\NormalFont\ShortTitle{ƐKIZƆDI}

{\MTB Izirayɛli woolo pe yinriwɛ sɛwɛ ŋa pe yinri

\par }{\MT ƐKIZƆDI

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Maga logo Ɛkizɔdi ko kɔrɔ wo yɛn fɔ: «Mbaa kee» nakoma «mbe yiri». Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn na para Izirayɛli woolo pe kagbɔgɔlɔ ŋgele kè pye ma toro lo la nuŋgba na. Lo li yɛn pe yinriwɛ wa Ezhipiti tara.

\par }{\IP Ki sɛwɛ ŋa wi sɛnrɛ tì kɔn ma yiri kɔnsaga taanri:

\par }{\IP Wa wi kɔnsaga koŋgbanŋga ki ni (1–13), ki yɛn naga nari fɔ Zhakɔbu setirige piile pe yɛn wa Ezhipiti tara na jɔlɔ jɛŋgɛ paa kulolo yɛn. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi wɔ mbe pe shɔ konaa mbe pe yirige wa Ezhipiti tara.

\par }{\IP Wa wi kɔnsaga shyɛn wogo ki ni (14–18), ki yɛn naga nari fɔ Izirayɛli woolo pe yɛn na tanri na kee wa Sinayi yanwiga ki na, ko ŋga ki yɛn Yɛnŋɛlɛ li yanwiga kpoyi ye. Pe karaga ki sila Ezhipiti tara wunlunaŋa wi ndanla. A wì suu maliŋgbɔɔnlɔ pe torogo pe sa pe yigi. Ɛɛn fɔ, a Yɛnŋɛlɛ lì si kafɔnŋgɔlɔ pye mali woolo pe shɔ. Ko puŋgo na, a leele pe nɛɛ kee pe kondangala li na. Yɛnŋɛlɛ làa tɔnmɔ naa yaakara kan pe yeri.

\par }{\IP Wa wi kɔnsaga taanri wogo ki ni (19–40), ki yɛn naga nari fɔ leele pe yɛn wa Sinayi yanwiga ki na. A Yɛnŋɛlɛ lì si yɔn finliwɛ le li woolo pe ni, mali yɛɛ naga Moyisi wi na. Làa ŋgasegele kɛ ke kan wi yeri konaa lasiri koŋgolo kele yɛgɛ ni. A lì sigi yɛgɛ yo paa yɛgɛ ŋga na pe daga mbaa li gbogo we. Làa yɛgɛ nagawa kan wi yeri paa yɛgɛ ŋga na pe daga mbe Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga ki kan we.

\par }{\IP Yɛnŋɛlɛ lo làa pye Izirayɛli woolo pe kala pyew, ɛɛn fɔ a pe wire tì si kaa fanla pe na fyaw, a pè yarisunŋgo gbegele pe yɛɛ kan. A Yɛnŋɛlɛ lì si pe pye fɔ:

\par }{\IQ Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le; muwi mɔ̀ɔ yirige wa Ezhipiti tara, to nda màa pye wa ti ni kulo we. Mɛɛ daga mbe yarisunndo ta yɛgɛ gbɔgɔ mi puŋgo na (Ɛki 20.2-3).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Izirayɛli woolo pe kulowo wa Ezhipiti tara
{\IOR{1.1-22}}

\par }{\IO Naŋa ŋa pàa pye na yinri Moyisi
{\IOR{2.1-25}}

\par }{\IO Moyisi naa Arɔn pàa para Ezhipiti tara wunlunaŋa wi ni
{\IOR{3–6}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ làa jɔlɔgɔ kagala kɛ wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na
{\IOR{7–11}}

\par }{\IO Paki fɛti koŋgbanŋa wi pyewe
{\IOR{12–13}}

\par }{\IO Izirayɛli woolo pàa Kɔgɔje yɛɛn wi kɔn ma yiri
{\IOR{14.1–15.21}}

\par }{\IO Mbege lɛ wa Kɔgɔje yɛɛn wi na mbe sa gbɔn wa Sinayi yanwiga ki na
{\IOR{15.22–18.27}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ làa yɔn finliwɛ le Izirayɛli woolo pe ni
{\IOR{19–24}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go ki kanlɔmɔ
{\IOR{25–31}}

\par }{\IO Izirayɛli woolo pàa Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ pi jɔgɔ
{\IOR{32–34}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li filisaga paraga go ki kanwa
{\IOR{35–40}}



\par }{\MS IZIRAYƐLI WOOLO PE KULOWO WA EZHIPITI TARA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1.1-22

\par }{\SH Izirayɛli woolo pe kulowo tunndo \newline  wa Ezhipiti tara
\par }
{\PP \VerseOne{1}Izirayɛli ŋa pe yinri fun Zhakɔbu wi pinambiile mbele pàa pinlɛ wi ni ma kari wa Ezhipiti tara, pe mɛrɛ ti nda. Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pàa kari naa pe go woolo.

\VS{2}Urubɛn, naa Simeyɔn, naa Levi, naa Zhuda,

\VS{3}naa Isakari, naa Zabulɔn, naa Bɛnzhamɛ,

\VS{4}naa Dan, naa Nɛfitali, naa Gadi konaa Asɛri\XREF{†}{{\XO 1:4 }{\XO{1.1-4:
}}{\XT{Zhenɛ 35.23-25; 46.8-27}}}.

\VS{5}Zhakɔbu wi setirige piile mbele pàa kari wa Ezhipiti tara pe ni fuun pàa pye lere nafa taanri ma yiri kɛ. Wi pinambyɔ Zhozɛfu wo la pye wa Ezhipiti tara makɔ\FTNT{†}{{\FR 1:5 }{\FR{1.5:
}}{\FT{Wa kapyegele sɛwɛ wi go kɔlɔshyɛn ki konɔ kɛ ma yiri tijɛrɛ (}}{\XT{Kapye 7.14}}{\FT{) li ni, lere yɔn ŋga kì kan ki yɛn lere nafa taanri ma yiri kɛ ma yiri kaŋgurugo. Ko pan ma, katugu Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ ŋa wi yɛn Girɛki sɛnrɛ ni wìla Zhozɛfu wi pishyɛnwoolo taanri naa pe piile shyɛn jiri ma pe pinlɛ wa.}}}.

\VS{6}Naa kìla kaa mɔ, a Zhozɛfu wì si kaa ku, naa wi to seyɛɛnlɛ pe ni, konaa ki wagati woolo pe ni fuun pe ni\XREF{†}{{\XO 1:6 }{\XO{1.6:
}}{\XT{Kapye 7.17}}}.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, a Izirayɛli cɛnlɛ woolo pè si pye sevɛnnɛ, ma se ma lɛgɛ fɔ jɛŋgɛ, ma Ezhipiti tara ti yin, mɛɛ pye fanŋga ni.


\par }{\PP \VS{8}A wunlunaŋa fɔnŋɔ si kaa cɛn Ezhipiti tara ti go na, wo sila Zhozɛfu kala lo la kpɛ jɛn.

\VS{9}A wì suu woolo pe pye fɔ: «Ye wele, Izirayɛli cɛnlɛ woolo pè lɛgɛ jɛŋgɛ ma wɛ we na, ma fanŋga ta ma wɛ we na\XREF{†}{{\XO 1:9 }{\XO{1.9:
}}{\XT{Kapye 7.19}}}.

\VS{10}Ye pan we yigisaga ja pe wogo ki na tijinliwɛ ni, nakoma pe yaa ka lɛgɛ mbe toro. Na malaga ka ka to laga we na, pa pe yaa pinlɛ we mbɛnfɛnnɛ pe ni mbe malaga gbɔn we ni mbe ya we ni, mbe si wɔ laga tara ti ni.»


\par }{\PP \VS{11}Kì kaa pye ma, a pè si kulowo tunŋgo teele tɛgɛtɛgɛ Izirayɛli woolo pe go na, jaŋgo mbe pe yɛgɛ wɛri tunŋgbanra ni. Kì pye ma, a pè si Pitɔmu naa Aramisɛsi cara ti kan
Farawɔn\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FR{1.11:
{\QT{Farawɔn
}} mɛgɛ ki yɛn mɛgɛ ŋga pàa pye na tari faa Ezhipiti tara fɛnnɛ wunlumbolo pe na.}}} wi kan, a tì pye wi yarijɛndɛ tɛgɛsara.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, ali maga ta pàa pye na Izirayɛli woolo pe jɔlɔ na kee yɛgɛ, pàa pye na lege na seregi, fɔ a Ezhipiti tara fɛnnɛ pè Izirayɛli woolo pe panra.

\VS{13}Kì pye ma, Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa Izirayɛli woolo pe le kulowo tunŋgo ŋgbanga ni.

\VS{14}Pàa pe yɛgɛ wɛri tunŋgbanra ti ni: joro tunŋgo, naa tofa kɔnwɔ konaa kɛɛrɛ tunndo ti cɛnlɛ pyew ti ni. Pàa kulowo tunŋgo cɛnlɛ pyew ki wɛ pe na fɔ tipege.


\par }{\PP \VS{15}A Ezhipiti tara wunlunaŋa wì si para jɛɛlɛ shyɛn mbele pàa pye na Eburuye jɛɛlɛ pe sari paa siin pe ni. Pàa pye na nuŋgba yinri Shifira, na sanŋa wi yinri Puwa.

\VS{16}Wìla pe pye fɔ: «Na ye kaa Eburuye jɛɛlɛ pe sari paa siin sanga ŋa ni, ye pyɔ wi wele jɛŋgɛ yoo jɛn wa sesaga, na wiga pye naŋa, yoo gbo; na wiga pye jɛlɛ, yoo yaga yinwege na.»

\VS{17}Ɛɛn fɔ, jɛɛlɛ mbele pàa pye na Eburuye jɛɛlɛ pe sari paa siin pàa pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ. Pe sila Ezhipiti tara wunlunaŋa wi sɛnrɛ ti lɛ. Pàa pye na pinambiile pe yari yinwege na.

\VS{18}Kona, a Ezhipiti tara wunlunaŋa wì si pe yeri mɛɛ pe pye fɔ: «Yiŋgi na a yè sigi pye yɛɛn ma pinambiile pe yaga yinwege na?»

\VS{19}Mbele pàa pye na jɛɛlɛ pe sari paa siin, a pè si Farawɔn wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Eburuye jɛɛlɛ pe woro paa Ezhipiti tara fɛnnɛ jɛɛlɛ pe yɛn. Pe yɛn kotogo ni, pe ma keli ma se sanni we sa gbɔn wa pe na.»


\par }{\PP \VS{20}A Izirayɛli cɛnlɛ woolo pè si se ma lɛgɛ fɔ jɛŋgɛ ma fanŋga ta. A Yɛnŋɛlɛ lì si kajɛŋgɛ pye mbele pàa pye na jɛɛlɛ pe sari paa siin pe kan.

\VS{21}Yɛnŋɛlɛ làa pe go woolo pe pye a pè lɛgɛ, katugu pàa Yɛnŋɛlɛ li jate.

\VS{22}Kì kaa pye ma, a Farawɔn wì sigi konɔ na li kan wi tara woolo pe ni fuun pe yeri ma yo fɔ: «Paga Eburuye pinambyɔ ŋa se, yoo wa wa Nili gbaan wi ni, ɛɛn fɔ, ye pe sumborombiile pe ni fuun pe yaga yinwege na\XREF{†}{{\XO 1:22 }{\XO{1.22:
}}{\XT{Kapye 7.19}}}.»




\par }{\MS NAŊA ŊA PAA PYE \newline  NA YINRI MOYISI

\par }\Chap{2}{\MR 2.1-25

\par }{\SH Moyisi wi sewe \newline  naa wi punwɛ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki sanga wi ni,
Levi setirige woolo naŋa wà si ki setirige nuŋgba ki jɛlɛ wa pɔri wi jɔ.

\VS{2}A ki jɛlɛ wì si kugbɔ lɛ mɛɛ pinambyɔ se, ma sigi yan fɔ pyɔ wi yɛn ma yɔn. A wì suu lara ma saa gbɔn fɔ yeyɛn taanri\XREF{†}{{\XO 2:2 }{\XO{2.2:
}}{\XT{Kapye 7.20; Ebu 11.23}}}.

\VS{3}Ko puŋgo na, wii ya mbaa wi lara naa, a wì si kanjapige ti gbɛgɛwɛ ni, maga nawa pi wɔlɔgɔ fɛnrɛgɛ naa ŋguro joro ni (jaŋgo tɔnmɔ ka ya ye wa ki ni), mɛɛ pyɔ wi le wa ki ni ma saa ki tɛgɛ wa gbagara wi sɔgɔwɔ wa gbaan wi koŋgo tɔnmɔ pi ni.

\VS{4}A pyɔ wi njɔ wì si saa yere laga ka na, mbe ta mbe ŋga ki yaa pye pyɔ wi na ki yan.


\par }{\PP \VS{5}Ko puŋgo na, a
Farawɔn wi sumborombyɔ wì si kari wa gbaan wi ni mbe sa woli. A wi pinlɛyɛɛnlɛ poro nɛɛ yanriyanri na toro gbaan wi koŋgo ki na. A Farawɔn wi sumborombyɔ wì si kanjapige ki yan wa gbagara wi sɔgɔwɔ, mɛɛ wi tunmbyee jɛlɛ wi tun ma yo wi saga lɛ wi pan ki ni.

\VS{6}Kì kaa pan, a wì sigi yɛngɛ mɛɛ pyɔ wi yan wa. Pinambyɔ lawi, wìla pye na gbele. A wi yinriwɛ suu ta, a wì sho fɔ: «Eburuye pe pyɔ wo wawi ŋa!»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a pyɔ wi njɔ wì si Farawɔn sumborombyɔ wi pye fɔ: «Maa jaa mbe sa Eburuye jɛlɛ wa yeri wi pan wila pyɔ wi kaan wila wɔnri le?»

\VS{8}A Farawɔn sumborombyɔ wì sho fɔ: «Ee.»

\par }{\PP A sumborombyɔ wì si kari ma saa pyɔ wi nɔ jate wi lagaja ma pan wi ni.

\VS{9}A Farawɔn sumborombyɔ wì si jɛlɛ wi pye fɔ: «Ki pyɔ ŋa wi lɛ ma saa wi kaan wila wɔnri na kan, mi yaa kɔɔn sara ki wogo ki na.»

\par }{\PP A jɛlɛ wì si pyɔ wi lɛ ma saa naa kaan wila wɔnri.


\par }{\PP \VS{10}Naa pyɔ wìla kaa yɛgɛ to, a nɔfɔ wì si pan maa kan Farawɔn sumborombyɔ wi yeri, a wùu pye wi pinambyɔ. A wì suu mɛgɛ ki taga naa yinri Moyisi, ma yo fɔ: Katugu mùu tile maa wɔ tɔnmɔ\XREF{†}{{\XO 2:10 }{\XO{2.10:
}}{\XT{Kapye 7.21}}}.


\par }{\SH Moyisi wìla fe ma kari \newline  wa Madiyan tara
\par }
{\PP \VS{11}Naa Moyisi wìla kaa yiri ma yɛgɛ to, pilige ka, a wì si yiri ma kari wa wi cɛnlɛ woolo pe yeri, mɛɛ saa pe tunŋgbanra ti yan. A wì si Ezhipiti tara fɛnnɛ woo wa yan wila wi cɛnlɛ woolo Eburuye naŋa wa gbɔɔn\XREF{†}{{\XO 2:11 }{\XO{2.11:
}}{\XT{Ebu 11.24}}}.

\VS{12}A wì si welewele maa yɛɛ maga, wii lere yan. A wì si Ezhipiti tara fɛnnɛ naŋa wi gbɔn maa gbo, mɛɛ wi lara wa taambugɔ ki ni.

\VS{13}Ki goto, a wì si kari naa mɛɛ saa Eburuye nambala shyɛn yan paa wiin. A wì si ŋa wogo kì pɛn wi yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi na, a ma nɛɛ ma sefɔ wi gbɔɔn?»

\VS{14}A ki naŋa wì suu pye fɔ: «Ambɔ wɔ̀ɔn tɛgɛ we go na ma pye we kiti kɔnfɔ? Maa jaa mbanla gbo paa yɛgɛ ŋga na màa Ezhipiti tara fɛnnɛ naŋa wi gbo wi le?»

\par }{\PP A Moyisi wì si fyɛ ma suu yɛɛ pye fɔ: «Kaselege kona, lere ŋa mì gbo pège wogo ki jɛn\XREF{†}{{\XO 2:14 }{\XO{2.11-14:
}}{\XT{Kapye 7.23-28}}}.»

\VS{15}Farawɔn wìla ŋga kìla pye ki logo, a wi nɛɛ Moyisi wi lagajaa mboo gbo. Ɛɛn fɔ, a Moyisi wì si fe ma kari ma saa cɛn wa Madiyan tara ma lali Farawɔn wi ni. Wìla pye ma cɛn kɔlɔ wa tanla\XREF{†}{{\XO 2:15 }{\XO{2.15:
}}{\XT{Kapye 7.29; Ebu 11.27}}}.


\par }{\PP \VS{16}Wa Madiyan tara,
saraga wɔfɔ wà la pye wa, wi sumborombiile pàa pye kɔlɔshyɛn. Pàa pan ma ko ma yaayoro wɔyaara ti yinyin, mbe pe to wi simbaala naa sikaala pe kan pe wɔ.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, a yaayoro kɔnrifɛnnɛ pèle si pan le, mɛɛ sumborombiile pe purɔ. Kona, a Moyisi wì si yiri pe kɔrɔgɔ ma saga sumborombiile pe na, mɛɛ pe yaayoro ŋgbelege ki kan, a kì wɔ.

\VS{18}Naa sumborombiile pàa kaa sɔngɔrɔ ma gbɔn wa pe to Erewuwɛli\FTNT{†}{{\FR 2:18 }{\FR{2.18:
}}{\FT{Erewuwɛli mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa Yɛnŋɛlɛ li wɔnlɔ. Pàa kaa naa yinri fun Zheturo (}}{\XT{Ɛki 3.1}}{\FT{).}}} wi tanla, a wì si pe yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi na, a yè si pan faa nala?»

\VS{19}A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ezhipiti tara fɛnnɛ naŋa wawi wì we shɔ yaayoro kɔnrifɛnnɛ pe yeri. Wì yɛrɛ ko we kan ma we yaayoro ŋgbelege ki kan, a kì wɔ.»

\VS{20}A pe to wì si pe yewe ma yo fɔ: «Ki naŋa wi yɛn se yeri? Yiŋgi na, a yè si pan maa yaga wa? Ye saa yeri wa, wi pan we li.»


\par }{\PP \VS{21}A Moyisi wì si yɛnlɛ ki na mbe cɛn wa ki naŋa wi yeri; a wì suu sumborombyɔ Sefora wi kan Moyisi wi yeri wi jɔ.

\VS{22}A Sefora wì si kugbɔ lɛ ma pinambyɔ se, a Moyisi wì suu mɛgɛ taga naa yinri Gɛrishɔmu; katugu wìla yo fɔ: «Mi yɛn nambanŋa ma cɛn tateere ni.»


\par }{\PP \VS{23}Naa kìla kaa mɔ, a Ezhipiti tara wunlunaŋa wì si ku.
Izirayɛli cɛnlɛ woolo pàa pye na jɛɛn na gbele bere pe kulowo tunŋgbanra ti kala na. A pe gbelege kì si gbɔn fɔ wa Yɛnŋɛlɛ li na.

\VS{24}A Yɛnŋɛlɛ lì si pe gbeere ti logo, mɛɛ jatere pye
yɔn finliwɛ mba làa le Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe ni pi na\XREF{†}{{\XO 2:24 }{\XO{2.24:
}}{\XT{Zhenɛ 15.13-14}}}.

\VS{25}A Yɛnŋɛlɛ lì si Izirayɛli woolo pe wele, mɛɛ pe cɛnlɔmɔ pi yan maa jɛn.




\par }{\MS MOYISI NAA ARƆN \newline  PAA PARA EZHIPITI TARA \newline  WUNLUNAŊA WI NI

\par }\Chap{3}{\MR 3–6

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Moyisi wi wɔ \newline  mbe Izirayɛli woolo pe shɔ \newline  wi fanŋga na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Moyisi wìla pye naa nafɔ Zheturo wi simbaala naa sikaala pe kɔnri wi kan. Zheturo wìla pye Madiyan tara
saraga wɔfɔ. Pilige ka, a Moyisi wì si kari yaayoro ti ni wa
gbinri wi puŋgo na, ma saa gbɔn wa Yɛnŋɛlɛ li yanwiga ŋga pe yinri Horɛbu\FTNT{†}{{\FR 3:1 }{\FR{3.1:
}}{\FT{Horɛbu yanwiga ko nuŋgba ko pe yinri Sinayi (}}{\XT{Ɛki 19.2}}{\FT{).}}} ki na.

\VS{2}A Yawe Yɛnŋɛlɛ li
Mɛrɛgɛ wì suu yɛɛ naga wi na kasɔn yinnɛ la ni tipile la sɔgɔwɔ. A Moyisi wì sigi wele maga yan fɔ tipile li lagapyew kìla pye kasɔn ni, ɛɛn fɔ, tipile jate li sila pye na sori.

\VS{3}A wì sho fɔ: «Mi yaa fulo wa mbe saga kafɔnnɔ na li wele mbege jɛn yiŋgi na tipile li si woro na sori.»

\VS{4}Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kaa wi yan wi yɛn na fulo wa mbe sa wele, a lì si koro wa tipile li sɔgɔwɔ maa yeri, ma yo fɔ: «Moyisi, Moyisi.» A Moyisi wì si shɔ ma yo fɔ: «Naw.»

\VS{5}A Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Maga ka fulo laga ki laga ŋga ki ni. Ma sawira ti wɔ wa ma tɔɔrɔ ti na, katugu ma yɛn ma yere laga ŋga na, ki tara ti yɛn
kpoyi na yɛgɛ na.»

\VS{6}A lì sho naa fɔ: «Muwi mi yɛn ma to wi Yɛnŋɛlɛ le, Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe Yɛnŋɛlɛ le.»

\par }{\PP A Moyisi wì suu yɛgɛ ki tɔn, katugu wìla pye na fyɛ mbe Yɛnŋɛlɛ li wele.

\VS{7}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Na woolo mbele wa Ezhipiti tara, mì pe jɔlɔgɔ ki yan, gbeere nda paa gbele pe jɔlɔfɛnnɛ pe kɛɛ, mìri logo. Mì pe tere ti jɛn.

\VS{8}Mì pan mbe pe shɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ, mbe pe yirige laga, mbe kari pe ni tara ta ni, nda tì yɔn ma gbɔgɔ, ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni na fuun\FTNT{†}{{\FR 3:8 }{\FR{3.8:
}}{\FT{Nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ to yɛn naga nari ma yo yaayoro ti yaa yɔn jɛŋgɛ wa ki tara ti ni, konaa tire nda ti maa sɛni ti ni.}}}. Kana tara fɛnnɛ, naa Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe tara tori.

\VS{9}Wele,
Izirayɛli woolo pe gbeere tì gbɔn laga na na, Ezhipiti tara fɛnnɛ paa pe jɔlɔ yɛgɛ ŋga na, mìgi yan.

\VS{10}Koni, ta kee, mila ma tunnu
Farawɔn wi yeri. Ma sa Izirayɛli, na woolo pe pye pe yiri wa Ezhipiti tara\XREF{†}{{\XO 3:10 }{\XO{3.2-10:
}}{\XT{Kapye 7.30-34}}}.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li mɛgɛ ki naga \newline  Moyisi wi na
\par }
{\PP \VS{11}Kona, a Moyisi wì si Yɛnŋɛlɛ li pye fɔ: «Mi we? Ko lere ma mi, mbe kari sa Farawɔn wi yan, mbe Izirayɛli woolo pe pye pe yiri wa Ezhipiti tara.»

\VS{12}A Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Mi yaa pye ma ni. Tɛgɛrɛ nda ti yaa ki naga ma na mbe yo mi jate mila ma tunnu ti nda: ‹Na maga ka Izirayɛli woolo pe yirige wa Ezhipiti tara, ye ni fuun ye pan yanla gbɔgɔ laga ki yanwiga ŋga ki na.› »

\VS{13}A Moyisi wì si Yɛnŋɛlɛ li pye fɔ: «Kì kaa pye yɛɛn, mi yaa kari wa Izirayɛli woolo pe yeri saga yo pe kan fɔ ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ lìlan tun ye yeri. Ɛɛn fɔ, na paga na yewe li mɛgɛ ki ni, mi yaa yo mɛlɛ\XREF{†}{{\XO 3:13 }{\XO{3.13:
}}{\XT{Ɛki 6.2-3}}}?»


\par }{\PP \VS{14}A Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Muwi mi yɛn ŋa wi yɛn\FTNT{†}{{\FR 3:14 }{\FR{3.14:
{\QT{Muwi mi yɛn ŋa wi yɛn:}} Ko yɛn naga nari ma yo Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn Yɛnŋɛlɛ jɛnnɛ le, li yɛn wa fɔ sanga pyew (Naga 1.4-8).}}}.» Maga yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ ŋa pe yinri «Mi yɛn» wìlan tun ye yeri.

\VS{15}A Yɛnŋɛlɛ lì suu pye naa fɔ: «Maga yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ\FTNT{†}{{\FR 3:15 }{\FR{3.15:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ jɛŋgɛ pa pège yɔnlɔgɔ yɛɛn YHWH, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ «Ŋa wi yɛn», nakoma «Ŋa wi yɛn wa.» Yɛlɛ cɛnmɛ shyɛn toroŋgɔlɔ Zhezu Kirisi wi sege ki yɛgɛ, naa pàa Bibulu wi kanŋga Girɛki sɛnrɛ ti ni, a Zhufuye pè sigi mɛgɛ ki kanŋga ma yo «we Fɔ» jaŋgo paga ka ta mbaa Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yinri jaga jaga. Jinmiire ti ni wège mɛgɛ ki kanŋga ma yo «Yawe Yɛnŋɛlɛ.» Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ jɛŋgɛ ki yerewe pi woro ma jɛn.}}}, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ le, Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe Yɛnŋɛlɛ le, lo lìlan tun ye yeri.› Ko ki yɛn na mɛgɛ ye fɔ sanga pyew. Ko mɛgɛ koyi wagati wi ni fuun woolo pe mbe ya mbaa na yinri ki na.

\VS{16}Koni, kari ma sa Izirayɛli
lelɛɛlɛ pe gbogolo, ma pe pye fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ le, lìli yɛɛ naga na na. Lo na li yɛn Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe Yɛnŋɛlɛ le.› Lìlan pye fɔ: ‹Mì pan mbe wele ye na, katugu ŋga paa piin ye na wa Ezhipiti tara, mìgi yan.

\VS{17}Mi yaa ka ye yirige mbe ye wɔ wa jɔlɔgɔ ki ni, wa Ezhipiti tara, mbe kari ye ni wa Kana tara fɛnnɛ, naa Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe tara ti ni. Ki tara ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni na fuun.›

\VS{18}Izirayɛli lelɛɛlɛ pe yaa ka logo ma yeri. Kona, mboro naa poro ni, ye kari wa Ezhipiti tara wunlunaŋa wi yeri, ye saa pye fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, woro Eburuye, we Yɛnŋɛlɛ le, lìli yɛɛ naga we na. Koni, konɔ kan we yeri, we piliye taanri tangala tanga wa gbinri wi ni, we sa
saara wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.›

\VS{19}Mìgi jɛn ma yo Ezhipiti tara wunlunaŋa wi se yɛnlɛ mbe ye yaga ye kari, kaawɔ poo jori fɔ jɛŋgɛ.

\VS{20}Mi yaa kanla fanŋga ki naga Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na, mbe pe jɔlɔ kafɔnŋgɔlɔ cɛngɛlɛ ŋgele fuun mi yaa pye wa pe sɔgɔwɔ ke ni. Ko puŋgo na, pa wi yaa ye yaga ye kari.

\VS{21}Mi yaa ka ti ye kala li Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ndanla, jaŋgo yaga kaa kee sanga ŋa ni, yaga ka kari kɛwara.

\VS{22}Ye jɛɛlɛ pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe tɛ yaara, naa warifuwe yaara konaa yaripɔrɔ yɛnri pe cɛnyɛɛnlɛ, Ezhipiti tara woolo pe yeri, konaa jɛɛlɛ mbele pe yɛn pe ni wa pe yinrɛ ti ni pe yeri; yeri le ye pinambiile naa ye sumborombiile pe na. Pa ye yaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ yaara ti koli pe yeri yɛɛn\XREF{†}{{\XO 3:22 }{\XO{3.21-22:
}}{\XT{Ɛki 12.35-36}}}.»




\par }\Chap{4}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li yawa pi naga \newline  Moyisi wi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ: «Wele,
Izirayɛli woolo pe se taga na sɛnrɛ ti na, pe se si logo na yeri. Ɛɛn fɔ, pe yaa na pye mbe yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li sili yɛɛ naga ma na.› »

\VS{2}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi ki yɛn ma kɛɛ?» A Moyisi wì sho fɔ: «Kanŋgala li\FTNT{†}{{\FR 4:2 }{\FR{4.2:
}}{\FT{Ki yɛn ndɛɛ ki kanŋgala, yaayoro kɔnrikanŋgala lali.}}}.»

\VS{3}A lì suu pye ma yo: «Li wa le tara.»

\par }{\PP A Moyisi wì sili wa le tara, a lì si kanŋga ma pye wɔɔgɔ. A Moyisi wì si fe wɔɔgɔ ki yɛgɛ.

\VS{4}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Ma kɛɛ ki sanga ma wɔɔgɔ ki yigi wa ki naga ki na.»

\par }{\PP A Moyisi wì suu kɛɛ ki sanga maga yigi. A wɔɔgɔ kì si kanŋga ma pye naa kanŋgala wa wi kɛɛ.

\VS{5}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Maga wogo ŋga ki pye, jaŋgo Izirayɛli woolo pe taga ki na fɔ mìlan yɛɛ naga ma na, mi ŋa pe tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ le, Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe Yɛnŋɛlɛ le.»

\VS{6}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye naa fɔ: «Ma kɛɛ ki taga wa ma kotogo ki na, wa ma yaripɔgɔ ki nɔgɔ.»

\par }{\PP A wì sigi taga wa wi kotogo ki na. Naa wìla kaa ki tile maga wɔ, a wi kɛɛ kì si filige pow
yayɛnwɛ pi ni\FTNT{†}{{\FR 4:6 }{\FR{4.6:
}}{\FT{Yayɛnwɛ sɛnrɛ nda tì yo pi woro paa mba wè jɛn laga pi yɛn. Pi maa kɔɔrɔ yinrigi witige ki na nda ti ma pye ma filige. Ki yama pìla pye fyɛrɛ ni leele pe yeri.}}}.

\VS{7}A lì suu pye naa fɔ: «Ma kɛɛ ki sɔngɔrɔ maga taga wa ma kotogo ki na.» A wì sigi sɔngɔrɔ naa maga taga wa wi kotogo ki na. A kì si kanŋga ma pye naa paa wi witige ki yɛn.

\VS{8}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Na Izirayɛli woolo pee taga ma sɛnrɛ ti na, mbe kafɔnnɔ koŋgbanna li jate, pa pe yaa taga ti na kafɔnnɔ shyɛn wolo lo kala na.

\VS{9}Na pee taga ma sɛnrɛ ti na ki kafɔnŋgɔlɔ shyɛn ke kala na, na pee si logo ma yeri, pa ma Nili gbaan tɔnmɔ pa ko, maa wo tara ti na. Ki tɔnmɔ mba ma yaa ko mbe wo, pi yaa kanŋga kasanwa wa tara ti na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Arɔn wi pye \newline  Moyisi wi sagafɔ
\par }
{\PP \VS{10}A Moyisi wì sili pye fɔ: «Ayoo
we Fɔ, yɔn tangafɔ ma mi, yunmbaan ma ki peli, kii si peli piliya ki na, ki yɛrɛ si peli malɛ ma yɛn na para mi ŋa ma kulonaŋa na ni. Na yɔn ki yɛn ma nugu na na.»

\VS{11}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Ambɔ wì lere wi yɔn ki kan wi yeri? Ambɔ wi ma lere wi pye bombo nakoma nuŋgbojili, mboo pye wila yaan nakoma mboo pye fyɔɔn? Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mi ma wi le?

\VS{12}Koni, ta kee san, mi yaa ka pye ma ni, na ma ka kaa para we. Sɛnrɛ nda ma yaa kaa yuun, mi yaa kaa ti nari ma na.»

\VS{13}A Moyisi wì sho fɔ: «Mila ma yɛnri we Fɔ, lere wa yɛgɛ tun, ŋa kɔɔn ndanla.»


\par }{\PP \VS{14}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si nawa ŋgban Moyisi wi ni, ma suu pye fɔ: «Ma ndɔ
Arɔn, wo ŋa wi yɛn fun
Levi setirige pyɔ, wi woro wa le? Mìgi jɛn ma yo yɔn tangafɔ wi. Wo jate, wi ŋa yɛrɛ wila paan ma filisaga. Na wiga kɔɔn yan sanga ŋa ni, wi nawa pi yaa yinŋgi wi na fɔ jɛŋgɛ.

\VS{15}Ma yaa ka para wi ni mbe sɛnrɛ nda wi daga mbe yo ti le wi yɔn. Mi jate mi yaa ka pye ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye ni, na ye ka kaa para we. Ŋga ye yaa ka pye, mi yaa kaga naga ye na.

\VS{16}Wo wi yaa kaa para leele pe ni ma yɔnlɔ. Wi yaa kaa ma yɔn sɛnrɛ ti yuun pe kan. Ma yaa ka pye wi yeri paa Yɛnŋɛlɛ yɛn, mbaa sɛnrɛ ti nii wi yɔn.

\VS{17}Ki kanŋgala na, li lɛ mali yigi ma kɛɛ; lo ma yaa la kafɔnŋgɔlɔ ke piin li ni.»


\par }{\SH Moyisi wìla sɔngɔrɔ \newline  wa Ezhipiti tara
\par }
{\PP \VS{18}Kona, a Moyisi wì si sɔngɔrɔ ma kari wa wi nafɔ Zheturo wi yeri, mɛɛ wi pye fɔ: «Mi yaa sɔngɔrɔ wa na cɛnlɛ woolo pe yeri wa Ezhipiti tara, mbe sa pe wele na kaa pye pe yɛn wa yinwege na bere.» A Zheturo wì si Moyisi wi pye fɔ: «Ta kee yɛyinŋge na.»


\par }{\PP \VS{19}Ma Moyisi wi ta wa Madiyan tara, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Sɔngɔrɔ ma kari wa Ezhipiti tara, katugu mbele fuun pàa pye na jaa mbɔɔn gbo pè ku.»


\par }{\PP \VS{20}Kì kaa pye ma, a Moyisi wì suu jɔ naa wi pinambiile pe lɛ, ma ti a pè lugu sofilele na, mɛɛ sɔngɔrɔ wa Ezhipiti tara. Kanŋgala na Yɛnŋɛlɛ làa yo wi lɛ, a wì sili lɛ.

\VS{21}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Na ma kaa sɔngɔri la kee wa Ezhipiti tara, kafɔnŋgɔlɔ ŋgele fuun mì fanŋga ki kan ma yeri maa ke piin, ma ke pye
Farawɔn wi yɛgɛ na. Mi yaa wi kotogo ki pye ki ŋgban wi na; pa wi se yɛnlɛ mbe Izirayɛli woolo pe yaga pe kari.

\VS{22}Maga yo Farawɔn wi kan fɔ: ‹Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: Izirayɛli woolo pe yɛn paa na pinambyɔ yɛn, paa na pinambyɔ koŋgbanŋa yɛn\FTNT{†}{{\FR 4:22 }{\FR{4.22:
{\QT{Izirayɛli woolo pe yɛn pa na pinambyɔ yɛn, pa na pinambyɔ koŋgbanŋa yɛn:
}} Ko yɛn naga nari ma yo Izirayɛli woolo poro pe yɛn leele koŋgbanmbala mbele Yɛnŋɛlɛ làa wɔ ma pe pye li woolo ma yɔn finliwɛ le pe ni.}}}.

\VS{23}Mila ki yuun ma kan fɔ: Mala pinambyɔ wi yaga wi kari wi sanla gbɔgɔ. Na maga je mbe yo wiga ka kari, pa mi yaa ti ma pinambyɔ wi ku, ma pinambyɔ koŋgbanŋa we\XREF{†}{{\XO 4:23 }{\XO{4.23:
}}{\XT{Ɛki 12.29}}}.› »


\par }{\PP \VS{24}Ma pe ta pe kondangala li na paa kee, a pè si saa yere laga ka ni yembinɛ la ni mbe wɔnlɔ le. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si pan Moyisi wi kɔrɔgɔ na jaa mboo gbo.

\VS{25}A wi jɔ Sefora wì si sinndɛlɛgɛ ka lɛ, ŋga ki yɔn kìla pye ma tanla, maa pinambyɔ wi
kɛnrɛkɛnrɛ, mɛɛ ki sɛlɛgɛ ki jiri wa Moyisi wi nama pi na, ma sho fɔ: «Ma yɛn na pɔlɔ, kasanwa po kala na.»

\VS{26}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi yaga li suu gbo. Sefora wìla yo fɔ: «Na pɔlɔ kasanwa po kala na», kɛnrɛkɛnrɛ ŋa wìla pye wo kala na\FTNT{†}{{\FR 4:26 }{\FR{4.24-26:
}}{\FT{Ki vɛriseye pe kɔrɔ wi woro ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni. Ki yɛn ndɛɛ maga lɛ wa ma pan ma gbɔn ko sanga wo na Moyisi wi sila wi pinambyɔ wi kɛnrɛkɛnrɛ gbɛn mbe yala Yɛnŋɛlɛ li ŋgasele li na (}}{\XT{Zhenɛ 17.9-14,25-26}}{\FT{), kì pye ma, a Yɛnŋɛlɛ li jaa mboo gbo. Kona, a jɛlɛ wì si pe pinambyɔ wi kɛnrɛkɛnrɛ.}}}.


\par }{\PP \VS{27}Ko sanga wo ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Arɔn wi pye fɔ: «Kari ma sa Moyisi wi fili wa
gbinri wi ni.»

\par }{\PP A Arɔn wì si kari ma saa Moyisi wi fili wa Yɛnŋɛlɛ li yanwiga ki na, mɛɛ kɛyɛn wa wi yɔlɔgɔ maa shari.

\VS{28}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Moyisi wi tun sɛnrɛ nda fuun ni, a wì si ti ni fuun ti yo Arɔn wi kan, konaa kafɔnŋgɔlɔ ŋgele fuun làa yo wi pye ke ni.

\VS{29}A Moyisi naa Arɔn pè si kari ma saa Izirayɛli
lelɛɛlɛ pe ni fuun pe gbogolo.

\VS{30}A Arɔn wì si sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ti yɛgɛ yo ma pe kan, mɛɛ kafɔnŋgɔlɔ ke pye le pe yɛgɛ na.

\VS{31}A Izirayɛli woolo pè si taga ki sɛnrɛ ti na. A pè sigi jɛn ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pe jɔlɔgɔ ki yan, fɔ lì pan mbe pe shɔ. Kona, a pè si fɔli ma pe yɛrɛ ti jiile wa tara mali gbɔgɔ.




\par }\Chap{5}{\SH Moyisi naa Arɔn pàa kari \newline  wa Farawɔn wi yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a Moyisi naa
Arɔn pè si kari wa
Farawɔn wi yeri, ma suu pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, woro
Izirayɛli woolo we Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn, fɔ: ‹Na woolo pe yaga pe sa fɛti pye panla gbɔgɔ wa
gbinri wi ni.› »

\VS{2}A Farawɔn wì sho fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yɛn ambɔ, jaŋgo mbeli sɛnrɛ ti logo, mbe si Izirayɛli woolo pe yaga paa kee? Mi sili jɛn, mi se Izirayɛli woolo pe yaga fyew paa kee.»


\par }{\PP \VS{3}A Moyisi naa Arɔn pè si Farawɔn wi pye fɔ: «Woro Eburuye we Yɛnŋɛlɛ le, lìli yɛɛ naga we na. Ki kala na, ki yaga we piliye taanri tangala tanga wa gbinri wi ni, we sa
saara wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri, jaŋgo liga ka tifɛlɛgɛ yama wa we na pi we gbo nakoma malaga mbe to we na.»

\VS{4}A Ezhipiti tara wunlunaŋa wì si Moyisi naa Arɔn pe pye fɔ: «Yiŋgi na, a ye nɛɛ leele pe go jogo na pe lari pe tunŋgo ki na? Ye sɔngɔrɔ ye saa ye tunndo ti piin.»

\VS{5}A Farawɔn wì sho naa fɔ: «Koni, ki leele mbele pè lɛgɛ laga tara ti ni, ko ye yɛn na jaa mbe pe tunndo ti yerege!»


\par }{\SH Farawɔn wìla ka taga \newline  Izirayɛli woolo pe tunŋgo ki na
\par }
{\PP \VS{6}Ki pilige nuŋgba ki ni, a Farawɔn wì sigi konɔ na li kan jɔlɔgɔ tunŋgo teele poro naa Izirayɛli woolo mbele pàa pye tunŋgo welefɛnnɛ pe yeri ma yo fɔ:

\VS{7}«Yaga kaa yan kaan naa Izirayɛli woolo pe yeri paa tofa wi kɔɔn, paa yɛgɛ ŋga na ye maa ki piin faa we. Poro jate paa kee pe saa yan\FTNT{†}{{\FR 5:7 }{\FR{5.7:
}}{\FT{Pàa pye na yan ki pinlɛlɛ joro ti ni na tofa wi kɔɔn, jaŋgo tofa wi ta wi sheli jɛŋgɛ.}}} ka lagajaa pe yɛɛ kan.

\VS{8}Konaa ki ni fuun, yege ŋgban pe na, paa tofa yɔn ŋga pe maa kɔɔn faa ki kɔɔn. Yaga ka ti ka mbe kɔn wa ki yɔn ki na; katugu tiyanmbala wɛlɛ, ko kala na pè yo poro yaa sa saara wɔ pe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{9}Ye ka taga ki leele pe tunŋgo ki na, tunŋgo ki pe kɛɛ yanra, jaŋgo paga kaa yagbogolo sɛnrɛ nuru.»


\par }{\PP \VS{10}A jɔlɔgɔ tunŋgo teele poro naa tunŋgo welefɛnnɛ pe ni, pè si saa ki yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: «Farawɔn wì yo: ‹Mi se ti pe yan ka kan ye yeri naa.

\VS{11}Yoro jate ye saa yan ka lagajaa ye yɛ, wa laga ŋga ye mbe ka ta we. Ye sigi jɛn ye yo fɔ ka se kɔn wa ye tunŋgo ki na.› »


\par }{\PP \VS{12}Kona, a Izirayɛli woolo pè si jaraga wa Ezhipiti tara ti lagapyew na yan ŋga kì fugurɔ ka wulo.

\VS{13}Jɔlɔgɔ tunŋgo teele pàa pye na pe yɛgɛ weregi na yuun fɔ: «Ye ye pilige nuŋgba tunŋgo ki kɔ. Tofa yɔn ŋga ki daga ye kɔn, yege kɔn, paa yɛgɛ ŋga na pàa pye na yan ki kaan ye yeri sanga ŋa ni we.»

\VS{14}Farawɔn wi tunŋgo teele pàa Izirayɛli woolo mbele tɛgɛ tunŋgo welefɛnnɛ sanmbala pe go na, pàa pye na pe gbɔɔn yɛrɛ, nɛɛ pe piin fɔ: «Tofa yɔn ŋga ye daga mbe kɔn, yiŋgi na yunmbaan naa nala, yee si ya mbege kɔn mbege kɔ paa faa yɛn?»


\par }{\PP \VS{15}Kona, Izirayɛli woolo mbele pàa pye tunŋgo welefɛnnɛ, a pè si kari ma saa panraga wa Farawɔn wi yeri, ma yo fɔ: «Wunlunaŋa, yiŋgi na woro mbele ma kulolo, ma nɛɛ we jɔlɔ yɛɛn?

\VS{16}Pe woro na yan kaan we yeri naa, konaa ki ni fuun, pè sho fɔ waa tofa wi kɔɔn. Paa we gbɔɔn yɛrɛ, ma sigi ta, tanga woro ma woolo pe yeri.»

\VS{17}A Farawɔn wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ye yɛn tiyanmbala! Ee, tiyanmbala! Ko kala ki ti yè yo fɔ: ‹Yoo kari, we sa saara wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.›

\VS{18}Ye sɔngɔrɔ yiŋgɔ, ye saa ye tunndo ti piin. Pe saa ye kaan yan ni naa, ɛɛn fɔ, ye yaa sila tofa yɔn nuŋgba ki kɔɔn.»


\par }{\PP \VS{19}Izirayɛli woolo mbele pàa pye tunŋgo welefɛnnɛ, a pè sigi yan pè pe cɛnlɔmɔ pi tisaw pe na, katugu pàa pe pye fɔ: «Tofa yɔn ŋga ye maa kɔɔn pilige pyew, ka se kɔn wa ki na.»

\VS{20}Naa pàa kaa yiri wa Farawɔn wi yeri, a pè si kari Moyisi naa Arɔn pe kɔrɔgɔ, poro la pye na pe singi.

\VS{21}A pè si Moyisi naa Arɔn pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li ye wele, li kiti kɔn ye na! Yè we kala li pye, a lì Farawɔn wo naa wi legbɔɔlɔ pe mbɛn. Kala na yè pye, li yɛn paa tokobi yɛn ŋa yè le pe kɛɛ pe we gbo wi ni.»


\par }{\PP \VS{22}A Moyisi wì si sɔngɔrɔ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri ma saa li yewe ma yo: «E,
we Fɔ, yiŋgi na, a mà si tipege pye ki leele mbele pe na? Yiŋgi na, a mà silan tun?

\VS{23}Malɛ mì saa para ma sɛnrɛ na Farawɔn wi kan, wi yɛn naga leele mbele pe jɔlɔ. Mɛɛ si kala la pye mbɔɔn woolo pe shɔ.»




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Koni ŋga mi yaa pye
Farawɔn wi na, ma yaa ki yan. Na fanŋga ko ki yaa wi ŋgbanga wi
Izirayɛli woolo pe yaga pe kari. Ko ki yaa wi ŋgbanga wi pe purɔ, wi pe wɔ laga wi tara.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ kɔn \newline  Moyisi wi yeri \newline  mbe Izirayɛli woolo pe shɔ
\par }
{\PP \VS{2}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi wi ni maa pye fɔ: «Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{3}Faa mìla na yɛɛ naga Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe na ma yo mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ. Ɛɛn fɔ, pe sila na jɛn ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ› mɛgɛ ko na\XREF{†}{{\XO 6:3 }{\XO{6.2-3:
}}{\XT{Ɛki 3.13-15}}}.

\VS{4}Mìla na
yɔn finliwɛ pi le pe ni, mbe Kana tara ti kan pe yeri, to nda pàa pye ma cɛn wa ti ni, ma pye nambanmbala.

\VS{5}Ezhipiti tara fɛnnɛ pè Izirayɛli woolo pe wa kulowo tunndo nda na, a paa jɛɛn, mìgi logo. Mì jatere pye yɔn finliwɛ mba mìla le pe ni pi na.

\VS{6}Ki kala na, maga yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: ‹Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le. Mi yaa ye shɔ kulowo tunndo nda Ezhipiti tara woolo pè yo yaa piin ti ni. Na fanŋga konaa jɔlɔgɔ kagbɔgɔlɔ ŋgele mi yaa wa pe na, mi yaa ke tɛgɛ mbe ye go shɔ.

\VS{7}Mi yaa ye pye na woolo, mbe pye ye Yɛnŋɛlɛ. Pa ye yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le. Mi yɛn na ye shoo tunŋgbanra nda Ezhipiti tara woolo pè yo yaa piin ti ni.

\VS{8}Tara nda mìla wugu na mɛgɛ ki na ma yo mi yaa kan Abirahamu, naa Izaki, konaa Zhakɔbu pe yeri, mi yaa ka ye pye ye ye wa ti ni. Mi yaa ti kan ye yeri ti pye ye woro. Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mì yo ma.› »


\par }{\PP \VS{9}A Moyisi wì si saa ki sɛnrɛ ti yo Izirayɛli woolo pe kan, ɛɛn fɔ, pe sila logo wi yeri fyew, pe jatere pirindorogo konaa pe kulowo tunŋgbanra ti kala na.


\par }{\PP \VS{10}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{11}«Kari ma saga yo Farawɔn wi kan, Ezhipiti tara wunlunaŋa we, fɔ wi Izirayɛli woolo pe yaga pe kari pe wɔ wa wi tara ti ni.»


\par }{\PP \VS{12}A Moyisi wì sili yɔn sogo ma yo fɔ: «Wele, Izirayɛli woolo poro yɛrɛ si logo na yeri! Farawɔn wo yaa logo na yeri mɛlɛ, mi ŋa mi woro yɔn tangafɔ we?»


