\NormalFont\ShortTitle{ƐSITƐRI}

{\MTB Sɛwɛ ŋa wi yɛn na para

\par }{\MT ƐSITƐRI

\par }{\MTB wi sɛnrɛ na

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Ɛsitɛri sɛwɛ wi yɛn na para jasumboro wa sɛnrɛ na, ŋa wìla wi yɛɛ go ki pɛrɛ, jaŋgo mboo woolo pe shɔ.

\par }{\IP Ki kagala kàa pye Pɛrisi tara wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ sanga wi ni. Zhufuye pe gbɔwɔ la sɔngɔrɔ ma kari pe tara. Ɛɛn fɔ pèle la koro wa Pɛrisi tara bere. Ki Pɛrisi tara wunluwɔ po pìla saa Babilɔni tara wunluwɔ pi jan. Wunlunaŋa Sɛrisɛsi wìla wi jɔ wi wa, mɛɛ Ɛsitɛri wi pɔri wi jɔ. Ɛsitɛri wìla pye Zhufuye jɔ ŋa wìla pye ma yɔn fɔ jɛŋgɛ. Ki sanga wi ni, tara ti togbɔɔ shyɛn woo ŋa pàa pye na yinri Hama, a wì si yɔn le Zhufuye pe na mbe pe tɔngɔ mbe pe kɔ pew. A Ɛsitɛri wi ndojɛ Maridoshe wì si yiri ki yɔn lemɛ pi kɔrɔ na. Kona, a Ɛsitɛri wo naa Maridoshe wi ni pè si gbogolo, ma ŋgbeli, ma pe woolo pe shɔ.

\par }{\IP Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ kii yeri wa sɛwɛ wi ni, ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ lìli woolo pe shɔ yɛgɛ ŋga na, sɛwɛ wi yɛn na para ko na. Ɛsitɛri wi ndojɛ wìla wi pye fɔ:

\par }{\IQ Ambɔ ki jɛn na kaa pye ki wagati ŋa wi kala lo ma li ti mà pye wunlunjɔ (Ɛsitɛ 4.14b).

\par }{\IP Zhufuye pe fɛti ŋa pe yinri «Purimu», ki sɛwɛ ŋa wi yɛn na wi yirisaga konaa wi kɔrɔ wi yɛgɛ yuun we kan fun.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Ɛsitɛri wìla pye wunlunjɔ
{\IOR{1–2}}

\par }{\IO Hama wìla pye na jaa mbe Zhufuye pe gbo
{\IOR{3.1-15}}

\par }{\IO Maridoshe wìla Ɛsitɛri wi yɛnri wi pe saga
{\IOR{4.1-17}}

\par }{\IO Wunlunaŋa wìla Maridoshe wi gbɔgɔ
{\IOR{5–6}}

\par }{\IO Pàa Hama wi gbo
{\IOR{7.1-10}}

\par }{\IO Zhufuye pàa pe juguye pe gbo
{\IOR{8.1–9.19}}

\par }{\IO Pàa Purimu fɛti wi pye
{\IOR{9.20-32}}

\par }{\IO Sɛrisɛri naa Maridoshe pàa fanŋga ta fɔ jɛŋgɛ
{\IOR{10.1-3}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Wunlunaŋa Sɛrisɛsi wìla sɔgɔlɔ \newline  gbɔlɔ sɔgɔ wi tara woolo pe kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki kagala ŋgele laga, kè pye wunlunaŋa Sɛrisɛsi\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Wunlunaŋa Aritasɛrisɛsi wo nuŋgba wo pàa pye na yinri Sɛrisɛsi; Aritasɛrisɛsi mɛgɛ ko yɛn Eburuye sɛnrɛ ni. Sɛrisɛsi mɛgɛ ko yɛn Girɛki sɛnrɛ ni. Ki yaa pye ndɛɛ Sɛrisɛsi wo wìla pye wunlunaŋa Sɛrisɛri Koŋgbanŋa we. Ki yɛn ndɛɛ wo wìla pye Pɛrisi tara ti wunlunaŋa maga lɛ yɛlɛ cɛnmɛ tijɛrɛ naa nafa tijɛrɛ ma yiri kɔgɔlɔni (486) wolo li na ma saa gbɔn yɛlɛ cɛnmɛ tijɛrɛ naa nafa taanri ma yiri tijɛrɛ (464) wolo li na, na Zhezu wi fa se (}}{\XT{Ɛsidi 4.6}}{\FT{).}}} wi sanga wo ni. Sɛrisɛsi wìla pye naa wunluwɔ pi piin kinda cɛnmɛ naa nafa ma yiri kɔlɔshyɛn (127) go na, maga lɛ wa Ɛndi tara ti na fɔ ma saa ki wa Kushi\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Kushi tara, Lewɔɔlɔ tara laga ko kayi. Kìla Ezhipiti tara laga ka lɛ ma saa pinlɛ Sudan tara laga ka ni.}}} tara ti na.

\VS{2}Ki wagati wi ni, wunlunaŋa Sɛrisɛsi wìla pye ma cɛn wa wi wunluwɔ jɔngɔ ki na, wa wi wunluwɔ ca Suzi\FTNT{†}{{\FR 1:2 }{\FR{1.2:
}}{\FT{Nala wo ni Suzi ca pa ki yɛn wa Iran tara.}}} ki ni.

\VS{3}Wi wunluwɔ pi yɛlɛ taanri wolo li ni, a wì si sɔgɔlɔ gbɔlɔ sɔgɔ wi tara teele pe ni fuun poro naa wi legbɔɔlɔ pe kan. Pɛrisi tara naa Medi tara maliŋgbɔɔnlɔ teele, naa legbɔɔlɔ konaa tara teele pàa pye wa wi ni.

\VS{4}A wì suu wunluwɔ pi yarijɛndɛ tawa pi gbɔgɔwɔ po naa wi wunluwɔ pi gbɔgɔwɔ pi naga pe na piliye lɛgɛrɛ ni, ko yɛn fɔ piliye cɛnmɛ naa nafa tijɛrɛ (180) ni.


\par }{\PP \VS{5}Ko piliye yo kɔŋgɔlɔ, a wunlunaŋa wì si sɔgɔlɔ gbɔlɔ sɔgɔ piliye kɔlɔshyɛn ni wi wunluwɔ ca Suzi woolo pe ni fuun pe kan, legbɔɔlɔ ma pinlɛ lepigile ke ni, wa wi wunluwɔ go laga naŋgɔ kɔlɔgɔ ki ni.

\VS{6}Lɛn jese paritiyɔnrɔ fire fire naa ŋganra woro la pye ma pɔ, ma yanŋga yanŋga wa. Pàa ti pɔpɔ maribiri sinndɛɛrɛ tiyagala na lɛn maŋgala figile figile naa yɛngɛlɛ yɛngɛlɛ ni, ŋgele pàa lele warifuwe vegembele ni. A pè si tɛ naa warifuwe sinlɛyaara\FTNT{†}{{\FR 1:6 }{\FR{1.6:
}}{\FT{Kìla pye faa, liwɛn gbɔɔ na, leele mbele pè yeri pe ma sinlɛ ma sangasanga sinlɛyaara na sila kaa (}}{\XT{Amɔ 6.4}}{\FT{).}}} tɛgɛtɛgɛ tara laga ŋga pàa wɔlɔgɔ ki na; ko la pye pɔrifiri sinndɛɛrɛ yɛnrɛ ni, naa maribiri sinndɛɛrɛ fire, naa nakiri sinndɛɛrɛ konaa maribiri sinndɛɛrɛ wɔrɔ ni.

\VS{7}Pàa pye na leele pe kaan paa woo tɛ wɔjɛŋgɛlɛ cɛnlɛ lɛgɛrɛ ni. Pàa pye na paan wunlunaŋa wi duvɛn wi ni lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ, ma yala wìla wi kɛɛ ki sanga yɛgɛ ŋga na ko ni.

\VS{8}Jorowo sila pye wa, ma daga mbe wɔ mbe gbɔn yɛgɛ ŋga na ki wogo na; katugu wunlunaŋa wìla ki yo wi go tunmbyeele pe ni fuun pe kan ma yo paa lere nuŋgba nuŋgba pyew wi kaan, mbe yala ŋga wila jaa ko ni.


\par }{\PP \VS{9}Wunlunjɔ Vasiti wìla sɔgɔlɔ gbɔlɔ sɔgɔ fun jɛɛlɛ pe kan wa wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ go ki ni.


\par }{\SH Wunlunjɔ wi sila logo \newline  wunlunaŋa wi yeri, \newline  a wunlunaŋa wùu wa
\par }
{\PP \VS{10}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, ma wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi ta wi nawa pì yinŋgi wi na duvɛn ŋa wìla wɔ wi kala na, nambala kɔlɔshyɛn mbele pàa
san, a pè pye wi yɛɛra tunmbyeele: Mehuma, naa Bizita, naa Haribona, naa Bigita, naa Abagita, naa Zetari konaa Karikasi, a wì si tunŋgo yo pe kan,

\VS{11}ma yo pe sa wunlunjɔ Vasiti wi pye wi pan wi yere wunlunaŋa wi yɛgɛ sɔgɔwɔ wi wunluwɔ njala li ni wa wi go na, jaŋgo mboo tiyɔnwɔ pi naga janwa wo naa legbɔɔlɔ pe na, katugu wìla pye ma yɔn jate.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, a wunlunjɔ Vasiti wì si je, wii yɛnlɛ mbe pan mbe yala wunlunaŋa wi sɛnrɛ ti ni, to nda wìla yo nambala mbele pàa san, a pè pye wi yɛɛra tunmbyeele pe kan, a pè saa ti yo wi kan we. Kì pye ma, a kì si wunlunaŋa wi ya fɔ jɛŋgɛ, maa nawa pi ŋgban wi na fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{13}Kona, a wunlunaŋa wì si para tijinliwɛ fɛnnɛ mbele pàa wagati wi jɛn pe ni, katugu kìla pye wi ma wunluwɔ kala li yɛgɛ wɔ, wo naa ŋgasegele jɛnfɛnnɛ konaa kiti kɔngɔ jɛnfɛnnɛ pe ni,

\VS{14}poro mbele pàa pye wi tanla we. Poro la wɛlɛ Karishena, naa Shetari, naa Adimata, naa Tarisisi, naa Merɛsi, naa Marisena konaa Memukan. Ki nambala kɔlɔshyɛn poro pàa pye Pɛrisi tara naa Medi tara teele wele, ma yɔngɔ wunlunaŋa wi ni. Poro pàa pye wunluwɔ pi cɛnsara koŋgbannda ti na.

