\NormalFont\ShortTitle{NAGAWA}

{\MTB Zhezu Kirisi wi kagala

\par }{\MT NAGAWA

\par }{\MTB Zhan wi na

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Zhezu wi pitunŋɔ Zhan wo wìla ki sɛwɛ ŋa wi pye maa torogo Azi tara legiliziye kɔlɔshyɛn yeri. Nala wo ni, pe maa ki tara ti yinri Turiki. Wìla ki sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ Zhezu wi seŋgɔlɔ ki yɛgɛlɛ cɛnmɛ ŋgele kàa toro ke kɔsaga yeri. Ki wagati wi ni, Ɔrɔmu tara wunlumbolo to wìla pye na jaa paa wi gbogo paa Yɛnŋɛlɛ la yɛn. Tagafɛnnɛ mbele pàa je mbege pye pàa jɔlɔ jɛŋgɛ pe tagawa pi kala na, ɛɛn fɔ pèle la pye wa ki kotogo sila pye pe ni mbe je. Zhan wo jate pàa wi yigi maa le kaso wa lɔgɔ fugo tara nda pe yinri Patimɔsi ti ni, naa wìla pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yari ki kala na (1.9). Ɔrɔmu tara fanŋga fɛnnɛ pàa ki lɔgɔ fugo tara ti pye paa pe kaso yɛn. Pa we Fɔ Zhezu wìla wi yɛɛ naga wa Zhan wi na yariyanra ta ni, mɛɛ wi pye ma yo yaraga ŋga fuun wì yan, wigi yɔnlɔgɔ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi ni, Zhan wì para tɛgɛrɛ yaara, naa kacɛn kagala konaa yaara yanlɛrɛ sɛnrɛ na. Ki yaara ti ni fuun naa ti kɔrɔ wi. Paa yɛgɛ nagawa yɛn, jirige ki ni, kɔlɔshyɛn wo yɛn na para ŋga kìgi yɛɛ yɔn fili ko sɛnrɛ na. Kɔgɔlɔni wo yɛn na para ŋga kii ki yɛɛ yɔn fili ko sɛnrɛ na. Yarifige ko yɛn na para cew tawa sɛnrɛ na. Yariyɛngɛ ko yɛn na para jɔgɔwɔ pyewe sɛnrɛ na. Kɔgɔje wo yɛn na para tipege fanŋga yaara ti yɛn ma gbogolo laga ŋga na ko sɛnrɛ na. Yarifɛlɛgɛ ko yɛn na para Sɔtanla yinnɛ lo sɛnrɛ na, a woŋgaala pè pye wi tunmbyeele.

\par }{\IP Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ ti gbɔɔ yɛn yariyanra nda ti yɛn na para goto kagala koro sɛnrɛ na. Ki yariyanra ti yɛn naga nari paa yɛgɛ ŋga na lere ŋa wi yɛn tagawa ni pe yaa kaa jɔlɔ, paa yɛgɛ ŋga na leele jɔlɔfɛnnɛ pe yaa ka ye jɔlɔgɔ konaa paa yɛgɛ ŋga na mbele pè taga Yɛnŋɛlɛ lo naa Zhezu Kirisi wi na pe yaa ka shɔ.

\par }{\IP Laga sɛwɛ wi ni, Zhan wi yɛn naga yuun tagafɛnnɛ pe kan fɔ Zhezu wi se mɔ, wi yaa sɔngɔrɔ mbe pan mboo woolo pe shɔ, mbe si ŋga kii daga Yɛnŋɛlɛ ca wunluwɔ pi ni ki tɔngɔ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go koŋgbanŋga ki ni, Zhan wi yɛn naga yuun we kan paa yɛgɛ ŋga Zhezu wìla wi yɛɛ naga wi na. Mbe taga le ko na, wi sɛwɛ wi yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsagbɔrɔ kɔlɔshyɛn. Kɔnsagbɔgɔ nuŋgba nuŋgba pyew ki yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsara kɔlɔshyɛn fun. Sɛwɛ wi kɔnsagbɔrɔ kɔlɔshyɛn ti nda:

\par }{\ILI 1. Sɛwɛɛlɛ kɔlɔshyɛn mbele pàa torogo Azi kinda legiliziye pe yeri (2–3)

\par }{\ILI 2. Sɛwɛ wi tɛgɛrɛ kɔlɔshyɛn re (4.1–8.6)

\par }{\ILI 3. Mbaanra kɔlɔshyɛn (8.7–11.19)

\par }{\ILI 4. Kacɛn kagala tugbɔŋgɔlɔ kɔlɔshyɛn (12–15)

\par }{\ILI 5. Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa wɔjɛŋgɛlɛ kɔlɔshyɛn (16)

\par }{\ILI 6. Kagala kɔlɔshyɛn Babilɔni cagbɔgɔ ki wogo na (17.1–19.10)

\par }{\ILI 7. Yariyanra kɔlɔshyɛn puŋgo woro dunruya kɔgɔ konaa Zheruzalɛmu ca fɔnŋgɔ ki wogo na (19.11–22.5)

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔsaga, Zhezu wì yɔn fɔlɔ lɛ ma yo fɔ: «Ee, sanni jɛnri mila paan.» Tagafɛnnɛ pege shɔ pe yo fɔ: «Anmiina, ta paan we Fɔ Zhezu.»

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ
{\IOR{1.1-8}}

\par }{\IO Zhezu wi yɛn wa legiliziye kɔlɔshyɛn pe sɔgɔwɔ
{\IOR{1.9-20}}

\par }{\IO Sɛwɛɛlɛ mbele pàa torogo Legiliziye kɔlɔshyɛn pe yeri
{\IOR{2–3}}

\par }{\IO Wunluwɔ jɔngɔ, naa sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi konaa Simbapyɔ
{\IOR{4–5}}

\par }{\IO Tɛgɛrɛ kɔlɔshyɛn
{\IOR{6.1–8.1}}

\par }{\IO Mbaanra kɔlɔshyɛn
{\IOR{8.2–11.19}}

\par }{\IO Kacɛn kagala kɔlɔshyɛn
{\IOR{12.1–15.4}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa wɔjɛŋgɛlɛ kɔlɔshyɛn
{\IOR{15.5–16.21}}

\par }{\IO Babilɔni ca ki tɔngɔwɔ konaa Zheruzalɛmu ca fɔnŋgɔ
{\IOR{17.1–22.5}}

\par }{\IO Sɛnrɛ puŋgo woro konaa duwaw sɛnrɛ
{\IOR{22.6-21}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Sɛwɛ wi yɔnlɔgɔ go
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kagala ŋgele Zhezu Kirisi wì naga ke yɛn laga ki sɛwɛ ŋa wi ni. Yɛnŋɛlɛ lìgi kan wi yeri wi ke naga, jaŋgo sanni jɛnri ŋga ki daga mbe pye wigi naga wi tunmbyeele pe na.
Kirisi wìla wi
mɛrɛgɛ wa tun wi tunmbyee Zhan wi yeri, a wì saa ke naga wi na.

\VS{2}Kagala ŋgele fuun Zhan wì yan wì ke yɛgɛ yo. Wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ to naa kaselege ŋga Zhezu Kirisi wì naga ti sɛrɛya wi yuun lagamɛ.

\VS{3}Lere ŋa wi yɛn naga sɛwɛ ŋa wi kara, naa mbele pe yɛn na Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro nda ti nuru, ma nda ti yɛn ma yɔnlɔgɔ ti yigi na tanri ti na, fɛrɛwɛ yɛn pe woo! Katugu ti kagala ke yaa pye mbe yɔn fili sanga ŋa ni wì yɔngɔ.


\par }{\SH Sharaga ŋga Zhan wìla kan \newline  legiliziye kɔlɔshyɛn pe yeri
\par }
{\PP \VS{4}Mi Zhan mila ki sɛwɛ ŋa wi torogi
legiliziye kɔlɔshyɛn mbele pe yɛn wa Azi kinda wi ni pe kan. Yinmɛ naa yɛyinŋge ti kan ye yeri ti yiri wa Yɛnŋɛlɛ li yeri, lo na li yɛn wa, lo na làa pye wa konaa lo na li yɛn na paan we; ti kan ye yeri naa ti yiri wa yinŋgele kɔlɔshyɛn ŋgele ke yɛn wa li
wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ sɔgɔwɔ ke yeri.

\VS{5}Ti kan ye yeri ti yiri wa Zhezu Kirisi wi yeri, wo ŋa wi yɛn sɛrɛfɔ ŋa wi yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ we, wo wì pye koŋgbanŋa ma yɛn ma yiri wa kuulo pe sɔgɔwɔ, wo wi yɛn tara na wunlumbolo pe Wunluwɔ.

\par }{\PP We yɛn maa ndanla, a wì we kapere ti laga we na wi kunwɔ kasanwa pi ni,

\VS{6}ma we tɛgɛ we pye wunluwɔ naa
saraga wɔfɛnnɛ waa tunŋgo piin wi To Yɛnŋɛlɛ li kan. Gbɔgɔwɔ naa yawa pi pye Zhezu Kirisi wi woo fɔ sanga pyew!
Anmiina.


\par }{\PP \VS{7}{\QT{Ye wele, wila paan wa kambaara!}}\XREF{†}{{\XO 1:7 }{\XO{1.7:
}}{\XT{Dani 7.13}}}{\QT{ti ni! Leele pe ni fuun pe yaa kaa yan, ali mbele pàa wi sun njanraga ki ni. Tara na cɛngɛlɛ woolo pe ni fuun pe yaa kaa kafɔnnɔ waa wi kala na. Ee, ki yaa ka pye ma}}\XREF{†}{{\XO 1:7 }{\XO{1.7:
}}{\XT{Zaka 12.10}}} Anmiina.


\par }{\PP \VS{8}We Fɔ Yɛnŋɛlɛ lìgi yo ma yo fɔ: «Mi yɛn
Alifa naa
Omeŋga.» Lo li yɛn Yawa pi ni fuun fɔ, lo na li yɛn wa, lo na làa pye wa konaa lo na li yɛn na paan we.


\par }{\SH Kirisi wìla wi yɛɛ naga Zhan wi na
\par }
{\PP \VS{9}Mi Zhan, mi yɛn ye sefɔ, wa we gbogolomɔ pi ni Zhezu wi ni. Mi yɛn na jɔlɔ ye ni ja, ma pye ye ni ja wa wunluwɔ pi ni konaa maga kun na yɛɛ ni na singi ye ni ja. Pàa na yigi ma kari na ni wa
lɔgɔ fugo ŋga pe yinri Patimɔsi ki na, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ to naa Kirisi wi sɛrɛya ŋa mìla yo ti kala na.

\VS{10}We Fɔ wi pilige\FTNT{†}{{\FR 1:10 }{\FR{1.10:
}}{\FT{Pilige ŋga sɛnrɛ pè yo ko ki yɛn we Fɔ wi cɛnpilige ye.}}} ki ni, a Yinnɛkpoyi lì si ye na ni, a mì si magala gbɔlɔ la logo wa na puŋgo na paa mbanlaga magala yɛn.

\VS{11}Làa pye na yuun fɔ: «Ŋga maa yaan ki yɔnlɔgɔ sɛwɛ na maa torogo ki legiliziye kɔlɔshyɛn mbele pe kan: Efɛzi, naa Simirini, naa Pɛrigamu, naa Tiyatiri, naa Saridi, naa Filadɛlifi konaa Lawodise.»


\par }{\PP \VS{12}A mì si kanŋga ma wele mbe ŋa wila para na ni wi yan. Mì kaa kanŋga ma wele, a mì si tɛ fitanlaye kɔlɔshyɛn yan.

\VS{13}A mì si yaraga yɛnwege ka yan wa fitanlaye kɔlɔshyɛn pe sɔgɔwɔ, kìla pye paa sɛnwee pyɔ yɛn. Derege titɔnlɔgɔ la pye wi na ma gbɔn fɔ wa wi tɔndanra ti na. Tɛ kurusijara la pye ma pɔ wi kotogo ki na maa maga.

\VS{14}Wi yinzire tìla pye ma filige wi na paa sumbyɔ sifire yɛn, nakoma paa yaara nda pe yinri nɛzhi\FTNT{†}{{\FR 1:14 }{\FR{1.14:
}}{\FT{Nɛzhi wi ma pye ma filige paa tisaga sinndɛɛrɛ yɛn.}}} ti yɛn. Wi yɛngɛlɛ kàa pye na yiin paa kasɔn yinnɛ yɛn.

\VS{15}Wi tɔndanra tìla pye paa tuguyɛnrɛ yɛn, nda pè le kasɔn gbɔgɔ ni mari pe, a tì yɔn na yɛngɛlɛ. Wi magala làa pye paa tɔnŋgbɔɔ tinmɛ yɛn\XREF{†}{{\XO 1:15 }{\XO{1.15:
}}{\XT{Dani 7.9-13; 10.6}}}.

\VS{16}Wɔnŋgɔlɔ kɔlɔshyɛn la pye wa wi kalige ki ni. Tokobi piyembye yɔn shyɛn taan woo la pye na yinrigi wa wi yɔn. Wi yɛgɛ kìla pye na yɛngɛlɛ paa yɔnlɔ ki yɛn, na ki kaa yinrigi ŋgbanga we.

\VS{17}Naa mìla kaa wi yan, a mì si to le wi nɔgɔ ma pye paa gboo yɛn. A wì suu kalige ki taga na na ma yo fɔ: «Ma kaa fyɛ! Muwi mi yɛn koŋgbanŋa naa puŋgofɔ.

\VS{18}Mi yɛn yinwege na. Mìla ku, ɛɛn fɔ, kooŋga yiŋgɔ, mi yɛn yinwege na fɔ sanga pyew. Mì yawa ta kunwɔ po naa
kuulo tara ti na.

\VS{19}Ki kala na, kagala ŋgele maa yaan, naa ŋgele kaa piin yiŋgɔ, naa ŋgele ke yaa ka pye puŋgo na, ma ke yɔnlɔgɔ.

\VS{20}Wɔnŋgɔlɔ kɔlɔshyɛn ŋgele maa yaan wa na kalige ki ni, naa tɛ fitanlaye kɔlɔshyɛn pe ni, ti ŋgundo wi kɔrɔ woo ŋa we: Wɔnŋgɔlɔ kɔlɔshyɛn koro ke yɛn legiliziye kɔlɔshyɛn pe
mɛrɛgɛye wele. Fitanlaye kɔlɔshyɛn poro pe yɛn legiliziye kɔlɔshyɛn wele.»




\par }{\MS SƐWƐƐLƐ KƆLƆSHYƐN MBELE PAA PYE MA TOROGO

\par }\Chap{2}{\MR 2–3

\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  wa Efɛzi ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo Efɛzi ca
legilizimɛrɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 2:1 }{\FR{2.1:
{\QT{Mɛrɛgɛ:}} Wo wi yɛn ŋa wi yɛn ma cɛn legilizi wi go na.}}} wi kan maa pye fɔ: Ŋa wì Wɔnŋgɔlɔ kɔlɔshyɛn ke yigi wa wi kalige ki ni, na tanri wa tɛ fitanlaye kɔlɔshyɛn pe sɔgɔwɔ, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ: 
\VS{2}Mɔ̀ɔ kapyegele ke jɛn, naa ma tunŋgo ki ni konaa kagala ŋgele maa kunni ma yɛɛ ni ke ni. Mìgi jɛn ma yo ma se ya mbe lepeele pe kagala ke kun ma yɛɛ ni. Mbele pe maa pe yɛɛ piin ma yo pe yɛn
pitunmbolo, ma si yala pe woro ma, mà pe wa ma wele ma pe yan pe yɛn yagboyoolo.

\VS{3}Ma maa kagala kunni ma yɛɛ ni, mà jɔlɔ na mɛgɛ ki kala na, mɛɛ si te.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, mi yɛn nɔɔ jɛrɛgi, katugu mìla pye mɔɔ ndanla faa yɛgɛ ŋga na, màga yaga.

\VS{5}Ki kala na, mà yiri laga ŋga na ma to, ma nawa to ki na, ma ma kapere ti jɛn mari yaga, maa ma kapyegele koŋgbanŋgala ke piin. Na mɛɛ ma kapere ti jɛn mberi yaga, mi yaa pan ma kɔrɔgɔ mbɔɔn fitanla wi lɛ mboo wɔ wa wi tɛgɛsaga.

\VS{6}Ma si yala, ŋga ko yɛn ma yeri mbɔɔn sɔn ki na:
Nikolayitiye pe kapyegele ke yɛn nɔɔ mbɛngɛ paa yɛgɛ ŋga na ke yɛn nala mbɛngɛ we.


\par }{\PP \VS{7}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ! Ŋa ka cew ta, yinwege tige ŋga ki yɛn wa
Yɛnŋɛlɛ li lajɛŋgɛ ki ni, mi yaa ki pyɔ wa kan wi yeri wuu ka\XREF{†}{{\XO 2:7 }{\XO{2.7:
}}{\XT{Zhenɛ 2.9; 3.24}}}.»


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  wa Simirini ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VS{8}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo Simirini ca legilizi
mɛrɛgɛ wi kan maa pye fɔ:

\par }{\PP «Ŋa wi yɛn koŋgbanŋa naa puŋgofɔ, wo ŋa wìla ku ma sɔngɔrɔ ma yɛn ma yiri, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\VS{9}Mɔ̀ɔ jɔlɔgɔ naa ma fyɔnwɔ pi jɛn, ɛɛn fɔ, kaselege ko na, ma yɛn penjagbɔrɔ fɔ. Mbele pe yɛn na pe yɛɛ piin ma yo pe yɛn
Zhufuye, ma si yala pe woro Zhufuye, pe yɛn nɔɔ mɛgɛ ki jogo yɛgɛ ŋga na mìgi jɛn. Pe yɛn Sɔtanla wo
shɛrigo woolo.

\VS{10}Ma kaa fyɛ jɔlɔgɔ ŋga ki yaa ma ta ki na. Ye wele, Sɔtanla wi yaa ye wa mbe wele, mbe ye pele le kaso. Ye yaa jɔlɔ mbe gbɔn piliye kɛ. Ma pye tagawa ni fɔ sa gbɔn ma kunwɔ pi na, pa mi yaa yinwege
wunluwɔ njala li kan ma yeri.


\par }{\PP \VS{11}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ!

\par }{\PP «Ŋa ka cew ta, kunwɔ shyɛn woo pi se ka gbɔn wi na.»


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  wa Pɛrigamu ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VS{12}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo Pɛrigamu ca legilizi mɛrɛgɛ wi kan maa pye fɔ:

\par }{\PP «Tokobi piyembye yɔn shyɛn taan woo wi yɛn ŋa yeri, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\VS{13}Ma cɛnsaga mìgi jɛn, ko ki yɛn wa laga ŋga Sɔtanla wi wunluwɔ jɔngɔ ki yɛn we. Mà koro ma mara na na, mɛɛ tagawa mba mà taga na na pi je, ali sanga ŋa ni na sɛrɛfɔ Antipasi ŋa wi yɛn tagawa ni pàa wi gbo wa ye yeri, wa laga ŋga Sɔtanla wi yɛn ma cɛn we.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, mila ma jɛrɛgi kagala kele kala na. Leele pele wa ma ni mbele pe yɛn na tanri
Balamu nagawa sɛnrɛ ti na. Balamu wo wìla pye na
Balaki wi nari ma yo wigi pye yɛgɛ ka na
Izirayɛli woolo pe ta pe to kapege paa yarisunndo kara kaa, paa kɛɛnrɛ piin\XREF{†}{{\XO 2:14 }{\XO{2.14:
}}{\XT{Nɔmbu 31.16; 25.1-2}}}.

\VS{15}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, mboro fun, leele pele wa ma yeri fun, mbele pe yɛn na tanri
Nikolayitiye nagawa sɛnrɛ ti na.