\par }{\PP \VS{13}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi naa
Arɔn pe ni, ma yo pe sa Izirayɛli woolo poro naa Ezhipiti tara wunlunaŋa Farawɔn wi ni pe yan, jaŋgo mbe Izirayɛli woolo pe yirige wa Ezhipiti tara ti ni.


\par }{\SH Moyisi naa Arɔn pe tɛlɛye \newline  pe mɛrɛ ti nda
\par }
{\PP \VS{14}Izirayɛli woolo mbele pàa pye sege teele pe mɛrɛ ti nda. Zhakɔbu wi pinambyɔ koŋgbanŋa Urubɛn wi pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Hanɔki, naa Palu, naa Hɛzirɔn, konaa Karimi. Poro wɛlɛ pàa pye Urubɛn wi setirige piile pe seye ye.


\par }{\PP \VS{15}Simeyɔn pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Yemuwɛli, naa Yamini, naa Owadi, naa Yakini, naa Sokari, konaa Kana tara fɛnnɛ jɔ wi pinambyɔ Sawuli wi ni. Poro wɛlɛ pàa pye Simeyɔn wi setirige piile pe seye ye.


\par }{\PP \VS{16}Levi pinambiile pe mɛrɛ ti nda, naa pe setirige piile pe ni. Pinambiile taanri pàa pye Levi wi yeri: Gɛrishɔn, naa Kehati, konaa Merari. Levi wi yinwege piliye yan wìla ta, yìla pye yɛlɛ cɛnmɛ naa nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔshyɛn (137).

\VS{17}Gɛrishɔn pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Libini, naa Shimeyi, konaa pe seye yi ni.

\VS{18}Kehati pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Amiramu, naa Yizehari, naa Eburɔn, konaa Uziyɛli. Kehati wi yinwege piliye yan wìla ta, yìla pye yɛlɛ cɛnmɛ naa nafa ma yiri kɛ ma yiri taanri (133).

\VS{19}Merari pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Mahali naa Mushi. Poro wɛlɛ pàa pye Levi wi seye woolo naa pe setirige piile wele\XREF{†}{{\XO 6:19 }{\XO{6.16-19:
}}{\XT{Nɔmbu 3.17-20; 26.57-58; 1 Kuro 6.16-19}}}.


\par }{\PP \VS{20}Amiramu wìla wi to jɔnlɔ sumboro Yokebɛdi wi pɔri wi jɔ. A Yokebɛdi wì si pinambiile shyɛn se wi kan. Pàa pye na wa yinri Arɔn, na sanŋa wi yinri Moyisi. Amiramu wi yinwege piliye yan wìla ta, yìla pye yɛlɛ cɛnmɛ naa nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔshyɛn (137).


\par }{\PP \VS{21}Yizehari pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Kore, naa Nefɛgi, konaa Zikiri.

\VS{22}Uziyɛli pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Mishayɛli, naa Elizafan konaa Sitiri.


\par }{\PP \VS{23}Arɔn wìla Elisheba pɔri wi jɔ. Elisheba wìla pye Aminadabu wo sumborombyɔ, konaa ma pye Naashɔn wi nɔsepyɔ sumboro. Wìla pinambiile tijɛrɛ se Arɔn wi kan: Nadabu, naa Abiyu, naa Eleyazari, konaa Itamari.


\par }{\PP \VS{24}Kore pinambiile pe mɛrɛ ti nda: Asiri, naa Ɛlikana, konaa Abiyasafu. Poro wɛlɛ pàa pye Kore wi setirige piile pe seye ye.


\par }{\PP \VS{25}Arɔn wi pinambyɔ Eleyazari wìla Putiyɛli sumborombiile nuŋgba pɔri wi jɔ. Wìla pinambyɔ nuŋgba se wi kan, pàa pye naa yinri Fineyasi.

\par }{\PP Poro wɛlɛ pàa pye sege teele wa
Levi setirige piile pe seye yi ni.


\par }{\PP \VS{26}Ki Arɔn wo naa ki Moyisi wi ni, poro wɛlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pe pye fɔ: «Ye Izirayɛli woolo pe yirige wa Ezhipiti tara mbe yala pe seye yi ni paa maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yɛn.»

\VS{27}Moyisi naa Arɔn poro wɛlɛ pàa saa para Farawɔn wi ni, Ezhipiti tara wunlunaŋa we, mbe Izirayɛli woolo pe yirige wa Ezhipiti tara.


\par }{\SH Ŋga Yɛnŋɛlɛ làa pye na jaa \newline  mbe pye làa ki naga Moyisi wi na
\par }
{\PP \VS{28}Pilige ŋga ni Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni wa Ezhipiti tara,

\VS{29}làa wi pye fɔ: «Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le. Kari ma sa sɛnrɛ nda fuun mila yuun ma kan, ti yɛgɛ yo Farawɔn wi kan, Ezhipiti tara wunlunaŋa we.»


\par }{\PP \VS{30}A Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo le ki laga ki na, ma yo fɔ: «Mi woro yɔn tangafɔ, Farawɔn wi se logo na yeri.»




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LAA JƆLƆGƆ \newline  KAGALA KƐ WA EZHIPITI \newline  TARA TI NA

\par }\Chap{7}{\MR 7–11

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Wele, mi yaa ma pye paa Yɛnŋɛlɛ yɛn
Farawɔn wi yɛgɛ na. Ma ndɔ
Arɔn wi yaa pye ma yɔn sɛnrɛ yofɔ.

\VS{2}Ŋga fuun mi yaa yo ma kan, ma ki ni fuun ki yo ma ndɔ Arɔn wi kan. Wo wi yaa la para Farawɔn wi ni, jaŋgo wi
Izirayɛli woolo pe yaga pe kari pe wɔ wa wi tara.

\VS{3}Ma si yala, mi jate mi yaa Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na; ali mbege ta mi yaa kagbɔgɔlɔ naa kafɔnŋgɔlɔ lɛgɛrɛ pye laga Ezhipiti tara ti ni\XREF{†}{{\XO 7:3 }{\XO{7.3:
}}{\XT{Kapye 7.36}}},

\VS{4}wi se logo ye yeri. Kona mi yaa na yawa pi pye poo jɛn wa Ezhipiti tara kiti kɔnkagbɔgɔlɔ ni. Mbe Izirayɛli, na woolo mbele pe yɛn paa na maliŋgbɔɔnlɔ yɛn, pe yirige mbe pe wɔ wa Ezhipiti tara.

\VS{5}Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le, na mi ka ka yiri pe kɔrɔgɔ na fanŋga ki ni sanga ŋa ni, mbe Izirayɛli woolo pe yirige wa pe tara we.»


\par }{\PP \VS{6}Moyisi wo naa Arɔn wi ni, a pè sigi pye ma. Ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo pe kan, a pè sigi pye cɛ.

\VS{7}Moyisi wìla ta yɛlɛ nafa tijɛrɛ, a Arɔn wì ta yɛlɛ nafa tijɛrɛ ma yiri taanri sanga ŋa ni pàa saa para Farawɔn wi ni we.


\par }{\SH Farawɔn wìla je mbe logo \newline  Moyisi naa Arɔn pe yeri
\par }
{\PP \VS{8}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi yo Moyisi naa Arɔn pe kan fɔ:

\VS{9}«Na Farawɔn wi ka ye pye mbe yo ye kafɔnnɔ la pye yeli naga, pa maga yo Arɔn wi kan wuu kanŋgala li wa le tara Farawɔn wi yɛgɛ na. Pa li yaa kanŋga wɔɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{10}A Moyisi naa Arɔn pè si kari wa Farawɔn wi yeri, mɛɛ saa ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo ki pye. A Arɔn wì suu kanŋgala li wa le tara Farawɔn wo naa wi legbɔɔlɔ pe yɛgɛ na, a lì si kanŋga wɔɔgɔ.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, a Farawɔn wì si Ezhipiti tara tijinliwɛ fɛnnɛ poro naa kajɛnmbɛlɛ pe yeri, a pè pan maga kala nuŋgba la pye pe kajɛnmɛ pi fanŋga na\XREF{†}{{\XO 7:11 }{\XO{7.11:
}}{\XT{2 Timo 3.8}}}.

\VS{12}Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pàa pe kanŋgagala ke wa le tara, a kè kanŋga wɔɔrɔ. Ɛɛn fɔ, a Arɔn kanŋgala lì si pe wogolo ke yɔli.

\VS{13}A Farawɔn wi kotogo kì si ŋgban wi na, wi sila logo Moyisi naa Arɔn pe yeri; kìla pye ma yala sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo ti ni.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ koŋgbanŋga:
\par }
{\SHB Tɔnmɔ pìla kanŋga kasanwa
\par }
{\PP \VS{14}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Farawɔn wì kotogo ki yɛn ma ŋgban wi na, wì je mbe Izirayɛli woolo pe yaga paa kee.

\VS{15}Kari wa Farawɔn wi yeri goto pinliwɛ ni. Wi yaa ka yiri mbe kari wa gbaan wi tanla. Ma kari wi kɔrɔgɔ wa gbaan wi koŋgo na. Kanŋgala na làa kanŋga wɔɔgɔ, mali lɛ.

\VS{16}Maga yo maga ŋgban Farawɔn wi ni fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, woro Eburuye we Yɛnŋɛlɛ le, lìlan tun ma yeri ma yo mbege yo ma kan fɔ mali woolo pe yaga pe kari wa
gbinri wi ni, pe sali gbɔgɔ. Ɛɛn fɔ, mboro wo na, ali ma pan ma gbɔn yiŋgɔ, ma fa logo li yeri.

\VS{17}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ti nda: Kala na li yaa pye, lo li yaa ki naga ma na fɔ Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le. Kanŋgala na na kɛɛ, mi yaa li tɛgɛ mbe gbaan tɔnmɔ pi gbɔn li ni, pa pi yaa kanŋga kasanwa\XREF{†}{{\XO 7:17 }{\XO{7.17:
}}{\XT{Naga 16.4}}}.

\VS{18}Ŋgbanra nda wa gbaan wi ni ti yaa ku, gbaan tɔnmɔ pi yaa ka jɔgɔ fɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe se ka ya mbaa pi woo.› »


\par }{\PP \VS{19}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Ki yo Arɔn wi kan, wuu kanŋgala li lɛ, wuu kɛɛ ki yirige, wigi sanga wa Ezhipiti tara tɔnmɔ pyew pi go na, pe laforo, naa pe gbaan njere, naa pe lambaara konaa pe lawere ti ni fuun ti go na, jaŋgo pe tɔnmɔ pi kanŋga pi pye kasanwa. Pa kona kasanwa pi yaa pye Ezhipiti tara ti lagapyew. Ali tɔnmɔ leyaara nda ti yɛn tire woro naa sinndɛɛrɛ woro ti tɔnmɔ pi yaa kanŋga kasanwa.»


\par }{\PP \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ŋga yo, a Moyisi naa Arɔn pè sigi pye. Arɔn wìla kanŋgala li yirige ma gbaan tɔnmɔ pi gbɔn li ni le Farawɔn wo naa wi legbɔɔlɔ pe yɛgɛ na. A tɔnmɔ pi ni fuun pì si kanŋga kasanwa.

\VS{21}Ŋgbanra nda tìla pye wa gbaan wi ni tì si ku; a gbaan wi tɔnmɔ pì jɔgɔ. Ezhipiti tara fɛnnɛ pe sila ya mbaa gbaan wi tɔnmɔ pi woo naa. Kasanwa pìla pye wa Ezhipiti tara ti lagapyew.


\par }{\PP \VS{22}Ɛɛn fɔ, Ezhipiti tara fɛnnɛ kajɛnmbɛlɛ, a pè sigi kafɔnnɔ cɛnlɛ nuŋgba la pye fun pe kajɛnmɛ pi fanŋga na. Farawɔn wi kotogo kìla ŋgban wi na, wi sila logo Moyisi naa Arɔn pe yeri, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we.

\VS{23}A Farawɔn wì si sɔngɔrɔ ma kari wi go, wi sila ki kala li yigi kala.

\VS{24}Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ni fuun pàa pye na were woo wa gbaan wi kanŋgara na, na tɔnmɔ wɔwoo lagajaa, katugu pe saa ya mbe gbaan tɔnmɔ pi wɔ.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ shyɛn wogo:
\par }
{\SHB Ŋgbeye kala
\par }
{\PP \VS{25}Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa gbaan wi tɔnmɔ pi kanŋga kasanwa, piliye kɔlɔshyɛn yìla toro.

\VS{26}Ko puŋgo na, a lì si Moyisi wi pye fɔ: «Kari naa, ma sa Farawɔn wi pye fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo mali woolo pe yaga pe kari pe sali gbɔgɔ.

\VS{27}Na maga je mbe yo ma se pe yaga pe kari, pa li yaa ŋgbeye lɛgɛrɛ yirige pe pan pe tara ti tɔn lagapyew.

\VS{28}Ŋgbeye pe yaa ka lɛgɛ wa gbaan wi ni. Pe yaa ka yiri wa wi ni mbe kari wa ma wunluwɔ go ki ni, mbe ye wa go pyɔ ŋa ma maa wɔnlɔ wi ni, mbe lugu wa ma sinlɛyaraga ki na. Pe yaa ka ye wa ma tunmbyeele poro naa ma tara woolo pe yinrɛ ti ni, mbe ye wa ye yiraye\FTNT{†}{{\FR 7:28 }{\FR{7.28:
}}{\FT{Kìla pye yira pe maa kan paa yɛgɛ ŋga na pe ma buru go ki kan nɛɛ buru wi foo wa ki ni.}}} poro naa ye buru gbɔnyaara ti ni.

\VS{29}Ŋgbeye pe yaa kaa nuru mboro naa ma tara woolo naa ma tunmbyeele ye na.› »




\par }\Chap{8}{\PP \VerseOne{1}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Ki yo
Arɔn wi kan wuu kɛɛ ki yirige wi kanŋgala li sin wa laforo, naa gbaan njere to naa lambaara ti yeri, wi ti ŋgbeye pe yiri wa ti ni, pe jaraga wa Ezhipiti tara ti ni.»


\par }{\PP \VS{2}A Arɔn wì suu kɛɛ ki yirige maga sin wa Ezhipiti tara lɔrɔ ti yeri. A ŋgbeye pè si yiri ma Ezhipiti tara ti tɔn lagapyew.

\VS{3}A Ezhipiti tara fɛnnɛ kajɛnmbɛlɛ pè sigi kafɔnnɔ cɛnlɛ nuŋgba la pye pe kajɛnmɛ pi fanŋga na, ma ŋgbeye pele yirige, a pè ye wa Ezhipiti tara ti ni.

\VS{4}A
Farawɔn wì si Moyisi naa Arɔn pe yeri ma pe pye fɔ: «Ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri li ŋgbeye pe laga mi naa na tara woolo we na. Kona mi yaa yoro
Izirayɛli woolo ye yaga ye kari ye sa
saara wɔ li yeri.»


\par }{\PP \VS{5}A Moyisi wì si Farawɔn wi pye fɔ: «Gbɔgɔwɔ pi yɛn mboro woo, wagati wi naga, ŋa maa jaa mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri mboro, naa ma legbɔɔlɔ konaa ma tara woolo ye kan we, jaŋgo li ŋgbeye pe wɔ wa ma yeri konaa wa ma yinrɛ ti ni. Pe se ka koro laga ka na naa, na gbaan wo ma.»

\VS{6}A Farawɔn wì si Moyisi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ki pye goto.» A Moyisi wì si Farawɔn wi pye fɔ: «Ki yaa pye ma paa yɛgɛ ŋga na maa ki jaa, jaŋgo maga jɛn ma yo lere wa kpɛ si yala Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li ni.

\VS{7}Ŋgbeye pe yaa kari mbe wɔ laga ma yeri, mbe wɔ wa ma yinrɛ ti ni, mbe wɔ wa ma legbɔɔlɔ poro naa ma tara woolo pe yeri. Pe se ka koro laga ka na naa na gbaan wo ma.»


\par }{\PP \VS{8}A Moyisi naa Arɔn pè si yiri wa Farawɔn wi yeri. A Moyisi wì si gbele ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri Farawɔn wi kan, ŋgbeye mbele pàa ti a pè pan pe wogo ki na.

\VS{9}A lì si ŋga Moyisi wìla yɛnri ki pye. A ŋgbeye pè si ku wa yinrɛ naa lara to naa kɛɛrɛ ti ni.

\VS{10}A leele pè si pe gbogolo pe yɛɛ na, a pe nuwɔ pì si tara ti tɔn.


\par }{\PP \VS{11}Ɛɛn fɔ, naa Farawɔn wìla kaa ki yan ki kala lì mbɔnrɔ, a wì suu kotogo ki ŋgban, wi sila logo Moyisi naa Arɔn pe yeri, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ taanri wogo:
\par }
{\SHB Namara kala
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Ki yo Arɔn wi kan, wuu kanŋgala li yirige wi taambugɔ ki gbɔn li ni, pa ki gbanŋgban wi yaa kanŋga namara wa Ezhipiti tara ti lagapyew.»

\VS{13}A pè sigi pye ma. A Arɔn wì suu kɛɛ ki sanga, ma taambugɔ ki gbɔn wi kanŋgala li ni, a ki gbanŋgban wì si kanŋga namara ma mu leele poro naa yaayoro ti na na pe nɔɔri. Gbanŋgban wìla kanŋga namara wa Ezhipiti tara ti lagapyew.

\VS{14}A Ezhipiti tara kajɛnmbɛlɛ pè si pe kajɛnmɛ pi pye ma yo pe yaa namara ta yirige. Ɛɛn fɔ, pe sila ya. Namara tìla pye leele poro naa yaayoro ti na, na pe nɔɔri.

\VS{15}A kajɛnmbɛlɛ pè si Farawɔn wi pye fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li yawa po pi yɛn na tunŋgo piin.» Konaa ki ni fuun, Farawɔn wi kotogo kìla ŋgban wi na, wi sila logo Moyisi naa Arɔn pe yeri, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ tijɛrɛ wogo:
\par }
{\SHB Nakɔɔnrɔ kala
\par }
{\PP \VS{16}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa ma yo: «Goto, ma yiri faa ma kari wa Farawɔn wi yeri, na wiga ka yiri sanga ŋa ni mbaa kee wa gbaan wi yɔn na we. Ma saa pye fɔ sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ti nda: ‹Na woolo pe yaga pe kari pe sanla gbɔgɔ.

\VS{17}Na maga je mbe yo paga ka kari, mi yaa nakɔɔnrɔ nda ti yɛn shɔnrɔ ni ta yirige mbe wa mboro naa ma legbɔɔlɔ, naa ma tara woolo poro naa ma go woolo pe na. Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yinrɛ ti yaa yin nakɔɔnrɔ ti ni, mbe tara ti tɔn muŋga.

\VS{18}Ɛɛn fɔ, ki pilige ki ka gbɔn, mi yaa Goshɛni tara ti wɔ ti yɛ ma woro ti ni, to nda na woolo pe yɛn ma cɛn wa ti ni we. Nakɔɔnrɔ se ka pye wa Goshɛni tara, ki ka pye ma, pa ma yaa ki jɛn mbe yo mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yɛn laga ki tara nda ti ni.

\VS{19}Mi yaa kanla woolo pe wɔ pe yɛ ma woolo pe ni. Ki kafɔnnɔ li yaa li yɛɛ yɔn fili goto\XREF{†}{{\XO 8:19 }{\XO{8.19:
}}{\XT{Luki 11.20}}}.› »


\par }{\PP \VS{20}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi pye paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo we. Nakɔɔnrɔ nda ti yɛn shɔnrɔ ni, a tà si pan lɛgɛrɛ ma ye wa Farawɔn wi wunluwɔ go ki ni, naa wi legbɔɔlɔ pe yinrɛ ti ni konaa Ezhipiti tara ti lagapyew. Tìla tara ti lagapyew ki jɔgɔ.

\VS{21}A Farawɔn wì si Moyisi naa Arɔn pe yeri ma yo fɔ: «Ye sa saara wɔ ye Yɛnŋɛlɛ li yeri, laga Ezhipiti tara ti ni.»

\VS{22}A Moyisi wì si Farawɔn wi yɔn sogo ma yo fɔ: «We se ya mbege pye ma; katugu saara nda we yaa wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri, ti yaa pye Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yeri pe kambɛngɛ. Na waga sigi saara nda ti yɛn ma Ezhipiti tara fɛnnɛ pe mbɛn ti wɔ pe yɛgɛ na, pe yaa we wa sinndɛɛrɛ ni mbe we gbo.

\VS{23}We yaa piliye taanri tangala tanga wa
gbinri wi ni, mbe sa saara wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri, mbe yala ŋga li yaa yo we kan ki ni.»

\VS{24}A Farawɔn wì sho fɔ: «Mi jate, mi yaa ye yaga ye sa saara wɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri wa gbinri wi ni. Ɛɛn fɔ yaga ka kari lege. Ye Yɛnŋɛlɛ li yɛnri na kan (nakɔɔnrɔ ti wɔ laga).»


\par }{\PP \VS{25}A Moyisi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Na yiriŋgɔlɔ laga ma yeri, mi yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma kan. Goto nakɔɔnrɔ ti yaa kari mbe laga mboro naa ma legbɔɔlɔ, naa ma tara woolo ye na. Ɛɛn fɔ, wunlunaŋa, maga ka koro mbaa we fanla mbe je mbe yo ma se we yaga we kari we sa saara wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.»


\par }{\PP \VS{26}A Moyisi wì si yiri wa Farawɔn wi yeri mɛɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri wi kan.

\VS{27}A lì si ŋga Moyisi wìla yɛnri ki pye, ma nakɔɔnrɔ ti purɔ mari laga Farawɔn, naa wi legbɔɔlɔ konaa wi tara woolo pe na. Ali nuŋgba ko sila koro wa.

\VS{28}Ɛɛn fɔ, ki wogo ŋga ki na, Farawɔn wìla wi kotogo ki ŋgban naa, wi sila Izirayɛli woolo pe yaga pe kari.




\par }\Chap{9}{\SH Jɔlɔgɔ kaŋgurugo wogo:
\par }
{\SHB Yaayoro ti kunwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Kari wa
Farawɔn wi yeri, ma saa pye fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, Eburuye Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: Na woolo pe yaga pe kari pe sanla gbɔgɔ.

\VS{2}Na maga je mbe yo paga ka kari, mbe ti pe koro laga,

\VS{3}wele, ma yaayoro ŋgbeleye yan yila nii wa wasege ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li fanŋga ki yaa yiri yi kɔrɔgɔ; yambewe yaa to ma shɔnye, naa ma sofilele, naa ma yɔngɔmɛye, naa ma nɛrɛ, naa ma simbaala konaa sikaala pe na.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka
Izirayɛli woolo pe yaayoro ŋgbeleye yi jɛn mbe yi wɔ yi yɛ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe woyo yi ni, Izirayɛli woolo pe yaayoro ka nuŋgba se ka ku.› »


\par }{\PP \VS{5}«Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi pyewagati wi kɔn maa tɛgɛ, ma yo fɔ: Goto, mi yaa ki kala li pye laga tara ti ni.»


\par }{\PP \VS{6}Ki goto, ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo, a lì sigi pye maga yɔn fili. Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaayoro ŋgbeleye yi ni fuun yìla ku. Ɛɛn fɔ, Izirayɛli woolo pe yaayogo ka nuŋgba sila ku.

\VS{7}A Farawɔn wì si lere tun ma yo pe sa yewe na kaa pye Izirayɛli woolo pe yaayogo ka si ku. Ɛɛn fɔ, a pè sigi yan fɔ ali yaayogo nuŋgba ko sila ku wa Izirayɛli woolo pe yaayoro ŋgbeleye yi ni. Konaa ki ni fuun, Farawɔn wi kotogo kìla ŋgban wi na, wi sila Izirayɛli woolo pe yaga pe kari.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ kɔgɔlɔni wogo:
\par }
{\SHB Naŋgbanra kala
\par }
{\PP \VS{8}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi naa
Arɔn pe pye fɔ: «Ye sa cɔnrɔ ta koli kɛɛ yɛngɛlɛ yira wa ni, Moyisi wiri wa wa naayeri Farawɔn wi yɛgɛ na.

\VS{9}Ki cɔnrɔ ti yaa kanŋga gbanŋgban wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni. Ki gbanŋgban wi yaa naŋgbanra wa leele poro naa yaayoro ti na, mbe kɔɔnlɔ sagbanra pe na wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni.»


\par }{\PP \VS{10}A Moyisi naa Arɔn pè si yira cɔnrɔ ta koli mɛɛ kari wa Farawɔn wi yeri. A Moyisi wì si cɔnrɔ ti wa wa naayeri. A tì si naŋgbanra wa leele poro naa yaayoro ti na, ma kɔɔnlɔ sagbanra\XREF{†}{{\XO 9:10 }{\XO{9.10:
}}{\XT{Naga 16.2}}}.

\VS{11}Ezhipiti tara kajɛnmbɛlɛ pe sila ya kari wa Moyisi wi yeri naŋgbanra ti kala na; katugu naŋgbanra tìla yiri pe na fun paa Ezhipiti tara fɛnnɛ sanmbala pe ni fuun pe yɛn.

\VS{12}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na, wi sila logo Moyisi naa Arɔn pe yeri, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ma Moyisi wi kan we.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ kɔlɔshyɛn wogo:
\par }
{\SHB Sinndɛɛrɛ tisaga
\par }
{\PP \VS{13}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Goto pinliwɛ ni, ma yiri faa ma kari wa Farawɔn wi yeri, ma saa pye fɔ: ‹Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ, woro Eburuye we Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: Na woolo pe yaga pe kari pe sanla gbɔgɔ.

\VS{14}Katugu yɔnlɔ na lo na, mi yaa jɔlɔgɔ cɛnlɛ pyew ka wa mboro naa ma legbɔɔlɔ naa ma tara woolo pe na, jaŋgo maga jɛn ma yo fɔ lere wa si yala na ni laga tara ti na.

\VS{15}Ndɛɛ ki pye yiŋgɔ mila kɛɛ ki yirige ma kɔrɔgɔ, ma tifɛlɛgɛ yama wa mboro naa ma woolo ye na, anmɛ ye ku ma wɔ laga tara ti na.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, mɔ̀ɔ yaga yinwege na, jaŋgo mbanla yawa pi naga ma na, mbanla mɛgɛ ki pye ki yiri laga tara ti ni fuun ti ni\XREF{†}{{\XO 9:16 }{\XO{9.16:
}}{\XT{Ɔrɔmu 9.17}}}.

\VS{17}Ali ma pan ma gbɔn yiŋgɔ, ma yɛn naga ŋgbanga mbanla woolo pe yɛgɛ kɔn paga ka ta mbe kari.

\VS{18}Wele, goto anmɛ yɛgɛ, mi yaa ti sinndɛɛrɛ tisaga ka mbe pan ŋgbanga laga Ezhipiti tara ti ni, ki cɛnlɛ ka fa pan laga malɛ Ezhipiti tara ti lɛsanga wi na fɔ ma pan ma gbɔn yiŋgɔ.

\VS{19}Koni ki yaga pe pan ca ma yaayoro ŋgbeleye yi ni konaa yaara nda fuun ti yɛn ma yeri wa wasege ki ni ti ni, peri tɛgɛ tɛgɛsaga jɛŋgɛ na. Leele mbele fuun pe yaa ka pye wa wasege konaa yaayoro ti ni fuun ti ni, na pee pan mbe ye wa yinrɛ ti ni, sinndɛɛrɛ tisaga ki yaa pe gbɔn mbe pe gbo mbe pinlɛ yaayoro ti ni.› »


\par }{\PP \VS{20}Farawɔn wi legbɔɔlɔ mbele pàa Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yigi kala, poro la ti a pe tunmbyeele pè fyɛɛlɛ ma pan ca, konaa pe yaayoro ŋgbeleye yi ni, mari le wa yinrɛ ti ni.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, Farawɔn wi legbɔɔlɔ mbele pe sila Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti lɛ, poro la pe tunmbyeele pe yaga wa wasege ki ni konaa pe yaayoro ŋgbeleye yi ni.


\par }{\PP \VS{22}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Ma kɛɛ ki yirige wa naayeri, jaŋgo sinndɛɛrɛ tisaga mbe pan wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni, ki leele pe gbɔn, naa yaayoro ti ni konaa yaraga ŋga fuun kì fi wa Ezhipiti tara ki ni.»


\par }{\PP \VS{23}A Moyisi wì suu kanŋgala li yirige wa naayeri. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si yɛnŋɛlɛ gbaanra yirige ma sinndɛɛrɛ tisaga wa, a yɛnŋɛlɛ gbanlaga kì to wa tara ti na. Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti, a sinndɛɛrɛ tisaga kì pan wa Ezhipiti tara ti ni.

\VS{24}Sinndɛɛrɛ tisaga kìla to, a yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pì pinlɛ ki ni. Sinndɛɛrɛ tisaga kìla pye na paan ŋgbanga; malɛ Ezhipiti tara tì pye tara, ki cɛnlɛ ka fa pye wa gbɛn\XREF{†}{{\XO 9:24 }{\XO{9.24:
}}{\XT{Naga 8.7; 16.21}}}.

\VS{25}Sinndɛɛrɛ tisaga kìla to wa Ezhipiti tara ti lagapyew, ma yaraga ŋga fuun kìla pye wa wasege ki gbɔn maga gbo, leele o, yaayoro o. Kìla yan ki gbɔn maga fugurɔ, ma tire ti kaari wa wasege ki ni.

\VS{26}Kaawɔ Goshɛni tara nda Izirayɛli woolo pàa pye ma cɛn wa ti ni to nuŋgba tìla shɔ.

\VS{27}Kona, a Farawɔn wì si ti a pè Moyisi naa Arɔn pe yeri wi kan, mɛɛ pe pye fɔ: «Yɔnlɔ na lo na, mì kapege pye. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn ma sin. Mi naa na woolo pe ni, we yɛn kapere pyefɛnnɛ.

\VS{28}Ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri na kan, li ti yɛnŋɛlɛ gbaanra to naa sinndɛɛrɛ tisaga ki ni ti yere. Pa kona mi yaa ye yaga yaa kee, we se ti ye koro laga naa.»


\par }{\PP \VS{29}A Moyisi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Na yiriŋgɔlɔ laga ca ki ni, mi yaa na kɛyɛn yi yirige wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbeli yɛnri, pa yɛnŋɛlɛ gbaanra to naa sinndɛɛrɛ tisaga ki ni, ti yaa yere, jaŋgo maga jɛn fɔ tara ti yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ lo woro.

\VS{30}Ɛɛn fɔ, mìgi jɛn ma yo mboro naa ma legbɔɔlɔ pe ni, ye woro na fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ bere.»


\par }{\PP \VS{31}Yantiire nda pe yinri
lɛn to naa yarilire nda pe yinri
ɔrizhi, sinndɛɛrɛ tisaga kìla ti ni fuun ti jɔgɔ mari wɔ wa, katugu ɔrizhi wìla fuuru makɔ, a lɛn wì fyɛnwɛ.

\VS{32}Ɛɛn fɔ,
bile\FTNT{†}{{\FR 9:32 }{\FR{9.31-32:
}}{\FT{Yarilire nda pe yinri ɔrizhi konaa bile ti yɛn paa mali wi yɛn, pe maa ti muwɛ pi piin buru.}}} wo naa shɔgɔlɔ ke ni, koro sila jɔgɔ, katugu to ma koro puŋgo na.


\par }{\PP \VS{33}A Moyisi wì si yiri wa Farawɔn wi go, ma kari wa ca ki puŋgo na, ma suu kɛyɛn yi yirige wa naayeri, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri. Kona, a yɛnŋɛlɛ gbaanra to naa sinndɛɛrɛ tisaga ki ni tì si yere. A tisaga kì si kɔn.


\par }{\PP \VS{34}Naa Farawɔn wìla kaa ki yan tisaga kì kɔn, a sinndɛɛrɛ tisaga naa yɛnŋɛlɛ gbaanra tì yere, a wì si kapege cɛnlɛ nuŋgba ki pye ma je paa faa wogo ki yɛn. Wo naa wi legbɔɔlɔ pe ni, a pè si pe kotoro ti ŋgbanŋgban pe yɛɛ na.

\VS{35}Farawɔn wìla wi kotogo ki ŋgban wi yɛɛ na ma yala Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo Moyisi wi kan ti ni, wi sila Izirayɛli woolo pe yaga pe kari.




\par }\Chap{10}{\SH Jɔlɔgɔ kɔlɔtaanri wogo:
\par }
{\SHB Gbatɔ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Kari wa
Farawɔn wi yeri, katugu muwi mùu kotogo ki ŋgban wi na, wo naa wi legbɔɔlɔ pe ni, jaŋgo mbe ta mbanla kacɛn kagbɔgɔlɔ ke pye laga pe sɔgɔwɔ;

\VS{2}jaŋgo mboro fun ma kaga yɛgɛ yo ma piile poro naa ma pishyɛnwoolo pe kan, paa yɛgɛ ŋga na mìla Ezhipiti tara fɛnnɛ pe jɔlɔ we, konaa kacɛn kagbɔgɔlɔ ŋgele mìla pye laga pe sɔgɔwɔ ke ni. Pa kona ye yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Moyisi naa
Arɔn pè si kari wa Farawɔn wi yeri ma saa wi pye fɔ: «Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, Eburuye Yɛnŋɛlɛ lì yo ti nda: ‹Ma yaa koro la jege mbe yo ma sɔɔn yɛɛ go sogo na kan fɔ sa gbɔn wagati wiwiin? Na woolo pe yaga pe kari pe sanla gbɔgɔ.›

\VS{4}Na maga je mbe yo ma se pe yaga pe kari, pa goto mi yaa
gbatɔ wa laga ma tara ti lagapyew.

\VS{5}Wi yaa tara ti tɔn lagapyew fɔ pe se kaa tara ti yaan yɛnlɛ ni. Yaraga ŋga fuun kì koro sinndɛɛrɛ tisaga ki panŋgɔlɔ, gbatɔ wi yaa ko ka, naa tire nda fuun ti yɛn na yinrigi wa wasege ti ni.

\VS{6}Gbatɔ wi yaa ka ye wa wunluwɔ go ki ni mbege yin, naa ma legbɔɔlɔ pe ni fuun pe yinrɛ ti ni konaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ni fuun pe yinrɛ ti ni. Ki jɔlɔgɔ ki yaa pye kala na lere fa la yan faa, malɛ wa ma tɛlɛye sanga wi na fɔ ma pan ma gbɔn nala.»

\par }{\PP Ki sɛnrɛ ti yoŋgɔlɔ, a Moyisi wì si yiri le Farawɔn wi tanla ma kari.

\VS{7}A Farawɔn wi legbɔɔlɔ pè suu pye fɔ: «Ki naŋa ŋa wi yaa koro la we jɔlɔ fɔ sa gbɔn wagati wiwiin? Ki leele mbele pe yaga pe kari pe sa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ. Ma woro naga yaan bere fɔ we Ezhipiti tara ti yɛn na jogo na kee sa kɔ wi le?»


\par }{\PP \VS{8}A pè si Moyisi naa Arɔn pe yeri wa Farawɔn wi yeri, a wì si pe pye fɔ: «Ye kari ye sa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ. Ɛɛn fɔ, ambɛnɛ pe yɛn karifɛnnɛ poro?»


\par }{\PP \VS{9}A Moyisi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «We yaa kari we piile naa we
lelɛɛlɛ pe ni konaa we pinambiile naa we sumborombiile pe ni. We yaa kari we simbaala, naa we sikaala konaa we nɛrɛ ti ni, katugu waa kee sa fɛti pye mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{10}A Farawɔn wì si to pe tanla, ma pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li pye ye ni! Ɛnhɛɛn! Mi yaa ye yaga yaa kee kpa, yoro naa ye piile pe ni. Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn. Ki yɛn ma filige we yɛgɛ na fɔ ye jatere wi yɛn ma tijanga.

\VS{11}Ŋga yè yɛnri ki se ya pye. Nambala poro cɛ pe yaa kari sali gbɔgɔ. Ko cɛ ŋga ko ye mbe ya yɛnri.»

\par }{\PP A pè si pe purɔ ma pe yirige wa Farawɔn wi go.


\par }{\PP \VS{12}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Ma kɛɛ ki yirige wa Ezhipiti tara ti go na, ma ti gbatɔ mbe pan laga, wi tara ti yin, yan ŋga fuun kìla shɔ sinndɛɛrɛ tisaga ki yeri, wigi ka pew.»

\VS{13}A Moyisi wì suu kanŋgala li yirige wa Ezhipiti tara ti go na. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si ti, a tifɛlɛgɛ ka yiri wa yɔnlɔ yirisaga yeri, na gbɔɔn wa tara ti ni, ki pilige ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ li ni fuun li ni. Ki goto pinliwɛ pi ni, a pè sigi yan tifɛlɛgɛ kì pan gbatɔ wi ni.

\VS{14}Gbatɔ wìla pan wa Ezhipiti tara ti lagapyew, ma cɛn tara ti na lagapyew. Wìla lɛgɛ fɔ jɛŋgɛ, malɛ wa, pe fa wi lɛgɛwɛ pi cɛnlɛ la yan ma gbɛn, pe se si ka la yan ma naa.

\VS{15}Wìla tara ti ni fuun ti tɔn mari wɔ binriw. Yan ki ni fuun naa tige pire nda fuun tìla koro sinndɛɛrɛ tisaga ki panŋgɔlɔ, gbatɔ wìla ti ni fuun ti ka. Ali wɛtipinnɛ nuŋgba lo sila koro tige ka na nakoma wa wasege ki ni wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni\XREF{†}{{\XO 10:15 }{\XO{10.14-15:
}}{\XT{Naga 9.2-3}}}.


\par }{\PP \VS{16}A Farawɔn wì si ti, a pè Moyisi naa Arɔn pe yeri wi kan fyɛlɛgɛ na, mɛɛ pan ma pe pye fɔ: «Mì kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na, ma kapege pye yoro fun ye na.

\VS{17}Koni mi yɛn na ye yɛnri, ki yɔnlɔ na li na naa, yanla kapege ki kala yaga na na, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛnri na kan, ligi legbogo jɔlɔgɔ kala na li laga we na.»


\par }{\PP \VS{18}A Moyisi wì si yiri wa Farawɔn wi go mɛɛ saa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri.

\VS{19}A lì si ti a tifɛliŋgbɔgɔ ka yiri wa yɔnlɔ tosaga yeri, na gbɔɔn, ma gbatɔ wi lɛ, ma kari wi ni, ma saa wi wa wa Kɔgɔje yɛɛn wi ni. Ali nuŋgba wo sila koro wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na, wii yɛnlɛ mbe
Izirayɛli woolo pe yaga pe kari.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ kɔlɔjɛrɛ wogo:
\par }
{\SHB Diwi kala
\par }
{\PP \VS{21}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Ma kɛɛ ki yirige wa naayeri, jaŋgo diwi mbe ye laga Ezhipiti tara, fɔ leele paa talitali.»


\par }{\PP \VS{22}A Moyisi wì suu kɛɛ ki yirige wa naayeri, a diwi gbɔɔ wà si ye wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni, fɔ ma saa gbɔn piliye taanri\XREF{†}{{\XO 10:22 }{\XO{10.22:
}}{\XT{Yuuro 105.28; Naga 16.10}}}.

\VS{23}Ki piliye taanri yi ni, leele pe sila pye na pe yɛɛ yaan. Lere wa kpɛ sila ya mbe yiri wi cɛnsaga mbe kari laga ka na. Ɛɛn fɔ, Izirayɛli woolo poro la pye ma cɛn lara nda ni, yanwa la pye na yinrigi wama.

\VS{24}A Farawɔn wì si ti, a pè Moyisi wi yeri wi kan. A wì suu pye fɔ: «Yaa kee ye sa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ. Ye mbe ya kari ye go woolo pe ni, kaawɔ ye simbaala naa ye sikaala konaa ye nɛrɛ to cɛ ti yaa koro laga.»

\VS{25}A Moyisi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mboro yɛrɛ ma daga mbe ti we yaayoro ta ta we sari wɔ
nayinmɛ saara konaa
saara sogoworo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{26}Mbe taga wa ko na, we yaa kari we yaayoro ŋgbeleye yi ni. We yaayogo ka nuŋgba se koro laga; katugu we yaa sa yaayoro ta wɔ wa ti ni, mberi wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri, mberi gbo. Ɛɛn fɔ, nda we yaa ka sa wɔ saraga li yeri mbeli gbɔgɔ, we seri jɛn, kaawɔ we ka sa gbɔn wa gbɛn.»


\par }{\PP \VS{27}Ɛɛn fɔ, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na, ma ti a wì je ma yo wi se Izirayɛli woolo pe yaga pe kari.

\VS{28}A Farawɔn wì si Moyisi wi pye fɔ: «Kari ma yiri na na tanla. Mɔɔ yɛɛ yigi, maga ka pan laga na yɛgɛ sɔgɔwɔ naa, katugu pilige ŋga ni mi kɔɔn yan laga na yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma yaa ku win.»

\VS{29}A Moyisi wì sho fɔ: «Mboro mà yo ma! Mi se pan laga naa ma yeri.»




\par }\Chap{11}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa jɔlɔgɔ puŋgo wogo \newline  ki sɛnrɛ yo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Mi yaa jɔlɔgɔ ka wa naa
Farawɔn wo naa Ezhipiti tara fɛnnɛ sanmbala pe na. Ko puŋgo na, wi yaa ye yaga yaa kee. Wi yɛrɛ yaa ye purɔ pew mbe ye yirige laga tara ti ni.

\VS{2}Kari ma saga yo
Izirayɛli woolo pe kan, fɔ nambala pe ni fuun nuŋgba nuŋgba, naa jɛɛlɛ pe ni fuun nuŋgba nuŋgba, pe tɛ yaara naa warifuwe yaara yɛnri pe cɛnyɛɛnlɛ pe yeri.»


\par }{\PP \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti a Izirayɛli woolo pe kala lì Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ndanla. Farawɔn wi legbɔɔlɔ poro naa tara woolo pe ni, pàa pye na Moyisi wi jate.

\VS{4}A Moyisi wì si Farawɔn wi pye fɔ: «Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ti nda: ‹Yinndɛgɛ na, mi yaa pan mbe Ezhipiti tara ti yanriyanri, mbe toro.

\VS{5}Ezhipiti tara woolo pe pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe yaa ku laga tara ti ni, mbege lɛ Farawɔn ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na wi pinambyɔ koŋgbanŋa wi na, fɔ saga wa kulojɔ wi pinambyɔ koŋgbanŋa ŋa wila yarilire ti tire wa tira ki na wi na, mbe pinlɛ yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti ni fuun ti ni. 
\VS{6}Pa kona leele pe yaa kaa gbele ŋgbanga laga Ezhipiti tara ti lagapyew, malɛ ki gbeere cɛnlɛ ta fa pye laga gbɛn, ta se si ka pye laga naa paa ti yɛn.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, wa Izirayɛli woolo pe yeri, ali pyɔn nuŋgba se ka wɛli lere na nakoma yaayogo na, jaŋgo yege jɛn ye yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Ezhipiti tara fɛnnɛ naa Izirayɛli woolo pe jɛn ma pe wɔ pe yɛɛ ni.›

\VS{8}Pa kona ma legbɔɔlɔ mbele yɛɛn, pe ni fuun pe yaa pan na kɔrɔgɔ mbe kanŋguuro kan na jegele sɔgɔwɔ, mbaa na yɛnri la yuun fɔ: Ta kee mboro naa ma woolo pe ni. Ko puŋgo na, pa mi yaa yiri mbe kari.»

\par }{\PP A Moyisi wì si yiri wa Farawɔn wi tanla naŋgbanwa gbɔɔ ni ma kari.


\par }{\PP \VS{9}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi yo Moyisi wi kan naa fɔ: «Farawɔn wi se logo ye yeri, jaŋgo mbe ta mbe kafɔnŋgɔlɔ lɛgɛrɛ pye laga Ezhipiti tara.»


\par }{\PP \VS{10}Moyisi naa
Arɔn pàa ki kafɔnŋgɔlɔ ke ni fuun ke pye Farawɔn wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na, wii yɛnlɛ mbe Izirayɛli woolo pe yaga pe kari pe wɔ wa wi tara ti ni.




\par }{\MS PAKI FƐTI KOŊGBANŊA \newline  WI PYEWE

\par }\Chap{12}{\MR 12–13

\par }{\SH Paki fɛti kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi naa
Arɔn pe ni wa Ezhipiti tara, ma pe pye fɔ:

\VS{2}«Ki yeŋge ŋga yɛɛn, ko ki yaa pye yɛlɛ li lɛsaga. Ko ki yaa pye yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga ye kan.

\VS{3}Ye saga yo
Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe kan fɔ ki yeŋge ŋga yɛɛn, ki pilige kɛ wogo ki na, sege nuŋgba nuŋgba pyew nakoma go nuŋgba nuŋgba pyew ki woolo pe simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ nakoma sikapɔlɔ yirifɔnŋɔ yigi pe yɛɛ kan.

\VS{4}Na go ŋga woolo si lɛgɛ mbe pye pe mbe ya simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba ka mboo kɔ kasaga nuŋgba, ki go woolo pe gbogolo go ŋga ki yɛn le pe tanla ki woolo pe ni, mbe yala leele pe yɔn ki ni. Ye simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ wi yigi ye yala lere nuŋgba nuŋgba pyew wi mbe ya kara nda ka to ni.

\VS{5}Ye simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ nakoma sikapɔlɔ yirifɔnŋɔ yigi ŋa wì ta yɛlɛ nuŋgba, ma pye jɛrɛgisaga fu.

\VS{6}Yoo tɛgɛ ye sa gbɔn fɔ yeŋge ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo ki na. Ki pilige ki ni, yɔnlɔ ki tosanga ni, Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe yaayoro nda pè wɔ ti kɔnlɔgi.

\VS{7}Pe yaa ka kara ti ka yinrɛ nda ni, pe yaayoro ti kasanwa pa lɛ poo fafa ki yeyɔnrɔ ti naayeri tire to naa kɔɔrɔ ti kanŋgara na tire ti na.

\VS{8}Ki yembinɛ nuŋgba li ni, ye kara ti fɔ tiyɔngɔ, yeri pinlɛ yeri ka
leve fu buru naa yaanga taanga ni.

\VS{9}Yaga ka kara ta ka mbapende nakoma mberi sɔgɔ tɔnmɔ ni mberi ka. Ɛɛn fɔ, ye ti ni fuun ti fɔ tiyɔngɔ, ti yinrɛ, naa ti saanra konaa ti nawa yaara ti ni.

\VS{10}Yeri ka, yaga ka ta yaga ti wɔnlɔ ti yiri. Na ta ka si wɔnlɔ mbe yiri, ki goto pinliwɛ ni yeri sogo.

\VS{11}Na ye kaa ti kaa sanga ŋa ni, ye ye yaripɔrɔ ti le, ye ye kurusijaraye pe pɔpɔ ti na, ye ye sawira ti lele, ye gbɔtangaŋgala ke ni ye kɛɛ mbege naga fɔ yè gbɛgɛlɛ mbaa kee, ye kara ti ka fyɛlɛgɛ na. Pa ye yaa
Paki fɛti wi pye yɛɛn mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na mɛgɛ ni.


\par }{\PP \VS{12}«Ki yembinɛ nuŋgba li ni, mi yaa ka Ezhipiti tara ti yanriyanri mbe toro. Mi yaa ka pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe gbo laga Ezhipiti tara ti ni, leele pe pinambiile koŋgbanmbala poro naa yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti ni. Pa mi yaa kaga pye yɛɛn mbe jɔlɔgɔ wa Ezhipiti tara yarisunndo ti ni fuun ti na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{13}Kasanwa pi yaa ka pye ye go sigewe kacɛn wa yinrɛ nda ye yaa ka pye ti ni. Mi yaa kaa yan mbe toro mbe ye yaga. Kiga pye ma, na mi kaa jɔlɔgɔ waa Ezhipiti tara woolo pe na sanga ŋa ni, tifɛlɛgɛ yama kpɛ se ye ta mbe ye gbo\XREF{†}{{\XO 12:13 }{\XO{12.1-13:
}}{\XT{Levi 23.5; Nɔmbu 9.1-5; Dete 16.1-2}}}.


\par }{\PP \VS{14}«Yege pilige ki tɛgɛ yaa nawa tuun ki na sanga pyew, yege pye fɛti piligbɔgɔ mbaa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na gbogo, ki pye kondɛgɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu ye setirige piile pe kan.»


\par }{\SH Fɛti ŋa pe ma leve fu buru ka \newline  wi nɔgɔ
\par }
{\PP \VS{15}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì sho naa fɔ: «Ye yaa leve fu buru ka fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn. Mbege lɛ le ki piliye yi koŋgbanŋga ki na, leve si daga mbe yan wa ye yinrɛ ti ni. Mbege lɛ pilige koŋgbanŋga ki na sa gbɔn pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, na lere wa ka buru ŋa leve yɛn wi ni wa ka, wi daga poo wɔ laga Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{16}Pilige koŋgbanŋga naa pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, ye yaa gbogolo mbe shɛri, ye se ka tunŋgo ka kpɛ pye ki piliye yi ni, kaawɔ ye yaakara sɔgɔlɔ tunŋgo ko.