\VS{15}Wìla pe pye fɔ: «Yiŋgi we daga mbe pye wunlunjɔ Vasiti wi na mbe yala
lasiri koŋgolo ke ni? Mà jɛn mi wunlunaŋa Sɛrisɛsi, tunŋgo ŋga mì yo na tunmbyeele pe kan, a pè saa yo wi kan, wii yɛnlɛ mbege pye.»


\par }{\PP \VS{16}A Memukan wì sigi yo wunlunaŋa wo naa tara teele pe yɛgɛ na ma yo fɔ: «Wunlunjɔ Vasiti wì kajɔɔgɔ pye, ɛɛn fɔ wi sigi pye wunlunaŋa wo nuŋgba na, wìgi pye tara teele pe ni fuun pe na, naa leele mbele fuun pe yɛn wa wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ tara kindaye pe ni fuun pe ni pe na.

\VS{17}Mà jɛn wunlunjɔ wì ŋga pye, pe yaa ki yo jɛɛlɛ pe ni fuun pe kan. Kona pe yaa la pe pɛnɛ pe tifaga, mbaa yuun fɔ: ‹Wunlunaŋa Sɛrisɛsi wìla tunŋgo kan ma yo wunlunjɔ Vasiti wi pan wi yere wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, ɛɛn fɔ wi sila yɛnlɛ mbe pan.›

\VS{18}Mbege lɛ nala wo na, Pɛrisi tara teele naa Medi tara teele pe jɛɛlɛ pe ni fuun pe yaa ŋga wunlunjɔ Vasiti wì pye ki logo mbaa ki sɛnrɛ nuŋgba ti yuun wunlunaŋa wi tara teele pe na. Pa pe yaa la pe pɛnɛ pe tifaga mbaa kayaŋga nii pe ni.

\VS{19}Na kaa pye ki wunlunaŋa wi ndanla, wi kondɛgɛlɛ la tɛgɛ, peli yɔnlɔgɔ wa Pɛrisi tara naa Medi tara fɛnnɛ pe lasiri sɛwɛ wi ni, jaŋgo liga ka ya mbe kanŋga, mbege naga fɔ Vasiti wii daga mbe pan mbe yere wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi yɛgɛ sɔgɔwɔ naa. Wunlunaŋa wi wunlunjɔ cɛnsaga ki shɔ wi yeri wigi kan jɛlɛ wa yɛgɛ yeri, ŋa wì mbɔnrɔ Vasiti wi na.

\VS{20}Wunlunaŋa, na ma kondɛgɛlɛ li sɛnrɛ tiga ka gbɔn ma wunluwɔ tara ti laga ki ni fuun ki ni, pa jɛɛlɛ pe yaa la pe pɛnɛ pe gbogo, legbɔɔlɔ mbe pinlɛ lepigile ke ni.»


\par }{\PP \VS{21}A ki sɛnrɛ tì si wunlunaŋa wo naa wi tara teele pe ndanla. A wunlunaŋa wì si tanga Memukan wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na.

\VS{22}A wì si sɛwɛ torogo wi wunluwɔ tara lagapyew ki ni. Wìla lara pyew ti sɛwɛɛlɛ pe yɔnlɔgɔ ma yala pe sɛnrɛ yɔnlɔgɔlɔmɔ po ni konaa cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn wa ke sɛnrɛ to ni. Kìla yo wa ki sɛwɛɛlɛ pe ni fɔ nambala pe ni fuun pe daga mbe pye pe yinrɛ ti go na, paa pe cɛngɛlɛ ke sɛnrɛ to yuun.




\par }\Chap{2}{\SH Pàa Ɛsitɛri wi wɔ maa pye wunlunjɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki kagala ke puŋgo na, a wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi naŋgbanwa pì si sogo wi na. A wì si nawa to Vasiti wi na, naa ŋga wìla pye wi na ki na, konaa ŋga kìla kɔn ma tɛgɛ wi kanŋgɔlɔ ki na.

\VS{2}Kì pye ma, nambala mbele pàa pye na tunŋgo piin wunlunaŋa wi kan pè sho fɔ: «Ye ti we sa sumbonɔ naŋa mbajɛɛnlɛ mbele pe yɔnyɔn jɛŋgɛ pele lagaja wunlunaŋa wi kan.

\VS{3}Wunlunaŋa wi teele pele tɛgɛtɛgɛ wi wunluwɔ tara ti lagapyew ki ni, poro mbe sumbonɔ naŋa mbajɛɛnlɛ mbele pè yɔnyɔn pe ni fuun pe gbogolo laga nuŋgba wa wunluwɔ ca Suzi ki ni, wa jɛɛlɛ go ki ni. Pe pe le wunlunaŋa wi go tunmbyee Hegayi ŋa pè san wi kɛɛ wila wele pe na, wo ŋa pè tɛgɛ wila jɛɛlɛ pe kɔrɔsi we. Wila pe wire gbegelesinmɛ yaara ti kaan pe yeri.

\VS{4}Sumboro ŋa kala ka ka wunlunaŋa wi ndanla, wo yaa pye wunlunjɔ Vasiti wi yɔnlɔ.»

\par }{\PP A ki wogo kì si wunlunaŋa wi ndanla, a wì sigi pye ma.


\par }{\PP \VS{5}Zhufuye naŋa wà la pye wa wunluwɔ ca Suzi ki ni, pàa pye naa yinri Maridoshe. Pàa pye naa to wi yinri Yayiiri, na Yayiiri to wi yinri Shimeyi, nɛɛ Shimeyi to wi yinri Kishi ma yiri wa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ li ni.

\VS{6}Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla leele mbele koli wa Zheruzalɛmu ca ma kari pe ni wa kulowo pi ni, ma pinlɛ Zhuda tara wunlunaŋa Yekoniya wi ni, Maridoshe wìla pye pe ni\XREF{†}{{\XO 2:6 }{\XO{2.6:
}}{\XT{2 Wunlu 24.10-16; 2 Kuro 36.10}}}.

\VS{7}Wo wìla Hadasa\FTNT{†}{{\FR 2:7 }{\FR{2.7:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, Ɛsitɛri mɛgɛ koyi ŋga Hadasa. Ɛsitɛri mɛgɛ ko yɛn Babilɔni tara fɛnnɛ sɛnrɛ ni, ŋga pàa taga sumboro wi na.}}} ŋa pe yinri Ɛsitɛri wi gbegele. Ki sumboro wìla pye Maridoshe wi to wi nɔsepyɔ lenaŋa wo pyɔ. Wi to naa wi nɔ pàa ku. Sumboro wìla yɔn fɔ jɛŋgɛ. Ɛsitɛri wi to naa wi nɔ pe kuŋgɔlɔ, a Maridoshe wì suu lɛ maa gbegele paa wi yɛɛra sumborombyɔ yɛn.


\par }{\PP \VS{8}Kì pye ma, naa pàa kaa wunlunaŋa wi konɔ kanga naa wi kondɛgɛlɛ li sɛnrɛ ti yari, a pè si sumbonɔ lɛgɛrɛ gbogolo wa wunluwɔ ca Suzi ki ni, ma pe le Hegayi wi kɛɛ wila wele pe na. Pàa kari Ɛsitɛri wi ni fun wa wunlunaŋa wi go ma saa wi le jɛɛlɛ pe kɔrɔsifɔ Hegayi wi kɛɛ.

\VS{9}A sumboro wi kala lì si Hegayi wi ndanla, a wila kajɛŋgɛ piin wi kan. A wì si fyɛɛlɛ ma wi wire gbegelesinmɛ yaara ti kan wi yeri, naa yaakara nda ti daga mbe kan wi yeri ti ni, konaa sumbonɔ tunmbyeele kɔlɔshyɛn mbele pàa wɔ wa wunlunaŋa wi go mbe kan wi yeri pe ni. A wì si cɛnsaga ŋga kì yɔn ma wɛ ki ni fuun na wa jɛɛlɛ pe go ki ni ko kan Ɛsitɛri wo naa wi sumbonɔ tunmbyeele pe yeri.


\par }{\PP \VS{10}Ɛsitɛri wi sila wi cɛnlɛ naa wi go woolo pe naga lere na, katugu Maridoshe wìla ki yo wi kan ma yo wiga kaga yo lere kan.

\VS{11}Pilige pyew Maridoshe wìla pye na yanri na torotoro le jɛɛlɛ pe go yeyɔngɔ ki na, jaŋgo mbege jɛn na kaa pye Ɛsitɛri wi yɛn ŋgbaan konaa paa wi piin yɛgɛ ŋga na.


\par }{\PP \VS{12}Sumbonɔ pe ni fuun paa daga mbe pe yɛɛ gbegele yeŋge kɛ ma yiri shyɛn ni, mbe yala ŋga kìla tɛgɛ jɛɛlɛ pe yɛɛ gbegewe mbe yɔn ki wogo ki ni, katugu ko wagati wo wìla kɔn ma tɛgɛ pe yɛɛ gbegewe pi mɛgɛ ni. Yeyɛn kɔgɔlɔni yo pe ma pye ma pe yɛɛ gbegele sinmɛ mba pe yinri
miiri pa ni, mbe si yeyɛn kɔgɔlɔni sannya yi pye mbe pe yɛɛ gbegele nuwɔ taanyaara naa jɛɛlɛ wire yɔnsinmɛ yaara ni. Ko puŋgo na, ki mɛɛ gbɔn sumboro nuŋgba nuŋgba pyew wi na wi ye wa wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi kɔrɔgɔ.

