\NormalFont\ShortTitle{ZHƆBU}

{\MTB Sɛwɛ ŋa wi yɛn na para

\par }{\MT ZHƆBU

\par }{\MTB wi sɛnrɛ

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Zhɔbu sɛwɛ wi yɛn na para naŋa wa sɛnrɛ na, ŋa pàa pye na yinri Zhɔbu. Wìla pye ma sin konaa a wi nawa pì filige wi na. Ali mbege ta kaŋgbanra lɛgɛrɛ la gbɔn wi na, wìla koro ma taga Yɛnŋɛlɛ li na.

\par }{\IP Pilige ka, a Sɔtanla wì si kari wa Yɛnŋɛlɛ li yeri ma saa na baga Zhɔbu wi na, ma yo fɔ wì taga Yɛnŋɛlɛ li na tɔnli ŋa wila taa wo kala na. Sɔtanla wìla ki naga ma yo fɔ Zhɔbu wì taga Yɛnŋɛlɛ li na katugu lì duwaw wi na. Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì si ti, a Sɔtanla wì Zhɔbu wi wa ma wele, maa kɛɛ yaara ti ni fuun ti jɔgɔ. Wi piile pàa ku konaa wi yaayoro ti ni; wi yarijɛndɛ ti ni fuun tìla kɔ. A yambewe pà si kaa to Zhɔbu wi na. Ɛɛn fɔ wa ki jɔlɔgɔ kagala ke ni fuun ke ni, Zhɔbu wi sila wi jɔlɔgɔ ki go jɛn. Kala na làa kɔn ma tɛgɛ wa Yɛnŋɛlɛ li laga ki na, wi sila li jɛn.

\par }{\IP Wɛnnɛ taanri la pye Zhɔbu wi yeri; a poro si pan wa wi yeri, mbe pan mbe yɛrɛwɛ kan wi yeri. Ki sanga wi ni, leele pàa pye naga jate ma yo mbele pe maa kajɛŋgɛ piin, Yɛnŋɛlɛ li ma duwaw pe na sanga pyew; mbele pe maa kapege piin, li ma jɔlɔgɔ wa pe na sanga pyew. Kì pye ma, mbe yala Zhɔbu wi wɛnnɛ taanri pe jatere wi ni, Zhɔbu wi jɔlɔgɔ kìla pye naga nari ma yo wì kapege pye. Ɛɛn fɔ mbe yala Zhɔbu jatere wo ni, ki kala li yɛgɛ yowo pi yɛn le kpɛgɛri ma toro. Ki jɔlɔgɔ cɛnlɛ na lo si daga wi ni, katugu wi tangalɔmɔ pìla pye sinmbe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Wii jɛn yiŋgi na, a Yɛnŋɛlɛ lì si ti, a ki jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga kì si to wi na. A wì sigi yɛnri Yɛnŋɛlɛ li yeri ma yo ligi yo ligi filige fɔ wi yɛn sinŋɛ.

\par }{\IP Yewige ŋga Zhɔbu wìla yewe, Yɛnŋɛlɛ li sila yɔn sogomɔ kan wi yeri le teere, ɛɛn fɔ làa li yɛɛ naga wi na. Yɛnŋɛlɛ làa kaa ki naga Zhɔbu wi na sɛnyoro fanŋga woro ni, fɔ lo na Yɛnŋɛlɛ li maa ŋga piin, sɛnwee piile pe se ya mbege pye. Pe se si ya mbege kɔrɔ jɛn fyew yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ li mɛɛ kala na lo pye nakoma mbe na lo pye. Kona ma Zhɔbu wi ta wa wi dafɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wìla wi yɛɛ tirige ma yere ki na fɔ Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn ma gbɔgɔ konaa ma kala jɛn. Kìla pye naa kɔɔn shyɛn Yɛnŋɛlɛ li wogo ki na yɛgɛ ŋga na, a wì sigi kapege ki jɛn maga yaga.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go kaaga sɛnrɛ ti ni, Yɛnŋɛlɛ làa sɔngɔrɔ ma Zhɔbu wi tɛgɛ wa wi yɔn lɛlɛ li ni. Yaara nda tìla jɔgɔ wi yeri, làa ti yɔngɔ shyɛnzhyɛn kan wi yeri. Zhɔbu wi wɛnnɛ pe sila tanga ta. Zhɔbu wi sila wi jɔlɔgɔ ki kɔrɔ jɛn fyew, ɛɛn fɔ wìla koro ma taga Yɛnŋɛlɛ li na ma yo fɔ:

\par }{\IQ Ɛɛn fɔ, mi wo na, mìgi jɛn ma yo na go shɔfɔ wi yɛn yinwege na,

\par }{\IQ wo wi yaa ka pye puŋgofɔ mbe yiri mboo yɛɛ naga laga tara ti na.

\par }{\IQ Ali na na wire ti ka jɔgɔ sa kɔ,

\par }{\IQ mi jate mi yaa ka Yɛnŋɛlɛ li yan yɛnlɛ ni (19.25-26).

\par }{\IP Zhɔbu sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ (1–2) konaa wi go kaaga sɛnrɛ ti ni (42.7-17), to ti yɛn wa sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ ti nandogomɔ. Sɛnrɛ nda Zhɔbu wo naa wi wɛnnɛ pe ni pàa pye na waa na pe yɛɛ kaan, konaa nda Zhɔbu wo naa Yɛnŋɛlɛ li ni pàa pye na waa na pe yɛɛ kaan, ti yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yala yuuro kɔlɔmɔ ni.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ{\IOR{1–3}}

\par }{\IOB Zhɔbu wi kɛɛ yaara ti ni fuun tìla jɔgɔ
{\IOR{1–2}}

\par }{\IOB Zhɔbu wìla wi jɔlɔgɔ ki sɛnrɛ yo
{\IOR{3.1-26}}

\par }{\IO Zhɔbu wi wɛnnɛ taanri pe yɛrɛwɛ sɛnrɛ
{\IOR{4–26}}

\par }{\IOB Sɛnrɛ koŋgbannda
{\IOR{4–14}}

\par }{\IOB Sɛnrɛ shyɛn woro
{\IOR{15–21}}

\par }{\IOB Sɛnrɛ taanri woro
{\IOR{22–26}}

\par }{\IO Zhɔbu wi sɛnyoro puŋgo woro
{\IOR{27–31}}

\par }{\IOB Zhɔbu wìla wugu maga naga fɔ wi yɛn jɛrɛgisaga fu
{\IOR{31.1-40}}

\par }{\IO Elihu wìla para Zhɔbu wi ni
{\IOR{32–37}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ làa Zhɔbu wi yɔn sogo
{\IOR{38.1–42.6}}

\par }{\IO Sɛwɛ wi kɔsaga sɛnrɛ: Yɛnŋɛlɛ làa duwaw Zhɔbu wi na
{\IOR{42.7-17}}



\par }{\MS SƐWƐ WI LƐSAGA SƐNRƐ

\par }\ChapOne{1}{\MR 1–3

\par }{\SH Naŋa ŋa pàa pye na yinri Zhɔbu \newline  wìla pye ma sin, \newline  a wi nawa pì filige wi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naŋa wà la pye wa Uzi\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Uzi tara tìla pye wa Izirayɛli tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ konaa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, wa Edɔmu tara wasege ki ni, wa Larabuye tara ti ni (}}{\XT{Zhenɛ 36.28; Zhere 25.20; Yuŋgbɔ 4.21}}{\FT{).}}} tara, pàa pye naa yinri Zhɔbu. Ki naŋa wi nawa pìla pye ma filige wi na konaa ma pye lesinŋɛ. Wìla pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, maa yɛɛ laga kapege pyege ki na.

\VS{2}Pinambiile kɔlɔshyɛn naa sumborombiile taanri wìla se.

\VS{3}Simbaala waga kɔlɔshyɛn (7 000) pàa pye wi yeri, naa yɔngɔmɛye waga taanri (3 000) ni, naa nɛrɛ nda ti maa fali ti shyɛnzhyɛn tɛgɛsaga cɛnmɛ kaŋgurugo (500) ni, naa sofilele nɛɛlɛ cɛnmɛ kaŋgurugo (500) ni konaa tunmbyeele lɛgɛrɛ ni. Ki naŋa pàa pye naa jate ma wɛ yɔnlɔ yirisaga kɛɛ tara woolo pe ni fuun pe na.


\par }{\PP \VS{4}Zhɔbu wi pinambiile pàa koro na tooro pe yɛɛ yinrɛ ti ni na sɔgɔlɔ gbɔlɔ sori na nii. Pàa pye na pe nɔsepiile sumbonɔ pe yinri fun na nii na woo ja pe ni.

\VS{5}Ɛɛn fɔ na ki liwɛn piliye yi ka toro sanga ŋa ni, Zhɔbu wi maa piile pe yeri mbe pan mbe pe pye
kpoyi. Wi ma yiri faa pinliwɛ ni mbe
saraga sogowogo wɔ pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe mɛgɛ ni; katugu wìla pye naa yɛɛ piin fɔ: «Kana ki mbe ya pye na piile pè kapege pye, kana pè Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ wa pe kotogo na.» Pa Zhɔbu wìla pye naga piin ma sanga pyew.


\par }{\SH Zhɔbu wi jɔlɔgɔ koŋgbanŋga
\par }
{\PP \VS{6}Ma si yala, pilige ka, a Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛye pè si kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ; a Sɔtanla\FTNT{†}{{\FR 1:6 }{\FR{1.6:
}}{\FT{Sɔtanla mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ: Ŋa wi maa baga leele na, nakoma ŋa wi maa leele waa na wele, nakoma leele winfɔ.}}} fun wì si pan ma yere wa pe sɔgɔwɔ.

\VS{7}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Sɔtanla wi yewe ma yo fɔ: «Ma yiri se yeri?» A Sɔtanla wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ: «Mì saa tara ti maga, mari yanriyanri ma toro.»

\VS{8}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Sɔtanla wi yewe ma yo fɔ: «Naga yɛn ma, mala tunmbyee Zhɔbu wi kala li kɔrɔsi mali yan? Lere kpɛ woro wa tara na paa wi yɛn. Wi yɛn lere ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na konaa ma pye lesinŋɛ. Wi maa fyɛ mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ, maa yɛɛ laga lali kapege pyege ki ni?»

\VS{9}A Sɔtanla wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ: «Naga yɛn ma, ma yo fɔ Zhɔbu wi yɛn na fyɛ mboro Yɛnŋɛlɛ ma yɛgɛ jaga wi le?

\VS{10}Mboro ma ma yɛn naa go singi, wo naa wi go woolo konaa wi kɛɛ yaara ti ni fuun ti ni wi le? Màa kɛɛ tunŋgo ki ni fuun ki yɔn, wi yaayoro tì jaraga laga tara ti lagapyew ki ni.

\VS{11}Ɛɛn fɔ ma kɛɛ ki yirige wi kɛɛ yaara to naa wi go woolo pe na ma wele; mì taga ki na ma yo wi yaa ma mɛgɛ ki jɔgɔ kpeŋgbeleŋgbe.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Sɔtanla wi pye fɔ: «Wele, mùu kɛɛ yaara ti ni fuun ti yaga ma kɛɛ na. Ɛɛn fɔ maga ka jiri wo na.» Kona, a Sɔtanla wì si yiri le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ ma kari.


\par }{\PP \VS{13}Pilige ka, maga ta Zhɔbu wi pinambiile poro naa wi sumborombiile pe ni pàa pye na nii na duvɛn woo wa pe ndɔ lɛrɛfɔ wi go ki ni,

\VS{14}a pitunŋɔ wà si pan ma gbɔn wa Zhɔbu wi na, mɛɛ wi pye fɔ: «Falinɛrɛ tì pye na tunŋgo piin wa kɛrɛ, a sofile nɛɛlɛ paa nii le pe tanla.

\VS{15}A Sabe tara fɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 1:15 }{\FR{1.15:
}}{\FT{Sabe tara fɛnnɛ pàa pye beŋganri pyefɛnnɛ pele, mbele pàa pye na yinrigi wa Larabu tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri ma pan na tuun leele pe na wa gbinri wi ni.}}} pèle si pan ma to we na fyɛlɛgɛ na, ma yaayoro ti yigi ma kari ti ni, mɔɔ tunmbyeele pe ni fuun pe gbo tokobi ni. Mi nuŋgba mì fe ma shɔ mbe pan mbege yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{16}Maa ta wìla pye na para bere, a pitunŋɔ wà yɛgɛ si pan naa, ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ gbanlaga kasɔn kì yiri wa naayeri ma to ma simbaala naa sikaala konaa tunmbyeele pe na, ma pe sogo ma pe kɔ pew. Mi nuŋgba mì fe ma shɔ mbe pan mbege yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{17}Maa ta wìla pye na para bere, a pitunŋɔ wà yɛgɛ si pan naa, ma yo fɔ: «Kalide tara fɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 1:17 }{\FR{1.17:
}}{\FT{Kalide tara fɛnnɛ pàa pye leele pele, mbele pàa pye na yanri na cɛɛn na toro wa gbinri wi ni, mbele pàa pye na yinrigi wa Larabu tara ti yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri.}}} pèle pe yɛɛ kɔn ma yiri gbogolomɔ taanri, ma pan ma to yɔngɔmɛye pe na, ma pe yigi ma kari pe ni, ma tunmbyeele pe ni fuun pe gbo tokobi ni. Mi nuŋgba mì fe ma shɔ mbe pan mbege yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{18}Maa ta wìla pye na para bere, a pitunŋɔ wà yɛgɛ si pan naa, ma yo fɔ: «Ma pinambiile poro naa ma sumborombiile pe ni, pè pye na nii na duvɛn woo wa pe ndɔ lɛrɛfɔ wi go ki ni,

\VS{19}le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a tifɛliŋgbɔgɔ kà si yiri wa
gbinri kɛɛ ki yeri, ma pan ma go ki yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke gbɔn ŋgbanga ma ke jaanri. Go kì toori ma piile pe na, a pè ku. Mi nuŋgba mì fe ma shɔ mbe pan mbege yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{20}Kona, a Zhɔbu wì si yiri ma yere, maa derigbɔgɔ ki yigi maga wali, maa go ki kulu mbege naga fɔ kunwɔ kayaŋga gbɔn wi na; a wì si to tara maa yɛgɛ ki jiile wa tara ma Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.