\VS{16}Ki kala na, ma kapere ti jɛn mari yaga, nakoma sanni jɛnri mi yaa pan ma kɔrɔgɔ mbe malaga gbɔn ki leele pe ni tokobi ŋa wila yinrigi wa na yɔn wi ni.


\par }{\PP \VS{17}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ!

\par }{\PP «Ŋa ka cew ta,
manɛ ŋa wi yɛn ma lara, mi yaa wi kan wi yeri. Mi yaa sinndɛlifige kan wi yeri, ŋga mɛgɛ fɔnŋgɔ yɛn ma yɔnlɔgɔ ki na. Lere kpɛ sege mɛgɛ ki jɛn ndɛɛ ki tafɔ wo.»


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  wa Tiyatiri ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VS{18}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo Tiyatiri ca legilizi mɛrɛgɛ wi kan maa pye fɔ:

\par }{\PP «Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ we, wo ŋa wi yɛngɛlɛ ke yɛn na yiin paa kasɔn yinnɛ yɛn, a wi tɔndanra ti yɛn paa tuguyɛnrɛ\XREF{†}{{\XO 2:18 }{\XO{2.18:
}}{\XT{Dani 10.6}}} yɛn, nda tila yɛngɛlɛ we, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\VS{19}Mɔ̀ɔ kapyegele ke jɛn, mɔ̀ɔ ndanlawa pi jɛn, naa ma tagawa, naa ma tunmbyege konaa kagala ŋgele ma maa kunni ma yɛɛ ni ke ni. Mìgi jɛn ma yo kagala ŋgele maa piin yiŋgɔ, kè lɛgɛ ma wɛ koŋgbanŋgala ke na.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, mila ma jɛrɛgi ŋga na ki ŋga: Jɛlɛ Zhezabɛli màa yaga wa ma yɛɛ yeri, wo ŋa wila wi yɛɛ piin ma yo wi yɛn
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ we, a wila na tunmbyeele pe nari na pe punŋgu, jaŋgo paa kɛɛnrɛ piin, paa yarisunndo\XREF{†}{{\XO 2:20 }{\XO{2.20:
}}{\XT{1 Wunlu 16.31; 2 Wunlu 9.22}}} kara kaa.

\VS{21}Mì wagati kan wi yeri wi ta wuu kapere ti jɛn wiri yaga, ɛɛn fɔ, wi woro na jaa mboo kɛɛnrɛ pyege ki jɛn mbege yaga.

\VS{22}Ki kala na, mi yaa wi sinŋge yama sorondo na. Mbele pòo ta jɛlɛ, mi yaa jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa pe na fun, na pee pe katijangara nda pè pye wi ni ti jɛn mberi yaga we.

\VS{23}Mi yaa wi piile pe gbo. Pa kona legiliziye pe ni fuun pe yaa kaga jɛn mbe yo fɔ
{\QT{muwi mi maa sɛnwee piile pe jatere naa pe nawa kagala ke cancan na wele. Mi yaa ka ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye sara mbe yala ye kapyegele ke ni.}}\XREF{†}{{\XO 2:23 }{\XO{2.23:
}}{\XT{Zhere 17.10}}}


\par }{\PP \VS{24}«Ɛɛn fɔ, yoro Tiyatiri ca legilizi woolo sanmbala wele, ye woro na tanri ki nagawa sɛnrɛ ti na, yee si ŋga ki leele pe maa yinri ‹Sɔtanla wi ŋgundo kagala› ke jɛn. Mi yɛn naga yuun ye kan fɔ mi se tuguro\FTNT{†}{{\FR 2:24 }{\FR{2.24:
{\QT{Mi se tuguro ta yɛgɛ taga ye go na naa:}} Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ mi woro na yɛrɛwɛ sɛnrɛ ta yɛgɛ kaan ye yeri naa yaa tanri ti na.}}} ta yɛgɛ taga ye go na naa.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, ŋga yè ta makɔ, yege yigi jɛŋgɛ fɔ mbe sa pan.

\VS{26-28}Ŋa ka cew ta mbe koro mbaa ŋga mila jaa ki piin fɔ sa gbɔn wa ki kɔsaga ki na, pa mi yaa yawa mba mi jate mì ta na To wi yeri pi kan wi yeri, mbe yawa kan wi yeri wi cɛn cɛngɛlɛ ke go na.
{\QT{Wi yaa kaa ke yɛgɛ sinni tugurɔn kanŋgala ni, paa yɛgɛ ŋga na pe ma cɔgɔ yaari we.}} Pa mi yaa
lalaaga wɔnnɔ\FTNT{†}{{\FR 2:26-28 }{\FR{2.26-28:
{\QT{Lalaaga wɔnnɔ}} na li yaa kan pe yeri ko yɛn naga nari ma yo pe yaa yawa kan pe yeri; Yuuro 2.9.}}} li kan ma yeri fun.


\par }{\PP \VS{29}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ!»




\par }\Chap{3}{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  wa Saridi ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo Saridi ca
legilizimɛrɛgɛ wi kan maa pye fɔ: Yɛnŋɛlɛ li yinŋgele kɔlɔshyɛn koro naa wɔnŋgɔlɔ kɔlɔshyɛn ke yɛn ŋa kɛɛ, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ: Mɔ̀ɔ kapyegele ke jɛn. Mìgi jɛn ma yo mà mɛgɛ ta, a leele paa ki yuun ma yo ma yɛn yinwege na, ma si yala mà ku.

\VS{2}Ma yɛɛ yigi, ki sanŋga ŋga kì koro ma yeri na jaa mbe ku, ma fanŋga le ki ni, katugu mìgi wele maga yan ma kapyegele ke woro ma yɔn fili na Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{3}Ki kala na, nagawa sɛnrɛ nda mà ta, màri logo yɛgɛ ŋga na, ma ma yɛɛ nawa to ki na. Ti yigi, mɔɔ kapere ti jɛn mari yaga. Na mɛɛ ma yɛɛ yigi, pa mi yaa pan mbɔɔn fo paa yoo yɛn. Mi yaa pan sanga ŋa ni ma soo jɛn.

\VS{4}Konaa ki ni fuun, leele pele jɛnri yɛn ma yeri wa Saridi ca, mbele pee pe yaripɔrɔ ti pye ti cɛn
fyɔngɔ ni\FTNT{†}{{\FR 3:4 }{\FR{3.4:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ pe tangalɔmɔ pi yɛn ma sin.}}}. Pe yaa ka pinlɛ mbaa tanri na ni yaripɔrɔ fire ni pe na, katugu kì daga pe ni.

\VS{5}Ŋa ka cew ta, pa wi yaa ka yaripɔrɔ fire le ki pyelɔmɔ mba pi na yɛɛn we. Mi se kaa mɛgɛ ki gbo mbege wɔ wa yinwege sɛwɛ\XREF{†}{{\XO 3:5 }{\XO{3.5:
}}{\XT{Ɛki 32.33}}} wi ni. Pa mi yaa kaga yo mbege filige na To wo naa wi mɛrɛgɛye pe yɛgɛ na mbe yo ki lere wi yɛn na woo.


\par }{\PP \VS{6}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ!»


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  wa Filadɛlifi ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VS{7}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo wa Filadɛlifi ca legilizi mɛrɛgɛ wi kan maa pye fɔ:

\par }{\PP «Ŋa wi yɛn
kpoyi ma pye kaselege fɔ,
{\QT{wo ŋa wunlunaŋa Davidi lakile}}\FTNT{†}{{\FR 3:7 }{\FR{3.7:
{\QT{Davidi lakile:}} Ko sɛnrɛ to yɛn naga nari ma yo fanŋga ki yɛn Zhezu wi wogo mbaa ŋa wi daga mbe ye, nakoma ŋa wii daga mbe ye wa Zheruzalɛmu fɔnŋɔ wi ni pe kɔrɔsi.}}} wi yɛn wi yeri, wo ŋa wi yaa go ki yɛngɛ lere kpɛ se ya mbege tɔn, wo ŋa wi yaa go ki tɔn lere kpɛ se ya mbege yɛngɛ\XREF{†}{{\XO 3:7 }{\XO{3.7:
}}{\XT{Eza 22.22}}}, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\VS{8}Mɔ̀ɔ kapyegele ke jɛn. Mìgi jɛn ma yo ma fanŋga kì kologo, konaa ki ni fuun, màla sɛnrɛ ti yigi na tanri ti na, mɛɛ je na na. Wele, mì kɔrɔ yɛngɛ ma kan wa ma yɛgɛ, ŋga lere kpɛ se ya mbege tɔn.

\VS{9}Wele, mbele pe yɛn Sɔtanla wi
shɛrigo woolo nɛɛ finlɛlɛ ma yo pe yɛn
Zhufuye, ma si yala pe woro Zhufuye, ŋga mi yaa pye pe na ki ŋga: Mi yaa pe ŋgbanga pe pan pe kanŋguuro kan ma jegele pɔɔn gbɔgɔ. Pe yaa kaga jɛn mbe yo ma yɛn mala ndanla.

\VS{10}Paa màga kun ma yɛɛ ni mala sɛnrɛ ti yigi na tanri ti na, ki kala na, jɔlɔgɔ wagati ŋa wi yaa gbɔn dunruya wi ni fuun wi na, mbe tara woolo pe ni fuun pe wa mbe wele, mi fun mi yaa kɔɔn shɔ ki jɔlɔgɔ wagati wi ni.

\VS{11}Sanni jɛnri mi yaa pan. Ŋga ki yɛn ma yeri, ki yigi jɛŋgɛ, jaŋgo lere kpɛ ka kɔɔn
wunluwɔ njala li shɔ ma yeri.

\VS{12}Ŋa ka cew ta, mi yaa wi pye tiyala wa na Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, wi se wɔ wa naa fyew. Pa mi yaa na Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yɔnlɔgɔ wi na konaa na Yɛnŋɛlɛ li ca mɛgɛ ki ni, ko ŋga ki yɛn Zheruzalɛmu fɔnŋɔ ŋa wi yaa yiri wa naayeri, wa Yɛnŋɛlɛ li tanla mbe tigi laga we. Pa mi yaa na mɛgɛ fɔnŋgɔ ki yɔnlɔgɔ wi na fun.


\par }{\PP \VS{13}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ!»


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yɔnlɔgɔ ma torogo \newline  Lawodise ca legilizi wi kan
\par }
{\PP \VS{14}«Sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo Lawodise ca legilizi mɛrɛgɛ wi kan maa pye fɔ:

\par }{\PP «Ŋa pe yinri
Anmiina, wo ŋa wi yɛn sɛrɛfɔ ma pye sɛnrɛ nuŋgba yofɔ naa kaselege fɔ, wo ŋa wi yɛn yaara nda fuun Yɛnŋɛlɛ lì da ti nɔgɔ lɛfɔ, wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\VS{15}Mɔ̀ɔ kapyegele ke jɛn, mɛɛ yinŋgi mɛɛ si wɛri. Ndɛɛ ki pye ma yinŋgi, nakoma ma wɛri ki jɛn nala ndanla.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, kì kaa pye ma yɛn paa tɔnmɔ wɔlɔwɔlɔ yɛn, mɛɛ yinŋgi mɛɛ si wɛri, ki kala na, mi yaa ma tuguru wa na yɔn!

\VS{17}Katugu ma maa ki yuun fɔ: Mi yɛn penjagbɔrɔ fɔ, mi yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta jɛŋgɛ, yaraga ka kpɛ kala woro na na. Ma si yala, ma sigi jɛn mbe yo fɔ ma yɛn tee ma pye yuŋgbɔgɔrɔ naa fyɔnwɔ fɔ, naa witiwaga naa fyɔɔn.

\VS{18}Ki kala na, mila ma yɛrɛgi fɔ ma tɛ wa lɔ na yeri, ŋa pè le kasɔn maa pye kpoyi, jaŋgo ma pye penjagbɔrɔ fɔ. Ma yaripɔrɔ fire lɔ ma ta maa ma yɛɛ poo, jaŋgo ma witiwaga ki ka kaa yaan mbe fɛrɛ wa ma na. Ma yɛngɛlɛ wɛrɛ lɔ maa ti nii wa ma yɛngɛlɛ ke ni, jaŋgo ma ta maa yaan.

\VS{19}Mbele fuun pe yɛn mala ndanla, mi maa gbanla pe na, na pe koro. Ki kala na, bala mɔɔ kapere ti jɛn mari yaga.

\VS{20}Wele, mi yɛn ma yere le yeyɔngɔ ki na na kɔrɔ ki gbɔɔn. Na lere wa kanla magala li logo mbe kɔrɔ ki yɛngɛ, mi yaa ye wa wi kɔrɔgɔ mbe li wi ni, wo fun wi li na ni.

\VS{21}Ŋa fuun ka cew ta, mi yaa wi pye wi cɛn na tanla wa na wunluwɔ jɔngɔ ki na, paa yɛgɛ ŋga na mi fun mì cew ta ma cɛn na To wi tanla wa wi wunluwɔ jɔngɔ ki na we.


\par }{\PP \VS{22}«Yinnɛkpoyi li yɛn na nda yuun legiliziye pe kan, nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila ti nuru jɛŋgɛ!»




\par }{\MS WUNLUWƆ JƆNGƆ, \newline  NAA SƐLƐGƐ SƐWƐ ŊA PE \newline  MA MIGI KONAA SIMBAPYƆ

\par }\Chap{4}{\MR 4–5

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔkala wa naayeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a mì si wele, mɛɛ yeyɔngɔ ka yan yɛnlɛgɛ wa yɛnŋɛlɛ na.

\par }{\PP Magala na mìla keli ma logo, a lì para na ni paa mbanlaga magala yɛn, a lì silan pye fɔ: «Lugu laga, kagala ŋgele ke daga mbe pye ŋgele koro puŋgo na, mi yaa ke naga ma na.»


\par }{\PP \VS{2}Le ki yɔnlɔgɔ ke ni, a Yinnɛkpoyi lì si ye na ni. A mì si wele, mɛɛ
wunluwɔ jɔngɔ ka yan wa yɛnŋɛlɛ na. Wa là pye ma cɛn ki wunluwɔ jɔngɔ ki na.

\VS{3}Ŋa wìla pye ma cɛn wa, wi yɛgɛ cɛnwɛ pìla pye na yiin paa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro nda pe yinri
zhasipi naa
sariduwani ti yɛn. Yaanŋgondi la pye ma wunluwɔ jɔngɔ ki maga na yiin paa sinndɛlɛgɛ ŋga pe yinri
emerodi ki yɛn.

\VS{4}Wunluwɔ jɔnrɔ nafa ma yiri tijɛrɛ la pye ma ki wunluwɔ jɔngɔ ki maga. Lelɛɛlɛ nafa ma yiri tijɛrɛ la pye ma cɛn ki wunluwɔ jɔnrɔ ti na, ma yaripɔrɔ fire lele, ma tɛ wunluwɔ njagala kankan.

\VS{5}Yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ, naa magaŋgala, naa yɛnŋɛlɛ gbaanra la pye na yinrigi wa ki wunluwɔ jɔngɔ ki na. Fitanlaye kɔlɔshyɛn la pye na yiin ŋgbanga wa wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ, poro pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li yinŋgele kɔlɔshyɛn wele.

\VS{6}Wa wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ, yaraga kà la pye wa paa kɔgɔje tɔnmɔ yɛn, mba pi yɛn ma vɛri lɛ, ma laga yegeyege paa yaraga ŋga pe yinri
kirisitali ki yɛn.

\par }{\PP Wa wunluwɔ jɔngɔ ki nandogomɔ maga maga ki kɛɛ ki ni fuun ki na, yaara yɛnwere tijɛrɛ la pye wa, yɛngɛlɛ lɛgɛrɛ la pye ti na wa ti yɛgɛ konaa wa ti puŋgo na.

\VS{7}Yaraga yɛnwege koŋgbanŋga kìla pye ma yiri jara kɔrɔgɔ, a ki shyɛn wogo kì yiri napige kɔrɔgɔ, ki taanri wogo ki yɛgɛ kìla pye paa lere yɛgɛ yɛn; ki tijɛrɛ wogo kìla pye ma yiri yɔn kɔrɔgɔ, ŋa wì yiri sire\XREF{†}{{\XO 4:7 }{\XO{4.7:
}}{\XT{Eze 1.10}}} na.

\VS{8}Kanwira kɔgɔlɔni kɔgɔlɔni la pye ki yaara yɛnwere tijɛrɛ ti nuŋgba nuŋgba pyew ti na, yɛngɛlɛ lɛgɛrɛ la pye ti na wa nawa konaa laga funwa na. Tìla pye na yuuro shoo suyi sɔnlɔ naa yembinɛ, na yuun fɔ:

\par }{\Q {\QT{Kpoyi, kpoyi, kpoyi, wo wi yɛn we
Fɔ Yɛnŋɛlɛ na li yɛn Yawa pi ni fuun Fɔ,}}\XREF{†}{{\XO 4:8 }{\XO{4.8:
}}{\XT{Eza 6.3}}}

\par }{\Q {\QT{lo na làa pye wa, lo na li yɛn wa konaa lo na li yɛn na paan we.}}


\par }{\MM \VS{9}Ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na, wo ŋa wi yɛn yinwege na fɔ sanga pyew, sanga o sanga yaara yɛnwere tijɛrɛ ti kaa wi gbogo, mbaa wi sɔnni, mbaa wi shari,

\VS{10}ki wagati wi ni, lelɛɛlɛ nafa ma yiri tijɛrɛ pe ma kanŋguuro kan ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma wo ŋa wi yɛn yinwege na fɔ sanga pyew wi gbɔgɔ. Pe ma pe wunluwɔ njagala ke kɔlɔgi ma ke tɛgɛ le wunluwɔ jɔngɔ ki tanla, nɛɛ yuun fɔ:


\par }{\Q \VS{11}«We Fɔ naa we Yɛnŋɛlɛ, gbɔgɔwɔ naa sɔnmɔ naa yawa pi daga ma ni;

\par }{\Q katugu mboro mà yaara ti ni fuun ti da.

\par }{\Q Ma nandanwa kala lo fanŋga na tì da konaa ma pye wa.»




\par }\Chap{5}{\SH Sɛwɛ naa Simbapyɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, ŋa wìla pye ma cɛn wa
wunluwɔ jɔngɔ ki na, a mì si sɛwɛ yan wa wi kalige kɛɛ ki ni migisaga. Wi nawa po naa wi puŋgo ki ni tìla pye ma yɔnlɔgɔ. A pè si tɛgɛrɛ kɔlɔshyɛn tɛgɛ wi na maa tɔn.

\VS{2}A mì si
mɛrɛgɛ fanŋgafɔ wa yan, wìla pye naga yari magala gbɔlɔ ni na yuun fɔ: «Ambɔ ki daga wi ni wigi tɛgɛrɛ nda ti kɔɔnlɔ mbe sɛwɛ wi yɛngɛ?»


\par }{\PP \VS{3}Ɛɛn fɔ, lere kpɛ sila ta wa yɛnŋɛlɛ na, nakoma laga tara na, nakoma wa ti nɔgɔ, ŋa wi mbaa ya mbe sɛwɛ wi yɛngɛ mbe wele wa wi nawa.

\VS{4}A mi nɛɛ gbele fɔ jɛŋgɛ, katugu lere kpɛ sila ta, ŋa wi daga mbege sɛwɛ wi yɛngɛ mbe wele wa wi nawa.

\VS{5}Kona, lelɛɛlɛ pe ni, a nuŋgba silan pye fɔ: «Ma kaa gbele. Wele, jara ŋa wì yiri wa Zhuda cɛnlɛ li ni, wo ŋa wi yɛn wunlunaŋa
Davidi wi setirige pyɔ\XREF{†}{{\XO 5:5 }{\XO{5.5:
}}{\XT{Zhenɛ 49.9-10; Eza 11.1}}}, wì cew ta mbe ya mbege tɛgɛrɛ ti kɔɔnlɔ mbe sɛwɛ wi yɛngɛ.»