\par }{\PP \VS{17}«Ye yaa kaa
leve fu buru fɛti wi piin mbaa nawa tuun fɔ ki pilige jate ŋga ko mìla ye yirige wa Ezhipiti tara. Yege pilige ki tɛgɛ ki yɛ yaa ki fɛti wi piin, ki pye kondɛgɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri ye puŋgo na ye kan.

\VS{18}Yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo ki na, mbege lɛ ki yɔnlɔkɔgɔ ki na, ye yaa la leve fu buru kaa fɔ sa gbɔn ki pilige nafa ma yiri nuŋgba wogo ki yɔnlɔkɔgɔ ki na.

\VS{19}Ki piliye kɔlɔshyɛn yi ni, leve si daga mbe yan wa ye yinrɛ ti ni. Lere ŋa fuun ka buru ŋa leve yɛn wi ni wa ka, wi yɛn Izirayɛli tara pyɔ o, wi yɛn nambanŋa o, wi daga poo wɔ wa Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{20}Yaga pye mbe cɛn laga o laga, ye se ka buru ŋa leve yɛn wi ni wa kpɛ ka; ɛɛn fɔ, yaa leve fu buru kaa\XREF{†}{{\XO 12:20 }{\XO{12.14-20:
}}{\XT{Ɛki 23.15; 34.18; Levi 23.6-8; Nɔmbu 28.17-25; Dete 16.3-8}}}.»


\par }{\SH Paki fɛti koŋgbanŋa wi pyewe
\par }
{\PP \VS{21}Kona, a Moyisi wì si Izirayɛli
lelɛɛlɛ pe ni fuun pe yeri ma pe pye fɔ: «Ye kari ye sa simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ nuŋgba nuŋgba nakoma sikapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ nuŋgba nuŋgba yigi mbe yala sege nuŋgba nuŋgba pyew ki woolo pe ni, ye pe gbo ye pe pye
saragaPaki fɛti wi na.

\VS{22}Ko puŋgo na, ye
yizɔpi wɛrɛ ta kɔn, yaayogo ŋga yè gbo, yège kasanwa pi le leyaraga ŋga ni, yeri le wa ki kasanwa pi ni yeri tɛgɛ yoo fa yeyɔngɔ ki naayeri tige konaa kɔrɔ ki kanŋgara na tire shyɛn ti na. Ye ni, wa kpɛ ka ka wi yeyɔngɔ ki kaanla mbe yiri laga funwa na, fɔ sa gbɔn ki goto pinliwɛ ni.

\VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Ezhipiti tara ti yanriyanri mbe toro, mbe jɔlɔgɔ wa leele pe na. Na liga ka kasanwa pi yan go ŋga yeyɔngɔ naayeri tige naa kɔrɔ ki kanŋgara na tire shyɛn ti na, li yaa ki yeyɔngɔ ki toro, li se ti jɔgɔwɔ pyefɔ\FTNT{†}{{\FR 12:23 }{\FR{12.23:
}}{\FT{Jɔgɔwɔ pyefɔ ŋa wi sɛnrɛ tì yo, wo yɛn mɛrɛgɛ wa, ŋa wi maa jɔlɔgɔ kagala ke waa leele mbele Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔ pe na; ye wele wa
}}{\XT{Zhenɛ 19.13; 2 Sami 24.16; Ebu 11.28}}{\FT{lara ti ni.}}} wi ye wa ye yinrɛ ti ni mbe jɔgɔwɔ pye wa.

\VS{24}Yoro naa ye setirige piile pe ni, ye yaa la tanri ki kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke na paa kondɛgɛlɛ yɛn, na li yɛn kɔsaga fu.

\VS{25}Na yaga ka sa ye wa tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì
yɔn fɔlɔ lɛ mbe kan ye yeri ti ni, yaa tanri ki ŋgasele li na.

\VS{26}Na ye piile paga ka ye yewe mbe yo fɔ ki ŋgasele na li kɔrɔ wo yɛn wiwiin?

\VS{27}Ye pe yɔn sogo ye yo fɔ: ‹Saraga yi, ŋga we yɛn na woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni Paki fɛti wi na. Sanga ŋa ni woro Izirayɛli woolo wàa pye wa Ezhipiti tara, làa jɔlɔgɔ wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na, ɛɛn fɔ, làa we yinrɛ ti toro, lii jɔlɔgɔ wa we na, ma we yinrɛ woolo pe shɔ.› »

\par }{\PP Kona Izirayɛli woolo pè si fɔli ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.

\VS{28}Ko puŋgo na, ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi naa Arɔn pe kan, a Izirayɛli woolo pè si kari ma saa ki pye.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ kɛ wogo:
\par }
{\SHB Ezhipiti tara woolo \newline  pe pinambiile koŋgbanmbala \newline  pe gbokala
\par }
{\PP \VS{29}Ki pilige ki yinndɛgɛ ki na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Ezhipiti tara fɛnnɛ pe pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe gbo, maga lɛ
Farawɔn ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunluwɔ jɔngɔ ki na wi pinambyɔ koŋgbanŋa wi na, fɔ ma saa ki wa kasopyɔ wi pinambyɔ koŋgbanŋa wi na, ma pinlɛ yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti ni\XREF{†}{{\XO 12:29 }{\XO{12.29:
}}{\XT{Ɛki 4.22-23}}}.

\VS{30}Ki yembinɛ li ni, a Farawɔn naa wi legbɔɔlɔ konaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ni fuun pè si yiri. Gbeere la yiri ŋgbanga wa Ezhipiti tara ti lagapyew, katugu go ka sila koro ŋga lere sila ku wa ki ni.

\VS{31}Yinndɛgɛ ki na, a Farawɔn wì si Moyisi naa Arɔn pe yeri ma pe pye fɔ: «Ye yiri laga na tara, yaa kee yoro naa Izirayɛli woolo sanmbala pe ni, ye sa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ, paa yɛgɛ ŋga na yège yɛnri we.

\VS{32}Ye ye yaayoro ti ni fuun ti lɛ, paa yɛgɛ ŋga yège yo we; yaa kee ye yiri laga. Ye sa ye Yɛnŋɛlɛ li yɛnri li duwaw na na.»


\par }{\PP \VS{33}Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa pye na Izirayɛli woolo pe fyɛɛlɛ pe yiri wa pe tara ti ni, katugu pàa pye na pe yɛɛ piin fɔ: «We ni fuun we yaa ku.»

\VS{34}Ki kala na, Izirayɛli woolo pàa yiri na kee pe muwɛ mba pàa gbɔn pi ni, mba leve sila ye pi ni. Pe maa pe muwɛ pi gbɔɔn yaara nda ni, pàa ti fofo wa pe derigbɔrɔ ti ni, mari taga pajoro na.


\par }{\PP \VS{35}Izirayɛli woolo pàa tanga ma yala ŋga Moyisi wìla yo pe kan ki ni. Pàa warifuwe yaara, naa tɛ yaara, naa yaripɔrɔ yɛnri Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yeri.

\VS{36}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti, a pe kala li Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ndanla, a pè yaara nda Izirayɛli woolo pàa yɛnri pe yeri ti kan pe yeri. Pa pàa ki pye yɛɛn ma Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaara ti koli ma kari ti ni\XREF{†}{{\XO 12:36 }{\XO{12.35-36:
}}{\XT{Ɛki 3.21-22}}}.


\par }{\PP \VS{37}Ko puŋgo na, a Izirayɛli woolo pè si yiri wa Aramisɛsi ca, mɛɛ lɛ na kee wa Sukɔti ca. Pàa pye na kee nambala waga cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600 000) yɔn ko yeri, pe sila jɛɛlɛ naa piile poro jiri mbe pe pinlɛ wa.

\VS{38}Cɛngɛlɛ kele yɛgɛ woolo la pinlɛ pe ni lɛgɛrɛ na kee. Yaayoro ŋgbeleye lɛgɛrɛ la pye Izirayɛli woolo pe yeri, to tìla pye nɛrɛ, naa simbaala konaa sikaala.

\VS{39}Muwɛ mba pàa gbɔn ma yiri pi ni wa Ezhipiti tara, pàa pi wa wɔn; leve sila ye pi ni pi ta pi fɛ pi yiri; katugu pàa pe purɔ ma pe yirige wa Ezhipiti tara fyɛlɛgɛ na. Pe sila ta mbe kondangala yaakara le pe yɛɛ go na.


\par }{\PP \VS{40}Yɛgɛlɛ ŋgele Izirayɛli woolo pàa pye wa Ezhipiti tara kàa pye yɛlɛ cɛnmɛ tijɛrɛ naa nafa ma yiri kɛ (430)\XREF{†}{{\XO 12:40 }{\XO{12.40:
}}{\XT{Zhenɛ 15.13; Gala 3.17}}}.

\VS{41}Ki yɛgɛlɛ cɛnmɛ tijɛrɛ naa nafa ma yiri kɛ (430) ke kɔsanga wi ni, Paki fɛti pilige ki na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo pè si yiri wa Ezhipiti tara, ma yala pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi ni.

\VS{42}Ki kala na, ki pilige ki yembinɛ li yaa tɛgɛ li yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan mbe pye fɛti piligbɔgɔ, katugu ki pilige ko làa tɛgɛ ki yɛ mali woolo pe yirige wa Ezhipiti tara ki yembinɛ li ni. Izirayɛli woolo poro naa pe setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na, pe daga mbege tɛgɛ ki yɛ fun, mbege pye fɛti piligbɔgɔ mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo.


\par }{\SH Kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele kàa tɛgɛ \newline  Paki fɛti wi pyewe pi na
\par }
{\PP \VS{43}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi naa Arɔn pe pye fɔ: «Kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele kè tɛgɛ Paki fɛti wi na ke ŋgele: ‹Nambanŋa wa kpɛ si daga mbege yaakara ta ka.

\VS{44}Kulo ŋa pè lɔ penjara ni, wi daga poo
kɛnrɛkɛnrɛ, ko puŋgo na, wi mbe ya mbaa Paki fɛti yaakara ti kaa.

\VS{45}Ɛɛn fɔ, nambannjɛɛn wo naa tunmbyee ŋa pe maa sara, wo wa si daga mbe ta ka.

\VS{46}Ye yaa ka simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ wi kara ti ka wa go nawa. Yaga ka yiri ta ni wa funwa na, yaga si ka yaayogo ki kajelege ka yaari\XREF{†}{{\XO 12:46 }{\XO{12.46:
}}{\XT{Nɔmbu 9.12; Yuuro 34.21; Zhan 19.36}}}.

\VS{47}Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe yaa kaa Paki fɛti wi piin.

\VS{48}Na nambanŋa wa ka pye mbe cɛn wa ye yeri mbaa ki jaa mbe Paki shɛrɛgɛ fɛti wi pye mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na mɛgɛ ni, ki daga poo go woolo nambala pe ni fuun pe kɛnrɛkɛnrɛ. Ko puŋgo na wi mbe ya mbe Paki fɛti wi pye paa Izirayɛli tara piile pe yɛn. Lere o lere pe suu kɛnrɛkɛnrɛ wo wa kpɛ si daga mbe Paki fɛti yaakara ta ka.›

\VS{49}Yoro Izirayɛli tara piile naa nambannjɛɛnlɛ mbele pe yɛn laga ye sɔgɔwɔ,
lasiri konɔ nuŋgba lo ye yaa la tanri li na.»


\par }{\PP \VS{50}A Izirayɛli woolo pe ni fuun pè si tanga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo Moyisi naa Arɔn pe kan ti na.

\VS{51}Ki Paki pilige ki ni, ko Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo pe yirige wa Ezhipiti tara paa maliŋgbɔɔnlɔ yɛn. 



\par }\Chap{13}{\SH Kondɛgɛŋgɛlɛ Paki fɛti \newline  wi wogo na konaa pinambiile \newline  koŋgbanmbala pe wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni naa ma yo fɔ:

\VS{2}«Ma
Izirayɛli woolo pe pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe tɛgɛ pe yɛ na kan, leele pe pinambiile koŋgbanmbala poro naa yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti ni\FTNT{†}{{\FR 13:2 }{\FR{13.2:
}}{\FT{Pinambiile koŋgbanmbala poro la daga mbe kan Yɛnŋɛlɛ li yeri paa tunŋgo piin li kan; yaayoro ti pinambire koŋgbannda to la daga mbaa woo saara li yeri (}}{\XT{Luki 2.23}}{\FT{).}}}; katugu pe yɛn na woolo.»


\par }{\PP \VS{3}A Moyisi wì si leele pe pye naa fɔ: «Pilige ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì ye yirige ma ye wɔ wa Ezhipiti tara li yawa gbɔɔ pi ni, yaa nawa tuun ki na, ki tara nda yàa pye wa ti ni kulolo we. Ki fɛti pilige kiga gbɔn, yaga ka buru ka ŋa pè
leve le wi ni.

\VS{4}Yarilire kɔn yeŋge ŋga we yɛn yɛɛn, ki nala pilige ŋga koyi yàa yiri wa Ezhipiti tara.

\VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wugu ye tɛlɛye pe kan ma yo li yaa tara nda kan ye yeri, na yaga ka sa ye wa ti ni sanga ŋa ni, yaa ki fɛti ŋa wi piin ki yeŋge ŋga ki ni. Ki tara to ti yɛn Kana tara fɛnnɛ, naa Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe tara re, ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni fɔ na fuun.

\VS{6}Piliye kɔlɔshyɛn ni, ye yaa la leve fu buru kaa. Ki pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, ye yaa fɛti pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni.

\VS{7}Leve fu buru ye yaa la kaa fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn. Buru ŋa pè gbɔn leve ni wa si daga mbe yan wa ye yinrɛ ti ni; leve si daga mbe yan wa ye tara ti ni fuun ti ni.

\VS{8}Ki pilige ki ni, ye fɛti wi kɔrɔ wi yo ye pinambiile pe kan, ye pe pye fɔ: ‹We yɛn na ki wogo ŋga ki ni fuun ki piin, mbaa nawa tuun ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye we kan ki na, sanga ŋa ni wàa yiri wa Ezhipiti tara we.›

\VS{9}Ki fɛti wi yaa pye paa tɛgɛrɛ yɛn wa ye kɛyɛn yi na, konaa mbe pye paa nandowo yaraga yɛn wa ye walɛgɛlɛ ke na, jaŋgo yaa para suyi Yawe Yɛnŋɛlɛ li
lasiri sɛnrɛ ti na; katugu lo lì ye yirige wa Ezhipiti tara ti ni li yawa pi ni.

\VS{10}Yaa tanri ki kondɛgɛlɛ li na yɛlɛ pyew, mbe yala wagati ŋa wì kɔn ma tɛgɛ ki wogo ki na wi ni.»


\par }{\SH Piile koŋgbanmbala pàa pye \newline  yarikanra Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri
\par }
{\PP \VS{11}Kona, a Moyisi wì sho naa fɔ: «Na Yawe Yɛnŋɛlɛ liga ka ye ye ni wa Kana tara ti ni, mberi kan ye yeri, paa yɛgɛ ŋga na làa wugu ye tɛlɛye poro naa ye kan,

\VS{12}ye ye pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe kan li yeri, konaa ye yaayoro ti pinambire koŋgbannda pyew ti ni ti pye li woro\XREF{†}{{\XO 13:12 }{\XO{13.12:
}}{\XT{Ɛki 34.19-20; Luki 2.23}}}.

\VS{13}Sofilele poro na, ye yaa simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ tɛgɛ mbe pe go shɔ\FTNT{†}{{\FR 13:13 }{\FR{13.13:
}}{\FT{Paa daga mbe sofilele poro go shɔ, katugu pe sila pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ konɔ li ni, mbe pye yaayoro nda pe mbaa ya saraga wɔ ti ni Yɛnŋɛlɛ yeri.}}}; na ye si woro na jaa mbe pe go shɔ, ye pe yinrɛ ti yaari pe ku. Ɛɛn fɔ, ye leele pe pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe go shɔ.

\VS{14}Na ye piile paga ka ye yewe mbe yo fɔ: ‹Ŋga yaa piin ko kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ?› Pa kona ye pe yɔn sogo ye yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ làa we yirige ma we wɔ wa Ezhipiti tara li yawa gbɔɔ pi ni, to nda wàa pye wa ti ni kulolo.

\VS{15}Naa
Farawɔn wìla pye na jege ma yo wi se we yaga waa kee, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Ezhipiti tara fɛnnɛ pe pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe gbo, ma pinlɛ yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti ni. Ko kala na we yɛn na yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti woo
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, nɛɛ leele pe pinambiile koŋgbanmbala poro go shoo.

\VS{16}Ki kapyege ki yaa pye paa kacɛn yɛn ye kan wa ye kɛyɛn yi na, mbe pye paa tɛgɛrɛ yɛn wa ye walɛgɛlɛ ke na, mbaa ye nawa tuun ki na fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa we yirige ma we wɔ wa Ezhipiti tara li yawa gbɔɔ pi ni.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li woolo pe yɛgɛ sin \newline  wa pe kondangala li ni
\par }
{\PP \VS{17}Naa Farawɔn wìla kaa Izirayɛli woolo pe yaga a pè kari, Yɛnŋɛlɛ li sila ti pe toro wa konɔ na li maa kee wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara lo ni\FTNT{†}{{\FR 13:17 }{\FR{13.17:
}}{\FT{Konɔ na li maa kee wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara, Ezhipiti tara fɛnnɛ maliŋgbɔɔnlɔ pàa pye nali go singi. Na Izirayɛli woolo paga li lɛ pe yaa sa malaga ta wa yɛgɛ.}}}, ali mbege ta lo li yɛn ma were o; katugu Yɛnŋɛlɛ làa yo fɔ: «Na leele paga sa malaga ta wa pe yɛgɛ, pa pe yinriwɛ mba pè yiri wa Ezhipiti tara, ki wogo ki yaa ye pe go na mbege kan pe sɔngɔrɔ wa naa.»

\VS{18}Ki kala na Yɛnŋɛlɛ làa ti a pè toro wa konɔ na lì koolo koolo wa
gbinri wi ni lo ni, ma kari wa Kɔgɔje yɛɛn wi yeri. Izirayɛli woolo pàa gbɛgɛlɛ ma yiri wa Ezhipiti tara paa maliŋgbɔɔnlɔ yɛn.

\VS{19}A Moyisi wì si Zhozɛfu wi kajeere ti lɛ mbe kari ti ni; katugu Zhozɛfu wìla ki yo Izirayɛli woolo sanmbala pe kan ma yo fɔ: «Ye wugu yanla kan fɔ ye yaa kanla kajeere ti lɛ mbe kari ti ni, katugu Yɛnŋɛlɛ li yaa ye saga (mbe ye yirige laga ki tara nda ti ni)\XREF{†}{{\XO 13:19 }{\XO{13.19:
}}{\XT{Zhenɛ 50.25; Zhozu 24.32}}}.»


\par }{\PP \VS{20}A Izirayɛli woolo pè si yiri wa Sukɔti ca ma saa pe
paara yinrɛ ti kan ma cɛn wa laga ŋga pàa pye na yinri Etamu, wa gbinri wi koŋgo na.

\VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye na pe yɛgɛ sinni, yɔnlɔ na, kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ka ni, na konɔ li nari pe na; yembinɛ làa pye na pe yɛgɛ sinni kasɔn titɔnlɔgɔ yerege ka ni, na yanwa yinrigi pe kan paa yaan, jaŋgo pe ya paa tanri yɔnlɔ naa yembinɛ.

\VS{22}Yɔnlɔ na, kambaaga titɔnlɔgɔ yerege kìla pye leele pe yɛgɛ, yembinɛ kìla pye kasɔn titɔnlɔgɔ yerege wa pe yɛgɛ sanga pyew.




\par }{\MS IZIRAYƐLI WOOLO \newline  PAA KƆGƆJE YƐƐN WI KƆN \newline  MA YIRI

\par }\Chap{14}{\MR 14.1–15.21

\par }{\SH Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa taga \newline  Izirayɛli woolo pe na na pe puro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Ki yo
Izirayɛli woolo pe kan, fɔ pe kɛ pe kari, pe sa
paara yinrɛ ti kankan pe cɛn wa Pi Ayirɔti ca ki yɛsinmɛ na, wa Migidɔli ca konaa kɔgɔje wi ni, ti sɔgɔwɔ pi ni. Pa ye yaa cɛn wa Baali Zefɔn laga ki yɛsinmɛ na, wa kɔgɔje yɔn ki na.

\VS{3}Kona
Farawɔn wi yaa ki jate fɔ Izirayɛli woolo pè puŋgo, ma kɔ wa
gbinri wi ni.

\VS{4}Mi yaa Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na, wi yaa yiri mbe taga ye na mbaa ye puro. Mi yaa wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe tɔngɔ mbanla gbɔgɔwɔ pi naga ye na. Pa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»

\par }{\PP A Izirayɛli woolo pè si tanga ki sɛnrɛ ti na.

\VS{5}Naa pàa ka saa ki yo Ezhipiti tara wunlunaŋa Farawɔn wi kan ma yo fɔ: «Izirayɛli woolo pè fe ma kari.» A wo naa wi legbɔɔlɔ pe ni, pè si pe jatere wi kanŋga Izirayɛli woolo pe kanŋgɔlɔ ma sho fɔ: «Yiŋgi kala wè pye yɛɛn? Wè Izirayɛli woolo pe yaga pè kari, pe se kulowo tunndo pye we kan naa.»

\VS{6}Kì kaa pye ma, a Farawɔn wì si ti a pòo malaga gbɔnwotoro wi pɔ shɔn wa na, mɛɛ lɛ ma kari, wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni. 
\VS{7}A wì suu malaga gbɔnwotoroye jɛmbɛlɛ jɛmbɛlɛ cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600) lɛ ma kari, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba, maliŋgbɔɔnlɔ taanrindaanri la pye wa pe ni. A Ezhipiti tara malaga gbɔnwotoroye sanmbala pè si taga pe na.

\VS{8}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Farawɔn wi kotogo ki ŋgban wi na, Ezhipiti tara wunlunaŋa we. A wì si yiri ma taga Izirayɛli woolo pe na, na pe puro. Ma sigi ta Izirayɛli woolo pàa yiri ma kari pe yɔlɔgɔ ki ni caw.

\VS{9}A Ezhipiti tara maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun, mbele pàa pye shɔn lugufɛnnɛ, naa mbele pàa pye malaga gbɔnwotoroye pe ni, naa Farawɔn wi shɔnye pe ni, pè si taga Izirayɛli woolo pe na, na pe puro, ma saa pe yigi wa Pi Ayirɔti ca ki tanla, wa Baali Zefɔn laga ki yɛsinmɛ na, wa kɔgɔje yɔn ki na.


\par }{\PP \VS{10}Naa Farawɔn wìla kaa na yɔngɔ Izirayɛli woolo pe ni, a pè si yɛgɛ yirige ma wele wa lege, mɛɛ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yan pe taga pe na na pe puro; a pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ, nɛɛ gbele na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinri li pe saga.

\VS{11}A pè si Moyisi wi pye fɔ: «Fanra lɛgɛrɛ woro wa Ezhipiti tara wi le? Yiŋgi na, a mà si pan we ni we pan we ku laga ki gbinri ŋa wi ni? Yiŋgi na, a mà si we yirige wa Ezhipiti tara?

\VS{12}Ki wogo ŋga ko wàa yo ma kan ma we ta bere wa Ezhipiti tara fɔ: ‹Ma we yaga yɛw, we yaa la kulowo tunŋgo piin Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kan. Ko mbɔnrɔ we yeri we ku laga gbinri wi ni ko na.› »

\VS{13}A Moyisi wì si pe pye fɔ: «Yaga ka fyɛ, ye yere laga nuŋgba. Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ye shɔ yɛgɛ ŋga na nala, ye yaa ki yan. Ki Ezhipiti tara fɛnnɛ mbele yaa yaan nala yɛɛn, ye se ka pe yan naa fyew.

\VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa malaga ki gbɔn ye kan. Yoro wo na, ye yere yɛw.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa kɔgɔje wi kɔn shyɛn, \newline  a Izirayɛli woolo pè toro
\par }
{\PP \VS{15}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Yiŋgi na, ma nɛɛ na yinri mbe ye saga? Ki yo Izirayɛli woolo pe kan pe yiri paa kee.

\VS{16}Mboro wo na, ma kanŋgala li yirige, mɔɔ kɛɛ ki sanga ma wa wa kɔgɔje wi yeri, ma tɔnmɔ pi kɔn shyɛn. Pa Izirayɛli woolo pe yaa tanga tawara na mbe kɔgɔje wi kɔn mbe yiri.

\VS{17}Mi wo na, mi yaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kotogo ki ŋgban pe na, mbe ti pe ye wa kɔgɔje wi ni ye puŋgo na. Kona mi yaa Farawɔn wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun, naa malaga gbɔnwotoroye konaa wi shɔn lugufɛnnɛ pe tɛgɛ mbanla gbɔgɔwɔ pi naga.

\VS{18}Na mi ka Farawɔn wo naa wi malaga gbɔnwotoroye, konaa wi shɔn lugufɛnnɛ pe tɛgɛ mbanla gbɔgɔwɔ pi naga sanga ŋa ni, pa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»


\par }{\PP \VS{19}Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛ ŋa wìla pye wa Izirayɛli woolo pe yɛgɛ, na pe yɛgɛ sinni, a wì si toro wa pe puŋgo na. Kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ŋga kìla pye wa pe yɛgɛ, a kì si toro wa pe puŋgo na fun,

\VS{20}mɛɛ pan ma yere Ezhipiti tara fɛnnɛ cɛnsaga konaa Izirayɛli woolo cɛnsaga ti sɔgɔwɔ pi ni. Ki kanŋgɔlɔ nuŋgba la pye diwi pele kan, a ki sanŋga ko na yanwa yinrigi pele kan yembinɛ li ni. Yembinɛ li ni fuun li ni, cɛnsaga ka woolo si gbɔn ka woolo na.


\par }{\PP \VS{21}A Moyisi wì suu kɛɛ ki sanga wa kɔgɔje wi go na. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si ti a tifɛliŋgbɔgɔ kà yiri wa yɔnlɔ yirisaga yeri na gbɔɔn wa kɔgɔje wi ni ki yembinɛ li ni fuun li ni, ma kɔgɔje tɔnmɔ pi wɔnrɔgɔ maa kɔn shyɛn, a lawaga yiri.

\VS{22}A Izirayɛli woolo pè si ye wa kɔgɔje wi nandogomɔ, ma tanga tawara na, maa kɔn ma yiri. Tɔnmɔ pìla kɔn ma gbogolo pi yɛɛ na paa mboro yɛn pe kalige kɛɛ naa pe kamɛŋgɛ kɛɛ ki na.

\VS{23}A Ezhipiti tara fɛnnɛ pè si taga pe na, na pe puro. Farawɔn wi shɔnye pe ni fuun, naa wi malaga gbɔnwotoroye konaa wi shɔn lugufɛnnɛ pè si ye wa kɔgɔje wi nandogomɔ Izirayɛli woolo pe kɔrɔgɔ.

\VS{24}Yinndogo yɔn ki na, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ta wa kasɔn naa kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ki ni, a lì si Ezhipiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki kala li gbɔn mali piri pe yeri.

\VS{25}A lì si ti a pe malaga gbɔnwotoroye pe ŋgeere tì wɔwɔ pe na, fɔ a pe feŋge kì ŋgban. A Ezhipiti tara fɛnnɛ pè sho fɔ: «Ye ti waa fee Izirayɛli woolo pe yɛgɛ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na malaga gbɔɔn we ni pe kan.»


\par }{\PP \VS{26}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Ma kɛɛ ki sanga wa kɔgɔje wi go na, jaŋgo tɔnmɔ pi sɔngɔrɔ pi pan Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na, naa pe malaga gbɔnwotoroye poro naa pe shɔn lugufɛnnɛ pe na, pi pe li.»

\VS{27}A Moyisi wì suu kɛɛ ki sanga wa kɔgɔje wi go na. Lalaaga ki na, a kɔgɔje tɔnmɔ pì si sɔngɔrɔ wa pi yɔnlɔ. Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa pye na fee tɔnmɔ pi yɛgɛ, mɛɛ sun ma tɛrɛ pi na wa pe yɛɛ yɛgɛ. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si pe jaanri wa kɔgɔje tɔnmɔ pi ni.

\VS{28}A tɔnmɔ pì si sɔngɔrɔ ma pan Farawɔn wi malaga gbɔnwotoroye pe na, ma pe li ma pinlɛ wi shɔn lugufɛnnɛ konaa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni; poro mbele pàa ye wa kɔgɔje wi ni Izirayɛli woolo pe puŋgo na, na pe puro. Ali lere nuŋgba wo sila shɔ mbe to.

\VS{29}Izirayɛli woolo poro na, pàa tanga tawara na, ma kɔgɔje wi kɔn ma yiri. Tɔnmɔ pìla kɔn ma gbogolo paa mboro yɛn pe kalige kɛɛ naa pe kamɛŋgɛ kɛɛ ki na.


\par }{\PP \VS{30}Ki pilige ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo pe shɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ. Pàa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe gboolo pe yan pè toori wa kɔgɔje yɔn ki na.

\VS{31}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yiri li fanŋga ŋga ni Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kɔrɔgɔ, Izirayɛli woolo pàa ki yan. A pè si fyɛ li yɛgɛ, mɛɛ taga lo naa li tunmbyee Moyisi pe na.




\par }\Chap{15}{\SH Yurugo ŋga Moyisi wo \newline  naa Izirayɛli woolo \newline  pàa kɔ ma Yɛnŋɛlɛ li sɔn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Moyisi naa
Izirayɛli woolo pe ni, pè sigi yurugo ŋga ki kɔ ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ ma yo fɔ:

\par }{\Q Ye ti mbe yurugo kɔ mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ,

\par }{\Q katugu lìli gbɔgɔwɔ pi naga.

\par }{\Q Lì shɔnye poro naa pe lugufɛnnɛ pe jaanri wa kɔgɔje wi ni\XREF{†}{{\XO 15:1 }{\XO{15.1:
}}{\XT{Naga 15.3}}}.


\par }{\Q \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na fanŋga ye,

\par }{\Q lo li yɛn na yurukɔgɔ ki go ye.

\par }{\Q Lo lìlan shɔ.

\par }{\Q Lo li yɛn na Yɛnŋɛlɛ le, mi yaa li sɔn.

\par }{\Q Lo li yɛn na tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ le, mi yaa li gbɔgɔ.


\par }{\Q \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn malaga gbɔnfɔ gbɔɔ.

\par }{\Q Li mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ\XREF{†}{{\XO 15:3 }{\XO{15.3:
}}{\XT{Yuuro 118.14; Eza 12.2}}}.


\par }{\Q \VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì
Farawɔn wi malaga gbɔn wotoroye, naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe jaanri wa kɔgɔje wi ni.

\par }{\Q Kɔgɔje yɛɛn wì Farawɔn wi maliŋgbɔɔnlɔ wɛlimbɛlɛ pe li.


\par }{\Q \VS{5}Tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pì toro pe go na.

\par }{\Q A pè tigi wa tɔnmɔ pi latijugo ki ni paa sinndɛlɛgɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ, yawa gbɔɔ yɛn ma ni!

\par }{\Q Ma yawa gbɔɔ po pɔ̀ɔn juguye pe tɔngɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ.


\par }{\Q \VS{7}Ma gbɔgɔwɔ mba pì wɛ yaraga ki ni fuun ki na pi fanŋga na,

\par }{\Q mɔ̀ɔ juguye pe jaanri.

\par }{\Q Mɔ̀ɔ naŋgbanwa kala li wa pe na,

\par }{\Q a lì pe jɔgɔ paa yɛgɛ ŋga na kasɔn ma yan waga sogo we.


\par }{\Q \VS{8}Ma wɔnwɔn tifɛlɛgɛ ki fanŋga na, tɔnmɔ pì gbogolo pi yɛɛ na.

\par }{\Q Tɔnmɔ mba pila fuun pì gbogolo pi yɛɛ na paa mbogo yɛn.

\par }{\Q Tɔnmɔ mba pila yinrigi na tuun pì liri wa kɔgɔje wi nandogomɔ.


\par }{\Q \VS{9}We juguye pàa pye na yuun fɔ:

\par }{\Q «We yaa taga pe na la pe puro, sa pe yigi.

\par }{\Q We yaa sa pe kɛɛ yaara ti koli mberi yɛɛlɛ we yɛɛ na.

\par }{\Q We yaa we tokobiye pe kɔlɔgi wa pe woforo ti ni mbe pe gbo.»


\par }{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ, mboro wo na Yawe Yɛnŋɛlɛ, mɔ̀ɔ yɔn tifɛlɛgɛ ki fɛ,

\par }{\Q a kɔgɔje wì pe li.

\par }{\Q Pè tigi paa sunmu pyɔ yɛn wa tɔnŋgbɔɔ pi latijugo ki ni.


\par }{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ, yarisunndo ti ni fuun ti ni, kikiin ki yɛn ma taanla ma ni?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn paa mboro yɛn? Ma yɛn
kpoyi ma yɔn fili.

\par }{\Q Ki daga paa fyɛ ma yɛgɛ konaa paa ma sɔnni,

\par }{\Q mboro ŋa ma maa kafɔnŋgɔlɔ piin we.


\par }{\Q \VS{12}Kapyege nuŋgba mà pye ma fanŋga ki ni,

\par }{\Q a tara tì si we juguye pe tɔn.


\par }{\Q \VS{13}Ma ndanlawa pi kala na,

\par }{\Q a mà woro mbele ma woolo we go shɔ,

\par }{\Q ma yawa pi fanŋga na,

\par }{\Q a maa we yɛgɛ sinni na kee we ni wa tara kpoyi nda ma yaa kan we yeri ti ni.


\par }{\Q \VS{14}Cɛngɛlɛ sanŋgala kège wogo ki logo, a kaa seri fyɛrɛ ti kala na.

\par }{\Q Fyɛrɛ gbɔrɔ Filisiti tara fɛnnɛ pe yigi.


\par }{\Q \VS{15}Edɔmu tara teele pe sunndo wì kɔn pe na.

\par }{\Q Mowabu tara teele paa seri fyɛrɛ ti kala na.

\par }{\Q Kana tara fɛnnɛ pe ni fuun pè kotogo la.


\par }{\Q \VS{16}Jatere pirindorogo naa fyɛrɛ gbɔrɔ la pe yigi.

\par }{\Q Ma fanŋga ŋga mà tɛgɛ ma we saga kì pe yɔn ki tɔn pe na,

\par }{\Q a pè pye paa sinndɛlɛgɛ yɛn.

\par }{\Q Woro mbele ma woolo, fɔ a wè saa toro, Yawe Yɛnŋɛlɛ!

\par }{\Q Woro mbele ma woolo, a mà we go shɔ, fɔ a wè saa toro.


\par }{\Q \VS{17}Ma yaa kari we ni sa we pye we cɛn wa ma yanwiga ki na,

\par }{\Q wa cɛnsaga ŋga mà gbegele ma yɛɛ kan ki ni Yawe Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q fɔ wa ma
laga kpoyi ŋga mà kan ki ni.


\par }{\Q \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn wunluwɔ, fɔ sanga pyew.


\par }{\PP \VS{19}Farawɔn wi shɔnye, naa wi malaga gbɔnwotoroye konaa wi shɔn lugufɛnnɛ pàa ye wa kɔgɔje wi ni sanga ŋa ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kɔgɔje tɔnmɔ pi sɔngɔrɔ maa wa pe na, a pì pe li. Ɛɛn fɔ, woro Izirayɛli woolo, wàa tanga tawara na ma kɔgɔje wi kɔn ma yiri.


\par }{\PP \VS{20}Kona, a
Arɔn wi njɔ Miriyamu ŋa wìla pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ, wì si pimbile kpɛkpɛlɛkpɛ la lɛ nali gbɔɔn. A jɛɛlɛ sanmbala pe ni fuun pè si pan pimbigile kele ni ma taga wi na, na ke gbɔɔn na yoo.

\VS{21}A Miriyamu wì si yurugo le, a Izirayɛli woolo sanmbala pe nɛɛ ki shoo wi yɔn na fɔ:

\par }{\Q Yaa yurugo koo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\par }{\Q Lùu gbɔgɔwɔ pi naga.

\par }{\Q Lì shɔnye poro naa pe lugufɛnnɛ pe jaanri wa kɔgɔje wi ni, a wì pe li.


\par }{\MS MBEGE LƐ WA KƆGƆJE YƐƐN \newline  WI NA MBE SA GBƆN \newline  WA SINAYI YANWIGA KI NA

\par }{\MR 15.22–18.27

\par }{\SH Laga ŋga pàa pye na yinri \newline  Mara ki tɔnmɔ pi sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{22}Ko puŋgo na, a Moyisi wì si ti a Izirayɛli woolo pè yiri wa Kɔgɔje yɛɛn wi tanla ma kari wa Shuri
gbinri wi ni. Pàa tanga pe piliye taanri pe sila tɔnmɔ ta mbe wɔ.

\VS{23}A pè si saa gbɔn wa laga ŋga pàa pye na yinri Mara. Tɔnmɔ mba pàa saa yan wa, pe sila ya mbe pa wɔ, katugu pìla pye ma sori. A pè sigi laga ki mɛgɛ taga naga yinri Mara (ko kɔrɔ wo ŋa sorowo).

\VS{24}Kona, a leele pe nɛɛ kɔngɔri Moyisi wi na, na yuun fɔ: «Yiŋgi we yaa wɔ?»

\VS{25}A Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ŋgbanga li pe saga. A lì si kanŋgekɔngɔ ka naga wi na, a wì sigi lɛ maga wa wa tɔnmɔ pi ni; a tɔnmɔ pì si kanŋga ma tanla.

\par }{\PP Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kondɛgɛŋgɛlɛ naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ kan Izirayɛli woolo pe yeri wa ki laga ki na. Làa pe wa ma wele wa fun,

\VS{26}mɛɛ pe pye fɔ: «Na ye kaa nuru jɛŋgɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na yeri, mbaa ŋga ki yɛn ma sin ki piin na yɛgɛ na, na yaga nuŋgbogolo jan mbaa na ŋgasegele ke nuru konaa mbaa tanri na kondɛgɛŋgɛlɛ ke na, pa mi se ka yama mba mìla wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na pa wa ye na. Katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na li maa ye sagala.»


\par }{\PP \VS{27}Ko puŋgo na, a Izirayɛli woolo pè si kari ma saa gbɔn wa Elimu laga ki na. Puluyo kɛ ma yiri shyɛn la pye wa, konaa sɛngɛndire nafa taanri ma yiri kɛ ni. A pè si pe
paara yinrɛ ti kankan wa tɔnmɔ pi tanla ma cɛn le.




\par }\Chap{16}{\SH Siriŋgbangala naa yaakara \newline  nda pe yinri manɛ ti sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pè si yiri wa Elimu laga ki ni; pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, ki yeŋge shyɛn wogo ki pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na, a pè si gbɔn wa Sɛn
gbinri wi ni, wo yɛn Elimu laga naa
Sinayi yanwiga ti sɔgɔwɔ pi ni.

\VS{2}A
Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pè si kɔngɔri Moyisi naa
Arɔn pe na wa gbinri wi ni;

\VS{3}mɛɛ pe pye fɔ: «Ndɛɛ ki pye Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti, a wè ku wa Ezhipiti tara, sanga ŋa ni wàa pye na cɛɛn na kara cɔrɔ ti mari, na kaa na tinni, ko jɛn na mbɔnrɔ we na! Ɛɛn fɔ, yè pan we ni laga ki gbinri ŋa wi ni, mbe pan mbe we ni fuun we kan we ku fuŋgo ki kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{4}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Wele, mi yaa yaakara tirige ye kan mbe yiri wa yɛnŋɛlɛ na. Pilige nuŋgba nuŋgba pyew, leele pe yaa yiri mbe sa nda ti yaa pe pilige nuŋgba yaakara bɔ ti wulo. Pa mi yaa ye wa mbe wele yɛɛn, mbege jɛn na kaa pye ye yaa tanga na
lasiri sɛnrɛ ti na nakoma ye se tanga ti na\XREF{†}{{\XO 16:4 }{\XO{16.4:
}}{\XT{Zhan 6.31}}}.

\VS{5}Pilige kɔgɔlɔni wogo ki na, yaakara nda ye yaa wulo mbe sɔgɔ, ti yaa pye pilige nuŋgba woro nda ye ma wulo to tɛgɛsaga shyɛn.»


\par }{\PP \VS{6}A Moyisi naa Arɔn pè si Izirayɛli woolo pe ni fuun pe pye fɔ: «Nala yɔnlɔkɔgɔ ŋga ki ni, ye yaa ki jɛn mbe yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì ye yirige wa Ezhipiti tara.

\VS{7}Goto pinliwɛ ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li gbɔgɔwɔ pi naga ye na; katugu kɔngɔrimɔ mba yaa kɔngɔri li na, lùu logo. Ɛɛn fɔ, woro wo na, we woro yaraga ka yaa kɔngɔri we na.»

\VS{8}A Moyisi wì sho naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kara kan ye yeri, ye ka nala yɔnlɔkɔgɔ ŋga ki ni, goto pinliwɛ ni mbe yaakara kan ye yeri ye ka ye tin. Katugu kɔngɔrimɔ mba yè kɔngɔri li na, lùu logo. Woro wo na, we woro yaraga ka, woro ma ye yɛn na kɔngɔri we na; ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yaa kɔngɔri li na.»


\par }{\PP \VS{9}A Moyisi wì si Arɔn wi pye fɔ: «Ki yo Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe kan fɔ pe kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, katugu lì pe kɔngɔrimɔ mba pè kɔngɔri li na pi logo.»


\par }{\PP \VS{10}Ma Arɔn wi ta wìla pye na para Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni, a pè si kanŋga ma wele wa gbinri kɛɛ ki yeri. Pe mbe ka wele, mɛɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yan pùu yɛɛ naga wa kambaaga ki ni.

\VS{11}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni naa ma yo fɔ:

\VS{12}«Mì Izirayɛli woolo pe kɔngɔrimɔ pi logo. Ki yo pe kan fɔ: ‹Nala yɔnlɔkɔgɔ ŋga, sanni yembinɛ li sa wɔ, ye yaa kara ka, goto pinliwɛ ni fun, ye yaa yaakara ta mbe ka fɔ mbe tin. Kiga pye ma, pa ye yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.› »


\par }{\PP \VS{13}Ki yɔnlɔkɔgɔ ki ni, a siriŋgbangala si pan ma tigi wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni maga tɔn. Ki goto pinliwɛ pi ni, a pè si yiri ma fɔɔngɔ ka yan kì wo ma paara yinrɛ cɛnsaga ki maga.

\VS{14}Naa fɔɔngɔ kìla kaa kɔn, pe mbe ka wele, mɛɛ yaara tunmɔɔrɔ kpurukpuru ta yan tì koro wa tara ti na, wa gbinri wi ni. Tìla pye paa tisaga sinndɛɛrɛ yɛn, ma filige.

\VS{15}Naa Izirayɛli woolo pàa kaa ti yan, a pe nɛɛ pe yɛɛ yewe na yuun fɔ: «Yiŋgi yaara ri nda to yɛɛn?» Katugu pe sila ti cɛnlɛ li jɛn.

\par }{\PP A Moyisi wì si pe pye fɔ: «Yaakara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì kan ye yeri yaa kaa, tori\XREF{†}{{\XO 16:15 }{\XO{16.15:
}}{\XT{1 Korɛn 10.3}}}.

\VS{16}Ŋga lì yo ti wogo ki na ki ŋga: ‹Lere nuŋgba nuŋgba pyew, nda ti yaa wi pilige nuŋgba yaakara bɔ, wi to wulo. Lere nuŋgba wi wulo paa litiri tijɛrɛ si yɛn\FTNT{†}{{\FR 16:16 }{\FR{16.16:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni taanlayaraga ŋga pàa tɛgɛ na taanla ki ni laga ki laga ŋga ki ni pàa pye naga yinri Omɛri.}}}. Lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yaa ti wulo mbe yala lere yɔn ŋga ki yɛn wa wi
paraga go ki ni ko ni.› »


\par }{\PP \VS{17}A Izirayɛli woolo pè sigi pye ma. Pèle la wulo lɛgɛrɛ, a pèle wulo jɛgɛlɛ.

\VS{18}Ɛɛn fɔ, naa pàa kaa nda pàa wulo ti taanla Omɛri wi ni, a pè sigi yan fɔ mbele pàa lɛgɛrɛ wulo, pe sila ta mbe toro; mbele pàa jɛnri wulo, ka sila kɔn pe woro ti na. Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba, pàa ta ma yala pe pilige nuŋgba nuŋgba yaakara ti ni\XREF{†}{{\XO 16:18 }{\XO{16.18:
}}{\XT{2 Korɛn 8.15}}}.


\par }{\PP \VS{19}A Moyisi wì si pe pye naa fɔ: «Lere kpɛ ka ka ta tɛgɛ ti wɔnlɔ ti yiri.»


\par }{\PP \VS{20}Ɛɛn fɔ, pele sila logo wi yeri. A pè si ta tɛgɛ fɔ ki goto. A fyɛnrɛ si ye ti ni, a tì si jɔgɔ na lugo. Kona, a Moyisi wì si nawa ŋgban ki leele pe ni.


\par }{\PP \VS{21}Maga lɛ le kona, pàa pye na
manɛ wi wulo pinliwɛ pyew. Lere nuŋgba nuŋgba pyew, wi pilige nuŋgba yaakara to wi ma wulo. Na yɔnlɔ kiga ka yiri la yaa, ŋa wì koro wi ma yan.


\par }{\PP \VS{22}Ɛɛn fɔ, pilige kɔgɔlɔni wogo ki na, a leele pè si piliye shyɛn yaakara wulo. Lere nuŋgba woro tìla pye na kee litiri kɔlɔtaanri yeri. A Izirayɛli gbogolomɔ woolo teele pè si kari ma saa ki yo Moyisi wi kan.

\VS{23}A wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo koyi we. Goto wi yɛn
cɛnpilige ye, cɛnpilige ŋga kì tɛgɛ ki yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Ye yaa yaakara nda fɔ wa yira wi ni, yeri fɔ nala; ye yaa nda sɔgɔ, yeri sɔgɔ nala. Na yaga ka, nda fuun ka koro, yeri tɛgɛ goto\XREF{†}{{\XO 16:23 }{\XO{16.23:
}}{\XT{Ɛki 20.8-11}}}.»


\par }{\PP \VS{24}Pàa sɔgɔ ma ka nda tìla koro, a pè siri tɛgɛ ki goto woro, paa yɛgɛ ŋga na Moyisi wìla ki yo pe kan. Ti sila jɔgɔ mbaa lugo, fyɛnrɛ sila si ye ti ni.

\VS{25}Ki goto, a Moyisi wì si pe pye fɔ: «Yaakara nda yàa tɛgɛ, yeri ka nala; katugu nala wi yɛn cɛnpilige ye, ŋga kì tɛgɛ ki yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Nala ye se sa manɛ wa yan wa.

\VS{26}Yapelege ki ni, ye yaa ki yaakara ti wulo sa gbɔn pilige kɔgɔlɔni. Ɛɛn fɔ, pilige kɔlɔshyɛn wogo ko na, ko ŋga ki yɛn cɛnpilige ye, ye se ka ta ta wa.»


\par }{\PP \VS{27}Konaa ki ni fuun, pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, leele pèle la yiri wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, ma kari sa ta wulo, ɛɛn fɔ, pe sila yaraga ka kpɛ yan wa.

\VS{28}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi yewe naa fɔ: «Ye yaa koro mbaa jege mbe yo ye se tanga na ŋgasegele koro naa na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke na fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\VS{29}Ye daga mbege jɛn fɔ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mì cɛnpilige ki kan ye yeri ma yo yaa cɛɛn ki ni, yaa wogo. Ko kala na pilige kɔgɔlɔni wogo ki ni, mi ma piliye shyɛn yaakara kan ye yeri. Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki ni, lere nuŋgba nuŋgba pyew wi koro wa wi paraga go ki ni, wa kpɛ ka ka yiri wa wi cɛnsaga.»


\par }{\PP \VS{30}Kona, a leele pè si cɛn ma wogo pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na.


\par }{\PP \VS{31}A Izirayɛli woolo pè sigi yaakara ti mɛgɛ taga nari yinri manɛ (ko kɔrɔ wo yɛn yiŋgi yaraga ŋga). Manɛ wìla pye ma filige paa koriyandiri yantiire pire yɛn. Wi tanwa pìla pye paa wɔn ŋa pè sɛnrɛgɛ le wi ni wi yɛn\XREF{†}{{\XO 16:31 }{\XO{16.31:
}}{\XT{Nɔmbu 11.7-8}}}.


