VS{34}Kũrathimwo nĩ mũndũ ũrĩa ũnjiguaga,

\par }{\QB agacũthagĩrĩria mĩrango-inĩ yakwa o mũthenya,

\par }{\QB akanjetagĩrĩra hingĩro-inĩ cia mĩrango yakwa.


\par }{\Q \VS{35}Nĩgũkorwo ũrĩa wothe ũgĩte na niĩ nĩ muoyo agĩte naguo,

\par }{\QB nake akagĩa na agetĩkĩrĩka harĩ Jehova.


\par }{\Q \VS{36}No ũrĩa wothe ũhĩtanĩtie na niĩ nĩ ũũru eĩkaga;

\par }{\QB nao arĩa othe maathũire nĩ gĩkuũ mendete.”




\par }\Chap{9}{\SH Ũũgĩ na Ũkĩĩgu Gwĩtana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ũũgĩ nĩakĩte nyũmba yake;

\par }{\QB nĩaicũhĩtie itugĩ ciayo mũgwanja.


\par }{\Q \VS{2}Nĩahaarĩirie nyama, na akahaarĩria ndibei,\FTNT{*}{{\FR 9:2 }{\FT{Ndibei nĩyatukanagio na indo ingĩ ta manemane nĩgeetha ĩcame wega.}}}

\par }{\QB o na akaara metha yake.


\par }{\Q \VS{3}Nĩatũmĩte ndungata ciake cia airĩtu nja,

\par }{\QB na nĩaretana arĩ harĩa hatũũgĩru mũno itũũra-inĩ rĩrĩa inene, akoiga atĩrĩ:


\par }{\Q \VS{4}“Andũ arĩa othe matarĩ na ũũgĩ nĩmoke gũkũ!”

\par }{\QB Ningĩ akeera andũ arĩa maagĩĩte ũtaũku atĩrĩ,


\par }{\Q \VS{5}Ũkai mũrĩe irio ciakwa,

\par }{\QB na mũnyue ndibei ĩrĩa ndĩmũthondekeire.


\par }{\Q \VS{6}Tiganai na mĩthiĩre yanyu ĩtarĩ ya ũũgĩ, na nĩmũgũtũũra muoyo;

\par }{\QB cookai gũthiiaga na njĩra ya ũtaũku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Ũrĩa wothe ũtaaraga mũnyũrũrania eĩtagĩria irumi;

\par }{\QB na ũrĩa wothe ũkaanagia mũndũ mwaganu egĩĩragĩra njono.


\par }{\Q \VS{8}Ndũkanataare mũnyũrũrania, nĩguo ndagagũthũũre;

\par }{\QB kaania mũndũ mũũgĩ, nake nĩegũkwenda.


\par }{\Q \VS{9}Taara mũndũ mũũgĩ na nĩegũkĩrĩrĩria kũũhĩga;

\par }{\QB mũndũ mũthingu mũrute, na nĩekuongerera ũũgĩ wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Kĩambĩrĩria kĩa ũũgĩ nĩ gwĩtigĩra Jehova,

\par }{\QB na kũmenya Ũrĩa Mũtheru nĩkuo gũtaũkĩrwo.


\par }{\Q \VS{11}Nĩgũkorwo nĩ ũndũ wakwa matukũ maku nĩmakaingĩha,

\par }{\QB na wongererwo mĩaka ya gũtũũra muoyo.


\par }{\Q \VS{12}Ũngĩkorwo ũrĩ mũũgĩ-rĩ, ũũgĩ waku nĩũgakũguna;

\par }{\QB na ũngĩkorwo ũrĩ mũnyũrũrania-rĩ, we nowe ũkaanyariirĩka.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ-wa-nja ũrĩa wĩtagwo Mũkĩĩgu nĩ wa inegene;

\par }{\QB we ndarĩ mũtugo, na ndarĩ ũmenyo.


\par }{\Q \VS{14}Aikaraga thĩ mũrango-inĩ wa nyũmba yake,

\par }{\QB agaikarĩra gĩtĩ harĩa hatũũgĩru mũno itũũra-inĩ rĩrĩa inene,


\par }{\Q \VS{15}ageetaga arĩa marehĩtũkĩra,

\par }{\QB arĩa marethiĩra na njĩra ciao.


\par }{\Q \VS{16}Ameeraga atĩrĩ, “Andũ arĩa othe matarĩ na ũũgĩ nĩmoke gũkũ!”

\par }{\QB Nao arĩa maagĩĩte ũtaũku akameera atĩrĩ:


\par }{\Q \VS{17}“Maaĩ ma kũiya marĩ mũrĩo;

\par }{\QB o na irio iria irĩĩagĩrwo hitho-inĩ irĩ cama!”


\par }{\Q \VS{18}No andũ acio matikoragwo makĩmenya atĩ arĩa akuũ marĩ kũu,

\par }{\QB na atĩ ageni ake marĩ o kũrĩa kũriku mbĩrĩra-inĩ.




\par }\Chap{10}{\SH Thimo cia Solomoni
\par }
{\PP Ici nĩ Thimo cia Solomoni:

\par }{\Q \VerseOne{1}Mwana mũũgĩ atũmaga ithe akene,

\par }{\QB no mwana mũkĩĩgu atũũragia nyina na kĩeha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mĩthiithũ yumanĩte na ungumania ndĩrĩ kĩguni,

\par }{\QB no ũthingu ũkũũraga mũndũ kuuma kũrĩ gĩkuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Jehova ndarekagĩrĩria mũndũ mũthingu ahũte,

\par }{\QB no nĩamarigagĩrĩria merirĩria ma mũndũ mwaganu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Moko ma kĩgũũta matũmaga mũndũ athĩĩne,

\par }{\QB no moko ma mũndũ ũrĩ kĩyo marehaga ũtonga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ũrĩa ũcookanagĩrĩria irio hĩndĩ ya riũa nĩ mwana mũũgĩ,

\par }{\QB no ũrĩa ũkomaga hĩndĩ ya magetha nĩ mwana wa kũrehe thoni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mũtwe wa mũndũ mũthingu ũikaraga ũhumbĩrĩtwo nĩ irathimo,

\par }{\QB no kanua ka mũndũ mwaganu kaiyũraga ngũĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kĩririkano kĩa mũndũ mũthingu gĩgatuĩka kĩrathimo,

\par }{\QB no rĩĩtwa rĩa mũndũ mwaganu nĩrĩkabutha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũrĩa ũrĩ na ũũgĩ wa ngoro nĩetĩkagĩra mawatho,

\par }{\QB no mũndũ wa kũhũhũtĩka nĩakanangĩka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ wa mĩthiĩre mĩrũngĩrĩru athiiaga ategwĩtigĩra ũgwati,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũrĩ mĩthiĩre mĩogomu nĩakamenyeka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mũndũ ũrĩa uunagĩra ũngĩ riitho na rũnano nĩarehage kĩeha,

\par }{\QB na mwaria mũkĩĩgu nĩakanangĩka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kanua ka mũndũ mũthingu nĩ gĩthima kĩa muoyo,

\par }{\QB no kanua ka mũndũ mwaganu kaiyũraga ngũĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Rũmena rũrehaga nyamũkano,

\par }{\QB no wendani ũhumbagĩra ũũru wothe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ũũgĩ ũkoragwo mĩromo-inĩ ya mũndũ ũrĩa mũkũũrani maũndũ,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũtooĩ gũkũũrana maũndũ aagĩrĩirwo nĩ rũthanju ciande-inĩ ciake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Andũ oogĩ meigagĩra ũmenyo,

\par }{\QB no kanua ga kĩrimũ keĩtagĩria mwanangĩko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Indo cia itonga nĩ gĩtũũro kĩao kĩirigĩre na hinya,

\par }{\QB no ũkĩa nĩguo mwanangĩko wa andũ arĩa athĩĩni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũcaara wa andũ arĩa athingu ũmarehagĩra muoyo,

\par }{\QB no indo iria cionagwo nĩ andũ arĩa aaganu imarehagĩra iherithia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ ũrĩa ũiguaga agĩtaarwo arĩ njĩra-inĩ ya muoyo,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũregaga kũrũithio-rĩ, nĩahĩtithagia andũ arĩa angĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũrĩa ũhithaga rũmena rwake aaragia na mĩromo ya maheeni,

\par }{\QB na ũrĩa wothe ũcambanagia nĩ mũndũ mũkĩĩgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Rĩrĩa ciugo ciaingĩha mehia matiagaga,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũkiraga nĩ mũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Rũrĩmĩ rwa mũndũ mũthingu nĩ betha njega,

\par }{\QB no ngoro ya mũndũ mwaganu ndĩrĩ bata.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mĩromo ya arĩa athingu ĩhũnagia andũ aingĩ,

\par }{\QB no andũ akĩĩgu makuaga nĩ kwaga gũkũũrana maũndũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kĩrathimo kĩa Jehova nĩkĩo kĩrehaga ũtonga,

\par }{\QB na ndarĩ kĩeha onganagĩrĩria nakĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ mũkĩĩgu akenagĩra mĩtugo mĩũru,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩ na ũtaũku akenagĩra ũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kĩrĩa mũndũ mwaganu etigagĩra nĩkĩo gĩkaamũkora,

\par }{\QB na kĩrĩa mũndũ mũthingu eriragĩria nĩkĩo akaaheo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kĩhuhũkanio kĩahĩtũka andũ arĩa aaganu maticookaga kuoneka,

\par }{\QB no andũ arĩa athingu mehaandaga wega nginya tene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ta ũrĩa thiki ĩgagatagĩra magego, na ndogo ĩkarũrĩra maitho-rĩ,

\par }{\QB noguo kĩgũũta kĩhaana kũrĩ arĩa magĩtũmaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Gwĩtigĩra Jehova-rĩ, kuongagĩrĩra mũndũ matukũ ma gũtũũra muoyo,

\par }{\QB no mĩaka ya mũndũ mwaganu nĩkũnyiihio ĩnyiihagio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Itanya rĩa mũndũ mũthingu nĩ gĩkeno,

\par }{\QB no kĩĩrĩgĩrĩro kĩa mũndũ mwaganu no gĩa tũhũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Njĩra ya Jehova nĩ rĩũrĩro rĩa andũ arĩa athingu,

\par }{\QB no nĩ mwanangĩko harĩ arĩa mekaga ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Mũndũ ũrĩa mũthingu ndarĩ hĩndĩ akaamunywo,

\par }{\QB no ũrĩa mwaganu ndagatũũra thĩinĩ wa bũrũri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Kanua ka mũndũ ũrĩa mũthingu karehaga ũũgĩ,

\par }{\QB no rũrĩmĩ rwa ũtũrĩka nĩrũkaniinwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Mĩromo ya mũndũ mũthingu nĩyũũĩ kwaria ndeto iria ciagĩrĩire,

\par }{\QB no kanua ka ũrĩa mwaganu kaaragia o rũtũrĩko.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}Ratiri itarĩ cia ma nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB no nĩakenagĩra mahiga ma gũthima marĩa maigananu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Rĩrĩa mwĩtĩĩo woka, ũrũmagĩrĩrwo nĩ thoni,

\par }{\QB no kwĩnyiihia kũrehaga ũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ũrũngĩrĩru wa arĩa marũgamĩte wega nĩũmonagĩrĩria njĩra,

\par }{\QB no andũ arĩa matarĩ ehokeku, nĩmanangagwo nĩ ũhinga wao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ũtonga ndũrĩ kĩguni mũthenya wa mangʼũrĩ,

\par }{\QB no ũthingu nĩũkũũraga mũndũ kuuma kũrĩ gĩkuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ũthingu wa andũ arĩa matarĩ na ũcuuke ũmathondekagĩra njĩra nũngarũ,

\par }{\QB no andũ arĩa aaganu magũithagio nĩ waganu wao ene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ũthingu wa andũ arĩa arũngĩrĩru nĩũmahonokagia,

\par }{\QB no andũ arĩa matarĩ ehokeku nĩmategagwo nĩ merirĩria mao mooru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Hĩndĩ ĩrĩa mũndũ mwaganu aakua, kĩĩrĩgĩrĩro gĩake nĩgũthira gĩthiraga;

\par }{\QB kĩrĩa gĩothe eerĩgĩrĩire kuuma kũrĩ ũhoti wake gĩtuĩkaga o tũhũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũrĩa mũthingu nĩahonokagio kuuma thĩĩna-inĩ,

\par }{\QB naguo ũgaacookerera ũrĩa mwaganu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ ũtetigĩrĩte Ngai nĩanangaga mũndũ wa itũũra na kanua gake,

\par }{\QB no arĩa athingu nĩmetharaga nĩ ũndũ wa ũmenyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Rĩrĩa andũ arĩa athingu magaacĩra, itũũra nĩgũkena rĩkenaga;

\par }{\QB rĩrĩa andũ arĩa aaganu maathira, nĩkũrũhio kũrũũhagio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Itũũra inene nĩrĩtũũgagĩrio nĩ ũndũ wa kĩrathimo kĩa andũ arĩa arũngĩrĩru,

\par }{\QB no nĩrĩanangagwo nĩ kanua ka andũ arĩa aaganu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mũndũ ũtarĩ ũũgĩ wa gũkũũrana maũndũ anyũrũragia mũndũ wa itũũra rĩake,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩ na ũtaũku nĩ gwĩkirĩra ekiragĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ wa mũhuhu nĩoimagia ndeto cia ndundu nja,

\par }{\QB no mũndũ mwĩhokeku nĩaigaga hitho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Bũrũri ũngĩaga ũtongoria mwega nĩkũgũa ũgũũaga,

\par }{\QB no ataarani aingĩ matũmaga kũgĩe na ũhootani kũna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mũndũ ũrĩa ũrũgamagĩrĩra thiirĩ wa mũndũ ũngĩ ti-itherũ nĩagathĩĩnĩka,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa wothe wagaga kũrũgamĩrĩra mũndũ thiirĩ atũũraga na thayũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ-wa-nja mũtaana nĩegĩagĩra gĩtĩĩo,

\par }{\QB no arũme arĩa matarĩ tha no ũtonga magĩaga naguo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ mũtaana egunaga we mwene,

\par }{\QB no mũndũ ũtarĩ tha erehagĩra thĩĩna we mwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ mwaganu athũkũmaga mũcaara wa kũmũheenia,

\par }{\QB no ũrĩa ũhaandaga ũthingu nĩagethaga irĩhi rĩa ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũndũ ũrĩa mũthingu kũna nĩagatũũra muoyo,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũrũmagĩrĩra waganu nĩ gũkua agaakua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Andũ arĩa marĩ ngoro ya rũtũrĩko nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB no nĩakenagio nĩ andũ arĩa njĩra ciao itarĩ ũcuuke.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ti-itherũ mũndũ mwaganu ndakaaga kũherithio,

\par }{\QB no andũ arĩa athingu nĩmakahonokio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mũndũ-wa-nja mũthaka ũtarĩ ũgereri

\par }{\QB ahaana ta gĩcũhĩ gĩa thahabu kĩrĩ iniũrũ-inĩ rĩa ngũrwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Wendi wa mũndũ mũthingu ũrĩkagĩrĩria o wega-inĩ,

\par }{\QB no kĩĩrĩgĩrĩro kĩa mũndũ ũrĩa mwaganu kĩrĩĩkagĩrĩria mangʼũrĩ-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kũrĩ mũndũ ũheanaga na ũtaana, nake agakĩrĩrĩria kũgĩa na indo;

\par }{\QB ũngĩ atuĩkaga mũkarĩ mũno, no agathiĩ o na mbere gũthĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mũndũ mũtaana nĩakagaacĩra;

\par }{\QB ũrĩa ũnyootoraga arĩa angĩ o nake mwene nĩakanyootorwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũndũ ũrĩa ũregaga kwenderia andũ mbembe iria aigĩte nĩarumagwo nĩ andũ,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũciendagia, kĩrathimo kĩrĩkoragwo mũtwe-inĩ wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũndũ ũrĩa ũcaragia maũndũ mega arĩonaga o wega,

\par }{\QB no ũrĩa ũcaragia maũndũ mooru no mo marĩmũkoraga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mũndũ ũrĩa wothe wĩhokaga ũtonga wake nĩkũgũa akaagũa,

\par }{\QB no arĩa athingu makaagaacĩra ta ithangũ rĩrĩa iruru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mũndũ ũrĩa ũnyamaragia mũciĩ wake akaagaya o rũhuho,

\par }{\QB nake mũndũ mũkĩĩgu agaatuĩka ndungata ya ũrĩa mũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Maciaro ma andũ arĩa athingu nĩ mũtĩ wa muoyo,

\par }{\QB nake mũndũ ũrĩa mũũgĩ nĩaguucagĩrĩria ngoro cia andũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Angĩkorwo andũ arĩa athingu nĩmarĩhagwo marĩ gũkũ thĩ-rĩ,

\par }{\QB githĩ arĩa matetigĩrĩte Ngai na arĩa ehia matikarĩhwo makĩria!