\VS{6}A mì si Simbapyɔ wa yan yeresaga wa wunluwɔ jɔngɔ ki nandogomɔ, naa wa yaara yɛnwere tijɛrɛ to naa lelɛɛlɛ pe nandogomɔ, wìla cɛn ndɛɛ poo gbo. Yɛnŋgɛlɛ kɔlɔshyɛn naa yɛngɛlɛ kɔlɔshyɛn kàa pye wi na. Koro ke yɛn Yɛnŋɛlɛ li yinŋgele kɔlɔshyɛn ŋgele lì tun ke kari tara ti lagapyew we.

\VS{7}A Simbapyɔ wì si pan ma sɛwɛ wi shɔ maa wɔ wa ŋa wìla pye ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na wi kalige kɛɛ ki ni.

\VS{8}Naa wìla kaa sɛwɛ wi shɔ, a yaara yɛnwere tijɛrɛ to naa lelɛɛlɛ nafa ma yiri tijɛrɛ pe ni, pè si kanŋguuro kan le tara Simbapyɔ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Juru la pye pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yeri, naa tɛ wɔjɛŋgɛlɛ ni, kàa pye ma yin
wusuna nuwɔ taan ni, to ti yɛn
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ we. 
\VS{9}Pàa pye na yurufɔnŋgɔ shoo na yuun fɔ:

\par }{\Q «Mboro ki daga ma ni ma sɛwɛ wi lɛ maa tɛgɛrɛ ti kɔɔnlɔ;

\par }{\Q katugu pàa ma gbo,

\par }{\Q ma kunwɔ pi fanŋga na, a mà leele pele go shɔ Yɛnŋɛlɛ li kan

\par }{\Q ma yiri cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni, naa sɛnrɛ pyew ti leele pe ni fuun pe ni, naa
dunruya woolo pe ni fuun pe ni konaa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti ni.


\par }{\Q \VS{10}Mà pe tɛgɛ pe pye wunluwɔ naa
saraga wɔfɛnnɛ paa tunŋgo piin we Yɛnŋɛlɛ li kan.

\par }{\Q Pe yaa kaa pe wunluwɔ pi piin laga tara ti na.»


\par }{\PP \VS{11}A mì si wele naa, mɛɛ mɛrɛgɛye lɛgɛrɛ yogo logo. Pàa pye mɛrɛgɛye waga kele ŋgele tɛgɛsaga lɛgɛrɛ, naa
mɛrɛgɛye waga kɛ kɛ tɛgɛsaga waga kɛ kɛ. Pàa pye ma wunluwɔ jɔngɔ naa yaara yɛnwere naa lelɛɛlɛ pe maga.

\VS{12}Pàa pye naga yuun magala gbɔlɔ ni fɔ:

\par }{\Q «Simbapyɔ ŋa pàa gbo ki daga wi ni

\par }{\Q wi yawa, naa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ, naa tijinliwɛ, naa fanŋga,

\par }{\Q naa gbemɛ, naa gbɔgɔwɔ konaa sɔnmɔ pi ta!»


\par }{\MM \VS{13}Yaara nda fuun tì da, ti yɛn wa yɛnŋɛlɛ na, naa laga tara ti na, naa wa tara ti nɔgɔ, naa wa kɔgɔje wi ni, a mì siri magala li logo fun, tìla pye na yurugo shoo na yuun fɔ:

\par }{\Q «Sɔnmɔ, naa gbemɛ, naa gbɔgɔwɔ, naa yawa mbe pye ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na

\par }{\Q wo naa Simbapyɔ wi ni pe woo fɔ sanga pyew!»


\par }{\MM \VS{14}A yaara yɛnwere tijɛrɛ ti nɛɛ yuun fɔ: «Anmiina!» A lelɛɛlɛ pè si kanŋguuro kan le tara maa gbɔgɔ.




\par }{\MS TƐGƐRƐ KƆLƆSHYƐN

\par }\Chap{6}{\MR 6.1–8.1

\par }{\SH Tɛgɛrɛ kɔgɔlɔni ti kɔnwɔ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a mì si Simbapyɔ wi yan wì tɛgɛrɛ kɔlɔshyɛn ti koŋgbannda ti kɔn. A mì si yaara yɛnwere ti nuŋgba magala logo paa Yɛnŋɛlɛ gbanlaga yɛn, a kì yo fɔ: «Ta paan!»

\VS{2}A mì si wele, mɛɛ shɔn fuwe yan. Ŋa wìla lugu wi na, sandiga la pye wi kɛɛ, a pè
wunluwɔ njala kan wi yeri. A wi nɛɛ kee cew ni mbe sa ya malaga ki ni\XREF{†}{{\XO 6:2 }{\XO{6.2:
}}{\XT{Zaka 6.1-3}}}.


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Simbapyɔ wì si tɛgɛrɛ shyɛn woro ti kɔn. A mì si yaara yɛnwere shyɛn wogo ki magala li logo, a kì yo fɔ: «Ta paan!»

\VS{4}Kona, a shɔn wà yɛgɛ si yiri, wìla pye yɛɛn paa kasɔn yɛn. Ŋa wìla lugu wi na, pàa yawa kan wi yeri wi malaga ki jaraga laga tara ti ni, jaŋgo leele paa pe yɛɛ kuun. Pàa tokobi gbeŋɛ kan wi yeri.


\par }{\PP \VS{5}Kona, a Simbapyɔ wì si tɛgɛrɛ taanri woro ti kɔn, a mì si yaara yɛnwere taanri wogo ki magala li logo, a kì yo fɔ: «Ta paan!» A mì si wele, mɛɛ shɔn wɔɔ yan. Ŋa wìla lugu wi na, a mì si
culo\FTNT{†}{{\FR 6:5 }{\FR{6.5:
{\QT{Culo}} ŋa wìla pye wi kɛɛ wo la pye naga nari fɔ ka yaa taga yaara ti sɔnŋgɔ ki na.}}} yan wi kɛɛ.

\VS{6}A mì si magala la logo ndɛɛ lì yiri wa yaara yɛnwere tijɛrɛ ti sɔgɔwɔ, ma yo fɔ: «Shɔlɔ culo nuŋgba wi yaa lɔ pilige nuŋgba tunŋgo pyesara ni, gbonjo culo taanri wi yaa lɔ pilige nuŋgba tunŋgo pyesara ni. Ɛɛn fɔ, maga ka sinmɛ naa duvɛn wo jɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a Simbapyɔ wì si tɛgɛrɛ tijɛrɛ woro ti kɔn, a mì si yaara yɛnwere tijɛrɛ wogo ki magala li logo, a kì yo fɔ: «Ta paan!»

\VS{8}A mì si wele, mɛɛ shɔn wa yan paa wɛtipiire yinriwɛ yɛn. Ŋa wìla lugu wi na, pàa pye naa yinri kunwɔ, a
kuulo tarafɔ wì taga wi na. Pàa yawa kan pe yeri tara ti kɔnsaga tijɛrɛ wogo ki na, jaŋgo pe leele pe gbo
{\QT{tokobi, naa fuŋgo gbɔgɔ, naa yambewe konaa tara na woŋgaala tipeele pe ni}}\XREF{†}{{\XO 6:8 }{\XO{6.8:
}}{\XT{Eze 14.21}}}.


\par }{\PP \VS{9}Kona, a Simbapyɔ wì si tɛgɛrɛ kaŋgurugo woro ti kɔn. Leele mbele pàa gbo Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ yarawa po naa sɛrɛya ŋa pàa yo wi kala na, a mì si pe yinŋgele ke yan wa
saraga wɔsaga ki nɔgɔ.

\VS{10}Pàa pye na gbele ŋgbanga na yuun fɔ: «We Fɔ, mboro ŋa
kpoyi ma pye kaselege fɔ, wagati jori maa singi mbe si jɛn mbe kiti kɔn tara woolo mbele pè we gbo pe na, mbe we gbogo ki yɔngɔ wɔ pe ni?»

\VS{11}A pè si deere titɔɔnrɔ fire kankan pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yeri, mɛɛ pe pye ma yo pe wogo naa wagati jɛnri ni fɔ pe sefɛnnɛ naa pe tunŋgo pyeyɛɛnlɛ mbele leele pe mbaa pe gbo, pe yɔn ki sa tin, paa yɛgɛ ŋga na pàa poro jate pe gbo we.


\par }{\PP \VS{12}Kona, a mì si Simbapyɔ wi yan wila tɛgɛrɛ kɔgɔlɔni woro ti kɔɔn. A tara tì si yɛgɛ ŋgbanga. A yɔnlɔ kì si kanŋga ma wɔ paa pariwɔgɔ yɛn. A yeŋge ki ni fuun kì kanŋga ma yanlaga paa kasanwa\XREF{†}{{\XO 6:12 }{\XO{6.12:
}}{\XT{Zhowɛ 2.10}}} yɛn.

\VS{13}A wɔnŋgɔlɔ kè yiri wa naayeri ma toori laga tara, paa yɛgɛ ŋga na tifɛliŋgbɔgɔ ma
figiye tige yangara maga pire tugbɔɔnrɔ ti kɔɔnlɔ mari wo we.

\VS{14}A naayeri wì yiri wa wi yɔngɔlɔ ke ni paa yɛgɛ ŋga na pe ma sɛlɛgɛ sɛwɛ migi\XREF{†}{{\XO 6:14 }{\XO{6.14:
}}{\XT{Eza 34.4}}} we. A pè yanwira naa
lɔgɔ furo ti ni fuun ti kɔlɔgi mari wɔ wa ti yɔngɔlɔ ke ni.

\VS{15}Tara na wunlumbolo, naa legbɔɔlɔ, naa sorodasheele teele, naa penjagbɔrɔ fɛnnɛ, naa fanŋga fɛnnɛ, naa leele sanmbala pe ni fuun, kulolo naa leseele, pè si saa lara wa yaanŋguro were to naa yanwira nɔgɔ waliwere ti sɔgɔwɔ.

\VS{16}{\QT{Pàa pye na yanwira to naa waara ti piin fɔ: «Ye toori we na ye we lara»}}\XREF{†}{{\XO 6:16 }{\XO{6.16:
}}{\XT{Oze 10.8}}} ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na wi yɛgɛ konaa Simbapyɔ wi naŋgbanwa pi na.

\VS{17}Katugu pe naŋgbanwa piligbɔgɔ kì gbɔn, ambɔ wi mbe ya yere mbege sige?




\par }\Chap{7}{\SH Izirayɛli lere waga cɛnmɛ \newline  naa waga nafa shyɛn \newline  ma yiri tijɛrɛ kala (144 000)
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko kagala koro puŋgo na, a mì si
mɛrɛgɛye tijɛrɛ yan yeresaga tara ti go tijɛrɛ ki na. A pè si tara ti tifɛɛrɛ tijɛrɛ ti yigi mari yerege, jaŋgo tifɛlɛgɛ kpɛ ka ka gbɔn laga tara ti na konaa wa kɔgɔje wi na, nakoma tige ka kpɛ na.

\VS{2}A mì si mɛrɛgɛ wa yɛgɛ yan wì yiri wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri na paan. Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li tɛgɛrɛ tìla pye wi kɛɛ. Pàa fanŋga ki kan mɛrɛgɛye tijɛrɛ mbele yeri ma yo pe tara to naa kɔgɔje wi jɔgɔ, a wì si gbele ŋgbanga ma pe pye fɔ:

\VS{3}«Yaga ka kapege pye tara to naa kɔgɔje, nakoma tire ti na fɔ we sa tɛgɛrɛ tɛgɛ we Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele pe walɛrɛ ti na.»

\VS{4}Pàa tɛgɛrɛ ti tɛgɛ mbele walɛrɛ na, pe yɛn yɔn ŋga na, a kì yo, a mìgi logo. Pàa pye lere waga cɛnmɛ naa waga nafa shyɛn ma yiri tijɛrɛ 144 000 ma yiri
Izirayɛli woolo pe cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni.

\VS{5}Wa Zhuda cɛnlɛ li ni, tɛgɛrɛ tìla tɛgɛ mbele walɛrɛ na, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Urubɛn cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Gadi cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn 12 000.

\VS{6}Wa Azɛri cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Nɛfitali cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Manase cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn 12 000.

\VS{7}Wa Simeyɔn cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa
Levi cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Isakari cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn 12 000.

\VS{8}Wa Zabulɔn cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Zhozɛfu cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn. Wa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ li ni, pàa pye lere waga kɛ ma yiri shyɛn 12 000.


\par }{\SH Janwa gbɔlɔ yɔn mbajɛnmɛ
\par }
{\PP \VS{9}Kona, a mì si wele mɛɛ janwa gbɔlɔ la yan, lere kpɛ saa ya mbege leele pe jiri mbe pe yɔn jɛn. Pàa yiri tara nuŋgba nuŋgba pyew ti ni, naa cɛngɛlɛ ke ni fuun ni, naa
dunruya woolo pe ni fuun ni, konaa sɛnrɛ pyew ti leele pe ni fuun ni. Pàa pye ma yere
wunluwɔ jɔngɔ konaa Simbapyɔ wi yɛgɛ na, pàa deere titɔɔnrɔ fire le, ma sɛngɛmbanra yigi wa pe kɛyɛn yi ni.

\VS{10}Pàa pye na gbele ŋgbanga na yuun fɔ: «We shɔwɔ pa pì yiri wa we Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na lo naa Simbapyɔ wi ni pe yeri!»

\VS{11}Mɛrɛgɛye pe ni fuun pàa pye ma yere ma wunluwɔ jɔngɔ naa lelɛɛlɛ konaa yaara yɛnwere tijɛrɛ ti maga. A pè si to ma pe yɛrɛ ti jiile tara ti na le wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ na, mɛɛ Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ

\VS{12}ma yo fɔ: «Anmiina! Sɔnmɔ, naa gbɔgɔwɔ, naa tijinliwɛ, naa sharaga, naa gbemɛ, naa yawa konaa fanŋga yɛn we Yɛnŋɛlɛ li woro fɔ sanga pyew! Anmiina.»


\par }{\PP \VS{13}A lelɛɛ nuŋgba silan yewe ma yo fɔ: «Mbele pè deere titɔɔnrɔ fire ti le, ambɛnɛ wɛlɛ poro? Pe yiri se yeri?»


\par }{\PP \VS{14}A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Na to, mboro màga jɛn.» A wì silan pye fɔ: «Mbele pè yiri wa jɔlɔgɔ gbɔgɔ ki ni, poro wɛlɛ. Pè pe deere titɔɔnrɔ ti jogo mari filige yegeyege\FTNT{†}{{\FR 7:14 }{\FR{7.14:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda ti yɛn lelɛɛlɛ sɛnyogo, nda ti yɛn naga nari ma yo pe kapere tì laga pe na.}}} wa Simbapyɔ wi kasanwa pi ni.

\VS{15}Ko kì ti pe yɛn wa Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ na, na tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan wa li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni sɔnlɔ naa yembinɛ. Ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na, wi yaa pye pe ni mbaa pe go singi.

\VS{16}{\QT{Fuŋgo naa wɔgɔ se ka pe yigi naa fyew. Yɔnlɔ yama se ka gbɔn pe na naa fyew,}}\XREF{†}{{\XO 7:16 }{\XO{7.16:
}}{\XT{Eza 49.10}}} nakoma kafugbɔgɔ.

\VS{17}Katugu Simbapyɔ ŋa wi yɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki nandogomɔ, wo wi yaa pye pe yɛgɛ sinfɔ, mbe pe yɛgɛ sin mbe kari pe ni wa puluyo yan yi tɔnmɔ pi maa yinwege kaan we.
{\QT{Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yɛntunwɔ pi ni fuun pi tulu mboo laga wa pe yɛrɛ ti na.»}}\XREF{†}{{\XO 7:17 }{\XO{7.17:
}}{\XT{Eza 25.8}}}




\par }\Chap{8}{\SH Tɛgɛrɛ kɔlɔshyɛn woro ti kɔnwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa Simbapyɔ wìla kaa tɛgɛrɛ kɔlɔshyɛn woro ti kɔn, a naayeri wì si pyeri dinw na kee lɛri walaga yeri.


\par }{\MS MBAANRA KƆLƆSHYƐN

\par }{\MR 8.2–11.19

\par }{\PP \VS{2}Mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn mbele pe ma yere Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, a mì si pe yan. A pè si mbaanra kɔlɔshyɛn kan pe yeri.


\par }{\PP \VS{3}A mɛrɛgɛ wà yɛgɛ si pan ma yere le
saraga wɔsaga ki tanla. Wusuna sogoyaraga la pye wi yeri, pàa ki gbegele tɛ ni. A pè si
wusuna nuwɔ taan lɛgɛwɛ kan wi yeri wuu wɔ saraga, mbe pinlɛ
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe yɛnrɛwɛ pi ni, wa tɛ saraga wɔsaga ki na, ko ŋga ki yɛn wa
wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ we.

\VS{4}Wusuna nuwɔ taan ŋa wìla pye na sori, a wi wirige kì si yiri wa mɛrɛgɛ wi kɛɛ ma pinlɛ Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe yɛnrɛwɛ pi ni na nuru wa Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{5}Kona, a mɛrɛgɛ wì si wusuna sogoyaraga ki lɛ maga yin saraga wɔsaga kasɔn ka ni, maga wa laga tara ti na. A yɛnŋɛlɛ gbaanra naa tinmɛ yiri, naa yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ ni, a tara tì yɛgɛ.


\par }{\SH Mbaanra kala
\par }
{\PP \VS{6}Mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn mbele mbaanra kɔlɔshyɛn tìla pye pe kɛɛ, a pè si pe yɛɛ gbɛgɛlɛ mberi win.


\par }{\PP \VS{7}A mɛrɛgɛ koŋgbanŋa wì suu mbanlaga ki win. Sinndɛɛrɛ tisaga naa kasɔn ŋga kì pinlɛ kasanwa ni, a tì si wo laga tara ti na. A tara ti kɔnsaga taanri wogo kì sogo, a tire ti kɔnsaga taanri wogo kì sogo, a yantipirige ki ni fuun kì sogo.


\par }{\PP \VS{8}A mɛrɛgɛ shyɛn woo wì suu mbanlaga ki win. A pè si yanwiga gbɔgɔ ka cɛnlɛ wa wa kɔgɔje wi ni, ŋga ki yɛn na yiin kasɔn ni. A kɔgɔje wi kɔnsaga taanri wogo kì si kanŋga kasanwa.

\VS{9}Yaara nda tì da ma pye yɛnwegele na wa kɔgɔje wi ni, a ti kɔnsaga taanri wogo kì ku, a tɔnmɔkɔɔrɔ ti kɔnsaga taanri wogo kì jɔgɔ.


\par }{\PP \VS{10}A mɛrɛgɛ taanri woo wì suu mbanlaga ki win. A wɔnnɔ gbɔlɔ là si yiri wa naayeri ma to, na yiin paa yangambɔlɔ kasɔn yɛn. Làa to gbaanla pe kɔnsaga taanri wogo ki na, naa puluyo yi na.

\VS{11}Ki wɔnnɔ pe maa li yinri Yaritisorogo. A tɔnmɔ pi kɔnsaga taanri woo pì kanŋga ma sori. A lelɛgɛrɛ ku, naa pàa ki tɔnmɔ pi wɔ we, katugu pìla kanŋga ma sori.


\par }{\PP \VS{12}A mɛrɛgɛ tijɛrɛ woo wì suu mbanlaga ki win. A pè si yɔnlɔ ki kɔnsaga taanri wogo ki gbɔn, naa yeŋge ki kɔnsaga taanri wogo ki ni, naa wɔnŋgɔlɔ ke kɔnsaga taanri wogo ki ni, jaŋgo ti yanwa pi kɔnsaga taanri woo pi kanŋga wɔwɔ. Pilige nuŋgba ki kɔnsaga taanri wogo, naa yembinɛ li kɔnsaga taanri wogo ki yanwa pii yiri.