\par }{\PP \VS{32}A Moyisi wì sho fɔ: «Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ti nda fɔ: ‹Ye manɛ wa lɛ wila kee litiri tijɛrɛ yeri, yoo tɛgɛ ye setirige piile pe kan, jaŋgo ki yaakara nda mila kaan yaa kaa laga gbinri wi ni, ye yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, pe kari yan peri jɛn.› »


\par }{\PP \VS{33}Kona, a Moyisi wì sigi yo ma Arɔn wi kan fɔ: «Cɔgɔ ŋga pe maa yaara teri ki ni, ka lɛ ma manɛ wa le wa ki ni wila kee litiri tijɛrɛ yeri, ko puŋgo na, ma saa tɛgɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wi koro wa tɛgɛsaga ye setirige piile pe kan\XREF{†}{{\XO 16:33 }{\XO{16.33:
}}{\XT{Ebu 9.4}}}.»


\par }{\PP \VS{34}A Arɔn wì si manɛ wa le cɔgɔ ka ni ma yala ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ki ni, mɛɛ saa cɔgɔ ki tɛgɛ wa li
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbaa pe nawa tuun.

\VS{35}Izirayɛli woolo pàa manɛ wi ka fɔ ma saa gbɔn yɛlɛ nafa shyɛn, fɔ leele yɛn ma cɛn tara nda ni ma saa ye ta ni, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ma saa gbɔn wa Kana tara ti kɔnlɔ li na\XREF{†}{{\XO 16:35 }{\XO{16.35:
}}{\XT{Zhozu 5.12}}}.


\par }{\PP \VS{36}Omɛri yɛngɛlɛ kɛ koro la pye taanlayaraga ŋga pàa pye na taanla ki ni pilige pyew\FTNT{†}{{\FR 16:36 }{\FR{16.36:
}}{\FT{Taanlayaraga ŋga pàa pye na taanla ki ni pilige pyew laga ki laga ŋga ki ni pàa pye naga yinri Eburuye sɛnrɛ ti ni efa, ki yɛnlɛ nuŋgba làa pye litiri nafa shyɛn.}}} ki yɛnlɛ nuŋgba.




\par }\Chap{17}{\SH Tɔnmɔ mba pìla janri \newline  ma yiri wa walaga ki ni, \newline  wa Erefidimu laga ki ni pi sɛnrɛ
\par }
{\R (Nɔmbu 20.1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pàa yiri wa Sɛn
gbinri wi ni ma kari. Pàa pye na tanri na cɛɛncɛɛn na kee ma yala Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti ni, fɔ ma saa gbɔn wa Erefidimu laga ki na. A pè si pe
paara yinrɛ ti kankan ma cɛn le. Leele pe sila tɔnmɔ ta wa mbe wɔ.

\VS{2}Kona, a leele pe nɛɛ wiin Moyisi wi ni na yuun fɔ: «Tɔnmɔ kan we yeri we wɔ!»

\par }{\PP A Moyisi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yiŋgi na, a ye nɛɛ wiin na ni? Yiŋgi na, a ye nɛɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li waa na wele?»


\par }{\PP \VS{3}Wɔgɔ kìla leele pe yigi fɔ jɛŋgɛ. A pe nɛɛ kɔngɔri Moyisi wi na, na yuun fɔ: «Yiŋgi na, a mà si we yirige wa Ezhipiti tara mbe pan mbe we kan we ku lagamɛ, woro naa we piile konaa we yaayoro ŋgbeleye yi ni?»

\VS{4}A Moyisi wì si gbele ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri li pe saga, ma yo fɔ: «Yiŋgi mi yaa pye ki leele mbele pe kan? Kì koro naa jɛnri, pe yaa na wa sinndɛɛrɛ ni mbanla gbo.»

\VS{5}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Keli leele pe yɛgɛ. Ma Izirayɛli
lelɛɛlɛ pele wɔ pe pinlɛ ma ni. Kanŋgala na màa tɛgɛ ma Nili gbaan wi gbɔn li ni, mali lɛ naa, maa kee.

\VS{6}Wele, mi yaa sa yere wa ma yɛgɛ Horɛbu yanwiga walaga ka go na. Ma saga walaga ki gbɔn ma kanŋgala li ni, pa tɔnmɔ yaa janri mbe yiri wa ki ni, leele pe yaa ta mbe wɔ.»

\par }{\PP A Moyisi wì si tanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti na Izirayɛli lelɛɛlɛ pe yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{7}A pè sigi laga ki mɛgɛ taga naga yinri Masa naa Meriba (ko kɔrɔ wo ŋa malaga naa wamawelewe), katugu Izirayɛli woolo pàa win Moyisi wi ni, konaa ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li wa ma wele, ma yewe fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn laga we sɔgɔwɔ lee li woro laga we sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 17:7 }{\XO{17.1-7:
}}{\XT{Nɔmbu 20.2-13}}}?»


\par }{\SH Izirayɛli woolo pàa malaga gbɔn \newline  ma ya Amalɛki setirige piile pe ni
\par }
{\PP \VS{8}Ko puŋgo na, a Amalɛki setirige piile pè si pan ma to Izirayɛli woolo pe na, ma malaga gbɔn pe ni wa Erefidimu.

\VS{9}A Moyisi wì sigi yo Zhozuwe wi kan ma yo fɔ: «Nambala pele wɔ we ni, pe sa malaga gbɔn Amalɛki setirige piile pe ni. Goto mi yaa sa yere wa tinndi wi go na Yɛnŋɛlɛ li kanŋgala li ni na kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{10}A Zhozuwe wì si tanga ma yala Moyisi wi sɛnrɛ ti ni, mɛɛ kari ma saa malaga gbɔn Amalɛki setirige piile pe ni. Ma si yala Moyisi, naa
Arɔn konaa Huri poro la lugu ma kari wa tinndi wi go na.

\VS{11}Na Moyisi wiga wi kɛɛ ki yirige wa naayeri\FTNT{†}{{\FR 17:11 }{\FR{17.11:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ Moyisi wi maa kɛɛ ki yirige wa naayeri, ko ki naga ma yo wi ma Yɛnŋɛlɛ li yeri li pe saga.}}}, Izirayɛli woolo pe ma fanŋga ta malaga ki na; na wiga wi kɛɛ ki tirige tege ki kala na, Amalɛki setirige piile pe ma fanŋga ta malaga ki na.

\VS{12}Naa Moyisi wi kɛyɛn yìla kaa te, a Arɔn naa Huri pè si sinndɛlɛgɛ ka lɛ maga tɛgɛ wi tanla, a wì si cɛn ki na. A pè suu kɛyɛn yi tɔgɔtɔgɔ. Nuŋgba la pye Moyisi wi kɛɛ ŋga na sanŋa wi yɛn wi kɛɛ ŋga na. A wi kɛyɛn yì si koro wa yirigesaga fɔ ma saa yɔnlɔ ki kɔ.

\VS{13}A Zhozuwe wì si ya Amalɛki setirige piile pe ni ma pe gbo tokobi ni.


\par }{\PP \VS{14}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Ki kagala ke yɔnlɔgɔ sɛwɛ na ma ke tɛgɛ, jaŋgo paa nawa tuun ke na. Mɛɛ ki yo Zhozuwe wi kan fɔ mi yaa Amalɛki setirige piile pe gbo mbe pe kɔ pew, fɔ lere wa se ka nawa to pe na laga tara ti na naa\FTNT{†}{{\FR 17:14 }{\FR{17.14:
}}{\FT{Ki kagala kè pye ma yɔn fili yɛgɛ ŋga na, yege wele wa
}}{\XT{Dete 25.17-19; 1 Sami 15.2-9}}{\FT{lara ti ni.}}}.»


\par }{\PP \VS{15}A Moyisi wì si
saraga wɔsaga kan wa ki laga ki ni, maga mɛgɛ taga naga yinri Adonayi Nisi (ko kɔrɔ wo yɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na dirapo).

\VS{16}Ko puŋgo na, a wì sho naa fɔ: «Ki kaa pye Amalɛki setirige piile pè pan ma to Yawe Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ pi na\FTNT{†}{{\FR 17:16 }{\FR{17.16:
}}{\FT{Wunluwɔ mba pi sɛnrɛ tì yo, ti mbe ya logo fɔ Izirayɛli woolo poro wɛlɛ pe yɛn na piin, nakoma Yɛnŋɛlɛ lo jate lo Amalɛki setirige piile pàa to li na. Ki sɛnrɛ ti woro ma filige wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ ŋa Eburuye sɛnrɛ ni wi ni.}}}, li yaa la wiin pe ni sanga pyew.»




\par }\Chap{18}{\SH Zheturo wìla kari \newline  ma saa wi nafɔ Moyisi wi shari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kajɛŋgɛ ŋga fuun Yɛnŋɛlɛ làa pye Moyisi wo naa
Izirayɛli woolo pe kan, poro mbele li woolo, Moyisi wi nafɔ lenaŋa Zheturo wìla ki sɛnrɛ ti logo, wo ŋa wìla pye Madiyan tara fɛnnɛ
saraga wɔfɔ we; wìla ki logo fun paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pe yirige wa Ezhipiti tara.

\VS{2}Zheturo wìla kari Moyisi wi jɔ Sefora wi ni wi kan\FTNT{†}{{\FR 18:2 }{\FR{18.2:
}}{\FT{Wa
}}{\XT{Ɛki 4.24,26,
}}{\FT{Sefora wìla pinlɛ wi pɔlɔ Moyisi wi ni ma kari wa Ezhipiti tara. Ɛɛn fɔ, laga ki laga ŋga ki ni vɛrise wi yɛn naga yuun ma yo Zheturo wìla kari Sefora wi ni wi pɔlɔ wi kan; ko pan ma, katugu ki yaa pye ndɛɛ malaga ŋga Izirayɛli woolo pàa gbɔn Farawɔn wi ni ki wɛwɛ pi kala na, Moyisi wìla wi jɔ wi sɔngɔrɔ, nakoma ki yaa pye ndɛɛ naa pàa kaa ya Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ni ko Sefora wìla sɔngɔrɔ sa yo wi to Zheturo wi kan. Pele ma yo ki yaa pye kendige kìla ye wo naa wi pɔlɔ pe sɔgɔwɔ, ko kì ti wìla sɔngɔrɔ.}}}, wo ŋa Moyisi wìla wi torogo wa wi to Zheturo wi yeri we.

\VS{3}Wìla kari Sefora wi pinambiile shyɛn pe ni fun. Pàa pye na nuŋgba yinri Gɛrishɔmu (ko kɔrɔ wo ŋa nambannjɛɛn wa ki laga ŋga ki ni); katugu wìla pye na yuun fɔ: «Mi yɛn nambannjɛɛn tateere ni\XREF{†}{{\XO 18:3 }{\XO{18.3:
}}{\XT{Ɛki 2.21-22; Kapye 7.29}}};»

\VS{4}nɛɛ sanŋa wi yinri Eliyezɛri, (ko kɔrɔ wo ŋa na Yɛnŋɛlɛ lìlan saga), katugu wìla pye na yuun fɔ: «Na to wi Yɛnŋɛlɛ le, lìlan saga mala shɔ
Farawɔn wi tokobi wi kɛɛ, wi silan gbo.»


\par }{\PP \VS{5}Zheturo wìla kari Moyisi wi jɔ Sefora wo naa wi pinambiile shyɛn pe ni wa Moyisi wi yeri, wa
gbinri wi ni, wa laga ŋga wìla wi
paraga go ki kan ma cɛn, wa Yɛnŋɛlɛ li yanwiga ki tanla.

\VS{6}Wìla ti a pè saa ki yo ma Moyisi wi kan fɔ: «Ma nafɔ Zheturo wi yɛn na paan mbɔɔn shari wo naa ma jɔ naa ma pinambiile shyɛn pe ni.»

\VS{7}A Moyisi wì si yiri ma saa wi nafɔ wi fili, ma fɔli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ maa gbɔgɔ, mɛɛ kɛyɛn wa wi yɔlɔgɔ maa shari. A pè si pe yɛɛ yewe na kaa pye pe yɛn ŋgbaanla. Ko puŋgo na, a pè si kari wa Moyisi wi paraga go ki ni.

\VS{8}Ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye Farawɔn wo naa Ezhipiti tara fɛnnɛ sanmbala pe na, ma Izirayɛli woolo pe shɔ, a Moyisi wì si ki ni fuun ki yɛgɛ yo wi nafɔ wi kan. Kaŋgbangala ŋgele fuun kàa pe ta wa pe kondangala li ni, wìla ke ni fuun ke yɛgɛ yo wi kan fun, konaa paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pe shɔ we.

\VS{9}Kajɛŋgɛ ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye ma Izirayɛli woolo pe shɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ, kìla Zheturo wi nawa pi yinŋgi wi na.

\VS{10}A Zheturo wì sho naa fɔ: «Sɔnmɔ yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woo, lo na lì ye shɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ poro naa Farawɔn wi ni pe kɛɛ. Lì ye shɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kulowo pi ni.

\VS{11}Koni mìgi jɛn ma yo lì gbɔgɔ ma wɛ yarisunndo ti ni fuun ti na; katugu lìgi wogo ki pye maga naga, ma sigi ta Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa pye na Izirayɛli woolo pe jɔlɔ ndɛɛ pe yaa pe gbo.»


\par }{\PP \VS{12}A Moyisi wi nafɔ Zheturo wì si
saraga sogowogo naa
nayinmɛ saara wɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri. A
Arɔn wo naa Izirayɛli
lelɛɛlɛ pe ni fuun pè si saa pinlɛ ma
saraga yaakara ti ka Moyisi wi nafɔ Zheturo wi ni, Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\SH Moyisi wìla leele pele wɔ \newline  pe pye Izirayɛli woolo \newline  pe kagala yɛgɛ wɔfɛnnɛ
\par }
{\R (Dete 1.9-18)

\par }{\PP \VS{13}Ki goto, a Moyisi wì si cɛn mbaa leele pe kagala ke yɛgɛ woo. Leele pàa cɛn Moyisi wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, maga lɛ pinliwɛ pi ni fɔ ma saa gbɔn yɔnlɔkɔgɔ ki na.

\VS{14}Ŋga fuun Moyisi wìla pye na piin leele pe kan, wi nafɔ Zheturo wìla ki yan. A wì si Moyisi wi pye fɔ: «Yiŋgi na, ma nɛɛ leele pe kagala ke yɛgɛ woo ki pyelɔmɔ mba pi na? Yiŋgi na, a mà si cɛn ma yɛ mbaa kagala ke yɛgɛ woo, a leele pè si cɛn ma yɛgɛ sɔgɔwɔ, maga lɛ pinliwɛ pi ni fɔ ma pan ma gbɔn yɔnlɔkɔgɔ ŋga, ma ta ma pe kagala ke yɛgɛ wɔ?»

\VS{15}A Moyisi wì suu nafɔ wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Leele paa paan na kɔrɔgɔ, mbe Yɛnŋɛlɛ li yewe, mbeli nandanwa kala li jɛn wa pe kagala ke yɛgɛwɔmɔ pi ni.

\VS{16}Na kala la ka ye pe sɔgɔwɔ, pe ma pan na kɔrɔgɔ, mi ma ki kala li yɛgɛ wɔ pe kan. Mi ma Yɛnŋɛlɛ li kondɛgɛŋgɛlɛ koro naa li
lasiri sɛnrɛ ti naga pe na.»


\par }{\PP \VS{17}A Moyisi wi nafɔ wì suu pye fɔ: «Ma yɛn naga piin yɛgɛ ŋga na, kii yɔn.

\VS{18}Ma yaa ka ma yɛɛ te, mbe leele mbele paa paan ma kɔrɔgɔ pe te fun; katugu ki tunŋgo ŋga kì wɛ ma fanŋga ki na, ma se ya mbege pye mbege yɔn fili ma nuŋgba.

\VS{19}Koni sɛnrɛ nda mi yaa ma yɛri, ti logo na yeri. Yɛnŋɛlɛ li pye ma sagafɔ. Ma tunŋgo koyi ŋga mbe pye wa leele pe yɔnlɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbaa pe kagala ke yɛgɛ yuun li kan.

\VS{20}Ma daga mbe Yɛnŋɛlɛ li kondɛgɛŋgɛlɛ naa li lasiri sɛnrɛ ti naga pe na, mbe pe naga konɔ na pe daga la tanri li ni, konaa kagala ŋgele pe daga la piin ke ni.

\VS{21}Koni, nambala pele wɔ leele pe ni fuun pe sɔgɔwɔ, mbele pe yɛn tijinliwɛ fɛnnɛ, na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, na tanri kaselege ki na, ma pye leele mbele pe se ya pe yɔn tɔn yarikanga ni; ma pe tɛgɛ teele leele pe go na, pe pye teele lere waga keleŋgele (1 000) go na, naa lere cɛnmɛ cɛnmɛ go na, naa lere nafa shyɛn ma yiri kɛ kɛ go na, konaa leele kɛ kɛ go na.

\VS{22}Poro pe yaa la leele pe kagala ke yɛgɛ woo pilige pyew. Paa paan kagbɔgɔlɔ koro ni ma kɔrɔgɔ, maa ke yɛgɛ woo. Ɛɛn fɔ, poro jate, paa kagala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ koro yɛgɛ woo. Pa ma yaa ma tunŋgo ki tifaga ma yɛɛ na yɛɛn, katugu pe yaa lɔɔn sari ki na.

\VS{23}Na maga ki pye paa yɛgɛ ŋga na mi yɛn nɔɔ yɛrɛgi, Yɛnŋɛlɛ laa ma yɛgɛ sinni, pa ma yaa ya ma tunŋgo ki ni. Pa ki leele mbele pe ni fuun pe yaa sɔngɔrɔ yɛyinŋge na wa pe yirisaga.»


\par }{\PP \VS{24}A Moyisi wì si tanga sɛnrɛ nda wi nafɔ wìla wi yɛri ti na, mɛɛ kagala ŋgele fuun wìla yo wi kan ke pye.

\VS{25}A Moyisi wì si nambala tijinliwɛ fɛnnɛ pele wɔ wa Izirayɛli woolo pe ni fuun pe sɔgɔwɔ, ma pe tɛgɛ teele lere waga keleŋgele (1 000) go na, naa leele cɛnmɛ cɛnmɛ go na, naa leele nafa shyɛn ma yiri kɛ kɛ go na konaa leele kɛ kɛ go na.

\VS{26}Poro pàa pye na leele pe kagala ke yɛgɛ woo pilige pyew. Pàa pye na paan kaŋgbangala koro ni Moyisi wi kɔrɔgɔ, nɛɛ kagala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ koro yɛgɛ woo pe yɛ.


\par }{\PP \VS{27}A Moyisi wì suu nafɔ wi yaga wila kee. A Zheturo wì si sɔngɔrɔ ma kari wi tara.




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LAA YƆN FINLIWƐ LE IZIRAYƐLI WOOLO PE NI

\par }\Chap{19}{\MR 19–24

\par }{\SH Izirayɛli woolo pàa kari \newline  ma saa gbɔn \newline  wa Sinayi yanwiga ki na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Izirayɛli woolo pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, ki yeŋge taanri wogo, ki pilige koŋgbanŋga ki na, a pè si gbɔn wa
Sinayigbinri wi ni.

\VS{2}Pàa yiri wa Erefidimu laga ki ni, ma saa gbɔn wa Sinayi gbinri wi ni, mɛɛ pe
paara yinrɛ ti kankan ma cɛn wa Sinayi yanwiga\FTNT{†}{{\FR 19:2 }{\FR{19.2:
}}{\FT{Horɛbu yanwiga ko nuŋgba ko pe maa yinri Sinayi (}}{\XT{Ɛki 3.1}}{\FT{).}}} ki tanla.

\VS{3}A Moyisi wì si lugu ma kari wa Yɛnŋɛlɛ li yeri wa yanwiga ki go na.

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si koro wa yanwiga ki na ma Moyisi wi yeri maa pye fɔ: «Sɛnrɛ nda ma yaa yo Zhakɔbu setirige piile pe kan, poro mbele pe yɛn Izirayɛli woolo wele, ti nda:

\VS{4}‹Mì Ezhipiti tara fɛnnɛ pe jɔlɔ yɛgɛ ŋga na, yoro jate yège yan; mì ye lɛ ma pan ye ni lagamɛ paa yɔn ma kaa wi piile lɛ wi kanwira ti na yɛgɛ ŋga na, yège yan fun.

\VS{5}Koni, na yaga la nuru na yeri, mbanla
yɔn finliwɛ pi yigi, pa ye yaa pye na woolo mbele pe kala li yɛn ma gbɔgɔ na yeri cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke sɔgɔwɔ. Ali mbege ta tara ti ni fuun ti yɛn na woro o\XREF{†}{{\XO 19:5 }{\XO{19.5:
}}{\XT{Dete 4.20; 7.6; 14.2; 26.18; Tite 2.14}}}.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye yaa pye wunluwɔ mba pi yɛn
saraga wɔfɛnnɛ woo na kan, mbe pye cɛnlɛ na li yɛn
kpoyi\XREF{†}{{\XO 19:6 }{\XO{19.6:
}}{\XT{Dete 4.20; 7.6; 14.2; 26.18; Tite 2.14; Naga 1.6; 5.10; 1 Pyɛ 2.9}}}. Sɛnrɛ nda ma yaa yo Izirayɛli woolo pe kan tori yɛɛn.› »


\par }{\PP \VS{7}A Moyisi wì si sɔngɔrɔ ma kari wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, mɛɛ Izirayɛli
lelɛɛlɛ pe yeri, ma sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo wi kan ti yo pe kan.

\VS{8}Kona, a leele pe ni fuun pè si yɔn wa nuŋgba ma yo fɔ: «Ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo, we yaa la ki ni fuun ki piin.»

\par }{\PP A Moyisi wì si saa sɛnrɛ nda leele pàa yo ti yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{9}A lì si Moyisi wi pye fɔ: «Wele, mi yaa na yɛɛ naga ma na kambaaga wɔgɔ ka ni, mbe para ma ni leele pe ta pege logo, jaŋgo pe taga ma na sanga pyew.»

\par }{\PP A Moyisi wì si leele pe sɛnyoro ti yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.


\par }{\SH Kapyege ŋga kìla pye \newline  ma leele pe pye kpoyi \newline  Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na
\par }
{\PP \VS{10}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Sɔngɔrɔ wa leele pe tanla, ma sa pe pye fɔ pe pe yɛɛ pye kpoyi, nala naa goto. Pe pe yaripɔrɔ ti jogo fun.

\VS{11}Pe pe yɛɛ gbɛgɛlɛ paa pilige taanri wogo ki singi, katugu ki pilige kiga gbɔn, mi yaa tigi wa Sinayi yanwiga ki go na leele pe ni fuun pe yɛgɛ na.

\VS{12}Ma kɔnlɔ gbɔn pe kan, ma yanwiga ki maga. Mɛɛ pe yɛri fɔ pe pe yɛɛ yingiwɛ jɛn, paga ka lugu wa yanwiga ki na, paga si ka fulo wa ki tanla yɛrɛ, yaraga yɛnwege ŋga fuun ka jiri ki na, ki daga pe ko gbo.

\VS{13}Na lere wa ka ki ŋgasele na li jɔgɔ, pe se ka jiri wi na. Ɛɛn fɔ, ki daga poo wa sinndɛɛrɛ ni poo gbo, nakoma poo wɔn wangala ni poo gbo. Na kiga pye yaayogo yi nakoma sɛnwee wi, yaga kaa yaga yinwege na\FTNT{†}{{\FR 19:13 }{\FR{19.13:
}}{\FT{Arɔn naa wi pinambiile shyɛn konaa Izirayɛli woolo teele nafa taanri ma yiri kɛ poro pe mbaa ya lugu wa yanwiga ki na (}}{\XT{Ɛki 24.1,9-10}}{\FT{).}}}. Na paga ka simbapɔlɔ yɛnrɛgɛ ki win sanga ŋa ni, ko ye pele mbe ya lugu wa yanwiga ki na\XREF{†}{{\XO 19:13 }{\XO{19.12-13:
}}{\XT{Ebu 12.18-20}}}.»


\par }{\PP \VS{14}A Moyisi wì si yiri wa yanwiga ki na ma tigi ma kari leele pe kɔrɔgɔ, mɛɛ ti a pè pe yɛɛ pye kpoyi, konaa ma pe yaripɔrɔ ti jogo.

\VS{15}Ko puŋgo na, a wì si pe pye fɔ: «Ye ye yɛɛ gbɛgɛlɛ yaa pilige taanri wogo ki singi. Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, wa ka ka jɛɛlɛ kala pye.»


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ làa tigi \newline  wa Sinayi yanwiga ki na
\par }
{\PP \VS{16}Pilige taanri wogo ki lalaaga ki na, yɛnŋɛlɛ gbaanra naa yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ la pye na piin wa yanwiga ki na. A kambaaga wɔgɔ kà si yanwiga ki tɔn. A pè mbanlaga ka magala logo lì yiri ŋgbanga fɔ jɛŋgɛ. A leele pe ni fuun pè si fyɛ nɛɛ seri wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni\XREF{†}{{\XO 19:16 }{\XO{19.16:
}}{\XT{Naga 4.5}}}.

\VS{17}A Moyisi wì si ti a leele pè yiri wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, mbe fulo wa Yɛnŋɛlɛ li tanla. A pè si saa yere wa yanwiga ki nɔgɔ.


\par }{\PP \VS{18}Wirige kìla Sinayi yanwiga ki tɔn lagapyew, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa tigi wa ki na, wa kasɔn ki nandogomɔ. Wirige kìla pye na yinrigi wa ki na paa kasɔn gbɔgɔ wirige yɛn. A yanwiga ki ni fuun kì si yɛgɛ ŋgbanga\XREF{†}{{\XO 19:18 }{\XO{19.16-18:
}}{\XT{Dete 4.11-12}}}.

\VS{19}Mbanlaga ki magala làa pye na yinrigi ŋgbanga na seregi. Moyisi wìla pye na para, a Yɛnŋɛlɛ laa wi yɔn sogo magala gbɔlɔ ni.


\par }{\PP \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa tigi wa Sinayi yanwiga ki go na, mɛɛ Moyisi wi yeri. A Moyisi wì si lugu wa ki na naa, ma kari li kɔrɔgɔ.

\VS{21}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Tigi ma sa leele pe yɛri ma pe pye fɔ paga ka fyɛɛlɛ mbe pan laga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri, mbanla wele. Na ko ka pye, pa pe lɛgɛrɛ yaa ku.

\VS{22}Ali saraga wɔfɛnnɛ, poro mbele pe maa fulo na tanla, pe daga mbe pe yɛɛ pye kpoyi, jaŋgo mi ka ka pele gbo pe ni.»


\par }{\PP \VS{23}A Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ: «Leele pe se ya lugu wa Sinayi yanwiga ki na, katugu mboro jate, màga yo maga ŋgban we ni fɔ we kɔnlɔ gbɔn, we yanwiga ki maga, mbe ti ki pye kpoyi.»


\par }{\PP \VS{24}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Sɔngɔrɔ ma kari wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni. Ko puŋgo na mboro naa
Arɔn wi ni, ye pinlɛ ye lugu ye pan laga. Ɛɛn fɔ, saraga wɔfɛnnɛ poro naa leele sanmbala pe ni, paga ka fyɛɛlɛ mbe lugu mbe pan laga na kɔrɔgɔ, jaŋgo mi ka ka pe gbo.»

\VS{25}A Moyisi wì si tigi ma sɔngɔrɔ wa leele pe yeri, ma saa ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo wi kan ki yɛgɛ yo pe kan.




\par }\Chap{20}{\SH Ŋgasegele kɛ ŋgele \newline  Yɛnŋɛlɛ làa kan
\par }
{\R (Dete 5.1-21)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì sigi sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yo fɔ:

\VS{2}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le; muwi mɔ̀ɔ yirige wa Ezhipiti tara, to nda màa pye wa ti ni kulo we.


\par }{\PP \VS{3}«Mɛɛ daga mbe yarisunndo ta yɛgɛ gbɔgɔ mi puŋgo na.


\par }{\PP \VS{4}«Maga ka yarisunŋgo ka tɛ ma yɛɛ kan. Maga si ka yaraga ka yanlɛɛ gbegele ma yɛɛ kan ki yiri yaara nda wa naayeri, wa yɛnŋɛlɛ na ka kɔrɔgɔ, nakoma nda laga tara na ka kɔrɔgɔ, nakosima nda wa tɔnmɔ pi ni, wa tara ti nɔgɔ ka kɔrɔgɔ.

\VS{5}Maga ka fɔli ki yarisunndo ti yɛgɛ sɔgɔwɔ, maga si kari gbɔgɔ; katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na laa li yenjɔ wi yaga. Teele mbele mi yɛn ma pe mbɛn, mi ma pe kapege ki fɔgɔ tɔn pe piile pe na fɔ sa gbɔn pe setirige piile yirisaga taanri wogo naa tijɛrɛ wogo ki na\XREF{†}{{\XO 20:5 }{\XO{20.4-5:
}}{\XT{Ɛki 34.17; Levi 19.4; 26.1; Dete 4.15-18; 27.15}}}.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, mbele mi yɛn ma pe ndanla, a paa tanri na ŋgasegele ke na, mi maa kajɛŋgɛ piin pe setirige piile pe yirisaga lɛgɛrɛ woolo kan\XREF{†}{{\XO 20:6 }{\XO{20.5-6:
}}{\XT{Ɛki 34.6-7; Nɔmbu 14.18; Dete 7.9-10}}}.


\par }{\PP \VS{7}«Maga kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yinri jaga jaga\FTNT{†}{{\FR 20:7 }{\FR{20.7:
}}{\FT{Mbaa Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yinri jaga jaga ko kɔrɔ wo yɛn mbaa Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yinri la leele fanla (}}{\XT{Levi 19.12}}{\FT{).}}}, katugu lere ŋa wi maa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na mɛgɛ ki yinri jaga jaga, mi se kaa yaga mbajɔlɔwɔ.


\par }{\PP \VS{8}«Maa nawa tuun
cɛnpilige ki na, maga tɛgɛ ki yɛ na kan\XREF{†}{{\XO 20:8 }{\XO{20.8:
}}{\XT{Ɛki 16.23-30; 31.12-14}}}.

\VS{9}Ma yaa la tunŋgo piin piliye kɔgɔlɔni ni, mbaa tunndo nda fuun ma yaa la piin ti piin.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, pilige kɔlɔshyɛn wogo ko ki yɛn cɛnpilige ye, ma tɛgɛ ki yɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, na kan. Mboro naa ma pinambyɔ, naa ma sumborombyɔ, naa ma kulonaŋa, naa ma kulojɔ, naa ma yaayoro konaa nambanŋa ŋa wi yɛn wa ma yeri, wa kpɛ ka ka tunŋgo pye ye ni ki pilige ki ni\XREF{†}{{\XO 20:10 }{\XO{20.9-10:
}}{\XT{Ɛki 23.12; 31.15; 34.21; 35.2; Levi 23.3}}}.

\VS{11}Katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mì naayeri, naa tara, naa kɔgɔje konaa yaara nda fuun ti yɛn wa ti ni ti da piliye kɔgɔlɔni ni. Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, a mì si wogo. Ko kala na mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mì duwaw cɛnpilige ki na, maga tɛgɛ ki yɛ na yɛɛ kan\XREF{†}{{\XO 20:11 }{\XO{20.11:
}}{\XT{Zhenɛ 2.1-3; Ɛki 31.17}}}.


\par }{\PP \VS{12}«Ta ma to naa ma nɔ pe gbogo, jaŋgo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ma yeri, ma yinwetɔnlɔgɔ ta wa ti ni\XREF{†}{{\XO 20:12 }{\XO{20.12:
}}{\XT{Dete 27.16; Mati 15.4; 19.19; Maki 7.10; 10.19; Luki 18.20; Efɛ 6.2-3}}}.


\par }{\PP \VS{13}«Maga ka lere gbo\XREF{†}{{\XO 20:13 }{\XO{20.13:
}}{\XT{Zhenɛ 9.6; Levi 24.17; Mati 5.21; 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20; Ɔrɔmu 13.9; Zhaki 2.11}}}.


\par }{\PP \VS{14}«Maga ka jataga pye\XREF{†}{{\XO 20:14 }{\XO{20.14:
}}{\XT{Levi 20.10; Mati 5.27; 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20; Ɔrɔmu 13.9; Zhaki 2.11}}}.


\par }{\PP \VS{15}«Maga ka yu\XREF{†}{{\XO 20:15 }{\XO{20.15:
}}{\XT{Levi 19.11; Mati 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20; Ɔrɔmu 13.9}}}.


\par }{\PP \VS{16}«Maga ka yagbolo sɛrɛya yo mbe taga ma lewee yɛnlɛ na\XREF{†}{{\XO 20:16 }{\XO{20.16:
}}{\XT{Ɛki 23.1; Mati 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20}}}.


\par }{\PP \VS{17}«Ma yɛgɛ ka ka yiri ma lewee yɛnlɛ wa go na. Ma yɛgɛ ka ka yiri ma lewee yɛnlɛ wa jɔ na, nakoma wi kulonaŋa, nakoma wi kulojɔ, nakoma wi nɛgɛ, nakoma wi sofile, nakoma wi kɛɛ yaraga ka kpɛ na\XREF{†}{{\XO 20:17 }{\XO{20.17:
}}{\XT{Ɔrɔmu 7.7; 13.9}}}.»


\par }{\PP \VS{18}Izirayɛli woolo pe ni fuun pàa pye na yɛnŋɛlɛ gbaanra naa mbanlaga magala li nuru, na yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ po naa wirige ŋga kìla yanwiga ki tɔn ti yaan. Naa pàa kaa ki yan ma, a pè si yere wa lege.

\VS{19}A pè si Moyisi wi pye fɔ: «Mboro jate mbaa para we ni ma yɛ, we yaa la nuru ma yeri; ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lo jate, lo ka kaa para we ni li yɛ, jaŋgo waga ka ku.»


\par }{\PP \VS{20}A Moyisi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yaga ka fyɛ. Na yège yan Yɛnŋɛlɛ lì pan yɛɛn, li pan mbe ye wa mbe wele, mbe ti yaa fyɛ li yɛgɛ, jaŋgo yaga ka kapege pye li yɛgɛ na\XREF{†}{{\XO 20:20 }{\XO{20.18-20:
}}{\XT{Ebu 12.18-19}}}.»


\par }{\PP \VS{21}Kona, a leele pè si koro wa lege. Yɛnŋɛlɛ làa pye kambaaga ŋga ni, a Moyisi wo si fulo wa ki tanla.


\par }{\SH Ŋgasele na làa tɛgɛ \newline  Yɛnŋɛlɛ li saara wɔsara \newline  wogo ki na
\par }
{\PP \VS{22}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Ki sɛnrɛ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: ‹Yoro jate yège yan paa yɛgɛ ŋga na mì koro wa naayeri, wa yɛnŋɛlɛ na ma para ye ni.

\VS{23}Yaga ka yarisunŋgo ka kpɛ gbegele ye yɛɛ kan warifuwe ni, nakoma tɛ ni mbaa ki gbogo paa na yɛn.

\VS{24}Ye
saraga wɔsaga ka kan na kan joro ni, yaa ye
saara sogoworo, naa ye
nayinmɛ saara, naa ye sikaala naa simbaala, konaa ye nɛrɛ ti woo saara na yeri wa ki na. Na mi ka ti yanla gbɔgɔ laga o laga ŋga na\XREF{†}{{\XO 20:24 }{\XO{20.24:
}}{\XT{Dete 12.5,11,14,18,21}}}, mi yaa pan mbe duwaw ye na.

\VS{25}Na yaga saraga wɔsaga ka kan na kan sinndɛɛrɛ ni, yaga kaga kan sinndɛɛrɛ nda pè tɛ to ta ni. Katugu na yaga ti tɛ tunŋgo pyeyaraga ni, ye yaa ti tɛgɛ
fyɔngɔ ni na yɛgɛ na\XREF{†}{{\XO 20:25 }{\XO{20.25:
}}{\XT{Dete 27.5-7; Zhozu 8.31}}},

\VS{26}Yaga kanla saraga wɔsaga ki kan mbege yagara, mbe lugusaga gbegele ki na, jaŋgo mbele pe yaa la nuru ki na mbaa saara ti woo, leele paga kaa pe fɛrɛ lara ti yaan.› »




\par }\Chap{21}{\SH Eburuye mbele ka ye kulowo ni \newline  ŋgasegele ŋgele \newline  kè tɛgɛ pe wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ kele ŋgele, ma ke yɛgɛ yo
Izirayɛli woolo pe kan.

\VS{2}Ye ni, na wa ka wi Eburuye yɛnlɛ wa lɔ kulo, wi yaa tunŋgo pye wi tafɔ wi kan sa gbɔn yɛlɛ kɔgɔlɔni. Yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li na, wi yaa wɔ wa kulowo pi ni mbe kari yɛyinŋge na, wi se yaraga ka kpɛ sara.

\VS{3}Na kaa pye wìla ye wa kulowo pi ni ma yeri, jɛlɛ sila pye wi yeri, wi yaa ka wɔ mbe kari wi nuŋgba. Na kaa pye wìla jɛlɛ pɔri, wi yaa kari wi jɔ wi ni.

\VS{4}Na kaa pye wi tafɔ wo wùu kan jɛlɛ, a wì si pinambiile nakoma sumborombiile se wi na, jɛlɛ wo naa piile pe ni poro yaa koro wi tafɔ wi kan; wo nuŋgba wi yaa wɔ mbe kari.

\VS{5}Ɛɛn fɔ, na naŋa wiga sho fɔ: Na tafɔ, na jɔ nakoma na piile pànla ndanla, ki kala na mi woro na jaa mbe wɔ wa kulowo pi ni,

\VS{6}wi tafɔ wi yaa Yɛnŋɛlɛ li pye wi sɛrɛfɔ, mbe si sa kulonaŋa wi yerege mboo mara go ki kɔrɔ ki na, nakoma wa yeyɔngɔ tige ki na mboo nuŋgbolo li furu wanla ni le ki laga ki na\FTNT{†}{{\FR 21:6 }{\FR{21.6:
}}{\FT{Mbe kulonaŋa wi nuŋgbolo li furu ko la pye naga nari fɔ kulo wi yaa la tunŋgo piin wi tafɔ wi kan suyi, mbaa nuru wi yeri, mbe go sogo mboo kan. Kìla pye ki nuŋgbolo furuwɔn pe maa pye kiti kɔnfɛnnɛ pe yɛgɛ na (}}{\XT{Ɛki 22.7-8}}{\FT{).}}}. Kona naŋa wi yaa pye wi tafɔ wi kulo fɔ sanga pyew\XREF{†}{{\XO 21:6 }{\XO{21.2-6:
}}{\XT{Levi 25.39-46}}}.


\par }{\PP \VS{7}«Na naŋa wa kaa sumborombyɔ pɛrɛ kulo, wi se ka wɔ wa kulowo pi ni paa yɛgɛ ŋga na kulonaŋa ma wɔ wa kulowo pi ni.

\VS{8}Na kaa pye ki kulojɔ wi la kɔ wi tafɔ wi na, ma si yala wìla wi lɔ mboo pɔri, wi tafɔ wi daga mboo yaga sumborombyɔ wi to wuu go shɔ. Wi tafɔ wii daga mboo pɛrɛ nambanmbala pele yeri. Na wiga ko pye, wùu fanla.

\VS{9}Na kaa si pye wìla wi lɔ mboo kan wi pinambyɔ yeri wuu pɔri, kapyege ŋga ki daga mbe pye sumborombyɔ kan, ki daga wigi pye wi kan.

\VS{10}Na wi tafɔ wiga wi pɔri wi jɔ, puŋgo na mbe jɛlɛ wa yɛgɛ pɔri mbe taga wi na, wiga ka ka kɔn wa jɛlɛ koŋgbanŋa wi yaakara ti na, naa wi yaripɔrɔ konaa wi sinlɛsaga wogo ki na.

\VS{11}Na wi woro na ki kagala taanri ŋgele ke piin jɛlɛ wi kan, jɛlɛ wi mbe ya wɔ wa wi yeri yɛyinŋge na, wi se ka penjara kpɛ sara.


\par }{\SH Na lere ka lere gbɔn mboo gbo \newline  ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  ki wogo ki na
\par }
{\PP \VS{12}«Na lere wa kaa lewee yɛnlɛ wa gbɔn mboo gbo, ki daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 21:12 }{\XO{21.12:
}}{\XT{Levi 24.17}}}.

\VS{13}Konaa ki ni fuun, na kaa pye wi sigi jate wa wi nawa mbe lara mboo gbo, ɛɛn fɔ, mi ŋa Yɛnŋɛlɛ, muwi mì ti wì fara wi ni, ŋa wì gboro ti pye wi daga mbe fe sa karafa lara nda mi yaa ka naga ye na ka ni\XREF{†}{{\XO 21:13 }{\XO{21.13:
}}{\XT{Nɔmbu 35.10-34; Dete 19.1-13; Zhozu 20.1-9}}}.


\par }{\PP \VS{14}«Ɛɛn fɔ, na lere wa kaga siligi mbe tijinliwɛ pee pye, mboo lewee yɛnlɛ wa gbo, yoo gbo. Ali na ki ka pye pa wi saa karafa wa na
saraga wɔsaga ki tanla.


\par }{\PP \VS{15}«Na lere wa ka wi to nakoma wi nɔ gbɔn, wi daga poo gbo.


\par }{\PP \VS{16}«Na lere wa ka lere yu mboo pɛrɛ, nakoma pe sa ŋa pè yu wi yan wa wi yeri bere, ki daga pe ki lerefɔ wi gbo\XREF{†}{{\XO 21:16 }{\XO{21.16:
}}{\XT{Dete 24.7}}}.


\par }{\PP \VS{17}«Lere ŋa ka wi to nakoma wi nɔ daŋga, ki daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 21:17 }{\XO{21.17:
}}{\XT{Levi 20.9; Mati 15.4; Maki 7.10}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Na leele ka win, a nuŋgba sanŋa wi gbɔn sinndɛlɛgɛ ni nakoma kɛŋgunɔ ni mboo wɛlɛgɛ, ŋa pè gbɔn na wii ku, ɛɛn fɔ, na wiga pye sinlɛsaga,

\VS{19}na wiga ka ya mbe yiri naa, mbaa yanri kanŋgaga na wa funwa na, lere ŋa wì gbɔnrɔ ti pye, wii daga poo gbo. Konaa ki ni fuun, ŋa wì wɛlɛgɛ, wagati ŋa wì pye wa sinlɛsaga, wi daga mbege penjara ti kan wi yeri konaa mbe yere wi ni fɔ wi sa sagala.


\par }{\PP \VS{20}«Na lere wa ka kanŋgaga tɛgɛ mboo kulonaŋa nakoma wi kulojɔ gbɔn ki ni mboo gbo, ki daga pege kayaŋga wɔ wi tafɔ wi ni.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, ŋa pè gbɔn kanŋgaga ki ni, na wiga pilige nuŋgba nakoma piliye shyɛn pye, na wii ku, paga kaga kayaŋga wɔ wi tafɔ wi ni, katugu wi kɛɛ yaraga yi.


\par }{\PP \VS{22}«Na nambala pele kaa wiin mbe sa jɛlɛ kugbɔ fɔ wa tɛrɛ mbe ti wi kugbɔ ki yiri, na kala la yɛgɛ si jɛlɛ wi ta naa, jɛlɛ wi pɔlɔ wiga fɔgɔ ŋga wa pe na, pe yaa ki sara mbe yala yɛgɛ ŋga na kiti kɔnfɛnnɛ pè yɛnlɛ ki na we.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, na kala la yɛgɛ ka jɛlɛ wi ta, ma ti pe jɔlɔgɔ wa pe na mbe yala ŋga kì pye ki ni; pe yaa wi gbo mbe ŋa wì ku wi yinwege ki fɔgɔ tɔn.

\VS{24}Yɛnlɛ li yaa tɛgɛ mbe yɛnlɛ li fɔgɔ tɔn. Ŋganla li yaa tɛgɛ mbe ŋganla li fɔgɔ tɔn, kɛɛ ki yaa tɛgɛ mbe kɛɛ ki fɔgɔ tɔn, jele li yaa tɛgɛ mbe jele li fɔgɔ tɔn\XREF{†}{{\XO 21:24 }{\XO{21.24:
}}{\XT{Levi 24.19-20; Dete 19.21; Mati 5.38}}}.

\VS{25}Maga lere sogo, pe yaa ma sogo mbege fɔgɔ tɔn. Maga lere wɛlɛgɛ, pe yaa ma wɛlɛgɛ mbege fɔgɔ tɔn. Maga lere gbɔn mboo tɔngɔlɔ, pe yaa ma gbɔn mbɔɔn tɔngɔlɔ mbege fɔgɔ tɔn.


\par }{\PP \VS{26}«Na naŋa wa kaa kulonaŋa nakoma wi kulojɔ gbɔn mboo yɛnlɛ la ya, wi yaa wi wɔ wa kulowo pi ni wi yɛnlɛ na lì ya li kala na.

\VS{27}Na wiga wi gbɔn mboo ŋganla la kaw wi na, wi yaa wi wɔ wa kulowo pi ni ŋganla na lì kaw li kala na.


\par }{\PP \VS{28}«Na nɛgɛ ka naŋa nakoma jɛlɛ gbɔn yɛnnɛ ni mboo gbo, pege wa sinndɛɛrɛ ni pege gbo. Paga kaga kara ti ka. Pe se si ka jɔlɔgɔ wa nɛgɛ fɔ wi na.

\VS{29}Ɛɛn fɔ, na kaa pye nɛgɛ ki maa leele gbɔɔn yɛnnɛ ni faa, a pège yo nɛgɛ fɔ wi kan, wi si woro na wele ki na, kona ki ka lere gbo, pe yaa ki wa sinndɛɛrɛ ni mbege gbo, mbege fɔ wi gbo fun.

\VS{30}Na paga fɔgɔ wa nɛgɛ fɔ wi na mbe yo wigi tɔn wuu yɛɛ go shɔ, yaraga ŋga fuun pè naga, wi daga mbege kan.

\VS{31}Na nɛgɛ ki ka pinambyɔ nakoma sumborombyɔ gbɔn yɛnnɛ ni mboo gbo, pege kala nuŋgba li pye nɛgɛ fɔ wi na.

\VS{32}Na nɛgɛ kiga kulonaŋa nakoma kulojɔ wa gbɔn yɛnnɛ ni mboo gbo, nɛgɛ fɔ wi daga mbe warifuwe pyɔ nafa ma yiri kɛ kan kulo wi tafɔ wi yeri; ko puŋgo na pe nɛgɛ ki wa sinndɛɛrɛ ni pege gbo.


\par }{\PP \VS{33}«Na lere wa ka tɔnmɔ wege yɛngɛ mbege yaga yɛnlɛgɛ, nakoma na wiga tɔnmɔ wege wɔ wi sigi tɔn, na nɛgɛ nakoma sofile ka to wa ki ni,

\VS{34}wi daga mbe nɛgɛ ki yɔngɔ sara ki fɔ wi yeri. Pa kona yaayogo kugo ki yaa koro wegefɔ wi kan.


\par }{\PP \VS{35}«Na lere wa nɛgɛ ka lere wa nɛgɛ gbɔn mbege gbo, pe yaa nawee wi pɛrɛ mbege penjara ti yɛɛlɛ poro yaayoro fɛnnɛ shyɛn pe yɛɛ na, mbe yaayogo kugo ki wali pe yɛɛ na fun.

\VS{36}Ɛɛn fɔ, na kaa pye kì jɛn faa fɔ ki nɛgɛ ki maa gbɔɔn, nɛgɛ fɔ wi si woro na wele ki na, wi daga mbe nawee kan nakugofɔ wi yeri ki yɔngɔ. Pa kona nakugo ki yaa koro nawee wɔfɔ wi kan.


\par }{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  yaayoro yuro ti wogo na
\par }
{\PP \VS{37}«Na lere wa ka nɛgɛ yu, nakoma sumbyɔ, nakoma sugbɔ, mboo gbo nakoma mboo pɛrɛ, wi daga mbe nɛrɛ kaŋgurugo kan nɛgɛ ŋga wì yu ki yɔngɔ, mbe simbaala nakoma sikaala tijɛrɛ kan ŋa wì yu wi yɔngɔ.




\par }\Chap{22}{\PP \VerseOne{1}«Na paga yoo yigi wi yɛn na go ka kɔrɔ kaari, paga wi gbɔn wiga ku, ŋa wi gbɔnrɔ ti pye pe se kaa jate legbolere.

\VS{2}Ɛɛn fɔ, na ki kala liga pye yɔnlɔ na, lere ŋa wì gbɔnrɔ ti pye, wi daga mbaa jate legbolere. Yoo wi daga mbe yaraga ŋga wì yu ki sara. Na yaraga woro wi yeri, wi daga poo pɛrɛ kulo pe yaraga ki fɔgɔ tɔn.