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Mũndũ ũrĩa wothe wendete ũtaaro nĩendete ũmenyi,

\par }{\QB no ũrĩa ũthũire gũkaanio nĩ mũndũ mũkĩĩgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mũndũ ũrĩa mwega nĩatugagwo nĩ Jehova,

\par }{\QB no mũndũ mwara Jehova amũtuaga mũndũ mwĩhia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mũndũ ndangĩhota kwĩhaanda na maũndũ ma waganu,

\par }{\QB no ũrĩa mũthingu ndangĩenyenyeka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mũtumia ũrĩa ngatha nĩwe thũmbĩ ya mũthuuri wake,

\par }{\QB no mũtumia ũconorithagia mũthuuri wake atariĩ ta ũbuthu mahĩndĩ-inĩ make.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mĩbango ya andũ arĩa athingu nĩ ya kĩhooto,

\par }{\QB no ũtaaro wa andũ arĩa aaganu nĩ wa maheeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ndeto cia andũ arĩa aaganu nĩ cia kuohia andũ mamaite thakame,

\par }{\QB no mĩario ya andũ arĩa arũngĩrĩru nĩĩmahonokagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Andũ aaganu mangʼaũranagio magathira biũ,

\par }{\QB no nyũmba ya mũndũ ũrĩa mũthingu ĩtũũraga ĩrĩ nũmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ agaathagĩrĩrio kũringana na ũũgĩ wake,

\par }{\QB no andũ marĩ meciiria mogomu nĩmamenagwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kaba mũndũ ũrĩa wonagwo ta atarĩ bata no nĩ arĩ ndungata,

\par }{\QB gũkĩra ũrĩa wĩtuaga atĩ nĩ mũndũ wa bata, na ndarĩ gĩa kũrĩa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mũndũ mũthingu nĩamenyagĩrĩra muoyo wa nyamũ yake,

\par }{\QB no maũndũ marĩa ma tha ma ũrĩa mwaganu nĩ ma kũnyariirana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũndũ ũrĩa ũrĩmaga mũgũnda wake nĩarĩkoragwo na irio nyingĩ,

\par }{\QB no ũrĩa ũhanyũkanagia na maũndũ ma tũhũ nĩagĩte gũkũũrana maũndũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Arĩa aaganu meriragĩria indo iria itahĩtwo nĩ andũ arĩa ooru,

\par }{\QB no mĩri ya arĩa athingu nĩĩgaacagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ mũũru ategagwo nĩ mĩario ya wĩhia wake,

\par }{\QB no mũndũ mũthingu nĩahonokaga kuuma thĩĩna-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mũndũ nĩaiyũragwo nĩ maciaro mega ma kanua gake,

\par }{\QB ti-itherũ, o ta ũrĩa agunagwo nĩ wĩra wa moko make.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Njĩra ya mũndũ mũkĩĩgu yonekaga yagĩrĩire harĩ we,

\par }{\QB no mũndũ mũũgĩ nĩathikagĩrĩria mataaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ mũkĩĩgu onanagia marakara make o rĩmwe,

\par }{\QB no mũndũ mũbaarĩrĩri aarumwo ndatindanagĩrĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũira wa ma arutaga o ũira wa ma,

\par }{\QB no mũira ũtarĩ wa ma aaragia maheeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ciugo iteciirĩtio itheecaga ta rũhiũ rwa njora,

\par }{\QB no rũrĩmĩ rwa mũndũ ũrĩa mũũgĩ nĩkũhonia rũhonagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mĩromo ĩrĩa yaragia ma ĩtũũraga nginya tene,

\par }{\QB no rũrĩmĩ rwa maheeni nĩ rwa kahinda o kanini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ngoro cia arĩa mathugundaga gwĩka ũũru ciyũrĩtwo nĩ maheeni,

\par }{\QB no gĩkeno nĩ kĩa andũ arĩa matũmaga thayũ ũgaacĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Gũtirĩ ũũru ũngĩkora andũ arĩa athingu,

\par }{\QB no arĩa aaganu maiyũrĩtwo nĩ thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mĩromo ĩrĩa ĩheenanagia nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB no nĩakenagio nĩ andũ arĩa maaragia ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ mũbaarĩrĩri nĩahithaga ũmenyi wake,

\par }{\QB no ngoro cia andũ arĩa akĩĩgu ĩmemerekagia ũrimũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Moko ma mũndũ ũrĩ kĩyo nĩmo magaathana,

\par }{\QB no kĩgũũta gĩkaarutithio wĩra wa ũkombo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ũritũ wa ngoro nĩũhatagĩrĩria mũndũ,

\par }{\QB no ciugo njega nĩitũmaga akene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũndũ mũthingu nĩataaraga arata ake,

\par }{\QB no njĩra ya arĩa aaganu nĩ kũmahĩtithia ĩmahĩtithagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũndũ kĩgũũta o na ndahĩhagia nyama cia ũguĩmi wake,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩ kĩyo onaga indo ciake irĩ cia goro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Muoyo wonekaga na njĩra ya ũthingu;

\par }{\QB na njĩra-inĩ ĩyo-rĩ, kũrĩ muoyo ũtagaathira.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Mwana mũũgĩ nĩathikagĩrĩria ũrutani wa ithe,

\par }{\QB no mũnyũrũrania ndathikagĩrĩria agĩkaanio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mũndũ nĩakenagĩra maciaro mega ma kuuma kanua gake,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũtarĩ mwĩhokeku eeriragĩria haaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mũndũ ũrĩa ũmenyagĩrĩra kanua gake nĩ muoyo wake amenyagĩrĩra,

\par }{\QB no ũrĩa ũhiũhaga kwaria nĩakanangĩka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ngoro ya kĩgũũta ĩĩriragĩria na ndĩone kĩndũ,

\par }{\QB no merirĩria ma mũndũ ũrĩ kĩyo nĩmakahingio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũndũ mũthingu nĩathũire ũhoro ũtarĩ wa ma,

\par }{\QB no mũndũ mwaganu ekaga maũndũ ma thoni na ma njono.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ũthingu ũgitagĩra mũndũ ũrĩa mũrũngĩrĩru,

\par }{\QB no waganu nĩũngʼaũranagia mũndũ mwĩhia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kũrĩ mũndũ wĩtuaga gĩtonga, no ndarĩ kĩndũ;

\par }{\QB kũrĩ ũngĩ wĩtuaga mũthĩĩni, no arĩ na ũtonga mũnene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ũtonga wa mũndũ wahota gũkũũra muoyo wake,

\par }{\Q no mũndũ mũthĩĩni ndaiguaga akĩĩhĩtĩrwo.


\par }{\BB \par }
{\QB \VS{9}Ũtheri wa mũndũ mũthingu waaraga ũgacangarara,

\par }{\QB no tawa wa mũndũ mwaganu nĩkũhorio ũhoragio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mwĩtĩĩo ũciaraga njũgitano,

\par }{\QB no ũũgĩ wonekaga harĩ arĩa metĩkagĩra gũtaarwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mbeeca itarĩ cia wĩhokeku ithiiaga igĩthiraga,

\par }{\QB no ũrĩa ũcookanagĩrĩria mbeeca tũnini o tũnini nĩatũmaga ciongerereke.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ũndũ mũtaanye ũngĩikario mũno nĩũrwaragia mũndũ ngoro,

\par }{\QB no kĩĩrĩgĩrĩro kĩhingĩtio gĩtuĩkaga ta mũtĩ wa muoyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ ũrĩa ũthũire ũrutani nĩeyũnũhaga,

\par }{\QB no ũrĩa ũtĩĩaga maathani nĩakaheo kĩheo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ũrutani wa mũndũ ũrĩa mũũgĩ nĩ gĩthima kĩa muoyo,

\par }{\QB ũhũndũraga mũndũ kuuma mĩtego-inĩ ya gĩkuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Gũtaũkĩrwo wega nĩ maũndũ gũtũmaga mũndũ endeke,

\par }{\QB no njĩra ya arĩa matarĩ ehokeku ti hũthũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ o wothe mwĩbaarĩrĩri ekaga maũndũ make na ũmenyi,

\par }{\QB no mũndũ mũkĩĩgu aguũragia ũrimũ wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũtũmwo mwaganu atoonyaga thĩĩna-inĩ,

\par }{\QB no mũtũmwo mwĩhokeku nĩarehaga kĩhonia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũrĩa ũregaga gũtaarwo anyiitagwo nĩ thĩĩna na thoni,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa wĩtĩkagĩra gũkaanio atuĩkaga wa gũtĩĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ũndũ mwĩrirĩrie wakinyanĩra ũiguithagia ngoro wega,

\par }{\QB no andũ akĩĩgu monaga kũhutatĩra ũũru ta ũndũ ũrĩ magigi.


\par }{\BB \par }
{\QB \VS{20}Mũndũ ũrĩa ũceeraga na arĩa oogĩ akĩragĩrĩria kũũhĩga,

\par }{\QB no ũrĩa ũtwaranaga na mũndũ mũkĩĩgu onaga o ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mũtino ũthingataga mũndũ ũrĩa mwĩhia,

\par }{\QB no ũgaacĩru nĩ kĩheo kĩa arĩa athingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mũndũ mwega atigagĩra ciana cia ciana ciake igai,

\par }{\QB no ũtonga wa mũndũ mwĩhia ũigagĩrwo andũ arĩa athingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũgũnda wa mũndũ mũthĩĩni no ũciare irio nyingĩ,

\par }{\QB no kwaga kĩhooto gũciniinaga ciothe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ ũrĩa ũigaga rũthanju thĩ nĩ mwana wake athũire,

\par }{\QB no ũrĩa wendete mwana wake nĩamũherithagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Andũ arĩa athingu marĩĩaga makahũũna,

\par }{\QB no nda ya mũndũ mwaganu ĩikaraga o ĩhũtiĩ.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Mũtumia mũũgĩ nĩ gwaka akaga nyũmba yake,

\par }{\QB no mũtumia mũkĩĩgu nĩgũtharia atharagia nyũmba yake na moko make mwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mũndũ ũrĩa ũthiiaga na mĩthiĩre mĩrũngĩrĩru nĩwe mwĩtigĩri Jehova,

\par }{\QB no ũrĩa mĩthiĩre yake ĩrĩ mĩhĩtanu nĩamũmenete.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mĩario ya mũndũ mũkĩĩgu nĩ rũthanju rwa kũmũhũũra,

\par }{\QB no mĩromo ya arĩa oogĩ nĩĩmagitagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kũrĩa gũtarĩ ndegwa mĩharatĩ ĩkoragwo ĩrĩ mĩtheru,

\par }{\QB no maciaro maingĩ moimanaga na hinya wa ndegwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũira mwĩhokeku ndaheenanagia,

\par }{\QB no mũira wa maheeni aaragia o maheeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mũnyũrũrania acaragia ũũgĩ na ndangĩwona,

\par }{\QB no kũgĩa na ũmenyo nĩ ũhũthũ kũrĩ mũndũ ũrĩa ũkũũranaga maũndũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ikara kũraya na mũndũ mũkĩĩgu,

\par }{\QB nĩgũkorwo ndũrĩ ũmenyo ũngĩona kuuma mĩromo-inĩ yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ũũgĩ wa arĩa abaarĩrĩri nĩũtũmaga mamenye ũhoro wa njĩra ciao,

\par }{\QB no ũrimũ wa andũ arĩa akĩĩgu nĩũmahĩtithagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Andũ arĩa akĩĩgu manyũrũragia horohio ya mehia,

\par }{\QB no ũtugi wonekaga harĩ arĩa arũngĩrĩru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ngoro o yothe nĩyũũĩ ũrũrũ wayo,

\par }{\QB o na gĩkeno-inĩ kĩayo gũtirĩ mũndũ ũngĩnyiitanĩra nayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nyũmba ya mũndũ mwaganu nĩĩkanangwo,

\par }{\QB no hema ya mũndũ mũrũngĩrĩru nĩĩkagaacĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kũrĩ njĩra mũndũ onaga ta yagĩrĩire,

\par }{\QB no marigĩrĩrio mayo yerekagĩria mũndũ o gĩkuũ-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}O na hĩndĩ ya gũtheka ngoro no ĩkorwo ĩgĩtuura,

\par }{\QB na gĩkeno no kĩrigĩrĩrie na kĩeha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Andũ arĩa matarĩ ehokeku nĩmakarĩhwo kũna nĩ ũndũ wa mĩthiĩre yao,

\par }{\QB nake mũndũ mwega aheo kĩheo kũringana na mĩthiĩre yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mũndũ ũtarĩ ũũgĩ etĩkagia ũndũ o wothe,

\par }{\QB no mũndũ mũbaarĩrĩri nĩacũũranagia ũhoro wa makinya make.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ mũũgĩ nĩetigagĩra Jehova na akeherera ũũru,

\par }{\QB no mũndũ mũkĩĩgu ekaga maũndũ na kwĩgerera atekũmenyerera ũndũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ ũhiũhaga kũrakara ekaga maũndũ ma ũrimũ,

\par }{\QB nake mũndũ mwara nĩamenagwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Andũ arĩa matarĩ ũũgĩ magayaga ũrimũ,

\par }{\QB no arĩa abaarĩrĩri mahumbagwo thũmbĩ ya ũmenyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Andũ arĩa ooru nĩmakainamĩrĩra harĩ arĩa ega,

\par }{\QB na arĩa aaganu mainamĩrĩre ihingo-inĩ cia arĩa athingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Andũ arĩa athĩĩni mathũũragwo o na nĩ andũ a itũũra rĩao,

\par }{\QB no itonga irĩ arata aingĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mũndũ ũrĩa ũmenaga mũndũ wa itũũra rĩake nĩ kwĩhia ehagia,

\par }{\QB no kũrathimwo nĩ ũrĩa ũiguagĩra athĩĩni tha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Andũ arĩa mathugundaga ũũru githĩ ti njĩra mahĩtagia?

\par }{\QB No arĩa mabangaga maũndũ mega monaga ũtugi na wĩhokeku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Wĩra wothe wa hinya ũrehaga uumithio,

\par }{\QB no mĩario mĩtheri ĩrehaga o ũthĩĩni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ũtonga wa andũ arĩa oogĩ nĩguo thũmbĩ yao,

\par }{\QB no ũrimũ wa andũ akĩĩgu ũciaraga ũrimũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mũira mwĩhokeku nĩahonokagia mĩoyo,

\par }{\QB no mũira wa maheeni nĩ mũheenania.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũndũ ũrĩa wĩtigagĩra Jehova arĩ na kĩĩhitho kĩrũmu,

\par }{\QB o na ciana ciake nĩho irĩũragĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Gwĩtigĩra Jehova nĩ gĩthima kĩa muoyo,

\par }{\QB kũhũndũraga mũndũ kuuma mĩtego-inĩ ya gĩkuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ũingĩ wa andũ nĩguo riiri wa mũthamaki,

\par }{\QB no mũnene ũtarĩ andũ a gwatha nĩ mwanangĩku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mũndũ mũkirĩrĩria arĩ ũmenyo mũingĩ,

\par }{\QB no mũndũ ũhiũhaga kũrakara onanagia ũrimũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ngoro ĩrĩ na thayũ ĩheaga mwĩrĩ muoyo,

\par }{\QB no ũiru ũbuthagia mahĩndĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mũndũ ũrĩa ũhinyagĩrĩria athĩĩni nĩkũnyarara anyararaga Ũrĩa wamombire,

\par }{\QB no ũrĩa wothe ũiguagĩra athĩĩni tha, nĩ Ngai atĩĩaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Rĩrĩa mũtino woka, arĩa aaganu matungumanagio thĩ,

\par }{\QB no arĩa athingu, o na gĩkuũ-inĩ makoragwo marĩ na rĩũrĩro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Ũũgĩ nĩ ũikaraga ngoro-inĩ ya ũrĩa ũũĩ gũkũũrana maũndũ,

\par }{\QB o na gatagatĩ ka irimũ nĩwĩmenyithanagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Ũthingu nĩgũtũũgĩria ũtũũgagĩria rũrĩrĩ,

\par }{\QB no mehia nĩ gĩconoko harĩ andũ o othe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Mũthamaki nĩakenagio nĩ ndungata njũgĩ,

\par }{\QB no nĩangʼũrĩkagio nĩ ndungata ĩrĩa ĩmũconorithagia.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Icookio rĩa ũhooreri nĩrĩeheragia mangʼũrĩ,

\par }{\QB no kiugo kĩa ũũru kĩarahũraga marakara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Rũrĩmĩ rwa mũndũ ũrĩa mũũgĩ rũgaathagĩrĩria ũmenyo,

\par }{\QB no kanua ka mũndũ mũkĩĩgu gathothokaga ũrimũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Maitho ma Jehova marĩ kũndũ guothe,

\par }{\QB magacũthagĩrĩria andũ arĩa aaganu o na arĩa eega.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Rũrĩmĩ rũrĩa rũrehaga kĩhonia nĩ ta mũtĩ wa muoyo,