\VS{21}A wì sho fɔ:

\par }{\Q Mìla yiri wa na nɔ wi lara ma pan kɛwara,

\par }{\Q mi yaa si ka sɔngɔrɔ mbe kari kɛwara.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìgi kan,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì sigi shɔ.

\par }{\Q Waa Yawe Yɛnŋɛlɛ lo mɛgɛ ko sɔnni!


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{22}Wa ki kagala ŋgele ke ni fuun ke ni, Zhɔbu wi sila kapege pye. Wi sila yo mbe ye Yɛnŋɛlɛ li ni.




\par }\Chap{2}{\SH Zhɔbu wi jɔlɔgɔ shyɛn wogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige ka naa, a Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛye pè si pan ma yere Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. A Sɔtanla fun wì pan ma yere wa pe nandogomɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{2}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Sɔtanla wi yewe ma yo fɔ: «Ma yiri se yeri?»

\par }{\PP A Sɔtanla wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ: «Mì saa tara ti maga mari yanriyanri ma toro.»


\par }{\PP \VS{3}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Mala tunmbyee Zhɔbu wi kala li kɔrɔsi mali yan kɛ? Lere wo wa woro wa tara na paa wi yɛn. Wi yɛn lere ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na, ma pye sinŋɛ. Wi maa fyɛ mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ. Wùu yɛɛ laga lali kapege pyege ki ni. Wì yere ŋgbanga ma koro wi nawa pi ni pì filige wi na. Ɛɛn fɔ, a mboro nɛɛ na sunnu nala waa wi na mboo jɔgɔ go fu.»


\par }{\PP \VS{4}A Sɔtanla wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ: «Sɛnwee wi wire to ti ma tɛgɛ ma sɛnwee wi wire ti sara\FTNT{†}{{\FR 2:4 }{\FR{2.4:
}}{\FT{Sɛnwee wi wire to ti ma tɛgɛ ma sɛnwee wi wire ti sara, ki yaa pye ki sɛnrɛ nda, yomiyɛlɛ lali, na li kɔrɔ wi mbe ya pye fɔ sɛnwee wi ma kala li ni fuun li pye, jaŋgo mboo yɛɛ go shɔ. Nakosima, na sɛnwee wi wire ti ka jɔlɔgɔ ta, wi mbe ya sɛnpere yo Yɛnŋɛlɛ li na.}}} sɛnwee wi mbe ya mboo kɛɛ yaara ti ni fuun ti kan, jaŋgo mboo yɛɛ go shɔ.

\VS{5}Ɛɛn fɔ ma kɛɛ ki taga wi na maa wire ti jɔlɔ jɛnri ma wele, ki woro na lere kɔɔn shyɛn, wi yaa ma mɛgɛ ki jɔgɔ kpeŋgbeleŋgbe.»

\VS{6}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Sɔtanla wi pye fɔ: «Wele, wi wire mìri le ma kɛɛ, ɛɛn fɔ maga kaa gbo.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a Sɔtanla wì si yiri le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mɛɛ kari. A wì si saa sagbanra tipere wa Zhɔbu wi na lagapyew, maga lɛ wa wi tɔndagala ke na fɔ ma saa gbɔn wa wi go ki na.

\VS{8}A Zhɔbu wì si tisɛlɛgɛ lɛ naa yɛɛ gbori ki ni, mɛɛ koro ma cɛn cɔnrɔ ni.

\VS{9}A wi jɔ wì suu pye ma yo fɔ: «Ma yɛn ma pɔ ki na bere ma nawa pi koro pi filige ma na! Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ ma ku ye!»


\par }{\PP \VS{10}A Zhɔbu wì suu jɔ wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ma yɛn na para paa jɛlɛ lembige yɛn. Naga yɛn ma, kajɛŋgɛ we yaa la taa Yɛnŋɛlɛ li yeri, we se ka tipege ta li yeri wi le?»

\par }{\PP Wa ki kagala ke ni fuun ke ni, Zhɔbu wi sila sɛnrɛ ta kpɛ yo mbe kapege pye Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\SH Zhɔbu wi wɛnnɛ taanri \newline  la saa wi kɔn ma wele
\par }
{\PP \VS{11}Wɔnlɔ nambala taanri la pye Zhɔbu wi yeri. Pàa pye na nuŋgba yinri Elifazi ma yiri wa Tema\FTNT{†}{{\FR 2:11 }{\FR{2.11:
}}{\FT{Tema ca pàa pye naga yinri tijinliwɛ fɛnnɛ ca (}}{\XT{Zhere 49.7}}{\FT{). Shuwa naa Naama, ki yaa pye cara lari nakoma tara lari; lere sigi cara ti saga jɛn.}}} ca, na wa yinri Bilidadi ma yiri wa Shuwa tara, na wa yinri Zofari ma yiri wa Naama tara ti ni. A pè si kaa jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun kàa Zhɔbu wi ta ke logo. A pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pè si yiri wa pe tara ti ni, ma yɔn wa nuŋgba ma pinlɛ mbe sa para Zhɔbu wi ni mboo kotogo ki sogo wi na.

\VS{12}Ma pe ta wa lege, a pè si pe yɛrɛ ti yirige ma Zhɔbu wi yan, pe suu jɛn, mɛɛ pe magaŋgala ke yirige ma gbele ŋgbanga. A pè si pe derigbɔrɔ ti walagi, na taambugɔ koli naga waa wa naayeri, naga wuun wa pe yinrɛ ti na jatere pirindorogo ki na.

\VS{13}Kona, a pè si saa cɛn le tara wi tanla piliye kɔlɔshyɛn naa yembinɛ kɔlɔshyɛn; lere kpɛ sila ya mbe sɛnpyɔ yo wi ni, katugu paa wi jɔlɔgɔ ki yan kì gbɔgɔ wi na ma toro.




\par }\Chap{3}{\SH Zhɔbu wìla wi sepilige ki daŋga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a Zhɔbu wì si sɛnrɛ ti lɛ ma para maa sepilige ki daŋga\XREF{†}{{\XO 3:1 }{\XO{3.1-19:
}}{\XT{Zhere 20.14-18}}}.

\VS{2}Wìla para ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{3}Yɛnŋɛlɛ sa ti na sepilige ki kɔ ki wɔ wa,

\par }{\Q konaa yembinɛ na ni pège yo ma yo fɔ pè pinambyɔ wa kugbɔ lɛ, Yɛnŋɛlɛ sa ti ki yembinɛ li kɔ li wɔ wa!


\par }{\Q \VS{4}Ki pilige ye, Yɛnŋɛlɛ sa ti ki kanŋga diwi,

\par }{\Q mbe Yɛnŋɛlɛ li ta wa naayeri, liga ka jatere tɛgɛ ki pilige ki na naa fyew.

\par }{\Q Yanwa ka ka yiri ki pilige ki ni!


\par }{\Q \VS{5}Diwi gbɔlɔ mbe ye ki pilige ki ni konaa kunwɔ pi diwi wi tɔn ki na,

\par }{\Q kambaara wɔrɔ mbe tɔn ki na,

\par }{\Q diwi fyɛrɛ woo mbe ye ki yɔnlɔ ki na!


\par }{\Q \VS{6}Diwi gbɔlɔ mbe ye mbege pilige ki tɔn pew,

\par }{\Q yɔgɔrimɔ kpɛ ka ka pye ki yembinɛ li ni yɛlɛ li piliye sannya yi sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ki yembinɛ paga kali jiri mbeli pinlɛ yende piliye sannya yi ni!


\par }{\Q \VS{7}Ee, ki yembinɛ li ni, jɛlɛ ka ka ya yere kugbɔ ni,

\par }{\Q yɔgɔrimɔ tinmɛ kpɛ ka ka logo ki yembinɛ li ni!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yɛnŋɛlɛ sa ti mbele pe maa piliye yi daŋgi pege yembinɛ li daŋga,

\par }{\Q poro mbele pe ma ya ma
yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki pye mbege yirige we!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ki yembinɛ li yindogo yɔn wɔnŋgɔlɔ ke pye diwi,

\par }{\Q li lalaaga yanwa pi sige sa te, piga ka pan,

\par }{\Q liga ka lalaaga yɔn yanwa pi yan!


\par }{\Q \VS{10}Katugu lara nda tìla na kugbɔ ki lɛ, ki yembinɛ li sila kala la pye mbe ti paga kanla se,

\par }{\Q mbe ti mi ka kaa ki jɔlɔgɔ ŋga ki yaan yɛnlɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Yiŋgi na mi sila si ku wa na nɔ wi lara na sesaga?

\par }{\Q Yiŋgi na na sesaga ma yiri wa na nɔ wi lara, wɔnwɔn pi sila si shɔ na yeri?


\par }{\Q \VS{12}Yiŋgi na lere la si ta mala teŋge wa wi tɔɔrɔ ti na?

\par }{\Q Yiŋgi na yinnɛ la si ta ma kan na yeri, a mi wɔnri?


\par }{\Q \VS{13}Ndɛɛ ko sila pye, anmɛ mi yɛn ma sinlɛ ma pye yɛyinŋge na wa fanga ki ni,

\par }{\Q anmɛ mi yɛn wa kunwɔ pi wɔnlɔwɔ pi ni na wɔnlɔ, anmɛ mi yɛn na wogo.


\par }{\Q \VS{14}Mi jɛn na pye wa wunlumbolo poro naa tara ti legbɔɔlɔ pe ni,

\par }{\Q poro mbele pe maa wunlumbolo yinrɛ kanni pe yɛɛ kan we.


\par }{\Q \VS{15}Mi jɛn na pye wa wunlumbolo piile pe ni, poro mbele tɛ la pye pe yeri,

\par }{\Q a pè pe yinrɛ ti yinyin warifuwe ni.


\par }{\Q \VS{16}Nakoma mi se jɛn na pye laga, mi jɛn na pye

\par }{\Q paa pyɔ ŋa wì ku wa wi nɔ lara, a pè suu se wi yɛn,

\par }{\Q paa pipigile yɛn, ŋgele kè ku ke sila yɔnlɔ yanwa pi yan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Wa ko laga ko ni, lepeele pe se ya mbe kapege pye lere na,

\par }{\Q mbele pe yɛn tege na ma pye fanŋga fu fɛnnɛ, pe yɛn na wogo wa ki laga ki ni.


\par }{\Q \VS{18}Kasopiile pe yɛn wa yɛyinŋge na,

\par }{\Q pe woro na pe jɔlɔfɛnnɛ pe magala li nuru naa.


\par }{\Q \VS{19}Lepigile naa legbɔɔlɔ pe yɛn ja,

\par }{\Q kulo wì shɔ wi tafɔ wi fanŋga ki kɛɛ.


\par }{\Q \VS{20}Yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ li mɛɛ mbele pe yɛn na jɔlɔ pe yaga pe ma yanwa pi yan?

\par }{\Q Yiŋgi na mbele pe nawa pì tanga pe na, li mɛɛ pe yaga yinwege na?


\par }{\Q \VS{21}Pe maa kunwɔ pi singi, ɛɛn fɔ pila pan mbe pe lɛ,

\par }{\Q pe maa kunwɔ pi lagajaa ma wɛ penjagbɔrɔ jawa na\XREF{†}{{\XO 3:21 }{\XO{3.21:
}}{\XT{Naga 9.6}}}.


\par }{\Q \VS{22}Ndɛɛ ki pye pe fanra ti ta, a pe pe le,

\par }{\Q pe jɛn na yin nayinmɛ ni mbaa yɔgɔri jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{23}Mi yɛn lere wa, ŋa wi suu karisaga ki jɛn,

\par }{\Q ŋa Yɛnŋɛlɛ lùu yɔn tɔn kɛɛ ki ni fuun ki na,

\par }{\Q yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ li silan yaga yinwege na naa?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Katugu jɛngɛ ŋga mila jɛɛn ko ki pye na yaakara re,

\par }{\Q na kayaŋga gbelege ki yɛn na yinrigi kɔnlɔ fu.


\par }{\Q \VS{25}Ŋga mi yɛn na fyɛ ki yɛgɛ, ko ki mala ta,

\par }{\Q ŋga kila na sunndo wi kɔɔn na na, ko kì gbɔn na na.


\par }{\Q \VS{26}Mi woro na yɛɛ kan, yɛyinŋge woro na na, wogosaga si woro na na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɛwɛrɛgɛ ko ki yɛn na na.




\par }{\MS ZHƆBU NAA WI WƐNNƐ TAANRI PE SƐNYORO

\par }\Chap{4}{\MR 4–26

\par }{\SH Elifazi wi sɛnyoro koŋgbannda: \newline  Wì yo Yɛnŋɛlɛ li daga \newline  mbe sɛnwee wi koro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Elifazi ŋa wìla yiri wa Tema ca wì si sɛnrɛ ti lɛ ma Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Na lere wa ka yo wi yaa para ma ni, ki yaa pye ma yeri tɛgɛ le?

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ambɔ wi mbe si ya pyeri mboo sɛnrɛ ti yaga mbayoro?


\par }{\Q \VS{3}Wele, mboro mà nagawa kan lelɛgɛrɛ yeri,

\par }{\Q mbele pe fanŋga kì kɔ pe ni, a mà fanŋga kan pe yeri.


\par }{\Q \VS{4}Kìla pye, lere ŋa ka kurugo mbe to, ma yɔn sɛnrɛ ti ma ki fɔ wi kan wi ma yiri,

\par }{\Q mbele pàa pye tege ni, màa pe saga ma pe kan fanŋga ni.


\par }{\Q \VS{5}Koni jɔlɔgɔ kì to mboro jate na, a ma wire tì si fanla ma na!

\par }{\Q Koni kì gbɔn mboro na, ma sunndo wila kɔɔn ma na.


\par }{\Q \VS{6}Ma Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ fyɛrɛ to ma ti daga mbe pye ma kɛɛ kansaga wi le?

\par }{\Q Ma nawa mba pì filige ma na, po ma pi daga mbe pye ma jigi tagasaga wi le?