\par }{\PP \VS{13}A mì si wele, mɛɛ yɔn tinmɛ ta wila toro sire na wa naayeri fɔ wa lege. Wìla pye naga yuun ŋgbanga fɔ: «Jɔlɔgɔ, jɔlɔgɔ, jɔlɔgɔ yɛn
dunruya woolo pe wogo, mɛrɛgɛye taanri sanmbala paga pe mbaanra ti win, ŋga ki yaa pye ki kala na!»




\par }\Chap{9}{\PP \VerseOne{1}A
mɛrɛgɛ kaŋgurugo woo wì suu mbanlaga ki win. A mì si wɔnnɔ la yan lì yiri wa naayeri ma to laga tara. A pè si
wetijugo kɔsaga fu lakile wi kan li yeri.

\VS{2}A wɔnnɔ lì si wetijugo ki yɛngɛ, a wirige si yiri wa ki ni paa kasɔn gbɔgɔ wirige yɛn. A ki wetijugo wirige kì yɔnlɔ konaa naayeri wi wɔ.

\VS{3}A
gbatɔ si yiri wa wirige ki ni ma jaraga tara ti na. A pè fanŋga kan wi yeri paa naala mbele laga tara na pe wogo ki yɛn.

\VS{4}A pè suu pye ma yo wiga ka kapege pye yan ki na, naa yaritipirige ka kpɛ na, nakoma tige ka kpɛ na, fɔ ndɛɛ leele mbele Yɛnŋɛlɛ li tɛgɛrɛ tii tɛgɛ pe walɛrɛ ti na poro.

\VS{5}Konɔ sila kan gbatɔ wi yeri wila leele pe kuun, ɛɛn fɔ, fanŋga kìla kan wi yeri wila pe jɔlɔ fɔ yeŋge kaŋgurugo. Ki jɔlɔgɔ ki yama pi yɛn paa yɛgɛ ŋga na naa ka lere nɔ ki maa wi yaa we.

\VS{6}Ko piliye yo ni, leele pe yaa kaa kunwɔ pi lagajaa, pe se kaa ta. Pe yaa kaa ki jaa mbe ku, ɛɛn fɔ, kunwɔ pi yaa ka fe mbe lali pe ni.


\par }{\PP \VS{7}Ki gbatɔ wi yɛn ma shɔnye lɛ, mbele pè gbɛgɛlɛ mbe malaga gbɔn. Yaraga kà la pye wa wi yinrɛ ti na paa tɛ wunluwɔ njagala yɛn. Wi yɛrɛ tìla pye paa leele yɛrɛ yɛn.

\VS{8}Wi yinzire tìla pye paa jɛɛlɛ yinzire yɛn, a wi ŋgangala ke yɛn paa jaraye ŋgangala yɛn.

\VS{9}Malaga gbɔndeere la pye wi kotoro ti na paa tugurɔn woro yɛn. Wi kanwira tinmɛ pìla pye paa wotoroye lɛgɛrɛ tinmɛ yɛn, mbele shɔnye na tilele na fee na kee malaga gbɔnsaga.

\VS{10}Nara la pye wi na, naa nara yɔnrɔ ni paa naala pe woro ti yɛn. Pa yawa pi yɛn wa wi nara ti ni mbaa leele pe jɔlɔ fɔ yeŋge kaŋgurugo ni.

\VS{11}Wetijugo mɛrɛgɛ wo wi yɛn pe go na wunluwɔ. Eburuye sɛnrɛ ti ni, pe maa wi yinri «Abadɔn», Girɛki sɛnrɛ ti ni naa yinri «Apoliyɔn» (ko kɔrɔ wo yɛn fɔ «Jɔgɔfɔ»).


\par }{\PP \VS{12}Jɔlɔgɔ koŋgbanŋga kì toro. Wele, jɔlɔgɔ shyɛn wa na paan naa.


\par }{\PP \VS{13}A mɛrɛgɛ kɔgɔlɔni woo wì suu mbanlaga ki win. Tɛ
saraga wɔsaga ŋga ki yɛn le Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, a mì si magala la logo lì yiri wa ki yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na.

\VS{14}Mɛrɛgɛ ŋa mbanlaga kɔgɔlɔni wogo kìla pye wi yeri, a magala lì suu pye fɔ: «Mɛrɛgɛye tijɛrɛ mbele pe yɛn pɔsaga wa Efirati gbaan gbeŋɛ wi tanla, pe sangala.»

\VS{15}A pè si mɛrɛgɛye tijɛrɛ pe sangala. Pàa pye ma gbɛgɛlɛ ki yɛlɛ, naa ki yeŋge, naa ki pilige, naa ki sanga wi mɛgɛ ni mbe leele pe kɔnsaga taanri wogo ki gbo.

\VS{16}Sorodasheele mbele pàa lugu shɔnye na, a pè si pe yɔn ki naga na na. Pàa pye sorodasheele waga cɛnmɛ shyɛn tɛgɛsaga waga kele 200 000 000.

\VS{17}Wa na yariyanga ki ni, shɔnye poro naa pe lugufɛnnɛ pe ni, mìla pe yan yɛgɛ ŋga na ki ŋga: Malaga gbɔndeere la pye pe na ma yanlaga paa kasɔn yɛn, na woo paa bura yɛn paa sinndɛlɛgɛ ŋga pe yinri
safiri ki yɛn, ma yanlaga paa nɛŋgɛ muwɛ yɛn paa sinndɛlɛgɛ ŋga pe yinri
kiribi ki yɛn. Shɔnye pe yinrɛ tìla pye paa jaraye yinrɛ yɛn. Kasɔn, naa wirige, naa kiribi\FTNT{†}{{\FR 9:17 }{\FR{9.17:
{\QT{Kiribi:}} Sinndɛlɛgɛ ka yi, na ki kaa sori ki nuwɔ pi ma pe.}}} la pye na yinrigi wa pe yɔn.

\VS{18}A leele pe kɔnsaga taanri wogo kì si ku ki jɔlɔgɔ taanri ŋga ki kala na, ko ki yɛn kasɔn, naa wirige, naa kiribi ŋa wìla pye na yinrigi wa shɔnye pe yɔn we.

\VS{19}Katugu yawa mba pi yɛn shɔnye pe ni, pa pi yɛn wa pe yɔnrɔ to naa pe nara ti ni. Pe nara ti yɛn ma wɔɔrɔ lɛ, yinrɛ yɛn ti na, to pe ma tɛgɛ na leele pe jɔlɔ.


\par }{\PP \VS{20}Leele sanmbala mbele ki jɔlɔgɔ taanri ŋga ki sila pe gbo, pe sila kapyere nda pè pye ti jɛn mberi yaga. Gboshugulo poro naa yarisunndo nda pè gbegele tɛ ni, nakoma warifuwe ni, naa tuguyɛnrɛ ni, naa sinndɛlɛgɛ ni, naa tige ni, pe sila ti gbɔgɔwɔ pi yaga, to nda ti se ya mbaa yaan, mbaa nuru konaa mbaa tanri\XREF{†}{{\XO 9:20 }{\XO{9.20:
}}{\XT{Dani 5.23}}} we.

\VS{21}Pe sila puŋgo le pe legbogo, naa pe lekara, naa pe kɛɛnrɛ kapyere to naa pe yuro ti ni.




\par }\Chap{10}{\SH Mɛrɛgɛ wo naa sɛwɛ pile sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}A mì si
mɛrɛgɛ fanŋgafɔ wa yɛgɛ yan wì yiri wa yɛnŋɛlɛ na na tingi. Kambaaga la pye maa fo. Yaanŋgondi la pye maa go ki maga. Wi yɛgɛ kìla pye paa yɔnlɔ ki yɛn, a wi jegele ke yɛn paa kasɔn yinŋgele yɛn, ŋgele ke yɛn ma tiyagala lɛ.

\VS{2}Sɛwɛ pile la pye wi kɛɛ yɛnlɛgɛ. A wì suu kalige jele li kan wa kɔgɔje wi na, mɛɛ wi kamɛŋgɛ jele li kan wa tara ti na.

\VS{3}A wì si gbele ŋgbanga paa yɛgɛ ŋga na jara maa gbele we. Naa wìla kaa gbele ma, a yɛnŋɛlɛ gbaanra kɔlɔshyɛn tì si gbanla.

\VS{4}Naa yɛnŋɛlɛ gbaanra kɔlɔshyɛn tìla kaa gbanla ma, a mi nɛɛ jaa mbege yɔnlɔgɔ. Ɛɛn fɔ, a mì si magala la logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na mala pye fɔ: «Yɛnŋɛlɛ gbaanra kɔlɔshyɛn tì ŋga yo, ki lara maga kaga yɔnlɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{5}Kona, mɛrɛgɛ ŋa mìla yan yeresaga wa kɔgɔje wo naa tara ti na,
{\QT{a wì suu kalige ki yirige wa naayeri}},

\VS{6}{\QT{mɛɛ wugu Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo fɔ sanga pyew li na,}}\XREF{†}{{\XO 10:6 }{\XO{10.5-6:
}}{\XT{Dani 12.7}}} lo na lì naayeri wi da naa wi yaara ti ni fuun ti ni, ma tara ti da naa ti nawa yaara ti ni fuun ti ni, ma kɔgɔje wi da naa wi nawa yaara ti ni fuun ti ni. A wì si wugu ma yo fɔ: «Wagati se sige naa!

\VS{7}Ɛɛn fɔ, na mɛrɛgɛ kɔlɔshyɛn woo wiga kaa mbanlaga ki win, kona, Yɛnŋɛlɛ li ŋgundo kala li yaa pye mbe yɔn fili, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yari li tunmbyeele mbele pe yɛn
li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe kan we.»


\par }{\PP \VS{8}Kona, magala na mìla keli ma logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na, a lì si para na ni naa fɔnŋgɔ ma yo fɔ: «Kari ma sa sɛwɛ pile na li yɛn ma yɛngɛ li shɔ mɛrɛgɛ ŋa wi yɛn yeresaga wa kɔgɔje wo naa tara ti na wi kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{9}A mì si kari mɛrɛgɛ wi kɔrɔgɔ maa pye ma yo wi sɛwɛ pile li kan na yeri. A wì silan pye fɔ: «Li shɔ mali ka mali yɔli. Li yaa pye mbe sori wa ma lara ti ni, ɛɛn fɔ, wa ma yɔn ko ni, li yaa pye mbe tanla paa sɛnrɛgɛ yɛn.»


\par }{\PP \VS{10}{\QT{A mì si sɛwɛ pile li shɔ mɛrɛgɛ wi kɛɛ mali ka. A lì si tanla wa na yɔn paa sɛnrɛgɛ yɛn;}}\XREF{†}{{\XO 10:10 }{\XO{10.10:
}}{\XT{Eze 3.3}}} ɛɛn fɔ, naa mìla kaa li yɔli, a lì si sori wa na lara.


\par }{\PP \VS{11}Kona, a pè silan pye fɔ: «Ki daga ma Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ yo naa
dunruya woolo lɛgɛrɛ, naa cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ, naa sɛnrɛ pyew ti leele, naa wunlumbolo lɛgɛrɛ wogo na.»




\par }\Chap{11}{\SH Sɛrɛfɛnnɛ shyɛn sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}A pè si gbagara kanŋgala kan na yeri, na li yɛn paa mɛtɛrɛ yɛn, ma yo fɔ: «Yiri ma Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki taanla konaa
saraga wɔsaga ki ni, ma mbele pe maa Yɛnŋɛlɛ li gbogo wa pe jiri.

\VS{2}Ɛɛn fɔ, ma shɛrigo gbɔgɔ laga nawa pi yaga maga kaa taanla, katugu pòo kan tara woolo
mbele pee shɛri pe yeri, pe yaa ka ca
kpoyi ki tanga mbe sa gbɔn fɔ yeŋge nafa shyɛn ma yiri shyɛn.

\VS{3}Mi yaa kanla sɛrɛfɛnnɛ shyɛn pe torogo, mbege kan pe yeri pe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yo sa gbɔn fɔ piliye waga kele naa cɛnmɛ shyɛn naa nafa taanri 1 260, jatere piriwɛn yaripɔrɔ ni pe na.»


\par }{\PP \VS{4}Sɛrɛfɛnnɛ shyɛn poro pe yɛn paa
{\QT{oliviye tire shyɛn naa fitanlaye shyɛn mbele pe yɛn ma yere wa tara ti Fɔ wi yɛgɛ na we.}}\XREF{†}{{\XO 11:4 }{\XO{11.4:
}}{\XT{Zaka 4.2-3,11-14}}}

\VS{5}Na lere kaa ki jaa mbe kapege pye pe na, kasɔn ma yiri wa pe yɔnrɔ ti ni ma pe mbɛnfɛnnɛ pe sogo ma pe gbo. Ee, na lere ŋa kaa jaa mbe kapege pye pe na, pa ki daga ki fɔ poo gbo yɛɛn we.

\VS{6}Yawa yɛn pe yeri mbe naayeri wi tɔn, jaŋgo tisaga ka ka to pe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yopiliye yi ni. Yawa si yɛn pe yeri mbe tɔnmɔ pi kanŋga kasanwa, mbaa jɔlɔgɔ ki cɛnlɛ pyew ki waa laga tara ti ni, sanga o sanga pe kaa ki jaa we.


\par }{\PP \VS{7}Na paga ka kɔ pe sɛrɛya yogo ki na sanga ŋa ni, woŋgbɔ ŋa wila yinrigi wa
wetijugo kɔsaga fu ki ni, wi yaa malaga gbɔn pe ni mbe ya pe ni mbe pe gbo.

\VS{8}Pe gboolo pe yaa ka koro wa cagbɔgɔ ki katogo ki ni, wa laga ŋga pàa
pe Fɔ wi kan wa
tiparaga ki na we. Sɛnrɛ ti kɔrɔ lɛɛ wo ni, pe maa ki cagbɔgɔ ki yinri
Sodɔmu, nakoma Ezhipiti.

\VS{9}Leele pele yaa kaa pe gboolo pe wele mbe sa gbɔn fɔ piliye taanri naa walaga, mbe yiri
dunruya woolo pe ni fuun ni, naa cɛngɛlɛ ke ni fuun ni, naa sɛnrɛ pyew ti leele pe ni fuun ni, naa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti ni. Pe se ka yere ki na pe pe le.

\VS{10}Tara woolo pe yaa kaa yɔgɔri ki leele shyɛn pe kunwɔ pi kala na. Pe yaa kaa pe yɛɛ gbɔgɔyaara torogi pe yɛɛ kan, katugu ki
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ shyɛn pàa tara woolo pe jɔlɔ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, ko piliye taanri naa walaga yo kaa toro ma kɔ, a yinwege wɔnwɔn si yiri wa Yɛnŋɛlɛ li yeri ma ye pe ni, a pè si yiri ma yere. Mbele pàa pe yan pàa fyɛ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{12}A Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ shyɛn pè si magala gbɔlɔ la logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma pe pye fɔ: «Ye lugu laga.» A pè si lugu ma kari wa yɛnŋɛlɛ na kambaaga ka ni pe mbɛnfɛnnɛ pe yɛgɛ na.

\VS{13}Le ki wagati nuŋgba wi ni, a tara tì si yɛgɛ ŋgbanga. A ca ki kɔnsaga kɛ wogo kì toori. A lere waga kɔlɔshyɛn (7 000) wo ku tara nda tìla yɛgɛ ti kala na. A leele sanmbala pe sunndoro tì si kɔn pe na, a pè Yɛnŋɛlɛ na wa naayeri li gbɔgɔ.


\par }{\PP \VS{14}Jɔlɔgɔ shyɛn wogo kì toro. Wele, sanni jɛnri jɔlɔgɔ tanri wogo ki yaa pan.


\par }{\SH Mbanlaga kɔlɔshyɛn wogo \newline  ki winkala
\par }
{\PP \VS{15}Kona, a
mɛrɛgɛ kɔlɔshyɛn woo wì suu mbanlaga ki win. A magaŋgala tugbɔŋgɔlɔ kèle si yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma yo fɔ: «Yiŋgɔ dunruya wunluwɔ pi yɛn
we Fɔ Yɛnŋɛlɛ lo naa li
Kirisi wi ni pe woo. Wi yaa cɛn
wunluwɔ pi na fɔ sanga pyew!»

\VS{16}Lelɛɛlɛ nafa ma yiri tijɛrɛ mbele pàa pye ma cɛn pe wunluwɔ jɔnrɔ ti na wa Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, pè si toori ma pe yɛrɛ ti jiile tara ti na ma Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ

\VS{17}na yuun fɔ:

\par }{\Q «We Fɔ Yɛnŋɛlɛ, yawa pi ni fuun fɔ, mboro ŋa ma yɛn wa konaa màa pye wa,

\par }{\Q we yɛn nɔɔ shari,

\par }{\Q katugu mɔ̀ɔ yawa gbɔɔ pi lɛ ma cɛn ma wunluwɔ pi na.


\par }{\Q \VS{18}Tara nuŋgba nuŋgba pyew ti woolo pàa nawa ŋgban,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, ma naŋgbanwa wagati wì gbɔn.

\par }{\Q Kiti wi yaa kɔn kuulo pe na wagati ŋa ni wì gbɔn.

\par }{\Q Wagati wì gbɔn ŋa ni ma yaa tɔnli kan ma tunmbyeele Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q naa mbele fuun pe yɛn ma woolo na fyɛ ma yɛgɛ pe yeri, piile o, lelɛɛlɛ o.

\par }{\Q Wagati wì gbɔn mbele pe yɛn na tara ti jogo ma yaa pe jɔgɔ!»


\par }{\PP \VS{19}Kona, Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki yɛn wa yɛnŋɛlɛ na, a ki yɔn kì si yɛngɛ. A pè si Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wi yan wa li shɛrigo gbɔgɔ ki nawa. A Yɛnŋɛlɛ li nɛɛ yɛngɛlɛ, a magaŋgala naa yɛnŋɛlɛ gbaanra na yinrigi, a tara tì yɛgɛ, a sinndɛɛrɛ tisaga na tuun tugbɔɔrɔ.




\par }{\MS KACƐN KAGALA KƆLƆSHYƐN

\par }\Chap{12}{\MR 12.1–15.4

\par }{\SH Jɛlɛ wo naa yarifɛlɛgɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}A mì si kacɛn gbɔlɔ la yan wa yɛnŋɛlɛ na: Jɛlɛ lawi, yɔnlɔ kìla pye maa fo. Yeŋge kìla pye wa wi tɔɔrɔ ti nɔgɔ. Wɔnŋgɔlɔ kɛ ma yiri shyɛn
wunluwɔ njala la pye wa wi go na.

\VS{2}Wìla pye kugbɔ ni na jaa mbe se, nɛɛ gbele selara yama naa ti jɔlɔgɔ ki kala na.


\par }{\PP \VS{3}Ko puŋgo na, a kacɛn wà suu yɛɛ naga naa wa yɛnŋɛlɛ na:
Yarifɛlɛgɛ gbegbeŋge yɛngɛ ka layi. Yinrɛ kɔlɔshyɛn naa yɛnŋgɛlɛ kɛ kàa pye ki na. Wunluwɔ njagala la pye ki yinrɛ ti nuŋgba nuŋgba pyew ti na.

\VS{4}A ki naga kì naayeri wɔnŋgɔlɔ ke kɔnsaga taanri wogo ki wɔnŋgɔlɔ ke kɔn ma ke wo laga tara ti na. A kì si yere le jɛlɛ ŋa wìla pye na jaa mbe se wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, na wiga se kuu pyɔ wi ka.