\par }{\QB no rũrĩmĩ rwa maheeni rũthuthaga ngoro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũndũ mũkĩĩgu aregaga ũtaaro wa ithe,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa wĩtĩkagĩra kũrũngwo onanagia ũbaarĩrĩri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nyũmba ya mũndũ mũthingu ĩkoragwo na kĩgĩĩna kĩnene,

\par }{\QB no uumithio wa andũ aaganu ũmarehagĩra thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mĩromo ya andũ arĩa oogĩ ĩtambagia o ũũgĩ,

\par }{\QB no tiguo ngoro cia andũ arĩa akĩĩgu ciĩkaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Igongona rĩa andũ arĩa aaganu nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB no mahooya ma mũndũ ũrĩa mũrũngĩrĩru nĩamakenagĩrĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Njĩra cia andũ arĩa aaganu nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB no nĩendete andũ arĩa mathingataga ũthingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Iherithia rĩtarĩ rĩa tha rĩetereire mũndũ ũrĩa ũtigĩte njĩra,

\par }{\QB na mũndũ ũrĩa ũthũire kũrũngwo nĩagaakua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Gĩkuũ na Mwanangĩko ciikaraga ciĩyanĩkĩte mbere ya Jehova,

\par }{\QB ĩ nacio ngoro cia andũ-rĩ, ikĩĩanĩkĩte atĩa!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mũnyũrũrania nĩathũire kũrũngwo;

\par }{\QB ndangĩhooya kĩrĩra kũrĩ ũrĩa mũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ngoro ngenu ĩtũmaga gĩthiithi gĩthere,

\par }{\QB no ruo rwa ngoro rũthuthaga roho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ngoro ĩrĩ na gũkũũrana maũndũ nĩĩmaathaga ũmenyo,

\par }{\QB no kanua ka mũndũ mũkĩĩgu kehũũnagia na ũrimũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Matukũ mothe ma andũ arĩa ahatĩrĩrie nĩ ma thĩĩna,

\par }{\QB no ngoro ĩrĩa njanjamũku ĩkoragwo na ndĩa hĩndĩ ciothe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nĩ kaba kĩndũ kĩnini hamwe na gwĩtigĩra Jehova,

\par }{\QB gũkĩra ũtonga mũnene ũrĩ na kĩnyariirĩko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nĩ kaba kũrĩa rwĩga rwa nyeni harĩa harĩ wendo,

\par }{\QB gũkĩra kũrĩa njaũ noru harĩa harĩ na rũthũũro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũhiũhaga kũrakara aarahũraga ngarari,

\par }{\QB no mũndũ mũkirĩrĩria nĩkũhooreria ahooragĩria haaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Njĩra ya kĩgũũta nĩkũhingwo ĩhingĩtwo na mĩigua,

\par }{\QB no njĩra ya mũndũ mũrũngĩrĩru nĩ njĩra njariĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mwana mũũgĩ atũmaga ithe akene,

\par }{\QB no mũndũ mũkĩĩgu nĩ nyina anyararaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ũrimũ ũkenagia mũndũ ũrĩa ũtooĩ gũkũũrana maũndũ,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa mũkuũku nĩarũngagĩrĩria mĩthiĩre yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mĩbango nĩĩthaataga nĩ kwaga kĩrĩra,

\par }{\QB no kũrĩ na ataarani aingĩ mĩbango nĩĩgaacagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ nĩaiguaga gĩkeno agĩcookia ũhoro ũrĩa wagĩrĩire,

\par }{\QB nakĩo kiugo kĩarĩtio ihinda rĩrĩa rĩagĩrĩire, kaĩ nĩ kĩega-ĩ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Harĩ mũndũ ũrĩa mũũgĩ njĩra ya muoyo ĩrorete na igũrũ,

\par }{\QB ĩmũgirie gũikũrũka mbĩrĩra-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Jehova nĩamomoraga nyũmba ya mũndũ ũrĩa mwĩtĩĩi,

\par }{\QB no nĩamenyagĩrĩra mĩhaka ya mũtumia wa ndigwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Meciiria ma mũndũ mwaganu nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB no meciiria ma andũ arĩa atheru nĩmamũkenagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũndũ mũkoroku arehagĩra nyũmba yake thĩĩna,

\par }{\QB no ũrĩa ũthũire mahaki nĩagatũũra muoyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ngoro ya mũndũ mũthingu nĩĩthimaga macookio mayo,

\par }{\QB no kanua ka mũndũ mwaganu gathothokaga ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Jehova aikaraga haraaya na andũ arĩa aaganu,

\par }{\QB no nĩaiguaga mahooya ma andũ arĩa athingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Gũtheria gĩthiithi nĩkũrehagĩra ngoro gĩkeno,

\par }{\QB naguo ũhoro ũrĩa mwega nĩwĩkĩraga mahĩndĩ hinya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mũndũ ũrĩa ũthikagĩrĩria ikaanania rĩrĩa rĩrehaga muoyo

\par }{\QB nĩagatũũrania na andũ arĩa oogĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Mũndũ ũrĩa ũregaga kũigua agĩkaanio nĩ kwĩnyarara enyararaga we mwene,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa wothe wĩtĩkagĩra kũrũngwo agĩĩaga na ũtaũku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Gwĩtigĩra Jehova nĩkuo kũheaga mũndũ ũũgĩ,

\par }{\QB nakuo kwĩnyiihia gũtongoragia gĩtĩĩo.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Mĩbango ya ngoro nĩ ya mũndũ,

\par }{\QB no icookio rĩa rũrĩmĩ riumaga harĩ Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mũndũ onaga mĩthiĩre yake yothe ĩrĩ mĩega,

\par }{\QB no Jehova nĩwe ũthimaga matanya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Rekagĩrĩria Jehova maũndũ mothe marĩa ũrĩĩkaga,

\par }{\QB nayo mĩbango yaku nĩĩrĩgaacagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Jehova ombire indo ciothe irĩ na gĩtũmi gĩacio,

\par }{\QB ĩĩ-ni, o na arĩa aaganu aamoombire nĩ ũndũ wa mũthenya wa thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũndũ wothe wa ngoro ya mwĩtĩĩo nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova.

\par }{\QB Menyai na ma atĩrĩ, ndakaaga kũherithio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mehia nĩmahorohagĩrio nĩ wendo na wĩhokeku,

\par }{\QB na nĩ ũndũ wa gwĩtigĩra Jehova-rĩ, mũndũ nĩeheragĩra ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Rĩrĩa mĩthiĩre ya mũndũ yakenia Jehova-rĩ,

\par }{\QB atũmaga o na thũ ciake itũũranie nake na thayũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kaba indo nini cionekete na njĩra ya ũthingu,

\par }{\QB gũkĩra uumithio mũnene ũtarĩ wa kĩhooto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ nĩabangaga na ngoro mũthiĩre wake,

\par }{\QB no Jehova nĩwe ũroragia makinya make kũrĩa ekũgerera.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mĩromo ya mũthamaki yaragia ũhoro taarĩ ndũmĩrĩri,

\par }{\QB na kanua gake gatiagĩrĩirwo kuogomia kĩhooto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Igeri na ratiri cia ma nĩ cia Jehova;

\par }{\QB mahiga mothe ma gũthima marĩa marĩ mũhuko-rĩ, o namo no wĩra wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kũrĩ athamaki-rĩ, gwĩka ũũru nĩ ũndũ ũrĩ magigi,

\par }{\QB nĩgũkorwo gĩtĩ kĩa ũnene kĩĩhaandaga nĩ ũndũ wa ũthingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Athamaki nĩmakenagĩra mĩromo ĩrĩa yaragia ma;

\par }{\QB nĩ marĩ bata na mũndũ waragia ũhoro wa ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mangʼũrĩ ma mũthamaki nĩ ta mũtũmwo wa gĩkuũ,

\par }{\QB no mũndũ mũũgĩ nĩakamahooreria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Gũthererwo gĩthiithi nĩ mũthamaki nĩ muoyo;

\par }{\QB ũtugi wake ũtariĩ ta itu rĩa mbura ĩrĩa ĩkũragia irio.\FTNT{*}{{\FR 16:15 }{\FT{Mbura ĩno ya gũkũria irio nĩĩrehaga kũgaacĩra na gĩkeno.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Hĩ! Kaĩ kũgĩa ũũgĩ nĩ kwega gũkĩra thahabu-ĩ,

\par }{\QB gũthuura ũtaũku gũgakĩra kũgĩa na betha!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Njĩra njariĩ ya arĩa arũngĩrĩru yeheragĩra ũũru;

\par }{\QB mũndũ ũrĩa ũmenyagĩrĩra mĩthiĩre yake nĩ muoyo wake mwene agitagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mwĩtĩĩo ũrũmagĩrĩrwo nĩ mwanangĩko,

\par }{\QB roho wa mwĩtũũgĩrio ũkarũmĩrĩrwo nĩ kũgũa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nĩ kaba roho wa kwĩnyiihia na gũkorwo hamwe na arĩa ahinyĩrĩrie,

\par }{\QB gũkĩra kũgayana indo cia ndaho na arĩa etĩĩi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mũndũ ũrĩa ũrũmbũyagia mataaro nĩagaacagĩra,

\par }{\QB na kũrathimwo nĩ mũndũ ũrĩa wĩhokaga Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Arĩa oogĩ ngoro-inĩ metagwo akũũrani maũndũ,

\par }{\QB na ciugo njega itũũgagĩria ũtaaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ũtaũku nĩ gĩthima kĩa muoyo kũrĩ arĩa marĩ naguo,

\par }{\QB no ũrimũ ũrehaga iherithia kũrĩ andũ arĩa akĩĩgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ngoro ya mũndũ mũũgĩ nĩyo ĩtongoragia kanua gake,

\par }{\QB nayo mĩromo yake ĩtũũgagĩria ũtaaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ndeto njega nĩ igua rĩa ũũkĩ,

\par }{\QB irĩ mũrĩo ngoro-inĩ, na harĩ mahĩndĩ nĩ ũgima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kũrĩ njĩra mũndũ onaga ta yagĩrĩire,

\par }{\QB no marigĩrĩrio mayo yerekagĩra gĩkuũ-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Kũhũũta kwa mũruti wa wĩra nĩkuo kũmũteithagia,

\par }{\QB ngʼaragu yake nĩyo ĩmũtindĩkaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Kĩmaramari gĩthugundaga ũũru,

\par }{\QB na mĩario yakĩo nĩ ta mwaki wa gũcina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mũndũ mwaganu arehaga ngarari,

\par }{\QB na mũhuhu ũtigithanagia andũ marĩ ũrata mũnene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mũndũ wa haaro aheenagĩrĩria mũndũ wa itũũra rĩake,

\par }{\QB akamũtongoria njĩra-inĩ ĩtarĩ njega.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Mũndũ ũrĩa uunagĩra andũ riitho akoragwo agĩthugunda waganu,

\par }{\QB ũrĩa ũtembanagia mĩromo akoragwo agĩthugunda ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mbuĩ nĩ thũmbĩ ya riiri;

\par }{\QB cionekaga nĩ ũndũ wa mũtũũrĩre wa ũthingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Nĩ kaba mũndũ mũkirĩrĩria gũkĩra njamba ya ita,

\par }{\QB na nĩ kaba mũndũ ũrĩa ũrigagĩrĩria marakara make gũkĩra ũrĩa wĩnyiitagĩra itũũra inene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Mĩtĩ ĩcuukagĩrwo maru-inĩ,

\par }{\QB no itua o rĩothe riumaga kũrĩ Jehova.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Nĩ kaba kĩenyũ kĩũmũ kĩa mũgate kũndũ kũrĩ na thayũ na ũhooreri,

\par }{\QB gũkĩra nyũmba ĩiyũrĩte ndĩa no ĩrĩ na ngũĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ndungata ĩrĩ na ũũgĩ ĩgaatuĩka ya gwatha mũriũ wa mwene yo ũrĩa ũrehaga njono,

\par }{\QB na nĩĩkegwatĩra igai ĩrĩ ta ũmwe wa ariũ a mwathi wayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nyũngũ nĩ ya gũthererio betha, na kĩrugutĩro nĩ gĩa gũthererio thahabu,

\par }{\QB no Jehova nĩwe ũgeragia ngoro cia andũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mũndũ mwaganu athikagĩrĩria mĩromo ĩrĩa yaragia waganu;

\par }{\QB nake mũndũ wa maheeni athikagĩrĩria rũrĩmĩ rũrĩa rwaragia maũndũ ma gũthũkia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũndũ ũrĩa ũthekagĩrĩra athĩĩni nĩkũmena amenaga Ũrĩa wamombire;

\par }{\QB mũndũ ũrĩa ũkenagĩra mũtino ndakaaga kũherithio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ciana cia ciana nĩ thũmbĩ harĩ andũ arĩa akũrũ,

\par }{\QB nao aciari nĩo riiri wa ciana ciao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mĩario ya bata ndĩagĩrĩire kanua ka mũndũ mũkĩĩgu,

\par }{\QB na makĩria mĩario ya maheeni ndĩagĩrĩire mũndũ ũrĩa wathanaga!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ihaki rĩhaana ta ihiga rĩa kũrehe mũnyaka kũrĩ ũrĩa ũhakanaga;

\par }{\QB kũrĩa guothe athiiaga nĩagaacagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ ũrĩa ũhumbagĩra ihĩtia nĩ wendo acaragia,

\par }{\QB no ũrĩa ũcookagĩra ũhoro atigithanagia andũ marĩ ũrata mũnene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kũrũithio nĩgũkenagia mũndũ ũrĩa ũkũũranaga maũndũ

\par }{\QB gũkĩra iboko igana harĩ mũndũ mũkĩĩgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũndũ mũũru arongooragia o ũremi;

\par }{\QB nĩ ũndũ ũcio nĩagatũmĩrwo mũnene ũtarĩ tha amũũkĩrĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nĩ kaba gũcemania na nduba ĩtunyĩtwo ciana ciayo

\par }{\QB gũkĩra gũcemania na mũndũ mũkĩĩgu na ũrimũ wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ angĩrĩha wega na ũũru,

\par }{\QB ũũru ndũkeehera nyũmba-inĩ yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kwambĩrĩria haaro nĩ ta kũhingũrĩra maaĩ mahingĩrĩrie;

\par }{\QB nĩ ũndũ ũcio tiganaga na ũhoro ũcio ngarari itaanagĩa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Gũtuĩra mũndũ mwaganu atĩ ndehĩtie na gũtuĩra ũrĩa ũtehĩtie atĩ nĩ mwĩhia,

\par }{\QB maũndũ macio meerĩ nĩ marĩ magigi harĩ Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mbeeca nĩ cia bata ũrĩkũ irĩ guoko-inĩ kwa mũndũ mũkĩĩgu,

\par }{\QB na ndangĩhota kũgũra ũũgĩ, na ndarĩ ngoro ya kwenda gũtaũkĩrwo?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũrata wa mũndũ amwendaga hĩndĩ ciothe,

\par }{\QB nake mũrũ wa nyina na mũndũ aciaragwo nĩ ũndũ wa hĩndĩ ya thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũtooĩ gũkũũrana maũndũ atuĩkaga wa kũrĩha thiirĩ wa mũndũ ũngĩ

\par }{\QB o na akaiga kĩndũ gĩa kũrũgamĩrĩra thiirĩ wa mũndũ wa itũũra rĩake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũndũ ũrĩa wendete haaro nĩ mehia endete;

\par }{\QB na mũndũ ũrĩa wakaga kĩhingo kĩraihu na igũrũ eĩtagĩria wanangĩki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mũndũ ũrĩ ngoro ya ũremi ndagaacagĩra;

\par }{\QB nake mũndũ ũrĩa ũrĩ rũrĩmĩ rwa kũheenania agũũaga thĩĩna-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kũgĩa na mũriũ mũkĩĩgu kũrehaga ihooru;

\par }{\QB ithe wa mũndũ mũkĩĩgu ndarĩ hĩndĩ akenaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ngoro ngenu nĩ ndawa njega,

\par }{\QB no roho mũthuthĩku ũngʼaragia mahĩndĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ mwaganu amũkagĩra ihaki na hitho,

\par }{\QB nĩguo ogomie ciira wa kĩhooto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ ũkũũranaga maũndũ aikaraga arorete o ũũgĩ,

\par }{\QB no maitho ma mũndũ mũkĩĩgu morũũraga nginya ituri cia thĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mwana mũkĩĩgu arehagĩra ithe kĩeha,

\par }{\QB na marũrũ kũrĩ nyina ũrĩa wamũciarire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ti wega kũherithia mũndũ ũtekĩte mahĩtia,

\par }{\QB kana kũhũũra anene nĩ ũndũ wa ũrũngĩrĩru wao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũndũ ũrĩ na ũmenyo aragia ciugo athimĩte,

\par }{\QB nake mũndũ ũrĩ na ũtaũku aikaraga ahooreire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}O na mũndũ mũkĩĩgu angĩkira nĩonagwo arĩ mũũgĩ,

\par }{\QB na akoneka arĩ mũtaũku angĩtumia kanua.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Mũndũ ũrĩa ũtendaga gũtũũrania na andũ arũmagĩrĩra o merirĩria make;