\par }{\Q \VS{7}Jatere pye ki wogo ŋga ki na, lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu, wiwiin ma yan wi tɔngɔ ma wɔ wa?

\par }{\Q Lesinmbele wiwiin ma yan wi kɔ ma wɔ wa?


\par }{\Q \VS{8}Mi wo na, mìgi wele maga yan fɔ mbele pe maa kambasinnde ti piin,

\par }{\Q konaa na tipege ki sanri paa yariluguro yɛn, pe yaa kaga tɔnli wi ta.


\par }{\Q \VS{9}Yɛnŋɛlɛ li ma pe fɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ki ni ma pe tɔngɔ,

\par }{\Q li naŋgbanwa tifɛlɛgɛ ki ma pe kɔ ma pe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{10}Kunruwɔ mba pe yɛn na kuunru paa jaraye yɛn, konaa na jɛngɛri paa cɛnrɛ yɛn, Yɛnŋɛlɛ li maga kɔ,

\par }{\Q li ma ki jara yirifɔnmbɔlɔ pe ŋgangala ke kaari.


\par }{\Q \VS{11}Jara wi ma ku kara lawa kala na,

\par }{\Q jara piile pe ma gbɔn ma jaraga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sɛnlaara tari tì ye na nuŋgbolo,

\par }{\Q ki kalɛgɛrɛ sɛnrɛ, na nuŋgbogolo kèri logo.


\par }{\Q \VS{13}Yembinɛ, sanga ŋa ni sɛnwee wi jatere wi ma gbɔn ma piri wɔɔnrɔ na,

\par }{\Q sanga ŋa ni sɛnwee wi ma wɔnlɔ ma ku,


\par }{\Q \VS{14}ki wagati wi ni, a fyɛrɛ naa sunndo kɔngɔ silan yigi;

\par }{\Q fɔ a na wire ti ni fuun tila seri na na.


\par }{\Q \VS{15}A tifɛnɛ yinnɛ là silan fɛ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q a na wire ti ni fuun tì si tɔ na na suu.


\par }{\Q \VS{16}Yaraga kà la pye ma yere le ki laga ki na, ɛɛn fɔ mi saa ya mbege cɛnlɔmɔ pi jɛn mbe wali pi na;

\par }{\Q yaraga ka cɛnlɔmɔ la pye ma yere na yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\par }{\Q A mì si magala jɛɛlɛ la logo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{17}«Naga yɛn ma, sɛnwee ŋa wi yɛn kufɔ, wo mbe ya mbe pye sinŋɛ mɛlɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na?

\par }{\Q Naga yɛn ma, sɛnwee wi mbe ya pye
fyɔngɔ fu mɛlɛ wi dafɔ wi yɛgɛ na?


\par }{\Q \VS{18}Kì kaa pye Yɛnŋɛlɛ lii taga li tunmbyeele pe na,

\par }{\Q kì kaa pye poro mbele li mɛrɛgɛye lì puŋgosara yan pe na,


\par }{\Q \VS{19}li yaa taga sɛnwee piile mbele pe wire ti yɛn joro poro na mɛlɛ?

\par }{\Q Poro mbele pè taambugɔ tɛgɛ ma pe gbegele,

\par }{\Q poro mbele pe mbe ya mbe pe purugu wa tara paa fyɛngɛ yɛn we.


\par }{\Q \VS{20}Mbege lɛ pinliwɛ ni sa gbɔn yɔnlɔkɔgɔ, pe ma tɔngɔ ma wɔ wa,

\par }{\Q pe ma kɔ ma wɔ wa, lere kpɛ na la jatere piin pe na naa.


\par }{\Q \VS{21}Pe yinwege mana li ma kɔn\FTNT{†}{{\FR 4:21 }{\FR{4.21:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Pe yinwege mana li ma kɔn,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ fɔ pe paraga go ki maŋgala pè ke kɔɔnlɔ.}}},

\par }{\Q pe ma ku mbege ta pe fa kajɛnmɛ ta gbɛn.»




\par }\Chap{5}{\SH Elifazi wì yo Zhɔbu wi jɔlɔgɔ \newline  kì yiri wo jate yeri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Koni yeri ma wele! Ambɔ wi yaa ta mbɔɔn yɔn sogo?

\par }{\Q Mɛrɛgɛkpoyi wiwiin ma yaa yeri wi pan wɔɔn saga?


\par }{\Q \VS{2}Naŋgbanwa pi ma lembige ki gbo,

\par }{\Q kɔnrɔ tandorogo ki ma kambajɛnŋɛ wi gbo.


\par }{\Q \VS{3}Mìla lembige ki yan kila jiti na kee yɛgɛ,

\par }{\Q le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a mì sigi sege woolo pe daŋga ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{4}Yɛnŋɛlɛ sa ti sagafɔ ka ka ta ki piile pe na,

\par }{\Q kiti mbe to pe na, lere ka ka ta mbe yere pe ni mbe pe shɔ!


\par }{\Q \VS{5}Yarilire nda pè kɔn, Yɛnŋɛlɛ sa ti fuŋgo yɛn mbele na, pe pan peri ka pew!

\par }{\Q Ali yarilire nda wa wuuro ti sɔgɔwɔ, pe ti ni fuun ti koli!

\par }{\Q Yɛgɛ mbatinwɛ fɛnnɛ poo kɛɛ yaara ti koli!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Jɔlɔgɔ kila fi mbe yiri wa tara paa tige yɛn,

\par }{\Q tege ŋga sɛnwee wi na, kila fi wa tara paa yan yɛn.


\par }{\Q \VS{7}Ɛɛn fɔ sɛnwee wi ma se mbaa jɔlɔ,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na kasɔn ma fugu kparira ma yiri wa naayeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mi wo na, ndɛɛ mi ja pye mboro, mi jɛn nala kala li le Yɛnŋɛlɛ lo kɛɛ;

\par }{\Q mi jɛn nala kala li yɛgɛ yo lo kan.


\par }{\Q \VS{9}Yɛnŋɛlɛ li maa kagbɔgɔlɔ piin, ŋgele kè toro sɛnwee wi jatere pyege na;

\par }{\Q li maa kafɔnŋgɔlɔ ŋgele piin ke se ya jɛn mbe kɔ.


\par }{\Q \VS{10}Lo li ma ti tisaga ki ma pan laga tara ti na,

\par }{\Q lo li ma ti tɔnmɔ pi ma pan mbe wasege ki yinŋgi.


\par }{\Q \VS{11}Li ma mbele pè pe yɛɛ tirige pe yirige naayeri,

\par }{\Q li ma mbele yɛsanga gbɔn pe na pe yirige mbe pe shɔ.


\par }{\Q \VS{12}Tijinliwɛ pee fɛnnɛ pè kagala ŋgele kɔn mbe pye, li ma ke jɔgɔ;

\par }{\Q ŋga fuun pè yɔn kɔn na piin ki ma jɔgɔ pe kɛɛ.


\par }{\Q \VS{13}Li ma kajɛnmbɛlɛ pe yigi pe yɛɛra tijinliwɛ pee pi ni,

\par }{\Q mbe nambara fɛnnɛ pe kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke jɔgɔ fyɛlɛgɛ na\XREF{†}{{\XO 5:13 }{\XO{5.13:
}}{\XT{1 Korɛn 3.19}}}.


\par }{\Q \VS{14}Diwi wi ma ye pe na yɔnlɔ na;

\par }{\Q yɔnlɔ ŋgbanga na, pe maa talitali na toro ma mbe yo yembinɛ li.


\par }{\Q \VS{15}Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li ma fyɔnwɔ fɔ wi shɔ ki leele pe yɔn sɛnpere ti kɛɛ,

\par }{\Q mbe pe shɔ mbe pe wɔ wa fanŋga fɛnnɛ pe kɛɛ.


\par }{\Q \VS{16}Li ma jigi tagasaga kan ŋa wi fanŋga kì kɔ wi yeri,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma tipere pyefɛnnɛ pe yɔnrɔ ti tɔn pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ki kala na, Yɛnŋɛlɛ li ka lere ŋa jɛrɛgi mboo le konɔ, fɛrɛwɛ yɛn ki fɔ wi woo;

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ maga ka je li yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na\XREF{†}{{\XO 5:17 }{\XO{5.17:
}}{\XT{Yomi 3.11-12; Ebu 12.5-6}}}.


\par }{\Q \VS{18}Katugu lo li ma sɛnwee wi wɛlɛgɛ, lo li mɛɛ wi sagbanra ti fɔ;

\par }{\Q lo li maa pye wi maa yaa, lo li mɛɛ wi sagala.


\par }{\Q \VS{19}Jorowo kagala kɔgɔlɔni mbe gbɔn ma na, ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa ma shɔ ke ni fuun ke ni;

\par }{\Q ali na li kɔlɔshyɛn wolo ka pan, la mbe taga lo na, jɔlɔgɔ se gbɔn ma na.


\par }{\Q \VS{20}Fuŋgo sanga ni, li yaa ma shɔ kunwɔ pi kɛɛ,

\par }{\Q malaga sanga ni, li yaa ma shɔ tokobi wi kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Yɛnŋɛlɛ li yaa ma shɔ lepeele pe lesangara sɛnrɛ ti kɛɛ,

\par }{\Q na jɔgɔwɔ ka pan sanga ŋa ni, ma se ka fyɛ.


\par }{\Q \VS{22}Ma yaa kaa tɛgɛ jɔgɔwɔ sanga naa fuŋgo sanga ni, mbege yan fɔ ki woro yaraga ka,

\par }{\Q ma se kaa fyɛ yan woŋgaala pe yɛgɛ;


\par }{\Q \VS{23}katugu sinndɛɛrɛ se ka pye wa ma kɛɛrɛ ti ni,

\par }{\Q yan woŋgaala pe yaa ka pye yɛyinŋge na ma ni.


\par }{\Q \VS{24}Ma yaa kaga yan fɔ yɛyinŋge ki yɛn wa ma go,

\par }{\Q na maga ka sa ma yaayoro ti wele wa ti kasaga, ma yaa ki yan fɔ ka kpɛ si la wa ti ni.


\par }{\Q \VS{25}Ma yaa kaga yan fɔ ma setirige piile pe yɛn na lege,

\par }{\Q fɔ ma sege woolo pe yɛn na lege paa yan ŋga wa wasege ki yɛn.


\par }{\Q \VS{26}Ma yaa ka lɛ mbe tin yinwege ki na si jɛn mbe ku pɔɔn le wa fanga ki ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa yarilire pɔgɔlɔ gbogolo yarilire kɔnsanga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Wele, wè ki kala li cancan jɛŋgɛ mali wele, pa li si yɛn ma.

\par }{\Q Mboro ma daga mbege logo, mbɔɔn yɛɛ kala yɔn li ni.




\par }\Chap{6}{\SH Zhɔbu wìla yɔn sogomɔ kan \newline  maa wɛnnɛ pe jɛrɛgi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Elifazi wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}E, ndɛɛ ki pye pe mbe ja ya mbanla jɔlɔgɔ ki taanla culo na mbege jɛn!

\par }{\Q Ndɛɛ ki pye pe mbe ja ya mbanla tege kagala ke ni fuun ke taga taanlayaraga na mbe ke jɛn!


\par }{\Q \VS{3}Kaselege ko na, na jɔlɔgɔ ki jɛn na nugu mbe wɛ kɔgɔje yɔn taambugɔ ki na,

\par }{\Q ko kì ti mi yɛn na para nala yɛɛ tooro.


\par }{\Q \VS{4}Katugu Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lìlan wɔn li jɔlɔgɔ wangala ke ni,

\par }{\Q ke shɔnrɔ pere tì ye na wire ti lagapyew ki ni.

\par }{\Q Sunndo kɔngɔ kagala ŋgele Yɛnŋɛlɛ li maa waa sɛnweele pe na, kè yere malinjɛ wi na na mɛgɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Naga yɛn ma, yan sofile wi mbe ya mbaa gbele yan wogo na mboo ta wi yɛn ma yere le yan tipirige ki tanla le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, nɛgɛ ki mbe ya mbaa gbele mbege ta ki yɛn ma yere le ki yaakara ti tanla le?


\par }{\Q \VS{6}Naga yɛn ma, tanwa woro yaakara nda ni, lere mbe ya mberi ka kɔ fu le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ŋgojɛnɛ tipinnɛ tanwa ma pye wa li nawa lafige ki ni le?


\par }{\Q \VS{7}Ki yaakara nda mi sila pye na jaa mbe jiri ti na,

\par }{\Q to tì pan ma pye na yaakara re, ali mbege ta ti yɛn mala mbɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}E, ŋga mi yɛn na yɛnri Yɛnŋɛlɛ li yeri, ndɛɛ ki pye ki mbe ja ya pye na kan!

\par }{\Q Na jigi wi yɛn yaraga ŋga na, ndɛɛ Yɛnŋɛlɛ li mbe jaga kan na yeri!


\par }{\Q \VS{9}Mila jaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnlɛ ki na lilan tɔngɔlɔ,

\par }{\Q lili kɛɛ ŋga kila na go singi ki laga na na, lilan laba teere!


\par }{\Q \VS{10}Pa kona, na kotogo ki jɛn na sogo na na,

\par }{\Q mi jɛn naa yeni mbaa kanni nayinmɛ ni, ali wa ki jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga ki ni,

\par }{\Q katugu mii je Yɛnŋɛlɛ na li yɛn
kpoyi li sɛnrɛ ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɛɛn fɔ fanŋga si koro na ni naa mbaa ki kɔsaga tanga singi,

\par }{\Q mi yaa kɔ kɔwɔ mba na po yɛn yiŋgi mbe sigi kun na yɛɛ ni?


\par }{\Q \VS{12}Naga yɛn ma, na fanŋga ki yɛn paa sinndɛlɛgɛ fanŋga yɛn wi le?

\par }{\Q Na witige ki yɛn paa tuguyɛnrɛ yɛn wi le?