\VS{5}A jɛlɛ wì si pinambyɔ se,
{\QT{wo wi yaa kaa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti woolo pe ni fuun pe yɛgɛ sinni tugurɔn kanŋgala ni.}}\XREF{†}{{\XO 12:5 }{\XO{12.5:
}}{\XT{Yuuro 2.9}}} A pè si pyɔ wi lɛ ma kari wi ni wa Yɛnŋɛlɛ lo naa li wunluwɔ jɔngɔ ki tanla.

\VS{6}A jɛlɛ wì si fe ma kari wa
gbinri, wa laga ŋga Yɛnŋɛlɛ làa gbegele wi kan we, jaŋgo paa wi baro wa fɔ sa gbɔn piliye waga kele naa cɛnmɛ shyɛn naa nafa taanri 1 260.


\par }{\PP \VS{7}A malaga si to wa yɛnŋɛlɛ na.
Mishɛli naa wi
mɛrɛgɛye pe ni pàa pye na malaga gbɔɔn yarifɛlɛgɛ ki ni. A yarifɛlɛgɛ fun ko naa ki mɛrɛgɛye pe ni paa malaga gbɔɔn pe ni.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, yarifɛlɛgɛ ko naa ki mɛrɛgɛye pe ni, pe sila ya Mishɛliye pe ni, pe sila si laga ta wa yɛnŋɛlɛ na mbe koro wa.

\VS{9}A pè sigi yarifɛlɛgɛ gbegbeŋge ki wa wa funwa na. Ko ki yɛn wɔɔgɔ lɛgɛ\XREF{†}{{\XO 12:9 }{\XO{12.9:
}}{\XT{Zhenɛ 3.1}}} ye, ŋga pe maa yinri Mɛgɛ jɔgɔfɔ naa Sɔtanla, ko ki yɛn na
dunruya woolo pe ni fuun pe fanla na pe punŋgu we. A pè sigi wa laga tara ti na, ma ki mɛrɛgɛye pe pinlɛ ma pe wa ki ni.


\par }{\PP \VS{10}Kona, a mì si magala gbɔlɔ la logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na, làa pye na yuun fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li shɔwɔ pì gbɔn yiŋgɔ! Yɛnŋɛlɛ lìli wunluwɔ naa li yawa pi pye maa naga yiŋgɔ! Li
Kirisi wùu fanŋga ki pye maga naga yiŋgɔ; katugu ŋa wi maa we sefɛnnɛ pe jɛni, wo ŋa wìla pye na pe jɛni wa Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na sɔnlɔ naa yembinɛ, pòo wa laga tara ti na.

\VS{11}We sefɛnnɛ pè ya wi ni Simbapyɔ wi kasanwa pi fanŋga na, naa kaselege ŋga pè yari ki fanŋga na. A pè yɛnlɛ ki na ma pe yɛɛ go ki kan mbe ku.

\VS{12}Ki kala na, naayeri wo naa yoro mbele ye yɛn wa, yaa yɔgɔri! Ɛɛn fɔ, jɔlɔgɔ yɛn tara to naa kɔgɔje wi ni pe wogo, katugu Sɔtanla wì tigi ma pan ye kɔrɔgɔ. Wi nawa pì ŋgban wi na fɔ jɛŋgɛ, katugu wìgi jɛn ma yo wagati jɛnri wì koro wi kan.»


\par }{\PP \VS{13}Naa yarifɛlɛgɛ kìla kaa ki yan pège wa laga tara ti na, a kì si taga jɛlɛ ŋa wìla pinambyɔ wi se wi puŋgo na.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, a jɛlɛ wì si yɔn gbegbeŋɛ kanwira shyɛn ta mbe ta mbe yiri sire na mbe kari wa gbinri wi ni, wa wi laga ki na, wa laga ŋga wi yaa baro sa gbɔn yɛgɛlɛ taanri naa yeŋge kɔgɔlɔni\XREF{†}{{\XO 12:14 }{\XO{12.14:
}}{\XT{Dani 7.25; 12.7}}}, mbe pye mbe lali wɔɔgɔ ki ni we.

\VS{15}Kona, a wɔɔgɔ kì si tɔnmɔ yirige wa ki yɔn maa wo jɛlɛ wi puŋgo na paa gbaan yɛn, jaŋgo ki tɔnmɔ mba pi yɛn na fuun pi saa li.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, a tara tì si saga jɛlɛ wi na mari yɔn ki yɛngɛ, tɔnmɔ mba wɔɔgɔ kìla yirige wa ki yɔn ma wo, maa wɔ.

\VS{17}A yarifɛlɛgɛ kì si nawa ŋgban jɛlɛ wi ni fɔ jɛŋgɛ, a kì si kari ma saa na malaga gbɔɔn jɛlɛ wi setirige piile pe ni, poro mbele fuun pe yɛn na tanri Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ke na, ma Zhezu wi sɛrɛya wi yigi we.

\VS{18}A yarifɛlɛgɛ kì si yere wa kɔgɔje yɔn taambugɔ ki na.




\par }\Chap{13}{\SH Woŋgbɔ ŋa wì yiri wa kɔgɔje wi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a mì si woŋgbɔ wa yan wila yinrigi wa kɔgɔje wi ni. Yɛnŋgɛlɛ kɛ\XREF{†}{{\XO 13:1 }{\XO{13.1:
}}{\XT{Dani 7.3-7}}} naa yinrɛ kɔlɔshyɛn tìla pye wi na. Wunluwɔ njagala kɛ la pye ki yɛnŋgɛlɛ ke na. Yɛnŋɛlɛ li mɛjɔɔgɔ mɛgɛ la pye ma yɔnlɔgɔ wa wi yinrɛ ti na.

\VS{2}Woŋgbɔ ŋa mìla yan wìla pye ma kamɔlɔ lɛ. Wi pɔrɔ tìla pye paa cɛngɛ urusi ki woro ti yɛn. Wi yɔn kìla pye paa jara yɔn yɛn. A
Yarifɛlɛgɛ kì sigi yawa pi kan wi yeri, naa ki wunluwɔ jɔngɔ ki ni, naa fanŋga gbɔgɔ ni.

\VS{3}A mì si woŋgbɔ wi go nuŋgba yan ma mbe yo fɔ pège gbɔn maga wɛlɛgɛ, fɔ a kila jaa mbe ku. Ki wɛlɛgɛsaga ŋga ki mbaa wi gbo, kì si sagala. A tara woolo pe ni fuun pe nɛɛ kawa ki wogo ki na, mɛɛ taga woŋgbɔ wi puŋgo na.

\VS{4}A pè si yarifɛlɛgɛ kì gbɔgɔ, katugu kìla fanŋga kan woŋgbɔ wi yeri. A pè si woŋgbɔ wi gbɔgɔ ma yo fɔ: «Ambɔ wi yɛn paa woŋgbɔ wi yɛn? Ambɔ wi mbe ya malaga gbɔn wi ni?»


\par }{\PP \VS{5}Fanŋga la kan woŋgbɔ wi yeri wila wi yɛɛ gbɔgɔwɔ sɛnrɛ konaa mbaa Yɛnŋɛlɛ li mɛjɔɔgɔ sɛnrɛ yuun. A yawa kan wi yeri wila kagala piin sa gbɔn fɔ yeŋge nafa shyɛn ma yiri shyɛn.

\VS{6}A wi nɛɛ sɛnpere yuun na waa Yɛnŋɛlɛ li na, na li mɛgɛ konaa li cɛnsaga ki mɛgɛ ki jogo, na mbele fuun pe yɛn wa yɛnŋɛlɛ na pe mɛgɛ ki jogo.

\VS{7}{\QT{Yarifɛlɛgɛ kìla konɔ kan wi yeri wi malaga gbɔn Yɛnŋɛlɛ li leele
kpoyi pe ni wi ya pe ni.}} A wì fanŋga ta cɛngɛlɛ ke ni fuun ke na, naa
dunruya woolo pe ni fuun, naa sɛnrɛ pyew ti leele pe ni fuun, naa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti na.

\VS{8}Tara woolo pe ni fuun pe yaa kaa gbɔgɔ, poro mbele pe mɛrɛ ti woro ma yɔnlɔgɔ wa Simbapyɔ ŋa pàa gbo wi yinwege sɛwɛ wi ni, maga lɛ wa dunruya wi dasanga wi ni we.


\par }{\PP \VS{9}«Nuŋgbogolo ka pye ŋa na, wi ke jan wila nuru!

\VS{10}Ŋa kaa leele nii kaso, pe yaa kaa le kaso. Ŋa kaa leele kuun tokobi ni, wi daga poo gbo tokobi ni\FTNT{†}{{\FR 13:10 }{\FR{13.10:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi mbe ya kanŋga naa fɔ: Kì kɔn ma tɛgɛ ŋa kan wi ye kaso, wo yaa ka ye kaso. Ŋa kì kɔn ma tɛgɛ wi kan poo gbo tokobi ni, pe yaa ka wo gbo tokobi ni.}}}. Ko kala kì ti Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe daga mbege kun pe yɛɛ ni mbe tagawa pi yigi jɛŋgɛ.»


\par }{\SH Woŋgbɔ ŋa wì yiri wa tara ti ni
\par }
{\PP \VS{11}Ko puŋgo na, a mì si woŋgbɔ wa yɛgɛ yan naa wila yinrigi wa tara. Yɛnŋgɛlɛ shyɛn la pye wi na paa simbapyɔ wogolo yɛn. Wìla pye na yogo paa yarifɛlɛgɛ ki yɛn.

\VS{12}Wìla pye na tunŋgo piin woŋgbɔ koŋgbanŋa wi fanŋga ki ni fuun ki ni le wi yɛgɛ na. A wi nɛɛ tara to naa tara woolo pe ŋgbanga paa woŋgbɔ koŋgbanŋa wi gbogo, wo ŋa wi wɛlɛgɛsaga ki mbaa wi gbo, a wì sagala we.

\VS{13}Ki woŋgbɔ shyɛn woo wìla pye na kafɔnŋgɔlɔ gbɔgɔlɔ piin, na kasɔn piin kila yinrigi wa naayeri na tinri laga tara leele pe ni fuun pe yɛgɛ na.

\VS{14}Fanŋga kìla kan wi yeri wila kafɔnŋgɔlɔ ŋgele piin woŋgbɔ koŋgbanŋa wi yɛgɛ na, wìla pye na tara woolo pe fanla na pe punŋgu ke ni. Wìla pe pye ma yo woŋgbɔ ŋa pàa wɛlɛgɛ tokobi wi ni, wi si yɛn yinwege na, poo yanlɛɛ gbegele paa wi gbogo.

\VS{15}A woŋgbɔ shyɛn woo wì si fanŋga ta mbe yinwege le woŋgbɔ koŋgbanŋa wi yanlɛɛ wi ni, jaŋgo woŋgbɔ wi yanlɛɛ wila para, wi mbele fuun pe soo gbɔgɔ pe gbo.

\VS{16}A woŋgbɔ wi nɛɛ leele pe ni fuun pe ŋgbanga, piile naa lelɛɛlɛ, penjagbɔrɔ fɛnnɛ naa fyɔnwɔ fɛnnɛ, leseele naa kulolo, pe ta pe gbɔnrɔ taga pe kalire, nakoma pe walɛrɛ ti na.

\VS{17}Lere kpɛ saa ya mbe lɔ, nakoma mbe pɛrɛ, na ki gbɔnrɔ ti woro wi na, ko kɔrɔ wo yɛn woŋgbɔ wi mɛgɛ ye, nakoma wi mɛgɛ ki numiyoro we.


\par }{\PP \VS{18}Ki laga ŋga yɛɛn, ki daga tijinliwɛ ni. Lere ŋa wi yɛn tijinliwɛ ni, wi woŋgbɔ wi numiyoro wi jiri, katugu ki numiyoro wi yɛn lere numiyoro. Ki numiyoro wi yɛn cɛnmɛ kɔgɔlɔni naa nafa taanri ma yiri kɔgɔlɔni 666.




\par }\Chap{14}{\SH Mbele pè go ki shɔ \newline  pe yurufɔnŋgɔ ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a mì si wele, mɛɛ Simbapyɔ wi yan yeresaga wa
Siyɔn yanwiga ki na. Lere waga cɛnmɛ naa waga nafa shyɛn ma yiri tijɛrɛ 144 000 pàa pye wa wi ni, wi mɛgɛ ko naa wi To mɛgɛ ki ni tìla pye ma yɔnlɔgɔ wa pe walɛrɛ ti na.

\VS{2}A mì si magala la logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na paa tɔnŋgbɔɔ togo tinmɛ yɛn, paa Yɛnŋɛlɛ gbanlaga ŋgbanga yɛn. Magala na mìla logo làa pye paa juru gbɔnfɛnnɛ juru magala yɛn.

\VS{3}Ki lelɛgɛrɛ tìla pye na yurufɔnŋgɔ shoo wa
wunluwɔ jɔngɔ ko naa yaara yɛnwere tijɛrɛ, naa lelɛɛlɛ pe yɛgɛ na. Lere kpɛ saa ya mbege yurugo ki fɔrɔgɔ, ndɛɛ lere waga cɛnmɛ naa waga nafa shyɛn ma yiri tijɛrɛ 144 000 mbele pàa pe go shɔ laga tara ti ni poro cɛ.


\par }{\PP \VS{4}Poro wɛlɛ pee fyɔnrɔ kala pye jɛɛlɛ ni, pè pe yɛɛ yaga
kpoyi. Pe ma taga Simbapyɔ wi na laga o laga wi kaa kee. Pàa pe go shɔ leele pe sɔgɔwɔ, a pè pye paa kɛrɛ yarilire koŋgbannda yɛn Yɛnŋɛlɛ lo naa Simbapyɔ wi kan.

\VS{5}Pee yagbolo finlɛ wa pe yɔn fyew. Pe yɛn jɛrɛgisaga fu.


\par }{\SH Mɛrɛgɛye taanri kala
\par }
{\PP \VS{6}Kona, a mì si
mɛrɛgɛ wa yan wila toro sire na lege wa naayeri. Sɛntanra nda ti se kɔ tà la pye wi yeri mberi yari tara woolo pe kan, naa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti kan, naa cɛngɛlɛ ke ni fuun ke kan, naa sɛnrɛ pyew ti leele pe ni fuun pe kan, naa
dunruya woolo pe ni fuun pe kan.

\VS{7}Wìla pye naga yuun ŋgbanga ma yo fɔ: «Yaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, yaa li gbogo, katugu li yaa kiti kɔn leele pe na sanga ŋa ni, wì gbɔn. Ŋa wì naayeri wo naa tara, naa kɔgɔje, naa puluyo yi gbegele yaa wi gbogo!»


\par }{\PP \VS{8}A mɛrɛgɛ shyɛn woo si taga koŋgbanŋa wi na, na yuun fɔ: «{\QT{Kì to, kì to, Babilɔni cagbɔgɔ ye.}}\XREF{†}{{\XO 14:8 }{\XO{14.8:
}}{\XT{Zhere 51.7}}} Ko kì tara nuŋgba nuŋgba pyew ti woolo pe kan, a pège kalikalawa pee duvɛn wa wɔ\XREF{†}{{\XO 14:8 }{\XO{14.8:
}}{\XT{Eza 21.9}}}!»


\par }{\PP \VS{9}A mɛrɛgɛ taanri woo si taga koŋgbanmbala shyɛn pe na, naga yuun ŋgbanga fɔ: «Lere ŋa ka woŋgbɔ wo naa wi yanlɛɛ wi gbɔgɔ, mbege yaga pe gbɔnrɔ taga wi walɛgɛ, nakoma wi kɛɛ ki na,

\VS{10}wo fun wi yaa ka Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa duvɛn wi wɔ, wo ŋa wi woro ma pinlɛ, a lùu le wa li naŋgbanwa wɔjɛnnɛ li ni we. Mbele fuun paa ko piin ma, pe yaa kaa jɔlɔ wa kasɔn naa
kiribi wi ni wa mɛrɛgɛye kpoyi poro naa Simbapyɔ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{11}Kasɔn ŋga ki yɛn na pe jɔlɔ, ki wirige ki yɛn na yinrigi fɔ sanga pyew. Mbele fuun pè woŋgbɔ wo naa wi yanlɛɛ wi ni pe gbɔgɔ, naa ŋa fuun pè woŋgbɔ wi mɛgɛ gbɔnrɔ ti taga wi na, wogowo se ka pye pe na sɔnlɔ naa yembinɛ.»


\par }{\PP \VS{12}Ko kala kì ti
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe daga mbege kun pe yɛɛ ni, poro mbele pe yɛn ma li ŋgasegele ke yigi na tanri ke na, ma taga Zhezu wi na we.


\par }{\PP \VS{13}Kona, a mì si magala la logo lì yiri wa yɛnŋɛlɛ na mala pye fɔ: «Ki wogo ŋga ki yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: ‹Leele mbele pe yɛn na kuun yiŋgɔ wa tagawa pi ni
we Fɔ wi ni, fɛrɛwɛ yɛn pe woo!› » A Yinnɛkpoyi lì sho fɔ: «Ee, kaselege yi. Pe mbe ka ya wogo pe tunŋgbanra nda pè pye ti ni, katugu pe kapyere tɔnli wì taga pe puŋgo na.»


\par }{\SH Tara ti yarilire kɔngɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{14}A mì si wele naa, mɛɛ kambaaga fige ka yan.
{\QT{Wà la pye ma cɛn wa ki na, wìla pye ma sɛnwee pyɔ lɛ.}}\XREF{†}{{\XO 14:14 }{\XO{14.14:
}}{\XT{Dani 7.13}}} Tɛ wunluwɔ njala la pye wa wi go ki na. Mali kɔngbenɛ yɔn tanla wolo la pye wi kɛɛ.

\VS{15}A mɛrɛgɛ wà yɛgɛ si yiri wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ma gbele ŋgbanga maga yo ŋa wìla pye ma cɛn wa kambaaga ki na wi kan fɔ: «Ma mali kɔngbenɛ li tɛgɛ ma tara yarilire ti kɔn, katugu ti kɔnsanga wì gbɔn, tara yarilire tì lɛ makɔ\XREF{†}{{\XO 14:15 }{\XO{14.15:
}}{\XT{Zhowɛ 4.13}}}!»

\VS{16}Kona, ŋa wìla pye ma cɛn wa kambaaga ki na, a wì suu mali kɔngbenɛ li fige laga tara ti na, a tara yarilire tì si kɔn.


\par }{\PP \VS{17}A mɛrɛgɛ wà yɛgɛ si yiri wa shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki wa yɛnŋɛlɛ na ki ni, mali kɔngbenɛ yɔn tanla la pye wo fun wi yeri.


\par }{\PP \VS{18}A mɛrɛgɛ wà si yiri naa wa
saraga wɔsaga ki ni, fanŋga la pye wi yeri kasɔn ki na. A wì si gbele ŋgbanga ma ŋa mali kɔngbenɛ yɔn tanla làa pye wi yeri wi pye fɔ: «Ma mali kɔngbenɛ yɔn tanla li tɛgɛ ma tara na
ɛrɛzɛn tiire shashara ti kɔɔnlɔ, katugu ti pire tì lɛ makɔ.»

\VS{19}A mɛrɛgɛ wì suu mali kɔngbenɛ li fige laga tara ti na, ma ɛrɛzɛn tiire shashara ti kɔɔnlɔ, mɛɛ ti wa wa ti pire tɔnmɔ wɔsagbɔgɔ ki ni, ko ki yɛn Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa we.

\VS{20}A pè si ɛrɛzɛn pire ti tangala wa ti tɔnmɔ wɔsaga ki na wa ca ki puŋgo na. A kasanwa si yiri wa ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ wɔsaga ki ni, ma jaraga na fuun ma saa gbɔn paa culo cɛnmɛ taanri (300) yɛn. Pi tijuguwo pìla pye paa mɛtɛrɛ nuŋgba naa kɔngɔ yɛn.