\par }{\QB ningĩ areganaga na matua mothe ma ũũgĩ ũrĩa mũkinyanĩru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mũndũ mũkĩĩgu ndakenagĩra ũtaũku,

\par }{\QB no akenagĩra kwaria woni wake mwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Rĩrĩa waganu woka, ũrehaga ũirano,

\par }{\QB nacio njono irehaga thoni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ciugo cia kanua ka mũndũ nĩ ta ndia ndiku,

\par }{\QB no gĩthima kĩa ũũgĩ nĩ karũũĩ gatherũkaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ti wega gũtĩĩra andũ arĩa aaganu maũthĩ,

\par }{\QB kana kuogomia kĩhooto kĩa arĩa matehĩtie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mĩromo ya mũndũ mũkĩĩgu ĩmũrehagĩra ngũĩ,

\par }{\QB nako kanua gake geetagia rũthanju.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kanua ka mũndũ mũkĩĩgu nĩko kamũthũkagĩria maũndũ,

\par }{\QB nayo mĩromo yake nĩ mũtego wa ngoro yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ndeto cia mũndũ wa mũhuhu nĩ ta twenyũ twega twa irio;

\par }{\QB tũmerũkaga nginya tũturi-inĩ twa nda tũrĩa tũrĩ thĩinĩ mũno.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ kĩgũũta wĩra-inĩ wake

\par }{\QB nĩ wa nyina na ũrĩa wanangaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Rĩĩtwa rĩa Jehova nĩ mũthiringo ũrĩ hinya;

\par }{\QB arĩa athingu moragĩra ho, nao magaikara marĩ agitĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ũtonga wa andũ arĩa atongu nĩguo itũũra rĩao rĩa hinya;

\par }{\QB meciiragia nĩ rũthingo rũtangĩhaicĩka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mbere ya mwanangĩko, ngoro ya mũndũ ĩkoragwo na mwĩtĩĩo,

\par }{\QB no kwĩnyiihia nĩkuo gũtongoragia gĩtĩĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ ũrĩa ũcookagia ũhoro mbere ya kũũthikĩrĩria,

\par }{\QB ũndũ ũcio nĩ ũrimũ na thoni ciake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Roho wa mũndũ nĩguo ũmũũmagĩrĩria rĩrĩa arĩ mũrũaru,

\par }{\QB no roho mũthuthĩku nũũ ũngĩhota kũwĩtiiria?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ngoro ya mũndũ mũkũũrani maũndũ nĩĩgĩagĩra ũmenyo;

\par }{\QB matũ ma arĩa oogĩ nĩmaũcaragĩrĩria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kĩheo mũndũ aheanĩte kĩmuonagia njĩra ya kũhĩtũkĩra,

\par }{\QB gĩkamũkinyia harĩ andũ arĩa anene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ ũrĩa ũrehaga ciira wake mbere onekaga taarĩ we na ma,

\par }{\QB o nginya rĩrĩa mũndũ ũrĩa maraciira nake ooka kũmũũria ciũria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ũcuuki wa mĩtĩ nĩũniinaga ngarari,

\par }{\QB na ũgateithũrana andũ eerĩ njamba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũndũ mũrakarie nĩ mũrũ wa nyina nĩ hinya kwĩiguithania nake gũkĩra kwĩgwatĩra itũũra inene rĩirigĩre,

\par }{\QB nacio ngarari nĩ ta mĩgĩĩko ĩrĩa ĩhingaga njeera.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nda ya mũndũ nĩĩhũũnagio nĩ maciaro ma kanua gake;

\par }{\QB nĩaiganagwo nĩ magetha ma mĩromo yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Rũrĩmĩ rũrĩ na hinya wa gwathĩrĩra mũndũ muoyo kana gĩkuũ,

\par }{\QB no arĩa marwendete no marĩĩage maciaro maaruo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mũndũ ũrĩa wĩgĩĩagĩra na mũtumia nĩegĩagĩra na kĩndũ kĩega,

\par }{\QB na nĩgũtugwo atugĩtwo nĩ Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ mũthĩĩni athaithanaga aiguĩrwo tha,

\par }{\QB no gĩtonga gĩcookagia ũhoro na ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ mũceeri na andũ aingĩ aahota kwĩyũnũhithia,

\par }{\QB no nĩ kũrĩ mũrata ũnyiitanaga na mũndũ gũkĩra mũrũ wa nyina na mũndũ.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Nĩ kaba mũndũ mũthĩĩni ũrĩa ũthiiaga na mĩthiĩre ĩtarĩ ũcuuke,

\par }{\QB gũkĩra mũndũ mũkĩĩgu waragia waganu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ti wega kũgĩa na kĩyo hatarĩ na ũmenyo,

\par }{\QB ningĩ kũhĩkĩka mũno gũtũmaga mũndũ ahĩtie njĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ũrimũ wa mũndũ nĩguo wanangaga muoyo wake,

\par }{\QB nayo ngoro yake ĩtetagia Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ũtonga nĩwongagĩrĩra mũndũ arata aingĩ,

\par }{\QB no mũndũ mũthĩĩni nĩeheragĩrwo nĩ mũratawe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũira wa maheeni ndakaaga kũherithio,

\par }{\QB na ũrĩa ũitũrũraga maheeni ndageethara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Andũ aingĩ macaragia ũrĩa mangĩendwo nĩ mũnene,

\par }{\QB na mũndũ mũheani iheo-rĩ, nĩ mũrata wa andũ othe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Angĩkorwo mũndũ mũthĩĩni nĩatiganagio nĩ andũ ao othe-rĩ,

\par }{\QB ĩ nao arata ake mangĩkĩmwĩtheema atĩa!

\par }{\Q O na angĩmathingata akĩmathaithaga,

\par }{\QB nĩmethiĩrĩire, matirĩ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũrĩa wĩgĩĩagĩra na ũũgĩ nĩ ngoro yake mwene endete;

\par }{\QB ũrĩa ũkenagĩra ũtaũku nĩagaacagĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũira wa maheeni ndakaaga kũherithio,

\par }{\QB na ũrĩa ũitũrũraga maheeni nĩakoorwo nĩ muoyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Gũtiagĩrĩire mũndũ mũkĩĩgu gũikaraga egangarĩte;

\par }{\QB gũkĩrĩ ũũru makĩria ngombo gwatha anene!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ũũgĩ wa mũndũ nĩũmũheaga ũkirĩrĩria,

\par }{\QB riiri wake nĩkũrekera andũ arĩa angĩ mahĩtia mao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Marakara ma mũthamaki nĩ ta mũraramo wa mũrũũthi,

\par }{\QB no ũtugi wake nĩ ta ime rĩrĩ nyeki-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mwana mũkĩĩgu nĩ mwanangĩko harĩ ithe,

\par }{\QB na mũtumia wa haaro ahaana ta maaĩ maratata mategũtigithĩria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nyũmba na ũtonga igayagwo kuuma kũrĩ aciari,

\par }{\QB no mũtumia mũbaarĩrĩri maũndũ oimaga kũrĩ Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ũgũũta ũrehaga toro mũnene,

\par }{\QB na mũndũ gĩthayo arĩĩagwo nĩ ngʼaragu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ ũrĩa wathĩkagĩra maathani-rĩ, nĩ muoyo wake amenyagĩrĩra,

\par }{\QB no ũrĩa ũtoonaga bata wa kũmenyerera mĩthiĩre yake nĩagaakua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ ũrĩa ũiguagĩra athĩĩni tha nĩ Jehova akombagĩra indo,

\par }{\QB nake Jehova nĩakamũrĩha nĩ ũndũ wa ũrĩa ekĩte.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Rũithagia mũrũguo hĩndĩ ĩrĩa kũrĩ na kĩĩrĩgĩrĩro;

\par }{\QB tiga kwenda gũtũma akooragwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũndũ wa marakara mahiũ no nginya aherithio;

\par }{\QB ũngĩmũteithũra rĩmwe no nginya ũkaamũteithũra rĩngĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Thikĩrĩria mataaro na wĩtĩkĩre ũrutani,

\par }{\QB marigĩrĩrio-inĩ nĩũgaatuĩka mũndũ mũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mĩbango ya ngoro ya mũndũ nĩ mĩingĩ,

\par }{\QB no muoroto wa Jehova noguo ũkaahinga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kĩrĩa mũndũ eriragĩria nĩ wendo ũrĩa ũtathiraga,

\par }{\QB nĩ kaba gũthĩĩna gũkĩra mũndũ wa maheeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Gwĩtigĩra Jehova gũkinyagia mũndũ muoyo-inĩ:

\par }{\QB Hĩndĩ ĩyo mũndũ akahurũka aiganĩire, atarĩ na thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kĩgũũta kĩrikagia guoko gwakĩo thaani-inĩ;

\par }{\QB gĩgakĩremwo o na nĩgũgũcookia kanua!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Hũũra mũnyũrũrania, nao arĩa mateciiragia merute kũgĩa na ũbaarĩrĩri;

\par }{\QB kaania mũkũũrani maũndũ, na nĩekuongerera ũmenyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũndũ ũrĩa ũtunyaga ithe indo na akaingata nyina,

\par }{\QB nĩ mwana wa kũrehe thoni na gĩconoko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũrũ wakwa, ũngĩtiga gũthikĩrĩria mataaro-rĩ,

\par }{\QB nĩũkoora njĩra ũtigane na ciugo cia ũmenyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mũira wa kũhakwo anyũrũragia kĩhooto,

\par }{\QB na kanua ka mũndũ mwaganu kameragia o ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Maherithia maigĩirwo anyũrũrania,

\par }{\QB nacio iboko ikaigĩrwo mĩgongo ya andũ arĩa akĩĩgu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Ndibei nĩ mũnyũrũrania, na njoohi nĩ mũndũ wa ngũĩ;

\par }{\QB mũndũ ũrĩa ũhĩtithagio nĩcio ti mũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mangʼũrĩ ma mũthamaki nĩ ta mũraramo wa mũrũũthi;

\par }{\QB ũrĩa ũmũrakaragia nĩ muoyo wake ateaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Gwĩtheema ngũĩ kũrehagĩra mũndũ gĩtĩĩo,

\par }{\QB no mũndũ o wothe mũkĩĩgu ahiũhaga kũũgitana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kĩgũũta gĩticimbaga hĩndĩ ya irĩma;

\par }{\QB nĩ ũndũ ũcio hĩndĩ ya magetha gĩathiĩ kũmaatha gĩtirĩ kĩndũ kĩonaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Muoroto wa ngoro ya mũndũ nĩ ta maaĩ ma ndia ndiku,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩ na ũtaũku nĩamatahaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Andũ aingĩ metuaga marĩ na wendo ũtangĩthira,

\par }{\QB no mũndũ mwĩhokeku-rĩ, nũũ ũngĩmuona?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mũndũ mũthingu atũũraga mũtũũrĩre ũtarĩ ũcuuke;

\par }{\QB kũrathimwo-rĩ, nĩ ciana ciake iria atigaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Rĩrĩa mũthamaki aikarĩra gĩtĩ gĩake kĩa ũnene atue ciira,

\par }{\QB maitho make mathũngũrũraga ũũru wothe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nũũ ũngiuga atĩrĩ, “Nĩnjigĩte ngoro yakwa ĩrĩ theru;

\par }{\QB ndĩ mũtheru, na ndirĩ na mehia”?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mahiga ma ratiri mataiganainie ũritũ, o na ithimi itaiganĩte:

\par }{\QB cierĩ nĩ indo irĩ magigi harĩ Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}O na kaana kamenyekaga nĩ ũndũ wa ciĩko ciako,

\par }{\QB gakamenyeka kana mĩtugo yako nĩ mĩtheru, na kana nĩ mĩagĩrĩru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Matũ marĩa maiguaga na maitho marĩa monaga-rĩ,

\par }{\QB cierĩ nĩ Jehova waciũmbire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Tiga kwenda toro, ndũkae gũthĩĩna;

\par }{\QB ikaraga wĩiguĩte, na nĩũrĩrĩĩaga irio ũkahũũna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mũgũri akĩgũra oigaga atĩrĩ, “Kĩndũ gĩkĩ ti kĩega, ti kĩega!”

\par }{\QB Agacooka agathiĩ akĩĩrahaga ũrĩa oĩ kũgũra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Thahabu nĩ kũrĩ, o na ruru no nyingĩ,

\par }{\QB no mĩromo ĩrĩa yaragia ũmenyo nĩ ithaga rĩa goro rĩrĩa rĩtonekaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Oya nguo ya mũndũ ũrĩa ũngĩrũgamĩrĩra thiirĩ wa mũndũ wa kũngĩ;

\par }{\QB mĩige ĩrũgamĩrĩre thiirĩ ũcio wa mũndũ wa kũngĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Irio cionekete na njĩra ya kũheenania irĩ cama harĩ mũndũ,

\par }{\QB no thuutha kanua gake kaiyũraga o mũthanga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mĩbango ĩgaacagĩra nĩ ũndũ wa kũhooya kĩrĩra,

\par }{\QB ũngĩtua gũthiĩ mbaara-inĩ, heo ũtaaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũndũ wa mũhuhu nĩoimagia ndeto cia ndundu nja,

\par }{\QB nĩ ũndũ ũcio wĩthemage mũndũ waragia mũno.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mũndũ angĩruma ithe kana nyina,

\par }{\QB tawa wake ũkaahorera nduma-inĩ ĩrĩa ndumanu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Igai rĩrĩa rĩoneka narua kĩambĩrĩria-inĩ,

\par }{\QB marigĩrĩrio-inĩ rĩtituĩkaga rĩa kĩrathimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ndũkoige atĩrĩ, “Nĩngerĩhĩria ũũru ũyũ!”

\par }{\QB Eterera Jehova nake nĩegũkũhonokia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mahiga ma ratiri mataiganainie ũritũ nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ Jehova,

\par }{\QB nacio ratiri itarĩ cia ma itimũkenagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Makinya ma mũndũ matongoragio nĩ Jehova.

\par }{\QB Mũndũ-rĩ, angĩkĩhota atĩa kũmenya njĩra yake mwene?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nĩ mũtego harĩ mũndũ kwamũrĩra Ngai kĩndũ na ihenya,

\par }{\QB acooke gwĩcũũrania ũhoro wa mĩĩhĩtwa yake thuutha-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũthamaki mũũgĩ nĩathũngũrũraga andũ arĩa aaganu;

\par }{\QB ageragĩria kĩgaragari gĩa gũkonyora ngano igũrũ rĩao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Roho wa mũndũ nĩ tawa wa Jehova,

\par }{\QB ũthuthuuragia o nginya tũturi tũrĩa tũrĩ thĩinĩ mũno.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Wendo na wĩhokeku nĩcigitagĩra mũthamaki;

\par }{\QB ũtugi nĩũtũmaga gĩtĩ gĩake kĩa ũnene kĩrũme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Hinya wa andũ ethĩ nĩguo riiri wao,

\par }{\QB nacio mbuĩ nĩcio riiri wa arĩa akũrũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Mahũũra na nguraro nĩitheragia ũũru wa mũndũ,

\par }{\QB nacio iboko itheragia o nginya tũturi twa thĩinĩ mũno.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Ngoro ya mũthamaki ĩrĩ moko-inĩ ma Jehova;

\par }{\QB amĩroragia o kũrĩa ekwenda, o ta ũrĩa maaĩ moinithagĩrio mĩtaro-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mũndũ oonaga mĩthiĩre yake yothe ĩrĩ mĩega,

\par }{\QB no Jehova athimaga ngoro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Gwĩka ũrĩa kwagĩrĩire na ũrĩa ũrĩ kĩhooto

\par }{\QB nĩ gwĩtĩkagĩrwo nĩ Jehova gũkĩra kũruta igongona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Maitho ma mwĩtũũgĩrio na ngoro ya mwĩtĩĩo,

\par }{\QB o icio tawa wa arĩa aaganu-rĩ, nĩ mehia!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mĩbango ya arĩa marĩ kĩyo nĩĩrehaga uumithio,

\par }{\QB o ta ũrĩa ti-itherũ ihenya inene rĩrehaga ũthĩĩni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kũgĩa na ũtonga na njĩra ya rũrĩmĩ rwa maheeni

\par }{\QB nĩ kĩbii gĩa gũthira, na nĩ mũtego wa gĩkuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Haaro ya andũ arĩa aaganu ĩkaamakururia, ĩmeherie,

\par }{\QB nĩgũkorwo nĩmaregaga gwĩka ũrĩa kwagĩrĩire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Njĩra ya mũndũ mũhĩtia nĩ njogomu,

\par }{\QB no mĩthiĩre ya mũndũ ũrĩa ũtarĩ mahĩtia nĩ mĩrũngarũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nĩ kaba gũtũũra nyũmba-igũrũ, koine-inĩ,

\par }{\QB gũkĩra gũtũũra nyũmba thĩinĩ na mũtumia wa haaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mũndũ ũrĩa mwaganu eriragĩria gwĩka o ũũru;