\VS{13}Na sumboro wi kaa kee wa wunlunaŋa wi kɔrɔgɔ sanga ŋa ni, yaraga ŋga fuun wila jaa, pe maga kan wi yeri, jaŋgo wi yiri ki ni wa jɛɛlɛ pe go ki ni mbe kari wa wunlunaŋa wi go ki ni.

\VS{14}Wi ma ye wa yɔnlɔkɔgɔ mbe si yiri wa ki goto pinliwɛ ni, mbe si sa ye wa jɛɛlɛ go shyɛn wogo ki ni, mbe pye Shaashigazi wi kɛɛ na, wunlunaŋa wi go tunmbyee ŋa wìla pye wunlunaŋa wi cɛnfɛnnɛ pe kɔrɔsifɔ we. Ko sumboro wo na sɔngɔrɔ wa wunlunaŋa wi yeri naa, kaawɔ wi kala mbe pye wunlunaŋa wi na konaa wuu mɛgɛ yeri.


\par }{\PP \VS{15}Maridoshe wi to wi nɔsepyɔ lenaŋa Abihayili wi sumborombyɔ Ɛsitɛri ŋa Maridoshe wìla lɛ ma gbegele, naa kìla kaa gbɔn wi na wi ye wa wunlunaŋa wi go ki ni, wi sila yaraga ko ka kpɛ yɛnri mbe taga wa nda Hegayi wìla ti sɛnrɛ yo wi kan ti na, wo ŋa wìla pye wunlunaŋa wi go tunmbyee konaa ma pye jɛɛlɛ pe kɔrɔsifɔ. Ɛsitɛri wi kala làa mbele fuun pàa wi yan pe ndanla.

\VS{16}Pàa kari Ɛsitɛri wi ni wa wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi yeri wa wunluwɔ go ki ni, yɛlɛ li yeŋge kɛ wogo ki ni, ko ŋga pe yinri Tebɛti\FTNT{†}{{\FR 2:16 }{\FR{2.16:
}}{\FT{Tebɛti yeŋge ki ma saa yala desamburu yeŋge naa zhanviye yeŋge ki ni.}}} yeŋge ye; ko la pye wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li ni.

\VS{17}A Ɛsitɛri wì si wunlunaŋa wi ndanla ma wɛ jɛɛlɛ sanmbala pe ni fuun pe na. A wì kajɛŋgɛ naa kagbaraga pye wi kan ma wɛ sumbonɔ naŋa mbajɛɛnlɛ pe ni fuun pe na. A wì si wunluwɔ njala li kan Ɛsitɛri wi kan, maa tɛgɛ wunlunjɔ Vasiti wi yɔnlɔ.

\VS{18}Kì pye ma, a wunlunaŋa wì si sɔgɔlɔ gbɔlɔ sɔgɔ wi legbɔɔlɔ naa wi tunmbyeele pe ni fuun pe kan Ɛsitɛri wi gbɔgɔwɔ pi kala na, ma kɔn lambo wi na wa wi wunluwɔ tara kindaye pe ni, ma yarikanra lɛgɛrɛ torogo leele pe kan, ma yala wi kɛɛ ki mbe ya sanga yɛgɛ na ŋga ni ki ni.


\par }{\SH Maridoshe wìla wunlunaŋa \newline  Sɛrisɛsi wi shɔ \newline  pe suu gbo
\par }
{\PP \VS{19}Naa pàa kaa sumbonɔ naŋa mbajɛɛnlɛ pe gbogolo ki shyɛn wogo ki na\FTNT{†}{{\FR 2:19 }{\FR{2.19:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Naa pàa sumbonɔ naŋa mbajɛɛnlɛ pe gbogolo ki shyɛn wogo ki na:}} Ki mbe ya logo fɔ: Naa pàa kaa sumbonɔ naŋa mbajɛɛnlɛ pe gbogolo wa jɛɛlɛ pe go shyɛn wogo ki ni.}}}, Maridoshe wìla pye ma cɛn wa wunlunaŋa wi yeyɔngɔ ki na.

\VS{20}Ɛsitɛri wo na, wi sila wi go woolo naa wi cɛnlɛ woolo pe naga wunlunaŋa wi na, ma yala yɛgɛ ŋga na Maridoshe wìla ki yo maga ŋgban wi ni ki ni. Ɛsitɛri wìla pye na nuru Maridoshe wi yeri paa yɛgɛ ŋga na wìla pye na nuru wi yeri sanga ŋa ni wìla wi lɛ naa gbegele we.


\par }{\PP \VS{21}Ki piliye yi ni, ma Maridoshe wi ta wìla pye na cɛɛn le wunlunaŋa wi yeyɔngɔ ki na, a wunlunaŋa wi yeyɔngɔ kɔrɔsifɛnnɛ shyɛn, Bigitan naa Terɛshi, pè si nawa ŋgban wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi kala na, nɛɛ pyelɔmɔ jaa mboo gbo.

\VS{22}A Maridoshe wì sigi wogo ki logo. A wì sigi yo maga naga wunlunjɔ Ɛsitɛri wi na. A Ɛsitɛri wì si saa ki yo wunlunaŋa wi kan Maridoshe wi mɛgɛ na.

\VS{23}A pè sigi kala li cancan ma wele, maga jɛn ma yo li yɛn kaselege. Kì pye ma, a pè si ki nambala shyɛn pe to tige na. A pè sigi wogo ki yɔnlɔgɔ wa wagati kapyegele sɛwɛ wi ni wunlunaŋa wi yɛgɛ na.




\par }\Chap{3}{\SH Maridoshe wìla Hama wi nawa \newline  pi ŋgban
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko kagala koro puŋgo na, a wunlunaŋa Sɛrisɛsi wì si Agagi\FTNT{†}{{\FR 3:1 }{\FR{3.1:
}}{\FT{Amalɛki setirige piile pe wunlunaŋa Agagi wìla pye Izirayɛli woolo pe wunlunaŋa Sawuli wi jugu (1 Sami 15).}}} setirige pyɔ Hamedata wi pinambyɔ Hama wi gbɔgɔ. Wìla wi yirige maa tɛgɛ cɛnsagbɔgɔ na ma wɛ tara teele sanmbala mbele pàa pye wi tanla pe na.

\VS{2}Wunlunaŋa wi tunmbyeele mbele fuun pàa pye na cɛɛn le wunluwɔ go ki yeyɔngɔ ki na, pàa pye na kanŋguuro kanni na go sogo Hama wi nɔgɔ naa gbogo, katugu wunlunaŋa wo wìla ki konɔ kan ma yo kila piin ma wi kan. Ɛɛn fɔ, Maridoshe wi sila yɛnlɛ mbaa kanŋguuro kanni konaa mbaa go sogo Hama wi nɔgɔ mbaa wi gbogo.

\VS{3}Wunlunaŋa wi tunmbyeele mbele pàa pye na cɛɛn le wunluwɔ go ki yeyɔngɔ ki na, a pè si Maridoshe wi yewe ma yo fɔ: «Konɔ na wunlunaŋa wì kan, yiŋgi na, a mà si je li na?»

\VS{4}Pàa pye naga wogo ki yuun wi ni pilige pyew. Ɛɛn fɔ wii logo pe yeri. Puŋgo na, a pè si kaa ki wogo ki yo Hama wi kan, jaŋgo mbege jɛn na kaa pye Maridoshe, wo ŋa wìla pe pye ma yo wi yɛn Zhufuye woo, wi yaa koro mbaa ki piin ma.

\VS{5}A Hama wì sigi wele maga yan fɔ Maridoshe wii yɛnlɛ mbaa kanŋguuro kanni konaa mbaa go sogo wi nɔgɔ, mbaa wi gbogo, a kì suu ya fɔ jɛŋgɛ.

\VS{6}Mbe Maridoshe wo nuŋgba gbo Hama wìla ki jate fɔ ko suu yɛnlɛ tin. Mà jɛn Maridoshe wìla pye cɛnlɛ ŋa woo, pàa ki yo wi kan. Kì pye ma, Zhufuye mbele fuun pàa pye wa wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ tara ti lagapyew ki ni, a Hama wi nɛɛ jaa mbe pe gbo, katugu Maridoshe wìla pye ki cɛnlɛ woolo wo wa.


\par }{\PP \VS{7}Yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga ki na, ko ŋga ki yɛn Nisan yeŋge ye, wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn wolo li ni, a pè si Puri\FTNT{†}{{\FR 3:7 }{\FR{3.7:
}}{\FT{Puri ko kɔrɔ wo yɛn mbe pɛtɛ gbɔn. Kìla pye faa pe ma pɛtɛ gbɔn kala la na.}}} wi wa, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ a pè si pɛtɛ gbɔn Hama wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, piliye yo naa yɛlɛ li yeyɛn yi ni fuun yi wogo na. A pɛtɛ gbɔngɔ kì si yeŋge kɛ ma yiri shyɛn wogo ko wɔ, ko ŋga ki yɛn Adari\FTNT{†}{{\FR 3:7 }{\FR{3.7:
}}{\FT{Adari yeŋge ki ma saa yala feviriye naa marisi yeŋge ko ni.}}} yeŋge ye.