\par }{\Q \VS{13}Sagafɔ kpɛ woro na na naa,

\par }{\Q ali yɛrɛ yirisaga jɛɛlɛ lo si koro na yeri naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lere ŋa wi yɛn na jɔlɔ, wi daga wi wɛnnɛ pe kagbaraga ki ni,

\par }{\Q ali na kaa pye wìgi yaga, wi woro na fyɛ naa Yafɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{15}Na wɛnnɛ pànla java paa lafogo ma kaa lere java we,

\par }{\Q pànla java paa yanwira lafogo ka yɛn, ŋga ki lapyɔ wì waga pew.


\par }{\Q \VS{16}Were sanga wi kɔsaga, tɔnmɔ mba pì simbi po naa
nɛzhi wi ni ti kaa yanni,

\par }{\Q ti tɔnmɔ pi maga yin ma gbɔn ma piri.


\par }{\Q \VS{17}Ɛɛn fɔ kanga na, ki ma waga,

\par }{\Q kafugo sanga ni, tɔnmɔ na pye wa ki ni.


\par }{\Q \VS{18}Yɔngɔmɛ fɛnnɛ mbele pe maa tooro wa
gbinri wi ni, pe ma koro na tɔnmɔ lagajaa fɔ ma pe konɔ li wa,

\par }{\Q pe ma ye ma kari wa gbinri wi ni ma saa kɔ wa.


\par }{\Q \VS{19}Tema ca tangafɛnnɛ mbele pe maa tooro yɔngɔmɛye na wa gbinri wi ni, pe ma pe yɛrɛ ti yirige na ki tɔnmɔ pi lagajaa,

\par }{\Q Saba tara tangafɛnnɛ pe ma pe jigi wi taga ki tɔnmɔ pi na.


\par }{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ pe jigi ŋa pàa taga pi na, a wì kanŋga ma pye fɛrɛ pe yeri,

\par }{\Q katugu naa pàa ka saa gbɔn wa, a pe jigi wì si kɔn pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Koni, yoro fun pa ye wogo ki yɛn ma na yeri.

\par }{\Q Naa yànla jɔlɔgɔ ki yan, a yè si fyɛ.


\par }{\Q \VS{22}Naga yɛn ma, mi ye yɛnri ma yo ye yaraga ka kan na yeri le?

\par }{\Q Mi ye pye ma yo ye yarikanra ta lagala wa ye yarijɛndɛ ti na mberi kan na kala na le?


\par }{\Q \VS{23}Mi ye pye ma yo yanla shɔ na jugu wi kɛɛ le?

\par }{\Q Nakoma yanla shɔ lewɛlɛwɛ wi kɛɛ le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Yege naga na na, pa kona mi yaa pyeri,

\par }{\Q na puŋgosaga yege naga na na!


\par }{\Q \VS{25}Kaselege sɛnrɛ ti maa yaa,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ye sɛnŋgbanra yogo ki yaa yiŋgi yɔn na kan?


\par }{\Q \VS{26}Naga yɛn ma, yaa jaa mbanla jɛrɛgi na sɛnyoro ti kala na wi le?

\par }{\Q Mbe lere ŋa wi jigi wì kɔn wi na wi sɛnrɛ ti jate go fu sɛnrɛ wi le?


\par }{\Q \VS{27}Ye mbe yɛnlɛ mbe pɛtɛ gbɔn pijiriwe go na mbe ta mboo tafɔ wi jɛn le?

\par }{\Q Ye mbe yɛnlɛ mbe ye wɔnlɔnaŋa wi pɛrɛ kɛ?


\par }{\Q \VS{28}Koni ye ye yɛngɛlɛ ke kan na na yaa na wele,

\par }{\Q yege yan mi yɛn na finlɛlɛ ye yɛgɛ sɔgɔwɔ wi le?


\par }{\Q \VS{29}Ye ye jatere wi kanŋga, yaga ka kambasinŋge pye;

\par }{\Q ye ye jatere wi kanŋga, yege jɛn ye yo fɔ na kala li yɛn ma sin.


\par }{\Q \VS{30}Naga yɛn ma, ye sɛnrɛ mbasinnde logo na yɔn le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, na yɔn ki se ya mbe kapege sɛnrɛ ti jɛn mberi wɔ ti yɛɛ ni wi le?




\par }\Chap{7}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ sanmba: \newline  Wi yɛn naa kayaŋga \newline  ki yɛgɛ yuun Yɛnŋɛlɛ li kan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Sɛnwee wi yinwege laga tara ti na, ki yɛn ma ŋgban paa sorodashe tunŋgo yɛn;

\par }{\Q wi yinwege piliye yi yɛn jɔlɔgɔ ni paa tunmbyee ŋa pe maa sara wi woyo yi yɛn.


\par }{\Q \VS{2}Wi yɛn paa kulo yɛn wa yɔnlɔ ki na, ŋa wi yɛn na yinmɛ jɛnri lagajaa,

\par }{\Q wi yɛn paa tunmbyee yɛn, ŋa wì jori wi sara wi na naa singi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, na tasaga ki pye jɔlɔgɔ maga lɛ yeyɛn lɛgɛrɛ ni,

\par }{\Q yembinɛ o yembinɛ tege ki yɛn na na.


\par }{\Q \VS{4}Na mi ka sinlɛ yembinɛ, mi mala yɛɛ yewe fɔ: «Mi yaa yiri wagati wiwiin?»

\par }{\Q Yembinɛ li ma tɔnlɔ na yɛgɛ na,

\par }{\Q mi ma koro na waa na kanŋgi wa na sinlɛsaga fɔ mbe sa laga ki laga.


\par }{\Q \VS{5}Fyɛnrɛ ye na wire ti lagapyew ki ni, mari kurukuru paa fɛnrɛgɛ waga yɛn,

\par }{\Q na witige kila kɔɔnlɔ sagbanra na finriwɛ yinrigi.


\par }{\Q \VS{6}Na yinwege ki yɛn na koo fyɛlɛgɛ na paa yɛgɛ ŋga na gbɛrɛ tifɔ wi lola wi maa tooro we,

\par }{\Q ki yɛn na koo, jigi tagasaga fun ki yɛn na koo!


\par }{\Q \VS{7}E, Yɛnŋɛlɛ, ma jatere wi tɛgɛ ki na fɔ na yinwege ki yɛn paa tifɛlɛgɛ yɛn;

\par }{\Q mi se fɛrɛwɛ po yan yɛnlɛ ni naa fyew.


\par }{\Q \VS{8}Mboro ŋa maa na wele, ma yɛngɛlɛ ke se kanla yan naa;

\par }{\Q ma yaa kaa na lagajaa ma yɛngɛlɛ ke ni, ɛɛn fɔ ma se kanla yan.


\par }{\Q \VS{9}Yɛgɛ ŋga na kambaaga ki ma toro ma kɔ saw,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, lere na kari wa
kuulo tara mbe sɔngɔrɔ naa.


\par }{\Q \VS{10}Wi se ka sɔngɔrɔ mbe pan wa wi go naa,

\par }{\Q wìla pye ma cɛn mbele ni, pe ma fɛgɛ wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ki kala na, mi se ya mbanla yɔn ki tɔn;

\par }{\Q mbanla ta na jatere wì piri na na, mi daga mbe para,

\par }{\Q mbanla ta na nawa pì tanga na na, mi yaa na kayaŋga ki sɛnrɛ yo.


\par }{\Q \VS{12}Naga yɛn ma, muwi mi yɛn kɔgɔje we lee nakoma kɔgɔje wi
yarifɛlɛgɛ ye\FTNT{†}{{\FR 7:12 }{\FR{7.12:
}}{\FT{Ki wagati wi ni, leele pèle la pye naga jate ma yo fɔ kɔgɔje wo naa wi yarifɛlɛgɛ ki ni, tìla pye yaara nda pe maa gbogo to ta; fɔ pe yarisunŋgo kìla ya ma malaga gbɔn ma ya kɔgɔje wo naa wi yarifɛlɛgɛ ki ni, mari pɔ mari wa. Ye
}}{\XT{Eza 27.1}}{\FT{naa
}}{\XT{Yuuro 74.13}}{\FT{lara ti kara ye wele.}}},

\par }{\Q fɔ a ma nɛɛ na kɔrɔsi ma saa gbɔn ma?


\par }{\Q \VS{13}Na mi ka sinlɛ mi maa ki sɔnri wɔnlɔwɔ po yaa na kotogo ki sogo na na,

\par }{\Q fɔ wa na sinlɛsaga, na kayaŋga ki mbe mbɔnrɔ na na.


\par }{\Q \VS{14}Kona, ma ma fyɛrɛ wa na na wɔɔnrɔ tijangara ni,

\par }{\Q mbe yariyanra naga na na, nda ti maa na sunndo wi kɔɔn.


\par }{\Q \VS{15}Ki kala na, ndɛɛ mala sere wa na yɔlɔgɔ ma wɔnwɔn pi kɔn na na, mala gbo ko mbe ja mbɔnrɔ na na,

\par }{\Q kunwɔ po mbɔnrɔ na na, na kajeere ti ni fuun ti yiri funwa na yɛɛn ko na.


\par }{\Q \VS{16}Yinwege ki la kì kɔ na na ma, mi se koro yinwege na fɔ sanga pyew!

\par }{\Q Na yaga yɛyinŋge na ma, katugu na yinwege piliye yi woro yaraga ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Sɛnwee wi yɛn yiŋgi, a wi kala li si gbɔgɔ ma yeri ma,

\par }{\Q yiŋgi na, a ma nɛɛ jatere piin wi wogo na ma\XREF{†}{{\XO 7:17 }{\XO{7.17:
}}{\XT{Yuuro 8.5; 144.5}}}?


\par }{\Q \VS{18}Fɔ pinliwɛ pyew ma ma pan mboo kɔn mbe wele,

\par }{\Q konaa wagati pyew ma maa wa ma wele mboo kala li jɛn.


\par }{\Q \VS{19}Ma yaa ma yɛgɛ ki laga na na wagati wiwiin?

\par }{\Q Ma yaa na yaga mbe wogosaga jɛnri ta mbe cɛnrɛ yɔli wagati wiwiin?


\par }{\Q \VS{20}Na kaa pye mi kapege pye, yiŋgi mi pye ma na, sɛnwee piile welefɔ?

\par }{\Q Yiŋgi na, a ma nɛɛ na gbɔɔn?

\par }{\Q Na kala li yɛn tuguro ma go na wi le?


\par }{\Q \VS{21}Yiŋgi na ma se si ya mbanla kapere ti kun ma yɛɛ ni,

\par }{\Q konaa mbanla kajɔɔgɔ ki kala yaga na na?

\par }{\Q Sanni jɛnri mi yaa ku mbe sinlɛ wa taambugɔ ki ni,

\par }{\Q ma yaa kanla lagaja, ɛɛn fɔ mi se pye wa naa.




\par }\Chap{8}{\SH Bilidadi wi sɛnyoro koŋgbannda: \newline  Wì yo ki mɔnɔ o mɔnɔ, \newline  kajɔgɔrɔ ti fɔgɔ ki ma tɔn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Bilidadi ŋa wìla yiri wa Shuwa tara wì si sɛnrɛ ti lɛ mɛɛ Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Ma yaa koro mbaa ki sɛnrɛ cɛnlɛ nda ti yuun fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Ma yɔn sɛnyoro wara nda ti yɛn paa tifɛliŋgbɔgɔ yɛn, ti yaa kɔ wagati wiwiin?


\par }{\Q \VS{3}Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ li yaa ŋga kì sin ki kanŋga wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa kaselege konɔ li kanŋga wi le?


\par }{\Q \VS{4}Kana ki mbe ya pye fɔ ma pinambiile pè kapege pye ma ye Yɛnŋɛlɛ li ni,

\par }{\Q ko a lì si pe kapere ti go kala li wa pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ɛɛn fɔ mboro wo na, na ma kaa Yɛnŋɛlɛ li lagajaa,

\par }{\Q na ma kaa Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yɛnri lɔɔn yinriwɛ ta,


\par }{\Q \VS{6}na ma ka pye jɛrɛgisaga fu konaa mbe pye sinŋɛ,

\par }{\Q kona li se mɔ li yaa la wele ma na,

\par }{\Q mbe yɛyinŋge le wa ma go ki ni naa, mbe yala ma yɛn sinŋɛ yɛgɛ ŋga na ki ni.


\par }{\Q \VS{7}Pa kona ma cɛnlɔmɔ koŋgbanmba, ma se po jate naa yaraga ka,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ma cɛnlɔmɔ fɔnmbɔ, po yaa yɔn mbe wɛ faa woo po na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Faafɛnnɛ pe yewe ma wele,

\par }{\Q ŋga pe tɛlɛye pàa cancan ma jɛn, mɔɔ jatere wi tɛgɛ ki na.


\par }{\Q \VS{9}Katugu pè woro se yunmbaan, wee yaraga ka jɛn,

\par }{\Q laga dunruya wi ni, we yinwege piliye yi ma toro paa tige yinmɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{10}Faafɛnnɛ poro pe yaa ma naga, poro pe yaa ka yo ma kan;

\par }{\Q ŋga ki yɛn wa pe nawa, pe yaa ki wogo ka yo ma kan fɔ:


\par }{\Q \VS{11}«Gbagara wi mbe ya mbe yiri, na wi woro lɔgɔ yɔn na le?

\par }{\Q Lɔgɔ yɔn yan ki mbe ya mbe fi, na ki woro tɔnmɔ laga na le?


\par }{\Q \VS{12}Na tɔnmɔ woro ki nɔgɔ, ki tipirige ki ma waga fyaw ma yan sanŋga ki yaga,

\par }{\Q mbege ta kì fyɛɛnrɛ yiri, na pe faga kɔn gbɛn.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mbele pe ma fɛgɛ Yɛnŋɛlɛ li na, pa pe kala li ma pye ma;

\par }{\Q pa lepee wi jigi tagasaga ki yaa ka kɔ ma.


\par }{\Q \VS{14}Wi kɛɛndagaserege ki ma jɔgɔ ma wɔ wa,

\par }{\Q wi jigi tagasaga ki ma tifaga paa sipee mɛrɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{15}Wì yo wi yaa jiige wi go ki na, ɛɛn fɔ, a go kì si to;

\par }{\Q wì yo wi yaa ki yigi mbe mara ki na, ɛɛn fɔ kii ya yere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Wi yɛn paa tige yɛn, ŋga kìgi yɛɛ ta wa yɔnlɔ ki na;

\par }{\Q ki njere tì jaraga ma naŋgɔ kɔlɔgɔ tire sannda ti tɔn.