\par }\Chap{15}{\SH Jɔlɔgɔ kagala kɔlɔshyɛn ke kacɛn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a mì si kacɛn wa yɛgɛ yan wa yɛnŋɛlɛ na, wìla pye ma gbɔgɔ ma lere pari.
Mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn la wɛlɛ, jɔlɔgɔ kagbɔgɔlɔ kɔlɔshyɛn la pye pe yeri. Koro ke yɛn jɔlɔgɔ kagala puŋgo wogolo wele, katugu koro Yɛnŋɛlɛ li yaa li naŋgbanwa pi kɔ ke ni.


\par }{\PP \VS{2}Ko puŋgo na, a mì si yaraga ka yan paa kɔgɔje tɔnmɔ yɛn, mba pi yɛn ma vɛri lɛ, kasɔn yɛn ma pinlɛ pi ni. Mbele pàa cew ta woŋgbɔ wi na, naa wi yanlɛɛ wi mɛgɛ ki numiyoro wi na, a mì si pe yan fun yeresaga wa kɔgɔje tɔnmɔ mba pi yɛn ma vɛri lɛ pi na. Yɛnŋɛlɛ li juruye pàa pye pe kɛɛ.

\VS{3}Pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee Moyisi wo naa Simbapyɔ wi ni pe yurugo ki koo na yuun fɔ:

\par }{\Q «We Fɔ Yɛnŋɛlɛ, yawa pi ni fuun Fɔ,

\par }{\Q ma kapyegele kè tugbɔlɔ ma pye kafɔnŋgɔlɔ!

\par }{\Q Mboro ŋa tara woolo pe
Wunluwɔ,

\par }{\Q ma koŋgolo kè sin ma pye kaselege wogolo!


\par }{\Q \VS{4}We Fɔ, ambɔ wi se fyɛ ma yɛgɛ? Ambɔ wi sɔɔn gbɔgɔ?

\par }{\Q Katugu mboro nuŋgba ma yɛn
kpoyi.

\par }{\Q Tara nuŋgba nuŋgba pyew ti woolo pe yaa ka pan mbe kanŋguuro kan ma jegele mbɔɔn gbɔgɔ,

\par }{\Q katugu mɔ̀ɔ kasinŋgele ke naga ma ke filige.»


\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI NAŊGBANWA WƆJƐŊGƐLƐ KƆLƆSHYƐN

\par }{\MR 15.5–16.21

\par }{\SH Mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn \newline  naa jɔlɔgɔ kagala kɔlɔshyɛn sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{5}Ko puŋgo na, a mì si
shɛrigo gbɔgɔ ki yan kì yɛngɛ wa yɛnŋɛlɛ na, Yɛnŋɛlɛ li yɔn
finliwɛparaga go ye.

\VS{6}Jɔlɔgɔ kagbɔgɔlɔ kɔlɔshyɛn ke yɛn mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn mbele kɛɛ, a pè si yiri wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni.
Lɛn jese paritiyɔnrɔ tìla pye pe na, ma filige na yɛngɛlɛ. Pàa pe yɛɛ pɔ tɛ kurusijaraye ni wa pe kotoro ti na.

\VS{7}A yaara yɛnwere tijɛrɛ ki nuŋgba si tɛ wɔjɛŋgɛlɛ kɔlɔshyɛn kan mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn pe yeri, ke yɛn ma yin Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yinwege na fɔ sanga pyew li naŋgbanwa pi ni.

\VS{8}A shɛrigo gbɔgɔ kì si yin wirige ni, Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ naa li yawa pi kala na. Lere kpɛ saa ya ye wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni fɔ jɔlɔgɔ kagbɔgɔlɔ kɔlɔshyɛn ke yɛn mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn mbele kɛɛ ke sa pye ke yɔn fili.




\par }\Chap{16}{\SH Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa wɔjɛŋgɛlɛ \newline  sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a mì si magala ŋgbanla la logo ma yiri wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni naga yuun
mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn pe kan fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi yɛn wɔjɛŋgɛlɛ ŋgele ni, yaa kee ye sa ke nawa yaara ti wo wa tara ti na!»


\par }{\PP \VS{2}A mɛrɛgɛ koŋgbanŋa wì si kari ma saa wi wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa tara ti na. Kona, woŋgbɔ wi gbɔnrɔ tìla pye leele mbele na, a paa wi yanlɛɛ wi gbogo, a sagbanpere si to poro na na pe yaa fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{3}A mɛrɛgɛ shyɛn woo wì suu wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa kɔgɔje wi ni. A tɔnmɔ pì si kanŋga ma pye paa gboo kasanwa yɛn. Yaara yɛnwere nda fuun tìla pye wa kɔgɔje wi ni, a tì si ku.


\par }{\PP \VS{4}A mɛrɛgɛ taanri woo wì suu wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa gbaanla poro naa puluyo yi ni, a ti tɔnmɔ pì si kanŋga kasanwa.

\VS{5}Kona, mɛrɛgɛ ŋa wi yɛn tɔnmɔ pi go na, a mì si logo wi yeri fɔ: «Ma yɛn ma sin ma ki kiti wi kɔn yɛɛn, mboro ŋa ma yɛn
kpoyi, mboro ŋa ma yɛn wa konaa màa pye wa.

\VS{6}Katugu pè
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi poro naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe gbo ma pe kasanwa pi wo, yiŋgɔ mà kasanwa kan pe yeri pe wɔ, ko kì daga pe ni.»

\VS{7}Kona, a mì si magala la logo ma yiri wa
saraga wɔsaga ki ni na yuun fɔ: «Ee,
we Fɔ Yɛnŋɛlɛ, yawa pi ni fuun Fɔ, ma kiti kɔn kagala ke yɛn kaselege ma sin!»


\par }{\PP \VS{8}A mɛrɛgɛ tijɛrɛ woo wì suu wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa yɔnlɔ ki na, a kì si fanŋga ta mbaa leele pe sorogi ki kasɔn ki ni.

\VS{9}A kafugo ndorogo kila leele pe sori. A pè si Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ, lo na ki jɔlɔgɔ kagbɔgɔlɔ kaa yinrigi wa li yawa pi ni we, ɛɛn fɔ, pee yɛnlɛ mbe pe kapere ti jɛn mberi yaga, mbe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.


\par }{\PP \VS{10}A mɛrɛgɛ kaŋgurugo woo wì suu wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa woŋgbɔ wi wunluwɔ jɔngɔ ki na. A woŋgbɔ wi wunluwɔ pì si ye wa wɔwɔ pi ni. A leele pe nɛɛ pe ŋgayinŋgele ke nɔɔri yama pi kala na.

\VS{11}A pè si Yɛnŋɛlɛ na wa naayeri li mɛgɛ ki jɔgɔ pe yama naa pe sagbanra ti kala na, ɛɛn fɔ, pe sila pe kapyere ti jɛn mberi yaga.


\par }{\PP \VS{12}A mɛrɛgɛ kɔgɔlɔni woo wì suu wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa Efirati gbaan gbeŋɛ wi na. A gbaan tɔnmɔ pì si waga, jaŋgo mbe torosaga kan wunlumbolo mbele paa paan ma yiri wa yɔnlɔ yirisaga pe yeri.

\VS{13}A mì si yinnɛ tipegele taanri yan, kàa pye paa ŋgbeye yɛn. Nuŋgba la yiri wa
yarifɛlɛgɛ ki yɔn, a nuŋgba yiri wa woŋgbɔ wi yɔn, a nuŋgba yiri wa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ yagboyoo wi yɔn.

\VS{14}Gboshugulo yinŋgele wɛlɛ, ke yɛn na kafɔnŋgɔlɔ piin. Ke yɛn na kee dunruya wunlumbolo pe ni fuun pe kɔrɔgɔ, jaŋgo mbe pe gbogolo Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun Fɔ, li piligbɔgɔ malaga gbɔngɔ ki kala na.


\par }{\PP \VS{15}«Ye wele, mi yɛn na paan paa yoo yɛn! Lere ŋa ka koro yɛnŋɛ\FTNT{†}{{\FR 16:15 }{\FR{16.15:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn mbe cɛn ki cɛnwɛ.}}} mbaa wi yaripɔrɔ ti wele, jaŋgo wiga kaa yanri witiwaga ni paa wi fɛrɛ ti yaan, fɛrɛwɛ yɛn wi woo.»


\par }{\PP \VS{16}A yinŋgele kè si wunlumbolo pe gbogolo wa laga ŋga pe yinri Arimagedɔn\FTNT{†}{{\FR 16:16 }{\FR{16.16:
{\QT{Arimagedɔn:}} Ko kɔrɔ wo yɛn yanwiga ŋga pe yinri Megido, Kiti 5.19; 2 Wunlu 23.29-30.}}} Eburuye sɛnrɛ ti ni.


\par }{\PP \VS{17}A mɛrɛgɛ kɔlɔshyɛn woo wì suu wɔjɛnnɛ li nawa yaara ti wo wa tifɛlɛgɛ ki ni. A magala gbɔlɔ là si yiri wa
wunluwɔ jɔngɔ ki ni, wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, na yuun fɔ: «Kì pye makɔ!»

\VS{18}A Yɛnŋɛlɛ lì si yɛngɛlɛ, a magaŋgala yiri, a yɛnŋɛlɛ gbaanra pye, a tara tì yɛgɛ ŋgbanga. Tara tìla yɛgɛ ŋgbanga yɛgɛ ŋga na, ki si fa pye maga lɛ leele pe yɛn laga tara ti ni.

\VS{19}A cagbɔgɔ kì kɔn ma yiri kɔnsaga taanri. A tara nuŋgba nuŋgba pyew ti cara tì toori. A Yɛnŋɛlɛ lì nawa to Babilɔni cagbɔgɔ ki na, mali naŋgbanwa gbɔɔ duvɛn wi kan ki yeri wa li wɔjɛnnɛ li ni kuu wɔ.

\VS{20}A
lɔgɔ furo ti ni fuun tì liwi, yanwira si yan naa.

\VS{21}A sinndɛɛrɛ tisaga si pan, a sinndɛɛrɛ tì toori tugbɔɔrɔ leele pe na, ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti mbaa culo nafa shyɛnzhyɛn yɔn ko tin. A leele pè si Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ ki sinndɛɛrɛ tisaga jɔlɔgɔ ki kala na, katugu ki jɔlɔgɔ kìla gbɔgɔ fɔ matoro.




\par }{\MS BABILƆNI CA KI TƆNGƆWƆ KONAA ZHERUZALƐMU CA FƆNŊGƆ

\par }\Chap{17}{\MR 17.1–22.5

\par }{\SH Nanjaa gbɔɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn mbele wɔjɛŋgɛlɛ kàa pye pe kɛɛ, a nuŋgba si pan mala pye fɔ: «Ta paan, mi yaa nanjaa gbɔɔ wi kiti kala li naga ma na, wo ŋa wi yɛn paa cagbɔgɔ ŋga ki yɛn ma kan wa tɔnŋgbɔɔ pi go na we.

\VS{2}Tara na wunlumbolo pè kɛɛnrɛ pye wi ni, a wi kɛɛnrɛ duvɛn wì tara woolo pe yigi\XREF{†}{{\XO 17:2 }{\XO{17.2:
}}{\XT{Eza 23.17; Zhere 51.7}}}.»


\par }{\PP \VS{3}A
mɛrɛgɛ wì silan lɛ Yinnɛ ni ma kari wa
gbinri wi ni. A mì si jɛlɛ wa yan wi yɛn ma cɛn woŋgbɔ yɛɛn wa na, Yɛnŋɛlɛ li mɛjɔɔgɔ mɛrɛ la pye ma yɔnlɔgɔ ki woŋgbɔ wi lagapyew ki na. Yinrɛ kɔlɔshyɛn naa yɛnŋgɛlɛ kɛ kàa pye wi na.

\VS{4}Yaripɔrɔ sɔnŋgbanga woro naa pariyɛnrɛ tiyɔnrɔ tìla pye jɛlɛ wi na. Wìla wi yɛɛ fere tɛ, naa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro konaa somu tiyɔɔn ni. Tɛ wɔjɛnnɛ la pye wi kɛɛ ma yin katijangara konaa wi kɛɛnrɛ fyɔnrɔ ti ni.

\VS{5}Mɛgɛ kà la pye ma yɔnlɔgɔ wa wi walɛgɛ ki na, ki kɔrɔ wìla pye ma lara ma yo fɔ: «Cagbɔgɔ Babilɔni, ŋga ki yɛn dunruya nanjaala poro naa wi katijangara ti nɔ we.»

\VS{6}A mì sigi jɛlɛ wi yan wì
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi poro naa Zhezu wi sɛrɛfɛnnɛ mbele pàa gbo pe kasanwa pi wɔ, a pùu yigi paa sinmɛ yɛn.

\par }{\PP Naa mì kaa wi yan, a kì silan pari fɔ jɛŋgɛ.

\VS{7}A mɛrɛgɛ wì silan pye fɔ: «Yiŋgi na, a kì sɔɔn pari? Jɛlɛ wi kala na li yɛn ma lara, mi yaa li naga ma na konaa wi yɛn ma cɛn woŋgbɔ ŋa na wi wolo li ni, ŋa yinrɛ kɔlɔshyɛn naa yɛnŋgɛlɛ kɛ ke yɛn wi na we.

\VS{8}Woŋgbɔ ŋa mà yan, wìla pye faa yinwege na, ɛɛn fɔ, wi woro yinwege na naa. Wi daga mbe yiri wa
wetijugo ki ni mbe kari wa wi gbosaga. Tara woolo mbele pe mɛrɛ ti woro ma yɔnlɔgɔ wa yinwege sɛwɛ wi ni, maga lɛ wa dunruya wi lɛsaga ki na, ki yaa ka pe pari, na paga woŋgbɔ wi yan we; katugu wìla pye yinwege na faa, ɛɛn fɔ, wi woro yinwege na naa, pe yaa si kaa yan naa.


\par }{\PP \VS{9}«Ki laga ŋga ki daga tijinliwɛ ni mbe sigi kɔrɔ wi jɛn. Yinrɛ kɔlɔshyɛn ti yɛn yanwira kɔlɔshyɛn nda jɛlɛ wi yɛn ma cɛn ti na. Wunlumbolo kɔlɔshyɛn wɛlɛ fun.

\VS{10}Kaŋgurugo wunluwɔ to pe ni makɔ, kɔgɔlɔni woo wi yɛn naa wunluwɔ pi piin, kɔlɔshyɛn woo wi fa pan gbɛn. Na wiga ka pan, wagati jɛnri wi yaa pye cɛ.

\VS{11}Woŋgbɔ ŋa wìla pye yinwege na faa, ɛɛn fɔ, wi woro yinwege na naa, wo jate wi yɛn wunluwɔ kɔlɔtaanri woo. Wi yɛn wunlumbolo kɔlɔshyɛn pe ni, wila kee wa wi gbosaga.


\par }{\PP \VS{12}«Yɛnŋgɛlɛ kɛ ŋgele mà yan, wunlumbolo kɛ\XREF{†}{{\XO 17:12 }{\XO{17.12:
}}{\XT{Dani 7.24}}} wɛlɛ, pe fa cɛn wunluwɔ pi na gbɛn. Ɛɛn fɔ, pe yaa ka wunluwɔ fanŋga ki ta mbe cɛn wunluwɔ pi na, mbe lɛri nuŋgba pye woŋgbɔ wi ni.

\VS{13}Ki wunlumbolo kɛ wele, pe nawa jatere wi yɛn nuŋgba, mbe pe yawa naa pe fanŋga ki kan woŋgbɔ wi yeri.

\VS{14}Pe yaa ka malaga gbɔn Simbapyɔ wi ni, ɛɛn fɔ, Simbapyɔ wi yaa ka ya pe ni, katugu wi yɛn tafɛnnɛ
pe Fɔ naa wunlumbolo pe
Wunluwɔ. Simbapyɔ wi woolo wele, poro mbele Yɛnŋɛlɛ lì yeri ma pe wɔ, a pè taga wi na, wo naa poro ni pe yaa ka ya pe ni fun.»


\par }{\PP \VS{15}A mɛrɛgɛ wì silan pye naa fɔ: «Tɔnmɔ mba mà yan nanjaa wi yɛn ma cɛn pi na, po pi yɛn
dunruya woolo, naa janwa lɛgɛrɛ, naa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti woolo, naa sɛnrɛ pyew ti leele wele.

\VS{16}Yɛnŋgɛlɛ kɛ ŋgele mà yan koro naa woŋgbɔ wi ni, pe yaa ka nanjaa wi panra mboo yaara ti ni fuun ti shɔ wi yeri, mboo yaga waga. Pe yaa kaa wire kara ti ka mboo sogo kasɔn ni wi kɔ pew.

\VS{17}Katugu Yɛnŋɛlɛ lìgi le wa pe nawa peli nandanwa kala li pye, pe pe yɔn ki wa nuŋgba, pe pe wunluwɔ fanŋga ki kan woŋgbɔ wi yeri fɔ Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti sa pye ti yɔn fili.


\par }{\PP \VS{18}«Jɛlɛ ŋa mà yan, wo wi yɛn cagbɔgɔ ye, ŋga ki yɛn ma cɛn wunluwɔ pi na wunlumbolo mbele laga tara na pe go na.»




\par }\Chap{18}{\SH Babilɔni ca ki togo sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko kagala koro puŋgo na, a mì si
mɛrɛgɛ wa yan naa wì yiri wa yɛnŋɛlɛ na na tinri. Fanŋga gbɔgɔ la pye wi ni, a wi gbɔgɔwɔ pì si yin ma tara ti ni fuun ti laga.

\VS{2}A wì si gbele ŋgbanga ma yo fɔ:

\par }{\Q «Kì to, Babilɔni cagbɔgɔ kì to\XREF{†}{{\XO 18:2 }{\XO{18.2:
}}{\XT{Eza 21.9}}}!

\par }{\Q Kì kanŋga ma pye gboshugulo cɛnsaga

\par }{\Q naa yinŋgele ŋgele ke yɛn
fyɔngɔ ni ke ni fuun larasaga,

\par }{\Q naa sannjɛrɛ nda ti yɛn fyɔngɔ ni Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na, a ti mɛgɛ kì pɛn ti larasaga.


\par }{\MM \VS{3}Katugu kì tara woolo pe ni fuun pe kan, a pège kɛɛnrɛ pyendorogo duvɛn wa wɔ. Tara na wunlumbolo pè kɛɛnrɛ pye ki ni, a tara na safari wafɛnnɛ pè penjagbɔrɔ ta ki yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ti kala na.»


\par }{\PP \VS{4}A mì si magala la yɛgɛ logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na, na yuun fɔ: «{\QT{Na woolo, ye yiri wa Babilɔni cagbɔgɔ ki ni}}\XREF{†}{{\XO 18:4 }{\XO{18.4:
}}{\XT{Zhere 51.45}}}, jaŋgo yaga ka pye ki pinlɛyɛɛnlɛ ki kapere ti na, mbe ye tasaga ta wa jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga ki yaa to ki na ki ni.

\VS{5}Katugu ki kapere tì tagala ti yɛɛ na fɔ ma saa gbɔn wa yɛnŋɛlɛ na. A Yɛnŋɛlɛ lì nawa to ki katijangara ti na.

\VS{6}Yege sara ye yala paa yɛgɛ ŋga na kì ye sara we. Kapyere nda kì pye, yeri si shyɛn sɔngɔrɔ ki na. Wɔjɛnnɛ na kìla yin ma kan ye yeri, yeli si shyɛn yin ki kan sinmɛ mba pì wɛli wɛlisaga shyɛn naa ma wɛ mba kìla kan ye yeri pi na.