\par }{\SH Hama wìla pye na jaa \newline  mbe Zhufuye pe ni fuun pe gbo
\par }
{\PP \VS{8}Kona, a Hama wì sigi yo wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi kan fɔ: «Cɛnlɛ la woolo yɛn ma jaraga laga ma wunluwɔ tara ti lagapyew ki ni, cɛngɛlɛ ke ni fuun ke sɔgɔwɔ. Pe yɛn pe yɛ. Pe
lasiri koŋgolo ke yɛn ke yɛ cɛngɛlɛ sanŋgala ke wogolo ke ni. Pe woro na tanri wunlunaŋa wi lasiri wi na. Mbe ki leele pe yaga yɛyinŋge na, wunlunaŋa wi tɔnli kpɛ woro wa ki ni.

\VS{9}Na kaa pye ki wunlunaŋa wi ndanla, we sɛwɛ wa yɔnlɔgɔ fɔ pe daga mbe tɔngɔ. Kona mi yaa warifuwe tɔni cɛnmɛ taanri naa nafa taanri ma yiri kɛ ma yiri kaŋgurugo (375) taanla mboo kan wunluwɔ kagala yɛgɛ wɔfɛnnɛ pe yeri pe saa le wa wunlunaŋa wi yarijɛndɛ tɛgɛsaga ki ni.»


\par }{\PP \VS{10}Kì pye ma, a wunlunaŋa wì suu vegeŋɛ wi wɔ wa wi yɛɛra yombɛlɛ li na maa kan Zhufuye pe winfɔ Hama wi yeri, Agagi setirige pyɔ Hamedata wi pinambyɔ we.

\VS{11}Ko puŋgo na, a wunlunaŋa wì sigi yo Hama wi kan fɔ: «Mìgi warifuwe wi yaga ma kan konaa ki leele pe ni, ŋga kɔɔn ndanla, ma ko pye pe na.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, a pè si wunlunaŋa wi sɛwɛ yɔnlɔgɔfɛnnɛ pe yeri yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga, ki pilige kɛ ma yiri taanri wogo ki na. Sɛnrɛ nda fuun Hama wìla yo, a pè siri yɔnlɔgɔ mari torogo wunluwɔ tara teele pe yeri, naa kindaye teele konaa cɛngɛlɛ teele pe yeri. Wunluwɔ tara ti lara nuŋgba nuŋgba pyew pe sɛwɛ wìla yɔnlɔgɔ ma yala pe sɛnrɛ yɔnlɔgɔlɔmɔ po ni. Cɛngɛlɛ ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke woro tìla yɔnlɔgɔ ma yala ke sɛnrɛ to ni. Pàa sɛwɛɛlɛ pe yɔnlɔgɔ wunlunaŋa Sɛrisɛsi wo mɛgɛ na, mɛɛ tɛgɛrɛ tɛgɛ pe na wunlunaŋa wi yombɛlɛ vegeŋɛ\FTNT{†}{{\FR 3:12 }{\FR{3.12:
}}{\FT{Ki yombɛlɛ vegeŋɛ wìla pye na wunlunaŋa wi yawa po nari. Wunlunaŋa wi yɛɛra tɛgɛrɛ to tìla pye wa vegeŋɛ wi na. Kìla pye pe maa tɛgɛ ma wunlunaŋa wi tɛgɛrɛ ti tɛgɛ sɛwɛɛlɛ pe na. Kìla pye, ki vegeŋɛ wi ka pye lere ŋa yeri, wi ma ya na gbegele wunlunaŋa wi mɛgɛ na.}}} wi ni.

\VS{13}Pàa ki sɛwɛɛlɛ pe kan pitunmbolo mbele pè wege poro yeri pe sa pe kan wunlunaŋa wi tara ti kinda nuŋgba nuŋgba pyew wi ni, ma yo pe Zhufuye pe ni fuun pe gbo, pe pe tɔngɔ pe pe kɔ pe pe wɔ wa pilige nuŋgba ki ni, piile naa
lelɛɛlɛ, naa jɛɛlɛ konaa piyɛngɛlɛ ke ni. Pege wogo ki pye yɛlɛ li yeŋge kɛ ma yiri shyɛn wogo, ki pilige kɛ ma yiri taanri wogo ko ni; ko ki yɛn Adari yeŋge ye. Fɔ pe pe kɛɛ yaara ti koli fun.

\VS{14}Pàa sɛwɛ wi sɛnrɛ nuŋgba ti yɔnlɔgɔ mari torogo tara ti kinda nuŋgba nuŋgba pyew wi ni, maga kala li yari leele pe ni fuun pe kan, jaŋgo pe pe yɛɛ gbɛgɛlɛ ki pilige ki mɛgɛ ni.


\par }{\PP \VS{15}Pitunmbolo mbele pè wege, a pè si yiri ma fyɛɛlɛ ma kari ma yala wunlunaŋa wi sɛnyoro ti ni. A pè sigi kondɛgɛlɛ li yari fun wa wunluwɔ ca Suzi ki ni. A wunlunaŋa wo naa Hama wi ni pè si cɛn na woo. Ma si yala Suzi ca woolo poro la pye na gbele.




\par }\Chap{4}{\SH Maridoshe wìla Ɛsitɛri wi yɛnri \newline  sagawa ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa Maridoshe wìla kaa ŋga fuun kìla pye ki wogo ki jɛn, a wì suu yaripɔrɔ ti walagi, ma jatere piriwɛn yaripɔrɔ lɛ ma le, mɛɛ cɔnrɔ wo wi yɛɛ na. A wì si kari wa ca ki nandogomɔ, wi nawa pìla pye ma tanga wi na, a wila kɔnŋgɔlɔ waa.

\VS{2}A wì si kari ma saa yere fɔ wa wunlunaŋa wi yeyɔngɔ ki na, katugu ki sila daga lere mbe ye wa wunlunaŋa wi laga nawa jatere piriwɛn yaripɔrɔ ni wi na.

\VS{3}Wunlunaŋa wi sɛnyoro to naa wi sɛwɛ wi ni tìla gbɔn kinda ŋa fuun ni, kìla pye kunwɔ kayaŋga Zhufuye pe yeri. A pe nɛɛ yeŋge nii, na yanli, na gbele. Pe lɛgɛrɛ la pye na sinlɛlɛ jatere piriwɛn yaripɔrɔ na konaa wa cɔnrɔ ti ni.


\par }{\PP \VS{4}Kala na làa pye, a Ɛsitɛri wi tunmbyeele jɛɛlɛ naa wi go tunmbyeele nambala pè si pan mali yɛgɛ yo Ɛsitɛri wi kan. A kì si wunlunjɔ wi jatere wi piri wi na fɔ jɛŋgɛ. A wì si yaripɔrɔ torogo wa Maridoshe wi yeri ma yo wi jatere piriwɛn yaripɔrɔ ti wɔ wi yɛɛ na, wi ko yaripɔrɔ to le. Ɛɛn fɔ, a Maridoshe wì si je.

\VS{5}Kì pye ma, a Ɛsitɛri wì si tunmbyeele mbele wunlunaŋa wìla kan wi yeri paa tunŋgo piin wi kan nuŋgba yeri, pàa pye naa yinri Hataki. A wì suu tun ma yo wi sa Maridoshe wi yewe ki wogo ki go ki ni.

\VS{6}A Hataki wì si yiri ma kari wa Maridoshe wi yeri wa katogo, wa wunlunaŋa wi go yeyɔngɔ yɛsinmɛ pi na.

\VS{7}A Maridoshe wì si kagala ŋgele fuun kàa pye wi na ke yɛgɛ yo wi kan konaa penjara yɔn ŋga Hama wìla yo wi yaa le wa wunluwɔ go yarijɛndɛ tɛgɛsaga ki ni ti ni, jaŋgo mbe Zhufuye pe ni fuun pe gbo.

\VS{8}Wunlunaŋa wi kondɛgɛlɛ na pàa yari Zhufuye pe tɔngɔwɔ wogo ki na wa wunluwɔ ca Suzi ki ni, a Maridoshe wì sigi kondɛgɛlɛ li sɛnrɛ ti sɛwɛ wa kan Hataki wi yeri fɔ wi saa naga Ɛsitɛri wi na, wiri yɛgɛ yo wiri filige wi kan, fɔ wi kari wa wunlunaŋa wi yeri wi saa yɛnri ŋgbanga fɔ wi yɔn wi woolo pe na.

\VS{9}Kì pye ma, a Hataki wì si sɔngɔrɔ ma saa Maridoshe wi sɛnrɛ ti yɛgɛ yo Ɛsitɛri wi kan.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, a Ɛsitɛri wì si tunŋgo kan Hataki wi yeri ma yo wi saga yɛgɛ yo Maridoshe wi kan fɔ:

\VS{11}«Wunlunaŋa wi tunmbyeele pe ni fuun, naa wi wunluwɔ tara ti kindaye woolo pe ni fuun pège jɛn ma yo naŋa nakoma jɛlɛ ŋa fuun ka ye wa wunlunaŋa wi kɔrɔgɔ wa wi laga nawa, na pe suu yeri,
lasiri konɔ nuŋgba yɛn wa, na lìgi naga ma yo ki lerefɔ wi daga poo gbo, ki lasiri konɔ li yɛn lere pyew wolo; kaawɔ wunlunaŋa wi kaa tɛ gbɔtangala li sanga mbeli kan ŋa yeri wo wi ma koro mbagbowo. Ma si yala, mi wo na, nala yɛn ki pilige nafa ma yiri kɛ, na pe fanla yeri mbe kari wa wunlunaŋa wi yeri.»


\par }{\PP \VS{12}A pè si saa Ɛsitɛri wi sɛnrɛ ti yo Maridoshe wi kan.

\VS{13}Kona, a Maridoshe wì si ti, a pè saa Ɛsitɛri wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Maga kaa ki jate ndɛɛ naa mà kaa pye wa wunluwɔ go ki ni, mboro nuŋgba ma yaa shɔ Zhufuye pe ni fuun pe sɔgɔwɔ.