\par }{\PP \VS{3}«Yaayogo ŋga wì yu, na ki ka pye nɛgɛ, nakoma sofile, nakoma sumbyɔ, nakoma sugbɔ, a pè saa ki yan wa wi yeri wege, wi yaa ki yɔngɔ shyɛn sara.


\par }{\PP \VS{4}«Na lere wa kaa yaayoro yaga, ti ka sa lere wa kɛrɛ nakoma wi
ɛrɛzɛn kɛrɛ jɔgɔ, yaayoro fɔ wi daga mboo kɛrɛ ti yarilire jɛndɛ nakoma wi ɛrɛzɛn pire jɛndɛ ta kan kɛrɛ fɔ wi yeri ki yɔngɔ.


\par }{\PP \VS{5}«Na lere wa ka kasɔn le wuuro ni, a tì sogo ma saa ye lere wa kɛrɛ nawa, mbe
bile pɔgɔlɔ kele sogo, nakoma bile ŋa wi yɛn yere na ma yanlaga, nakoma mbe kɛrɛ ti ni fuun ti sogo, kasɔn lefɔ wi daga mbe yaara nda tì sogo ti yɔngɔ kan kɛrɛ fɔ wi yeri.


\par }{\PP \VS{6}«Na lere wa ka penjara nakoma wi yarijɛndɛ kan lere wa yeri wiri tɛgɛ wi kan, na yoo wa ka sari yu wa wi go, na paga yoo wi yigi, wi yaa ti yɔngɔ shyɛn sara.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, na pee yoo wi ta mboo yigi, ŋa wì yaara ti shɔ mari tɛgɛ wi yaa Yɛnŋɛlɛ li pye wi sɛrɛfɔ, mbe wugu mbege naga fɔ wo yɛrɛ ma wùu lewee yɛnlɛ wi yaara ti lɛ mari ta.

\VS{8}Na leele shyɛn kaa kiti nɛgɛ go na, nakoma sofile, nakoma sumbyɔ, nakoma sugbɔ, nakoma yaripɔgɔ nakoma yaraga ŋga kì puŋgo ka go na, pe ni fuun shyɛn pe yaa kari wa Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Na Yɛnŋɛlɛ li ka ŋa jɛrɛgi, wi yaa ki yaraga ki yɔngɔ shyɛn kan sanŋa wi yeri.


\par }{\PP \VS{9}«Na lere wa ka sofile, nakoma nɛgɛ, nakoma sumbyɔ nakoma sugbɔ nakoma yaayoro sannda pyew ka kan wi lewee yɛnlɛ wa yeri wila ki wele wi kan, na yaayogo ki ka ku, nakoma ki tɔlɔgɔ mbe kaw ki na, nakoma yoolo mbege yu, lere ka kaga yan,

\VS{10}lere ŋa pè yaayogo ki kan wi yeri wila ki wele, wi yaa wugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na mbege naga fɔ wo yɛrɛ ma wùu lewee yɛnlɛ wi yaayogo ki lɛ mbege ta. Yaayogo fɔ wi yere ki wuguro ti na, wiga ka yaraga ka shɔ ki yɔngɔ.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, na wi ka ti paga yaayogo ki yu wi yeri, wi yaa ki yɔngɔ kan yaayogo fɔ wi yeri.

\VS{12}Na kaa pye cɛngɛ kìgi gbo maga ka, maga kɔɔnlɔ yuroyuroyuro, wi daga mbe pan ki kɔnrɔkɔnrɔ ti ni, mbege naga fɔ cɛngɛ kìgi gbo. Pa kona wi sege yɔngɔ kan.


\par }{\PP \VS{13}«Na lere wa ka yaayogo jin lere wa yeri, na yaayogo ki ka ki yɛɛ wɛlɛgɛ nakoma na ki ka ku yaayogo fɔ wi puŋgo na, lere ŋa wìgi jin wi yaa ki yɔngɔ kan ki fɔ wi yeri.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, na kaa pye ki kala lì pye yaayogo fɔ wi yɛgɛ na, ŋa wìgi jin wi sege yɔngɔ kan ki fɔ wi yeri. Na kaa pye wìla yaayogo ki lɛ sara na, ki penjara ti yaa koro wa ki yɔnlɔ.


\par }{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ kasinŋge \newline  naa kambasinŋge ki wogo na
\par }
{\PP \VS{15}«Na naŋa wa ka sumboro ŋa wi fa naŋa kala jɛn, pe fa suu kan naŋa yeri wa fanla mbe sinlɛ wi ni, wi daga mbe japɔrɔgɔ yariwɔndɔ ti kan sumboro wi to wi yeri mboo pɔri wi jɔ.

\VS{16}Na sumboro wi to wiga je mbe yo wi soo kan wi yeri, japɔrɔgɔ yariwɔndɔ nda ti ma wɔ sumboro naŋa mbanjɛɛn wogo na, ŋa wì sumboro wi fanla, wi yaa ti wɔ mberi kan sumboro wi to wi yeri.


\par }{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  shɛrɛgɛ konɔ li wogo na
\par }
{\PP \VS{17}«Yaga ka lekaajɔ wa yaga go na\XREF{†}{{\XO 22:17 }{\XO{22.16-17:
}}{\XT{Dete 22.28-29}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Lere ŋa fuun ka sinlɛ yaayogo ni, ki daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 22:18 }{\XO{22.18:
}}{\XT{Dete 18.10-11}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Lere ŋa fuun ka
saara wɔ yarisunŋgo ka yɛgɛ yeri, na wi siri wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba yeri, wi daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 22:19 }{\XO{22.19:
}}{\XT{Levi 18.23; 20.15-16; Dete 27.21}}}.


\par }{\PP \VS{20}«Nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn wa ye sɔgɔwɔ, yaga kaa pe fanla la pe nii, yaga si kaa pe jɔlɔ; katugu yoro fun yàa pye nambanmbala wa Ezhipiti tara\XREF{†}{{\XO 22:20 }{\XO{22.20:
}}{\XT{Dete 17.2-7}}}.

\VS{21}Yaga kaa naŋgunjaala poro naa pijiriwele pe jɔlɔ.

\VS{22}Na ye kaa pe jɔlɔ, paga gbele mbanla yɛnri mbe pe saga, pa mi yaa pe yɛnrɛgɛ ki logo\XREF{†}{{\XO 22:22 }{\XO{22.21-22:
}}{\XT{Ɛki 29.9; Levi 19.33-34; Dete 24.17-18; 27.19}}}.

\VS{23}Mi yaa nawa ŋgban ye ni mbe ti ye ku malaga. Pa kona ye jɛɛlɛ pe yaa pye naŋgunjaala, ye piile pe yaa pye fun pijiriwele.


\par }{\PP \VS{24}«Na yaga penjara fɔgɔ taga yoro mbele na woolo wa na, ŋa wi yɛn fyɔnwɔ fɔ, yaga kaga pye paa fɔgɔ tagafɛnnɛ pe wogo ki yɛn, mbaa tɔnli jaa ki go na.


\par }{\PP \VS{25}«Na maga ma lewee yɛnlɛ wa derigbɔgɔ shɔ wi yeri mbege tɛgɛ ma kɛɛ yaraga ŋga wì shɔ mbe kaga sɔngɔrɔ ma na ki yɔnlɔ, ki daga maa derigbɔgɔ ki sɔngɔrɔ wi na sanni yɔnlɔ ki sa kɔ\XREF{†}{{\XO 22:25 }{\XO{22.25:
}}{\XT{Levi 25.35-38; Dete 15.5-11; 23.19-20}}};

\VS{26}katugu ko nuŋgba ki yɛn wi yeri wi paritɔnŋgɔ mboo yɛɛ tɔn ki ni were ti na. Na ko woro wa, wi yaa wi yɛɛ tɔn yiŋgi ni mbe ta mbe wɔnlɔ? Na wiga gbele mbanla yeri mboo saga, mi yaa wi yɛnrɛgɛ ki logo, katugu mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yinriwɛ tafɔ.


\par }{\PP \VS{27}«Yaga ka mi ŋa ye Yɛnŋɛlɛ na tɛgɛlɛ, yaga si ka ye woolo pe to wi daŋga\XREF{†}{{\XO 22:27 }{\XO{22.26-27:
}}{\XT{Dete 24.10-13}}}.

\VS{28}Yarikanra nda ye daga mbe kan na yeri mbe yiri wa ye yarilire fɔnndɔ koŋgbannda to naa ye ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ koŋgbanmba pi ni, yaga ka mɔ mbe pan ti ni. Ye ye pinambiile koŋgbanmbala pe kan na yeri fun\XREF{†}{{\XO 22:28 }{\XO{22.28:
}}{\XT{Kapye 23.5}}}.


\par }{\PP \VS{29}«Ye nanɛɛlɛ, naa simbanɛɛlɛ konaa ye sikanɛɛlɛ pe pinambire koŋgbannda, yeri kan na yeri yarikanra fun. Ti seŋgɔlɔ, yeri yaga wa ti nɛɛlɛ pe tanla piliye kɔlɔshyɛn, ki kɔlɔtaanri wogo ki na, yee ti kan na yeri yarikanra.


\par }{\PP \VS{30}«Ye daga mbe pye na woolo mbele pe yɛn
kpoyi na kan. Cɛngɛ ka yaraga gbo mbe ka ki na, yaga kaga kara ta ka; yeri wa pyɔɔnlɔ pe kan\XREF{†}{{\XO 22:30 }{\XO{22.30:
}}{\XT{Levi 17.15}}}.




\par }\Chap{23}{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ kaselege \newline  naa kasinŋge ki wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Yaga kaa yagbogolo sɛnrɛ yari, yaga si ka gbogolo lepee wa ni mbe yagbolo sɛrɛya yo\XREF{†}{{\XO 23:1 }{\XO{23.1:
}}{\XT{Ɛki 20.16; Levi 19.11-12; Dete 5.20}}}.

\VS{2}Yaga ka taga lelɛgɛrɛ sɛnrɛ na mbe kapege pye. Na paga ye yeri kiti kɔngɔ na mbe yo ye sa sɛrɛya yo, yaga ka wele lelɛgɛrɛ sɛnyoro to na, mbe sɛrɛya wi yo mbe tɔn kaselege ki na.

\VS{3}Yaga ka kiti kɔn mbege tanla lere wa na, ali mbege ta wi yɛn fyɔnwɔ fɔ\XREF{†}{{\XO 23:3 }{\XO{23.3:
}}{\XT{Levi 19.15}}}.


\par }{\PP \VS{4}«Na yaga ye jugu wi nɛgɛ nakoma wi sofile yan wì puŋgo, yoo kɔnri ye kari wi ni wi kan.

\VS{5}Na yaga ye jugu wi sofile wi yan wì to wi tuguro ti ni, yaga kaa toro, ɛɛn fɔ, yoo saga wuu yirige, wuu yerege wi tɔɔrɔ ti na\FTNT{†}{{\FR 23:5 }{\FR{23.5:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Yoo saga wuu yirige wuu yerege wi tɔɔrɔ ti na,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ: Yoo saga wi tuguro ti laga wi na (Dete 22.1-4.)}}}.


\par }{\PP \VS{6}«Yaga ka wele lere wa yɛn fyɔnwɔ fɔ ko kala na mbe kiti kɔn mbe tɔn kaselege ki na.

\VS{7}Yaga ka ye yɛɛ le yagbogolo sɛnrɛ ta ni. Yaga ka lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu ma pye sinŋɛ wa gbo; katugu mi se ka kapere pyefɔ wa yaga mbajɔlɔwɔ\XREF{†}{{\XO 23:7 }{\XO{23.6-7:
}}{\XT{Levi 19.5; Dete 16.19}}}.

\VS{8}Yaga ka yarikanga shɔ, ŋga ki yaa ye go jɔgɔ kala la yɛgɛ wɔmɔ na; katugu yarikanga ki ma leele mbele pe yɛngɛlɛ ke yɛn ma yɛngɛ pe pye paa fyɔɔnlɔ yɛn. Yarikanga ki ma ti lesinmbele paa ya mbe kaselege ki yo.


\par }{\PP \VS{9}«Yaga kaa nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn wa ye tara pe jɔlɔ. Nambanra kapyege ki yɛn yɛgɛ ŋga na, yège jɛn, katugu yoro fun yàa pye nambanmbala wa Ezhipiti tara\XREF{†}{{\XO 23:9 }{\XO{23.9:
}}{\XT{Ɛki 22.21; Levi 19.33-34; Dete 24.17-18; 27.19}}}.


\par }{\SH Ye daga mbe cɛn \newline  mbe wogo yɛlɛ na ni \newline  konaa cɛnpilige ki wogo
\par }
{\PP \VS{10}«Yɛlɛ kɔgɔlɔni mbe taga yɛɛ na, ye yaa la fali tara ti na mbaa yariluguro nuru mbaa ti kɔɔn.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li na, ye tara ti yaga ti wogo, yaga ka fali ti na. Ye sefɛnnɛ mbele pe yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ, paga sa yaraga ŋga ta wa, ko ki yaa pye pe yaakara. Nda ka koro wa, to yaa pye woŋgaala pe yaakara. Ko nuŋgba ko ye yaa pye ye
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ naa ye oliviye tire kɛɛrɛ wogo ki na fun\XREF{†}{{\XO 23:11 }{\XO{23.10-11:
}}{\XT{Levi 25.1-7}}}.


\par }{\PP \VS{12}«Ye yaa la ye tunndo ti piin piliye kɔgɔlɔni ni, ɛɛn fɔ, pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, ye yaa ye tunndo ti yerege, jaŋgo ye nɛrɛ, naa ye sofilele ti ta ti wogo; ye kulojaala pe pinambiile poro naa ye nambanmbala pe ta pe wogo fun\XREF{†}{{\XO 23:12 }{\XO{23.12:
}}{\XT{Ɛki 20.9-11; 31.15; 34.21; 35.2; Levi 23.3; Dete 5.13-14}}}.


\par }{\PP \VS{13}«Sɛnrɛ nda fuun mì yo ye kan, yaa tanri ti na. Yaga kaa yarisunndo ta yɛgɛ yinri ti ye saga. Yaga kaa para ti sɛnrɛ na yɛrɛ.»


\par }{\SH Fɛtiye mbele Izirayɛli woolo \newline  pe daga mbaa piin
\par }
{\PP \VS{14}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho naa fɔ: «Yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pyew, fɛti taanri ye yaa pye na mɛgɛ ni mbanla gbɔgɔ.

\VS{15}Fɛti koŋgbanŋa ŋa ye yaa pye, wo wi yɛn
leve fu buru fɛti we. Ye yaa
leve fu buru ka sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn, Abibu\FTNT{†}{{\FR 23:15 }{\FR{23.15:
}}{\FT{Kìla pye Abibu yeŋge ki ni, ko ŋga ki yɛn yarilire kɔnyeŋge ye, pe maga lɛ na yarilire nda pe yinri ɔrizhi to kɔɔn (}}{\XT{Ɛki 12.14-20; Levi 23.6-8; Nɔmbu 28.17-25}}{\FT{).}}} yeŋge ki ni, mbe yala wagati ŋa mì kɔn ma tɛgɛ wi ni, katugu Abibu yeŋge ki ni, ko yàa yiri wa Ezhipiti tara. Ye ni, wa kpɛ ka ka pan laga na yɛgɛ sɔgɔwɔ kɛwara.

\VS{16}Ko puŋgo na, yaara nda yè lugu wa ye kɛɛrɛ ti ni, ye maa ki yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti kɔɔn sanga ŋa ni, ye yaa
yarilire kɔngɔ fɛti\FTNT{†}{{\FR 23:16 }{\FR{23.16:
}}{\FT{Yarilire kɔngɔ fɛti pàa pye naa yinri fun Pantikɔti; katugu Paki fɛti wi toroŋgɔlɔ ki piliye nafa shyɛn ma yiri kɛ wogo ki na pe mɛɛ wi lɛ naa piin; ki ma saa yala bile wi kɔnsanga wi ni (}}{\XT{Levi 23.15-21,39-43; Nɔmbu 28.26-31}}{\FT{).}}} wi pye. Ko puŋgo na, mbaa kee wa yɛlɛ li kɔsaga yeri, na yaga ye yarilire kɔngɔ tunndo ti pye wa ye kɛɛrɛ mbe kɔ, ye yaa
yarilire kɔnŋgɔlɔ fɛti\FTNT{†}{{\FR 23:16 }{\FR{23.16:
}}{\FT{Yarilire kɔnŋgɔlɔ fɛti paa kaa naa yinri puŋgo na Gbataala nɔgɔ fɛti. Pàa pye naa piin yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na. Ko fɛti wo la pye naga nari ma yo pè yarilire sannda ti kɔn tì kɔ; to lari nda ɛrɛzɛn pire naa oliviye tige pire (}}{\XT{Levi 23.24,33-43; Nɔmbu 29.12-38; Dete 16.13-15}}{\FT{).}}} wi pye.

\VS{17}Yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pyew, nambala pe ni fuun pe yaa pan pansaga taanri mi ŋa ye Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{18}«Yarikanga ŋga leve ma ye ki ni, yaga ka ka pinlɛ yaayoro
saara kasanwa ni mbe wɔ na yeri. Yaga ka yaayoro nda yè gbo ma wɔ na yeri saraga ti yanlaga ki tɛgɛ ki wɔnlɔ ki yiri.

\VS{19}Yaa paan ye kɛrɛ yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti ni wa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na gbɔgɔgo ki ni. Yaga ka sugbɔ yirifɔnŋɔ sɔgɔ wa wi nɔ yinriwɛ pi ni\FTNT{†}{{\FR 23:19 }{\FR{23.19:
}}{\FT{Ye wele wa
}}{\XT{Ɛki 34.26; Dete 14.21; 26.2}}{\FT{lara ti ni. Kapyege kayi ŋga Kana tara fɛnnɛ pàa pye na piin na pe yarisunndo ti gbogo. Izirayɛli woolo pe sila daga mbaa ki piin.}}}.»


\par }{\SH Yɔn fɔgɔlɔ ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa lɛ \newline  konaa li sɛnyoro sanni Izirayɛli \newline  woolo pe sa ye wa Kana tara
\par }
{\PP \VS{20}Kona, a we Fɔ wì sho naa fɔ: «Ye wele, mi yaa na
mɛrɛgɛ wi kelegi wa ye yɛgɛ, wila wele ye na wa ye kondangala li ni, fɔ sa ye ye ni wa tara nda mì gbɛgɛlɛ ye kan ti ni.

\VS{21}Yaa wi gbogo yaa tanri wi sɛnrɛ ti na. Na yaga yiri mbe je, wi se kaga kala yaga ye na, katugu wo wi yɛn wa na yɔnlɔ.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, na yaga la nuru wi yeri sanga pyew, mbaa tanri na sɛnrɛ ti ni fuun ti na, pa mi yaa pye ye mbɛnfɛnnɛ pe mbɛnfɔ konaa ye winfɛnnɛ pe winfɔ.


\par }{\PP \VS{23}«Na mɛrɛgɛ wi yaa keli ye yɛgɛ mbaa ye yɛgɛ sinni sa ye ye ni wa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Kana tara fɛnnɛ, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe tara. Mi yaa ki leele pe ni fuun pe tɔngɔ pew.

\VS{24}Yaga ka fɔli pe yarisunndo ti yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ti gbɔgɔ. Yaga kaa pe kapyere pyelɔmɔ pi fɔrɔgi. Ɛɛn fɔ, ye pe yarisunndo nda pe gbegele ti jɔgɔ, sinndɛɛrɛ nda pè yerege yerege na sunnu ti na, yeri gbɔn yeri jaanri yeri yaari.

\VS{25}Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, yaa mi nuŋgba gbogo. Pa kona mi yaa duwaw ye na mbe yaakara jɛndɛ kan ye yeri, naa wɔtɔnmɔ ni, mbe ye shɔ yama pi kɛɛ.

\VS{26}Wa ye tara, jɛlɛ kugbɔ se ka jɔgɔ, jambasee se ka pye wa. Mi yaa yinwetɔnlɔgɔ kan ye yeri.


\par }{\PP \VS{27}«Ye kaa yɔngɔ tara nda ni, mi yaa ti fyɛrɛ gbɔrɔ mbe ki leele pe yigi. Yaga ye leele mbele fuun tara, mi yaa ti paa fee ye yɛgɛ. Mi yaa ti ye mbɛnfɛnnɛ pe ni fuun paa fee ye yɛgɛ.

\VS{28}Mi yaa ndagasere tugbɔɔrɔ\FTNT{†}{{\FR 23:28 }{\FR{23.28:
}}{\FT{Ndagasere tugbɔɔrɔ sɛnrɛ nda tì yo, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ leele pe wire tìla fanla pe na fyɛrɛ ti kala na.}}} torogo wa ye yɛgɛ, ti sa Hɛvi cɛnlɛ woolo, naa Kana tara fɛnnɛ konaa Hɛti cɛnlɛ woolo pe purɔ wa ye yɛgɛ.

\VS{29}Ɛɛn fɔ, mi se ka ki leele pe ni fuun pe purɔ wa ye yɛgɛ yɛlɛ nuŋgba li ni, nakoma tara ti yaa koro waga, yanyaara ti yaa lɛgɛ, mbe yiri ye kɔrɔgɔ.

\VS{30}Mi yaa la ye mbɛnfɛnnɛ pe puro wa ye yɛgɛ jɛɛnnjɛnri sanni ye sa lɛgɛ ye tara ti shɔ yeri ta.

\VS{31}Mi yaa ti ye tara ti kɔnlɔ li lɛ wa Kɔgɔje yɛɛn wi na fɔ sa gbɔn wa Filisiti tara fɛnnɛ pe kɔgɔje wi na, konaa mbe lɛ wa
Sinayigbinri wi na fɔ sa gbɔn wa Efirati gbaan wi na; katugu mi yaa ki tara woolo pe le ye kɛɛ, ye pe purɔ wa ye yɛgɛ.

\VS{32}Yaga ka
yɔn finliwɛ le pe ni, yaga si ka pye yɔn finliwɛ na pe yarisunndo ti ni.

\VS{33}Yaga ka pe yaga pe cɛn ye ni wa ye tara, jaŋgo paga ka ye fanla ye kapege pye na na. Na yaga la pe yarisunndo ti gbogo ti yaa pye paa pɛnɛ yɛn mbe ye yigi.»




\par }\Chap{24}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li yɔn finliwɛ \newline  pi sɛnrɛ yo Izirayɛli woolo pe kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Lugu ma pan laga yanwiga ki na mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri, mboro naa
Arɔn, naa Nadabu, naa Abiyu konaa
Izirayɛlilelɛɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ ni. Ye yaa koro wa lege mbe fɔli mbanla gbɔgɔ.

\VS{2}Ko puŋgo na, Moyisi mboro nuŋgba ma yaa fulo laga na tanla. Mbele pè pinlɛ ma lugu ma ni, paga ka fulo laga na tanla; leele sanmbala paga ka lugu wa yanwiga ki na.»


\par }{\PP \VS{3}A Moyisi wì si sɔngɔrɔ ma saa Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro to naa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke ni fuun ke yo Izirayɛli woolo sanmbala pe kan. A leele pè si yɔn wa nuŋgba ma pinlɛ ma yo fɔ: «Ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo, we yaa ki pye.»

\VS{4}Kona, a Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti ni fuun ti yɔnlɔgɔ. Ki goto yirifaga ki na, a wì si yiri ma
saraga wɔsaga kan wa yanwiga ki nɔgɔ, mɛɛ sinndɛɛrɛ kɛ ma yiri shyɛn yerege ma yala Izirayɛli cɛngɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn ke yɔn ki ni.

\VS{5}A wì si Izirayɛli tara lefɔnmbɔlɔ pele wɔ ma yo pe sa
saara sogoworo wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, pe napɛnɛ pele gbo, pe pe wɔ
nayinmɛ saara li yeri.

\VS{6}A Moyisi wì si yaayoro nda pàa gbo ti kasanwa pi tɔgɔ maa walaga le leyaara ta ni, mɛɛ pi walaga sanmba pi yanragi yanragi saraga wɔsaga ki na.

\VS{7}Ko puŋgo na, a wì si
yɔn finliwɛ sɛwɛ wi lɛ maa kara ŋgbanga leele pe kan. A Izirayɛli woolo pè sho fɔ: «Ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo we yaa ki pye. We yaa la tanri li sɛnrɛ ti ni fuun ti na\FTNT{†}{{\FR 24:7 }{\FR{24.7:
}}{\FT{Yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ sɛwɛ ŋa ni, wo wi yɛn ŋa Moyisi wìla yɔnlɔgɔ we.}}}.»


\par }{\PP \VS{8}Kona, a Moyisi wì si kasanwa mba pìla pye wa leyaara ti ni pi lɛ maa yanragi yanragi leele pe na, mɛɛ pe pye fɔ: «Yɔn finliwɛ mba Yawe Yɛnŋɛlɛ lì le ye ni, mbe yala sɛnrɛ nda fuun lì yo ti ni, kasanwa mba po pi yɛn naga wogo ki nari naga finligi\XREF{†}{{\XO 24:8 }{\XO{24.8:
}}{\XT{Mati 26.28; Maki 14.24; Luki 22.20; 1 Korɛn 11.25; Ebu 10.29; 9.19-20}}}.»


\par }{\PP \VS{9}Ko puŋgo na, a Moyisi wì si lugu wa yanwiga ki na wo naa Arɔn, naa Nadabu, naa Abiyu, konaa Izirayɛli lelɛɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ ni.

\VS{10}A pè si poro Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yan. Li tɔɔrɔ nɔgɔ kɛɛ kìla pye paa yaraga ka yɛn ma yiri
safiri\FTNT{†}{{\FR 24:10 }{\FR{24.10:
{\QT{Safiri:}} Sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo kayi, ki yɛgɛ cɛnwɛ pi yɛn pa bura yɛn (Naga 4.6).}}} sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo kɔrɔgɔ, ma laga
kpoyi paa yɛgɛ ŋga na yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ki ma kaa sulu we.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, ali mbege ta pàa Yɛnŋɛlɛ li yan, li sila kapege pye Izirayɛli woolo teele pe na. Pàa li wele jɛŋgɛ, ko puŋgo na, a pè si li ma wɔ.


\par }{\SH Moyisi wìla kari Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ \newline  wa yanwiga ki go na
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Lugu ma pan na kɔrɔgɔ laga yanwiga ki go na, ma koro laga. Sinndɛɛrɛ papara papara nda mìla
lasiri sɛnrɛ to naa na ŋgasegele ke yɔnlɔgɔ ti na, mi yaa ti kan ma yeri, jaŋgo ma saa Izirayɛli woolo pe nari ti ni.»


\par }{\PP \VS{13}A Moyisi wì si yiri wo naa wi tunmbyee Zhozuwe wi ni, mɛɛ lugu wa Yɛnŋɛlɛ li yanwiga ki na.


\par }{\PP \VS{14}Wìla Izirayɛli lelɛɛlɛ pe pye fɔ: «Ye we sige laga Arɔn naa Huri pe ni fɔ we sa sɔngɔrɔ we pan. Na kala ka wa ta ye ni, wi kaa jaa peli yɛgɛ wɔ, yege yo pe kan.»

\VS{15}Moyisi wìla lugu ma kari wa yanwiga ki go na, kambaaga kìla pye maga tɔn.

\VS{16}A Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pì si tigi wa Sinayi yanwiga ki na. A kambaaga kì sigi tɔn ma saa gbɔn piliye kɔgɔlɔni. Piliye kɔlɔshyɛn wogo ki na, a lì si koro wa kambaaga ki nandogomɔ ma Moyisi wi yeri.

\VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pìla pye Izirayɛli woolo pe yɛgɛ na wa yanwiga ki na paa kasɔn yɛn ŋga ki yɛn na yiin.

\VS{18}A Moyisi wì si ye wa kambaaga ki nandogomɔ, mɛɛ lugu bere ma kari wa yanwiga ki go na. Wìla koro wa yanwiga ki na piliye nafa shyɛn, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ\XREF{†}{{\XO 24:18 }{\XO{24.18:
}}{\XT{Dete 9.9}}}.




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI CƐNSAGA \newline  PARAGA GO KI KANLƆMƆ

\par }\Chap{25}{\MR 25–31

\par }{\SH Izirayɛli woolo pe yarikanra \newline  Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go \newline  ki kanwa pi wogo na
\par }
{\R (Ɛki 35.4-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni naa ma yo fɔ:

\VS{2}«Ki yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ pe yarikanra lagala wa pe yarijɛndɛ ti na, peri kan na yeri. Ye yaa ti shɔ mbele pe yaa ti kan nayinmɛ ni poro yeri.

\VS{3}Yarikanra nda ye yaa shɔ pe yeri ti nda: Tɛ, naa warifuwe naa tuguyɛnrɛ,

\VS{4}naa ŋganra jese, naa jese yɛɛn kpanyi, naa kondoro jese, naa
lɛn jese ŋgbaan, naa jese ŋa pe pili sikanɔ sire ni,

\VS{5}naa simbapɛnɛ sɛɛrɛ nda pè le kondoro, naa sɛɛrɛ liire ni, naa akasiya tire ni,

\VS{6}naa fitanla sinmɛ ni, naa nuwɔ taanyaara nda pe ma gbegele
sinmɛ kpoyi ta ni konaa
wusuna nuwɔ taan ŋa pe ma sogo;

\VS{7}naa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro nda pe yinri
ɔnikisi, naa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ta yɛgɛ ni, nda pe yaa maramara yaripɔgɔ ŋga pe yinri
Efɔdi\FTNT{†}{{\FR 25:7 }{\FR{25.7:
}}{\FT{Efɔdi, yaripɔgɔ kayi, ŋga Izirayɛli saraga wɔfɛnnɛ to wìla pye na nii yaripɔrɔ sannda ti go na, na saraga wɔgɔtunŋgo ki piin wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni (Ɛki 28).}}} ki na, konaa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki na.

\VS{8}Yoro Izirayɛli woolo ye yaa cɛnsaga
kpoyi ka kan na kan, jaŋgo mbe cɛn wa ye sɔgɔwɔ.

\VS{9}Ye yaa na
cɛnsaga paraga go\FTNT{†}{{\FR 25:9 }{\FR{25.9:
}}{\FT{Cɛnsaga paraga go: Ki yɛn go ŋga pàa gbegele paraga ni, a kì pye Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga wa li woolo pe sɔgɔwɔ. Yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ ma tɛgɛ kɛsu ŋa ni pa wìla pye ma tɛgɛ wa ki cɛnsaga paraga go ki lajɛŋgɛ kpoyi ki ni, konaa tunŋgo pyeyaara ta yɛgɛ ni, to la pye ma tɛgɛ wa ki laga kpoyi ki ni. Pàa jasa gbegele paara ni ŋa pe ma sanga maga maga, maga fili. Kìla pye pe kaa kee, pe mari kɔlɔgi mari kaari kaari na kee ti ni (}}{\XT{Ɛki 25.9; 26;
}}{\XT{Levi 8.10}}{\FT{).}}} ko naa ki tunŋgo pyeyaara ti gbegele mbe yala cɛnlɔmɔ mba mi yaa naga ma na po ni.»


\par }{\SH Yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu \newline  wi gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 37.1-9)

\par }{\PP \VS{10}«Ye yaa kɛsu wa gbegele akasiya tire ni. Wi titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nuŋgba naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Wi gbemɛ pi yaa pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Wi yagawa pi yaa pye fun mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. 
\VS{11}Ye yaa tɛ piiri wo kɛsu wi nawa naa wi puŋgo ki na mboo tɔn, mbe wa wo wi yɔn ki na mbege maga mbege fili.

\VS{12}Ye yaa tɛ wa gbɔn ŋgereye tijɛrɛ, mbeyi le kɛsu wi yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na. Ye yaa shyɛn le kanŋgɔlɔ nuŋgba na, mbe shyɛn le kanŋgɔlɔ sanŋga ki na.

\VS{13}Ye yaa akasiya tige kanŋgagala shyɛn tɛ, mbe tɛ wo ke na mbe ke tɔn.

\VS{14}Ye yaa ke le wa ŋgereye yi ni wa kɛsu wi kanŋgara ti na, mbe ke tɛgɛ mbaa wi lee.

\VS{15}Kanŋgagala ke daga mbe koro wa kɛsu wi na, pe se ka ke wɔ wi na.

\VS{16}Yɔn finliwɛ sɛnrɛ sɛwɛ ŋa mi yaa kan ma yeri\FTNT{†}{{\FR 25:16 }{\FR{25.16:
}}{\FT{Yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn na. Ki sɛnrɛ to tìla pye Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele kɛ wele.}}}, maa le wa kɛsu wi ni.


\par }{\PP \VS{17}«Ye yaa kapere ti
kasulugo pyesaga\FTNT{†}{{\FR 25:17 }{\FR{25.17:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye kɛsu ŋa ni, kapere ti kasulugo pyesaga ko kìla pye wi yaritɔnŋgɔ ye. Eburuye sɛnrɛ ti ni ŋga kì yo fɔ kasulugo pyesaga ki sɛnpyɔ wi kɔrɔ wo yɛn mbe kapere ti tɔn. Kasanwa mba pàa pye na wuun yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi na po pìla ti Yɛnŋɛlɛ làa pye na kajɛŋgɛ piin leele pe kan na pe kapere ti tɔnni. Kasulugo pyesaga kìla pye na Yɛnŋɛlɛ li yinriwɛ taga wogo ko nari; li ŋgasegele ŋgele leele pàa pye na jogo li sila pye na ko wele; ɛɛn fɔ, saara nda pàa pye na woo kapere ti kala yagawa wogo ki na to làa pye na wele. Wa
}}{\XT{Ɔrɔmu 3.25}}{\FT{wi ni Zhezu Kirisi wo wi yɛn kasulugo pyesaga ye.}}} ki gbegele tɛ piiri ni. Ki titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nuŋgba naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Ki gbemɛ pi pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Ko ki yaa pye kɛsu wi yaritɔnŋgɔ\XREF{†}{{\XO 25:17 }{\XO{25.17:
}}{\XT{Ebu 9.5}}}.

\VS{18}Ye tɛ gbɔn wi yɛɛ na ye
sherubɛnye yanlɛɛlɛ shyɛn gbegele wa kasulugo pyesaga ki yinrɛ shyɛn ti na.


\par }{\PP \VS{19}«Ye yaa sherubɛn nuŋgba gbegele go nuŋgba na, mbe sanŋa wi gbegele go sanŋga ki na. Ye yaa pe gbegele wa kapere ti kasulugo pyesaga ki yinrɛ shyɛn ti na, pe yiri ki go na.

\VS{20}Ki sherubɛnye pe yaa pe kanwira ti yirige, mberi jaraga kapere ti kasulugo pyesaga ki go na, mbege tɔn ti ni, mbe yɛgɛ wa pe yɛɛ yeri, mbaa kapere ti kasulugo pyesaga ki wele.

\VS{21}Na maga ka
yɔn finliwɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi le wa kɛsu wi ni mbe kɔ, ye kapere ti kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn wi yaritɔnŋgɔ ki taga wi na yoo tɔn.

\VS{22}Pa mi yaa lanla yɛɛ nari ma na wa kapere ti kasulugo pyesaga ki go na, wa kɛsu wi na sherubɛnye shyɛn pe sɔgɔwɔ; pa mi yaa lanla ŋgasegele ke ni fuun ke kaan wa ma yeri, maa ke yuun Izirayɛli woolo pe kan.


\par }{\SH Buru ŋa pe ma kan Yɛnŋɛlɛ yeri \newline  wi ma tɛgɛ tabali ŋa na \newline  wi gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 37.10-16)

\par }{\PP \VS{23}«Ye tabali wa kan akasiya tire ni. Wi titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nuŋgba, wi gbemɛ pi pye mɛtɛrɛ kɔngɔ, wi yagawa pi pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ.

\VS{24}Ye yaa tɛ piiri wo wi na mboo tɔn, mbe wa wo wi yɔn koŋgo ki na mboo maga mboo fili.

\VS{25}Ye yaa tige papagapa ka kan tabali wi kanŋgara ti na, mboo maga mboo fili, ki gbemɛ pi pye paa kɛndala gbemɛ yɛn. Ye tɛ wo ki yɔn koŋgo ki na kɛɛrɛ yege maga, yege fili.

\VS{26}Ye yaa ŋgereye tijɛrɛ gbegele tɛ ni, mbeyi kan tabali wi yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na, mbe mara wi jegele tijɛrɛ ke na.

\VS{27}Ŋgereye yi yaa pye wa tabali wi kanŋgara ti na, tige papagapa ki tanla. Pa ye yaa la kanŋgagala ke nii wa yi ni, mbaa tabali wi lee.

\VS{28}Ye yaa akasiya tige kanŋgagala shyɛn tɛ, mbe tɛ wo ke na mbe ke tɔn. Koro ye yaa tɛgɛ mbaa tabali wi lee.

\VS{29}Ye yaa yaapire nda pe yaa la gbegele ti ni wa tabali wi na ti gbegele. To ti yɛn tasaala kpakpalakpa, naa wɔjɛŋgɛlɛ, naa kugbogolo konaa duvɛn
saraga ŋga pe ma wo wi leyaara ti ni. Ye ti ni fuun ti gbegele tɛ piiri ni.

\VS{30}Buru ŋa pe ma kan na yeri, yaa wi teri wa ki tabali wi na, na yɛgɛ sɔgɔwɔ sanga pyew\XREF{†}{{\XO 25:30 }{\XO{25.30:
}}{\XT{Levi 24.5-8}}}.


\par }{\SH Fitanladaga naa wi njegele \newline  kɔlɔshyɛn ke gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 37.17-24)

\par }{\PP \VS{31}«Ye yaa tɛ piiri gbɔn mbe fitanladaga gbegele, wi nɔgɔ, naa wi njegele, naa wi leyaara yanlɛrɛ ti ni, naa wi gbunŋgbunŋgolo, konaa wi yarifyɛɛnrɛ yanlɛrɛ ti ni, yeri pinlɛ yeri gbegele nuŋgba fitanladaga wi ni.

\VS{32}Njegele kɔgɔlɔni yaa pye fitanladaga wi kɛyɛn shyɛn yi na; taanri yaa pye kɛɛ ŋga na, taanri mbe pye kɛɛ sanŋga ki na.

\VS{33}Ye yaa leyaara yanlɛrɛ taanrindaanri gbegele fitanladaga wi njegele kɔgɔlɔni ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke na, paa amandi tige pige yɛn, naa ki gbunŋgbunŋgolo konaa ki fyɛɛnrɛ yɛn.

\VS{34}Leyaara yanlɛrɛ tijɛrɛ yaa pye fitanladaga wi na paa amandi tige pire yɛn, naa wi gbunŋgbunŋgolo konaa wi fyɛɛnrɛ yɛn.

\VS{35}Gbunŋgbunŋgolo nuŋgba nuŋgba daga mbe pye fitanladaga wi kɛyɛn shyɛn njegele ke filisaga pyew ki nɔgɔ, wa fitanladaga wi na.

\VS{36}Gbunŋgbunŋgolo koro naa njegele ke ni ke yaa pinlɛ mbe gbegele mbe pye nuŋgba fitanladaga wi ni, ti ni fuun ye yaa tɛ piiri gbɔn mberi gbegele.

\VS{37}Ye yaa fitanlaye kɔlɔshyɛn gbegele wa fitanladaga wi na, mbe ti paa yiin paa yanwa kaan wa wi yɛgɛ.

\VS{38}Ye yaa fitanla yɔn yirigeyaara naa wi cɔnrɔ leyaara ti gbegele tɛ piiri ni.

\VS{39}Ye tɛ piiri culo nafa ma yiri kɛ lɛ, yoo tɛgɛ ye fitanladaga wo naa wi tunŋgo pyeyaara ti gbegele.

\VS{40}Mboro Moyisi, cɛnlɔmɔ mba mì naga ma na wa yanwiga ki na, ma yɛɛ yigi, ma sa yaara ti gbegele ma yala pi ni\XREF{†}{{\XO 25:40 }{\XO{25.40:
}}{\XT{Kapye 7.44; Ebu 8.5}}}.




\par }\Chap{26}{\SH Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go \newline  ki kanlɔmɔ
\par }
{\R (Ɛki 36.8-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Mboro Moyisi, ma yaa kapyɔ jɛnfɛnnɛ pe pye pe paara titɔɔnrɔ kɛ ti
lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni, yeri tɛgɛ yanla
cɛnsaga paraga go\FTNT{†}{{\FR 26:1 }{\FR{26.1:
{\QT{Cɛnsaga paraga go:}} Ye wele wa Ɛki 25.9 laga ki ni konaa ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi ni wa ki sɛwɛ pyɔ wi nɔgɔna.}}} ki gbegele. Pe
sherubɛnye yanlɛɛlɛ gbegele wa paara ti na; kapyɔ jɛnfɛnnɛ mbege tunŋgo ki pye.

\VS{2}Paraga nuŋgba nuŋgba pyew, ki titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ kɛ ma yiri tijɛrɛ, ki gbemɛ pi yaa pye mɛtɛrɛ shyɛn. Paara ti ni fuun ti daga mbe pye ma.

\VS{3}Ye yaa paara ti kaŋgurugo yɔli mberi kan ti yɛɛ na, ti pye nuŋgba, mbe sannda ti yɔli mberi kan ti yɛɛ na ma fun.

\VS{4}Paara kaŋgurugo nda ye yaa keli mbe yɔli mberi kan ti yɛɛ na, ye ŋganra jese maŋgala pɔpɔ paraga kaŋgurugo wogo ki yɔn na. Paara kaŋgurugo sannda nda ye yaa yɔli mberi kan ti yɛɛ na, ye ŋganra jese maŋgala kele pɔpɔ fun wa paraga kaŋgurugo wogo ki yɔn na.

\VS{5}Maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ ke yaa pye paara koŋgbannda ti kaŋgurugo wogo ki yɔn na, maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ mbe pye paara sannda ti kaŋgurugo wogo ki yɔn na. Ti ni fuun shyɛn, ti maŋgala ke daga mbe pye yɛsinmɛ nuŋgba na, mbe yala ke yɛɛ ni.

\VS{6}Kandɔɔlɔ yaŋgala ŋgele pe ma tɛgɛ na yaara yinri ke ni, ye kele gbegele tɛ ni, ke pye nafa shyɛn ma yiri kɛ. Koro ye yaa tɛgɛ mbe paara ti yɔnrɔ ti yigi mberi kan ti yɛɛ na, jaŋgo
paraga go ki pye nuŋgba.


\par }{\PP \VS{7}«Ko puŋgo na, ye yaa paara titɔɔnrɔ kɛ ma yiri nuŋgba gbegele sikanɛɛlɛ sire ni, to mbe pye na
cɛnsaga paraga go ki tɔnparaga.

\VS{8}Ki paara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba, ti titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ kɛ ma yiri kaŋgurugo kaŋgurugo, ti gbemɛ pi yaa pye mɛtɛrɛ shyɛnzhyɛn. Ti ni fuun ti yaa pye mbe yala.

\VS{9}Yeri kaŋgurugo yɔli yeri kan ti yɛɛ na, yeri kɔgɔlɔni sannda ti yɔli yeri kan ti yɛɛ na. Paara kɔgɔlɔni nda ye yaa yɔli mberi kan ti yɛɛ na, yeri kɔgɔlɔni wogo ki kaw shyɛn wa paraga go ki yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{10}Paara kaŋgurugo nda yè keli ma yɔli ma kan yɛɛ na, ye yaa maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ pɔpɔ ti kaŋgurugo wogo ki yɔn na. Paara kɔgɔlɔni sannda nda yè yɔli ma kan yɛɛ na fun, ye yaa maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ pɔpɔ ti kɔgɔlɔni wogo ki yɔn na.

\VS{11}Ye yaa kandɔɔlɔ yaŋgala gbegele tuguyɛnrɛ ni, ke pye nafa shyɛn ma yiri kɛ. Ye yaa ke lele wa maŋgala ke ni, mbe paara kaŋgurugo nda yè yɔli ma kan yɛɛ na konaa kɔgɔlɔni nda yè yɔli ma kan yɛɛ na ti yɔnrɔ shyɛn ti pɔ yɛɛ na, jaŋgo paraga go ki pye nuŋgba.

\VS{12}Paraga kɔgɔlɔni wogo ki yaa tɔnlɔ mbe toro cɛnsaga paraga go ki titɔnlɔwɔ pi na. Ki walaga nuŋgba yaa to wa cɛnsaga paraga go ki puŋgo na mbege tɔn.

\VS{13}Mɛtɛrɛ kɔngɔ nuŋgba nuŋgba yaa koro paraga titɔnlɔgɔ ki yinrɛ shyɛn ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti na, mbe tigitigi mbe cɛnsaga paraga go ki kɛyɛn shyɛn yi ni fuun yi tɔn.

\VS{14}Simbapɛnɛ sɛɛrɛ nda pè le kondoro, ye ta lɛ yeri tɛgɛ ye paraga go ki tɔn ti ni. Ye sɛlɛgɛ lirige ka pye paritɔnŋgɔ, yege wa ti ni fuun ti go na yeri tɔn.


\par }{\PP \VS{15}«Ye akasiya tire tɛ go tire papara papara, yeri kan yanla cɛnsaga paraga go ki yerege ti ni.

\VS{16}Ki tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba, ti titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ kaŋgurugo kaŋgurugo, ti gbemɛ pi pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ.

\VS{17}Ye yaa jegele shyɛnzhyɛn wɔwɔ tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti na, ke sinzin ke yɛɛ ni.

\VS{18}Ye yaa ki tire papara papara ti nafa gbegele na cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki kanwa wogo ki na.

\VS{19}Ye yaa tire papara papara ti nɔgɔna cɛnyaara ti nafa shyɛn gbegele warifuwe ni, mberi tɛgɛ shyɛnzhyɛn tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti nɔgɔ, mberi jegele ke lele wa ti ni.

\VS{20}Ye yaa tire papara papara ti nafa gbegele na cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki kanwa wogo ki na,

\VS{21}konaa ti nɔgɔna cɛnyaara ti nafa shyɛn ni, yeri gbegele warifuwe ni. Yeri lele shyɛnzhyɛn wa tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti nɔgɔ.

\VS{22}Ye yaa tire papara papara kɔgɔlɔni gbegele na cɛnsaga paraga go ki puŋgo kɛɛ ki kanwa wogo ki na, wa yɔnlɔ tosaga yeri.

\VS{23}Ye yaa tire papara papara shyɛn gbegele na paraga go ki yɛngɛlɛ puŋgo wogolo ke kanwa wogo ki na.

\VS{24}Ki tire papara papara shyɛn ti yaa lɛ wa nɔgɔna mbe laga ti yɛɛ na, mbe kari naayeri. Ye yaa ti yinrɛ ti kan ti yɛɛ na, mberi pɔ ŋgerege nuŋgba ni. Ti ni fuun ti yaa pye ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na ma; ti yaa pye go yɛngɛlɛ shyɛn ke ni fuun ke na.

\VS{25}Kiga pye ma, pa tire papara papara ti yaa pye kɔlɔtaanri, ti nɔgɔna cɛnyaara nda ti yaa gbegele warifuwe ni, ti yaa pye kɛ ma yiri kɔgɔlɔni. Ti shyɛnzhyɛn yaa pye tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti nɔgɔ, wa na cɛnsaga paraga go ki puŋgo kɛɛ yeri.


\par }{\PP \VS{26}«Ye akasiya tire tɛ yeri pye tipaara. Kaŋgurugo yaa tɛgɛ mbe paraga go ki tire papara papara ti kanŋgɔlɔ nuŋgba yigi.

\VS{27}Kaŋgurugo yaa tɛgɛ mbe kanŋgɔlɔ sanŋga ki woro ti yigi, kaŋgurugo yaa tɛgɛ mbege puŋgo woro ti yigi, wa yɔnlɔ tosaga yeri.

\VS{28}Nandogomɔ tiyaparaga ki yaa taga wa tire papara papara ti nandogomɔ, mbe lɛ wa go ŋga na sa yiri wa go sanŋga ki na.

\VS{29}Ye yaa tɛ wo tire papara papara to naa tipaara ti na mberi tɔn. Ye yaa tɛ ŋgereye gbɔn, pa tipaara ti yaa ka ye wa ti ni.

\VS{30}Mboro Moyisi, cɛnlɔmɔ mba pìla naga ma na wa yanwiga ki na, ma ti pege kan pe yala po ni.


\par }{\PP \VS{31}«Ye yaa paraga ka ti lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni, ŋga ki yaa pɔ mbanla cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn. Kapyɔ jɛnfɛnnɛ pege ti pe sherubɛnye yanlɛɛlɛ gbegele wa ki na.

\VS{32}Ye yaa tɛ kandɔɔlɔ yaŋgala tɛgɛ mbege kan akasiya tige tiyagala tijɛrɛ na, kila yɔlɔ, ŋgele pè tɛ wo ke na ma ke tɔn. Ye tiyagala ke lele wa ke nɔgɔna cɛnyaara nda pè gbegele warifuwe ni ti ni.