\par }{\QB ndaiguuagĩra mũndũ wa itũũra rĩake tha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hĩndĩ ĩrĩa mũnyũrũrania aaherithio, arĩa maagĩte ũũgĩ nĩmohĩgaga;

\par }{\QB hĩndĩ ĩrĩa mũndũ mũũgĩ aataarwo nĩagĩĩaga na ũmenyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ũrĩa Mũthingu, o we Ngai, nĩonaga nyũmba ya ũrĩa mwaganu,

\par }{\QB na akarehithĩria ũcio mwaganu mwanangĩko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ angĩhinga matũ ndakaigue kĩrĩro kĩa arĩa athĩĩni-rĩ,

\par }{\QB o nake agaakaya na ndone wa kũmwĩtĩka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kĩheo kĩheanĩtwo na hitho nĩkĩhooreragia marakara,

\par }{\QB na ihaki ihithe nguo-inĩ rĩhooreragia mangʼũrĩ manene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ituĩro rĩa kĩhooto rĩatuuo, rĩrehaga gĩkeno kũrĩ andũ arĩa athingu,

\par }{\QB no rĩrehaga kĩmako kũrĩ arĩa mekaga ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ ũrĩa ũtiganaga na njĩra ya ũũgĩ,

\par }{\QB akaahurũkĩra kĩũngano-inĩ kĩa arĩa akuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ ũrĩa mwendi ikeno nĩagathĩĩna;

\par }{\QB ũrĩa wothe mwendi ndibei na maguta-rĩ, gũtirĩ hĩndĩ agaatonga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũrĩa mwaganu atuĩkaga irĩhi rĩa gũkũũra ũrĩa mũthingu,

\par }{\QB na ũrĩa ũtarĩ mwĩhokeku agatuĩka irĩhi rĩa gũkũũra ũrĩa mũrũngĩrĩru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nĩ kaba gũtũũra werũ-inĩ,

\par }{\QB gũkĩra gũtũũra na mũtumia wa haaro na kũrakara narua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Thĩinĩ wa nyũmba ya mũndũ mũũgĩ nĩ kũrĩ mĩthemba yothe ya irio njega o na maguta,

\par }{\QB no mũndũ mũkĩĩgu arĩĩaga kĩrĩa gĩothe arĩ nakĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mũndũ ũrĩa ũthingataga ũthingu na wendani

\par }{\QB nĩagĩĩaga na muoyo, na ũgaacĩru, na gĩtĩĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mũndũ mũũgĩ atharĩkagĩra itũũra inene rĩa andũ arĩa njamba,

\par }{\QB na akamomora kĩĩhitho kĩa hinya kĩrĩa mehokete.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ ũrĩa ũmenyagĩrĩra kanua gake na rũrĩmĩ rwake

\par }{\QB nĩeyeheragia mũtino-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ mwĩtĩĩi na mwĩgereri, etagwo “Mũnyũrũria”;

\par }{\QB ekaga maũndũ make na mwĩtĩĩo mũnene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Merirĩria ma mũndũ kĩgũũta nĩmo makaamũũraga,

\par }{\QB tondũ moko make matiendaga kũruta wĩra.


\par }{\Q \VS{26}Mũthenya wothe eriragĩria o makĩria,

\par }{\QB no arĩa athingu maheanaga mategũtara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Igongona rĩa mũndũ mwaganu nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi:

\par }{\QB ĩ rĩtikĩrĩ magigi makĩria hĩndĩ ĩrĩa rĩrehetwo na ũhinga ngoro-inĩ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mũira wa maheeni nĩgũthira agaathira,

\par }{\QB nake ũrĩa ũmũthikagĩrĩria akaanangwo nginya tene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mũndũ mwaganu erũagĩrĩra na ũrũme,

\par }{\QB no mũndũ mũrũngĩrĩru nĩeciiragia ũhoro wa mĩthiĩre yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Gũtirĩ ũũgĩ, kana ũmenyi, kana kĩrĩra o na kĩrĩkũ

\par }{\QB kĩngĩhota gũũkĩrĩra Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mbarathi nĩĩharagĩrio nĩ ũndũ wa mũthenya wa mbaara,

\par }{\QB no ũhootani uumaga kũrĩ Jehova.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Rĩĩtwa rĩega nĩrĩakwĩrirĩrio gũkĩra ũtonga mũnene;

\par }{\QB gũtĩĩka nĩ kwega gũkĩra betha kana thahabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Andũ arĩa atongu na arĩa athĩĩni harĩ ũndũ ũmwe ũmanyiitithanĩtie;

\par }{\QB Jehova nĩwe Mũmbi wao othe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mũndũ mũbaarĩrĩri onaga ũgwati akehitha,

\par }{\QB no arĩa matarĩ ũũgĩ mathiiaga o na mbere nao magatoonya thĩĩna-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kwĩnyiihia na gwĩtigĩra Jehova

\par }{\QB kũrehaga ũtonga, na gĩtĩĩo, na muoyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Njĩra cia andũ arĩa aaganu irĩ mĩigua na mĩtego,

\par }{\QB no ũrĩa ũgitagĩra ngoro yake aikaraga kũraya nacio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Menyeria mwana njĩra ĩrĩa agĩrĩirwo nĩkũgera,

\par }{\QB na ndarĩ hĩndĩ akaamiuma o na aakũra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Andũ arĩa atongu nĩ mathaga arĩa athĩĩni,

\par }{\QB na ũrĩa ũkombaga nĩ ndungata ya mũmũkoomberi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũrĩa ũhaandaga waganu agethaga thĩĩna,

\par }{\QB naruo rũthanju rwa marakara make nĩrũkanangwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ mũtaana we mwene nĩakarathimwo,

\par }{\QB tondũ nĩagayagĩra arĩa athĩĩni irio ciake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ingata mũnyũrũrania, nayo ngũĩ nĩĩgũkweherera;

\par }{\QB inegene na irumi o nacio nĩcigũthira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũndũ ũrĩa wendaga ngoro theru na akaaragia maũndũ ma ũtugi,

\par }{\QB mũthamaki nĩagatuĩka mũrata wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Maitho ma Jehova nĩmamenyagĩrĩra ũmenyo,

\par }{\QB no nĩathaahagia ciugo cia ũrĩa ũtarĩ mwĩhokeku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kĩgũũta kiugaga, “Nja kũrĩ na mũrũũthi!”

\par }{\QB Kana gĩkoiga atĩrĩ, “Nĩngũũragĩrwo njĩra-inĩ!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kanua ka mũtumia mũtharia nĩ irima iriku,

\par }{\QB nake ũrĩa werekeirio mangʼũrĩ ma Jehova agũũaga thĩinĩ wa rĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ngoro ya mwana yohanĩtio na ũrimũ,

\par }{\QB no rũthanju rwa kũmũherithia nĩrũkaũingata kũraya nake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũndũ ũrĩa ũhinyagĩrĩria arĩa athĩĩni nĩguo eyongerere ũtonga,

\par }{\QB na ũrĩa ũheaga itonga iheo, eerĩ nĩmagathĩĩna.


\par }{\SH Mĩario ya arĩa Oogĩ
\par }
{\Q \VS{17}Tega matũ, na ũthikĩrĩrie mĩario ya andũ arĩa oogĩ;

\par }{\QB nyiita na ngoro yaku maũndũ marĩa ngũrutana,


\par }{\Q \VS{18}tondũ nĩ ũndũ mwega hĩndĩ ĩrĩa ũkũmaiga ngoro-inĩ yaku,

\par }{\QB na ũkoragwo namo mothe mĩromo-inĩ yaku.


\par }{\Q \VS{19}Ndaakũmenyithia mo nĩgeetha mwĩhoko waku ũkoragwo harĩ Jehova,

\par }{\QB wee nĩwe ngũruta maũndũ macio ũmũthĩ, ĩĩ wee nĩwe ngũruta.


\par }{\QB \VS{20}Githĩ ndikwandĩkĩire thimo mĩrongo ĩtatũ,

\par }{\QB thimo cia ũtaarani na ũmenyo,


\par }{\Q \VS{21}ngakũruta ciugo cia ma na cia kwĩhokeka,

\par }{\QB nĩgeetha ũkaahota kũhe

\par }{\QB ũrĩa ũgũtũmĩte macookio mega?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ndũkanatunye arĩa athĩĩni indo ciao tondũ wa ũthĩĩni wao,

\par }{\QB na ndũkanahinyĩrĩrie arĩa abatari ciira-inĩ,


\par }{\Q \VS{23}nĩgũkorwo Jehova nĩakamaciirĩrĩra,

\par }{\QB na nĩagatunya arĩa mamatunyaga indo ciao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ndũkanagĩe ũrata na mũndũ ũrĩa ũrĩ marakara mahiũ,

\par }{\QB ndũkanagĩe thiritũ na mũndũ ũrĩa ũhiũhaga kũrakara,


\par }{\Q \VS{25}tondũ wahota kwĩruta mĩthiĩre yake,

\par }{\QB na ũnyiitwo nĩ mũtego.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ndũgatuĩke mũndũ wa kũiga kĩndũ gĩa kũrũgamĩrĩra thiirĩ,

\par }{\QB kana ũtuĩke wee nĩwe wa kũrũgamagĩrĩra mathiirĩ ma andũ angĩ;


\par }{\Q \VS{27}ũngĩkaaga kĩndũ gĩa kũrĩha nakĩo-rĩ,

\par }{\QB ũgaatunywo ũrĩrĩ waku o ũũkomeire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ndũkaneherie ihiga rĩa tene rĩa mũhaka

\par }{\QB rĩrĩa rĩahaandirwo nĩ maithe manyu ma tene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nĩwonaga mũndũ mũũgĩ na wĩra wake?

\par }{\QB Ũcio agatungata o na mbere ya athamaki;

\par }{\QB ndagatungata mbere ya andũ matooĩkaine.




\par }\PoetryChap{23}{\Q \VerseOne{1}Rĩrĩa waikara thĩ kũrĩĩanĩra na mwathi wa bũrũri-rĩ,

\par }{\QB wĩmenyerere nũũ ũcio mũrĩ nake;


\par }{\Q \VS{2}wĩigĩrĩre kahiũ mũmero

\par }{\QB ũngĩkorwo ũrĩ mũndũ mũkoroku.


\par }{\Q \VS{3}Ndũkerirĩrie irio ciake irĩ mũrĩo,

\par }{\QB nĩgũkorwo nĩ irio cia gũkũheenereria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tiga kwĩnogia na kwenda gwĩtongia;

\par }{\QB gĩa na ũũgĩ wa kũhota kwĩrigĩrĩria.


\par }{\Q \VS{5}No wone ũtonga, ũcooke ũbuĩrie,

\par }{\QB nĩgũkorwo ti-itherũ ũtonga nĩwĩmeragia mathagu,

\par }{\QB na ũkombũka ta nderi yerekeire matu-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Tiga kũrĩa irio cia mũndũ mũkarĩ,

\par }{\QB ndũkerirĩrie irio ciake cia mũrĩo;


\par }{\Q \VS{7}tondũ nĩ mũndũ wa arĩa meciiragia o ũhoro wa thogora hĩndĩ ciothe.

\par }{\QB Akwĩraga atĩrĩ, “Rĩa na ũnyue,”

\par }{\QB no ngoro yake ndĩrĩ hamwe nawe.


\par }{\Q \VS{8}Nĩũgatahĩka kĩrĩa kĩnini ũgaakorwo ũrĩĩte,

\par }{\QB nacio ngaatho ciaku nĩikoorĩra thĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ndũkaarie na mũndũ mũkĩĩgu,

\par }{\QB nĩgũkorwo we no anyararire ũũgĩ wa ciugo ciaku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ndũkaneherie ihiga rĩa tene rĩa mũhaka,

\par }{\QB kana ũhatĩke mĩhaka ya mĩgũnda ya ciana cia ngoriai,


\par }{\Q \VS{11}tondũ Mũgitĩri wacio nĩ arĩ na hinya;

\par }{\QB nĩakamaciirĩrĩra agũũkĩrĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ringĩrĩria ngoro yaku gũthikĩrĩria ũrutani,

\par }{\QB na matũ maku kũigua ciugo cia ũmenyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ndũkanaage kũherithia mwana;

\par }{\QB ũngĩmũhũũra na rũthanju-rĩ, ndangĩkua.


\par }{\Q \VS{14}Mũhũũrage na rũthanju

\par }{\QB nĩguo ũhonokie muoyo wake kuuma kũrĩ gĩkuũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mũrũ wakwa, ngoro yaku ĩngĩgĩa na ũũgĩ-rĩ,

\par }{\QB hĩndĩ ĩyo ngoro yakwa no ĩkene;


\par }{\Q \VS{16}ngoro yakwa nĩĩgacanjamũka

\par }{\QB rĩrĩa mĩromo yaku ĩkaaria maũndũ marĩa magĩrĩire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ndũkanareke ngoro yaku ĩiguĩre ehia ũiru,

\par }{\QB no hĩndĩ ciothe gĩĩaga na kĩyo gĩa gwĩtigĩra Jehova.


\par }{\Q \VS{18}Tondũ ti-itherũ wee ũrĩ na kĩĩrĩgĩrĩro thuutha-inĩ,

\par }{\QB na kĩĩrĩgĩrĩro gĩaku gĩtigaathira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũrũ wakwa, thikĩrĩria nĩgeetha ũgĩe na ũũgĩ,

\par }{\QB na ũige ngoro yaku njĩra-inĩ ĩrĩa yagĩrĩire.


\par }{\Q \VS{20}Ndũkegwatanie na andũ arĩa manyuuaga njoohi,

\par }{\QB kana arĩa makorokagĩra nyama,


\par }{\Q \VS{21}nĩgũkorwo arĩĩu na andũ arĩa akoroku matuĩkaga athĩĩni,

\par }{\QB naguo ũgũũta ũtũmaga mũndũ ehumbe matangari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Thikagĩrĩria thoguo, we ũrĩa wagũciarire,

\par }{\QB na ndũkanyarare maitũguo, o na aakorwo nĩ mũkũrũ.


\par }{\Q \VS{23}Wĩgũrĩre ũhoro ũrĩa wa ma na ndũkanawendie;

\par }{\QB wĩgĩĩre na ũũgĩ, na ũtaaro, na ũtaũku.


\par }{\Q \VS{24}Ithe wa mwana mũthingu arĩ gĩkeno kĩnene mũno;

\par }{\QB nake ũrĩa ũrĩ na mwana mũũgĩ nĩakenagio nĩwe.


\par }{\Q \VS{25}Thoguo na maitũguo marocanjamũka nĩ ũndũ waku;

\par }{\QB mũtumia ũrĩa wagũciarire arokena!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũrũ wakwa, heaga ngoro yaku,

\par }{\Q na ũreke maitho maku marũmagĩrĩre njĩra ciakwa,


\par }{\Q \VS{27}nĩgũkorwo mũmaraya nĩ irima iriku,

\par }{\QB nake mũtumia mũtharia nĩ gĩthima gĩkunderu.


\par }{\Q \VS{28}Oohagĩria andũ njĩra-inĩ o ta njangiri,

\par }{\QB na nĩatũmaga kuongerereke andũ matarĩ ehokeku kĩrĩndĩ-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nũũ ũrĩ na haaro? Nũũ ũrĩ na kĩeha?

\par }{\QB Nũũ ũrĩ hatĩka-inĩ? Nũũ ũrĩ na mateta?

\par }{\QB Nũũ ũgurarĩtio hatarĩ gĩtũmi? Nũũ ũtunĩhĩtie maitho?


\par }{\Q \VS{30}Nĩ arĩa matindaga marũmanĩrĩire na ndibei,

\par }{\QB arĩa mathiiaga magĩcamaga mbakũri cia ndibei ĩrĩa ndukanie.


\par }{\Q \VS{31}Tiga kwĩrorera ndibei rĩrĩa ĩtunĩhĩte,

\par }{\QB rĩrĩa ĩgũkenga ĩrĩ gĩkombe-inĩ,

\par }{\QB rĩrĩa ĩkũmerũka wega!


\par }{\Q \VS{32}Mũthia-inĩ ĩrũmanaga ta nyoka,

\par }{\QB ĩgagũtheeca na thumu ta nduĩra.


\par }{\Q \VS{33}Maitho maku makoonaga maũndũ mageni,

\par }{\QB na meciiria maku meciirie maũndũ ma waganu.


\par }{\Q \VS{34}Ũgaatuĩka ta mũndũ ũkomete iria-inĩ rĩrĩa inene gatagatĩ,

\par }{\QB o ta mũndũ ũkomete mũthia wa gĩtugĩ kĩa macua.


\par }{\Q \VS{35}Nĩũkoiga atĩrĩ, “Ngũthĩtwo, no ndinatiihio!

\par }{\QB Nĩmahũũra, no ndinaigua ũndũ!

\par }{\Q Ngokĩra-rĩ,

\par }{\QB nĩguo ngacarie ĩngĩ ya kũnyua?”