\VS{14}Katugu nala, na maga pyeri wa ki kala na li ni, Zhufuye pe yaa sagawa naa shɔwɔ ta mbe yiri laga ka yɛgɛ ni\FTNT{†}{{\FR 4:14 }{\FR{4.14:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ
{\QT{Zhufuye pe yaa sagawa naa shɔwɔ ta mbe yiri laga ka yɛgɛ ni}} ki yɛn na jate ma yo sagawa naa shɔwɔ pi yaa yiri wa Yɛnŋɛlɛ lo yeri.}}}, ɛɛn fɔ mboro naa ma to go woolo pe ni, pe yaa ye tɔngɔ. Ambɔ ki jɛn na kaa pye ki wagati ŋa wi kala lo ma li ti ma pye wunlunjɔ?»


\par }{\PP \VS{15}Kona, a Ɛsitɛri wì si ti, a pè saa Maridoshe wi yɔn sogo ma yo fɔ:

\VS{16}«Kari ma sa Zhufuye mbele fuun pe yɛn wa wunluwɔ ca Suzi ki ni pe gbogolo ye
yeŋge le na kan. Yaga ka li, yaga si ka wɔ fɔ sa gbɔn pilige taanri, ki sɔnlɔ naa ki yembinɛ. Mi jate, mi naa na tunmbyeele jɛɛlɛ pe ni we yaa yeŋge le fun. Ko puŋgo na, mi yaa ye wa wunlunaŋa wi kɔrɔgɔ, ali mbege ta ki yɛn lasiri konɔ li jɔgɔwɔ. Na kiga yere mbe ku wi yo, pa mi yaa ku.»

\VS{17}Kì pye ma, a Maridoshe wì si kari ma saa ŋga fuun Ɛsitɛri wìla yo ki pye.




\par }\Chap{5}{\SH Ɛsitɛri wìla sɔgɔlɔ gbɔlɔ sɔgɔ \newline  wunlunaŋa wo naa Hama pe kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa pilige taanri wogo kìla kaa gbɔn, a Ɛsitɛri wì suu wunluwɔ yaripɔrɔ ti le, ma saa ye ma yere wa wunlunaŋa wi laga nawa, wa wunlunaŋa wi go ki yɛsinmɛ na. Wunlunaŋa wìla pye ma cɛn wa wi wunluwɔ jɔngɔ ki na, wa wunluwɔ go ki ni, ma yɛgɛ wa wa yeyɔngɔ ki yeri.

\VS{2}Naa wunlunaŋa wìla kaa wunlunjɔ Ɛsitɛri wi yan yeresaga wa laga nawa sanga ŋa ni, a wì si kajɛŋgɛ pye Ɛsitɛri wi kan. A wì suu tɛ gbɔtangala na làa pye wi kɛɛ li sanga mali kan Ɛsitɛri wi yeri. A Ɛsitɛri wì si fulo wa, mɛɛ jiri tɛ gbɔtangala li numala li na.

\VS{3}A wunlunaŋa wì suu pye fɔ: «Yiŋgi maa jaa, wunlunjɔ Ɛsitɛri? Yiŋgi maa jaa mbe yɛnri? Ali na ma kaa wunluwɔ pi walaga nuŋgba jaa, mi yaa pi kan ma yeri.»


\par }{\PP \VS{4}A Ɛsitɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Na kaa pye kɔɔn ndanla wunlunaŋa, mì sɔgɔlɔ gbɔlɔ sɔgɔ ma yo mboro naa Hama ye sa li wa na yeri nala.»

\VS{5}A wunlunaŋa wì si tunŋgo torogo ma yo pe sa Hama wi pye wi pan fyaw, jaŋgo pe kari Ɛsitɛri wi yerege ki na.

\par }{\PP Kì pye ma, sɔgɔlɔ gbɔlɔ na Ɛsitɛri wìla sɔgɔ, a wunlunaŋa wo naa Hama wi ni pè si kari wa ki liwɛn pi na.

\VS{6}Ma pe ta pàa pye na duvɛn wi woo, a wunlunaŋa wì si Ɛsitɛri wi pye fɔ: «Maga yaraga ŋga fuun yɛnri, ki yaa kan ma yeri. Yiŋgi maa jaa? Ali na kaa pye wunluwɔ po walaga yi, pi yaa kan ma yeri.»


\par }{\PP \VS{7}A Ɛsitɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yaraga ŋga mila yɛnri, yaraga ŋga mila jaa we?

\VS{8}Na kaa pye na kala lɔɔn ndanla wunlunaŋa, na kaa pye ma mbe yɛnlɛ mbe ŋga mila yɛnri ma yeri ki kan na yeri, mbe ŋga mila jaa ki pye, mi yaa sɔgɔlɔ gbɔlɔ la sɔgɔ naa goto, wunlunaŋa, mboro naa Hama wi ni, ye pan ye li naa. Kona wunlunaŋa, mi yaa ma yɔn sogo mbe yala ma sɛnrɛ ti ni.»


\par }{\SH Hama wìla pye na jaa \newline  mbe Maridoshe wi gbo
\par }
{\PP \VS{9}Ki pilige ki ni, a Hama wì si yiri wa wunlunjɔ wi yeri nayinmɛ naa yɔgɔrimɔ ni. Ɛɛn fɔ, a wì si saa Maridoshe wi yan wi yɛn ma cɛn le wunluwɔ go ki yeyɔngɔ ki na. Maridoshe wii yɛnlɛ mbe yiri wi yɛgɛ sɔgɔwɔ mboo gbɔgɔ, wii si seri wi kala na. A wì si nawa ŋgban Maridoshe wi ni fɔ jɛŋgɛ.

\VS{10}Konaa ki ni fuun, a wì sigi kun wi yɛɛ ni, mɛɛ kari wi go. Wì ka saa gbɔn, a wì si ti, a pè saa wi wɛnnɛ poro naa wi jɔ Zerɛshi wi ni pe yeri wi kan.

\VS{11}Kona, a wì suu penjagbɔrɔ tawa pi sɛnrɛ yo pe kan, naa wi piile pe lɛgɛwɛ wogo ki ni konaa yɛgɛ ŋga na wunlunaŋa wùu yirige maa gbɔgɔ ma wɛ wi tara teele naa wi wunluwɔ go tunmbyeele pe na ki wogo ki ni fuun ki ni.

\VS{12}A wì si pe pye naa fɔ: «Mbe taga wa ko na, wunlunjɔ Ɛsitɛri wì sɔgɔlɔ gbɔlɔ na sɔgɔ, wii lere wa yeri wì pinlɛ wunlunaŋa wi ni li na, kaawɔ mi nuŋgba. Wì yɛrɛ mi naa wunlunaŋa wi ni we yeri naa goto wa wi yɛɛ yeri.

\VS{13}Ɛɛn fɔ ko ka woro na yɛgɛ na yaraga ka, na mi ka Zhufuye naŋa Maridoshe wi yan cɛnsaga sanga o sanga le wunlunaŋa wi yeyɔngɔ ki na we.»


\par }{\PP \VS{14}Kona, a wi jɔ Zerɛshi wo naa wi wɛnnɛ pe ni fuun pè suu pye fɔ: «Ti pe tige titɔnlɔgɔ ka gbegele, pege kan ki titɔnlɔwɔ pi mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo bɔ. Goto pinliwɛ ni, ma saga yɛnri wunlunaŋa wi yeri fɔ wigi yaga pe Maridoshe wi nɔri wa ki na. Ko puŋgo na, ma yaa pinlɛ mbe kari wunlunaŋa wi ni nayinmɛ coli wa liwɛn gbɔɔ pi na.»

\par }{\PP A ki sɛnrɛ tì si tanla Hama wi ni. A wì si ti, a pè tige titɔnlɔgɔ ki gbegele maga kan.




\par }\Chap{6}{\SH Hama wìla go sogo \newline  Maridoshe wi yɛgɛ sɔgɔwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki pilige ki yembinɛ li ni, wunlunaŋa wi sila ya mbe wɔnlɔ. A wì sho fɔ pe pan wagati kapyegele sɛwɛ wi ni, wo ŋa pàa pye na wunluwɔ tara ti kapyegele ke yɔnlɔgi wa wi ni we. A pè pan maa kara wunlunaŋa wi kan.

\VS{2}A pè sigi yan wa wi ni fɔ wunlunaŋa wi yeyɔngɔ kɔrɔsifɛnnɛ shyɛn, Bigitan naa Terɛshi, pàa yɔn le wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi na mboo gbo, fɔ a Maridoshe wìgi wogo ki logo maga yo\XREF{†}{{\XO 6:2 }{\XO{6.2:
}}{\XT{Ɛsitɛ 2.21-22}}}.


\par }{\PP \VS{3}Kì pye ma, a wunlunaŋa wì si yewe ma yo fɔ: «Gbɔgɔwɔ pipiin wè Maridoshe wi gbɔgɔ konaa ma tɔnli wiwiin kan wi yeri ki wogo ki na?»

\par }{\PP A wunlunaŋa wi tunmbyeele pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yaraga ka si pye wi kan.»


\par }{\PP \VS{4}A wunlunaŋa wì si yewe ma yo fɔ: «Ambɔ wi yɛn wa laga nawa?» Ko la yala Hama wì pan le wunluwɔ go yeyɔngɔ ki na mbe pan mbege yɛnri wunlunaŋa wi yeri fɔ pe Maridoshe wi yigi poo nɔri wa tige titɔnlɔgɔ ŋga wìla gbɛgɛlɛ wi mɛgɛ ni ki na.


\par }{\PP \VS{5}Wunlunaŋa wi tunmbyeele nambala pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Hama wi yɛn wa laga nawa.»

\par }{\PP A wunlunaŋa wì sho fɔ: «Ye ti wi ye laga.»


\par }{\PP \VS{6}Kona, a Hama wì si ye. A wunlunaŋa wì suu yewe ma yo fɔ: «Wunlunaŋa wila jaa mbe naŋa ŋa gbɔgɔ, yiŋgi ki daga mbe pye wi kan?»