\VS{33}Ye yaa ki paraga ki pɔ wa tɛ kandɔɔlɔ yaŋgala ke nɔgɔ na.

\par }{\PP «Ye yaa Yɔn
finliwɛsɛnrɛ kɛsu wi tɛgɛ wa paraga ki puŋgo na. Ki paraga ko ki yaa tɛgɛ mbe laga
kpoyi konaa laga jɛŋgɛ kpoyi ti kɔn shyɛn ti yɛɛ na\XREF{†}{{\XO 26:33 }{\XO{26.33:
}}{\XT{Ebu 6.19; 9.3-5}}}.

\VS{34}Ko puŋgo na, kapere ti
kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn kɛsu wi yaritɔnŋgɔ, yege tɛgɛ ye yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɔn ki tɔn ki ni, wa laga jɛŋgɛ kpoyi ki ni.

\VS{35}Paraga ŋga kì pɔ mala cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn, ye yaa tabali wi tɛgɛ wa ki yɛgɛ, wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri; ye fitanladaga wi tɛgɛ wa tabali wi yɛsinmɛ na, wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri.


\par }{\PP \VS{36}«Mbele pe maa paara ti tiin nari sɔgɔ, pe yaa paraga ka yɛgɛ ti mbege sɔgɔ lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni mbaa yeyɔngɔ ki tɔnni ki ni.

\VS{37}Ye akasiya tige tiyagala kaŋgurugo tɛ ye tɛ wo ke na ye ke tɔn. Ye tɛ kandɔɔlɔ yaŋgala tɛgɛ yege paraga ki kan wa tiyagala ke na, yeyɔngɔ ki na. Ye tuguyɛnrɛ yan ye tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti gbegele.




\par }\Chap{27}{\SH Saara wɔsaga ki kanlɔmɔ sɛnrɛ
\par }
{\R (Ɛki 38.1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Ye akasiya tire tɛgɛ ye
saraga wɔsaga gbegele. Ki kanŋgɔlɔyɔ tijɛrɛ yi yaa pye ja. Ki nuŋgba nuŋgba pyew ki yaa pye mɛtɛrɛ shyɛn naa kɔngɔ. Ki yagawa pi yaa pye mɛtɛrɛ nuŋgba naa kɔngɔ.

\VS{2}Ye yaa yɛnŋgɛlɛ\FTNT{†}{{\FR 27:2 }{\FR{27.2:
}}{\FT{Yɛnŋgɛlɛ ŋgele sɛnrɛ tì yo koro yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yawa wogo ko nari. Kìla pye, saraga wɔfɔ wi ma yaayoro nda pè gbo ti kasanwa pi tɛgɛ maa fa yɛnŋgɛlɛ ke na (}}{\XT{Levi 4.7,18,25,30,34; 8.15; 9.9; Yuuro 118.27}}{\FT{). Kìla pye, na lere ka fara lere ni mboo gbo, mbe fe saga yɛnŋgɛlɛ ke yigi paa wi gbo (}}{\XT{1 Wunlu 1.50; 2.28; Yuuro 18.2}}{\FT{).}}} tijɛrɛ tɛ mbe ke yirige wa saraga wɔsaga ki yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na, ke pinlɛ ke pye nuŋgba ki ni. Ye yaa tuguyɛnrɛ yan mbe wo ki na mbege tɔn.

\VS{3}Ye yaa saraga wɔsaga ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti gbegele tuguyɛnrɛ ni, to ti yɛn ki cɔnrɔ leyaara, naa ki cɔnrɔ koliyaara, naa ki tasaala\FTNT{†}{{\FR 27:3 }{\FR{27.3:
}}{\FT{Tasaala mbele sɛnrɛ tì yo, pa pàa pye na yaayoro kasanwa pi nii wa pe ni naa yanragi.}}}, naa ki kara wɔwangala konaa ki naŋganra wɔyaara ti ni.

\VS{4}Ye yaa tuguyɛnrɛ tɛgɛ mbe mɛrɛ gbegele saraga wɔsaga ki kɛyɛn tijɛrɛ yi na. Ye ŋgereye tijɛrɛ gbegele tuguyɛnrɛ ni, yeyi lele mɛrɛ ti yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na.

\VS{5}Yege mɛrɛ ti kan saraga wɔsaga ki na, mbege lɛ wa nɔgɔna sa gbɔn wa ki nandogomɔ, mbege maga mbege fili.

\VS{6}Ye yaa akasiya tige kanŋgagala shyɛn tɛ, mbe tuguyɛnrɛ wo ke na mbe ke tɔn.

\VS{7}Ye ki kanŋgagala ke lele wa ŋgereye yi ni saraga wɔsaga ki kɛyɛn shyɛn yi na mbaa ki lee.

\VS{8}Ye yaa tire papara papara tɛgɛ mbe saraga wɔsaga ki gbegele, ki nawa pi yaa pye waga. Yege gbegele ye yala cɛnlɔmɔ mba mìla naga Moyisi ma na wa yanwiga ki na pi ni.


\par }{\SH Paara nda pàa tɛgɛ \newline  ma Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go \newline  ki loŋgo ki jasa
\par }
{\R (Ɛki 38.9-20)

\par }{\PP \VS{9}«Ye yaa na
paraga go ki loŋgo ki jasa. Jasa wi yɔnlɔparawa kalige kɛɛ paara yeri ti
lɛn jese ŋgbaan ni. Ki kɛɛ ki titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ.

\VS{10}Ki tiyagala ke yaa pye nafa. Ye tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti nafa gbegele tuguyɛnrɛ ni, ye kandɔɔlɔ yaŋgala naa paara yanŋgakanŋgagala gbegele warifuwe ni, ye ke tɛgɛ ye paara ti kankan wa tiyagala ke na.

\VS{11}Na
cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ, yege gbegele ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun. Ki paara ti titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ; ki tiyagala ke yaa pye nafa, ke nɔgɔna cɛnyaara ti yaa pye nafa fun, yeri gbegele tuguyɛnrɛ ni. Ye kandɔɔlɔ yaŋgala naa paara yanŋgakanŋgagala gbegele warifuwe ni, ye ke tɛgɛ ye paara ti kankan wa tiyagala ke na.

\VS{12}Wa cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔ tosaga yeri, loŋgo ki gbemɛ pi na, jasa paara ti titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo. Wi tiyagala ke yaa pye kɛ, ke nɔgɔna cɛnyaara ti yaa pye kɛ fun.

\VS{13}Wa cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔ yirisaga yeri, loŋgo ki gbemɛ pi yaa pye fun mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo.

\VS{14-15}Loŋgo ki jasa yeyɔngɔ ki kɛyɛn shyɛn yi ni fuun nuŋgba nuŋgba yi na, paara ti titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ kɔlɔshyɛn kɔlɔshyɛn naa kɔnrɔkɔnrɔ, naa tiyagala taanrindaanri konaa ke nɔgɔna cɛnyaara taanrindaanri.

\VS{16}Loŋgo ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki yaa pye mɛtɛrɛ kɛ. Ye yaa ki ti mbege sɔgɔ lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni. Yege pɔ tiyagala tijɛrɛ na, ye tiyagala ke taga nɔgɔna cɛnyaara tijɛrɛ na.

\VS{17}Ye paara yanŋgakanŋgagala gbegele warifuwe ni, ye ke tɛgɛ ye loŋgo ki jasa tiyagala ke yigiyigi ke sɔgɔwɔ pi ni. Ye tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti gbegele tuguyɛnrɛ ni.

\VS{18}Loŋgo ki jasa wi titɔnlɔwɔ pi yaa pye mɛtɛrɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ, wi gbemɛ pi yaa pye mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo, wi paara nda ti yaa ti lɛn jese ŋgbaan ni ti yagawa pi yaa pye mɛtɛrɛ shyɛn naa kɔngɔ. Jasa tiyagala ke ni fuun ye ke nɔgɔna cɛnyaara ti gbegele tuguyɛnrɛ ni.

\VS{19}Yanla cɛnsaga paraga go ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti gbegele tuguyɛnrɛ ni, ki kankanŋgagala naa loŋgo ki jasa kankanŋgagala ke yaa gbegele tuguyɛnrɛ ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go \newline  ki fitanladaga kala
\par }
{\R (Levi 24.1-4)

\par }{\PP \VS{20}«Mboro Moyisi, maga yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ oliviye tige pire nda pè sun pe pan ti sinmɛ piiri ni, maa pi nii wa fitanladaga wi ni, jaŋgo fitanlaye paa yiin sanga pyew yembinɛ.

\VS{21}Arɔn naa wi pinambiile pe yaa fitanladaga wi gbegele mboo tɛgɛ wa
filisaga paraga go\FTNT{†}{{\FR 27:21 }{\FR{27.21:
}}{\FT{Filisaga paraga go ko nuŋgba ko pàa pye na yinri Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go. Pa Yɛnŋɛlɛ làa pye na finli wa Moyisi wi ni na para wi ni, ma pe ta wa gbinri wi ni (}}{\XT{Ɛki 29.42; 33.7-11}}{\FT{).}}} ki ni, wa paraga ŋga pè pɔ maga kɔn shyɛn ki yɛgɛ, ko ŋga kì
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɛgɛ tɔn we; jaŋgo fitanlaye paa yiin mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbege lɛ yɔnlɔkɔgɔ fɔ sa gbɔn lalaaga ki na. Ki yaa pye kondɛgɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu, yoro Izirayɛli woolo ye kan, naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na pe kan.




\par }\Chap{28}{\SH Saraga wɔfɛnnɛ \newline  pe yaripɔrɔ ti gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 39.1-31)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Mboro Moyisi, ma ndɔ
Arɔn naa wi pinambiile Nadabu, naa Abiyu, naa Eleyazari konaa Itamari pe wɔ wa
Izirayɛli woolo sanmbala pe sɔgɔwɔ, ma pe fulo ma yɛɛ tanla, jaŋgo paa
saraga wɔgɔtunŋgo piin na kan.

\VS{2}Ma yaripɔrɔ gbegele ma ndɔ Arɔn wi kan, nda ti yaa tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, tila wi gbɔgɔwɔ pi nari konaa mbe ti paa wi jate.

\VS{3}Maga yo kapyɔ jɛnfɛnnɛ pe ni fuun pe kan, poro mbele mì tijinliwɛ pi kan pe yeri, fɔ pe Arɔn yaripɔrɔ ti gbegele, mboo tɛgɛ wi yɛ, wila saraga wɔgɔtunŋgo ki piin na kan.

\VS{4}Yaripɔrɔ nda pe yaa gbegele ti nda: Yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na, naa
efɔdi, naa derigbɔgɔ, naa deritɔnlɔgɔ ŋga pè sɔgɔ, naa gbɔgɔwɔ njala na pe yinri
turiban konaa kurusijara ni. Pe yaa ki yaripɔrɔ nda tì tɛgɛ ti yɛ ti gbegele ma ndɔ Arɔn wo naa wi pinambiile pe kan, paa ti nii paa saraga wɔgɔtunŋgo ki piin na kan. 
\VS{5}Pe yaa ti ti tɛ maŋgala ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa
lɛn jese ŋgbaan ni.


\par }{\PP \VS{6}«Kapyɔ jɛnfɛnnɛ pe yaa efɔdi wi ti mboo sɔgɔ tɛ maŋgala ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan ni.

\VS{7}Ye pajogo maŋgala shyɛn yɔli efɔdi wi yinrɛ shyɛn ti na, jaŋgo ti pinlɛ ti pye nuŋgba.

\VS{8}Kurusijara wo naa efɔdi wi ni ti gbegelelɔmɔ pi yaa pye nuŋgba. Ti yaa gbegele fun tɛ maŋgala ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan ni.

\VS{9}Ye
ɔnikisi sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro shyɛn lɛ, ye Izirayɛli pinambiile pe mɛrɛ ti keregi keregi wa ti na.

\VS{10}Ye mɛrɛ kɔgɔlɔni keregi keregi wa sinndɛlɛgɛ koŋgbanŋga ki na, ye mɛrɛ kɔgɔlɔni sannda ti keregi keregi wa sinndɛlɛgɛ shyɛn wogo ki na, mbe yala pe se ma tagala pe yɛɛ na yɛgɛ ŋga na ki ni.

\VS{11}Ma ti pe Zhakɔbu\FTNT{†}{{\FR 28:11 }{\FR{28.11:
}}{\FT{Izirayɛli wo nuŋgba wo pàa pye na yinri Zhakɔbu.}}} pinambiile pe mɛrɛ ti keregi keregi wa ki sinndɛɛrɛ shyɛn ti na paa yɛgɛ ŋga na pe ma mɛgɛ tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga ki keregi keregi sinndɛlɛgɛ na we. Sinndɛlɛgɛ keregi keregifɔ mbege tunŋgo ki pye; pege sinndɛɛrɛ ti maramara tɛ piile shyɛn nawa.

\VS{12}Ye yaa ki sinndɛɛrɛ shyɛn ti mara efɔdi wi pajogo maŋgala shyɛn ke na. Ti yaa la nandowo kaan Izirayɛli woolo pe wogo ki na\FTNT{†}{{\FR 28:12 }{\FR{28.12:
}}{\FT{Ki sinndɛɛrɛ tìla pye naga nari ma yo Arɔn wìla pye wa leele pe yɔnlɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, li ta laa nawa tuun pe na.}}}. Arɔn wi yaa pe mɛrɛ ti lɛ wa wi pajoro ti na, wa na
cɛnsaga paraga go ki ni, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ; pa kona mi se ka fɛgɛ ye na.

\VS{13}Ma yaa ti pege sinndɛɛrɛ ti maramara tɛ piile nawa.

\VS{14}Ye tɛ piiri lɛ ye yɔngɔwɔ shyɛn gbegele, pi pye paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa mana pili we; sinndɛɛrɛ nda tì maramara wa tɛ piile pe nawa yoo le ti na.


\par }{\SH Yaripɔgɔ ŋga pe ma le \newline  ma wa kotogo na ki gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 39.8-21)

\par }{\PP \VS{15}«Yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na mbaa kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo ki ni, ma ti kapyɔ jɛnfɛnnɛ pege gbegele gbegelelɔmɔ nuŋgba pi na. Ma yaa ti pege gbegele pege sɔgɔ tɛ maŋgala ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan ni.

\VS{16}Yege kuru yege taga ki yɛɛ na, ki kɛyɛn tijɛrɛ yi pye yi yala. Ki kɛɛ nuŋgba nuŋgba pyew, ki titɔnlɔwɔ pi yaa pye siwiri nuŋgba.

\VS{17}Ye sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro maramara wa ki ni, ti pye kologo tijɛrɛ. Ki kologo koŋgbanŋga ki yaa pye
sariduwani sinndɛɛrɛ, naa
topazi konaa
emerodi.

\VS{18}Ki kologo shyɛn wogo ki sinndɛɛrɛ ti yaa pye
ɛsikaribukili\FTNT{†}{{\FR 28:18 }{\FR{28.18:
{\QT{Ɛsikaribukili:}} Sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo kayi, ŋga ki yɛn yɛngɛ kpanyi.}}}, naa
safiri konaa lulu.

\VS{19}Ki kologo taanri wogo ki sinndɛɛrɛ ti yaa pye
opali\FTNT{†}{{\FR 28:19 }{\FR{28.19:
}}{\FT{{\QT{Opali:}} Sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo kayi, ŋga ki yɛn ma filige lugulugu.}}}, naa agati\FTNT{†}{{\FR 28:19 }{\FR{28.19:
{\QT{Agati:}} Sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo kayi, ŋga ki maa yɛngɛlɛ ma pye yɔngɔyɔngɔ.}}} konaa
ametisiti.

\VS{20}Ki kologo tijɛrɛ wogo ki sinndɛɛrɛ ti yaa pye
kirizoliti, naa
ɔnikisi konaa
zhasipi. Ye ki sinndɛɛrɛ ti ni fuun ti maramara tɛ pyɔ nawa.

\VS{21}Sinndɛɛrɛ ti yaa pye kɛ ma yiri shyɛn mbe yala Izirayɛli pinambiile pe mɛrɛ ti ni. Cɛngɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn ke ni, cɛnlɛ nuŋgba mɛgɛ daga mbe keregi keregi sinndɛlɛgɛ nuŋgba na, paa yɛgɛ ŋga na pe ma mɛgɛ tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga ki keregi keregi we.


\par }{\PP \VS{22}«Ma ti pe yɔngɔwɔ shyɛn gbegele tɛ piiri ni, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa mana pili, mboo le yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki na.

\VS{23}Ma ti pe tɛ ŋgereye shyɛn gbegele fun, peyi to wa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki yinrɛ shyɛn ti na.

\VS{24}Tɛ yɔngɔwɔ shyɛn poo nuŋgba pɔ ŋgerege nuŋgba na, poo sanmba pi pɔ ŋgerege sanŋga ki na, wa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki yinrɛ shyɛn ti na.

\VS{25}Sinndɛɛrɛ shyɛn pèri maramara tɛ piile mbele ni, ma yaa ti pe yɔngɔwɔ shyɛn pi yinrɛ sannda ti pɔpɔ ki tɛ piile pe na, wa efɔdi wi pajogo maŋgala ke na, jaŋgo yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki pye wa yɛgɛ.

\VS{26}Ma yaa ti pe tɛ ŋgereye ya yɛgɛ gbegele shyɛn, peyi to yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki na, wa ki nɔgɔna yinrɛ shyɛn ti na, wa ki yɛgɛ ŋga ki yɛn ma mara efɔdi wi na ki na.

\VS{27}Ma ti pe tɛ ŋgereye ya yɛgɛ gbegele shyɛn, peyi to wa efɔdi wi pajogo maŋgala shyɛn ke nɔgɔ, wa yɛgɛ kɛɛ ki na, ke yɔlikologo ki tanla, kurusijara ŋa wi yaa tɛgɛ mbe efɔdi wi pɔ ki go na.

\VS{28}Yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na, pe yaa ki ŋgereye yi pɔ efɔdi wi tɛ ŋgereye yi na ŋganra mana ni, jaŋgo yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki pye kurusijara ŋa wi yaa tɛgɛ mbe efɔdi wi pɔ wi go na, kiga ka sanga mbe laga wa efɔdi wi na.

\VS{29}Yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na mbaa kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo, ko ŋga Izirayɛli cɛngɛlɛ ke mɛrɛ ti yɛn ma keregi keregi ki na, na Arɔn wi kaa yiin sanga ŋa ni wa na cɛnsaga paraga go ki ni, wigi le wigi wa wa wi kotogo ki na. Pa kona, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi se fɛgɛ ye na.

\VS{30}Mboro Moyisi, yaara nda pe yinri Urimu naa Tumimu\FTNT{†}{{\FR 28:30 }{\FR{28.30:
}}{\FT{Urimu naa Tumimu tìla pye yaara shyɛn ta, nda wee jɛn nala. Kana kanŋgagala la wɛlɛ nakoma yaanŋgumbigile. Pàa ke tɛgɛ na we Fɔ wi yewe ke ni, mbe ta mbaa wi nawa kagala ke jɛnni. Ye wele wa
}}{\XT{Ɛsidi 2.63; Nɔmbu 27.21; Nehe 7.65}}{\FT{lara ti ni.}}}, mari le wa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na mbaa kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo ki ni, jaŋgo na Arɔn wi kaa paan wa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ sanga ŋa ni, ti pye wa wi kotogo ki na. Arɔn wi yaa lari nii lari waa wa wi kotogo ki na sanga pyew mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe ti wila na nandanwa kala li jɛnni, na wi kaa yoro Izirayɛli woolo ye kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo we.


\par }{\SH Saraga wɔfɛnnɛ to wo naa \newline  wi pinambiile pe yaripɔrɔ sannda
\par }
{\PP \VS{31}«Arɔn wi yaa efɔdi wi le mboo taga deritɔnlɔgɔ ŋga na, ma ti pege gbegele ŋganra jese ni.

\VS{32}Ma ti pege yɔlɔgɔ ki wɔ wa ki nandogomɔ, pe mana ŋgbanla taga wa ki yɔn ki na, pege yɔn ki kaw, paa yɛgɛ ŋga na pe ma sɛlɛgɛ derege yɔlɔgɔ yɔn ti we.

\VS{33}Ma ti pe girenadi tige pire yanlɛrɛ gbegele ŋganra jese, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni, peri toto derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki na mbege maga mbege fili, naa tɛ keŋgeŋgele ni, pe ke toto ki tige pire yanlɛrɛ ti sɔgɔwɔ pi ni.

\VS{34}Na paga girenadi tige pige yanlɛgɛ nuŋgba to, pe yaa tɛ keŋgenɛ la to, mbege pye ma mbe derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki maga mbege fili.

\VS{35}Arɔn wi yaa kaa ki derigbɔgɔ ki nii mbaa saraga wɔgɔtunŋgo ki piin. Na wiga kaa paan wa na cɛnsaga paraga go ki ni na yɛgɛ sɔgɔwɔ, konaa na wiga kaa yinrigi, pe yaa la keŋgeŋgele ke tinmɛ taa\FTNT{†}{{\FR 28:35 }{\FR{28.35:
}}{\FT{Keŋgeŋgele ke tinmɛ po na, lelɛgɛrɛ naga jate ndɛɛ ke tunŋgo ko layi ŋga mbe sara Yɛnŋɛlɛ li na, lo na lere na yan yɛnlɛ ni, fɔ li tunmbyee wo wila yiin wa li cɛnsaga paraga go ki ni mbe tunŋgo pye; ɛɛn fɔ, nambanŋa la ma, jaŋgo liga kaa gbo.}}}, pa kona wi se ku.


\par }{\PP \VS{36}«Ma ti pe tɛ piiri gbɔn paparapa, maga yɔnlɔgɔ wa wi na fɔ: ‹MBE PYE
KPOYI YAWE YƐNŊƐLƐ LI KAN›, paa yɛgɛ ŋga na pe ma mɛgɛ ki tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga ki keregi keregi we.

\VS{37}Ma yaa ki tɛ paparapa wi pɔ ŋganra mana ni wa gbɔgɔwɔ njala li na, wa ki yɛgɛ.

\VS{38}Ki tɛ paparapa wi yaa pye wa Arɔn wi walɛgɛ ki na. Kiga pye ma, yarikanra nda fuun Izirayɛli woolo pe yaa la teri ti yɛ, mbaa paan ti ni na kan kapere nda pe mbe ya mbaa piin ti wogo na, wi yaa ti go kala li lɛ. Ki tɛ paparapa wi yaa pye wa Arɔn wi walɛgɛ ki na sanga pyew, jaŋgo mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mbe yɛnlɛ ki yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ ti na.


\par }{\PP \VS{39}«Ma ti pe deritɔnlɔgɔ gbegele Arɔn wi kan, naa njala ni konaa kurusijara ni, pege gbegele pege sɔgɔ lɛn jese ŋgbaan ni.


\par }{\PP \VS{40}«Ma ti pe deritɔɔnrɔ gbegele Arɔn wi pinambiile pe kan, naa kurusijaraye ni, konaa gbɔgɔwɔ njagala ni; tila pe gbɔgɔwɔ pi nari konaa paa pe jate.


\par }{\PP \VS{41}«Maga yaripɔrɔ ti lele ma ndɔ Arɔn wo naa wi pinambiile pe kan. Ma
sinmɛ kpoyi wo pe na, ma pe wɔ ma pe tɛgɛ pe tunŋgo ki na, ma pe pye kpoyi paa saraga wɔgɔtunŋgo ki piin na kan.

\VS{42}Ma kurusiile weŋgele gbegele pe kan lɛn jese ni paa pe nii paa pe fɛrɛ ti tɔnni, mbege lɛ wa pe sɛnŋgɛlɛ ke na mbe tigi mbe pe jegbɔgɔlɔ ke tɔnndɔ.

\VS{43}Arɔn naa wi pinambiile pe ni, pe yaa la pe nii pe yɛɛ na, na pe kaa kee wa
filisaga paraga go ki ni sanga ŋa ni we, nakoma na paga fulo wa
saraga wɔsaga ki tanla mbe tunŋgo pye wa
laga kpoyi ki ni. Ki ka pye ma, pe se jate pe kapege pye, ŋga ki yaa ti pe ku ki kala na. Ki yaa pye kondɛgɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu Arɔn naa wi setirige piile pe kan.




\par }\Chap{29}{\SH Saraga wɔfɛnnɛ pe tɛgɛwɛ
\par }
{\R (Levi 8.1-36)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Ŋga ma yaa pye mbe
Arɔn naa wi pinambiile pe pye
kpoyi mbe pe tɛgɛ pe yɛ, jaŋgo paa
saraga wɔgɔtunŋgo piin na kan ki ŋga:

\par }{\PP «Ma yaa napɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba naa simbapɛnɛ shyɛn yigi, pe pye jɛrɛgisaga fu,

\VS{2}mbe
leve fu buru taga wa, naa leve fu gato ŋa pè gbɔn sinmɛ ni, naa leve fu wɔn ŋa pè wa yarilire nda pe yinri furoma\FTNT{†}{{\FR 29:2 }{\FR{29.2:
}}{\FT{Yarilire nda pe yinri bile to nuŋgba to pe yinri furoma. Ti yɛn paa mali yɛn.}}} ti muwɛ pa ni, ma sinmɛ yanragi yanragi wi na.

\VS{3}Ma ti ni fuun ti le kanjapige nuŋgba ni, ma kari ti ni wa
cɛnsaga paraga go ki ni, mbe pinlɛ napɔlɔ wo naa simbapɛnɛ shyɛn pe ni.


\par }{\PP \VS{4}«Ma kari Arɔn naa wi pinambiile pe ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na wa nawa, ma ti pe woli tɔnmɔ ni.

\VS{5}Ko puŋgo na, yaripɔrɔ nda tì tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, mari le Arɔn wi na, to ti yɛn derigbɔgɔ naa deritɔnlɔgɔ, naa
efɔdi wo naa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki ni; Kurusijara ŋa wi yaa tɛgɛ mbe efɔdi wi pɔ mɛɛ wi pɔ.

\VS{6}Ma gbɔgɔwɔ njala li kan Arɔn wi kan. Yɔɔnrɔ ti yɛn tɛ paparapa ŋa na, maa pɔ wa gbɔgɔwɔ njala li na.

\VS{7}Ma
sinmɛ kpoyi pa lɛ maa wo wa Arɔn wi go ki na, mboo wɔ na kan.

\VS{8}Ko puŋgo na, mɛɛ Arɔn wi pinambiile pe pye pe fulo wa ma tanla, mɛɛ pe deritɔɔnrɔ ti lele pe kan,

\VS{9}ma pe kurusijaraye pe pɔpɔ pe kan, ma pe njagala ke kankan pe kan. Saraga wɔgɔtunŋgo ki yaa pye pe wogo fɔ sanga pyew.

\par }{\PP «Pa ma yaa Arɔn wo naa wi pinambiile pe tɛgɛ saraga wɔgɔtunŋgo ki na yɛɛn.


\par }{\PP \VS{10}«Ma kari napɔlɔ yirifɔnŋɔ wi ni wa filisaga paraga go ki yɛgɛ wa laga nawa, Arɔn naa wi pinambiile pe pe kɛyɛn yi tagataga wa wi go ki na.

\VS{11}Mɛɛ napɔlɔ yirifɔnŋɔ wi kɔnli na yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa filisaga paraga go ki yɔn na wa nawa.

\VS{12}Ma napɔlɔ yirifɔnŋɔ wi kasanwa pa lɛ ma yombɛlɛ li ni, maa fafa wa
saraga wɔsaga ki yɛnŋgɛlɛ ke na, mɛɛ sanmba pi wo wa saraga wɔsaga ki nɔgɔna cɛnyaraga ki na maga maga, maga fili.

\VS{13}Ko puŋgo na, ma yanlaga ŋga kì lara ti tɔn ki laga, naa yiripɔlɔ wi ni, naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni. Ma ti ni fuun ti sogo wa saraga wɔsaga ki na.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, ma yaa napɔlɔ wi kara sannda, naa wi sɛlɛgɛ konaa wi lara ti sogo wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na. Ko yaa pye saraga mbe kapere kala yagawa ja.


\par }{\PP \VS{15}«Ko puŋgo na, ma yaa simbapɛnɛ nuŋgba lɛ, Arɔn naa wi pinambiile pe yaa pe kɛyɛn yi tagataga wa wi go ki na.

\VS{16}Ma yaa simbapɔlɔ wi kɔnli mboo kasanwa pi tɔgɔ, mboo yanragi yanragi saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{17}Ko puŋgo na, ma simbapɔlɔ wi kɔɔnlɔ, maa lara naa wi saanra ti jogo, mari taga wa wi kara nda mà kɔɔnlɔ to naa wi go ki na.

\VS{18}Ma yaa simbapɔlɔ wi kara ti ni fuun ti sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ki yaa pye
saraga sogowogo ŋga yè wɔ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri, saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn mala ndanla\XREF{†}{{\XO 29:18 }{\XO{29.18:
}}{\XT{Efɛ 5.2; Fili 4.18}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Ma yaa simbapɔlɔ shyɛn woo wi lɛ, Arɔn naa wi pinambiile pe pe kɛyɛn yi tagataga wa wi go ki na.

\VS{20}Mɛɛ simbapɔlɔ wi kɔnli maa kasanwa pa lɛ maa fafa wa Arɔn naa wi pinambiile pe kalige nuŋgbogolo ke na, wa laga ŋga pe ma nuŋgbolo li furu, mbe pa fafa wa pe kalige kɛyɛn yombɛgbɔrɔ naa pe kalige tɔɔrɔ yombɛgbɔrɔ ti na\FTNT{†}{{\FR 29:20 }{\FR{29.20:
}}{\FT{Mbe kasanwa pi fafa wa kalige nuŋgbolo li na, konaa kalige yombɛgbɔgɔ naa kalige tɔlɔgɔ yombɛgbɔgɔ ki na, ko la pye naga nari fɔ pè ki lerefɔ wi pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na.}}}. Ko puŋgo na, mɛɛ kasanwa sanmba pi yanragi yanragi wa saraga wɔsaga ki kanŋgara ti na.

\VS{21}Kasanwa mba wa saraga wɔsaga ki na, ma pa lɛ, naa sinmɛ kpoyi pa ni, mari yanragi yanragi Arɔn naa wi yaripɔrɔ ti na konaa wi pinambiile naa pe yaripɔrɔ ti na. Ki ka pye ma, Arɔn wo naa wi pinambiile pe ni, pe yaa pye kpoyi, konaa pe yaripɔrɔ ti ni.


\par }{\PP \VS{22}«Ma yaa simbapɔlɔ wi yanlaga ki lɛ, naa wi naga ki ni, naa wi yanlaga ŋga ki ma lara ti tɔn ki ni, naa yiripɔlɔ wi ni, naa wi jinŋgele koro naa ke yanlaga ki ni konaa wi kalige jegbɔlɔ li ni. Wo wi yɛn simbapɔlɔ ŋa pe ma wɔ saraga mbe lere tɛgɛ tunŋgo na.

\VS{23}Leve fu buru wi yɛn kanjapige ŋga ni, ko ŋga ki yɛn ma tɛgɛ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma buru wa wɔ wa ki ni nuŋgba, naa gato ŋa pè wa sinmɛ ni nuŋgba ni konaa wɔn nuŋgba ni.

\VS{24}Ma ki yaara ti ni fuun ti le Arɔn naa wi pinambiile pe kɛɛ, peri yirige peri kan saraga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri.

\VS{25}Ko puŋgo na, mari shɔ pe yeri, ma ti peri sogo wa saraga wɔsaga ki na, wa saraga sogowogo ki go na. Ki yaa pye saraga ŋga pe ma sogo, ki wirige nuwɔ taan pi yɛn ma mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na ndanla.

\VS{26}Ma simbapɔlɔ shyɛn woo ŋa wì wɔ saraga mbe Arɔn wi tɛgɛ tunŋgo ki na, wi ndige ki lɛ, maga yirige maga kan saraga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri. Ko puŋgo na, ki ndige ki yaa pye ma tasaga.


\par }{\PP \VS{27}«Simbapɔlɔ ŋa wi yaa pye saraga mbe Arɔn naa wi pinambiile pe tɛgɛ tunŋgo ki na, maa ndige naa wi jegbɔlɔ li ni ti lɛ, mari yirige mari kan saraga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri.

\VS{28}Ti yaa pye Arɔn naa wi pinambiile pe tasaga. Ki yɛn kondɛgɛlɛ na li yaa pye kɔsaga fu
Izirayɛli woolo pe kan; katugu ki yɛn yarikanga, pe yaa la ki yarikanra ti lagala wa
nayinmɛ saara ti na, mbaa ti kaan mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri.


\par }{\PP \VS{29}«Arɔn wi kuŋgɔlɔ, wi yaripɔrɔ nda tì tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, yeri kan wi pinambiile pe yeri, na paga sinmɛ kpoyi wo pe na mbe pe tɛgɛ tunŋgo ki na pilige ŋga ni we.

\VS{30}Arɔn wi pinambiile pe ni, ŋa wi yaa ka cɛn wa wi yɔnlɔ, mbe pye
saraga wɔfɔ, mbaa yiin wa filisaga paraga go ki ni, mbaa tunŋgo piin wa
laga kpoyi ki ni, wi yaa ki yaripɔrɔ ti le sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn.


\par }{\PP \VS{31}«Ko puŋgo na, simbapɔlɔ ŋa pe ma wɔ saraga ma lere tɛgɛ saraga wɔgɔtunŋgo ki na, yoo kara ti sɔgɔ laga kpoyi ka ni.

\VS{32}Arɔn naa wi pinambiile pe ni, pe yaa simbapɔlɔ wi kara ti ka konaa buru ŋa wa kanjapige ki ni wi ni, wa filisaga paraga go ki yɔn na.

\VS{33}Poro cɛ pe yaa ki yarikanra ti ka, to nda pè tɛgɛ ma pe kapere ti kasulugo ki pye, ma pe pye kpoyi, naa pè pe tɛgɛ saraga wɔgɔtunŋgo ki na we. Lere wa yɛgɛ si daga mbe ta ka, katugu ti yɛn kpoyi.

\VS{34}Ki yaayogo ŋga pè gbo ma lere wi tɛgɛ tunŋgo ki na, na ki kara ta ka wɔnlɔ mbe yiri, naa buru wa ni, yeri sogo. Lere si daga mbe ta ka, katugu ti yɛn yaara nda ti yɛn kpoyi.


\par }{\PP \VS{35}«Kapyege ŋga ki yaa pye Arɔn naa wi pinambiile pe kan mbe pe tɛgɛ tunŋgo ki na, maga pye ma cɛ piliye kɔlɔshyɛn ni, paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo ma kan we.

\VS{36}Pilige nuŋgba nuŋgba pyew, ma yaa napɔlɔ nuŋgba wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja. Ki saraga ŋga ma yaa wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, ko ma yaa tɛgɛ mbe saraga wɔsaga ki pye kpoyi. Ko puŋgo na, ma yaa sinmɛ kpoyi wo ki na mbege le mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na kɛɛ.

\VS{37}Ma yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye saraga wɔsaga ki na sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn, mbege le na kɛɛ. Ko puŋgo na, ki yaa pye jɛŋgɛ kpoyi, yaraga o yaraga ka jiri ki na, ki yaa pye kpoyi fun\FTNT{†}{{\FR 29:37 }{\FR{29.37:
}}{\FT{Mbe wɔ saraga wɔfɛnnɛ poro ni, yaraga ka sila daga mbe jiri yaraga ŋga kì tɛgɛ ki yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ka na. Yaraga ŋga fuun ka jiri yaara nda tì tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ka na, ki ma daga mbe ku; katugu ki ma kanŋga ma pye kpoyi.}}}.


\par }{\SH Saara sogoworo \newline  nda ti yaa la woo pilige pyew
\par }
{\R (Nɔmbu 28.1-8)

\par }{\PP \VS{38}«Saraga ŋga ma yaa la woo wa saraga wɔsaga ki na pilige pyew ki ŋga: Simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ shyɛn, mbele pè ta yɛlɛ nuŋgba nuŋgba. Ki saraga ki daga mbaa woo suyi.

\VS{39}Ma yaa nuŋgba wɔ saraga pinliwɛ ni, mbe sanŋa wi wɔ saraga yɔnlɔkɔgɔ yɛgɛ ni.

\VS{40}Ma yaa muwɛ saraga culo taanri taga simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ ŋa wi yaa wɔ pinliwɛ ni wi na, mba pè oliviye tige pire sinmɛ piiri litiri nuŋgba naa kɔngɔ pinlɛ pi ni, mberi wɔ saraga. Duvɛn saraga ŋga pe ma wo, ma yaa wi litiri nuŋgba naa kɔngɔ taga simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ koŋgbanŋa wi na.

\VS{41}Ma yaa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ shyɛn woo wi wɔ saraga yɔnlɔkɔgɔ yɛgɛ ni. Yarikanra nda tì taga pinliwɛ woo wi na, to nda ti yɛn muwɛ, naa sinmɛ konaa duvɛn, mari cɛnlɛ nuŋgba ti taga yɔnlɔkɔgɔ woo wi na. Ki yɛn saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na ndanla.

\VS{42}Ki yɛn saraga sogowogo ŋga ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na, pe yaa la woo suyi wa filisaga paraga go ki yɔn na, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ. Pa mi yaa la finli wa ye ni, mbaa para ma ni.


\par }{\PP \VS{43}«Ko laga koyi mi yaa kaa finli wa Izirayɛli woolo pe ni. Na gbɔgɔwɔ pi yaa ka ki laga ki pye kpoyi.

\VS{44}Mi yaa filisaga paraga go konaa saraga wɔsaga ti tɛgɛ ti yɛ na yɛɛ kan. Mi yaa Arɔn naa wi pinambiile pe pye kpoyi, paa saraga wɔgɔtunŋgo piin na kan.

\VS{45}Mi yaa cɛn laga yoro Izirayɛli woolo ye sɔgɔwɔ, mbe pye ye Yɛnŋɛlɛ.

\VS{46}Kona ye yaa ki jɛn mbe yo muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le; mì ye yirige ma ye wɔ wa Ezhipiti tara, jaŋgo mbe cɛn laga ye sɔgɔwɔ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.»




\par }\Chap{30}{\SH Wusuna nuwɔ taan wi yaa la sori \newline  saraga wɔsaga ŋga na \newline  ki gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 37.25-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Ma ti pe
saraga wɔsaga ka gbegele akasiya tige ni, mbaa
wusuna nuwɔ taan wi sori wa ki na.

\VS{2}Saraga wɔsaga ki kanŋgɔlɔyɔ tijɛrɛ yi yaa pye ja. Ki kanŋgɔlɔ nuŋgba pyew, ki yaa pye mɛtɛrɛ kɔngɔ, ki yagawa pi yaa pye mɛtɛrɛ nuŋgba. Ma ti pe yɛnŋgɛlɛ tɛ pe ke yirige wa ki yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na, ke pinlɛ ke pye ki ni nuŋgba.

\VS{3}Ma ti pe tɛ piiri wo ki lagapyew ki na, ki gona wo naa ki kanŋgara, naa ki yɛnŋgɛlɛ ke na. Ma ti pe tɛ wa wo ki yɔn koŋgo ki na kɛɛrɛ mbege maga mbege fili.

\VS{4}Ma ti pe tɛ ŋgereye shyɛnzhyɛn gbegele, peyi kankan saraga wɔsaga ki kɛyɛn shyɛn yan yì yɛgɛ wa yi yɛɛ yeri yi na, wa ki yɔn kɛɛrɛ ki nɔgɔ, jaŋgo paa ki lɛkanŋgagala ke nii wa yi ni, mbaa ki lee.

\VS{5}Ma ti pe ki kanŋgagala ke gbegele akasiya tige ni, pe tɛ wo ke na pe ke tɔn.

\VS{6}Ma ti pege saraga wɔsaga ki tɛgɛ wa paraga ŋga pè pɔ ma Yɛnŋɛlɛ
cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki yɛgɛ, ko ŋga
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɛn wa ki puŋgo na we, wa kapere ti
kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn wi yaritɔnŋgɔ ki yɛgɛ. Pa mi yaa kaa finli wa ma ni.

\VS{7}Arɔn wi yaa ti paa wusuna nuwɔ taan wi sori wa ki na pinliwɛ pyew, na wi kaa fitanlaye pe gbɛgɛlɛ sanga ŋa ni wa laga
kpoyi ki ni we.

\VS{8}Yɔnlɔkɔgɔ pyew, wi yaa ti pe wusuna nuwɔ taan wa sogo wa ki na, na wi kaa jaa mbe fitanlaye pe mu sanga ŋa ni we. Ye yaa la wusuna nuwɔ taan wi sori suyi mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ, yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni.

\VS{9}Yaga ka wusuna nuwɔ taan wa yɛgɛ sogo wa ki na, na ŋa cɛnlɛ mì naga wo wa ma. Yaga ka
saraga sogowogo, naa muwɛ
saraga konaa duvɛn saraga ŋga pe ma wo to ta wɔ wa ki na saraga.

\VS{10}Yɛlɛ pyew, Arɔn wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye saraga wɔsaga ki yɛnŋgɛlɛ ke na pyesaga nuŋgba. Yaayogo ŋga pè gbo mbe kapere ti kala yagawa ja, wi yaa ki kasanwa pa fafa ke na. Ye setirige piile mbele fuun pe yaa yiri puŋgo na, paa ki kapyege ŋga ki piin yɛlɛ pyew pyesaga nuŋgba. Ki saraga wɔsaga ki yaa pye jɛŋgɛ
kpoyi mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kan.»


\par }{\SH Yaara nda ti yaa wɔ \newline  mbe Izirayɛli woolo pe go shɔ
\par }
{\PP \VS{11}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni naa ma yo fɔ:

\VS{12}«Na ma kaa
Izirayɛli woolo sanmbala pe jinri sanga ŋa ni, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa penjara ta sara mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri mbe pe yɛɛ go shɔ; jaŋgo ki jirige ki ka ka ti jɔlɔgɔ mbe to ye na.

\VS{13}Lere ŋa fuun pe yaa ka jiri, wi yaa warifuwe pyɔ nuŋgba sara, ŋa wi nuguwɔ pi yaa pye giramu kaŋgurugo, mbe yala
laga kpoyi ki warifuwe pyɔ walaga ki nuguwɔ pi ni. Ki warifuwe pyɔ wi yaa wɔ yarikanga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri\XREF{†}{{\XO 30:13 }{\XO{30.13:
}}{\XT{Ɛki 38.25-26; Mati 17.24}}}.

\VS{14}Lere o lere pe yaa ka jiri ki jirige ki na, mbege lɛ mbele pè ta yɛlɛ nafa nafa konaa pe yɛgɛ fɛnnɛ pe ni, pe yaa yarikanga ki kan mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri.

\VS{15}Penjara fɔ wii daga mbe kan mbe wɛ ki warifuwe pyɔ walaga ki na; fyɔnwɔ fɔ wii daga mbe kan mbe tigi ki warifuwe pyɔ walaga ki na. Lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yaa ki penjara ti wɔ mberi kan mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri yarikanga, mbe ta mboo yɛɛ go shɔ.

\VS{16}Ma yaa ki go shɔgɔ penjara ti shɔ Izirayɛli woolo pe yeri mberi tɛgɛ mbaa
filisaga paraga go ki tunŋgo ki piin ti ni. Ti yaa ti mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mbaa jatere piin ki na fɔ yè ye go shɔgɔ penjara ti kan.»


\par }{\SH Jogoyaraga ki gbegewe
\par }
{\PP \VS{17}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{18}«Ma ti pe jogoyaraga gbegele tuguyɛnrɛ ni, naa ki nɔgɔna cɛnyaraga ni. Maga tɛgɛ filisaga paraga go konaa saraga wɔsaga\FTNT{†}{{\FR 30:18 }{\FR{30.18:
}}{\FT{Pàa pye na saara sogoworo ti sori saraga wɔsaga ŋga na, ko sɛnrɛ ti yɛn na yuun laga ki laga ŋga ki ni. Ye wele wa
}}{\XT{Ɛki 38.8}}{\FT{laga ki ni.}}} ti sɔgɔwɔ pi ni, ma tɔnmɔ le wa ki ni maga yin saraga wɔfɛnnɛ pe yɛɛ jogowo pi mɛgɛ ni.

\VS{19}Arɔn naa wi pinambiile pe yaa ki tɔnmɔ pi tɛgɛ mbaa pe kɛyɛn naa pe tɔɔrɔ ti jori pi ni.

\VS{20}Na pe kaa yiin wa filisaga paraga go sanga ŋa ni, pe yaa pe kɛyɛn naa pe tɔɔrɔ ti jogo wa ki tɔnmɔ pi ni gbɛn; konaa na pe kaa jaa mbe fulo wa saraga wɔsaga ki tanla mbe tunŋgo pye wa ki na, mbe saara nda pe ma sogo ta wɔ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri we, jaŋgo paga ka ku.

\VS{21}Pe yaa la pe kɛyɛn naa pe tɔɔrɔ ti jori jaŋgo paga ka ku. Ko yɛn kondɛgɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu ma Arɔn naa wi setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe kan.»


\par }{\SH Sinmɛ mba pe ma wo yaraga na \newline  mbege wɔ Yɛnŋɛlɛ kan
\par }
{\PP \VS{22}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni naa ma yo fɔ:

\VS{23}«Nuwɔ taanyaara nda fuun ti yɛn jɛndɛ ma wɛ ti ni fuun na, ma ta lɛ: Nda pe yinri
miiri ti tɔnmɔ culo kɔgɔlɔni, naa sinamɔmu timuwɛ nuwɔ taan culo taanri, naa kanɛli timuwɛ nuwɔ taan culo taanri,

\VS{24}naa kasi timuwɛ nuwɔ taan culo kɔgɔlɔni, mbe yala laga kpoyi ki taanlayaraga ki nuguwɔ pi ni, konaa oliviye tige pire sinmɛ litiri kɔgɔlɔni ni.

\VS{25}Ma ti nuwɔ taanyaara gbegelefɔ wa mberi pinlɛ ti yɛɛ ni, wiri gbegele sinmɛ nuwɔ taan. Pi yaa pye
sinmɛ kpoyi, pe kaa jaa mbe yaraga ka le na kɛɛ, pe yaa pa wo ki na.

\VS{26}Ko sinmɛ po pawi ma yaa wo filisaga paraga go ki na, naa yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi na, mberi le na kɛɛ;

\VS{27}naa tabali wo naa wi tunŋgo pyeyaara ti na; naa fitanladaga wo naa wi tunŋgo pyeyaara ti na; naa wusuna nuwɔ taan wi ma sogo saraga wɔsaga ŋga na ki na;

\VS{28}naa saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na konaa ki tunŋgo pyeyaara ti na; naa jogoyaraga konaa ki tatɛgɛ ki na, mberi le na kɛɛ.

\VS{29}Ma yaa ki yaara ti tɛgɛ ti yɛ na kan, pa ti yaa pye jɛndɛ kpoyi. Yaraga ŋga fuun ka jiri ka na, ki yaa pye kpoyi fun\FTNT{†}{{\FR 30:29 }{\FR{30.29:
}}{\FT{Ye
}}{\XT{Ɛki 29.37}}{\FT{wi kɔrɔ wi yɛgɛ yowo sɛnrɛ ti wele.}}}.

\VS{30}Ma yaa ki sinmɛ pa wo Arɔn naa wi pinambiile pe na mbe pe pye
kpoyi jaŋgo paa saraga wɔgɔtunŋgo piin na kan.


\par }{\PP \VS{31}«Ko puŋgo na, maga yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: ‹Ki sinmɛ mba pi yɛn sinmɛ kpoyi, ma tɛgɛ pi yɛ mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na kan ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na pe sɔgɔwɔ.

\VS{32}Lere si daga mbe pa fa wi yɛɛ na; lere si daga mbege sinmɛ cɛnlɛ pa gbegele ki gbegelelɔmɔ nuŋgba pi na. Pi yɛn kpoyi, yaa pi jate kpoyi fun.

\VS{33}Na lere wa ka sinmɛ pa gbegele pi yiri ki woo mba pi kɔrɔgɔ, mboo fa lere wa yɛgɛ na, ŋa wi woro
saraga wɔfɔ, ki daga pege fɔ wi wɔ wa wi woolo pe sɔgɔwɔ.› »


\par }{\SH Wusuna nuwɔ taan wi gbegewe
\par }
{\PP \VS{34}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Nuwɔ taanyaara ta lɛ naa: Nda pe yinri sitakite, naa
ɔnikisi konaa galibanumu\FTNT{†}{{\FR 30:34 }{\FR{30.34:
}}{\FT{Sitakite naa galibanumu ti yɛn nuwɔ taanyaara nda ti maa taa tipire ta ni, ma pye paa ŋguro tɔnmɔ yɛn. Ɔnikisi ŋa sɛnrɛ tì yo lagamɛ, sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo ko ma; ɛɛn fɔ, tɔnmɔ yaraga ka kɔrɔgɔ yi.}}}. Ma wusuna nuwɔ taan piiri taga wa ti na; ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti lɛgɛ ti yalayala.