\par }\PoetryChap{24}{\Q \VerseOne{1}Tiga kũiguĩra andũ arĩa aaganu ũiru,

\par }{\QB na ndũkanerirĩrie thiritũ yao,


\par }{\Q \VS{2}nĩgũkorwo ngoro ciao ithugundaga o haaro,

\par }{\QB na mĩromo yao yaragia ũhoro wa kũrehere andũ thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nyũmba yakagwo na ũũgĩ,

\par }{\QB naguo ũtaũku nĩguo ũtũmaga ĩĩhaande;


\par }{\Q \VS{4}ũmenyo nĩguo ũiyũragia tũnyũmba twayo,

\par }{\QB ũgatũiyũria na indo cia bata, na ũtonga mwega.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũndũ mũũgĩ arĩ ũhoti mũnene,

\par }{\QB na mũndũ ũrĩ ũmenyo nĩakĩragĩrĩria kũgĩa na hinya;


\par }{\Q \VS{6}ũgĩthiĩ mbaara-inĩ nĩũbatarĩtio nĩgũtaarwo,

\par }{\QB na nĩgeetha ũhootane nĩũbatarĩtio nĩ aheani kĩrĩra aingĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ũũgĩ ũrĩ igũrũ mũno, ndũngĩkinyĩrĩka nĩ mũndũ mũkĩĩgu;

\par }{\QB rĩrĩa kwagomanwo kĩhingo-inĩ, ndangĩona wa kuuga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũrĩa ũthugundaga ũũru-rĩ,

\par }{\QB andũ mamwĩtaga mungumania.


\par }{\Q \VS{9}Mathugunda ma ũrimũ nĩ mehia,

\par }{\QB na mũnyũrũrania nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi harĩ andũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ũngĩtuĩka wa kũũrwo nĩ hinya hĩndĩ ya thĩĩna,

\par }{\QB hinya waku kaĩ nĩ mũnini-ĩ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Honokia arĩa maratwarĩrĩrio gĩkuũ-inĩ;

\par }{\QB girĩrĩria arĩa maratũgũũga merekeire gĩthĩnjĩro.


\par }{\Q \VS{12}Ũngiuga atĩrĩ, “Ũhoro ũcio tũtiraũmenyete,”

\par }{\QB githĩ ũrĩa ũthimaga ngoro tiwe ũmenyaga?

\par }{\Q Ũrĩa ũrangagĩra muoyo waku-rĩ, githĩ ndooĩ kana nĩguo?

\par }{\QB Githĩ ndakaarĩha o mũndũ kũringana na ũrĩa ekĩte?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũrũ wakwa, rĩa ũũkĩ, nĩgũkorwo nĩ mwega;

\par }{\QB ũũkĩ uumĩte magua-inĩ ũrĩ mũrĩo ũkĩũcama.


\par }{\Q \VS{14}Ningĩ menya atĩ ũũgĩ ũrĩ mũrĩo harĩ ngoro yaku;

\par }{\QB ũngĩgĩa naguo, nĩũkagĩa na kĩĩrĩgĩrĩro,

\par }{\QB na kĩĩrĩgĩrĩro gĩaku gĩtigaathira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ndũkanoohie mũndũ mũthingu njĩra-inĩ ũtharĩkĩre nyũmba yake ta mũitũ,

\par }{\QB ndũkanahithũkĩre gĩikaro gĩake;


\par }{\Q \VS{16}nĩgũkorwo mũndũ mũthingu o na angĩgũa maita mũgwanja, agũũaga o agĩũkagĩra,

\par }{\Q no andũ arĩa aaganu marũndagwo nĩ mũtino.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Hĩndĩ ĩrĩa thũ yaku yagũa-rĩ, ndũkanamĩkenerere;

\par }{\QB hĩndĩ ĩrĩa yahĩngwo-rĩ, ndũkareke ngoro yaku ĩkene,


\par }{\Q \VS{18}nĩguo Jehova ndakone ũndũ ũcio arakare,

\par }{\QB akĩhũndũre marakara make kuuma kũrĩ thũ ĩyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ndũkanathĩĩnĩke ngoro nĩ ũndũ wa andũ arĩa ooru,

\par }{\QB kana wĩrirĩrie kũhaanana na arĩa aaganu,


\par }{\Q \VS{20}nĩgũkorwo mũndũ ũrĩa mũũru ndarĩ na mwĩhoko wa thuutha-inĩ,

\par }{\QB na tawa wa ũrĩa mwaganu nĩũkahorio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mũrũ wakwa, wĩtigĩre Jehova na wĩtigĩre mũthamaki,

\par }{\QB na ndũkagĩe na ngwatanĩro na andũ arĩa aremi,


\par }{\Q \VS{22}nĩgũkorwo acio eerĩ no mamũrehithĩrie mwanangĩko wa narua,

\par }{\QB na nũũ ũngĩmenya nĩ mĩtino ĩrĩkũ mangĩrehe?


\par }{\SH Mĩario ĩngĩ ya arĩa Oogĩ
\par }
{\PP \VS{23}O na ici no thimo cia andũ arĩa oogĩ:

\par }{\Q Kwenda mwena ũmwe gũkĩra ũrĩa ũngĩ ciira-inĩ ti ũndũ mwega:


\par }{\Q \VS{24}Ũrĩa wothe wĩraga mũndũ ũrĩa ũrĩ na mahĩtia atĩrĩ, “Wee ndũrĩ na mahĩtia,”

\par }{\QB kĩrĩndĩ nĩgĩkamũruma, na athũũrwo nĩ ndũrĩrĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}No arĩa matuagĩra andũ arĩa aaganu ciira,

\par }{\QB nĩmakona wega, na magĩe na kĩrathimo kĩega.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Icookio rĩa wĩhokeku

\par }{\QB nĩ ta kĩmumunyano kĩa mĩromo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Rĩĩkia wĩra wa gũtua mwako na nja,

\par }{\QB na ũhaarĩrie mĩgũnda yaku;

\par }{\QB thuutha ũcio cooka wĩakĩre nyũmba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ndũkanarute ũira ũigĩrĩre mũndũ wa itũũra rĩaku kĩgeenyo,

\par }{\QB kana ũheenanie na mĩromo yaku.


\par }{\Q \VS{29}Ndũkanoige atĩrĩ, “Ngũmwĩka o ta ũrĩa anjĩkĩte;

\par }{\QB ngwĩrĩhĩria harĩ mũndũ ũcio kũringana na ũrĩa eekire.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ndaahĩtũkĩire mũgũnda-inĩ wa kĩgũũta,

\par }{\QB ngĩhĩtũkĩra mũgũnda-inĩ wa mĩthabibũ wa mũndũ ũtooĩ gũkũũrana maũndũ;


\par }{\Q \VS{31}na rĩrĩ, mĩigua yamerete kũndũ guothe,

\par }{\QB na mũgũnda ũkaiyũra riya,

\par }{\QB naruo rũthingo rwa mahiga rũkamomoka.


\par }{\Q \VS{32}Nĩndacũũranirie na ngoro yakwa maũndũ macio ndonire,

\par }{\QB na ngĩĩruta ũndũ kuumana na ũrĩa ndonire:


\par }{\Q \VS{33}Mũtugo wa gũkoma hanini,

\par }{\QB gũcooka toro hanini, gũkũnja moko hanini ũhurũke;


\par }{\Q \VS{34}naguo ũthĩĩni ũgaagũkorerera ta mũitũ,

\par }{\QB na wagi ũgũkorerere ta mũndũ wĩohete indo cia mbaara.




\par }\Chap{25}{\SH Thimo Ingĩ cia Solomoni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ici nĩ thimo ingĩ cia Solomoni, iria ciacookanĩrĩirio na ikĩandĩkwo nĩ andũ a Hezekia ũrĩa warĩ mũthamaki wa Juda:


\par }{\Q \VS{2}Kũhithĩrĩra ũndũ nĩ ũgooci wa Ngai;

\par }{\QB nakuo gũtuĩria ũndũ nĩkuo kũgoocithagia athamaki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}O ta ũrĩa igũrũ kũraihĩte na igũrũ, nakuo thĩ gũkarika mũno-rĩ,

\par }{\QB ũguo noguo ngoro cia athamaki itangĩtuĩrĩka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Theria betha ĩthire gĩko,

\par }{\QB na nĩhegũtigara kĩndũ kĩa mũturi wa betha;


\par }{\Q \VS{5}eheria andũ arĩa aaganu harĩ mũthamaki,

\par }{\QB na gĩtĩ gĩake kĩa ũnene nĩgĩkũrũmio nĩ ũthingu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ndũgetũũgĩrie harĩ mũthamaki,

\par }{\QB na ndũkerũgamie gatagatĩ ka anene;


\par }{\Q \VS{7}kaba mũthamaki we mwene akwĩre, “Ambata, ũũke haha,”

\par }{\QB gũkĩra agũconorithie mbere ya mũndũ ũrĩ igweta.

\par }{\BB \par }
{\Q Ũndũ ũrĩa wonete na maitho-rĩ,


\par }{\QB \VS{8}ndũkahiũhe kũũtwara igooti-inĩ,

\par }{\Q tondũ-rĩ, ũgeeka atĩa marigĩrĩrio-inĩ,

\par }{\QB mũndũ wa itũũra rĩaku angĩkaaruta ũira agũconorithie?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ciirai na mũndũ wa itũũra rĩaku we mwene,

\par }{\QB nĩguo ndũkoimie ndundu ya mũndũ ũcio ũngĩ nja,


\par }{\Q \VS{10}kana ũiguuo nĩ mũndũ ũngĩ agũconore,

\par }{\QB ũtũũre na ngumo njũru ĩtagagũthira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kiugo kĩarĩtio hĩndĩ ĩrĩa yagĩrĩire

\par }{\QB nĩ ta matunda ma thahabu marĩ thaani-inĩ ya betha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gĩcũhĩ gĩa gũtũ gĩa thahabu, kana ithaga rĩa thahabu ĩrĩa therie,

\par }{\QB nĩ taguo irũithia rĩa mũndũ mũũgĩ rĩtariĩ gũtũ-inĩ kwa mũndũ ũrĩa ũiguaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ta ũhehu wa tharunji hĩndĩ ya magetha,

\par }{\QB no taguo mũtwari ndũmĩrĩri mwĩhokeku ahaana kũrĩ arĩa mamũtũmaga;

\par }{\QB nĩatũmaga ngoro cia anene ake ikene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}O ta ũrĩa matu na rũhuho matarĩ mbura ihaana,

\par }{\QB no taguo mũndũ ahaana ũrĩa ũrahaga ũrĩa ekũheana iheo na ndaheane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ũkirĩrĩria no ũguucĩrĩrie ũrĩa waathanaga etĩkĩre ũndũ,

\par }{\QB naruo rũrĩmĩ ruororo no ruune ihĩndĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ũngĩona ũũkĩ-rĩ, rĩa o wa gũkũigana,

\par }{\QB ũngĩrĩa mũingĩ mũno nĩũgũtahĩka.


\par }{\Q \VS{17}Nyiihia gũthiiaga kwa mũndũ wa itũũra,

\par }{\QB ũngĩthiĩ kaingĩ no anogio nĩwe agũthũũre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũrĩa ũheanaga ũira wa maheeni agookĩrĩra mũndũ wa itũũra,

\par }{\QB ahaana ta njũgũma, kana rũhiũ rwa njora, kana mũguĩ mũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Kwĩhoka mũndũ ũtarĩ mwĩhokeku hĩndĩ ya thĩĩna,

\par }{\QB no ta kwĩhoka igego ituĩku, kana kũgũrũ kũrathua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ũrĩa ũinagĩra mũndũ ũrĩ na ngoro nditũ nyĩmbo,

\par }{\QB no ta mũndũ kwĩruta nguo mũthenya wa heho,

\par }{\QB kana gũitĩrĩria thiki igata-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Thũ yaku ĩngĩkorwo ĩhũtiĩ-rĩ, mĩhe irio ĩrĩe;

\par }{\QB ĩngĩkorwo ĩnyootiĩ-rĩ, mĩhe maaĩ ĩnyue.


\par }{\Q \VS{22}Weka ũguo-rĩ, nĩũkũmĩigĩrĩra makara ma mwaki mũtwe,

\par }{\QB nake Jehova nĩagakũrĩha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}O ta ũrĩa rũhuho rwa gathigathini rũrehaga mbura,

\par }{\QB noguo rũrĩmĩ rwa njuukũ rũrehaga ũhoro wa marakara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nĩ kaba gũtũũra nyũmba-igũrũ koine-inĩ,

\par }{\QB gũkĩra gũtũũrania nyũmba thĩinĩ na mũtumia wa haaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}O ta ũrĩa maaĩ mahehu manyootoraga mũndũ mũnyootu,

\par }{\QB no taguo ũhoro mwega uumĩte bũrũri wa kũraya wĩkaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}O ta gĩthima kĩiyũrĩte ndaka, kana itherũkĩro rĩa maaĩ riunjuge,

\par }{\QB ũguo nĩguo mũndũ mũthingu ahaanaga angĩĩrekereria harĩ andũ arĩa aaganu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ti wega kũrĩa ũũkĩ mũingĩ mũno,

\par }{\QB o na ti ũndũ wa gũtĩĩka mũndũ gwĩcarĩria gĩtĩĩo we mwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mũndũ ũtangĩhota gwatha ngoro yake

\par }{\QB atariĩ ta itũũra inene rĩmomoku, na rĩtarĩ na thingo.




\par }\PoetryChap{26}{\Q \VerseOne{1}O ta ũrĩa tharunji ĩtaagĩrĩire kũgĩa hĩndĩ ya riũa, kana mbura kuura hĩndĩ ya magetha-rĩ,

\par }{\QB noguo gĩtĩĩo gĩtagĩrĩire mũndũ mũkĩĩgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ta kanyoni-ka-nja gekũbatabata, kana thũngũrũrũ ĩkũhiũka-hiũka,

\par }{\QB noguo kĩrumi gĩtarĩ gĩtũmi gĩtarĩ ha kwĩgwatĩrĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kĩboko nĩ kĩa mbarathi, matamu nĩ ma ndigiri,

\par }{\QB na rũthanju nĩ rwa ciande cia andũ arĩa akĩĩgu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ndũkanacookerie mũndũ mũkĩĩgu kũringana na ũrimũ wake,

\par }{\QB ndũkae gũtuĩka take.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Cookeria mũndũ mũkĩĩgu kũringana na ũrimũ wake,

\par }{\QB nĩguo ndakeyone taarĩ mũndũ mũũgĩ maitho-inĩ make.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Gũtũma ndũmĩrĩri na guoko kwa mũndũ mũkĩĩgu-rĩ,

\par }{\QB nĩ ta gwĩtinia magũrũ, kana kũnyua haaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}O ta magũrũ ma gĩthua ũrĩa mathiiaga maniginĩte,

\par }{\QB noguo thimo ĩhaana ĩkĩario nĩ kanua ka mũndũ mũkĩĩgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kũhe mũndũ mũkĩĩgu gĩtĩĩo

\par }{\QB no ta kuoherera ihiga kĩgũtha-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Thimo ĩkĩario nĩ kanua ka mũndũ mũkĩĩgu

\par }{\QB nĩ ta mũigua ũrĩ guoko-inĩ kwa mũrĩĩu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mũndũ wandĩkaga mũndũ mũkĩĩgu kana mwĩhĩtũkĩri

\par }{\QB nĩ ta ũrĩa ũikagia mĩguĩ o ro ũguo agatiihia andũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũndũ mũkĩĩgu acookagĩra ũrimũ wake

\par }{\QB o ta ũrĩa ngui ĩcookagĩrĩra matahĩko mayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Wanona mũndũ wĩonaga arĩ mũũgĩ maitho-inĩ make?

\par }{\QB Mũndũ mũkĩĩgu arĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gũkĩra mũndũ ũcio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kĩgũũta kiugaga atĩrĩ, “Njĩra-inĩ kũrĩ na mũrũũthi,

\par }{\QB mũrũũthi mũrĩĩani ũrorũũra njĩra-inĩ cia itũũra!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ta ũrĩa mũrango ũtindaga ũkĩgarũrũka ihocio-inĩ ciaguo,

\par }{\QB noguo kĩgũũta gĩtindaga gĩkĩĩgarũra gĩkomete ũrĩrĩ-inĩ wakĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kĩgũũta gĩikagia guoko gwakĩo o thaani-inĩ;

\par }{\QB kĩnogagio nĩgũcooka gũkuoya gĩgũkinyie kanua-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kĩgũũta kĩĩonaga kĩrĩ kĩũgĩ maitho-inĩ makĩo,

\par }{\QB gũkĩra andũ mũgwanja arĩa macookagia ũhoro na ũũgĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mwĩhĩtũkĩri wĩtoonyagia inegene-inĩ rĩtamũkoniĩ

\par }{\QB no ta mũndũ ũkũnyiita ngui matũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ta mũgũrũki ũgũikia

\par }{\QB icinga cia mwaki, kana agaikia mĩguĩ ya gĩkuũ,


\par }{\Q \VS{19}no taguo mũndũ ahaana ũrĩa ũheenagia mũndũ wa itũũra rĩake,

\par }{\QB agacooka kũmwĩra atĩrĩ, “Nĩ itherũ nyuma narĩo!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mwaki ũngĩaga ngũ no kũhora ũhoraga;

\par }{\QB ngarari cingĩaga mũhuhu no gũthira ithiraga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}O ta ũrĩa makara magwatagia marĩa mangĩ mwaki,

\par }{\QB na o ta ũrĩa ngũ ciakanagia mwaki,

\par }{\QB noguo mũndũ mũũgiti aakagĩrĩria haaro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ndeto cia mũndũ wa mũhuhu nĩ ta twenyũ twega twa irio;

\par }{\QB tũmerũkaga tũgathiĩ mwĩrĩ wa mũndũ o thĩinĩ biũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ta ũrĩa indo cia rĩũmba inyorokagio ikahenia na igũrũ,

\par }{\QB no taguo mĩromo mĩnyoroku ĩhumbagĩra ngoro ĩrĩ na ũũru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ wa rũmena aaragia ũhinga na mĩromo yake,

\par }{\QB no thĩinĩ wa ngoro yake aiyũrĩtwo no maheeni.