\par }{\PP A Hama wì suu yɛɛ pye fɔ: «Wunlunaŋa wila jaa mbe ambɔ gbɔgɔ, na mi ma?»


\par }{\PP \VS{7}A Hama wì si wunlunaŋa wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Wunlunaŋa wila jaa mbe naŋa ŋa gbɔgɔ,

\VS{8}ki daga pe pan derigbɔgɔ ŋga wunlunaŋa wì le ka ni, naa wunlunaŋa wì lugu shɔnye mbele na wa ni pe wunluwɔ njala kan ki shɔn wi kan.

\VS{9}Pe derigbɔgɔ konaa shɔn wi kan wunlunaŋa wi legbɔɔlɔ wa yeri, ŋa wi yɛn mɛgɛfɔ. Wo mbe derigbɔgɔ ki le wunlunaŋa wila jaa mbe naŋa ŋa gbɔgɔ wi na, wuu luguro wa shɔn wi na, wi fefe wi ni wa ca ki katogo ki ni, mbaa jɔrɔgi ŋgbanga wi yɛgɛ, mbaa yuun fɔ: ‹Wunlunaŋa wila jaa mbe naŋa ŋa gbɔgɔ, pa ki yɛn na piin wi kan yɛɛn.› »


\par }{\PP \VS{10}A wunlunaŋa wì si Hama wi pye fɔ: «Fyɛɛlɛ ma ki derigbɔgɔ konaa ki shɔn wi ni ti lɛ paa yɛgɛ ŋga na màga yo we. Zhufuye naŋa Maridoshe ŋa wi yɛn ma cɛn le wunluwɔ go yeyɔngɔ ki na, maga pye ma wi kan cɛ. Ŋga fuun mà yo, maga ka ka yaga mbapyewe.»


\par }{\PP \VS{11}Kì pye ma, a Hama wì si saa derigbɔgɔ ki lɛ naa shɔn wi ni, ma derigbɔgɔ ki le Maridoshe wi kan, maa luguro shɔn wi na, ma fefe wi ni wa ca ki katogo ki ni, na jɔrɔgi ŋgbanga wi yɛgɛ, na yuun fɔ: «Wunlunaŋa wila jaa mbe naŋa ŋa gbɔgɔ, pa ki yɛn na piin wi kan yɛɛn.»


\par }{\PP \VS{12}Ko puŋgo na, a Maridoshe wì si sɔngɔrɔ ma kari wa wunlunaŋa wi yeyɔngɔ ki na, ɛɛn fɔ, a Hama wì si fyɛɛlɛ ma kari wi go yɛsanga ni, maa go ki tɔn fɛrɛ ti kala na.

\VS{13}Ŋga fuun kìla pye Hama wi na, a wì sigi yɛgɛ yo wi jɔ Zerɛshi konaa wi wɛnnɛ pe ni fuun pe kan. A wi yɛrifɛnnɛ poro naa wi jɔ wi ni pè suu pye fɔ: «Ki Maridoshe ŋa wi yɛn Zhufuye woo, kì kaa pye ma tolo lì lɛ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma se ya fanŋga ta wi na. Tolo lo na, ma yaa to pew wi yɛgɛ sɔgɔwɔ.»


\par }{\PP \VS{14}Ma pe ta pàa pye na para Hama wi ni bere, a wunlunaŋa wi tunmbyeele pè si gbɔn wa, mɛɛ kari Hama wi ni fyɛlɛgɛ na wa Ɛsitɛri wìla sɔgɔlɔ gbɔlɔ na sɔgɔ li laga ki na.




\par }\Chap{7}{\SH Hama wi gbokala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kì pye ma, a wunlunaŋa wo naa Hama wi ni pè si kari wa wunlunjɔ Ɛsitɛri wi go sa liwɛn gbɔɔ pi li.

\VS{2}Ki pilige shyɛn wogo ki na, ma pe ta pàa pye na duvɛn wi woo, a wunlunaŋa wì si nuru naa ma Ɛsitɛri wi yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi maa jaa mbe yɛnri wunlunjɔ Ɛsitɛri? Ki yaa kan ma yeri. Yiŋgi maa jaa? Ali na kaa pye wunluwɔ pi walaga yi, pi yaa kan ma yeri.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a wunlunjɔ Ɛsitɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «E, wunlunaŋa, na kaa pye na kala lɔɔn ndanla, na kaa pye kɔɔn ndanla, ŋga mila yɛnri, ko yɛn mala yaga yinwege na, ŋga mila jaa koyi ŋga fɔ na woolo pe koro go na;

\VS{4}katugu mi naa na woolo pe ni pè we pɛrɛ, jaŋgo pe we tɔngɔ, pe we gbo pe we kɔ. Ndɛɛ pè we pɛrɛ we pye kulonambala naa kulojaala, mi se jɛn na para ki na; katugu go se jɛn na pye ki na, mbaa wunlunaŋa ma tege ki kala na li ni\FTNT{†}{{\FR 7:4 }{\FR{7.4:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Katugu go se jɛn na pye ki na, mbaa wunlunaŋa ma tege ki kala na li ni,}} ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi woro ma jɛn ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni. Sɛwɛɛlɛ pele ni kì yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ: Ɛɛn fɔ, we jugu wì tɔnli ŋa kan, wunlunaŋa wi yaa bɔnlɔ yaraga ŋga na, ki tɔnli wi se ya mbege yɔngɔ sɔngɔrɔ wi na.}}}.»


\par }{\PP \VS{5}Kì pye ma, a wunlunaŋa Sɛrisɛsi wì si sɛnrɛ ti lɛ, mɛɛ wunlunjɔ Ɛsitɛri wi yewe ma yo fɔ: «Ambɔ fɔ wi? Lere ŋa wì kotogo ta maga kala cɛnlɛ na li jate, wi yɛn se yeri?»


\par }{\PP \VS{6}A Ɛsitɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «We winfɔ naa we jugu wo wi yɛn ki lepee Hama ŋa we.»

\par }{\PP Kì pye ma, a Hama wi sunndo wì si kɔn wi na fɔ jɛŋgɛ wunlunaŋa wo naa wunlunjɔ wi ni pe yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{7}A wunlunaŋa wì si yiri le liwɛn lisaga naŋgbanwa gbɔɔ ni, mɛɛ kari wa wunluwɔ go laga nawa naŋgɔ kɔlɔgɔ ki ni. Ɛɛn fɔ, a Hama wì si koro wa na wunlunjɔ Ɛsitɛri wi yɛnri, jaŋgo wuu go shɔ, katugu wìla ki yan fɔ wunlunaŋa wi yaa kapege pye wi na.

\VS{8}A wunlunaŋa wì si sɔngɔrɔ ma yiri wa wunluwɔ go laga nawa naŋgɔ kɔlɔgɔ ki ni ma pan wa lisaga ki ni. Ɛsitɛri wìla pye sinlɛyaraga ŋga na ma sinlɛ ma sanga, a wì si pan ma Hama wi ta wì to wa ki na.

\par }{\PP Kona, a wunlunaŋa wì si gbele ŋgbanga ma yo fɔ: «Wì yɛrɛ to wunlunjɔ wi na naa lagajaa jɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ laga na go ki ni yɛrɛ?» Naa wunlunaŋa wìla kaa ko sɛnrɛ to yo laga ŋga na, a pè si Hama wi yɛgɛ ki tɔn\FTNT{†}{{\FR 7:8 }{\FR{7.8:
}}{\FT{Pàa Hama wi yɛgɛ ki tɔn mbege naga fɔ wila daga poo gbo.}}}.

\VS{9}Haribona ŋa wìla pye wunlunaŋa wi go tunmbyeele wa, a wo si wunlunaŋa wi pye fɔ: «Wele, Hama wo jate wì tige titɔnlɔgɔ ka gbɛgɛlɛ mbe Maridoshe wi nɔri wa ki na, wo ŋa wi sɛnyoro tìla yɔn wunlunaŋa wi na we. Ki tige ki yɛn kansaga wa Hama wi go yɔn ki na, ki titɔnlɔwɔ pi yɛn mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo.»

\par }{\PP Kona, a wunlunaŋa wì sho fɔ: «Ye sa Hama wi nɔri wa ki na.»


\par }{\PP \VS{10}Kì pye ma, tige titɔnlɔgɔ ŋga Hama wìla gbegele Maridoshe wi mɛgɛ ni, a pè si saa Hama wi nɔri wa ki na. Ko puŋgo na, a wunlunaŋa wi naŋgbanwa pì si sogo wi na.




\par }\Chap{8}{\SH Wunlunaŋa wìla cɛnsagbɔgɔ kan \newline  Maridoshe wi yeri \newline  konaa ma kondɛgɛlɛ tɛgɛ \newline  mbe yɔn Zhufuye pe na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki pilige nuŋgba ki ni, a wunlunaŋa Sɛrisɛsi wì si Zhufuye pe winfɔ Hama wi go ki kan wunlunjɔ Ɛsitɛri wi yeri. Ko pyeŋgɔlɔ, a Maridoshe wì si kari wa wunlunaŋa wi yeri, katugu Ɛsitɛri wìla ki yo wi kan ma yo Maridoshe wi yɛn wi go lere.

\VS{2}Kona, a wunlunaŋa wì suu vegeŋɛ wi wɔ maa kan Maridoshe wi yeri, katugu wìla wi shɔ Hama wi yeri. A Ɛsitɛri wì si Maridoshe wi tɛgɛ Hama wi go ki go na.


\par }{\PP \VS{3}Ɛsitɛri wi sila ki yaga ko na. A wì si saa para naa wunlunaŋa wi ni, ma to wi jegele sɔgɔwɔ, maa yɛnri na gbele wuu yinriwɛ ta, jaŋgo Agagi setirige pyɔ Hama wìla kapege naa kala na kɔn ma tɛgɛ Zhufuye pe mɛgɛ ni, wunlunaŋa wigi sa.