\par }{\Q \VS{17}Ki ma ki ninde ti migili ti yɛɛ ni ma ye fɔ wa sinndɛɛrɛ ti sɔgɔwɔ;

\par }{\Q ki ma yesaga lagaja ma kari fɔ wa waara ti nɔgɔ.


\par }{\Q \VS{18}Ɛɛn fɔ pilige ŋga ni paga ki kɔw mbege wɔ wa laga ŋga kìla pye,

\par }{\Q ki cɛnsaga ki ma je ki na, maga pye fɔ: «Mi sɔɔn jɛn fyew.»


\par }{\Q \VS{19}Wele, nayinmɛ mba ki lerefɔ wi ma ta laga dunruya wi ni, pi kɔ pow yɛɛn!

\par }{\Q Tige ka yɛgɛ mɛɛ fi ma yiri naa wa titɛgɛ lɛgɛ ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lere ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na, Yɛnŋɛlɛ laa je wo na fyew,

\par }{\Q laa si kɛɛ le kapere pyefɛnnɛ pe ni mbe pe saga.


\par }{\Q \VS{21}Li yaa ka ti ma tɛgɛ naa wa ma yɔn,

\par }{\Q mbe ti maa yɔgɔrimɔ yuuro koo wa ma yɔn.


\par }{\Q \VS{22}Mbele fuun pɔ̀ɔn panra, pe yaa ka fɛrɛ shɔ;

\par }{\Q lepeele pe yinrɛ ti yaa ka jɔgɔ mbe wɔ wa.




\par }\Chap{9}{\SH Zhɔbu wìla Bilidadi wi yɔn sogo: \newline  Wì yo Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn \newline  fanŋga ni ma wɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Bilidadi wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Kaselege ko na, mìgi jɛn ma yo ŋga mà yo, pa ki yɛn ma;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnwee wì mbe ya mbe sin mɛlɛ Yɛnŋɛlɛ lo yɛgɛ na?


\par }{\Q \VS{3}Na maga yo ma yaa kendige wɔ Yɛnŋɛlɛ li ni,

\par }{\Q na li ka yewige waga kele (1 000) yewe, lere se ya mbe yɔn sogomɔ nuŋgba kan yɛrɛ.


\par }{\Q \VS{4}Kajɛnmɛ pi yɛn Yɛnŋɛlɛ lo woo, yawa si yɛn li ni fɔ jɛŋgɛ;

\par }{\Q ambɔ wi mbe ya yere mbeli sige mbe koro mbajɔlɔwɔ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lo li ma yanwira ti kɔlɔgi wa ti yɔngɔlɔ ke ni, ti yɛrɛ naga jɛn,

\par }{\Q na li ka nawa ŋgban, li mari jaanri.


\par }{\Q \VS{6}Li ma tara ti tigile mari yirige wa ti nɔgɔ ki na,

\par }{\Q li mari nɔgɔna cɛnyaara ti yɛgɛyɛgɛ.


\par }{\Q \VS{7}Li ma para yɔnlɔ ki ni mbe yo kiga ka yiri, yɔnlɔ kila yiri;

\par }{\Q li ma wɔnŋgɔlɔ ke yɔn tɔn kaa ya yiri.


\par }{\Q \VS{8}Lo nuŋgba li ma naayeri fowaga ki sanga maga jaraga;

\par }{\Q li maa tanri kɔgɔje wi tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pi go na.


\par }{\Q \VS{9}Lo lì wɔnŋgɔlɔ ke cɛnlɛ pyew ke da;

\par }{\Q yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ wɔnŋgɔlɔ, naa wɔnndaanla pe ni,

\par }{\Q naa Ŋgonɔ gbɔgɔ pire konaa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ wɔnŋgɔlɔ ke ni.


\par }{\Q \VS{10}Li maa kagbɔgɔlɔ piin, ŋgele sɛnwee jatere se ya jɛn;

\par }{\Q li maa kafɔnŋgɔlɔ piin, ŋgele ke se ya jiri mbe kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Wele, li ma toro na tanla, ɛɛn fɔ mi seli yan,

\par }{\Q li ma yiri le na tanla ma kari, mila pye ki jɛnmɛ.


\par }{\Q \VS{12}Li ka yaraga ŋga yigi fanŋga na, ambɔ wi mbe ya mbege shɔ?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya mbeli pye fɔ: «Yiŋgi maa piin yɛɛn?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Na Yɛnŋɛlɛ li ka nawa ŋgban, lere se ya mbeli naŋgbanwa pi sogo;

\par }{\Q kɔgɔje nawa yaripere\FTNT{†}{{\FR 9:13 }{\FR{9.13:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ kɔgɔje nawa yaripere, Eburuye sɛnrɛ ti ni ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ
{\QT{Arahavu.}} Wa Izirayɛli tara kɛɛ ki na, leele pàa pye naga jate ma yo Arahavu, yarifɛlɛgɛ kayi, ŋga pàa pye na gbogo; ye wele wa Zhɔbu 7.12 laga ki ni.}}} to naa ti pinlɛyɛɛnlɛ sanmbala pe ni, ti maa ti yɛɛ go sogo li yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{14}Mi wo na, mbe ya mbeli yɔn sogo mbe yo mɛlɛ?

\par }{\Q Sɛnrɛ titiin mi yaa ta mbe yo li ni?


\par }{\Q \VS{15}Ali na mi ka pye sinŋɛ, mi se ya mbeli yɔn sogo;

\par }{\Q lo na li yɛn na kiti kɔnfɔ, mbe ya mbeli yɛnri lilan yinriwɛ ta ko cɛ.


\par }{\Q \VS{16}Na mi kali yeri, ali na li kanla yɔn sogo,

\par }{\Q mi se ya taga ki na yɛrɛ mbe yo li nuŋgbolo jan ma logo na yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Li yɛn nala tɔngɔlɔ li tifɛliŋgbɔgɔ ki ni,

\par }{\Q li yɛn na jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ waa na na go fu.


\par }{\Q \VS{18}Li woro nala yari mbe wɔn mbe tigi;

\par }{\Q li yɛn nala nawa pi tanga na na fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{19}Na mi ka yo mi yaa ki pye fanŋga kala, lo fanŋga ko ki yɛn ma gbɔgɔ;

\par }{\Q na mi ka yo mi yaa kari li ni kiti kɔnsaga, ambɔ wi yaa we yeri ki kiti wi na?


\par }{\Q \VS{20}Ali na kaa pye mi yɛn ma sin, na yɔn ko ki yaa kiti wi jan na na;

\par }{\Q ali na kaa pye na nawa pi yɛn ma filige na na, na yɔn sɛnrɛ ti yaa na jɛrɛgi.


\par }{\Q \VS{21}Naga yɛn ma, na nawa pi yɛn ma filige na na kaselege le? Mi si jɛn yɛrɛ.

\par }{\Q Na yinwege ki la kì kɔ na na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ki ni fuun ki yɛn na yɛgɛ na nuŋgba, ki kala na mì yo fɔ:

\par }{\Q «Yɛnŋɛlɛ li ma lere ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na wo naa lepee wi ni pe tɔngɔ tɔngɔlɔmɔ nuŋgba na.»


\par }{\Q \VS{23}Na kapege ka ka fo mbe to lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa na mboo gbo,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li maa tɛgɛ wi yɛsanga kala li na.


\par }{\Q \VS{24}Na tara ta ka ye lepee wa kɛɛ wi cɛn ti go na, Yɛnŋɛlɛ lo li ma ti kiti kɔnfɛnnɛ pe ma pe yɛngɛlɛ ke tɔn kaselege ki na.

\par }{\Q Na lo ma, ambɔ mbe ya mbe ko pye?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Na yinwege piliye yi yɛn na tooro na fyɛɛlɛ ma wɛ fevɔ ŋa wì wege wi na,

\par }{\Q na yinwege ki yɛn na koo, na mi fa fɛrɛwɛ pi yan yɛnlɛ ni.


\par }{\Q \VS{26}Na yinwege piliye yi yɛn na tooro fyaw fyaw paa gbɛgɛwɛ tɔnmɔkɔrɔ yɛn, ŋga kì tifaga,

\par }{\Q paa yɔn yɛn, ŋa wi ma tigi fyɛlɛgɛ na yaraga ŋga wi yaa lɛ ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ali na mi ka yo fɔ mi yaa fɛgɛ na kayaŋga ki na,

\par }{\Q mbanla yɛsanga ki yaga, mbaa yɔgɔri,


\par }{\Q \VS{28}na jɔlɔgɔ ki maa fyɛrɛ waa na na;

\par }{\Q katugu mìgi jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ li sege jate mbe yo mi yɛn jɛrɛgisaga fu.


\par }{\Q \VS{29}Muwi mi yaa pye jɔgɔfɔ we;

\par }{\Q yiŋgi na mbe sila na yɛɛ tege jaga?


\par }{\Q \VS{30}Ali na mi ka woli
nɛzhi ŋa wì yan wi tɔnmɔ pa ni,

\par }{\Q mbanla kɛyɛn yi jogo tafilan ni yi laga,


\par }{\Q \VS{31}konaa ki ni fuun, ma yaa kanla piligi naa wa fɛnrɛgɛ ki ni,

\par }{\Q mi yaa pye mbe tijanga na yaripɔrɔ ti yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Yɛnŋɛlɛ li woro sɛnwee paa mi yɛn,

\par }{\Q jaŋgo mbeli yɔn sogo,

\par }{\Q mi se ya mbeli yeri kiti kɔnsaga.


\par }{\Q \VS{33}Kasuluwo woro mi naa lo ni we sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ŋa wi yaa kɛɛ taga we nii shyɛn we na mbe we kala li yɛgɛ wɔ.


\par }{\Q \VS{34}Yɛnŋɛlɛ ligi yaga lilan gbɔnrɔ ti yaga ma li kanŋgala li ni,

\par }{\Q fyɛrɛ kagala ŋgele li yɛn na waa na na, ke ka kaa na sunndo wi kɔɔn naa.


\par }{\Q \VS{35}Kona mi jɛn na ya mbaa para li ni, mi se jɛn naa fyɛ li yɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ki woro ma, mi koro na yɛ.




\par }\Chap{10}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ sanmba: \newline  Wì yo Yɛnŋɛlɛ làa wi da mboo tɔngɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yinwege kì la ki kɔ na na!

\par }{\Q Koni mi yaa na kayaŋga ki yɛgɛ yo,

\par }{\Q mi yaa para mbe yala na nawa pì tanga yɛgɛ ŋga na ki ni.


\par }{\Q \VS{2}Mi yaa ki yo Yɛnŋɛlɛ li kan fɔ maga ka kiti kɔn na na mbanla le jɔlɔgɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ maa na jɛrɛgi go ŋga na ki yo na kan!


\par }{\Q \VS{3}Naga yɛn ma, mbaa na jɔlɔ ko ki yɛn mɔɔ ndanla wi le?

\par }{\Q Mbe je yaraga ŋga mà gbegele ma kɛɛ ki ni,

\par }{\Q konaa mbe ti lepeele pe kɛɛ tunndo tila yɔngɔ pe kan, ko ki yɛn mɔɔ ndanla.


\par }{\Q \VS{4}Naga yɛn ma, sɛnwee yɛngɛlɛ ke yɛn ma na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ma yaara yanlɔmɔ po naa sɛnwee yanlɔmɔ pi ni, pi yɛn ja wi le?


\par }{\Q \VS{5}Naga yɛn ma, ma yinwege piliye yi were paa sɛnwee woyo yi yɛn wi le?

\par }{\Q Ma yɛgɛlɛ yɔn kì were paa sɛnwee wogo ki yɛn wi le?


\par }{\Q \VS{6}Yiŋgi na, a ma nɛɛ na puŋgosaga ki jaa mbege jɛn?

\par }{\Q Yiŋgi na, a ma nɛɛ na kapege ki sɛgɛsɛgɛ mbege jɛn?


\par }{\Q \VS{7}Ma si yala maga jɛn makɔ ma yo fɔ mi woro jɔgɔfɔ,

\par }{\Q fɔ lere kpɛ se ya mbanla shɔ ma kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yɛnŋɛlɛ, mboro màla da, ma kɛyɛn yo yìlan wire lombondo ti fanri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ koni ma yɛn na jaa mbanla tɔngɔ!


\par }{\Q \VS{9}Ki yaga mɔɔ jatere wi tɛgɛ ki na fɔ màla fanri paa pe ma kaa yaraga ka fanri joro ni we;

\par }{\Q naga yɛn ma, ma yɛn na jaa mbanla tɔngɔ mbanla sɔngɔrɔ wa taambugɔ ki ni wi le?


\par }{\Q \VS{10}Màa na fyɛnli paa nɔnɔ yɛn mala gbegele,

\par }{\Q a mà ti mì simbi paa nɔnɔ nara yɛn.


\par }{\Q \VS{11}Kona, a mà si sɛlɛgɛ naa wire kara le na ni,

\par }{\Q mɛɛ na sogolo yɛɛ na kajeere naa kapannda ni.


\par }{\Q \VS{12}Mà yinwege kan na yeri, ma kagbaraga pye na kan,

\par }{\Q mɔ̀ɔ jatere wi tɛgɛ na na, nala yinwege ki go singi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ma si yala, ma yɛn na larawa kala la lara wa ma kotogo na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋga ki yɛn wa ma nawa, mìgi jɛn.


\par }{\Q \VS{14}Màa pye na jaa mbaa na kɔrɔsi mbe ta mbanla yigi kapege pyege ka go na;

\par }{\Q kona ma se yɛnlɛ mbanla puŋguwɔ pi kala yaga na na.


\par }{\Q \VS{15}Na kaa pye mi yɛn jɔgɔfɔ, jɔlɔgɔ yɛn na wogo!

\par }{\Q Na kaa si pye mi yɛn sinŋɛ, mi se ya mbanla go ki yirige,

\par }{\Q fɛrɛ tìlan yigi matoro, na fyɔnwɔ pì kɛɛ toro.