\par }{\Q \VS{25}O na gũtuĩka mĩario yake nĩ ya gũkenania, ndũkanamwĩtĩkie,

\par }{\QB nĩgũkorwo ngoro yake ĩiyũrĩte maũndũ mũgwanja marĩ magigi.


\par }{\Q \VS{26}Rũmena rwake no rũhithwo na maheeni,

\par }{\QB no waganu wake ũkaaguũrio kĩũngano-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũndũ angĩenja irima, nĩwe ũkaagũa rĩo;

\par }{\QB mũndũ angĩgaragaria ihiga, rĩkaagaragara rĩmũcookerere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Rũrĩmĩ rwa maheeni nĩkũmena rũmenete arĩa rũtuuragia,

\par }{\QB nako kanua ga kwĩyendithĩrĩria karehaga mwanangĩko.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{27}{\Q \VerseOne{1}Tiga kwĩraha nĩ ũndũ wa rũciũ,

\par }{\QB nĩgũkorwo ndũũĩ kĩrĩa mũthenya ũngĩrehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Reke mũndũ ũngĩ akũgaathĩrĩrie, no ti kanua gaku mwene;

\par }{\QB mũndũ ũngĩ nĩakũgaathĩrĩrie, no ti mĩromo yaku mwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ihiga nĩ iritũ na mũthanga nĩ mũrigo,

\par }{\QB no kũrakario nĩ mũndũ mũkĩĩgu nĩ kũritũ gũkĩra icio cierĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Marakara matirĩ tha, namo marũrũ moinaga ta mũiyũro;

\par }{\QB no ũiru-rĩ, nũũ ũngĩhota kũwĩtiiria?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kaba kũrũithio nĩ mũndũ ũtekũhithĩrĩra ũndũ

\par }{\QB gũkĩra wendo mũhithe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nguraro cia gũtihio nĩ mũrata no ciĩhokwo,

\par }{\QB no imumunyano nyingĩ cia mũgũthũũri ti cia kwĩhokwo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mũndũ mũhũũnu athũũraga o na ũũkĩ,

\par }{\QB no mũndũ mũhũũtu, o na kĩndũ kĩrũrũ aiguaga kĩrĩ mũrĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũũrĩte gwake mũciĩ

\par }{\QB ahaana ta nyoni ĩtiganĩirie gĩtara kĩayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Maguta manungi wega na ũbumba irehagĩra ngoro ya mũndũ gĩkeno,

\par }{\QB na noguo wega wa mũrata wa mũndũ wĩkaga akĩmũhe ũtaaro wake wa ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ndũkanateanĩrie mũrata waku kana mũrata wa thoguo,

\par }{\QB na ndũgathiĩ kwa mũrũ wa maitũguo rĩrĩa mũtino wagũkora:

\par }{\QB nĩ kaba mũndũ wa itũũra ũcio ũrĩ hakuhĩ, gũkĩra mũrũ wa nyina na mũndũ ũrĩ kũraya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũrũ wakwa, tuĩka mũndũ mũũgĩ, ũgĩkenagie ngoro yakwa;

\par }{\QB na niĩ hotage gũcookagĩria mũndũ o wothe ũngĩĩnyarara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mũndũ mũũgĩ oonaga ũgwati ũgĩũka akehitha,

\par }{\QB no arĩa matarĩ ũũgĩ mathiiaga o na mbere, nao magatoonya thĩĩna-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Oya nguo ya mũndũ ũrĩa ũrũgamagĩrĩra thiirĩ wa mũndũ wa kũngĩ;

\par }{\QB mĩige ĩrũgamĩrĩre thiirĩ ũcio wa mũndũ-wa-nja wa kũngĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mũndũ angĩrathima mũndũ wa itũũra rĩake rũciinĩ tene anĩrĩire-rĩ,

\par }{\QB ũndũ ũcio ũngĩtuĩka taarĩ kĩrumi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mũtumia wa haaro ahaanaine

\par }{\QB na maaĩ maratata mategũtigithĩria hĩndĩ ya mbura;


\par }{\Q \VS{16}kũgeria kũmũgirĩrĩria nĩ ta kũgeria kũgirĩrĩria rũhuho,

\par }{\QB kana kũgeria gũkumbatĩria maguta na guoko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}O ta ũrĩa kĩgera kĩnooraga kĩrĩa kĩngĩ,

\par }{\QB no taguo mũndũ ohĩgagia ũrĩa ũngĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũrĩa ũrĩmagĩra mũkũyũ nĩakaarĩa maciaro maguo,

\par }{\QB na mũndũ ũrĩa ũtungataga mwathi wake nĩagatĩĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}O ta ũrĩa mũndũ onaga ũthiũ wake maaĩ-inĩ,

\par }{\QB no taguo ngoro ya mũndũ yonanagia ũrĩa mũndũ atariĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Gĩkuũ na Mwanangĩko itiiganagia,

\par }{\QB na o namo maitho ma mũndũ matiiganagia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nyũngũ nĩ ya gũthererio betha, na kĩrugutĩro nĩ gĩa gũthererio thahabu,

\par }{\QB no mũndũ athimagwo na igweta rĩrĩa agwetagwo narĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}O na ũngĩhũũrĩra mũndũ mũkĩĩgu ndĩrĩ-inĩ,

\par }{\QB ũmũhũũre na mũũthĩ ta ngano-rĩ,

\par }{\QB ndangiumwo nĩ ũrimũ wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Thũũrimaga mahiũ maku na kĩyo,

\par }{\QB ũmenyagĩrĩre wega ndũũru ciaku;


\par }{\Q \VS{24}nĩgũkorwo ũtonga ndũtũũraga nginya tene,

\par }{\QB o nayo thũmbĩ ti ya gũkinyĩra njiarwa na njiarwa.


\par }{\Q \VS{25}Nyeki ĩrĩa nyũmũ rĩrĩa yatũgũtwo na nyeki njerũ ĩkunũke-rĩ,

\par }{\QB nayo ĩrĩa ya irĩma-inĩ yũnganio na ĩinũkio-rĩ,


\par }{\Q \VS{26}hĩndĩ ĩyo tũgondu nĩtũgaatũma ũgĩe na nguo,

\par }{\QB nacio mbũri itũme ũgĩe na gĩa kũgũra mũgũnda.


\par }{\Q \VS{27}Nĩũkagĩa na iria rĩingĩ rĩa mbũri

\par }{\QB rĩa gũkũigana na rĩa kũnyuuo nĩ andũ a nyũmba yaku,

\par }{\QB o na rĩa gũtũũria airĩtu aku a wĩra.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Andũ arĩa aaganu moraga o na gũtarĩ mũndũ ũramathingata,

\par }{\Q no arĩa athingu momagĩrĩria ta mũrũũthi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Bũrũri ũngĩĩhia, nĩũgĩaga na aathani aingĩ,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩ na ũtaũku na akagĩa na ũmenyo nĩatũmaga bũrũri ũkindĩrie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mwathani ũrĩa ũhatagĩrĩria andũ arĩa athĩĩni

\par }{\QB ahaana ta mbura ya rũhuho ĩrĩa ĩtatigagia irio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Andũ arĩa matirikaga watho magaathagĩrĩria andũ arĩa aaganu,

\par }{\QB no arĩa marũmagia watho magianaga nao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Andũ arĩa ooru matiiguaga maũndũ ma kĩhooto,

\par }{\QB no arĩa marongoragia Jehova nĩmataũkagĩrwo nĩ mo biũ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nĩ kaba mũndũ mũthĩĩni ũrĩa ũthiiaga na mĩthiĩre ĩtarĩ ũcuuke,

\par }{\QB gũkĩra gĩtonga gĩthiiaga na mĩthiĩre mĩogomu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mũndũ ũrĩa ũrũmagia watho nĩ mwana ũrĩ na gũkũũrana,

\par }{\QB no mwana ũrĩa ũthiiaga na thiritũ ya arĩa akoroku aconorithagia ithe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mũndũ ũrĩa ũingĩhagia ũtonga wake na ũndũ wa gũkombithia mbeeca na gwĩtia uumithio mũkĩru

\par }{\QB aũigagĩra mũndũ ũngĩ, ũrĩa ũkaiguĩra athĩĩni tha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ ũrĩa ũregaga kũigua watho,

\par }{\QB o na mahooya make nĩ kĩndũ kĩrĩ magigi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mũndũ ũrĩa ũngĩhĩtithia andũ arĩa arũngĩrĩru nĩguo magere njĩra ya ũũru,

\par }{\QB akaagũa mũtego-inĩ wake we mwene,

\par }{\QB no ũrĩa ũtarĩ ũcuuke, wega nĩguo ũgaatuĩka igai rĩake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũndũ mũtongu no eyone taarĩ mũũgĩ maitho-inĩ make,

\par }{\QB no mũndũ mũthĩĩni ũrĩa ũũĩ gũkũũrana maũndũ amuonaga o ũrĩa atariĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Hĩndĩ ĩrĩa arĩa athingu maatoorania, nĩkũgĩaga na ndũhiũ nene;

\par }{\QB no rĩrĩa arĩa aaganu maatũũgĩra, andũ nĩ kwĩhitha mehithaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ ũrĩa ũhithaga mehia make ndagaacagĩra,

\par }{\QB no ũrĩa ũmoimbũraga na agatigana namo nĩaiguagĩrwo tha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kũrathimwo nĩ mũndũ ũrĩa wĩtigagĩra Jehova hĩndĩ ciothe,

\par }{\QB no ũrĩa ũmagia ngoro yake nĩkũgũa agũũaga thĩĩna-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mũndũ mwaganu agĩatha andũ matarĩ na ũhoti,

\par }{\QB nĩ ta mũrũũthi ũkũrarama, kana nduba ĩgũticũka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mũnene ũtarĩ na ũtaũku nĩahinyagĩrĩria andũ mũno,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũthũire uumithio ũtagĩrĩire

\par }{\QB nĩagakenera matukũ maingĩ ma muoyo wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mũndũ mũritũhĩre nĩ thakame ya mũndũ ooragĩte,

\par }{\QB egũtũũra ehithaga nginya gũkua gwake;

\par }{\QB mũndũ o na ũrĩkũ ndakanamũteithĩrĩrie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mũndũ ũrĩa mĩthiĩre yake ĩtarĩ ũcuuke aikaraga arĩ mũgitĩre,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũthiiaga na njĩra cia waganu akaagũa o rĩmwe, hubu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mũndũ ũrĩa ũrĩmaga mũgũnda wake arĩĩkoragwo na irio nyingĩ,

\par }{\QB no ũrĩa ũhanyũkanagia na maũndũ hatarĩ arĩhũũnaga o thĩĩna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mũndũ mwĩhokeku arĩrathimagwo mũno,

\par }{\QB no ũrĩa wĩriragĩria kũhiũha gũtonga ndakaaga kũherithio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Gũtĩĩra mũndũ maũthĩ ti wega:

\par }{\QB no mũndũ no eke ũũru nĩ ũndũ wa kenyũ ka irio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mũndũ mũkarĩ nĩeriragĩria mũno gũtonga,

\par }{\QB na ndooĩ atĩ etereirwo nĩ ũthĩĩni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mũndũ ũrĩa ũrũithagia ũngĩ nĩagatuĩka wa kwendwo nĩwe thuutha-inĩ,

\par }{\QB gũkĩra mũndũ wa rũrĩmĩ rwa kwĩyendithĩrĩria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ ũrĩa ũtunyaga ithe kana nyina kĩndũ kĩao,

\par }{\QB agacooka akoiga atĩrĩ, “Ti ũũru ndeka,”

\par }{\QB ũcio marĩ rũmwe na ũrĩa wanangaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mũndũ mũkoroku aarahũraga ngarari,

\par }{\QB no mũndũ wĩhokete Jehova nĩakagaacĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mũndũ ũrĩa wĩĩhokaga we mwene nĩ mũndũ mũkĩĩgu,

\par }{\QB no ũrĩa ũthiiaga na njĩra cia ũũgĩ aikaraga arĩ mũgitĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mũndũ ũrĩa ũheaga athĩĩni ndarĩ kĩndũ akaaga,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũmahingagĩra maitho nĩarĩĩrumagwo kaingĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Rĩrĩa andũ arĩa aaganu maatuĩka a gwathana, andũ nĩ kwĩhitha mehithaga;

\par }{\QB no rĩrĩa arĩa aaganu mathira, arĩa athingu nĩmatheeremaga.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Mũndũ ũrĩa ũikaraga omĩtie ngingo thuutha wa kũrũithio maita maingĩ,

\par }{\QB akaanangwo o rĩmwe, na aage kĩhonia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Rĩrĩa andũ arĩa athingu matheerema, andũ nĩmakenaga;

\par }{\QB no rĩrĩa andũ arĩa aaganu maathana, andũ nĩgũcaaya macaayaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mũndũ ũrĩa wendete ũũgĩ atũũragia ithe na gĩkeno,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa ũceeraga na maraya nĩgũitanga aitangaga ũtonga wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mũthamaki ũrĩ matuĩro ma kĩhooto aikaragia bũrũri ũrĩ mwĩkindĩru,

\par }{\QB no ũrĩa ũkorokagĩra mahaki nĩ kwananga awanangaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mũndũ ũrĩa wĩyendithagĩrĩria harĩ mũndũ wa itũũra rĩake na maheeni,

\par }{\QB nĩ wabu aambagĩra magũrũ make.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mũndũ mwaganu ategagwo nĩ mehia make we mwene,

\par }{\QB no mũndũ mũthingu ainaga na agakena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Andũ arĩa athingu nĩmamenyagĩrĩra kĩhooto kĩa arĩa athĩĩni,

\par }{\QB no arĩa aaganu matirũmbũyagia kĩhooto kĩao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Anyũrũrania matũmaga itũũra inene rĩrĩmbũke ta mwaki,

\par }{\QB no andũ oogĩ nĩkũniina maniinaga marakara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mũndũ mũũgĩ angĩthiĩ igooti-inĩ na mũndũ mũkĩĩgu,

\par }{\QB mũndũ mũkĩĩgu arĩrĩmbũkaga nĩ marakara na akanyũrũrania, naguo thayũ ũkaaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Andũ arĩa maitaga thakame nĩmathũire mũndũ mwĩhokeku,

\par }{\QB no andũ arĩa arũngĩrĩru macaragia ũrĩa mangĩtiirĩrĩra muoyo wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mũndũ mũkĩĩgu aitũrũraga marakara make mothe,

\par }{\QB no mũndũ mũũgĩ aikaraga amarigĩrĩirie, akahoorera.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mũndũ ũrĩa wathanaga angĩthikĩrĩria maheeni-rĩ,

\par }{\QB anene ake othe matuĩkaga andũ aaganu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mũndũ mũthĩĩni na mũndũ mũhinyanĩrĩria harĩ ũndũ ũmwe ũmahaananĩtie:

\par }{\QB Jehova nĩwe ũtũmaga maitho mao eerĩ moone.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mũthamaki angĩtuĩra athĩĩni ciira na kĩhooto-rĩ,

\par }{\QB gĩtĩ gĩake kĩa ũnene gĩtũũraga kĩrũmĩte nginya tene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Rũthanju na kũrũithio ciĩkagĩra mũndũ ũũgĩ,

\par }{\QB no mwana wa kũrekererio aconorithagia nyina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Hĩndĩ ĩrĩa andũ aaganu matheerema, noguo mehia matheeremaga,

\par }{\QB no andũ arĩa athingu nĩmakerorera igwa rĩao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Herithagia mũrũguo, na nĩagatũma ũgĩe na thayũ;

\par }{\QB nĩagatũma ũgĩe na gĩkeno ngoro-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kũrĩa gũtarĩ na ũguũrio, kĩrĩndĩ gĩticookaga kwĩrigĩrĩria;

\par }{\QB no gũkena nĩ mũndũ ũrĩa ũrũmagia watho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ndungata ndĩngĩhera nĩ kwarĩrio gũtheri;

\par }{\QB o na ĩngĩtaũkĩrwo nĩ ũhoro ndĩngĩũrũmbũiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Wanona mũndũ ũhiũhaga kwaria?