\VS{4}A wunlunaŋa wì suu tɛ gbɔtangala li sanga mali kan Ɛsitɛri wi yeri. A Ɛsitɛri wì si yiri ma yere wunlunaŋa wi yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\VS{5}mɛɛ yo fɔ: «Wunlunaŋa, na kaa pye kɔɔn ndanla, na kaa pye ma mbe kajɛŋgɛ pye na kan, na kaa pye ki yala wunlunaŋa ma yɛgɛ na, a na kala lɔɔn ndanla, sɛwɛɛlɛ mbele Hamedata pinambyɔ Hama, ŋa wi yɛn Agagi setirige pyɔ, wìla yɔnlɔgɔ ma torogo wunlunaŋa wi tara kindaye pe ni fuun pe ni, ma yo pe Zhufuye mbele pe yɛn wa pe gbo, wunlunaŋa wigi yaga wi sɛwɛɛlɛ pele yɛgɛ yɔnlɔgɔ wigi katɛɛgɛ ki sa.

\VS{6}Katugu jɔlɔgɔ ŋga ki yaa to na woolo pe na, mi yaa ki yan mbe si ya mbege kun na yɛɛ ni mɛlɛ? Mbe ya mbe pye na woolo pe gbowo pi sɛrɛ mbe sigi kun na yɛɛ ni mɛlɛ?»

\VS{7}Kona, a wunlunaŋa Sɛrisɛsi wì sigi yo wunlunjɔ Ɛsitɛri wo naa Zhufuye naŋa Maridoshe wi kan fɔ: «Wele, mì Hama wi go ki kan Ɛsitɛri wi yeri. A pè Hama wi nɔri wa tige titɔnlɔgɔ ki na, katugu wìla yiri Zhufuye pe kɔrɔgɔ.

\VS{8}Yoro wo na, koni, yaraga o yaraga ki ye ndanla Zhufuye pe yɔnwɔ pi kala na, yege yɔnlɔgɔ wunlunaŋa wi mɛgɛ na. Ye wunlunaŋa wi vegeŋɛ tɛgɛrɛ ti taga wi na. Katugu katɛɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma yɔnlɔgɔ wunlunaŋa wi mɛgɛ na, mboo tɛgɛrɛ ti taga wi na, wi sɛnrɛ ti se ya kanŋga.»


\par }{\PP \VS{9}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, yɛlɛ li yeŋge taanri wogo ki pilige nafa ma yiri taanri wogo ki na, ko ŋga pe yinri Sivan yeŋge ye, a pè si wunlunaŋa wi sɛwɛ yɔnlɔgɔfɛnnɛ pe ni fuun pe yeri. A pè si sɛwɛɛlɛ pele yɔnlɔgɔ ma yala Maridoshe wìla sɛnrɛ nda yo ti ni, ma pe torogo Zhufuye, naa tara teele, naa fanŋga fɛnnɛ, naa kindaye cɛnmɛ naa nafa ma yiri kɔlɔshyɛn (127) teele pe kan, maga lɛ wa Ɛndi tara fɔ ma pan ma gbɔn wa Kushi tara. Tara nuŋgba nuŋgba pyew ti sɛwɛɛlɛ pàa pe yɔnlɔgɔ ma yala pe sɛnrɛ yɔnlɔgɔlɔmɔ pi ni. Cɛnlɛ nuŋgba nuŋgba pyew li sɛwɛɛlɛ pàa pe yɔnlɔgɔ ma yala pe sɛnrɛ to ni. Zhufuye pe sɛwɛɛlɛ pàa pe yɔnlɔgɔ ma yala pe sɛnrɛ yɔnlɔgɔlɔmɔ pi ni konaa pe sɛnrɛ ti ni.

\VS{10}Pàa sɛwɛɛlɛ pe yɔnlɔgɔ wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi mɛgɛ ki na, maa tɛgɛrɛ ti taga pe na, mɛɛ pe kan pitunmbolo mbele pe maa shɔnye fee pele yeri, a poro kari pe ni wunlunaŋa wi shɔnye pele na, mbele pè wege.

\VS{11}Wunlunaŋa wìla konɔ kan wa ki sɛwɛɛlɛ pe ni ma yo Zhufuye pe yɛn ca ŋga fuun ni, pe pe yɛɛ gbogolo laga nuŋgba wa ki laga ki na, paa pe yɛɛ go singi. Wunluwɔ tara ti ni cɛnlɛ na fuun woolo konaa kinda ŋa fuun woolo ka yiri mbe to Zhufuye pe na maliŋgbɔnyaara ni, Zhufuye pe pe tɔngɔ, pe pe gbo pe pe kɔ, mbe pinlɛ pe piile naa pe jɛɛlɛ pe ni, pe pe yaara ti koli.

\VS{12}Pege wogo ki pye pilige nuŋgba ki ni wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi tara lagapyew ki ni, yɛlɛ li yeŋge kɛ ma yiri shyɛn wogo, ki pilige kɛ ma yiri taanri wogo ki na, ko ŋga ki yɛn Adari yeŋge ye\FTNT{†}{{\FR 8:12 }{\FR{8.12:
}}{\FT{Ki pilige ko Hama wìla ki konɔ kan, maga naga ma yo pe Zhufuye pe tɔngɔ;
}}{\XT{Ɛsitɛ 3.13}}{\FT{.}}}.

\VS{13}Pàa ki sɛwɛ cɛnlɛ nuŋgba wi yɔnlɔgɔ maa torogo cɛngɛlɛ ke ni fuun ke kan kinda wi ni fuun wi ni, a kì pye kondɛgɛlɛ jaŋgo Zhufuye pe pe yɛɛ gbɛgɛlɛ ki pilige ki na mbe pe kayaŋga wɔ pe juguye pe ni.

\VS{14}Pitunmbolo pàa lugu wunlunaŋa wi shɔnye mbele pè wege pe na, ma fyɛɛlɛ ma kari fyɛlɛgɛ na wunlunaŋa wi tunŋgo ki ni. Ki kondɛgɛlɛ li sɛnrɛ pàa ti yari fun wa wunluwɔ ca Suzi ki ni.


\par }{\PP \VS{15}A Maridoshe wì si yiri wa wunlunaŋa wi yeri wunluwɔ yaripɔrɔ ni wi na, nda tìla pye ŋganra woro konaa ma filige, naa tɛ wunluwɔ njala ni, konaa derigbɔgɔ ni ŋga ki yɛn fige naa yɛngɛ ni. Suzi ca woolo pàa pye na tinni konaa na yɔgɔri nayinmɛ ni.

\VS{16}Zhufuye pe yɛgɛ welewe pìla tanla, a kì pye yɔgɔrimɔ, naa nayinmɛ konaa cew tawa.

\VS{17}Kinda o kinda, naa ca o ca konaa laga o laga wunlunaŋa wi sɛnyoro naa wi kondɛgɛlɛ li ni ti sɛnrɛ tìla gbɔn wa, kìla pye Zhufuye pe yeri nayinmɛ, naa yɔgɔrimɔ, naa liwɛn gbɔɔ konaa fɛti pilige. Tara woolo pe lɛgɛrɛ la taga Zhufuye pe na, katugu pàa pye na fyɛ Zhufuye pe yɛgɛ.




\par }\Chap{9}{\SH Zhufuye pàa pe juguye pe gbo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yɛlɛ li yeŋge kɛ ma yiri shyɛn wogo, ko ŋga ki yɛn Adari yeŋge ye, ki pilige kɛ ma yiri taanri wogo ki na, a wunlunaŋa wi sɛnyoro naa wi kondɛgɛlɛ li pyesanga wì si gbɔn. Zhufuye pe juguye pàa pye naga jate pe yaa fanŋga ta Zhufuye pe na. Ɛɛn fɔ, a kala lì si wa ma kanŋga, a Zhufuye poro si fanŋga ta pe winfɛnnɛ pe na.

\VS{2}Zhufuye pàa pe yɛɛ gbogolo wa pe cagbɔrɔ ti ni, wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ tara kindaye pe ni fuun pe ni, jaŋgo mbele pàa pye naga jaa mbe kapege pye pe na, pe malaga gbɔn pe ni. Lere kpɛ wo sila ya yere mbe pe sige, katugu leele pe ni fuun pàa fyɛ pe yɛgɛ.

\VS{3}Tara teele pe ni fuun, naa tara ti legbɔɔlɔ, naa kindaye teele konaa legbɔɔlɔ mbele pe ma pye le wunlunaŋa wi tanla, pàa Zhufuye pe saga, katugu pàa pye na fyɛ Maridoshe wi yɛgɛ.

\VS{4}Mà jɛn Maridoshe wìla kaa pye legbɔɔ wa wunluwɔ go ki ni. Wi mɛgɛ kìla yiri tara ti lagapyew ki ni. Wìla pye na fanŋga taa na kee yɛgɛ.

\VS{5}Kì pye ma, Zhufuye pàa pe juguye pe gbɔɔ gbɔn tokobi ni, ma pe gbo, ma pe tɔngɔ, ma ŋga kì pe ndanla ki pye poro mbele pe winfɛnnɛ pe na.


\par }{\PP \VS{6}Zhufuye pàa lere cɛnmɛ kaŋgurugo (500) wo gbo wa wunluwɔ ca Suzi ki ni,

\VS{7}ma pinlɛ Parishandata ni, naa Dalifɔn, naa Asipata,

\VS{8}naa Porata, naa Adaliya, naa Aridata,

\VS{9}naa Parimashita, naa Arizayi, naa Aridayi konaa Vayezata.

\VS{10}Ki leele kɛ poro pàa pye Hamedata pinambyɔ Hama ŋa wìla pye Zhufuye pe winfɔ wi pinambiile wele. Ɛɛn fɔ Zhufuye pe sila pe kɛɛ yaara ti koli.