\par }{\Q \VS{16}Na mi ka yo mi yaa na go ki yirige, ma maa na puro paa jara yɛn;

\par }{\Q ma maga ŋgban na na jɛŋgɛ ma fanŋga fyɛrɛ wogo ki ni.


\par }{\Q \VS{17}Ma yɛn na yinrigi na kɔrɔgɔ naga tagala ki yɛɛ na,

\par }{\Q ma naŋgbanwa pi yɛn na seregi na ni;

\par }{\Q ma maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛn na tuun na na naga waa na pe yɛɛ kaan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yiŋgi na màa si ti, a mì yiri wa na nɔ wi lara?

\par }{\Q Ndɛɛ mìla ku, lere kpɛ se jɛn nala yan yɛnlɛ ni.


\par }{\Q \VS{19}Mi jɛn na pye paa lere ŋa wi sila yiri laga dunruya wi ni;

\par }{\Q na nɔ wi mbaa na se mì ku, pe sila kee na ni teere wa fanga ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Na yinwege piliye yì koro jɛnri.

\par }{\Q Koni Yɛnŋɛlɛ lilan yaga ma.

\par }{\Q Li laga na na, mbe ta mbe wɔn mbe tigi jɛnri;


\par }{\Q \VS{21}sanni mbe sa kari wa laga ŋga mi se sɔngɔrɔ mbe pan naa,

\par }{\Q wa tara nda diwi gbɔlɔ lo naa kunwɔ pi diwi wi yɛn.


\par }{\Q \VS{22}Diwi gbɔlɔ tara ri, ki laga kì wɔ conjonjo paa yembinɛ wɔlɔ yɛn;

\par }{\Q kunwɔ pi diwi wowi, laga ŋga kala pyew lì gbɔn ma piri wa;

\par }{\Q ki laga ki yɔnlɔ yanwa pi yɛn paa yembinɛ wɔlɔ yɛn.




\par }\Chap{11}{\SH Zofari wi sɛnyoro koŋgbannda: \newline  Wì yo Zhɔbu wi sɔngɔrɔ \newline  wi pan Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Zofari ŋa wìla yiri wa Naama tara wì si sɛnrɛ ti lɛ, mɛɛ Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Naga yɛn ma, yɔn sogomɔ si daga mbe kan ki sɛnlɛgɛrɛ nda tì yo ti na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, yɔn tangawa po mbe ya mbe tanga kan lere yeri wi le?


\par }{\Q \VS{3}Naga yɛn ma, ma sɛnlɛgɛrɛ to kala na leele pe daga mbe pyeri wi le?

\par }{\Q Ma yɛn naga lakoo leele sanmbala poro na, ko lere ka ka mboro tifaga wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mà yɛrɛ ki yo maga filige ma yo ma nagawa sɛnrɛ ti yɛn ma sin,

\par }{\Q fɔ ma yɛn fyɔngɔ fu Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}E! Ndɛɛ Yɛnŋɛlɛ li mbe ja yɛnlɛ mbe para,

\par }{\Q ndɛɛ li mbe ja yɛnlɛ mbeli yɔn ki yɛngɛ mbɔɔn yɔn sogo,


\par }{\Q \VS{6}ndɛɛ li mbe ja li kajɛnmɛ larawa kagala ke naga ma na,

\par }{\Q koro ŋgele kè wɛ sɛnwee tijinliwɛ pi na,

\par }{\Q pa ma jɛn naga jɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ lɔɔn kajɔgɔrɔ ta yan, mari kala yaga ma na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Naga yɛn ma, ma mbe ya mbe Yɛnŋɛlɛ li larawa kagala ke sɛgɛsɛgɛ mbe ke jɛn wi le?

\par }{\Q Ma mbe ya mbe lo na yawa pi ni fuun fɔ li kagala ke ni fuun ke jɛn mbe ke kɔ wi le?


\par }{\Q \VS{8}Ke yɛn ma yagara ma wɛ naayeri wi na, yiŋgi ma mbe ya pye?

\par }{\Q Ke yɛn ma jugo ma wɛ kuulo tara ti tijuguwo pi na, yiŋgi ma mbe ya jɛn wa ko ni?


\par }{\Q \VS{9}Ke titɔnlɔwɔ pi wɛ tara ti titɔnlɔwɔ pi na,

\par }{\Q ke gbemɛ pì wɛ kɔgɔje wi gbemɛ pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na Yɛnŋɛlɛ li kaa tooro, mbe si lere wa yigi mbeli le kaso,

\par }{\Q na li ka lere wa yeri kiti kɔnsaga, ambɔ wi mbe ya mbeli yɛgɛ kɔn?


\par }{\Q \VS{11}Katugu lì leele fanlafɛnnɛ pe jɛn,

\par }{\Q li ma kambasinŋge ki yan, laa cɛn laga saga jaa tetete.


\par }{\Q \VS{12}Ɛɛn fɔ lembige ki se ya mbe kajɛnmɛ ta fyew,

\par }{\Q fɔ ndɛɛ pilige ŋga ni yan sofile wi ka ca sofile se ko lembige ki yaa kajɛnmɛ ta\FTNT{†}{{\FR 11:12 }{\FR{11.12:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Fɔ ndɛɛ pilige ŋga ni yan sofile wi ka ca sofile se ko lembige ki yaa kajɛnmɛ ta,}} ki sɛnrɛ ti woro ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni. Ki sɛnrɛ ti mbe ya logo fun fɔ:
{\QT{Lere ŋa kajɛnmɛ woro wa wi go ki ni, wi se ya pye kajɛnŋɛ paa yɛgɛ ŋga na yan sofile se ya mbe sɛnwee se we.}}}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mboro wo na, na maga ma jatere wi kanŋga mboo wa Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q na maga ma kɛyɛn yi yirige wa naayeri mbeli yɛnri,


\par }{\Q \VS{14}na maga ma kɛɛ ki wɔ kapege pyege ki ni,

\par }{\Q na mɛɛ yere ki na kambasinŋge ki koro wa ma go,


\par }{\Q \VS{15}pa kona ma yaa ma yɔlɔgɔ ki yirige caw, jɛrɛgisaga se pye ma na;

\par }{\Q ma yaa yeresaga ta, ma saa fyɛ yaraga ka na.


\par }{\Q \VS{16}Pa ma yaa fɛgɛ ma tege ki na;

\par }{\Q ma yaa la nawa tuun ki na paa yɛgɛ ŋga na tɔnmɔ ma kaa fo ma kari we.


\par }{\Q \VS{17}Ma yinwege ki yaa ka yanwa ta mbe laga mbe wɛ yɔnlɔfunŋgbanga yanwa pi na;

\par }{\Q diwi wi yaa pye paa lalaaga yanwa yɛn ma kan.


\par }{\Q \VS{18}Pa ma yaa taga ma yɛɛ na, katugu jigi tagasaga yaa pye ma yeri;

\par }{\Q kala li ni fuun li yaa yɔn ma kan, ma yaa la sinlɛlɛ yɛyinŋge na pɔw.


\par }{\Q \VS{19}Ma yaa ka sinlɛ mbaa wogo, lere kpɛ se pan mbɔɔn jɔlɔ;

\par }{\Q lelɛgɛrɛ yaa kaa paan mbaa ma yɛnri ma pe saga.


\par }{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ lepeele pe yaa ka wele mbe te, yɛngɛlɛ ke sa wɔ sagawa wogo na;

\par }{\Q larasaga kpɛ se ka ta pe na,

\par }{\Q jigi tagasaga nuŋgba ŋga ki yaa ka koro pe yeri, ko ki yaa pye kunwɔ we.




\par }\Chap{12}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ: \newline  Ŋga ka Yɛnŋɛlɛ li ndanla \newline  ko li ma pye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Zofari wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Kaselege ko na, sɛnwee piile pe jɛnmɛ pi ni fuun pi yɛn yoro yeri,

\par }{\Q na yoro ka ku, kona kajɛnmɛ po pì ku.


\par }{\Q \VS{3}Konaa ki ni fuun, mi fun tijinliwɛ yɛn na ni paa ye yɛn,

\par }{\Q ye woro ma mbɔnrɔ na na,

\par }{\Q nda yè yo, lere pyew ti jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mì pye titɛgɛrɛ yaraga na wɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q mi ŋa mi ma Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, jaŋgo lilan yɔn sogo,

\par }{\Q mi ŋa mi yɛn lesinŋɛ, a na nawa pi yɛn ma filige na na,

\par }{\Q mì pye pe yeri titɛgɛrɛ yaraga.


\par }{\Q \VS{5}Lere ŋa wi yɛn tege na, wo wi ma tifagawa ta,

\par }{\Q ko ki yɛn lere ŋa wi yɛn fɛrɛwɛ na wi sɔnrimɔ we.

\par }{\Q Lere ŋa ka kurugo mbe to, ko fɔ wo daga mbe tifagawa ta.


\par }{\Q \VS{6}Ma si yala beŋganri pyefɛnnɛ poro yɛn yɛyinŋge na wa pe yinrɛ ti ni;

\par }{\Q mbele pe maa Yɛnŋɛlɛ li yinjere jaa, poro yɛn ma cɛn yɛyinŋge na pɔw,

\par }{\Q poro mbele pe ma pe yɛɛra fanŋga ki pye pe yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɛɛn fɔ yaayoro ti yewe, ti yaa ma naga;

\par }{\Q naayeri sannjɛgɛlɛ ke yewe, ke yaa ka yo ma kan.


\par }{\Q \VS{8}Para tara na yaara ti ni, ti yaa ma kara,

\par }{\Q kɔgɔje ŋgbanra ti yaa ki yɛgɛ yo ma kan.


\par }{\Q \VS{9}Ki yaara nda ti ni fuun ti ni, kikiin ki sigi jɛn

\par }{\Q mbe yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìgi kagala ŋgele ke pye?


\par }{\Q \VS{10}Yaara yɛnwere ti ni fuun ti yinwege ki yɛn lo kɛɛ,

\par }{\Q sɛnwee wi yinwege wɔnwɔn pi yɛn lo kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Pe maa ki sɛnrɛ nda ti yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q «Nuŋgbolo li ma sɛnrɛ ti logo ma wali ti na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na yɔn ki ma suro ti tanwa pi jɛn maa wɔ pi yɛɛ ni we.


\par }{\Q \VS{12}Kajɛnmɛ yɛn lelɛŋgbaara ti yeri,

\par }{\Q kagala kɔrɔ jɛnmɛ yɛn yinwetɔnlɔgɔ fɛnnɛ pe yeri.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɛɛn fɔ kajɛnmɛ naa fanŋga to yɛn Yɛnŋɛlɛ lo woro,

\par }{\Q mbe kala kɔn mbeli tɛgɛ mbeli yɔn konaa tijinliwɛ, to yɛn li woro.


\par }{\Q \VS{14}Yɛnŋɛlɛ li ka yaraga ŋga jɔgɔ, lere se ya mbege gbegele naa,

\par }{\Q na li ka kɔrɔ ki tɔn lere ŋa na, lere se ya mbege kɔrɔ ki yɛngɛ wi na.


\par }{\Q \VS{15}Na li ka tisaga ki yerege, yaraga pyew ki ma waga,

\par }{\Q na li ka tɔnmɔ pi yaga pila paan, pi ma tara ti jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{16}Fanŋga naa kapyɔ jɛnmɛ pi yɛn lo ni;

\par }{\Q lere ŋa wì puŋgo konaa lere ŋa wì pele puŋgo, pe ni fuun pe yɛn li woolo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Li ma ti tara ti yɛgɛfɛnnɛ pe maa tanri tɔɔrɔ wara\FTNT{†}{{\FR 12:17 }{\FR{12.17:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda ti kɔrɔ wi mbe ya pye fɔ: Li ma tara ti yɛgɛfɛnnɛ pe kajɛnmɛ pi shɔ pe yeri, nakoma li ma tara ti yɛgɛ fɛnnɛ pe le kulowo ni.}}},

\par }{\Q li ma tara teele pe jatere wi jɔgɔ pe na.


\par }{\Q \VS{18}Li ma wunlumbolo pe kurusijaraye mbele mɛgbɔgɔ woolo pe sangala pe na,

\par }{\Q mbe si pe pɔ kulowo maŋgala ni wa pe sɛnŋgɛlɛ ke na\FTNT{†}{{\FR 12:18 }{\FR{12.18:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi kɔrɔ wowi ŋa fɔ: Li ma wunlumbolo pe fanŋga ki shɔ pe yeri, mbe si pe le kulowo ni.}}}.


\par }{\Q \VS{19}Li ma ti
saraga wɔfɛnnɛ pe maa tanri tɔɔrɔ wara,

\par }{\Q mbele pe fanŋga ki gbegele ma cɛn, li ma pe fanŋga ki jan le yɔnlɔ nuŋgba li ni.


\par }{\Q \VS{20}Leele pe jigi wi yɛn leele mbele na, li ma sɛnrɛ ti kɔ wa pe yɔn,

\par }{\Q mbe kagala yɛgɛ jɛnmɛ pi shɔ lelɛŋgbaara ti yeri.


\par }{\Q \VS{21}Li ma tifagawa kan mɛgbɔgɔ fɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q mbe fanŋga fɛnnɛ pe fanŋga ki kɔ le yɔnlɔ nuŋgba li ni.


\par }{\Q \VS{22}Li ma diwi kagala ŋgele ke yɛn ma lara ke yirige funwa na,

\par }{\Q mbe kunwɔ pi diwi wi yirige funwa na.


\par }{\Q \VS{23}Li ma cɛngɛlɛ ke jiti, kona mbe si ke tɔngɔ,

\par }{\Q li ma ti cɛngɛlɛ ke ma lɛgɛ, ko puŋgo na, li mɛɛ ke jaraga.


\par }{\Q \VS{24}Li ma tijinliwɛ pi shɔ tara woolo pe teele pe yeri,

\par }{\Q mbe pe yaga paa yanri paa toro faa wa
gbinri wi ni, wo ŋa konɔ woro wa.


\par }{\Q \VS{25}Pe maa talitali na tooro wa diwi wi ni yanwa fu;

\par }{\Q li ma pe yaga pe maa gbali na tooro paa sinndire fɛnnɛ yɛn.