\par }{\QB Mũndũ mũkĩĩgu arĩ na kĩĩrĩgĩrĩro kũmũkĩra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mũndũ angĩnania ndungata yake kuuma wĩthĩ wayo,

\par }{\QB marigĩrĩrio-inĩ nĩĩkamũrehera kĩeha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mũndũ wa marakara aarahũraga ngarari,

\par }{\QB nake mũndũ wa marũrũ agĩĩaga na mehia maingĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mwĩtĩĩo wa mũndũ nĩũmũnyiihagia,

\par }{\QB no mũndũ ũrĩa wa ngoro ya kwĩnyiihia nĩagatĩĩo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mũndũ wa kũgĩa thiritũ na mũici nĩ muoyo wake mwene athũire;

\par }{\QB ehĩtithagio na ndangĩruta ũira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Gwĩtigĩra mũndũ gũtuĩkaga mũtego,

\par }{\QB no ũrĩa wĩhokaga Jehova aikaraga arĩ mũgitĩre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Andũ aingĩ nĩmacaragia kũiguuo nĩ mũnene,

\par }{\QB no mũndũ oonaga kĩhooto kuuma kũrĩ Jehova.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Andũ arĩa athingu monaga andũ arĩa matarĩ ehokeku ta kĩndũ kĩrĩ magigi;

\par }{\QB nao andũ arĩa aaganu moonaga andũ arĩa arũngĩrĩru ta kĩndũ kĩrĩ magigi.




\par }\Chap{30}{\SH Mĩario ya Aguri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ĩno nĩyo mĩario ya Aguri mũrũ wa Jake, na nĩ ndũmĩrĩri nditũ:

\par }{\Q Mũndũ ũcio eerire Ithieli,

\par }{\QB akĩĩra Ithieli na Ukali atĩrĩ:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Niĩ ndĩ mũndũ mũriitu gũkĩra andũ arĩa angĩ;

\par }{\QB ndirĩ na ũtaũku ta wa mũndũ.


\par }{\Q \VS{3}Ndiĩrutĩte kũgĩa na ũũgĩ,

\par }{\QB o na kana ngamenya Ũrĩa Mũtheru.


\par }{\Q \VS{4}Nũũ wanambata igũrũ na agacooka agaikũrũka gũkũ thĩ?

\par }{\QB Nũũ wanacookereria rũhuho ngundi-inĩ ciake?

\par }{\Q Maaĩ namo-rĩ, nũũ ũrĩ wamoohania na nguo yake ya igũrũ?

\par }{\QB Nũũ wahaandire ituri ciothe cia thĩ?

\par }{\Q Etagwo atĩa, nake mũriũ etagwo atĩa?

\par }{\QB Akorwo nĩũũĩ-rĩ, ndũkĩnjĩĩre!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Kiugo gĩothe kĩa Ngai gĩtirĩ mahĩtia;

\par }{\QB nĩwe ngo ya arĩa moragĩra harĩ we.


\par }{\Q \VS{6}Ndũkanongerere ciugo ciake,

\par }{\QB ndakae gũkũrũithia wonekane ũrĩ wa maheeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Nĩngũkũhooya maũndũ meerĩ, Wee Jehova;

\par }{\QB ndũkanarege kũhe mo mbere ya ngue:


\par }{\Q \VS{8}Atĩrĩrĩ, njehereria maũndũ matarĩ ma ma, na ma maheeni, cindaihĩrĩrie mũno;

\par }{\QB ningĩ ndũkaahe ũthĩĩni kana ũtonga,

\par }{\QB no ũũheage irio cia o mũthenya.


\par }{\Q \VS{9}Ndikaagĩe na indo nyingĩ mũno, ngũkaane,

\par }{\QB njũũrie atĩrĩ, ‘Jehova nũũ?’

\par }{\Q Kana thĩĩne mũno, njiye,

\par }{\QB na nĩ ũndũ ũcio ngĩmenererie rĩĩtwa rĩa Ngai wakwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Ndũgacambie ndungata kũrĩ mũnene wayo,

\par }{\QB ndĩgagĩkũrume, nawe ũrĩhio ũũru ũcio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}“Nĩ kũrĩ andũ marumaga maithe mao

\par }{\QB o na matangĩrathima manyina mao;


\par }{\Q \VS{12}kũrĩ andũ arĩa meyonaga marĩ atheru maitho-inĩ mao,

\par }{\QB o rĩrĩa matathambĩtio gĩko kĩao;


\par }{\Q \VS{13}nĩ arĩa marĩ maitho ma mwĩtĩĩo,

\par }{\QB o arĩa maroraga andũ manyiira;


\par }{\Q \VS{14}nĩo arĩa magego mao mahaana ta hiũ cia njora,

\par }{\QB na ngambucu ciao ihaana ta tũhiũ

\par }{\Q twa gũtambuura arĩa athĩĩni, mahuke thĩ,

\par }{\QB na arĩa abatari, mathire andũ-inĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Thambara ĩrĩ airĩtu eerĩ.

\par }{\QB Matitigithagĩria kuuga, ‘Tũhei! Tũhei!’

\par }{\BB \par }
{\Q “Kũrĩ indo ithatũ itarĩ hĩndĩ ihũũnaga,

\par }{\QB o na nĩ inya itarĩ hĩndĩ ingiuga, ‘Nĩndaigania!’


\par }{\Q \VS{16}Nacio nĩ mbĩrĩra, na nda thaata,

\par }{\QB na thĩ tondũ ndĩrĩ hĩndĩ ĩiganagia maaĩ,

\par }{\QB na mwaki tondũ ndũrĩ hĩndĩ uugaga, ‘Nĩndaigania!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Riitho rĩa mũndũ ũrĩa ũnyũrũragia ithe,

\par }{\QB na akarurũka kũiguaga nyina,

\par }{\Q rĩgaakũũrwo nĩ mahuru ma kĩanda-inĩ,

\par }{\QB na rĩkaarĩĩo nĩ nderi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}“Kũrĩ maũndũ matatũ mangegagia mũno makĩria,

\par }{\QB o na nĩ mana marĩa niĩ itakuũkagĩrwo nĩmo:


\par }{\Q \VS{19}namo nĩ mũthiĩre wa nderi rĩera-inĩ,

\par }{\QB na mũthiĩre wa nyoka rwaro-inĩ rwa ihiga,

\par }{\Q na mũthiĩre wa marikabu ĩrĩ iria-inĩ gatagatĩ,

\par }{\QB na mũthiĩre wa mũndũ makĩendana na mũirĩtu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“Ũyũ nĩguo mũthiĩre wa mũndũ-wa-nja mũtharia:

\par }{\QB Arĩĩaga na akehuura mĩromo,

\par }{\QB akoiga atĩrĩ, ‘Ndirĩ ũndũ mũũru njĩkĩte.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}“Kũrĩ maũndũ matatũ matũmaga thĩ ĩthingithe,

\par }{\QB o na nĩ mana ĩtangĩĩtiiria:


\par }{\Q \VS{22}namo nĩ ndungata ĩtuĩkĩte mũthamaki,

\par }{\QB na mũndũ mũkĩĩgu ahũũnĩte irio,


\par }{\Q \VS{23}na mũndũ-wa-nja ũtangĩendeka ahikĩte,

\par }{\QB na ndungata ya mũirĩtu ĩtuĩkĩte mũtumia wa mũthuuri wa mũmĩathi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}“Nĩ kũrĩ nyamũ inya nini gũkũ thĩ,

\par }{\QB no nĩ njũgĩ mũno:


\par }{\Q \VS{25}Thigiriri-rĩ, nĩ ciũmbe itarĩ hinya,

\par }{\QB no nĩciĩigagĩra mũthiithũ wa irio hĩndĩ ya riũa;


\par }{\Q \VS{26}ikami nĩ ciũmbe itarĩ ũhoti,

\par }{\QB no nĩciĩthondekagĩra ciikaro ciacio ndwaro-inĩ cia mahiga;\FTNT{*}{{\FR 30:26 }{\FT{Ikami nĩ mũthemba wa mbũkũ ciikaraga marima-inĩ ma irĩma irĩ ikundi.}}}


\par }{\Q \VS{27}ngigĩ itirĩ mũthamaki wacio,

\par }{\QB no nĩitwaranaga hamwe irĩ mbũtũ;


\par }{\Q \VS{28}njagathi no inyiitwo na rũhĩ,

\par }{\QB no ĩtũũraga thĩinĩ wa nyũmba cia athamaki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}“Kũrĩ indo ithatũ irĩ mũkinyũkĩrie mũgaacĩru,

\par }{\QB o na nĩ inya ngaacĩru rĩrĩa igũthiĩ:


\par }{\Q \VS{30}nĩ mũrũũthi, arĩ guo ũrĩ hinya mũno gatagatĩ ka nyamũ iria ingĩ ciothe,

\par }{\QB na ndũngĩeherera nyamũ ĩrĩkũ kana ĩrĩkũ njĩra;


\par }{\Q \VS{31}nĩ njamba ya ngũkũ ĩrĩa ĩkinyũkagia na nguthi, na thenge,

\par }{\QB na mũthamaki mũthiũrũrũkĩrie nĩ mbũtũ ciake cia ita.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Angĩkorwo nĩwĩtuĩte mũndũ mũkĩĩgu, na ũgetũũgĩria,

\par }{\QB kana ũkorwo nĩũthugundĩte gwĩka ũũru-rĩ,

\par }{\QB humbĩra kanua gaku na rũhĩ!


\par }{\Q \VS{33}Nĩgũkorwo o ta ũrĩa iria rĩthũcagwo, rĩkoima thiagĩ,

\par }{\QB na o ta ũrĩa iniũrũ rĩthioragwo rĩkoira thakame-rĩ,

\par }{\QB ũguo noguo gũthogotha marakara kũrehaga ngũĩ.”




\par }\Chap{31}{\SH Mĩario ya Mũthamaki Lemueli
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ĩno nĩyo mĩario ya Mũthamaki Lemueli: nĩ ndũmĩrĩri nditũ ĩrĩa aarutirwo nĩ nyina:


\par }{\Q \VS{2}“Atĩrĩrĩ, wee mũrũ wakwa, ngũkwĩra atĩa, o wee mwana wa nda yakwa,

\par }{\QB ngũkwĩra atĩa o wee mwana wa mĩĩhĩtwa yakwa,


\par }{\Q \VS{3}atĩrĩ, ndũkanaitange hinya waku na andũ-a-nja,

\par }{\QB kana ũhe ũhoti waku acio manangaga athamaki.\FTNT{*}{{\FR 31:3 }{\FT{Nyũmba ya ũthamaki nĩyakoragwo na andũ-a-nja aingĩ mũno arĩa rĩmwe na rĩmwe monũhaga athamaki.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}“Atĩrĩrĩ, wee Lemueli, athamaki matiagĩrĩirwo nĩkũnyua ndibei,

\par }{\QB ti mũtugo wa athamaki kũnyua ndibei,

\par }{\QB anene matiagĩrĩirwo nĩ kwĩrirĩria njoohi,


\par }{\Q \VS{5}nĩgeetha matikanyue mariganĩrwo nĩ ũrĩa watho uugaga,

\par }{\QB nao magithie arĩa othe ahinyĩrĩrie kĩhooto kĩao.


\par }{\Q \VS{6}Heaga arĩa marathira njoohi,

\par }{\QB na ndibei kũrĩ arĩa marĩ na ruo rũnene rwa ngoro;


\par }{\Q \VS{7}reke manyue mariganĩrwo nĩ ũthĩĩni wao,

\par }{\QB na matige gũcooka kũririkana kĩeha kĩao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}“Arĩrĩria arĩa matangĩhota kwĩyarĩrĩria,

\par }{\QB warĩrĩrie kĩhooto kĩa arĩa othe anyamaarĩku.


\par }{\Q \VS{9}Maarĩrĩrie, na ũmatuĩre ciira na kĩhooto;

\par }{\QB rũĩrĩra kĩhooto kĩa arĩa athĩĩni na arĩa abatari.”


\par }{\SH Ciugo cia Kũrigĩrĩria: Mũtumia ũrĩa Ngatha
\par }
{\Q \VS{10}Mũtumia ngatha-rĩ, angĩoneka kũ?

\par }{\QB Nĩgũkorwo thogora wake nĩũkĩrĩte mũno ũrĩa wa ruru iria ndune.


\par }{\Q \VS{11}Mũthuuri wake nĩamwĩhokete biũ,

\par }{\QB na ndarĩ kĩndũ kĩa bata angĩaga.


\par }{\Q \VS{12}Mũtumia ũcio, matukũ mothe ma muoyo wake,

\par }{\QB no maũndũ mega ekaga mũthuuriwe,

\par }{\QB na ndangĩmwĩka ũũru.


\par }{\Q \VS{13}Ethaga guoya wa ngʼondu na ndigi cia ũguta,

\par }{\QB agacirutĩra wĩra na kĩyo, na moko make.


\par }{\Q \VS{14}Ahaana ta marikabu cia wonjoria,

\par }{\QB tondũ athũgũraga irio ciake kuuma kũraya.


\par }{\Q \VS{15}Okĩraga rũciinĩ kũrĩ o na nduma;

\par }{\QB akahe andũ a nyũmba yake irio,

\par }{\QB na akagaĩra ndungata ciake cia airĩtu mawĩra mao.


\par }{\Q \VS{16}Ecũũranagia ũhoro wa mũgũnda mũna, akaũgũra;

\par }{\QB kuumana na ũthũkũmi wake, ahaandaga mũgũnda wa mĩthabibũ.


\par }{\Q \VS{17}Ehotoragĩra wĩra wake erutanĩirie;

\par }{\QB moko make marĩ hinya wa kwĩrutĩra wĩra.


\par }{\Q \VS{18}Nĩatigagĩrĩra atĩ wonjoria wake nĩũrĩ na uumithio,

\par }{\QB naguo tawa wake ũraaraga ũgĩakana.


\par }{\Q \VS{19}Anyiitaga mũtĩ wa kuogotha ndigi na guoko,

\par }{\QB nakĩo gĩcũni kĩa ndigi agakĩnyiitĩrĩra na ciara ciake.


\par }{\Q \VS{20}Nĩataanahagĩra andũ arĩa athĩĩni,

\par }{\QB nao arĩa abatari akamatambũrũkĩria moko make.


\par }{\Q \VS{21}Rĩrĩa tharunji yagũa-rĩ, we ndamakaga atĩ nĩĩgũthĩĩnia andũ a nyũmba yake;

\par }{\QB nĩgũkorwo othe nĩahumbe nguo cia rangi mũtune.


\par }{\Q \VS{22}Nĩatumaga indo cia kwara ũrĩrĩ wake;

\par }{\QB nake ehumbaga nguo cia gatani ĩrĩa njega, na cia rangi wa ndathi.\FTNT{†}{{\FR 31:22 }{\FT{Gĩtambaya kĩa rangi wa ndathi kĩarĩ kĩa goro mũno, na kĩarĩ kĩonereria kĩa ũnene.}}}


\par }{\Q \VS{23}Mũthuuri wake nĩaheagwo gĩtĩĩo kĩhingo-inĩ gĩa itũũra inene,

\par }{\QB harĩa aikaraga marĩ na athuuri a bũrũri.\FTNT{‡}{{\FR 31:23 }{\FT{Kĩhingo-inĩ kĩa itũũra nĩho athuuri a itũũra maacemanagia.}}}


\par }{\Q \VS{24}Mũtumia ũcio nĩatumaga nguo cia gatani agaciendia,

\par }{\QB na agatwaragĩra onjoria mĩcibi.


\par }{\Q \VS{25}Hinya na ũtĩĩku nĩcio nguo iria ehumbaga;

\par }{\QB nĩakenaga ategwĩtigĩra matukũ marĩa magooka.


\par }{\Q \VS{26}Aaragia ciugo cia ũũgĩ,

\par }{\QB naruo rũrĩmĩ rwake rũrutanaga maũndũ ma ũtugi.


\par }{\Q \VS{27}Nĩarũmbũyagia maũndũ ma nyũmba yake,

\par }{\QB na ndarĩĩaga irio atanogeire.


\par }{\Q \VS{28}Ciana ciake ciarahũkaga, cikoiga arorathimwo;

\par }{\QB o nake mũthuuri wake nĩamũgaathagĩrĩria, akamwĩra atĩrĩ:


\par }{\Q \VS{29}“Andũ-a-nja aingĩ manatuĩka ngatha,

\par }{\QB no wee nĩũmakĩrĩte othe.”


\par }{\Q \VS{30}Ngoga nĩ cia kũheenania, naguo ũthaka nĩ wa tũhũ;

\par }{\QB no mũtumia ũrĩa mwĩtigĩri Jehova nĩ wa kũgaathĩrĩrio.


\par }{\Q \VS{31}Mũrĩhei mũcaara wa wĩra ũrĩa arutĩte,

\par }{\QB naguo wĩra wake ũrekwo ũmũgaathĩrĩrie kĩhingo-inĩ gĩa itũũra rĩrĩa inene.

\par }