\VS{35}Ma ti nuwɔ taanyaara gbegelefɔ wa mberi pinlɛ ti yɛɛ ni, wi wusuna nuwɔ taan piiri gbegele, ŋa wi yaa pye kpoyi. Wi yaa wi gbegele kɔ\FTNT{†}{{\FR 30:35 }{\FR{30.35:
}}{\FT{Kìla pye pe ma kɔ le wa wusuna nuwɔ taan ŋa pè gbegele wi ni, jaŋgo wiga ka ta mbe jɔgɔ konaa wi sogowo pi ta pi tanla.}}} ni.

\VS{36}Ma ti pe wa sun poo pye muwɛ, ma saa tɛgɛ wa filisaga paraga go ki ni, wa yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa laga ŋga mi yaa la finli ma ni we. Ye yaa laa jate pi yɛn jɛmbɛ kpoyi.

\VS{37}Yaga ka ki wusuna nuwɔ taan cɛnlɛ wa gbegele ki gbegelelɔmɔ nuŋgba pi na ye yɛɛ kan. Yaa wi jate paa yaraga kpoyi yɛn.

\VS{38}Na lere wa ka wi cɛnlɛ wa gbegele, mbaa wi gbɔɔn la yɔgɔri wi nuwɔ taan pi kala na, wi daga poo wɔ wa wi woolo pe sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 30:38 }{\XO{30.38:
}}{\XT{Ɛki 37.29}}}.»




\par }\Chap{31}{\SH Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go \newline  ki gbegelefɛnnɛ
\par }
{\R (Ɛki 35.30–36.1)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Wele, mì Uri pinambyɔ Bezaleyɛli wi wɔ ma yiri wa Zhuda cɛnlɛ li ni. Uri to wo lawi ŋa Huri.

\VS{3}Mìlan yinnɛ li le wi ni, a lùu kan kajɛnmɛ, naa tijinliwɛ ni konaa kapyɔ tunndo ti yɛgɛ jɛnwɛ pi ni.

\VS{4}Wi mbe ya mbaa kapyɔ tunndo fɔnndɔ jatere taa, mbaa ti gbegele tɛ ni, naa warifuwe konaa tuguyɛnrɛ ni.

\VS{5}Wi mbe ya mbaa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ti tɛni mbaa ti sogolo ti yɛɛ ni, konaa mbaa tire tɛni. Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ wi mbe ya mbe tunndo cɛnlɛ pyew ti pye.

\VS{6}Mì Ahisamaki pinambyɔ Oholiyabu wi kan wi yeri wila wi sari, ma yiri wa Dan cɛnlɛ li ni. Mì tijinliwɛ gbɔɔ kan kapyɔ jɛnfɛnnɛ pele yeri fun, jaŋgo pe ŋga fuun mì yo ma kan ki gbegele.

\VS{7}Pe
filisaga paraga go ki gbegele, naa
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi ni, naa wi yaritɔnŋgɔ ŋga ki yɛn kapere ti
kasulugo pyesaga ki ni, naa filisaga paraga go ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni;

\VS{8}naa tabali wo naa wi tunŋgo pyeyaara ti ni, naa fitanladaga wi ni, poo gbegele tɛ piiri ni konaa wi tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni, naa
wusuna nuwɔ taan wi ma sogo
saraga wɔsaga ŋga na ki ni;

\VS{9}naa
saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na ki ni, naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni, naa jogoyaraga konaa ki tatɛgɛ ki ni;

\VS{10}naa yaripɔrɔ nda pe yaa la nii mbaa tunŋgo piin ti ni, naa
saraga wɔfɔArɔn wi yaripɔrɔ nda ti yaa tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ti ni, naa wi pinambiile pe yaripɔrɔ nda pe yaa la nii mbaa
saraga wɔgɔtunŋgo ki piin ti ni;

\VS{11}naa
sinmɛ kpoyi konaa wusuna nuwɔ taan ŋa wi yaa tɛgɛ wa
cɛnsaga paraga go ki ni wi ni. Kapyɔ jɛnfɛnnɛ pe yaa ki tunndo ti ni fuun ti pye, mbe yala sɛnrɛ nda fuun mì yo ti ni.»


\par }{\SH Zhufuye cɛnpilige ki sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{13}«Ki yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ paa
cɛnpilige ki cɛɛn, katugu ki yɛn paa kacɛn yɛn mi naa yoro sɔgɔwɔ, naa ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe sɔgɔwɔ. Ki yɛn naga nari fɔ muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì ye pye kpoyi.

\VS{14}Ki kala na, yaa cɛnpilige ki cɛɛn, katugu ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ ye kan. Lere ŋa fuun kaga jɔgɔ wi daga poo gbo. Lere ŋa fuun ka tunŋgo ka pye ki pilige ki ni, poo purɔ poo wɔ wa wi woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{15}Ye yaa la tunŋgo piin piliye kɔgɔlɔni ni yapelege ki ni, pilige kɔlɔshyɛn wogo ko ki yɛn cɛnpilige ye, ma pye wogopilige ŋga kì tɛgɛ ki yɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kan. Lere ŋa fuun ka tunŋgo pye cɛnpilige ki ni, wi daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 31:15 }{\XO{31.15:
}}{\XT{Ɛki 20.8-11; 23.12; 34.21; Levi 23.3; Dete 5.12-14}}}.

\VS{16}Yoro Izirayɛli woolo yaa cɛnpilige ki cɛɛn suyi, yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni; katugu ki yɛn yɔn finliwɛ mba pi yɛn kɔsaga fu.

\VS{17}Ki pilige ki yaa pye kacɛn ŋa wi yɛn kɔsaga fu mi naa yoro Izirayɛli woolo ye sɔgɔwɔ; katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mì naayeri wo naa tara ti gbegele piliye kɔgɔlɔni ni, ki pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, a mì si wogo\XREF{†}{{\XO 31:17 }{\XO{31.17:
}}{\XT{Ɛki 20.11}}}.»


\par }{\SH Yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye \newline  ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ \newline  papara papara nda na
\par }
{\PP \VS{18}Naa Yɛnŋɛlɛ làa kaa para Moyisi wi ni ma saa kɔ, wa
Sinayi yanwiga ki na, a lì si sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn nda lo jate làa yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yɔnlɔgɔ ti na ti kan wi yeri.




\par }{\MS IZIRAYƐLI WOOLO \newline  PAA YƐNŊƐLƐ LI YƆN \newline  FINLIWƐ PI JƆGƆ

\par }\Chap{32}{\MR 32–34

\par }{\SH Napige ŋga Izirayɛli woolo \newline  pàa gbegele tɛ ni
\par }
{\R (Dete 9.6-29)

\par }{\PP \VerseOne{1}Naa
Izirayɛli woolo pàa kaa ki yan Moyisi wila mɔni wa yanwiga ki na wi woro mbe tigi, a pè si saa gbogolo wa
Arɔn wi tanla, ma suu pye fɔ: «Yiri ma yarisunŋgo ka gbegele we kan kila we yɛgɛ sinni. Katugu ki Moyisi ŋa wi yɛn naŋa ŋa wì we yirige ma we wɔ wa Ezhipiti tara ti ni, yaraga ŋga kùu ta, we sigi jɛn\XREF{†}{{\XO 32:1 }{\XO{32.1:
}}{\XT{Kapye 7.40}}}.»


\par }{\PP \VS{2}A Arɔn wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Tɛ nuŋgbogolo ŋgele ke yɛn ye jɛɛlɛ, naa ye pinambiile\FTNT{†}{{\FR 32:2 }{\FR{32.2:
}}{\FT{Nambala pàa pye na nuŋgbogolo nii fun; ye wele wa
}}{\XT{Kiti 8.24-26}}{\FT{laga ki ni.}}} konaa ye sumborombiile pe na, ye ke wɔwɔ ye pan ke ni na kan.»


\par }{\PP \VS{3}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Izirayɛli woolo pe ni fuun pè si tɛ nuŋgbogolo ŋgele pàa lele ke wɔwɔ ma ke kan Arɔn wi yeri.

\VS{4}A wì sigi tɛ yaara ti shɔ pe yeri, mari yan mari le yaraga ka ni, ma napige yanlɛgɛ gbegele wi ni. Kona, a Izirayɛli woolo pè si jɔrɔgɔ ma yo fɔ: «Woro Izirayɛli woolo, we yɛnŋɛlɛ li na, lo lì we yirige wa Ezhipiti tara.»

\VS{5}Naa Arɔn wìla kaa ki yan leele pè jɔrɔgɔ ma, a wì si
saraga wɔsaga kan wa napige yanlɛgɛ ki yɛgɛ sɔgɔwɔ, mɛɛ ki yo ŋgbanga pe kan fɔ: «Goto we yaa fɛti pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni\FTNT{†}{{\FR 32:5 }{\FR{32.5:
}}{\FT{Arɔn wìla fɛti pyewe sɛnrɛ to yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ na, jaŋgo mbe ti leele pe koro le wi kɛɛ na, paga ka laga li na pew.}}}.»


\par }{\PP \VS{6}Ki goto yirifaga ki na, a leele pè si yiri ma
saara sogoworo naa
nayinmɛ saara wɔ. Kona, a pè si cɛn ma li ma wɔ. Ko puŋgo na, pè si yiri na jinrigi\XREF{†}{{\XO 32:6 }{\XO{32.6:
}}{\XT{1 Korɛn 10.7}}}.


\par }{\PP \VS{7}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Tigi maa kee, katugu ma woolo mbele mà yirige wa Ezhipiti tara, pè kapege pye.

\VS{8}Pè kɛ fyaw ma konɔ na mìla naga pe na li wa. Pè tɛ yan ma napige yanlɛgɛ gbegele pe yɛɛ kan, ma fɔli ki yɛgɛ sɔgɔwɔ maga gbɔgɔ konaa ma
saara wɔ ki yeri. Pè yɛrɛ yo fɔ: ‹Ye wele, woro Izirayɛli woolo, we yɛnŋɛlɛ li na, lo lì we yirige wa Ezhipiti tara.› »

\VS{9}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Mìgi wele maga yan fɔ ki leele mbele pe yɛn leele mbele pè yiri ma je.

\VS{10}Koni, na yaga mbe nawa ŋgban pe ni. Mi yaa pe tɔngɔ mbe pe kɔ. Ɛɛn fɔ, mi yaa ti cɛnlɛ gbenɛ mbe yiri wa ma ni.»


\par }{\PP \VS{11}A Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, yiŋgi na mɛɛ nawa ŋgban ma woolo pe ni? Poro mbele mà pe yirige wa Ezhipiti tara ma yawa gbɔɔ po naa ma fanŋga gbɔgɔ ki ni we.

\VS{12}Na maga ki pye ma, pa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa yo fɔ mɔ̀ɔ woolo pe yirige wa Ezhipiti tara mbe pan mbe pe jɔlɔ, mbe pe gbo laga yanwira wasege ki ni, mbe pe cɛnlɛ li kɔ mbeli wɔ laga tara ti na pew. Ma naŋgbanwa gbɔɔ pi yaga. Jɔlɔgɔ ŋga maa jaa mbe wa ma woolo pe na, mɔɔ jatere wi kanŋga ki wogo ki na, maga yaga.

\VS{13}Ma jatere pye ma tunmbyeele Abirahamu, naa Izaki konaa Izirayɛli pe na, poro mbele màa wugu ma yɛɛ mɛgɛ ki na pe kan ma yo fɔ: ‹Mi yaa ye setirige piile pe pye pe lɛgɛ paa naayeri wɔnŋgɔlɔ ke yɛn. Tara nda mìri sɛnrɛ yo, mi yaa ti kan pe yeri ti pye pe woro fɔ sanga pyew.› »


\par }{\PP \VS{14}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili jatere wi kanŋga ma jɔlɔgɔ ŋga làa yo li yaa wa li woolo pe na ki yaga.


\par }{\PP \VS{15}A Moyisi wì si sɔngɔrɔ ma yiri wa yanwiga ki na ma tigi.
Yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn nda na tìla pye wi kɛɛ. Pàa yɔnlɔgɔ ti shyɛn ti kɛyɛn shyɛn yi ni fuun yi na.

\VS{16}Ki sinndɛɛrɛ papara papara Yɛnŋɛlɛ lo làa ti gbegele. Yɔɔnrɔ nda tìla pye wa ti na, Yɛnŋɛlɛ lo làa ti yɔnlɔgɔ.

\VS{17}Naa Zhozuwe wìla kaa leele pe jɔrɔgɔmɔ pi logo, a wì si Moyisi wi pye fɔ: «Pyeri ma logo, malaga tinmɛ yɛn na yinrigi wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni.»

\VS{18}A Moyisi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ayoo, cew tafɛnnɛ ma paa jɔrɔgi,

\par }{\Q pè malaga gbɔn ma ya mbele ni poro pele si ma paa jɔrɔgi.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ, yuuro tinmɛ mila nuru.»


\par }{\PP \VS{19}Naa paa kaa na yɔngɔ paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, a Moyisi wì si napige yanlɛgɛ ki yan konaa leele pe ni paa yoo. A wì si nawa ŋgban fɔ jɛŋgɛ, mɛɛ sinndɛɛrɛ papara papara nda tìla pye wi kɛɛ ti wa tara mari yaari le yanwiga ki nɔgɔ;

\VS{20}mɛɛ ki napige yanlɛgɛ ŋga leele pàa gbegele ki lɛ, maga wa wa kasɔn maga sogo a kì pye muwɛ. A wì sigi muwɛ pi lɛ maa yanragi wa tɔnmɔ pi ni, maa kan Izirayɛli woolo pe yeri, a pòo wɔ\FTNT{†}{{\FR 32:20 }{\FR{32.20:
}}{\FT{Moyisi wìla ko pye ma mbege naga fɔ kala na Izirayɛli woolo pàa pye, lì pye kapege pe go na, ŋga pe daga mbege kala yagawa ja (}}{\XT{Nɔmbu 5.17,24}}{\FT{).}}}.

\VS{21}Ko puŋgo na, a Moyisi wì si Arɔn wi yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi ki leele mbele pè pye ma na, a mà si ti a paa ki kapege gbɔgɔ ŋga ki piin?»

\VS{22}A Arɔn wì si Moyisi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Na tafɔ, maga ka nawa ŋgban. Mboro jate màga jɛn ma yo kapege pyewe pi yɛn ma ki leele mbele pe ndanla.

\VS{23}Pànla pye ma yo fɔ: ‹Yarisunŋgo ka gbegele we kan kila we yɛgɛ sinni; katugu ki Moyisi ŋa wi yɛn naŋa ŋa wì we yirige ma we wɔ wa Ezhipiti tara ti ni, yaraga ŋga kùu ta, we sigi jɛn.›

\VS{24}A mì si pe pye fɔ: ‹Tɛ yɛn lere ŋa fuun yeri, wuu wɔ na kan. A pè suu wɔwɔ ma pan maa kan na yeri. A mì suu le kasɔn, maa yan, mɛɛ ki napige yanlɛgɛ ŋga ki gbegele.› »


\par }{\PP \VS{25}A Moyisi wì sigi yan fɔ leele pè koro pe yɛɛ na, fɔ Arɔn wìla pe yaga a paa tanri pe yɛɛ nandanwa kala lo na, ma ti a pè tifaga pe juguye pe yɛgɛ na.

\VS{26}A Moyisi wì si saa yere wa paara yinrɛ cɛnsaga yeyɔngɔ ki na, ma sho fɔ: «Lere o lere wi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ, wo mbe pan laga na tanla.»

\par }{\PP A
Levi setirige piile pe ni fuun pè si saa gbogolo wa wi tanla maa maga.

\VS{27}A wì si pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, woro Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, ŋga lì yo ki ŋga: ‹Naŋa nuŋgba nuŋgba pyew, wuu tokobi wi lɛ, wi ye wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, wigi yanriyanri, mbe yiri
paraga go ka ni mbe ye ka ni, wuu sefɛnnɛ, naa wi wɛnnɛ konaa wi cɛnyɛɛnlɛ pe gbo.› »


\par }{\PP \VS{28}A Levi setirige piile pè si tanga ma yala Moyisi sɛnyoro ti ni. Ki pilige ki ni, nambala mbele pàa ku, pàa pye na kee lere waga taanri (3 000) yeri.

\VS{29}Kona, a Moyisi wì si Levi setirige piile pe pye fɔ: «Nala, yè ye yɛɛ kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbaa tunŋgo piin li kan, katugu yè yɛnlɛ ma ye pinambiile, naa ye sefɛnnɛ pe gbo. Ki kala na, lì duwaw ye na nala.»


\par }{\SH Moyisi wìla Yɛnŋɛlɛ li yɛnri \newline  li Izirayɛli woolo pe kala yaga
\par }
{\PP \VS{30}Ki goto, a Moyisi wì si leele pe pye fɔ: «Yè kapege gbɔgɔ pye. Koni mi yaa lugu naa mbe kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, kana pa mi yaa ya mbe ye kapere ti kasulugo ki pye.»


\par }{\PP \VS{31}A Moyisi wì si sɔngɔrɔ naa wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ma saa li pye fɔ: «Ki leele pè kapege gbɔgɔ pye dɛ! Pè tɛ yarisunŋgo gbegele pe yɛɛ kan.

\VS{32}Koni, mi yɛn nɔɔ yɛnri, ma pe kapege ki kala yaga pe na; nakosima mala mɛgɛ ki gbo maga wɔ wa sɛwɛ ŋa mà yɔnlɔgɔ wi ni\FTNT{†}{{\FR 32:32 }{\FR{32.32:
}}{\FT{Mbe yala
}}{\XT{Yuuro 69.29; Luki 10.20; Fili 4.3; Naga 3.5; 21.27}}{\FT{lara ti ni, yinwege sɛwɛ yɛn Yɛnŋɛlɛ li yeri, ŋa lesinmbele pe mɛrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ wa wi ni.}}}.»

\VS{33}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ayoo! Lere ŋa wì kapege pye na na, ko fɔ wo mɛgɛ ko mi yaa gbo mbe wɔ wa na sɛwɛ wi ni.

\VS{34}Koni, ta kee ma sa ki leele pe yɛgɛ sin ma kari pe ni wa laga ŋga mì naga ma na ki ni. Wele, na
mɛrɛgɛ wi yaa la tanri ma yɛgɛ. Ɛɛn fɔ, mi ka ka yiri pe kɔrɔgɔ pilige ŋga ni, mi yaa pe jɔlɔ pe kapege ki kala na.»


\par }{\PP \VS{35}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo pe jɔlɔ napige yanlɛgɛ ŋga pàa ti a Arɔn wì gbegele pe kan ki kala na.




\par }\Chap{33}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa konɔ kan Moyisi \newline  wi yeri ma yo wila kee
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Moyisi wi ni ma yo fɔ: «Yiri na ki laga ŋga ki ni, maa kee mboro naa leele mbele mà yirige wa Ezhipiti tara pe ni; ye kari wa tara nda mìla wugu Abirahamu naa Izaki konaa Zhakɔbu pe kan ma yo mi yaa kari kan pe setirige piile pe yeri ti ni\XREF{†}{{\XO 33:1 }{\XO{33.1:
}}{\XT{Zhenɛ 12.7; 26.3; 28.13}}}.

\VS{2}Mi yaa na
mɛrɛgɛ wi torogo wi keli ye yɛgɛ, mbe Kana tara fɛnnɛ, naa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe purɔ mbe pe yirige wa ki tara ti ni.

\VS{3}Wi yaa ye yɛgɛ sin mbe kari ye ni wa tara nda ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni na fuun\XREF{†}{{\XO 33:3 }{\XO{33.3:
}}{\XT{Ɛki 3.8}}} ti ni. Ɛɛn fɔ, mi jate se pinlɛ ye ni mbe kari, nakoma ye yaa kaga kan mbe ye tɔngɔ mbe ye kɔ konɔ, katugu ye yɛn leele mbele pe ma yiri ma je.»


\par }{\PP \VS{4}Naa leele pàa kaa ki sɛnŋgbanra ti logo, a pe jatere wì si piri pe na; ki kala na lere wo wa sila wi yɛɛ fere.

\VS{5}Ma si yala, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki konɔ kan Moyisi wi yeri ma yo wigi yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ: «Ye yɛn leele mbele pe ma yiri ma je. Na mi ka pinlɛ ye ni sa ye torogo wagati jɛnri ni, pa mi yaa ye tɔngɔ mbe ye kɔ. Ki kala na, ye ye yɛɛ fereyaara ti wɔ, pa kona mi yaa ŋga pye, mi yaa ki jɛn.»

\VS{6}Mbege lɛ le Izirayɛli woolo pe yirisanga wi ni wa Horɛbu yanwiga ki na, a pè si pe yɛɛ fereyaara ti yaga, pe woro nari nii.


\par }{\SH Filisaga paraga go ki sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{7}Kìla pye na paga sa
paara yinrɛ cɛnsaga ki kan, Moyisi wi ma
paraga go\FTNT{†}{{\FR 33:7 }{\FR{33.7:
}}{\FT{Wa Izirayɛli tara kɛɛ ki na, mbele pàa pye na paara yinrɛ cɛnsara ti kanni na cɛɛn wa ti ni, kìla pye, pe ma paraga go ka kan wa cɛnsaga ki nandogomɔ na kagala ke yɛgɛ woo wa ki ni. Ki yaa pye ki paraga go ko kayi kìla pye Izirayɛli woolo pe yeri, a Moyisi wìgi kɔlɔgi, ma saa ki kan maga lali paara yinrɛ cɛnsaga ki ni.}}} ki kɔlɔgi ma saa ki kan wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, maga lali ki ni, nɛɛ ki yinri
filisaga paraga go. Na lere wa kaa jaa mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe kala la ni, wi ma yiri wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, mbe kari wa filisaga paraga go ki ni.

\VS{8}Na Moyisi wi kaa kee wa ki paraga go ki ni sanga ŋa ni, leele pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe ma yiri ma yereyere wa pe paara yinrɛ ti yeyɔnrɔ ti na, naa wele fɔ wi ma saa toro ma ye wa ki ni.

\VS{9}Na Moyisi wiga ye wa paraga go ki ni sanga ŋa ni, kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ki ma tigi ma yere wa paraga go ki yɔn na. Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛɛ la para Moyisi wi ni.

\VS{10}Leele pe ni fuun pe maa kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ki yaan kì yere wa paraga go ki yɔn na. Kona pe ni fuun nuŋgba nuŋgba, pe mɛɛ fɔli mali gbɔgɔ wa pe paara yinrɛ yeyɔnrɔ ti na.

\VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye na para Moyisi wi ni gbɔgɔyi, paa yɛgɛ ŋga na lere maa para wi wɔnlɔ ni we. Ko puŋgo na Moyisi wi mɛɛ sɔngɔrɔ ma kari wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni\XREF{†}{{\XO 33:11 }{\XO{33.11:
}}{\XT{Nɔmbu 12.8; Dete 34.10}}}. Ɛɛn fɔ, lefɔnŋɔ ŋa wìla pye wi tunmbyee, Nuni pinambyɔ Zhozuwe we, wo ma koro wa paraga go ki ni.


\par }{\SH Moyisi wìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri \newline  li pinlɛ pe ni
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a Moyisi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li pye fɔ: «Logo na yeri
we Fɔ. Màa ki konɔ kan na yeri ma yo mbaa ki leele mbele pe yɛgɛ sinni. Ɛɛn fɔ, lere ŋa ma yaa taga na na wila na sari, mɛɛ si wo naga na na. Ma si yala, màa ki yo na kan ma yo màla wɔ ma yɛɛ kan, ma ti a na kala lɔ̀ɔn ndanla.

\VS{13}Ma yɛɛ yaga, na kaa pye kaselege, na kala lɔɔn ndanla, ŋga ma yɛn na sɔnri ma ti mbege jɛn; pa kona mi yaa ma jɛn jɛŋgɛ, na kala li yaa ma ndanla naa jɛŋgɛ. Maa ki jate fun fɔ ki leele mbele pe yɛn ma woolo.»


\par }{\PP \VS{14}A Yɛnŋɛlɛ lì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi jate mi yaa sɔɔn torogo konaa mbaa ma go singi.»


\par }{\PP \VS{15}A Moyisi wì sho naa fɔ: «Na kaa pye mboro jate ma se sa we torogo, maga ka we pye we yiri laga ki laga ŋga ki ni.

\VS{16}Na mɛɛ sa we torogo, pe yaa ki jɛn mɛlɛ mbe yo mi naa ma woolo pe ni, we kala li yɛn mɔɔ ndanla? Kaawɔ ma sa we torogo ko ki yaa ki naga fɔ we yɛn we yɛ tara woolo sanmbala pe ni.»


\par }{\PP \VS{17}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ŋga mà yɛnri mi yaa ko fun ki pye, katugu ma kala lìlan ndanla, a mɔ̀ɔ wɔ.»


\par }{\PP \VS{18}A Moyisi wì sho naa fɔ: «Ki yaga mɔɔ gbɔgɔwɔ pi naga na na.»


\par }{\PP \VS{19}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì sho naa fɔ: «Mi yaa toro ma yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbanla kajɛŋgɛ pyege ki ni fuun ki naga ma na, mbege yari ma yɛgɛ sɔgɔwɔ yɛgɛ ŋga na mi yɛn. Mi yaa lere ŋa yinriwɛ ta, mi yaa wo yinriwɛ ta. Lere ŋa yuŋgbɔgɔrɔ yaa pye na na, wo yuŋgbɔgɔrɔ yaa pye na na\XREF{†}{{\XO 33:19 }{\XO{33.19:
}}{\XT{Ɔrɔmu 9.15}}}.»

\VS{20}A lì sho naa fɔ: «Ma se ya mbanla yɛgɛ ki yan, katugu lewee se ya mbanla yɛgɛ ki yan, mbe koro yinwege na.»


\par }{\PP \VS{21}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho naa fɔ: «Laga ka yɛn na na tanla tɔɔn, walaga yi, pan ma yere laga ki na.

\VS{22}Na mi kaa toro mbaa na gbɔgɔwɔ pi nari sanga ŋa ni, mi yaa ma le wa ki walaga ki wege ki ni, mbɔɔn tɔn na kɛɛ ki ni fɔ mbe sa toro mbe kɔ.

\VS{23}Ko puŋgo na, mi yaa na kɛɛ ki laga ma na, kona ma mbe ya mbanla pɔgɔlɔ ke yan; katugu lere se ya mbanla yɛgɛ ki yan.»




\par }\Chap{34}{\SH Sinndɛɛrɛ papara papara fɔnndɔ \newline  tɛmɛ mbe yɔn finliwɛ sɛnrɛ \newline  ti yɔnlɔgɔ ti na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ: «Mboro jate sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn tɛ paa koŋgbannda nda mà yaari ti yɛn. Mi yaa ŋgasegele ŋgele kàa pye wa koŋgbannda ti na ke yɔnlɔgɔ wa nda ma yaa tɛ ti na.

\VS{2}Ma yɛɛ gbɛgɛlɛ sanni goto pinliwɛ ni. Ma yiri faa, ma lugu wa
Sinayi yanwiga ki na, ma sa yere wa ki go na, maa na singi.

\VS{3}Lere kpɛ ka ka pinlɛ ma ni mbe lugu wa yanwiga ki na. Paga ka lere wa kpɛ yan wa yanwiga laga ka na. Sumbyɔ naa sugbɔ konaa nɛgɛ ka ka yan wa yanwiga ki tanla kila yan kaa.»


\par }{\PP \VS{4}A Moyisi wì si sinndɛɛrɛ shyɛn tɛ papara papara paa koŋgbannda ti yɛn. Ki goto yirifaga ki na, a wì si kari ma saa lugu wa Sinayi yanwiga ki na sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn ti ni wi kɛɛ, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo wi kan we.

\VS{5}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si tigi wa kambaaga ki ni ma yere le Moyisi wi tanla, ma li yɛɛ mɛgɛ ki yeri ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ».

\VS{6}A lì si toro Moyisi wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, nɛɛ wi piin naa fɔ: «Mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ. Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn leele yinriwɛ tafɔ, naa yuŋgbɔgɔrɔ tafɔ; mila la nawa ŋgbanni jaga jaga; na kagbaraga ki yɛn ma gbɔgɔ, mi si yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ.

\VS{7}Na ndanlawa pi yɛn kɔsaga fu leele pe ni, naa pe setirige piile yirisaga waga lɛgɛrɛ ni. Mi maa leele pe kapere naa pe mbasinmɛ konaa pe punŋguwɔ kagala ke kunni na yɛɛ ni. Ɛɛn fɔ, mila tanga kan ŋa wi daga mbe jɛrɛgi wi yeri. Mi ma teele pe mbasinmɛ pi fɔgɔ tɔn pe piile pe na, fɔ sa gbɔn pe setirige piile yirisaga taanri wogo naa tijɛrɛ wogo ki na\XREF{†}{{\XO 34:7 }{\XO{34.6-7:
}}{\XT{Ɛki 20.5-6; Nɔmbu 14.18; Dete 5.9-10; 7.9-10}}}.»


\par }{\PP \VS{8}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Moyisi wì si sogo maa yɛgɛ ki jiile wa tara, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ;

\VS{9}kona mɛɛ yo fɔ: «We Fɔ, na kaa pye na kala lɔɔn ndanla, mi yɛn nɔɔ yɛnri, ma sa we torogo. Mìgi jɛn ma yo ki leele mbele pe yɛn leele mbele pe ma yiri ma je. Ɛɛn fɔ, mi yɛn nɔɔ yɛnri ma we mbasinmɛ naa we kapere ti kala yaga we na, maa we jate ma woolo.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa yɔn finliwɛ le \newline  naa Izirayɛli woolo pe ni
\par }
{\R (Ɛki 23.14-19; Dete 7.1-17)

\par }{\PP \VS{10}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Mi yaa
yɔn finliwɛ pi le naa fɔnŋgɔ ye ni. Mi yaa kafɔnŋgɔlɔ pye ma woolo pe ni fuun pe yɛgɛ na, ŋgele ke cɛnlɛ la fa yan tara ti laga ka kpɛ ni wa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ. Pa kona, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, kafɔnŋgɔlɔ ŋgele mi yaa ti ma pye ke yɛn fyɛrɛ kagala yɛgɛ ŋga na,
Izirayɛli woolo pe yaa ke yan, poro mbele pe yɛn mɔɔ maga we.

\VS{11}Sɛnrɛ nda mila yuun ye kan nala, yaa ti jate jɛŋgɛ. Mi yaa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Kana tara fɛnnɛ, naa Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe purɔ mbe pe yirige wa ye yɛgɛ.

\VS{12}Ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga ka yɔn finliwɛ le tara nda ye yaa sa cɛn wa ti ni ti woolo pe ni; jaŋgo paga ka pye paa pɛnɛ yɛn mbe ye yigi.

\VS{13}Ɛɛn fɔ, ye pe
saara wɔsara ti jaanri, sinndɛɛrɛ nda pè yerege yerege na sunnu ti na, yeri gbɔn yeri yaari, tiyagala ŋgele pe ma kankan na sunnu ke na, ye ke kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ\XREF{†}{{\XO 34:13 }{\XO{34.13:
}}{\XT{Dete 16.21}}}.

\VS{14}Yaga ka yarisunŋgo ka kpɛ gbɔgɔ, katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, na mɛgɛ koyi ŋga yenjaga fɔ. Mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na laa li yenjɔ wi yaga.

\VS{15}Ki kala na, yaga ka yɔn finliwɛ le ki tara woolo pe ni; nakoma na pe kaa nanjara ti piin mbaa pe yarisunndo ti gbogo, pe yaa kaa ye yinri mbaa kee ye ni wa. Saara nda pe yaa la woo pe yarisunndo ti yeri, pe yaa kaa ye yinri ye saa ki saara yaakara ti kaa.

\VS{16}Pa kona ye yaa kaa pe sumbonɔ pe pori ye pinambiile pe kan pe jɛɛlɛ. Ki ka pye ma, pe sumborombiile paga kaa nanjara ti piin pe yarisunndo gbɔgɔwɔ pi na sanga ŋa ni, pa pe yaa ti ye pinambiile paa ti gbogo fun.


\par }{\PP \VS{17}«Yaga ka tugurɔn ta kpɛ yan mberi pye yarisunŋgo ye yɛɛ kan\XREF{†}{{\XO 34:17 }{\XO{34.17:
}}{\XT{Ɛki 20.4; Levi 19.4; Dete 5.8; 27.15}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Yaa
leve fu buru fɛti wi piin yarilire kɔnyeŋge ki ni, mbe yala wagati ŋa wì kɔn ma tɛgɛ wi ni. Piliye kɔlɔshyɛn ni, ye yaa la
leve fu buru kaa, paa yɛgɛ ŋga na mìgi yo ye kan we, katugu ki yeŋge ki ni, ko yàa yiri wa Ezhipiti tara\XREF{†}{{\XO 34:18 }{\XO{34.18:
}}{\XT{Ɛki 12.14-20; Levi 23.6-8; Nɔmbu 28.16-25}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Pinambyɔ koŋgbanŋa pyew wi yɛn na woo; yaayoro ti pinambire koŋgbannda fun ti yɛn na woro. Nanɔ wi pinambyɔ koŋgbanŋa, naa simbanɔ wi pinambyɔ koŋgbanŋa konaa sikanɔ wi pinambyɔ koŋgbanŋa wi ni, ye daga mbe pe wɔ na yeri
saraga\XREF{†}{{\XO 34:19 }{\XO{34.19:
}}{\XT{Ɛki 13.2}}}.

\VS{20}Sofile wi pinambyɔ koŋgbanŋa wo na, ye simbapige nakoma sikapige tɛgɛ yoo go shɔ; na yee ŋa go shɔ, yoo go ki yaari yoo gbo. Ye ye pinambiile koŋgbanmbala pe ni fuun pe go shɔ\XREF{†}{{\XO 34:20 }{\XO{34.20:
}}{\XT{Ɛki 13.13}}}.

\par }{\PP «Lere ka ka pan laga na yɛgɛ sɔgɔwɔ kɛwara ni.


\par }{\PP \VS{21}«Ye yaa la tunŋgo piin piliye kɔgɔlɔni yapelege ki ni, ɛɛn fɔ, pilige kɔlɔshyɛn wogo ko na, ye yaa cɛn mbe wogo, yariluguro lugusanga ni o, yarilire kɔnsanga ni o\XREF{†}{{\XO 34:21 }{\XO{34.21:
}}{\XT{Ɛki 20.9-10; 23.12; 31.15; 35.2; Levi 23.3; Dete 5.13-14}}}.


\par }{\PP \VS{22}«Ye yaa la
Pantikɔti fɛti wi piin
bile koŋgbanŋa wi kɔnsanga wi ni, konaa mbaa
yarilire kɔngɔ fɛti wi piin wa yɛlɛ li kɔsaga yeri\XREF{†}{{\XO 34:22 }{\XO{34.22:
}}{\XT{Levi 23.15-21,39-43; Nɔmbu 28.26-31}}}.


\par }{\PP \VS{23}«Yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pyew, ye woolo pe nambala pe ni fuun pe yaa pan pansaga taanri laga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, yoro Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, na yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{24}Mi yaa cɛngɛlɛ kele purɔ wa ye yɛgɛ mbe ye tara ti pye ti gbɔgɔ. Yɛlɛ pyew, na yaga kari karisaga taanri wa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ, lere wa kpɛ se kaa ki jaa mbe ye tara ti shɔ mberi ta.


\par }{\PP \VS{25}«Yarikanga ŋga leve ma ye ki ni yaga ka ka pinlɛ yaayoro saara ni mbe wɔ na yeri. Saara nda ti yaa wɔ
Paki fɛti wi na, yaga kaga kara ta yaga ti wɔnlɔ ti yiri\XREF{†}{{\XO 34:25 }{\XO{34.25:
}}{\XT{Ɛki 12.10}}}.

\VS{26}Ye yaa kaa paan ye kɛrɛ yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti ni wa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ na
cɛnsaga paraga go ki ni. Yaga ka sugbɔ yirifɔnŋɔ sɔgɔ wa wi nɔ yinriwɛ pi ni\XREF{†}{{\XO 34:26 }{\XO{34.26:
}}{\XT{Dete 24.21; 26.2}}}.»


\par }{\PP \VS{27}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye naa fɔ: «Ki sɛnrɛ nda ti yɔnlɔgɔ; katugu to mì tɛgɛ ma yɔn finliwɛ le mi naa mboro, naa Izirayɛli woolo sanmbala pe ni.»


\par }{\PP \VS{28}Moyisi wìla koro wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li ni, ma yɔnlɔ nafa shyɛn pye naa ki yembinɛ nafa shyɛn. Wi sila ka, wi sila wɔ. Làa yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara ti na, to nda ti yɛn ŋgasegele kɛ ŋgele.


\par }{\SH Moyisi wìla tigi ma yiri \newline  wa Sinayi yanwiga ki na
\par }
{\PP \VS{29}Kona, a Moyisi wì si yiri wa Sinayi yanwiga ki na ma tigi, yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn nda na tìla pye wi kɛɛ. Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para wi ni, wi yɛgɛ kìla pye na yɛngɛlɛ, ɛɛn fɔ, wi sila sigi jɛn.

\VS{30}A
Arɔn naa Izirayɛli woolo sanmbala pe ni fuun pè si Moyisi wi yan, pe mbe ka wele, mɛɛ wi yɛgɛ ki yan kila yɛngɛlɛ. A pe nɛɛ fyɛ mbe fulo wa wi tanla.

\VS{31}Kona, a Moyisi wì si pe yeri. A Arɔn naa Izirayɛli gbogolomɔ woolo teele pè si fulo wa wi tanla; a wì si para pe ni.

\VS{32}Ko puŋgo na, a Izirayɛli woolo sanmbala pè si fulo wa wi tanla. A wì si ŋgasegele ŋgele Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo wi kan wa Sinayi yanwiga ki na ke ni fuun ke yɛgɛ yo pe kan.


\par }{\PP \VS{33}Naa Moyisi wìla kaa para pe ni ma kɔ, a wì suu yɛgɛ ki fo paraga ni.

\VS{34}Na wi kaa kee wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbe sa para li ni sanga ŋa ni, wi ma paraga ki laga wa wi yɛgɛ ki na. Wi yiriŋgɔlɔ wa, wi ma sɛnrɛ nda lì yo wi kan ti yɛgɛ yo Izirayɛli woolo pe kan.

\VS{35}Izirayɛli woolo pàa pye na Moyisi wi yɛgɛ ki yaan kila yɛngɛlɛ. Ko puŋgo na, wi mɛɛ paraga ki tɛgɛ maa yɛgɛ ki fo naa, fɔ wi ka sa sɔngɔrɔ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe para li ni, ko wi ma jɛn maga laga wa.




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI FILISAGA \newline  PARAGA GO KI KANWA

\par }\Chap{35}{\MR 35–40

\par }{\SH Cɛnpilige ki sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Moyisi wì si
Izirayɛli woolo gbogolomɔ pi ni fuun pi gbogolo mɛɛ pe pye fɔ: «Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo waa tanri ti na ti nda:

\VS{2}‹Ye yaa la tunŋgo piin piliye kɔgɔlɔni yapelege ki ni, ɛɛn fɔ, pilige kɔlɔshyɛn wogo ki yaa pye wogopilige,
cɛnpilige yi, ŋga kì tɛgɛ ki yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Lere o lere ka tunŋgo pye cɛnpilige ki ni wi daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 35:2 }{\XO{35.2:
}}{\XT{Ɛki 20.8-11; 23.12; 31.15; 34.21; Levi 23.3; Dete 5.12-14}}}.

\VS{3}Yaga ka kasɔn mu cɛnpilige ki ni wa ye yinrɛ ti ni.› »


\par }{\SH Izirayɛli woolo pàa yarikanra kan \newline  Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go \newline  ki kanwa pi wogo na
\par }
{\R (Ɛki 25.1-9)

\par }{\PP \VS{4}Kona, a Moyisi wì si Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe pye naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti nda:

\VS{5}‹Ye ye kɛɛ yaara ta lagala yeri kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Lere o lere wila ki jaa mbe kan nayinmɛ ni, wila paan yarikanga ni li kan. To ti yɛn tɛ nakoma warifuwe, nakoma tuguyɛnrɛ,

\VS{6}naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi, naa
lɛn jese ŋgbaan, naa sikanɔ sire,

\VS{7}naa simbapɛnɛ sɛɛrɛ nda pè le kondoro, naa sɛɛrɛ liire ni, naa akasiya tire ni,

\VS{8}naa fitanla sinmɛ ni, naa nuwɔ taanyaara nda pe ma gbegele
sinmɛ kpoyi konaa
wusuna nuwɔ taan ŋa pe ma sogo;

\VS{9}naa
ɔnikisi sinndɛɛrɛ, naa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ta yɛgɛ ni nda ti yaa maramara
efɔdi wo naa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ti na.›

\VS{10}Kapyɔ jɛnfɛnnɛ mbele fuun pe yɛn laga ye sɔgɔwɔ, pe gbogolo, ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo, pege gbegele; ko ki yɛn:

\VS{11}Yɛnŋɛlɛ
cɛnsaga paraga go, naa
paraga go ŋga ki yaa pye ki go na ki ni, naa ki gona tɔnparaga ki ni, naa ki kandɔɔlɔ yaŋgala ke ni, naa ki tire papara papara ti ni, naa ki tipaara ti ni, naa ki tiyagala ke ni, naa ki nɔgɔna cɛnyaara ti ni;

\VS{12}naa
yɔn finliwɛ kɛsu\FTNT{†}{{\FR 35:12 }{\FR{35.12:
}}{\FT{Yɔn finliwɛ kɛsu pàa wi gbegele akasiya tire ni ma tɛ piiri wo wi na (}}{\XT{Ɛki 25.10-22}}{\FT{). Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele kàa pye ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara nda na, pa pàa ti le wa wi ni. Ko kìla pye na jate ma wɛ wa Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go ki ni. Kìla pye naga nari ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn le; puŋgo na, pàa kaa ki tɛgɛ wa shɛrigo gbɔgɔ ki lajɛŋgɛ kpoyi ki ni.}}} wi ni, naa wi lɛkanŋgagala ke ni, naa wi katɔnŋgɔ ki ni, naa paraga ŋga pe ma pɔ ma go ki kɔn shyɛn ki ni;

\VS{13}naa tabali wo naa wi lɛkanŋgagala ke ni, naa wi tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni, naa buru ŋa pe ma kan Yɛnŋɛlɛ yeri wi ni;

\VS{14}naa fitanladaga wo naa wi tunŋgo pyeyaara ti ni, naa wi fitanlaye pe ni, naa fitanla sinmɛ pi ni;

\VS{15}naa wusuna nuwɔ taan wi ma sogo
saraga wɔsaga ŋga na ki ni, naa ki lɛkanŋgagala ke ni, naa sinmɛ kpoyi, naa wusuna nuwɔ taan ni, naa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki ni;

\VS{16}naa
saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na ki ni, naa ki tuguyɛnrɛ mɛrɛ ti ni, naa ki lɛkanŋgagala ke ni, naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni, naa jogoyaraga konaa ki tatɛgɛ ki ni,

\VS{17}naa loŋgo ki jasa paara ti ni, naa jasa tiyagala koro naa ke nɔgɔna cɛnyaara ti ni, naa loŋgo ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki ni;

\VS{18}naa cɛnsaga paraga go ki kankanŋgagala ke ni, naa loŋgo ki jasa kankanŋgagala ke ni konaa ti pɔmanda ti ni,

\VS{19}naa yaripɔrɔ nda pe yaa la nii mbaa tunŋgo piin wa
laga kpoyi ki ni ti ni konaa
saraga wɔfɔArɔn wi yaripɔrɔ nda ti yaa kan Yɛnŋɛlɛ yeri ti ni, ma pinlɛ wi pinambiile pe woro ti ni, to nda pe yaa la nii mbaa
saraga wɔgɔtunŋgo ki piin we.»


\par }{\PP \VS{20}Kona, a Izirayɛli gbogolomɔ woolo pè si yiri le Moyisi wi tanla ma kari.

\VS{21}Ko puŋgo na, mbele fuun kìla tigi wa pe kotogo na pe yarikanra kan konaa a paa ki jaa mbe kan nayinmɛ ni, a pè si pan pe yarikanra ti ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan
filisaga paraga go ki kanwa wogo ki na, naa tunŋgo ŋga fuun ki yaa pye ki wogo ki na, konaa yaripɔrɔ nda ti yaa tɛgɛ ti yɛ ti gbegewe wogo ki na.

\VS{22}Mbele fuun pàa pye naga jaa mbege pye nayinmɛ ni, ki naŋa naa ki jɛlɛ, pè si pan pe yarikanra ti ni; to lari nda: Yɔlɔgɔ kannjiŋgele, naa nuŋgbogolo, naa vegembele, naa kɛɛ yɔlɔgɔ kannjiŋgele, naa tɛ fereyaara ti cɛnlɛ pyew ta ni. A pè siri yirige mari kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{23}Ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi, naa lɛn jese ŋgbaan, naa sikanɔ sire, naa simbapɛnɛ sɛɛrɛ nda pè le kondoro konaa sɛɛrɛ liire la pye mbele fuun yeri, pàa pan ti ni.

\VS{24}Leele mbele fuun pàa warifuwe naa tuguyɛnrɛ lagala mberi pye yarikanra, a pè si pan ti ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Mbele fuun akasiya tire la pye pe yeri, pàa pan ti ni mbe tunŋgo ki ni fuun ki pye.

\VS{25}Jɛɛlɛ mbele fuun pàa pye kapyɔ jɛnfɛnnɛ pè si ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan pili pe yɛ, ma pan wi ni.

\VS{26}Jɛɛlɛ sanmbala mbele fuun pàa pye kapyɔ jɛnfɛnnɛ, a tunŋgo ki pyela yɛn pe na pe kotogo ki ni fuun ni, a poro si sikanɛɛlɛ sire pili jese.

\VS{27}A Izirayɛli woolo teele pè si pan ɔnikisi sinndɛɛrɛ ni konaa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ta yɛgɛ ni, nda pe yaa maramara efɔdi wo naa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ti na.

\VS{28}Pàa pan nuwɔ taanyaara ni, naa fitanla sinmɛ ni, naa mba pe ma wo yaraga na mbege wɔ Yɛnŋɛlɛ kan konaa wusuna nuwɔ taan ni.

\VS{29}Tunŋgo ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ma yo pe pye, Izirayɛli woolo mbele fuun pàa pye naga jaa mbe yarikanra kan nandanwa ni ki tunŋgo ki pyewe pi na, pè si pan pe nayinmɛ yarikanra ti ni, ki naŋa naa ki jɛlɛ, mari kan li yeri.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go \newline  ki gbegelefɛnnɛ
\par }
{\R (Ɛki 31.1-11)

\par }{\PP \VS{30}Kona, a Moyisi wì si Izirayɛli woolo pe pye fɔ: «Ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Uri pinambyɔ Bezaleyɛli wi wɔ ma yiri wa Zhuda cɛnlɛ li ni. Uri to wo lawi ŋa Huri.

\VS{31}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìli yinnɛ li le wi ni maa yin, maa kan kajɛnmɛ naa tijinliwɛ konaa kapyɔ tunndo yɛgɛ jɛnmɛ ni mbaa tunndo cɛnlɛ pyew ti piin.

\VS{32}Wi mbe ya mbaa kapyɔ tunndo fɔnndɔ jatere taa, mbaa ti gbegele tɛ ni, naa warifuwe konaa tuguyɛnrɛ ni.

\VS{33}Wi mbe ya mbaa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ti tɛni mbaa ti sogolo ti yɛɛ ni, konaa mbaa tire tɛni la kapyɔ tunndo cɛnlɛ pyew ti piin.

\VS{34}We Fɔ wì tijinliwɛ kan wi yeri, konaa maa kan fun Ahisamaki pinambyɔ Oholiyabu wi yeri, wo ŋa wì yiri wa Dan cɛnlɛ li ni, paa leele pe nari kapyɔ tunndo pyewe pi ni.

\VS{35}Wì tijinliwɛ kan pe yeri paa tunndo cɛnlɛ pyew ti piin, mbaa yaara tɛni, mbaa yaara yanlɛrɛ gbegele, mbaa paara ti sɔgɔ ŋganra jese ni, naa kondoro jese ni, naa jese yɛɛn kpanyi ni konaa lɛn jese ŋgbaan ni, mbaa tunndo cɛnlɛ pyew ti piin konaa mbaa kapyɔ tunndo fɔnndɔ jatere taa.»




\par }\Chap{36}{\PP \VerseOne{1}«Kona Bezaleyɛli naa Oholiyabu konaa kapyɔ jɛnfɛnnɛ sanmbala mbele fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kajɛnmɛ, naa tijinliwɛ naa kapyɔ tunndo yɛgɛ jɛnmɛ pi kan pe yeri pe ta pe cɛnsaga paraga go ki tunŋgo ki ni fuun ki pye, pe yaa pan mbege pye paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo we.»