\par }\Chap{13}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ \newline  mbe kari yɛgɛ: \newline  Wila jaa wo naa Yɛnŋɛlɛ li ni \newline  pe para pe yɛɛ ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ee, kaselege yi, ki kagala mì ke ni fuun ke yan yɛnlɛ ni,

\par }{\Q mì ke logo ma wali ke na wa na nuŋgbogolo ke ni.


\par }{\Q \VS{2}Ŋga yè jɛn, mi fun mìgi jɛn;

\par }{\Q ye woro ma mbɔnrɔ na na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɛɛn fɔ mila jaa mbe para yawa pi ni fuun fɔ wo ni,

\par }{\Q mila jaa mbe para mbanla yɛɛ shɔ Yɛnŋɛlɛ lo yɛgɛ na.


\par }{\Q \VS{4}Yoro wo na, ye yɛn na finlɛlɛ na tɔnni kaselege ki na;

\par }{\Q ye yɛn wɛrɛ pyefɛnnɛ mbele pe se ya yaraga ka yɔn.


\par }{\Q \VS{5}Ndɛɛ ki pye ye ja pyeri yee para,

\par }{\Q ko jɛn na pye ye yeri kajɛnmɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ye logo na yeri, mi yaa para mbanla yɛɛ shɔ,

\par }{\Q sɛnrɛ nda mi yaa yo wa na yɔn, ye nuŋgbolo jan yeri logo!


\par }{\Q \VS{7}Naga yɛn ma, ye mbe yɛnlɛ mbe sɛnrɛ mbasinnde yo Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ye mbe ya mbaa yagbogolo finlɛlɛ mbe si yo Yɛnŋɛlɛ lo yaa sari wi le?


\par }{\Q \VS{8}Yaa ki jate mbe gbogolo Yɛnŋɛlɛ li ni wi le?

\par }{\Q Yaa ki jaa mbe para mbeli shɔ wi le?


\par }{\Q \VS{9}Na Yɛnŋɛlɛ li ka ye sɛgɛsɛgɛ mbe wele, ki mbe yɔn ye na?

\par }{\Q Ye se ya mbe Yɛnŋɛlɛ li fanla paa yɛgɛ ŋga na pe ma lere fanla.


\par }{\Q \VS{10}Ki woro na lere kɔɔn shyɛn, pa li yaa ye jɛrɛgi,

\par }{\Q na kaa pye ye yɛn na leele pele mbɔnrɔgi leele pele na larawa we.


\par }{\Q \VS{11}Naga yɛn ma, li gbɔgɔwɔ pi se ka fyɛrɛ wa ye na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ye se kaa fyɛ li yɛgɛ wi le?


\par }{\Q \VS{12}Ye lelɛɛlɛ sɛnyoro nda yè yo, ti yɛn kayɔngɔ fu paa cɔnrɔ yɛn;

\par }{\Q yànla yɔn sogo sɛnrɛ nda ni ti yɛn fanŋga fu paa joro yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ye pyeri wa, yanla yaga mi yaa para!

\par }{\Q Ŋga ki yaa pye na na, ko mbe pye.


\par }{\Q \VS{14}Mì cɛn kala li ni fuun li cɛnwɛ,

\par }{\Q ali mbanla go ki pɛrɛ.


\par }{\Q \VS{15}Ki ka Yɛnŋɛlɛ li ndanla lilan gbo, jigi tagasaga ka yɛgɛ woro na yeri naa.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ mi yaa para mbanla yɛɛ shɔ li yɛgɛ na, fɔ na tangalɔmɔ pi yɛn jɛrɛgisaga fu.


\par }{\Q \VS{16}Na mi ka ko pye ma, ko mbe ya mbanla shɔ;

\par }{\Q katugu lere ŋa wila la fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, wi se yɛnlɛ mbe yere li yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ye logo na yeri, yanla sɛnrɛ ti logo jɛŋgɛ!

\par }{\Q Ye nuŋgbolo jan ye nda mi yaa yo ti logo!


\par }{\Q \VS{18}Ye wele, mì gbɛgɛlɛ mbege yɛgɛ naga fɔ mi yɛn kaselege ko na;

\par }{\Q mìgi jɛn ma yo tanga yɛn na yeri.


\par }{\Q \VS{19}Ambɔ wila jaa mbe baga na na?

\par }{\Q Na ko ka pye, pa mi yaa pyeri mbe ku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ, mila ma yɛnri, maga kagala shyɛn ŋgele ke pye na kan,

\par }{\Q kona mi se lara ma na naa.


\par }{\Q \VS{21}Ma kɛɛ ŋga kila na tege, ki laga na na,

\par }{\Q maga ka ti ma fyɛrɛ kagala kaa na sunndo wi kɔɔn naa.


\par }{\Q \VS{22}Ko puŋgo na, ma para, pa mi yaa ma yɔn sogo,

\par }{\Q nakosima mi ka para, mboro mbanla yɔn sogo.


\par }{\Q \VS{23}Kambasinnde naa puŋguwɔ jori mi pye?

\par }{\Q Na puŋgosara naa na kapere ti naga na na!


\par }{\Q \VS{24}Yiŋgi na, a ma nɛɛ ma yɛɛ lara na na,

\par }{\Q nala jate paa ma jugu yɛn?


\par }{\Q \VS{25}Naga yɛn ma, wɛwaga ŋga tifɛlɛgɛ kìgi lɛ na kee ki ni, ko ma mbe yɛnlɛ mbaa wiin ki ni wi le?

\par }{\Q Ma mbe yɛnlɛ mbe taga yan waga na mbaa ki puro le?


\par }{\Q \VS{26}Ma yɛn na jɔlɔgɔ kaŋgbangala yɔnlɔgi na mɛgɛ ni;

\par }{\Q kajɔgɔrɔ nda mì pye na lefɔnrɔ sanga wi ni, màri go kala li wa na.


\par }{\Q \VS{27}Màla tɔɔrɔ ti le tugurɔn ŋgbɛɛrɛ na,

\par }{\Q ma yɛn nala kapyegele ke ni fuun ke kɔrɔsi;

\par }{\Q mà kɔngɔlɔ gbɔn na torosara ti na.


\par }{\Q \VS{28}Ma si yala na yinwege ki yɛn na jogo

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na kambuguwo ma kaa ye tige ni maga fɔngɔ we,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na yaawere ma kaa ye paara ni mari jɔgɔ we.




\par }\Chap{14}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ puŋgo woo: \newline  Wì yo sɛnwee wi yinwege \newline  ki yɛn tege ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Sɛnwee, wo ŋa jɛlɛ wì se,

\par }{\Q wi yinwege ki yɛn ma were, ma yin jɔlɔgɔ ni yɛgɛ ki ni fuun ni.


\par }{\Q \VS{2}Wi yɛn paa yarifyɛɛnrɛ yɛn, ti ma pɛlɛgi, sanni jɛnri mbe si fanla;

\par }{\Q wi ma toro paa tige yinmɛ yɛn, pila mɔ.


\par }{\Q \VS{3}Yɛnŋɛlɛ, ko lere wo ma yɛngɛlɛ ke yɛn wi na naa kɔrɔsi,

\par }{\Q màla yigi na kee na ni sa kiti kɔn na ni win!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ambɔ wi mbe ya mbe yaraga ŋga ki yɛn fyɔngɔ fu ka wɔ wa yaraga ŋga ki yɛn
fyɔngɔ ni ki ni?

\par }{\Q Ko lere woro wa.


\par }{\Q \VS{5}Kì kaa pye mà sɛnwee wi yinwege piliye yɔn ki kɔn maga tɛgɛ,

\par }{\Q kì kaa pye mà yinwege yeyɛn yɔn ki tɛgɛ,

\par }{\Q kì kaa pye mà kɔnlɔ gbɔn wi yinwege ki kan, ŋga wi se ya toro ki na,


\par }{\Q \VS{6}ki kala na, ma yɛgɛ ki laga wi na, jaŋgo wi wogosaga ta jɛnri,

\par }{\Q jaŋgo wi nawa pi yinŋgi paa yɛgɛ ŋga na tunmbyee ŋa pe maa sara, yɔnlɔkɔgɔ wi kaa sara wi ta wi nawa pi ma yinŋgi we.


\par }{\Q \VS{7}Jigi tagasaga yɛrɛ yɛn tige ki yeri,

\par }{\Q na paga ki kɔn, ki ma fun naa,

\par }{\Q ki ma koro na njere fɔnndɔ yinrigi.


\par }{\Q \VS{8}Ali ki ninde ti ka lɛ wa tara ti ni,

\par }{\Q ali na ki yunŋgɔngɔ ki ka cɛn ndɛɛ ki ku wa tara ti ni,


\par }{\Q \VS{9}na tɔnmɔ ka gbɔn ki na ma kɔ, ki ma fun naa,

\par }{\Q ki ma njere yirige naa paa tige yirifɔnŋgɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ na lere wi ka ku, wi fanŋga ki ma kɔ pew;

\par }{\Q na sɛnwee wi yinwege wɔnwɔn pi ka kɔ wi ni, wi ma pye yiŋgi?


\par }{\Q \VS{11}Lɔgbɔgɔ tɔnmɔ pi mbe ya waga,

\par }{\Q gbaanla tɔnmɔ pi mbe ya kɔ mbe waga,


\par }{\Q \VS{12}ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, na sɛnwee wi ka sinlɛ wa kunwɔ pi wɔnlɔwɔ pi ni, wi se yiri naa;

\par }{\Q wi se yɛn mbe yiri, fɔ naayeri wi ka sa kɔ wi wɔ wa,

\par }{\Q wi se yɛn mbe yiri wɔnlɔwɔ pi na.


\par }{\Q \VS{13}E, Yɛnŋɛlɛ, ndɛɛ ki pye ma mbe ja yɛnlɛ mbanla lara wa
kuulo tara,

\par }{\Q mbanla yaga wa larasaga fɔ ma naŋgbanwa pi sa sogo na ni,

\par }{\Q mbe wagati wa kɔn mbe tɛgɛ na kan, ŋa ni ma yaa kɔɔn jatere wi tɛgɛ na na, ki jɛn nala ndanla!


\par }{\Q \VS{14}Naga yɛn ma, na sɛnwee wi ka ku, wi mbe ya yiri mbe pye yinwege na naa wi le?

\par }{\Q Ndɛɛ ki mbe ja ya pye, mi jɛn naga kun na yɛɛ ni, mbaa singi na tege tunŋgo wagati wi ni fuun wi ni,

\par }{\Q fɔ na wagati wi ka sa gbɔn, wa mbe cɛn wa na yɔnlɔ.


\par }{\Q \VS{15}Kona ma jɛn nala yeri, pa mi jɛn nɔɔ yɔn sogo;

\par }{\Q mi ŋa màla da, na la ki jɛn nɔɔ yigi maa ki jaa mbanla yan.


\par }{\Q \VS{16}Ma si yala koni, ma yɛn nala yɔngɔlɔ ke jinri,

\par }{\Q ma se jɛn naa na kapege ki wele naa.


\par }{\Q \VS{17}Ma jɛn nala kapere ti le kasha ka ni, mberi lara, mbege yɔn ki pɔ ti na,

\par }{\Q ma jɛn nala kajɔgɔrɔ ti tɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Konaa ki ni fuun, yanwiga ki ma to ma jaraga,

\par }{\Q walaga ki ma jɛɛnri ma wɔ wa ki yɔnlɔ li ni.


\par }{\Q \VS{19}Tɔnmɔ pi maa fuun sinndɛlɛgɛ ki na naga mugu,

\par }{\Q pi maa fuun na kee tara ti ni yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q mboro fun pa ma ma sɛnwee wi jigi tagasaga ki jɔgɔ ma.


\par }{\Q \VS{20}Ma ma to wi na yɔnlɔ nuŋgba, ma ya wi ni, wi ma toro;

\par }{\Q ma maa yɛgɛ cɛnwɛ pi kanŋga, ko puŋgo na, ma maa purɔ.


\par }{\Q \VS{21}Wi pinambiile pe yaa ka gbɔgɔwɔ ta laga wi puŋgo na o, wi se ko jɛn;

\par }{\Q pe yaa kaa pe tifaga wi yo, wi se pye ko jɛnmɛ.


\par }{\Q \VS{22}Tege ŋga ki ma pye wa wi yɛɛra wire ti ni ko wi ma jɛn,

\par }{\Q wi yinnɛ li ma pye kunwɔ kayaŋga na wi yɛɛ wogo na.




\par }\Chap{15}{\SH Elifazi wi sɛnyoro shyɛn woro: \newline  Wì yo lepee wi yaa jɔlɔgɔ ta
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona Elifazi ŋa wìla yiri wa Tema ca, wì si sɛnrɛ ti lɛ ma Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Naga yɛn ma, ki yɛn ma yala kajɛnŋɛ wi lere yɔn sogo jɛnmɛ ni, mba pi yɛn go fu paa tifɛlɛgɛ yɛn le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, wi maa fuŋgbolo li yin yɔnlɔ yirisaga tifɛlɛgɛ wɛrɛgɛ ko ni, mbe sila para wi le\FTNT{†}{{\FR 15:2 }{\FR{15.2:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi kɔrɔ wo wi ŋa fɔ: Ki woro ma yala kajɛnŋɛ wila go fu sɛnrɛ naa sɛnwara yuun.}}}?


\par }{\Q \VS{3}Naga yɛn ma, wi maa para mboo yɛɛ shɔ tɔnli fu sɛnrɛ ni wi le,

\par }{\Q nakoma sɛnwara ni wi le?


\par }{\Q \VS{4}Mboro wo na, mbaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, ko mboro yɛn na jogo,

\par }{\Q leele paa jatere piin Yɛnŋɛlɛ wogo ki na yɛnrɛwɛ ni, ko ma yɛn na jogo.


\par }{\Q \VS{5}Ma kajɔgɔrɔ to tɔ̀ɔn yɔn ki le ki sɛnrɛ nda ti yowo pi ni;

\par }{\Q tijinliwɛ pee fɛnnɛ pe sɛnrɛ yolɔmɔ po mà fɔrɔgɔ mbaa para.


\par }{\Q \VS{6}Ma yɛɛra yɔn ko kila ma jɛrɛgi, mi ma!