\VS{7}Kìgi yɛɛ gbɔgɔ ma yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta ki yɛɛ kan ma gbɔn yɛgɛ ŋga na, ye jɔlɔgɔ naa kunwɔ kayaŋga wa ki na ma fun. Mà jɛn ki yɛn naga yuun wa ki nawa ma yo fɔ: ‹{\QT{Mi yɛn ma cɛn laga paa wunlunjɔ yɛn. Mi woro naŋgunjɔ, mi se kunwɔ kayaŋga jɛn fyew.›}}\XREF{†}{{\XO 18:7 }{\XO{18.7:
}}{\XT{Eza 47.8}}}

\VS{8}Ko kì ti jɔlɔgɔ kagala ŋgele ke yɛn ma tɛgɛ ki kan, ke yaa to ki na pilige nuŋgba ni. Koro yɛn: Kunwɔ, naa kunwɔ kayaŋga, naa fuŋgo gbɔgɔ. Kasɔn ki yaa ka ki ni fuun ki sogo, katugu
we Fɔ Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na kiti kɔɔn ki na, li yɛn fanŋga fɔ.»


\par }{\PP \VS{9}Tara na wunlumbolo mbele pè kɛɛnrɛ ti pye ki ni ma yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta ki ni, pe yaa kaa gbele mbaa kafɔnnɔ waa, na paga kaga sogowo wirige ki yan we.

\VS{10}Pe yaa ka yere wa lege jɔlɔgɔ ŋga ki yaa ki ta ki fyɛrɛ ti kala na, mbaa yuun fɔ:

\par }{\Q «Jɔlɔgɔ, yiŋgi jɔlɔgɔ ŋga!

\par }{\Q How cagbɔgɔ Babilɔni, mboro ŋa ma yɛn fanŋga ni we!

\par }{\Q Kiti wì kɔn ma na lɛri nuŋgba ni!»


\par }{\PP \VS{11}Safari wafɛnnɛ mbele laga tara na, a paa gbele fun na kafɔnnɔ waa ki kala na, katugu lere wa kpɛ woro na pe safari wayaara ta loo naa fyew. Ki safari wayaara ti nda:

\VS{12}Tɛ, naa warifuwe, naa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro, naa somu tiyɔɔn, naa
lɛn paara tiyɔnrɔ, naa paara sɔnŋgbanga woro, naa paara tiyɔnrɔ nda pe yinri sowa, naa pariyɛnrɛ tiyɔnrɔ ta ni, naa tire nuwɔ taan cɛnlɛ pyew ti ni, naa yaara nda fuun tì gbegele solo ŋganla ni, naa yaara nda fuun tì gbegele tire sɔnŋgbanga woro ni, naa tuguyɛnrɛ, naa tugurɔn, naa sinndɛlɛgɛ ŋga pe yinri maribiri,

\VS{13}naa sinmɛ nuwɔ taan mba pe yinri kanɛli, naa mba pe yinri aromati, naa latikɔrɔ, naa sinmɛ nuwɔ taan mba pe yinri
miiri, naa
wusuna nuwɔ taan, naa duvɛn, naa sinmɛ, naa buru muwɛ, naa shɔlɔ, naa nɛrɛ, naa simbaala, naa shɔnye, naa wotoroye, naa kulolo konaa leele yinŋgele ni yɛrɛ.

\VS{14}A ki safari wafɛnnɛ pè si cagbɔgɔ ki pye fɔ: «Yaara nda fuun màa pye na jaa mbe ta, tì shɔ ma yeri. Ma yarijɛndɛ naa ma yaritiyɔnrɔ ti ni fuun tì puŋgo ma yeri. Ma seri yan yɛnlɛ ni naa fyew!»

\VS{15}Safari wafɛnnɛ mbele pè safari wi wa ma penjagbɔrɔ ti ta wa ki ca ki ni, pe yaa ka yere wa lege jɔlɔgɔ ŋga ki yaa ki ta ki fyɛrɛ ti kala na. Pe yaa kaa gbele mbaa kafɔnnɔ waa.

\VS{16}Pe yaa kaa yuun fɔ:

\par }{\Q «Jɔlɔgɔ, yiŋgi jɔlɔgɔ ŋga cagbɔgɔ ki na!

\par }{\Q Ko ŋga ki leele pàa pe yɛɛ pɔ lɛn paara tiyɔnrɔ ni,

\par }{\Q naa paara sɔnŋgbanga woro, naa pariyɛnrɛ tiyɔnrɔ ni.

\par }{\Q Pàa pe yɛɛ fere tɛ, naa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro, naa somu tiyɔɔn ni.

\VS{17}A ki yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ti ni fuun tì jɔgɔ lɛri nuŋgba ni!»

\par }{\PP Tɔnmɔkɔɔrɔ fevɛnnɛ pe ni fuun, naa mbele fuun pe maa pe tangala li piin ti ni, naa tɔnmɔkɔɔrɔ nawa tunmbyeele pe ni, naa mbele fuun pe maa pe yɔn suro ti taa wa kɔgɔje wi ni\XREF{†}{{\XO 18:17 }{\XO{18.17:
}}{\XT{Eze 27.29}}}, pè si yere wa lege

\VS{18}nɛɛ gbele ŋgbanga, naa pège sogowo wirige ki yan we, na yuun fɔ: «Ca ko ka fa yiri mbege cagbɔgɔ ŋga ki bɔ!»

\VS{19}{\QT{A pe nɛɛ taambugɔ koli naga wuun wa pe yɛɛ yinrɛ ti na yɛsanga ki na, pàa pye na gbele na kafɔnnɔ waa}}\XREF{†}{{\XO 18:19 }{\XO{18.19:
}}{\XT{Eze 27.30-31}}} na jɔrɔgi na yuun fɔ:

\par }{\Q «Jɔlɔgɔ, yiŋgi jɔlɔgɔ ŋga cagbɔgɔ ki na!

\par }{\Q Ki yarijɛndɛ ti kala na, mbele fuun tɔnmɔkɔɔrɔ yɛn pe yeri wa kɔgɔje wi na, pè pye penjagbɔrɔ fɛnnɛ.

\par }{\Q A ki yaara ti ni fuun tì kɔ lɛri nuŋgba ni!»


\par }{\Q \VS{20}Yoro mbele wa yɛnŋɛlɛ na, yaa yɔgɔri ki jɔgɔwɔ pi kala na.

\par }{\Q Yoro mbele ye yɛn
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi fun, naa
pitunmbolo, naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, yaa yɔgɔri ki na!

\par }{\Q Katugu Yɛnŋɛlɛ lì kiti kɔn ki na,

\par }{\Q tipege ŋga kì pye ye na ki kala na!


\par }{\PP \VS{21}Kona, a mɛrɛgɛ fanŋga fɔ wà si sinndɛlɛgɛ ka lɛ paa tira gbeŋge ŋga pe maa shɔlɔ tire ki na ki yɛn, mɛɛ ki wa wa kɔgɔje wi ni, ma yo fɔ: «{\QT{Pa pe yaa ka Babilɔni cagbɔgɔ ki wa fanŋga ni yɛɛn we, ki se ka yan naa yɛnlɛ ni fyew.}}\XREF{†}{{\XO 18:21 }{\XO{18.21:
}}{\XT{Zhere 51.64}}}

\VS{22}Pe se ka juru magala, naa yurukɔɔlɔ magaŋgala, naa wegele konaa mbanlaga magala logo wa ma ni naa fyew. Pe se ka tunŋgo ka jɛnfɔ yan wa ma ni naa. Tira ŋga pe maa shɔlɔ tire ki na, pe se ka ki tirewe tinmɛ pi logo wa ma ni naa.

\VS{23}Fitanla yanwa se ka yan wa ma ni naa fyew. Pe se ka japɔlɔ naa pijɔ magala logo wa ma ni naa. Ma safari wafɛnnɛ poro pàa pye dunruya wi legbɔɔlɔ wele. Mà dunruya cɛngɛlɛ woolo pe ni fuun pe fanla ma pe puŋgo ma lekara ti ni.»


\par }{\PP \VS{24}Jɔlɔgɔ to Babilɔni ca ki na, katugu Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, naa Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi konaa leele mbele fuun pàa gbo laga tara ti na, pè pe kasanwa pi yan wa ki ni.




\par }\Chap{19}{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a mì si magala gbɔlɔ la logo ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na paa janwa gbɔlɔ magala yɛn, ma yo fɔ:

\par }{\Q «Aleluya! Shɔwɔ, naa gbɔgɔwɔ, naa yawa pi yɛn we Yɛnŋɛlɛ li woo;


\par }{\Q \VS{2}katugu li kiti kɔngɔ ki yɛn kaselege ma sin.

\par }{\Q Nanjaa gbɔɔ ŋa wìla pye na tara woolo pe jogo wi nanjara ti ni,

\par }{\Q lì kiti kɔn wi na.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele mbele wìla gbo ma pe kasanwa pi wo,

\par }{\Q lìgi fɔgɔ ki tɔn wi na.»


\par }{\MM \VS{3}A pè sho naa fɔ:

\par }{\Q «Aleluya!
{\QT{Cagbɔgɔ ki sogowo wirige ki yɛn na yinrigi fɔ sanga pyew!»}}\XREF{†}{{\XO 19:3 }{\XO{19.3:
}}{\XT{Eza 34.10}}}


\par }{\MM \VS{4}Lelɛɛlɛ nafa ma yiri tijɛrɛ poro naa yaara yɛnwere tijɛrɛ ti ni, tì si kanŋguuro kan ma Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ, lo na li yɛn ma cɛn wa
wunluwɔ jɔngɔ ki na we, ma yo fɔ:

\par }{\Q «Anmiina! Aleluya!»


\par }{\SH Simbapyɔ wi jayire liwɛn sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{5}A magala là si yiri wa wunluwɔ jɔngɔ ki na, ma yo fɔ: «Yaa we Yɛnŋɛlɛ li sɔnni, yoro mbele fuun ye yɛn li tunmbyeele, yoro mbele yaa fyɛ li yɛgɛ we, piile naa lelɛɛlɛ.»

\VS{6}A mì si magala gbɔlɔ la logo paa janwa gbɔlɔ tinmɛ, naa tɔnŋgbɔɔ tinmɛ konaa yɛnŋɛlɛ gbaanra ŋgbanga yɛn, laa yuun fɔ: «Aleluya! Katugu
we Fɔ Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun Fɔ, lì cɛn li wunluwɔ pi na!

\VS{7}Ye ti waa yɔgɔri, we pye nayinmɛ ni, waa Yɛnŋɛlɛ li gbogo, katugu Simbapyɔ wi jayire tì gbɔn, wi jɔ wùu yɛɛ gbɛgɛlɛ.

\VS{8}Pè konɔ kan wi yeri wi
lɛn paraga tiyɔngɔ pɔ, ŋga ki yɛn na yɛngɛlɛ ma pye
kpoyi.» Ki lɛn paraga tiyɔngɔ, ko ki yɛn
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe kasinŋgele wele.


\par }{\PP \VS{9}A
mɛrɛgɛ wì silan pye fɔ: «Ki yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Mbele pè yeri Simbapyɔ wi jayire liwɛn pi na, fɛrɛwɛ yɛn pe woo!»

\par }{\PP A wì silan pye naa fɔ: «Ki sɛnrɛ nda ti yɛn Yɛnŋɛlɛ li kaselege sɛnrɛ jate.»

\VS{10}A mì si to wi jegele mboo gbɔgɔ, ɛɛn fɔ, a wì silan pye ma yo fɔ: «Maga kaga pye! Katugu mi yɛn mboro naa ma sefɛnnɛ pe ni, ye tunŋgo pyeyɛnlɛ wa, poro mbele pè Zhezu wi sɛrɛya sɛnrɛ ti yigi we! Ta Yɛnŋɛlɛ lo gbogo!»

\par }{\PP Zhezu wi sɛrɛya sɛnrɛ to ti yɛn nda
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe maa yuun Yinnɛ li fanŋga na.


\par }{\SH Shɔn fuwe lugufɔ wi sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{11}A mì si yɛnŋɛlɛ li yan lì yɛngɛ, mɛɛ shɔn fuwe yan wa. Ŋa wi yɛn ma lugu ma cɛn wi na, poo yinri Sɛnrɛ nuŋgba yofɔ naa Kaselege. Wi maa kiti kɔɔn na malaga gbɔɔn kasinŋge ni.

\VS{12}Wi yɛngɛlɛ kaa yiin paa kasɔn yinnɛ yɛn. Wunluwɔ njagala lɛgɛrɛ yɛn wa wi go ki na. Mɛgɛ ka yɛn ma yɔnlɔgɔ wi na, ŋga lere kpɛ sigi jɛn na wo nuŋgba ma.

\VS{13}Wìla derigbɔgɔ ka le, ŋga pè le kasanwa. Pe maa wi yinri\XREF{†}{{\XO 19:13 }{\XO{19.13:
}}{\XT{Zhan 1.1-14; 1 Zhan 1.1}}} «Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ.»

\VS{14}Maliŋgbɔɔnlɔ mbele wa yɛnŋɛlɛ na, a pè si taga wi puŋgo na, ma lugu shɔn fiile na, ma pe yɛɛ pɔ lɛn paara tiyɔnrɔ ni, nda ti yɛn ma filige ma
laga kpoyi.

\VS{15}A tokobi yɔn taan wa nɛɛ yinrigi wa wi yɔn, ŋa wi yaa tɛgɛ mbaa cɛngɛlɛ woolo pe gbɔɔn wi ni.
{\QT{Wi yaa kaa pe yɛgɛ sinni tugurɔn kanŋgala ni.}}\XREF{†}{{\XO 19:15 }{\XO{19.15:
}}{\XT{Yuuro 2.9}}} Wi yaa ka
ɛrɛzɛn pire ti tangala wa ti pire tɔnmɔ wɔsaga ki ni, ko ki yɛn Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li naŋgbanwa gbɔɔ we.

\VS{16}Mɛgɛ ka yɛn ma yɔnlɔgɔ wi derigbɔgɔ naa wi jegbɔlɔ li na, ma yo fɔ: «Wunlumbolo pe Wunluwɔ, naa tafɛnnɛ pe Fɔ.»


\par }{\PP \VS{17}A mì si mɛrɛgɛ wa yan wi yere wa yɔnlɔ ki ni. A wì si gbele ŋgbanga ma sannjɛrɛ nda fuun ti yɛn na toro sire na wa naayeri ti pye fɔ: «Ye pan ye gbogolo\XREF{†}{{\XO 19:17 }{\XO{19.17:
}}{\XT{Eze 39.17}}} Yɛnŋɛlɛ li liwɛn gbɔɔ pi na;

\VS{18}ye wunlumbolo pe wire kara ti yɔli, naa sorodasheele teele pe wire kara to naa shɔnye wire kara ti ni, naa shɔn lugufɛnnɛ pe wire kara to naa leele pe ni fuun pe wire kara ti ni, kulolo naa leseele, naa piile naa lelɛɛlɛ.»


\par }{\PP \VS{19}Ko puŋgo na, a mì si woŋgbɔ wo naa tara na wunlumbolo, naa pe maliŋgbɔɔnlɔ pe yan pè gbogolo mbe malaga gbɔn ŋa wi yɛn ma lugu ma cɛn shɔn wi na wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni.

\VS{20}A pè si woŋgbɔ wi yigi, ma pinlɛ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ yagboyoo wi ni, wo wìla kafɔnŋgɔlɔ pye woŋgbɔ wi yɛgɛ na. Leele mbele woŋgbɔ wi gbɔnrɔ tìla pye pe na, a pòo yanlɛɛ wi gbɔgɔ, wìla pe fanla ma pe puŋgo ki kafɔnŋgɔlɔ ke ni. A pè pe shyɛn pe yigi ma pe wa yɛnwegele na wa wegbɔgɔ kasɔn ki ni, ŋga ni
kiribi wi yɛn na sori we.

\VS{21}Ŋa wi yɛn ma lugu ma cɛn shɔn wi na, tokobi ŋa wila yinrigi wa wi yɔn, a wì si sanmbala pe gbo wi ni. A sannjɛrɛ ti ni fuun tì pe kara ti yɔli ma tin ti na.




\par }\Chap{20}{\SH Yɛlɛ waga kele kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a mì si
mɛrɛgɛ wa yan wì yiri wa yɛnŋɛlɛ na na tinri.
Wetijugo lakile naa jɔrɔgɔ gbeŋɛ la pye wi kɛɛ.

\VS{2}A wì si
yarifɛlɛgɛ ki yigi, wɔɔgɔ lɛgɛ\XREF{†}{{\XO 20:2 }{\XO{20.2:
}}{\XT{Zhenɛ 3.1}}} ye, ko ki yɛn Mɛgɛ jɔgɔfɔ we, naa Sɔtanla we. A wì suu pɔ mboo yaga wa fɔ sa gbɔn yɛlɛ waga kele (1 000),

\VS{3}mɛɛ wi wa wa wetijugo ki ni, maga yɔn ki sɔgɔ lakile wi ni, ma tɛgɛrɛ tɛgɛ ki na, jaŋgo yarifɛlɛgɛ kiga ka ya yiri wa ki ni mbaa cɛngɛlɛ woolo pe fanla mbaa pe punŋgu fɔ yɛlɛ wagakele (1 000) li sa kɔ. Ko puŋgo na, ki daga pege sanga pege yaga ki wagati jɛnri pye.


\par }{\PP \VS{4}A mì si
wunluwɔ jɔnrɔ yan. Mbele pàa pye ma cɛn ti na, a pè fanŋga kan pe yeri paa kiti kɔɔn. Mbele yinrɛ pàa kɔlɔgi, katugu pàa Zhezu wi sɛrɛya wo naa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yari, naa mbele pe sila woŋgbɔ wo naa wi yanlɛɛ wi gbɔgɔ, pee si yɛnlɛ pe woŋgbɔ wi gbɔnrɔ ti taga pe walɛrɛ naa pe kɛyɛn\XREF{†}{{\XO 20:4 }{\XO{20.4:
}}{\XT{Naga 13.1,16}}} yi na, a mì si pe yinŋgele ke yan. A pè si yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni ma wunluwɔ pi pye
Kirisi wi ni ja ma saa gbɔn yɛlɛ wagakele (1 000).

\VS{5}Kuulo sanmbala poro sila yɛn fɔ yɛlɛ wagakele (1 000) lì saa kɔ. Ko ki yɛn kuulo pe yɛnmɛ koŋgbanmba we.

\VS{6}Mbele pè pe tasaga ta wa kuulo pe yɛnmɛ koŋgbanmba pi ni, fɛrɛwɛ yɛn pe woo, a pe yɛn
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi. Kunwɔ shyɛn\FTNT{†}{{\FR 20:6 }{\FR{20.6:
{\QT{Kunwɔ shyɛn woo:}} Po pi yɛn wegbɔgɔ kasɔn ye. Lere ŋa ka po ta wi yaa pye mbe lali Yɛnŋɛlɛ li ni pew.}}} woo pi se fanŋga ta pe na naa, ɛɛn fɔ, pe yaa ka pye Yɛnŋɛlɛ lo naa Kirisi wi ni pe
saraga wɔfɛnnɛ. Pe yaa ka wunluwɔ pi pye wi ni ja mbe sa gbɔn fɔ yɛlɛ wagakele (1 000).


\par }{\SH Zhezu wì ya Sɔtanla wi ni
\par }
{\PP \VS{7}Na yɛlɛ wagakele (1 000) liga ka kɔ, pa pe yaa Sɔtanla wi wɔ wa wi kaso wi ni mboo wa.

\VS{8}Kona, wi yaa kari mbe saa cɛngɛlɛ woolo mbele pe yɛn dunruya wi go tijɛrɛ ki na pe fanla, ko ki yɛn Gɔgi naa Magɔgi\FTNT{†}{{\FR 20:8 }{\FR{20.8:
{\QT{Gɔgi naa Magɔgi:}} Poro pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li mbɛnfɛnnɛ wele, pe maa wiin li ni; Eze 38.2.}}} we. Wi yaa ka pe gbogolo malaga ki kala na, pe yaa ka lɛgɛ paa kɔgɔje yɔn taambugɔ ki yɛn.