\par }{\PP \VS{2}A Moyisi wì si Bezaleyɛli naa Oholiyabu pe yeri. Kapyɔ jɛnfɛnnɛ sanmbala mbele fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa tijinliwɛ kan pe yeri, a paa ki jate mbe pe yɛɛ kan tunŋgo ki yeri, wìla pe yeri fun.

\VS{3}Izirayɛli woolo pàa pan yarikanra nda fuun ni mbe cɛnsaga paraga go ki kan, a Moyisi wì siri kan tunŋgo pyefɛnnɛ pe yeri. Pilige pyew, pinliwɛ ni, leele pàa pye na paan pe nayinmɛ yarikanra ti ni nari kaan Moyisi wi yeri.

\VS{4}Kona, a tunmbyeele wele, poro mbele pàa pye kapyɔ jɛnfɛnnɛ na cɛnsaga paraga go tunŋgo ki ni fuun ki piin, pè si yiri ma pe tunŋgo ki yaga ma kari Moyisi wi kɔrɔgɔ,

\VS{5}ma saa wi pye fɔ: «Leele paa paan yaara nda ni tì lɛgɛ ma toro tunŋgo ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo we pye ki na.»

\VS{6}Kì kaa pye ma, a Moyisi wì si konɔ kan ma yo pege yari wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni fɔ: «Nambala naa jɛɛlɛ, wa kpɛ ka ka pan yarikanga ni cɛnsaga paraga go ki tunŋgo ki wogo na naa.» A leele pè si yarikanra ti kanwa pi yerege;

\VS{7}katugu yaara nda pàa kan pe tunŋgo ki pye, tìla lɛgɛ fɔ matoro.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga paraga go \newline  ki kanlɔmɔ
\par }
{\R (Ɛki 26.1-37)

\par }{\PP \VS{8}Kona, a kapyɔ jɛnfɛnnɛ mbele pàa tunŋgo ki jɛn ma wɛ, pè si Yɛnŋɛlɛ
cɛnsaga paraga go ki gbegele paara titɔɔnrɔ titɔɔnrɔ kɛ ni. Pàa ki paara ti ti
lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese ni, naa kondoro jese ni konaa jese yɛɛn kpanyi ni. Pàa
sherubɛnye yanlɛɛlɛ pe gbegele wa ti na kapyɔ jɛnfɛnnɛ tunŋgo pyelɔmɔ ni.

\VS{9}Paraga nuŋgba nuŋgba pyew ki titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kɛ ma yiri tijɛrɛ, ki gbemɛ pìla pye mɛtɛrɛ shyɛn. Paara ti ni fuun tìla taanla ma yala.

\VS{10}A pè sigi paara ti kaŋgurugo yɔli mari kan ti yɛɛ na, a tì pye nuŋgba, ma kaŋgurugo sannda ti yɔli mari kan ti yɛɛ na ma fun.

\VS{11}Paara kaŋgurugo nda pàa keli ma yɔli ma kan yɛɛ na, a pè si ŋganra jese maŋgala pɔpɔ wa ki kaŋgurugo wogo ki yɔn na. Paara kaŋgurugo sannda nda pàa yɔli ma kan ti yɛɛ na, a pè kele pɔpɔ wa ki kaŋgurugo wogo ki yɔn na fun.

\VS{12}Paa jese maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ pɔpɔ paara kaŋgurugo koŋgbannda ti kaŋgurugo wogo ki yɔn na, ma jese maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ pɔpɔ fun paara kaŋgurugo sannda ti kaŋgurugo wogo ki yɔn na. Ki maŋgala ŋgele pàa pɔpɔ ke yɔnrɔ tìla sinzin ti yɛɛ ni.

\VS{13}A pè si kandɔɔlɔ yaŋgala ke nafa shyɛn ma yiri kɛ gbegele tɛ ni fun, ma ki paara titɔɔnrɔ titɔɔnrɔ tɛgɛsaga shyɛn ti yɔnrɔ ti kan ti yɛɛ na, ma
paraga go ki pye nuŋgba.


\par }{\PP \VS{14}Ko puŋgo na, a pè si paara titɔɔnrɔ titɔɔnrɔ kɛ ma yiri nuŋgba gbegele fun sikanɛɛlɛ sire ni, mari pye paa paraga go yɛn, mbaa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki tɔnni ki ni.

\VS{15}Ki paara ti nuŋgba nuŋgba pyew ki titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kɛ ma yiri kaŋgurugo, ki gbemɛ pìla pye mɛtɛrɛ shyɛn. Paara ti ni fuun tìla pye ma yala.

\VS{16}A pè si paara ti kaŋgurugo yɔli mari kan ti yɛɛ na, ma kɔgɔlɔni sannda ti yɔli mari kan ti yɛɛ na.

\VS{17}Paara kaŋgurugo nda pàa yɔli ma kan yɛɛ na, pàa jese maŋgala nafa shyɛn ma yiri kɛ yɔli ti kaŋgurugo wogo ki yɔn na; ma jese maŋgala kele yɔli fun paara kɔgɔlɔni sannda nda pàa yɔli ma kan yɛɛ na ti kɔgɔlɔni wogo ki yɔn na.

\VS{18}A pè si kandɔɔlɔ yaŋgala ke nafa shyɛn ma yiri kɛ gbegele tuguyɛnrɛ ni, ma paara tɛgɛsaga shyɛn ti yɔnrɔ ti kan ti yɛɛ na, jaŋgo ti pye nuŋgba wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki go na.

\VS{19}Ko puŋgo na, a pè si tɔnparaga ka gbegele simbapɛnɛ sɛɛrɛ ni nda pàa le kondoro maga tɛgɛ ma paraga go ki go na wi tɔn ki ni, mɛɛ tɔnparaga ka gbegele fun sɛɛrɛ liire ni, maga wa wa ti ni fuun ti go na.


\par }{\PP \VS{20}A pè si akasiya tire tɛ tire papara papara, mari yerege yerege mbe Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kan ti ni.

\VS{21}Ki tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kaŋgurugo kaŋgurugo, ti gbemɛ pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ.

\VS{22}Pàa njegele shyɛnzhyɛn wɔwɔ tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti na ma ke sinzin ke yɛɛ ni.

\VS{23}A pè si tire papara papara ti nafa gbegele Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki kanwa wogo ki na.

\VS{24}A pè si tire papara papara ti nɔgɔna cɛnyaara nafa shyɛn gbegele warifuwe ni, mari tɛgɛ shyɛnzhyɛn tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti nɔgɔ, mari njegele ke lele wa ti ni.

\VS{25}A pè si tire papara papara ti nafa gbegele fun Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yɔnlɔparaga kamɛŋgɛ kɛɛ ki kanwa wogo ki na,

\VS{26}konaa ma ti nɔgɔna cɛnyaara ti nafa shyɛn gbegele warifuwe ni, mari lele shyɛnzhyɛn wa tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti nɔgɔ.

\VS{27}A pè si tire papara papara kɔgɔlɔni gbegele Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki puŋgo kɛɛ ki kanwa wogo ki na, wa yɔnlɔ tosaga yeri,

\VS{28}ma tire papara papara shyɛnzhyɛn gbegele Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yɛngɛlɛ puŋgo wogolo ke kanwa wogo ki na.

\VS{29}Tìla lɛ wa nɔgɔna ma mara yɛɛ na ma kari naayeri; a pè saa ti shyɛn ti pɔ ti yɛɛ na ŋgerege nuŋgba ni. Pàa go ki yɛngɛlɛ shyɛn ke pye ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na ma fun.

\VS{30}Kì kaa pye ma, wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki puŋgo na, tire papara papara tìla pye kɔlɔtaanri, ti nɔgɔna cɛnyaara nda pàa gbegele warifuwe ni, tìla pye kɛ ma yiri kɔgɔlɔni. Tìla pye shyɛnzhyɛn tire papara papara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti nɔgɔ.


\par }{\PP \VS{31}A pè si akasiya tire kaŋgurugo tɛ mari pye tipaara. A to pye Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kanŋgɔlɔ nuŋgba ki tire papara papara ti woro;

\VS{32}ma kaŋgurugo tɛ fun ki kanŋgɔlɔ sanŋga ki tire papara papara ti woro, ma kaŋgurugo yɛgɛ tɛ ki puŋgo kɛɛ ki tire papara papara ti woro, wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri.

\VS{33}A pè si nandogomɔ tiyaparaga ki tɛ. Pàa ki taga wa tire papara papara ti nandogomɔ, maga lɛ kɛɛ ŋga na, ma saa gbɔn kɛɛ ŋga na.

\VS{34}A pè si tɛ wo tire papara papara ti lagapyew ki na mari tɔn, ma tɛ ŋgereye gbɔn mbe tipaara ti lele wa yi ni. Pàa tɛ wo tipaara ti lagapyew ki na mari tɔn.


\par }{\PP \VS{35}Paraga ŋga ki yaa pɔ mbe Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn pàa ki ti ŋganra jese ni, naa kondoro jese ni, naa jese yɛɛn kpanyi ni, naa lɛn jese ŋgbaan ni. Kapyɔ jɛnfɛnnɛ pàa ki ti ma sherubɛnye yanlɛɛlɛ pe gbegele wa ki na.

\VS{36}A pè si akasiya tire lɛ mari tɛ tiyagala tijɛrɛ, ma tɛ wo ke lagapyew ki na ma ke tɔn, mbe ta mbe paraga ki kan ke na; kandɔɔlɔ yaŋgala pàa kele gbegele tɛ ni tiyagala ke na, ma tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara tijɛrɛ gbegele warifuwe ni ma ke lele wa ti ni.

\VS{37}A pè si Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki ti maga sɔgɔ ŋganra jese ni, naa kondoro jese ni, naa jese yɛɛn kpanyi ni konaa lɛn jese ŋgbaan ni.

\VS{38}A pè si tiyagala kaŋgurugo tɛ mbe paraga ki kan ke na, mɛɛ kandɔɔlɔ yaŋgala kele gbegele wa tiyagala ke na. Pàa tɛ wo tiyagala ke gona tɔnyaara ti na mari tɔn, ma wa wo paara yanŋgakanŋgagala ke na ma ke tɔn, ma tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti gbegele tuguyɛnrɛ ni.




\par }\Chap{37}{\SH Yɔn finliwɛ kɛsu wi gbegewe
\par }
{\R (Ɛki 25.10-22)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Bezaleyɛli wì si
yɔn finliwɛ kɛsu wi gbegele akasiya tire ni. Wi titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ nuŋgba naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Wi gbemɛ pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Wi yagawa pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ.

\VS{2}A wì si tɛ piiri wo kɛsu wi nawa naa wi puŋgo ki na maa tɔn, ma wa wo wi yɔn koŋgo ki na kɛɛrɛ maga maga, maga fili.

\VS{3}Mɛɛ tɛ wa gbɔn ŋgereye tijɛrɛ mayi lele kɛsu wi yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na. Wìla shyɛn le kanŋgɔlɔ nuŋgba na, ma shyɛn sannya yi le kanŋgɔlɔ sanŋga ki na.

\VS{4}Ko puŋgo na, a wì si akasiya tige kanŋgagala shyɛn tɛ, mɛɛ tɛ wo ke na ma ke tɔn.

\VS{5}A wì si kanŋgagala ke le wa ŋgereye yi ni wa kɛsu wi kanŋgara ti na pe ta paa wi lee ke ni.


\par }{\PP \VS{6}A wì si kapere ti
kasulugo pyesaga ki gbegele tɛ piiri ni. Ki titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ nuŋgba naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Ki gbemɛ pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ. Ko kìla pye kɛsu wi yaritɔnŋgɔ ye.

\VS{7}A wì si tɛ piiri gbɔn wi yɛɛ na ma
sherubɛnye yanlɛɛlɛ shyɛn pe gbegele wa kasulugo pyesaga ki kɛyɛn shyɛn yi na.

\VS{8}Wìla sherubɛn nuŋgba gbegele go nuŋgba na, ma sanŋa wi gbegele go sanŋga ki na. Wìla pe gbegele wa kapere ti kasulugo pyesaga ki yinrɛ shyɛn ti na ma pe yirige ki go na.

\VS{9}Sherubɛnye pàa pe kanwira ti yirige mari jaraga kapere ti kasulugo pyesaga ki go na maga tɔn, ma yɛgɛ wa pe yɛɛ yeri na kapere ti kasulugo pyesaga ki wele.


\par }{\SH Buru ŋa pe ma kan Yɛnŋɛlɛ yeri, \newline  wi ma tɛgɛ tabali ŋa na \newline  pàa wi gbegele
\par }
{\R (Ɛki 25.23-30)

\par }{\PP \VS{10}Kona, a Bezaleyɛli wì si tabali wi kan akasiya tire ni. Wi titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ nuŋgba, wi gbemɛ pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ, wi yagawa pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ naa mɛtɛrɛ kɔngɔ ki kɔngɔ.

\VS{11}Wìla tɛ piiri wo wi na maa tɔn, ma wa wo wi yɔn koŋgo ki na kɛɛrɛ maga maga maa fili.

\VS{12}Wìla tige papagapa ka kan tabali wi kanŋgara ti na maa maga maa fili. Ki tige ki gbemɛ pìla pye pa kɛndala gbemɛ yɛn. Wìla tɛ wo ki yɔn koŋgo ki na kɛɛrɛ maga maga, maga fili.

\VS{13}A wì si tɛ gbɔn ma ŋgereye tijɛrɛ gbegele mayi kankan tabali wi yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na, ma mara wi jegele tijɛrɛ ke na.

\VS{14}Ŋgereye yìla pye ma mara tige papagapa ki na. Pa pàa pye na kanŋgagala ke nii wa, mbaa tabali wi lee.

\VS{15}A wì si akasiya tige kanŋgagala shyɛn tɛ, ma tɛ wo ke na ma ke tɔn. Koro pàa tɛgɛ na tabali wi lee.

\VS{16}Yaapire nda pe yaa la gbegele ti ni wa tabali wi na, a wì siri gbegele. To lari nda tasaala kpakpalakpa wele, naa wɔjɛŋgɛlɛ, naa kugbogolo konaa duvɛn
saraga ŋga pe ma wo wi leyaara ti ni. Wìla ti ni fuun ti gbegele tɛ piiri ni.


\par }{\SH Pàa fitanladaga wo \newline  naa wi njegele ke gbegele
\par }
{\R (Ɛki 25.31-40)

\par }{\PP \VS{17}Kona, a Bezaleyɛli wì si tɛ piiri gbɔn ma fitanladaga wi gbegele. Wìla wi gbegele maa pinlɛ nuŋgba, wi nɔgɔ ki ni, naa wi njegele, naa wi leyaara yanlɛrɛ, naa wi gbunŋgbunŋgolo, konaa wi yarifyɛɛnrɛ yanlɛrɛ ti ni.

\VS{18}Njegele kɔgɔlɔni kàa pye fitanladaga wi kɛyɛn shyɛn yi na; taanri la pye kɛɛ ŋga na, taanri sanŋgala kàa pye kɛɛ sanŋga ki na.

\VS{19}Wìla leyaara yanlɛrɛ taanrindaanri gbegele wa fitanladaga wi njegele kɔgɔlɔni ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke na paa amandi tige pige yɛn, naa ki gbunŋgbunŋgolo konaa ki fyɛɛnrɛ yɛn.

\VS{20}Leyaara yanlɛrɛ tijɛrɛ la pye fitanladaga wi nandogomɔ kanŋgaga ki na paa amandi tige pire yɛn, naa ki gbunŋgbunŋgolo konaa ki fyɛɛnrɛ yɛn.

\VS{21}Gbunŋgbunŋgolo nuŋgba nuŋgba la pye fitanladaga wi kɛyɛn shyɛn njegele shyɛnzhyɛn ke filisaga pyew ki nɔgɔ, wa wi nandogomɔ kanŋgaga ki na.

\VS{22}Ki gbunŋgbunŋgolo koro naa ki njegele ke ni kàa pinlɛ ma gbegele ma pye nuŋgba fitanladaga wi ni. Tɛ piiri pàa gbɔn ma ti ni fuun ti gbegele\XREF{†}{{\XO 37:22 }{\XO{37.22:
}}{\XT{Ɛki 30.22-38}}}.

\VS{23}Wìla fitanlaye kɔlɔshyɛn, naa wi yɔn yirigeyaara konaa wi cɔnrɔ leyaara ti gbegele tɛ piiri ni.

\VS{24}Tɛ piiri culo nafa ma yiri kɛ pàa tɛgɛ ma fitanladaga wo naa wi tunŋgo pyeyaara ti gbegele.


\par }{\SH Wusuna nuwɔ taan wi yaa la sori \newline  saraga wɔsaga ŋga na \newline  pàa ki gbegele
\par }
{\R (Ɛki 30.1-5)

\par }{\PP \VS{25}Kona, a Bezaleyɛli wì si
wusuna nuwɔ taan wi yaa la sori
saraga wɔsaga ŋga na ki gbegele akasiya tire ni. Ki kanŋgɔlɔyɔ tijɛrɛ yìla pye ja. Ki kanŋgɔlɔ nuŋgba nuŋgba pyew ki titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kɔngɔ. Ki yagawa pìla pye mɛtɛrɛ nuŋgba. Pàa yɛnŋgɛlɛ tijɛrɛ tɛ ma ke yirige wa ki yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na, a kè pinlɛ ma pye nuŋgba ki ni.

\VS{26}Wìla tɛ piiri wo ki lagapyew ki na maga tɔn, ki gona naa ki kanŋgara to naa ki yɛnŋgɛlɛ ke na. Wìla tɛ wo ki yɔn koŋgo ki na kɛɛrɛ maga maga, maga fili.

\VS{27}Wìla tɛ ŋgereye shyɛn gbegele mayi kankan wa saraga wɔsaga ki kɛyɛn shyɛn yi na, wa ki yɔn koŋgo kɛɛrɛ ki nɔgɔ. Pa pàa pye naga lɛkanŋgagala ke nii wa ki ŋgereye yi ni naga lee.

\VS{28}A wì sigi lɛkanŋgagala ke gbegele akasiya tire ni, ma tɛ wo ke lagapyew ki na ma ke tɔn.

\VS{29}A wì si ti, a pè
sinmɛ kpoyi pa gbegele, po mba pi yɛn ma tɛgɛ pi yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, konaa wusuna nuwɔ taan piiri ni. Sinmɛ nuwɔ taanyaara gbegelefɔ wìla ti gbegele.




\par }\Chap{38}{\SH Saara sogoworo ti yaa la woo \newline  saraga wɔsaga ŋga na \newline  pàa ki gbegele
\par }
{\R (Ɛki 27.1-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Bezaleyɛli wì si
saara sogoworo ti ma sogo
saraga wɔsaga ŋga na ki gbegele akasiya tire ni. Ki titɔnlɔwɔ naa ki gbemɛ pìla pye ma yala. Ki kanŋgɔlɔ nuŋgba nuŋgba pyew ki titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ shyɛn naa kɔngɔ. Ki yagawa pìla pye mɛtɛrɛ nuŋgba naa kɔngɔ.

\VS{2}Wìla yɛnŋgɛlɛ tijɛrɛ tɛ ma ke yirige wa ki yɛngɛlɛ ke na. Kàa pinlɛ ma pye nuŋgba ki ni. Wìla tuguyɛnrɛ yan ma wo ki lagapyew ki na maga tɔn.

\VS{3}Wìla saraga wɔsaga ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti gbegele tuguyɛnrɛ ni, ki cɔnrɔ leyaara, naa ki cɔnrɔ koliyaara, naa ki tasaala, naa ki kara wɔwangala konaa naŋganra wɔyaara ti ni.

\VS{4}A wì si tuguyɛnrɛ tɛgɛ ma mɛrɛ gbegele ti ni, mari kan saraga wɔsaga ki na, wa ki yɔn koŋgo kɛɛrɛ ki nɔgɔ, maga maga, maga fili; maga lɛ wa ki nɔgɔna fɔ ma saa gbɔn wa ki nandogomɔ.

\VS{5}A wì si ŋgereye tijɛrɛ gbegele mayi kan wa tuguyɛnrɛ mɛrɛ ti yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na, mbaa ki lɛkanŋgagala ke nii wa yi ni.

\VS{6}A wì si kanŋgagala shyɛn gbegele akasiya tire ni ma tuguyɛnrɛ yan ma wo ke lagapyew ke na ma ke tɔn.

\VS{7}Pàa pye na kanŋgagala ke nii wa ŋgereye yi ni, saraga wɔsaga ki kɛyɛn shyɛn yi na, mbaa ki lee. Wìla ki gbegele tire papara papara ni, ki nawa pìla pye waga.


\par }{\SH Pàa jogoyaraga ki gbegele
\par }
{\R (Ɛki 30.18)

\par }{\PP \VS{8}Kona, a Bezaleyɛli wì si jogoyaraga ki gbegele tuguyɛnrɛ ni, maga tatɛgɛ ki gbegele fun tuguyɛnrɛ ni. Jɛɛlɛ mbele pàa pye na gbogolo wa
filisaga paraga go ki yɔn na, pe tuguyɛnrɛ duwaleele\FTNT{†}{{\FR 38:8 }{\FR{38.8:
}}{\FT{Faa, kìla pye tugurɔn pe ma gbegele duwale.}}} poro pàa yan mari gbegele\XREF{†}{{\XO 38:8 }{\XO{38.8:
}}{\XT{Ɛki 30.12}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li cɛnsaga \newline  paraga go, paara nda tìla tɛgɛ \newline  maga loŋgo ki jasa wi gbegele
\par }
{\R (Ɛki 27.9-19)

\par }{\PP \VS{9}Ko puŋgo na, a Bezaleyɛli wì si loŋgo ki jasa. Wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki na, paara nda pàa loŋgo ki jasa pàa ti ti
lɛn jese ŋgbaan ni. Ti titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ.

\VS{10}Ki kanŋgɔlɔ ki tiyagala kàa pye nafa; ke nɔgɔna cɛnyaara nda pàa gbegele tuguyɛnrɛ ni tìla pye nafa fun. Ki kandɔɔlɔ yaŋgala koro naa ki paara yanŋgakanŋgagala ke ni, pàa ke gbegele warifuwe ni.

\VS{11}Wa loŋgo ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, paara ti titɔnlɔwɔ pìla pye fun mɛtɛrɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ, ki tiyagala kàa pye nafa; tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara tìla pye nafa, pàa ti gbegele tuguyɛnrɛ ni. Ki kandɔɔlɔ yaŋgala koro naa ki paara yanŋgakanŋgagala pàa ke gbegele warifuwe ni.

\VS{12}Wa loŋgo ki yɔnlɔ tosaga yeri, paara ti titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo, ki tiyagala kàa pye kɛ; tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara tìla pye kɛ fun. Ki kandɔɔlɔ yaŋgala koro naa ki paara yanŋgakanŋgagala ke ni, pàa ke gbegele warifuwe ni.

\VS{13}Wa yɔnlɔ yirisaga yeri, loŋgo ki titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ nafa ma yiri kaŋgurugo.

\VS{14-15}Loŋgo ki yeyɔngɔ ki kɛyɛn shyɛn yi ni fuun nuŋgba nuŋgba yi na, paara ti titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kɔlɔshyɛn kɔlɔshyɛn naa kɔnrɔkɔnrɔ, naa tiyagala taanrindaanri ni konaa ke nɔgɔna cɛnyaara taanrindaanri ni.


\par }{\PP \VS{16}Paara nda fuun pàa tɛgɛ ma loŋgo ki jasa maga fili pàa ti ti lɛn jese ŋgbaan ni.

\VS{17}Tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara pàa ti gbegele tuguyɛnrɛ ni. Kandɔɔlɔ yaŋgala koro naa paara yanŋgakanŋgala ke ni, pàa ke gbegele warifuwe ni, ma ke tɛgɛ ma tiyagala ke yigiyigi wa ke sɔgɔwɔ pi ni. Pàa warifuwe yan ma wo tiyagala ke gona tɔnyaara ti na mari tɔn.

\VS{18}Loŋgo ki yeyɔngɔ tɔnparaga pàa ki ti maga sɔgɔ lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese ni, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni. Ki titɔnlɔwɔ pila pye mɛtɛrɛ kɛ, ki yagawa pìla pye mɛtɛrɛ shyɛn naa kɔngɔ. Ki yagawa po naa jasa paara ti yagawa pìla pye ja.

\VS{19}Pàa ki pɔ tiyagala tijɛrɛ na ŋgele kàa pye ma taga nɔgɔna cɛnyaara tijɛrɛ na. Pàa ti gbegele tuguyɛnrɛ ni. Kandɔɔlɔ yaŋgala koro naa paara yanŋgakanŋgala ke ni, pàa ke gbegele warifuwe ni. Pàa warifuwe yan ma wo tiyagala ke gona tɔnyaara ti na mari tɔn.

\VS{20}Yɛnŋɛlɛ
cɛnsaga paraga go ki kankanŋgagala ke ni fuun, naa loŋgo ki kankanŋgagala ke ni pàa ke gbegele tuguyɛnrɛ ni.


\par }{\SH Yaara nda pàa tɛgɛ \newline  ma Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga \newline  paraga go ki kan ti jinriwɛ
\par }
{\PP \VS{21}Yaara nda pàa tɛgɛ ma Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki gbegele, ko ŋga
yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ ma tɛgɛ wa ki ni, pàa ti jiri yɛgɛ ŋga na ki ŋga:
Levi setirige piile poro pàa ti jiri ma yala Moyisi wi sɛnyoro ti ni.
Saraga wɔfɔArɔn wi pinambyɔ Itamari wo wìla pye na pe yɛgɛ sinni.

\VS{22}Uri pinambyɔ Bezaleyɛli ŋa wìla yiri wa Zhuda cɛnlɛ li ni, a wì si ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ki ni fuun ki pye. Uri to wo lawi ŋa Huri.

\VS{23}Ahisamaki pinambyɔ Oholiyabu wo wìla wi saga. Oholiyabu wìla pye Dan cɛnlɛ woo. Wìla pye na yaara tɛni, na kapyɔ tunndo fɔnndɔ jatere taa nari gbegele; wìla pye na paara ti sɔgɔ lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni.


\par }{\PP \VS{24}Tɛ ŋa fuun
Izirayɛli woolo pàa yirige ma kan yarikanra, a pè cɛnsaga paraga go ki tunndo ti ni fuun ti pye, wìla pye culo waga kele (1 000), ma yala pe maa taanla yaraga ŋga ni wa cɛnsaga paraga go ki jatere wi ni.


\par }{\PP \VS{25}Izirayɛli woolo mbele pàa jiri, warifuwe ŋa pàa wɔ, wìla pye na kee culo waga taanri naa cɛnmɛ kaŋgurugo yeri (3 500), ma yala pe maa taanla yaraga ŋga ni wa cɛnsaga paraga go ki jatere wi ni.

\VS{26}Ki warifuwe yɔn ŋga kì naga, leele mbele pàa jiri, maga lɛ mbele pàa ta yɛlɛ nafa nafa konaa pe yɛgɛfɛnnɛ pe ni, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pàa wɔwɔ warifuwe giramu kaŋgurugo kaŋgurugo, ma yala pe maa taanla yaraga ŋga ni wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki jatere wi ni. Leele mbele pàa jiri, pàa pye lere waga cɛnmɛ kɔgɔlɔni ma yiri taanri naa cɛnmɛ kaŋgurugo naa nafa shyɛn ma yiri kɛ (603 550)\XREF{†}{{\XO 38:26 }{\XO{38.25-26:
}}{\XT{Ɛki 30.11-16; Mati 17.24}}}.

\VS{27}Wa ki warifuwe wi ni pàa culo waga taanri naa cɛnmɛ tijɛrɛ naa nafa (3 420) tɛgɛ ma cɛnsaga paraga go ki tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara cɛnmɛ ti gbegele, naa paraga ŋga pe ma pɔ ma go ki kɔn shyɛn ki tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti ni. Tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaraga nuŋgba nuŋgba pyew pàa ki gbegele warifuwe culo nafa ma yiri kɛ ni.

\VS{28}Culo nafa ŋa wìla koro, a pè si wo tɛgɛ ma kandɔɔlɔ yaŋgala ke gbegele, naa paara yanŋgakanŋgagala ŋgele ke ma tiyagala ke yigiyigi wa ke sɔgɔwɔ ke ni, konaa tiyagala ke gona tɔnyaara ti ni.


\par }{\PP \VS{29}Tuguyɛnrɛ nda Izirayɛli woolo pàa yirige ma kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri tìla pye na kee culo waga shyɛn naa cɛnmɛ kaŋgurugo (2 500) yeri.

\VS{30}Pàa ki tuguyɛnrɛ ti tɛgɛ ma filisaga paraga go yeyɔngɔ tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti gbegele, naa saraga wɔsaga ŋga ki yɛn tuguyɛnrɛ wogo ko naa ki mɛrɛ ti ni, naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni.

\VS{31}Loŋgo ki jasa tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara pàa ti gbegele tuguyɛnrɛ ni, naa ki yeyɔngɔ tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti ni, konaa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kankanŋgagala ke ni fuun ke ni.




\par }\Chap{39}{\SH Pàa saraga wɔfɛnnɛ \newline  pe yaripɔrɔ ti gbegele
\par }
{\R (Ɛki 28.1-14)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yaripɔrɔ nda pe yaa le mbaa tunŋgo piin wa
cɛnsaga paraga go ki ni, pàa ti ti ŋganra jese ni, naa kondoro jese ni, naa jese yɛɛn kpanyi ni, konaa ma yaripɔrɔ gbegele
Arɔn wi kan nda tìla tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{2}A pè si
efɔdi wi gbegele tɛ jese ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa
lɛn jese ŋgbaan ni.

\VS{3}A pè si tɛ gbɔn paparapa maa pye fɛgɛfɛgɛ maa walagi walagi maa pye tɛ maŋgala, mɛɛ koro naa ŋganra jese wi ni, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan wi ni, ke jɔjɔ ke yɛɛ ni; kapyɔ jɛnfɛnnɛ pàa ki tunŋgo ki pye.

\VS{4}Pàa pajogo maŋgala shyɛn yɔli efɔdi wi na maa yinrɛ shyɛn ti kan ti yɛɛ na.

\VS{5}Kurusijara ŋa wìla pye ma kan efɔdi wi na, wo naa efɔdi wi ni ti gbegelelɔmɔ pìla pye nuŋgba. Pàa wi gbegele fun tɛ maŋgala ni, naa ŋganra jese ni, naa kondoro jese ni, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan ni; paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.

\VS{6}A pè si
ɔnikisi sinndɛɛrɛ shyɛn tɛ mari maramara wa tɛ wi nawa. Pàa
Izirayɛli pinambiile pe mɛrɛ ti keregi keregi wa ti na, paa yɛgɛ ŋga na pe ma mɛgɛ ki tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga ki keregi keregi we.

\VS{7}A pè siri maramara efɔdi wi pajogo maŋgala ke na, a tila nandowo kaan Izirayɛli setirige piile pe wogo ki na, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\SH Yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa \newline  kotogo na ki gbegelemɛ
\par }
{\R (Ɛki 28.15-30)

\par }{\PP \VS{8}Kona, a kapyɔ jɛnfɛnnɛ pè si yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki ti tɛ maŋgala ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan ni. Pàa ki ti paa yɛgɛ ŋga na pàa efɔdi wi gbegele.

\VS{9}Pàa ki kuru maga taga ki yɛɛ na, ki kɛyɛn tijɛrɛ yìla pye ma yala. Ki titɔnlɔwɔ pìla pye siwiri nuŋgba.

\VS{10}A pè si sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro maramara ki na kologo tijɛrɛ. Kologo koŋgbanŋga ki woro tìla pye
sariduwani, naa
topazi konaa
emerodi.

\VS{11}Kologo shyɛn wogo ki woro tìla pye
ɛsikaribukili, naa
safiri konaa lulu.

\VS{12}Kologo taanri wogo ki woro tìla pye
opali, naa agati konaa
ametisiti.

\VS{13}Kologo tijɛrɛ wogo ki woro tìla pye
kirizoliti, naa
ɔnikisi konaa
zhasipi. Pàa ki sinndɛɛrɛ ti ni fuun ti maramara tɛ nawa.

\VS{14}Sinndɛɛrɛ tìla pye kɛ ma yiri shyɛn ma yala Izirayɛli pinambiile pe mɛrɛ ti ni. Ki cɛngɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn ke ni, cɛnlɛ nuŋgba nuŋgba pyew li mɛgɛ kìla pye ma keregi keregi sinndɛlɛgɛ nuŋgba na, paa yɛgɛ ŋga na pe ma mɛgɛ ki tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga ki keregi keregi we.


\par }{\PP \VS{15}Pàa tɛ piiri gbɔn ma yɔngɔwɔ shyɛn gbegele paa yɛgɛ ŋga na pe ma mana pili we, maa le yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki na.

\VS{16}Pàa tɛ piile shyɛn gbɔn, mbele pe yaa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ti maramara wa pe nawa, konaa ma tɛ ŋgereye shyɛn gbegele mayi kankan wa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki yinrɛ shyɛn ti na.

\VS{17}A pè si tɛ yɔngɔwɔ shyɛn pi pɔ wa tɛ ŋgereye shyɛn yi na, wa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki yinrɛ shyɛn ti na.

\VS{18}Tɛ piile mbele pè sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ti maramara wa pe nawa, a pè si tɛ yɔngɔwɔ shyɛn pi yinrɛ shyɛn sannda ti pɔpɔ wa pe na, wa efɔdi wi pajogo maŋgala ke na, jaŋgo yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki pye wa yɛgɛ.

\VS{19}A pè si tɛ ŋgereye ya yɛgɛ gbegele shyɛn mayi to wa yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki na, wa ki nɔgɔna yinrɛ shyɛn ti na, wa ki yɛgɛ ŋga ki yɛn ma mara efɔdi wi na ki na.

\VS{20}A pè si tɛ ŋgereye ya yɛgɛ gbegele shyɛn, mayi to wa efɔdi wi pajogo maŋgala shyɛn ke nɔgɔ, wa yɛgɛ kɛɛ ki na, ke yɔlikologo ki tanla, kurusijara ŋa wi yaa tɛgɛ mbe efɔdi wi pɔ ki go na.

\VS{21}A pè si yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki tɛ ŋgereye yi pɔ efɔdi wi tɛ ŋgereye yi na ŋganra mana ni; jaŋgo yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki pye kurusijara ŋa wi yaa tɛgɛ mbe efɔdi wi pɔ wi go na, wiga ka sanga mbe laga wa efɔdi wi na; paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\SH Saraga wɔfɛnnɛ pe yaripɔrɔ \newline  sannda ti gbegelemɛ
\par }
{\R (Ɛki 28.31-43)

\par }{\PP \VS{22}Kona, deritɔnlɔgɔ ŋga Arɔn wi yaa la efɔdi wi nii ki go na, a pè sigi gbegele ŋganra jese ni.

\VS{23}Pàa ki yɔlɔgɔ ki wɔ wa ki nandogomɔ, ma mana ŋgbanla taga wa ki yɔn na maga yɔn kaw paa yɛgɛ ŋga na pe ma sɛlɛgɛ derege yɔlɔgɔ yɔn ki ti we.

\VS{24}Pàa girenadi tige pire yanlɛrɛ gbegele ŋganra jese, naa kondoro jese yɛɛn, naa jese yɛɛn kpanyi konaa lɛn jese ŋgbaan ni, mari toto wa deritɔnlɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki na maga maga, maga fili.

\VS{25}Pàa keŋgeŋgele gbegele tɛ piiri ni ma ke toto wa deritɔnlɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki na, wa girenadi tige pire yanlɛrɛ ti sɔgɔwɔ pi ni maga maga, maga fili.

\VS{26}Pàa girenadi tige pige yanlɛgɛ nuŋgba to, ma keŋgenɛ nuŋgba to; pàa ti toto deritɔnlɔgɔ ki yɔn na ma maga maga, maga fili; mbaa tunŋgo piin ki ni, paa yɛgɛ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{27}A pè si bunduye ti lɛn jese ŋgbaan ni Arɔn naa wi pinambiile pe kan;

\VS{28}naa lɛn jese gbɔgɔwɔ njala na pe yinri
turiban li ni, naa lɛn jese njagala ni konaa lɛn jese kurusiile weŋgele ni.


\par }{\PP \VS{29}Pàa kurusijara wi ti maa sɔgɔ lɛn jese ŋgbaan ni, naa ŋganra jese, naa kondoro jese konaa jese yɛɛn kpanyi ni; paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.

\VS{30}A pè si tɛ piiri gbɔn paparapa, maga pye fereyaraga kpoyi, maga keregi keregi wi na, paa yɛgɛ ŋga na pe ma mɛgɛ ki tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga ki keregi keregi we, ma yo fɔ: «MA PYE KPOYI YAWE YƐNŊƐLƐ LI KAN.»

\VS{31}A pè sigi tɛ paparapa wi pɔ ŋganra mana ni wa gbɔgɔwɔ njala li na, wa li yɛgɛ, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go \newline  tunndo tìla pye ma kɔ
\par }
{\R (Ɛki 35.10-19)

\par }{\PP \VS{32}Anmɛ Izirayɛli woolo pàa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go, ko ŋga ki yɛn
filisaga paraga go ki tunndo ti ni fuun ti pye mari kɔ. Pàa tunŋgo ki ni fuun ki pye cɛ paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{33}Pàa pan Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ko naa ki yaara ti ni fuun ti ni Moyisi wi kan. To ti yɛn ki kandɔɔlɔ yaŋgala, naa ki go kantire, naa ki tipaara, naa ki tiyagala konaa tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti ni;

\VS{34}naa ki gona tɔnparaga ŋga pàa gbegele simbapɛnɛ sɛɛrɛ nda pàa le kondoro ti ni, naa ki tɔnparaga ŋga pàa gbegele sɛɛrɛ liire ni ki ni, naa paraga ŋga pe yaa pɔ mbe Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki ni;

\VS{35}naa
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi ni, naa wi
kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn wi yaritɔnŋgɔ ki ni, naa wi lɛkanŋgagala ke ni,

\VS{36}naa tabali wi ni, naa wi tunŋgo pyeyaara ti ni konaa buru ŋa pe ma kan Yɛnŋɛlɛ yeri wi ni,

\VS{37}naa fitanladaga ŋa pàa gbegele tɛ piiri ni wi ni, naa wi fitanlaye pe ni, naa wi tunŋgo pyeyaara ti ni, naa fitanla sinmɛ pi ni,

\VS{38}naa
saraga wɔsaga ŋga pàa gbegele tɛ ni ki ni, naa
sinmɛ kpoyi pi ni, naa
wusuna nuwɔ taan wi ni konaa filisaga paraga go ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki ni;

\VS{39}naa saraga wɔsaga ŋga pàa gbegele tuguyɛnrɛ ni ki ni, naa ki tuguyɛnrɛ mɛrɛ ti ni, naa ki lɛkanŋgagala ke ni, naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni, naa jogoyaraga konaa ki tatɛgɛ ki ni;

\VS{40}naa loŋgo ki jasa paara titɔɔnrɔ ti ni, naa ki tiyagala ke ni, naa tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti ni, naa loŋgo ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki ni, naa ki manda naa ki kankanŋgagala ke ni konaa yaara nda fuun pe yaa la tunŋgo piin ti ni wa cɛnsaga paraga go, ko ŋga ki yɛn filisaga paraga go ti ni;

\VS{41}naa yaripɔrɔ nda pe yaa la nii mbaa tunŋgo piin wa
laga kpoyi ki ni ti ni, naa
saraga wɔfɔ Arɔn wi yaripɔrɔ nda ti yɛn ma tɛgɛ ti yɛ ti ni, konaa wi pinambiile pe woro ti ni, to nda pe yaa la nii mbaa
saraga wɔgɔtunŋgo ki piin we.


\par }{\PP \VS{42}Izirayɛli woolo pàa ki tunndo nda ti ni fuun ti pye ma yala Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo Moyisi wi kan ti ni.

\VS{43}A Moyisi wì si tunndo ti ni fuun ti wele ma sigi yan pàa ti pye ma yala ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo ki ni. Kona, a wì si duwaw pye Izirayɛli woolo pe kan.




\par }\Chap{40}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa ki kologo kan \newline  ma yo pe paraga go ki kan \newline  pege le li kɛɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li si para Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga ki pilige koŋgbanŋga ki ni\FTNT{†}{{\FR 40:2 }{\FR{40.2:
}}{\FT{Yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga ki pilige koŋgbanŋga ko yɛn na para Izirayɛli woolo pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara ki yɛlɛ koŋgbanna lo sɛnrɛ na (}}{\XT{Ɛki 40.17}}{\FT{).}}}, ma yaa ka Yɛnŋɛlɛ
cɛnsaga paraga go ki kan, ko ŋga ki yɛn
filisaga paraga go ye.

\VS{3}Ma yaa
Yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi tɛgɛ wa
paraga go ki ni, wa paraga ŋga ki yaa pɔ mbege kɔn shyɛn ki puŋgo na, jaŋgo paga kaa wi yaan.

\VS{4}Ma pan tabali wi ni, naa wi yaara nda ti daga mbe taga wi na ti ni mari gbɛgɛlɛ wa wi na. Ma pan fitanladaga wi ni ma fitanlaye pe gbɛgɛlɛ ma pe mu.

\VS{5}Saraga wɔsaga ŋga pè gbegele tɛ ni mbaa
wusuna nuwɔ taan wi sori wa ki na, ma yaa ki tɛgɛ wa yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ma yaa cɛnsaga paraga go ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki pɔ wa yeyɔngɔ ki na.

\VS{6}Saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, maga tɛgɛ wa laga nawa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yɔn na, ko ŋga ki yɛn filisaga paraga go ye.

\VS{7}Ma jogoyaraga ki tɛgɛ wa laga nawa filisaga paraga go konaa saraga wɔsaga ti sɔgɔwɔ pi ni, ma tɔnmɔ le wa ki ni.

\VS{8}Ma loŋgo ki jasa wi kan maga paara ti kan ki na maga fili, mɛɛ jasa wi yeyɔngɔ tɔnparaga ki pɔ wa yeyɔngɔ ki na.


\par }{\PP \VS{9}«Sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege wɔ Yɛnŋɛlɛ kan, ma pa wo na cɛnsaga paraga go ki na, mbe pinlɛ ki nawa yaara ti ni fuun ti ni. Maga le na kɛɛ naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti ni; pa ki yaa pye
kpoyi.

\VS{10}Saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, ma sinmɛ pa wo ki na, naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti na, maga le na kɛɛ, pa ki yaa pye jɛŋgɛ kpoyi.

\VS{11}Ma
sinmɛ kpoyi wo fun jogoyaraga konaa ki tatɛgɛ ki na maga le na kɛɛ.


\par }{\SH Pàa Arɔn naa wi pinambiile \newline  pe le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ
\par }
{\PP \VS{12}«Ma ti
Arɔn naa wi pinambiile pe fulo wa filisaga paraga go ki yɔn na, ma ti pe woli wa jogoyaraga tɔnmɔ pi ni.

\VS{13}Ko puŋgo na, ma Arɔn wi yaripɔrɔ nda ti yɛn ma tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ti le wi kan, mɛɛ sinmɛ pa wo wi na maa le na kɛɛ, wila
saraga wɔgɔtunŋgo piin na kan.

\VS{14}Ma Arɔn wi pinambiile pe pye pe fulo wa ma tanla, ma pe bunduye pe lele pe kan.

\VS{15}Ma sinmɛ pa wo pe na ma pe le na kɛɛ, paa yɛgɛ ŋga na mà pa wo pe to wi na maa le na kɛɛ we; paa saraga wɔgɔtunŋgo piin na kan. Ki sinmɛ mba ma yaa wo pe na, ki yaa saraga wɔgɔtunŋgo ki kan poro naa pe setirige piile pe yeri fɔ sanga pyew.»


\par }{\SH Moyisi wìla ti, \newline  a pè Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga \newline  paraga go ki kan
\par }
{\PP \VS{16}Kona, a Moyisi wì si tanga ma yala Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti ni, maga pye ma.


\par }{\PP \VS{17}Pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, ki yɛlɛ shyɛn wolo li yeŋge koŋgbanŋga ki pilige koŋgbanŋga ki na, a pè si Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kan maga kɔ.


\par }{\PP \VS{18}Moyisi wìla ti a pè Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki kan, maga tiyagala ke nɔgɔna cɛnyaara ti tɛgɛtɛgɛ, maga tire papara papara ti yerege yerege naa ki tiyagala ke ni.

\VS{19}Pàa paritɔnŋgɔ ki sanga maga wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki go na, maga gona tɔnparaga ki tɛgɛ maga tɔn, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{20}Yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara nda na, a Moyisi wì siri le wa kɛsu wi ni, maa lɛkanŋgagala ke le wi na, mɛɛ
kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn wi yaritɔnŋgɔ ki tɛgɛ maa tɔn.

\VS{21}Wìla ti a pè kari kɛsu wi ni wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki ni, mɛɛ paraga ŋga ki yaa pɔ mbe cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki pɔ maa yɛgɛ tɔn, jaŋgo leele paga kaa yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yaan, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{22}Wìla tabali wi tɛgɛ wa filisaga paraga go ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki na, wa paraga ŋga pè pɔ ma paraga go ki kɔn shyɛn ki yɛgɛ.

\VS{23}Buru ŋa pè kan Yɛnŋɛlɛ yeri, a wì suu tanli wa tabali wi na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{24}Wìla fitanladaga wi tɛgɛ wa filisaga paraga go ki ni, wa ki yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki na, wa tabali wi yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{25}Wìla fitanlaye pe gbɛgɛlɛ ma pe mu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{26}Saraga wɔsaga ŋga pàa gbegele tɛ ni, wìla ki tɛgɛ wa filisaga paraga go ki ni, wa paraga ŋga pàa pɔ maga kɔn shyɛn ki yɛgɛ,

\VS{27}mɛɛ wusuna nuwɔ taan wa sogo wa ki na, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{28}Wìla Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki pɔ wa ki yeyɔngɔ ki na;

\VS{29}saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na wìla ki tɛgɛ wa laga nawa wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yɔn na, ko ŋga ki yɛn filisaga paraga go ye; a wì si saara sogoworo naa muwɛ saara wɔ wa ki na, paa yɛgɛ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{30}Wìla ti a pè jogoyaraga ki tɛgɛ wa laga nawa wa filisaga paraga go konaa saraga wɔsaga ti sɔgɔwɔ pi ni, mɛɛ tɔnmɔ le wa ki ni pe yɛɛ jogowo pi mɛgɛ ni.

\VS{31}Moyisi naa Arɔn, naa Arɔn wi pinambiile pe ni, pàa pe kɛyɛn naa pe tɔɔrɔ ti jogo wa pi ni.

\VS{32}Na pe kaa yiin wa filisaga paraga go ki ni sanga o sanga konaa mbaa fulo wa saraga wɔsaga ki tanla, pe ma pe yɛɛ jogo, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{33}Wìla loŋgo ki jasa wi kan ma paara ti kankan wi na, ma cɛnsaga paraga go konaa saraga wɔsaga ti maga mari fili, ma loŋgo ki yeyɔngɔ tɔnparaga ki pɔ wa yeyɔngɔ ki na. Pa Moyisi wìla tunndo ti ni fuun ti pye mari kɔ yɛɛn.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa \newline  pìla filisaga paraga go ki yin
\par }
{\R (Nɔmbu 9.15-23)

\par }{\PP \VS{34}Kona, a kambaaga kì si pan ma filisaga paraga go ki tɔn; a Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pì si pan ma Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yin.

\VS{35}Ki kala na Moyisi wi sila ya mbaa yiin wa filisaga paraga go ki ni, katugu kambaaga kìla tigi ma koro wa ki go na; a Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pì si Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki yin\XREF{†}{{\XO 40:35 }{\XO{40.34-35:
}}{\XT{1 Wunlu 8.10-11; Eza 6.4; Eze 43.4-5; Naga 15.8}}}.


\par }{\PP \VS{36}Na kambaaga ki ka yiri wa paraga go ki go na sanga o sanga,
Izirayɛli woolo pe ma yiri na kee. Pa pàa pye na yinrigi na tanri na kee yɛɛn.

\VS{37}Na kambaaga ki ka koro wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki go na, pe ma koro wa pe cɛnsaga. Na ki ka yiri wa ki go na pilige ŋga ni, pe ma yiri na kee.

\VS{38}Yɔnlɔ na, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye naga nari ma yo li yɛn wa Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ kambaaga ni, wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ki go na. Yembinɛ kìla pye na yiin kasɔn Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yɛgɛ sɔgɔwɔ; kìla pye na piin ma pe kondangala li ni fuun li na.

\par }