\par }{\PP \VS{11}Leele mbele pàa gbo wa wunluwɔ ca Suzi ki ni, pàa pe yɔn ki naga wunlunaŋa wi na ki pilige nuŋgba ki ni.

\VS{12}A wunlunaŋa wì si wunlunjɔ Ɛsitɛri wi pye fɔ: «Zhufuye pè lere cɛnmɛ kaŋgurugo (500) wo gbo laga wunluwɔ ca Suzi ki ni konaa Hama wi pinambiile kɛ pe ni. Yiŋgi pe pye wunluwɔ tara ti lara sannda ti ni? Ɛɛn fɔ yiŋgi maa jaa mbe yɛnri naa? Mi yaa ki pye ma kan. Yiŋgi maa jaa ki pye ma kan naa? Ki yaa kan ma yeri.»


\par }{\PP \VS{13}A Ɛsitɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Na kaa pye kɔɔn ndanla wunlunaŋa, Zhufuye mbele pe yɛn laga wunluwɔ ca Suzi ki ni, ŋga pè pye nala pege yɔngɔ pye naa goto, pe Hama wi pinambiile kɛ pe gboolo pe nɔrɔgi tiye titɔnlɔyɔ ya na.»

\VS{14}A wunlunaŋa wì si konɔ kan ma yo ki pye ma. A pè sigi kondɛgɛlɛ li yari wa wunluwɔ ca Suzi ki lagapyew ki ni. A pè si Hama wi pinambiile kɛ pe nɔrɔgi tiye titɔnlɔyɔ ya na.

\VS{15}Zhufuye mbele pàa pye wa Suzi ca ki ni, pè si pe yɛɛ gbogolo naa fɔnŋgɔ Adari yeŋge ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo ki na, mɛɛ lere cɛnmɛ taanri (300) wo gbo wa Suzi ca ki ni; ɛɛn fɔ pe sila pe kɛɛ yaara to ta kpɛ koli.


\par }{\PP \VS{16}Zhufuye sanmbala mbele pàa pye wunluwɔ tara ti lara sannda ti ni, a pè si pe yɛɛ gbogolo, jaŋgo mbe malaga gbɔn mbe pe yɛɛ go shɔ konaa mbe pe yɛɛ tanga pe juguye pe na. Pàa pe juguye lere waga nafa taanri ma yiri kɛ ma yiri kaŋgurugo (75 000) gbo pe ni, ɛɛn fɔ pe sila pe kɛɛ yaara to koli.

\VS{17}Ko la pye Adari yeŋge ki pilige kɛ ma yiri taanri wogo ki na. Ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo ki na, a pè si cɛn ma wogo, mɛɛ ki pilige ki pye liwɛn gbɔɔ naa nayinmɛ pilige.

\VS{18}Zhufuye mbele pàa pye wa Suzi ca poro na, pàa pe yɛɛ gbogolo yeŋge ki pilige kɛ ma yiri taanri wogo naa tijɛrɛ wogo ki na, mɛɛ cɛn ma wogo pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na ma ko pye liwɛn gbɔɔ naa nayinmɛ pilige.

\VS{19}Ko kì ti Zhufuye mbele pe yɛn ma cɛn wa yan nawa cara ti ni, pè Adari yeŋge ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo ki tɛgɛ, a kì pye nayinmɛ, naa liwɛn gbɔɔ, konaa fɛti pilige, ŋga ni pe maa yaakara torogi pe yɛɛ kan.


\par }{\SH Nandowo fɛti ŋa \newline  pe yinri Purimu wi lɛsaga
\par }
{\PP \VS{20}Kona, a Maridoshe wì sigi kagala ke ni fuun ke yɔnlɔgɔ sɛwɛɛlɛ na, mɛɛ pe torogo Zhufuye mbele fuun pàa pye wa wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi wunluwɔ tara kindaye pe ni fuun pe ni pe yeri, mbele pè yɔngɔ konaa mbele pè lali pe yeri,

\VS{21}maga yo pe kan fɔ pe Adari yeŋge ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo naa pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki tɛgɛ, yi pye fɛti piliye yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pyew.

\VS{22}Katugu Zhufuye pàa ya pe juguye pe ni ma wogosaga ta ko piliye yo ni. Ki yeŋge ki ni, a pe jɔlɔgɔ kì kanŋga ma pye nayinmɛ; a pe kunwɔ kayaŋga ki kanŋga ma pye yɔgɔrimɔ. Kì pye ma, a wì sho fɔ pege piliye yi tɛgɛ yi pye liwɛn gbɔɔ naa nayinmɛ piliye, paa yaakara torogi pe yɛɛ kan konaa paa yarikanra kaan fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yeri.

\VS{23}Ki fɛti ŋa Zhufuye pàa nɔgɔ lɛ ma pye konaa kagala ŋgele Maridoshe wìla yɔnlɔgɔ, pàa ke tɛgɛ kalɛgɛ.

\VS{24}Katugu Agagi setirige pyɔ Hamedata wi pinambyɔ Hama ŋa wìla pye Zhufuye pe winfɔ, wìla ki kɔn maga tɛgɛ mbe Zhufuye pe tɔngɔ. Wìla Puri wi wa, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ wìla pɛtɛ gbɔn mbe pe jɔlɔ konaa mbe pe tɔngɔ.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, naa Ɛsitɛri wìla kaa kari wa wunlunaŋa wi yeri, a wì si konɔ kan maga yɔnlɔgɔ ma yo fɔ kapege ŋga Hama wìla jate mbe pye Zhufuye pe na, ki sɔngɔrɔ ki to wo jate wi na. Poo nɔri wa tige titɔnlɔgɔ ki na wo naa wi pinambiile pe ni.

\VS{26}Ko kì ti pe maa ki fɛti piliye yi yinri Purimu\XREF{†}{{\XO 9:26 }{\XO{9.26:
}}{\XT{Ɛsitɛ 3.7}}} ma yala Puri mɛgɛ ki ni. Kì pye ma, kagala ŋgele fuun kàa pye ma yɔnlɔgɔ wa sɛwɛ ŋa Maridoshe wìla torogo wi ni, konaa poro jate ŋga pàa yan yɛnlɛ ni naa ŋga kìla pye pe na ki ni,

\VS{27}a Zhufuye pè si ko pye kalɛgɛ maga tɛgɛ pe yɛɛ kan, naa pe setirige piile pe kan konaa mbele fuun ka mara pe na pe kan, fɔ pe yaa la ki piliye shyɛn fɛti wi piin yɛlɛ pyew, mbe yala ŋga kì yɔnlɔgɔ ki ni konaa wagati ŋa wì tɛgɛ wi ni.

\VS{28}Fɔ pe setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na, paa nawa tuun ki piliye shyɛn fɛti wi na paa wi piin go pyew ki ni, naa kinda pyew wi ni konaa ca pyew ki ni. Ki Purimu fɛti piliye yiga ka sa Zhufuye pe yeri, pe setirige piile paga ka fɛgɛ yi na.


\par }{\PP \VS{29}Wunlunjɔ Ɛsitɛri, Abihayili sumborombyɔ we, a wì si sɛwɛ wa yɔnlɔgɔ ma pinlɛ Zhufuye naŋa Maridoshe wi ni, pe fanŋga ki ni fuun ni, jaŋgo mbe Purimu sɛwɛ shyɛnwoo wi kala li yo mbeli filige.

\VS{30}Kona, a pè si sɛwɛɛlɛ torogo Zhufuye pe ni fuun pe yeri Sɛrisɛsi wi wunluwɔ tara kindaye cɛnmɛ naa nafa ma yiri kɔlɔshyɛn (127) pe ni. Yɛyinŋge naa kaselege sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ wa pe ni.

\VS{31}A pè si Purimu fɛti piliye wogo ki yo maga filige pe kan fɔ paa wi piin wagati ŋa wì tɛgɛ wi ni, paa yɛgɛ ŋga na Zhufuye naŋa Maridoshe wo naa wunlunjɔ Ɛsitɛri wi ni pàa ki kɔn maga tɛgɛ we; konaa yɛgɛ ŋga na kìla kɔn ma tɛgɛ Zhufuye poro naa pe setirige piile pe kan, ma yala pe yeŋge lege wogo naa pe kunwɔ gbelege wogo ki ni we.

\VS{32}Kì pye ma, Ɛsitɛri wi sɛnyoro tìla yeresaga kan Purimu fɛti wogo ki yeri; ki woro ti yɛn ma yɔnlɔgɔ wa sɛwɛ wi ni.




\par }\Chap{10}{\SH Wunlunaŋa Sɛrisɛsi wo naa \newline  Maridoshe pe gbɔgɔwɔ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Sɛrisɛsi wìla nizara wɔgɔ wa wi wunluwɔ tara woolo pe na, naa leele mbele pàa pye
lɔgɔ furo nda wa kɔgɔje wi nandogomɔ pe na.

\VS{2}Wìla yawa ta ma kagala ŋgele pye, naa wi kotogo kagala ke ni konaa wìla Maridoshe wi yirige maa tɛgɛ cɛnsagbɔgɔ na yɛgɛ ŋga na, ki kagala ke ni fuun ke yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Medi tara naa Pɛrisi tara wunlumbolo pe wagati kapyegele sɛwɛ wi ni.

\VS{3}Mà jɛn Zhufuye naŋa Maridoshe wo wìla pye fanŋga fɔ ma taga wunlunaŋa Sɛrisɛsi wi na. Wìla pye legbɔɔ Zhufuye pe sɔgɔwɔ. Wi kala làa pye maa sefɛnnɛ pe ndanla. Wìla pye naa woolo pe yɔnwɔ pi jaa konaa na para poro mbele wi cɛnlɛ woolo pe yɛyinŋge wogo ki na.

\par }