\VS{9}A pè si tara ti ni fuun ti tɔgɔ wa na paan, mɛɛ pan ma Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe cɛnsaga konaa ca ŋga kì Yɛnŋɛlɛ li ndanla jɛŋgɛ ki maga.
{\QT{Ɛɛn fɔ, a kasɔn si yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma to pe na ma pe sogo pew.}}\XREF{†}{{\XO 20:9 }{\XO{20.9:
}}{\XT{2 Wunlu 1.10-12}}}

\VS{10}Kona, a pè si Sɔtanla ŋa wìla pye na pe fanla wi wa wa wegbɔgɔ kasɔn ki ni, ko ŋga
kiribi wi yɛn na sori wa we, wa laga ŋga pàa woŋgbɔ wo naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ yagboyoo pe wa we. Pe yaa kaa jɔlɔ wa sɔnlɔ naa yembinɛ fɔ sanga pyew.


\par }{\SH Kiti puŋgo woo wi kɔngɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{11}Kona, a mì si wunluwɔ jɔngɔ gbeŋge fige ka yan, naa ŋa wi yɛn ma cɛn ki na wi ni. A tara to naa naayeri wi ni, tì si fe ma yiri wa wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, pe siri yan naa fyew.

\VS{12}Kona, a mì si kuulo pe yan, piile naa lelɛɛlɛ, yeresaga le wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ na. A sɛwɛɛlɛ pèle si yɛngɛ. A sɛwɛ wa si nuru naa ma yɛngɛ, ŋa wi yɛn yinwege sɛwɛ we. A pè si kiti kɔn kuulo pe na ma yala pe kapyegele ke ni, ŋgele kàa pye ma yɔnlɔgɔ wa sɛwɛɛlɛ pe ni we.

\VS{13}A kɔgɔje wì si kuulo mbele pàa pye wa wi ni pe yirige ma pe kan. Kunwɔ po naa
kuulo tara ti ni, a tì kuulo mbele pàa pye wa ti ni pe yirige ma pe kan fun. A pè kiti kɔn kuulo pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe na ma yala pe kapyegele ke ni.

\VS{14}A pè kunwɔ po naa kuulo tara ti wa wa wegbɔgɔ kasɔn ki ni. Ki wegbɔgɔ kasɔn ko ki yɛn kunwɔ shyɛn woo we.

\VS{15}{\QT{Lere ŋa fuun wi mɛgɛ ki woro ma yɔnlɔgɔ wa yinwege sɛwɛ wi ni,}}\XREF{†}{{\XO 20:15 }{\XO{20.15:
}}{\XT{Yuuro 69.29}}} pàa wo wa wa wegbɔgɔ kasɔn ki ni.




\par }\Chap{21}{\SH Naayeri fɔnŋɔ naa tara fɔnndɔ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\QT{Kona, a mì si naayeri fɔnŋɔ naa tara fɔnndɔ yan}}\XREF{†}{{\XO 21:1 }{\XO{21.1:
}}{\XT{Eza 65.17}}}{\QT{, katugu naayeri koŋgbanŋa wo naa tara koŋgbannda ti ni, tì toro ma kɔ. Kɔgɔje sila pye wa naa.
}}

\VS{2}A mì si ca
kpoyi ki yan, Zheruzalɛmu fɔnŋɔ we, a kì yiri wa naayeri wa Yɛnŋɛlɛ li tanla na tinri, ma gbɛgɛlɛ paa pijɔ yɛn, ŋa wùu yɛɛ fere wi pɔlɔ kan.

\VS{3}A mì si magala gbɔlɔ la logo ma yiri wa
wunluwɔ jɔngɔ ki ni, laa yuun fɔ: «Wele, Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga ki yɛn wa leele pe sɔgɔwɔ!
{\QT{Li yaa koro wa pe ni, pe yaa pye li woolo,}}\XREF{†}{{\XO 21:3 }{\XO{21.3:
}}{\XT{Zaka 2.15}}}{\QT{Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa pye pe ni mbe pye pe Yɛnŋɛlɛ.}}

\VS{4}{\QT{Li yaa ka yɛntunwɔ pi ni fuun pi tulu mboo wɔ wa pe yɛngɛlɛ ke ni.}}\XREF{†}{{\XO 21:4 }{\XO{21.4:
}}{\XT{Eza 25.8}}} Kunwɔ se ka pye wa naa, kunwɔ kayaŋga se ka pye wa naa, nakoma gbelege, nakoma kayaŋga, katugu yaara koŋgbannda tì toro ma kɔ.»


\par }{\PP \VS{5}Kona, ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na wì sho fɔ: «Yiŋgɔ mi yɛn na yaara ti ni fuun ti piin fɔnndɔ.» A wì silan pye fɔ: «Ki yɔnlɔgɔ, katugu na sɛnrɛ nda ti yɛn kaselege sɛnrɛ, nda ti daga lere mbe taga ti na.»


\par }{\PP \VS{6}A wì silan pye naa fɔ: «Kì pye ma kɔ\FTNT{†}{{\FR 21:6 }{\FR{21.6:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wowi ŋa fɔ: Ŋga mì yo mìgi pye makɔ.}}}. Mi yɛn
Alifa naa
Omeŋga, Lɛsaga naa Kɔsaga. Wɔgɔ yɛn ŋa na, mi yaa pulugo yinwege tɔnmɔ kan wi yeri wi wɔ waga.

\VS{7}Ŋa ka cew ta, wi yaa pye ki yaara nda ti kɔrɔgɔ lifɔ. Mi yaa pye wi Yɛnŋɛlɛ, wi pye na pinambyɔ\XREF{†}{{\XO 21:7 }{\XO{21.7:
}}{\XT{2 Sami 7.14; Zaka 8.8}}}.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, mbele pe maa fyɛ, naa mbele pee taga, naa katijangara pyefɛnnɛ, naa legboleele, naa kɛɛnrɛ lifɛnnɛ, naa lekaala, naa yarisunndo sunvɛnnɛ, naa yagboyoolo pe ni fuun pe yaa ka pe tasaga ta wa wegbɔgɔ kasɔn ki ni, ŋga ni
kiribi wila sori we. Ko ki yɛn kunwɔ shyɛn woo we.»


\par }{\SH Zheruzalɛmu fɔnŋɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{9}Kona, wɔjɛŋgɛlɛ kɔlɔshyɛn ŋgele kàa pye ma yin jɔlɔgɔ kagala kɔlɔshyɛn puŋgo wogolo ke ni, kàa pye
mɛrɛgɛye kɔlɔshyɛn mbele kɛɛ, a wo wà si pan mala pye fɔ: «Pan laga, mi yaa pijɔ wi naga ma na, Simbapyɔ wi jɔ we.»


\par }{\PP \VS{10}A Yinnɛkpoyi lì si ye na ni, a mɛrɛgɛ wì si kari na ni yanwiga titɔnlɔgɔ ka na, mɛɛ ca kpoyi Zheruzalɛmu ki naga na na. Kìla yiri wa naayeri wa Yɛnŋɛlɛ li tanla na tinri.

\VS{11}Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pìla pye wa ki ni. Ca ki yanwa pìla pye na yiin paa sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo yɛn, paa
zhasipi sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo yɛn, ŋga pe maa wele na yaan wa ki kɛɛ ŋga na ma mbe yo
kirisitali wi.

\VS{12}Mbogo gbɔgɔ titɔnlɔgɔ la pye maga maga, maga fili. Yeyɔnrɔ kɛ ma yiri shyɛn tìla pye ki na. Mɛrɛgɛye kɛ ma yiri shyɛn la pye ma cɛn ki yeyɔnrɔ ti na nari go singi.
Izirayɛli cɛngɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn ke mɛrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ ki yeyɔnrɔ ti na.

\VS{13}Yeyɔnrɔ taanrindaanri la pye ca ki kɛɛ tijɛrɛ ki ni fuun ki na: taanri la pye wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, taanri la pye wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, taanri la pye wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, taanri la pye wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri\XREF{†}{{\XO 21:13 }{\XO{21.13:
}}{\XT{Eze 48.31-34}}}.

\VS{14}Ca ki mbogo nɔgɔ kìla pye ma cɛn sinndɛɛrɛ kɛ ma yiri shyɛn na. Simbapyɔ wi
pitunmbolo kɛ ma yiri shyɛn pe mɛrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ ki sinndɛɛrɛ ti na.


\par }{\PP \VS{15}Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, tɛ kanŋgala\XREF{†}{{\XO 21:15 }{\XO{21.15:
}}{\XT{Eze 40.3,6}}} la pye wi yeri, laga taanla wolo, mbe ca ko naa ki yeyɔngɔ naa ki mbogo ki taanla.

\VS{16}Ca ki kɛyɛn tijɛrɛ yi ni fuun yi yɛn ma yala. Ki titɔnlɔwɔ po naa ki gbemɛ pi yɛn ja. A mɛrɛgɛ wì si ca ki taanla wi kanŋgala li ni, ma sigi yan ki yɛn culo waga shyɛn naa cɛnmɛ shyɛn 2 200. Ki titɔnlɔwɔ, naa ki gbemɛ, naa ki yagawa pi ni fuun pìla pye ja.

\VS{17}A mɛrɛgɛ wì si mbogo ki taanla fun, maga yan ki yɛn mɛtɛrɛ nafa taanri ma yiri kɛ ma yiri shyɛn\XREF{†}{{\XO 21:17 }{\XO{21.17:
}}{\XT{Naga 13.18; Eze 48.16-17}}}, ma yala leele pe laga taanlayaraga ki ni, ŋga ki yɛn nuŋgba mɛrɛgɛ wi wogo ki ni we.

\VS{18}Pàa ca ki mbogo ki kan zhasipi sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ni, mɛɛ ca jate ki kan tɛ piiri ni, ŋa wi yɛn paa vɛri fuwe yɛn.

\VS{19}Pàa ca ki mbogo nɔgɔ ki fere sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ti cɛnlɛ pyew ti ni. Ki nɔgɔ sinndɛlɛgɛ koŋgbanŋga kìla pye zhasipi sinndɛlɛgɛ. Ki shyɛn wogo kìla pye
safiri. Ki taanri wogo kìla pye
kaliseduwani. Ki tijɛrɛ wogo kìla pye
emerodi.

\VS{20}Ki kaŋgurugo wogo kìla pye
ɔnikisi. Ki kɔgɔlɔni wogo kìla pye
sariduwani. Ki kɔlɔshyɛn wogo kìla pye
kirizoliti. Ki kɔlɔtaanri wogo kìla pye
berili. Ki kɔlɔjɛrɛ wogo kìla pye
topazi. Ki kɛ wogo kìla pye
kirizopirazi. Ki kɛ ma yiri nuŋgba wogo kìla pye
yasɛnti. Ki kɛ ma yiri shyɛn wogo kìla pye
ametisiti.

\VS{21}Ca ki yeyɔnrɔ kɔɔrɔ kɛ ma yiri shyɛn ti yɛn somu piile kɛ ma yiri shyɛn. Kɔrɔ nuŋgba nuŋgba pyew ki yɛn somu pyɔ nuŋgba. Ca nawa koŋgbɔgɔ kìla pye tɛ piiri ni, paa vɛri yɛn, ŋa pe maa wele na yaan wa wi kɛɛ ŋga na.


\par }{\PP \VS{22}Mi sila
shɛrigo gbɔgɔ yan wa ki ca ki ni, katugu we Fɔ Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo naa Simbapyɔ wi ni, poro pe yɛn ki shɛrigo gbɔgɔ ye.

\VS{23}Ca kii jori yɔnlɔ yanwa kala, nakoma yeŋge yanwa kala, katugu Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ po pi yɛn ki yanwa we, a Simbapyɔ wi yɛn ki fitanla.

\VS{24}{\QT{Tara woolo pe yaa kaa tanri ki yanwa pi na. Tara na wunlumbolo pe yaa kaa paan pe gbɔgɔwɔ pi ni mbaa pi kaan.}}\XREF{†}{{\XO 21:24 }{\XO{21.24:
}}{\XT{Eza 60.3-5}}}

\VS{25}Ki ca yeyɔnrɔ ti se ka tɔn sɔnlɔ na fyew, katugu yembinɛ se ka pye wa.

\VS{26}Pe yaa ka pan tara woolo pe gbɔgɔwɔ naa pe sɔnmɔ pi ni wa ki ni.

\VS{27}Fyɔngɔ yaraga se ka ye wa ki ca ki ni, nakoma lere ŋa wi maa katijangara piin konaa ŋa wi maa finlɛlɛ, ndɛɛ mbele pe mɛrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Simbapyɔ wi yinwege sɛwɛ wi ni poro.




\par }\Chap{22}{\PP \VerseOne{1}Kona, a
mɛrɛgɛ wì si yinwege tɔnmɔ gbaan wi naga na na fun, a pila yɛngɛlɛ ndɛɛ
kirisitali wi, na yinrigi wa Yɛnŋɛlɛ lo naa Simbapyɔ wi ni
pe wunluwɔ jɔngɔ ki ni,

\VS{2}na fuun wa ca nawa koŋgbɔgɔ ki nandogomɔ.
{\QT{Yinwege tige yɛn gbaan wi koŋgo shyɛn ki na, ki ma sɛ sɛsaga kɛ ma yiri shyɛn yɛlɛ li ni, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ki ma sɛ yeŋge pyew. Ki tige wɛrɛ ti yɛn mbaa tara nuŋgba nuŋgba pyew ti woolo pe shoo.}}\FTNT{†}{{\FR 22:2 }{\FR{22.2:
}}{\XT{Eze 47.12}}{\FT{. Vɛriseye mbele pe wele fun wa
}}{\XT{Zhenɛ 2.9; 3.22}}{\FT{wi ni.}}}

\VS{3}Yɛnŋɛlɛ li daŋga ki se ka to yaraga ka na wa ki ca ki ni fyew.

\par }{\PP Yɛnŋɛlɛ lo naa Simbapyɔ wi ni pe wunluwɔ jɔngɔ ki yaa ka pye wa ca ki ni, Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele pe yaa kaa li gbogo.

\VS{4}Pe yaa kali yɛgɛ ki yan, li mɛgɛ ki yaa ka pye mbe yɔnlɔgɔ wa pe walɛrɛ ti na.

\VS{5}Yembinɛ se ka wɔ naa. Pe se ka jori fitanla yanwa kala, nakoma yɔnlɔ yanwa kala, katugu
we Fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa kaa yanwa yinrigi pe kan.
{\QT{Pe yaa ka pye wunlumbolo fɔ sanga pyew.}}\XREF{†}{{\XO 22:5 }{\XO{22.5:
}}{\XT{Dani 7.27}}}


\par }{\MS SƐNRƐ PUŊGO WORO KONAA DUWAW SƐNRƐ

\par }{\MR 22.6-21

\par }{\SH Zhezu wi panga sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{6}Kona, a mɛrɛgɛ wì silan pye fɔ: «Ki sɛnrɛ nda ti yɛn kaselege sɛnrɛ, ti daga lere mbe taga ti na. We Fɔ Yɛnŋɛlɛ na lì Yinnɛ li kan
li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yeri, lìli mɛrɛgɛ wi torogo, sanni jɛnri, ŋga ki daga mbe pye, wi pan wigi naga li tunmbyeele pe na.»


\par }{\PP \VS{7}Zhezu wì yo fɔ: «Wele, sanni jɛnri mila paan! Mbele paa ki sɛwɛ ŋa wi Yɛnŋɛlɛ sɛnyoro ti gbogo, fɛrɛwɛ yɛn pe woo!»


\par }{\PP \VS{8}Mi Zhan, mìgi kagala ke logo ma ke yan. Na mìla kaa ke logo ma ke yan, mɛrɛgɛ ŋa wìla ke naga na na, a mì si to wi jegele mboo gbɔgɔ.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, a wì silan pye fɔ: «Maga kaga pye! Mi yɛn mboro naa ma sefɛnnɛ pe ni ye tunŋgo pyeyɛnlɛ wa, poro mbele pe yɛn Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, naa mbele paa ki sɛwɛ ŋa wi sɛnrɛ ti gbogo we. Ta Yɛnŋɛlɛ lo gbogo!»


\par }{\PP \VS{10}Kona, a wì silan pye naa fɔ: «Maga kaga sɛwɛ ŋa wi Yɛnŋɛlɛ sɛnyoro ti yaga larawa, katugu ti kagala ke pyesanga wì yɔngɔ.

\VS{11}Ŋa wi woro ma sin, wi koro wa wi mbasinmɛ pi ni. Ŋa wi yɛn
fyɔngɔ ni, wi koro wa wi fyɔngɔ ki ni. Ŋa wi yɛn ma sin, wi koro wa wi sinmɛ pi ni. Ŋa wi yɛn
kpoyi, wi koro kpoyi.»


\par }{\PP \VS{12}Zhezu wì yo fɔ: «Wele, sanni jɛnri mi yaa pan! Mi yaa pan na sara wi ni mbe pan mbe lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi kapyege ki ni.

\VS{13}Mi yɛn
Alifa naa
Omeŋga, koŋgbanŋa naa puŋgofɔ, lɛsaga naa kɔsaga.»


\par }{\PP \VS{14}Mbele ka pe deere titɔɔnrɔ ti jogo, jaŋgo mbe ta mbe yinwege tige pige ka ka konaa mbe ye wa ca ki yeyɔnrɔ ti ni, fɛrɛwɛ yɛn pe woo.

\VS{15}Mbele pe yaa koro wa funwa na, poro wɛlɛ katijangara pyefɛnnɛ wele, naa lekaala, naa kɛɛnrɛ lifɛnnɛ, naa legboleele, naa yarisunndo sunvɛnnɛ konaa mbele fuun pe maa finlɛlɛ sɛnyoro ni naa kapyegele na!


\par }{\PP \VS{16}«Mi Zhezu, mìla mɛrɛgɛ wi tun wi sa ki kagala ke yari ye kan wa
legiliziye pe ni. Muwi mi yɛn niŋge naa
Davidi wi setirige pyɔ we. Mi yɛn
lalaaga wɔnnɔ na li maa yiin we.»


\par }{\PP \VS{17}Yinnɛkpoyi lo naa pijɔ wi ni pe yɛn naga yuun fɔ: «Ta paan!»

\par }{\PP Ŋa kaga logo, wila ki yuun fun fɔ: «Ta paan!»

\par }{\PP Wɔgɔ yɛn ŋa na, wila paan. Ŋa wila yinwege tɔnmɔ pa jaa, wi yaa pi ta waga.


\par }{\SH Sɛnrɛ puŋgo woro
\par }
{\PP \VS{18}Mbele paa ki sɛwɛ ŋa wi Yɛnŋɛlɛ sɛnyoro ti nuru, mi Zhan mila ki yuun naga ŋgbanni pe ni fɔ: «Na lere wa ka sɛnrɛ ta taga ti na, jɔlɔgɔ kagala ŋgele ke yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni, Yɛnŋɛlɛ li yaa ke taga wi kan.

\VS{19}Na lere wa ka si sɛnrɛ ta wɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi Yɛnŋɛlɛ sɛnyoro ti ni, tasaga ŋga wi yaa ta wa yinwege tige pige ko naa ca kpoyi ki ni, Yɛnŋɛlɛ li yaa ti shɔ wi yeri, to nda ti kagala ke yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni we.»


\par }{\PP \VS{20}Zhezu ŋa wila ki kagala ke yuun na ke finligi, wì yo fɔ: «Ee, sanni jɛnri mila paan!»

\par }{\PP Anmiina! Ta paan we Fɔ Zhezu!


\par }{\PP \VS{21}We Fɔ Zhezu wi yinmɛ pi pye leele pe ni fuun pe ni!

\par }