\par }{\Q Ma yɛɛra yɔn sɛnrɛ to tì sɛnrɛ ti jan ma na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Naga yɛn ma, mboro pe keli ma se sɛnwee piile pe ni fuun pe na wi le?

\par }{\Q Pe keli ma mboro se, mɛɛ kaa jɛn ma tinndiye poro da wi le?


\par }{\Q \VS{8}Naga yɛn ma, maa pye Yɛnŋɛlɛ li ni wa li gbogolomɔ pi ni, mali ŋgundo kagala ke logo wi le?

\par }{\Q Mà kajɛnmɛ pi ni fuun pi shɔ maa ta ma yɛɛ nuŋgba woo wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Yiŋgi ma jɛn, na woro sigi jɛn?

\par }{\Q Kagala yɛgɛ jɛnmɛ pipiin pi yɛn ma yeri, na pi woro we yeri?


\par }{\Q \VS{10}Yinzifire fɛnnɛ yɛn we ni, lelɛŋgbaara yɛn we ni,

\par }{\Q mbele pè lɛ jɛŋgɛ ma to wi na.


\par }{\Q \VS{11}Kotogo sogowo mba Yɛnŋɛlɛ lì kan ma yeri,

\par }{\Q konaa sɛnjɛndɛ nda fuun tì yo ma kan, to sɔɔn yɛnlɛ ti bere!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yiŋgi na, a mà si nawa ŋgban ma?

\par }{\Q Yiŋgi na, a ma nɛɛ we kanli ma?


\par }{\Q \VS{13}Mà kɔnrɔ ta Yɛnŋɛlɛ li ni,

\par }{\Q fɔ maga sɛnrɛ cɛnlɛ nda ti yirige wa ma yɔn!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛnwee pyɔ wi yɛn yiŋgi, mbe suu yɛɛ pye mbe yo wi yɛn
kpoyi?

\par }{\Q Wo ŋa jɛlɛ wì se, wi mbe ya pye sinŋɛ mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{15}Wele, Yɛnŋɛlɛ lii taga li
mɛrɛgɛye kpoyi pe na yɛrɛ,

\par }{\Q ali naayeri wi woro kpoyi li yɛgɛ na yɛrɛ,


\par }{\Q \VS{16}pee ka logo sɛnwee pyɔ, ŋa wi yɛn yaritijaanga, ma jɔgɔ,

\par }{\Q wo ŋa wi maa kambasinŋge ki piin maga pye paa wi tɔnwɔɔ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Koni logo na yeri, mi yaa ta yɛgɛ yo ma kan!

\par }{\Q Ŋga mì jɛn, mi yaa ki sɛnrɛ yo ma kan.


\par }{\Q \VS{18}Ŋga kajɛnmbɛlɛ pè yo,

\par }{\Q ko ŋga pè logo pe tɛlɛye pe yeri, pee ka lara wa ki ni.


\par }{\Q \VS{19}Ki sanga wi ni Yɛnŋɛlɛ làa tara ti kan poro nuŋgba yeri;

\par }{\Q nambanŋa kpɛ sila pan mbe pinlɛ pe ni gbɛn, mbe pe go jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lepee wi maa yinwege ki ni fuun ki pye wa jɔlɔgɔ ki ni;

\par }{\Q yɛgɛlɛ ŋgele kè kan lepee wɛlɛwɛ wi yeri, ke yɔn ki yɛn ma jiri ma jɛn.


\par }{\Q \VS{21}Magaŋgala ŋgele ke maa fyɛrɛ waa, koro ke maa yiin wa wi nuŋgbogolo ke ni;

\par }{\Q yɛyinŋge sanga ni, jɔgɔwɔ pyefɔ wa yaa to wi na.


\par }{\Q \VS{22}Wi se taga ki na mbe yo fɔ wi mbe ya shɔ, mbe wɔ wa ki diwi wi ni,

\par }{\Q tokobi wi yɛn naa pɛɛlɛ mboo gbo.


\par }{\Q \VS{23}Wi maa yanri na toro faa, naa yaakara ti lagajaa\FTNT{†}{{\FR 15:23 }{\FR{15.23:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ: Wi maa yanri na toro faa naa yaakara ti lagajaa, wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ ŋa wi yɛn girɛki sɛnrɛ ni wi ni, kì yo wa ma yo fɔ: Pɛtɛɛlɛ pe yaa wi wire kara ti yɔli.}}},

\par }{\Q wìgi jɛn ma yo pilige ka yɛn ma tɛgɛ naa singi.


\par }{\Q \VS{24}Jɔlɔgɔ naa jatere piriwɛn yɛn na sunndo kɔngɔ waa wi na,

\par }{\Q ti yɛn na fanŋga taa wi na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na wunlunaŋa wa naa wi maliŋgbɔɔnlɔ ma gbɛgɛlɛ mbe sa to malaga na;


\par }{\Q \VS{25}katugu wùu kɛɛ ki yirige Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q wì soro ma yere ma Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li sige.


\par }{\Q \VS{26}Wùu go ki liri ma yiri na kee sa to Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q naa yɛɛ go singi wi
tugurɔn sigeyaraga lirige ki ni.


\par }{\Q \VS{27}Wìla tɔrɔ, fɔ a wi yɛgɛ kila yɛngɛlɛ,

\par }{\Q wìla gbɔgɔ fɔ ma liri.


\par }{\Q \VS{28}Ɛɛn fɔ cara nda tì jɔgɔ, pa wi yaa ka sa cɛn wa ti ni,

\par }{\Q mbaa wɔnlɔ wa yinrɛ nda lere woro wa ti ni, nda tila tuunri we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ki lerefɔ wi se koro mbe pye penjagbɔrɔ fɔ fyew,

\par }{\Q wi yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ti se yere;

\par }{\Q wi kɛɛ yaara ti se lɛgɛ mbe jaraga mbe gbɔn tara ti lagapyew.


\par }{\Q \VS{30}Wi se ka shɔ mbe wɔ wa kunwɔ pi diwi wi ni;

\par }{\Q wi yaa pye paa tige yɛn, ŋga kasɔn yinnɛ ki njere tunmɔɔrɔ ti waga,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ki yaa wi lɛ mbe kari wi ni lege.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Wiga kaa jigi wi taga nambara wi na mboo yɛɛ puŋgo;

\par }{\Q katugu nambara wo wi yaa ka sɔngɔrɔ wi na, mbe pye wi tɔnli.


\par }{\Q \VS{32}Ki kagala ke yaa pye mbe yɔn fili sanni wi kupilige ki sa gbɔn;

\par }{\Q wi yaa pye paa tige njege yɛn, ŋga ki se fun naa fyew.


\par }{\Q \VS{33}Wi yaa pye paa
ɛrɛzɛn tirige pire mbalɛndɛ yɛn, nda tila kɔɔn na tuun;

\par }{\Q nakoma paa oliviye tige yɛn, ŋga ki fyɛɛnrɛ tila kaanla na tuun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Lere ŋa wila la fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, wi go ki yaa koro waga piile fu;

\par }{\Q leele mbele pe maa yarikanra shoo leele pe yeri na nii, kasɔn ki yaa ka pe yinrɛ ti sogo.


\par }{\Q \VS{35}Pe ma tipege ki jate wa pe nawa,

\par }{\Q mbe kambasinŋge pye,

\par }{\Q ko maga kan pe ma pe yɛɛ puŋgo.




\par }\Chap{16}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ: \newline  Wì yo ŋa wi yɛn wi sɛrɛfɔ \newline  wi yɛn wa yɛnŋɛlɛ na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Elifazi wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Mìgi sɛnrɛ cɛnlɛ nda ti lɛgɛrɛ logo faa;

\par }{\Q yoro ye ni fuun yɛn yɛrifɛnnɛ mbele pe yɛn leele tefɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{3}Ye yaa ki go fu sɛnrɛ ti yowo pi yaga sanga wiwiin?

\par }{\Q Yiŋgi kɔɔn nawa pi tanga ma na, a ma silan yɔn sogo yɛɛn?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ŋga kì gbɔn na na, ndɛɛ ko ki ja gbɔn ye na,

\par }{\Q mi jɛn na ya mbe para paa yɛgɛ ŋga na ye yɛn na para we.

\par }{\Q Mi jɛn na sɛnrɛ ta gbogolo mbe yo ye na,

\par }{\Q mi jɛn na go yangara ye na yinriwɛ tawa ni.


\par }{\Q \VS{5}Na yɔn sɛnrɛ ti jɛn na fanŋga kan ye yeri,

\par }{\Q sɛnjɛndɛ nda mi jɛn na yo, ti jɛn na ye kotoro ti sogo ye na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Koni, na mi ka para, ki se ka kɔn na jɔlɔgɔ ki na,

\par }{\Q na mi ka si pyeri, ko mbe ya mbanla jɔlɔgɔ ko laga na na wi le?


\par }{\Q \VS{7}Koni wo na, Yɛnŋɛlɛ lìlan fanŋga ki kɔ na ni pew!

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ, màla go woolo pe ni fuun pe tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{8}Màla yigi kala li tijanga, a ko pye sɛrɛya naga nari fɔ tanga woro na yeri;

\par }{\Q na cɔgɔrɔ ti yɛn naga nari fɔ mì pye jɔgɔfɔ.


\par }{\Q \VS{9}Wa li naŋgbanwa pi ni, Yɛnŋɛlɛ lìlan kɔɔnlɔ paa yɛgɛ ŋga na cɛngɛ ma ki kagboro pye we, ma to na na,

\par }{\Q li yɛn nala puro nali ŋgangala ke kaa na mɛgɛ ni;

\par }{\Q na jugu wi yɛn nala wele yɛnpele ni.


\par }{\Q \VS{10}Leele pè pe yɔnrɔ ti yɛngɛ na mɛgɛ ni mbanla figiri,

\par }{\Q pe yɛn nala feele nala tifaga.

\par }{\Q Pe ni fuun pè gbogolo ma yiri na kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{11}Yɛnŋɛlɛ lìlan le lembasinmbele pe kɛɛ,

\par }{\Q lìlan wɔnrɔgɔ mala wa wa lepeele pe kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mìla pye yɛyinŋge na, ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ lì pan mala yangara, mala gbɔn mala piri,

\par }{\Q lìlan yigi wa na kɔnɔ li na mala wɔnrɔgɔ, mala jan, mala kaari kaari;

\par }{\Q lìli wangala ke yɛgɛ sin na na mala wɔn.


\par }{\Q \VS{13}Li wangala ke yɛn na yinrigi kɛɛ ki ni fuun ki na, nala sugulo;

\par }{\Q lìlan wɔn na sɛnnɛ li na mali furugu, ali yɛrɛ lii yinriwɛ ta,

\par }{\Q lìlan tisoolo li furu mali wo tara.


\par }{\Q \VS{14}Li yɛn na gbinri na tuun na na paa maliŋgbɔɔn yɛn,

\par }{\Q mala wɛlɛgɛ lagapyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kunwɔ kayaŋga yaripɔrɔ mì yɔli na nii nala wire ti tɔnni,

\par }{\Q mìlan go ki piligi wa tara ti ni.


\par }{\Q \VS{16}Na yɛngɛlɛ kè yanlaga gbelege ki kala na,

\par }{\Q kunwɔ pi diwi wi yɛn wa na yɛngɛlɛ ke ni.


\par }{\Q \VS{17}Ma sigi ta, mi si kapege pye,

\par }{\Q na nawa pi yɛn ma filige na na wa na Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}E, mboro tara, maga kanla kasanwa mba pì wo pi tɔn,

\par }{\Q jaŋgo na gbelege ki logo lagapyew\FTNT{†}{{\FR 16:18 }{\FR{16.18:
}}{\FT{Leele pàa pye naga jate ma yo na pe ka lere wa gbo, na pe suu kasanwa pi tɔn tara ni, ki kasanwa pi gbelege ki ma gbɔn wa Yɛnŋɛlɛ li na, naga yɛnri ligi kayaŋga wɔ legbolere wi ni;
}}{\XT{Zhenɛ 4.10; Eze 24.7-8}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{19}Koni na sɛrɛfɔ wi yɛn wa yɛnŋɛlɛ na makɔ,

\par }{\Q ŋa wi yɛn na para na yɔnlɔ, wi yɛn wa naayeri lara ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Na wɛnnɛ pe yɛn naga lakoo na na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri yɛntunwɔ ni.


\par }{\Q \VS{21}Ki yɛn ma yala na sɛrɛfɔ wi pye kala li yɛgɛ wɔfɔ leele poro naa Yɛnŋɛlɛ li sɔgɔwɔ,

\par }{\Q wili yɛgɛ wɔ sɛnwee wo naa wi sɛnwee yɛnlɛ pe sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{22}Katugu na yinwege piliye yi yɛn na kee kɔsaga;

\par }{\Q mi yaa konɔ na lɛ mbe kari, lere na kari wa mbe sɔngɔrɔ mbe pan.




\par }\Chap{17}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ \newline  mbe kari yɛgɛ: \newline  Wì yo wi wɛnnɛ \newline  pòo jigi wi kɔn wi na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na wɔnwɔn pi yɛn na koo na kee,

\par }{\Q na yinwege kì gbɔn ki kɔsaga,

\par }{\Q fanga ko ki yɛn nala singi.


\par }{\Q \VS{2}Mbele pe maa kala lakoo leele na, poro pe yɛn mala maga;

\par }{\Q mila ya mbanla yɛngɛlɛ ke tɔn mbe wɔnlɔ, tɛgɛlɛ na paa tegele li kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}E, Yɛnŋɛlɛ, yere na kala li ni le ma yɛɛ tanla;

\par }{\Q na mboro ma, ambɔ wi yaa ta mbe yere na kala li ni?


\par }{\Q \VS{4}Katugu mà pe jatere wi shɔ pe yeri, jaŋgo paga ka tijinliwɛ ta,

\par }{\Q ki kala na, ma se pe yaga pe cew ta.


\par }{\Q \VS{5}Pe yɛn paa lere wa yɛn, ŋa wùu wɛnnɛ yeri lige na\FTNT{†}{{\FR 17:5 }{\FR{17.5:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ pe yɛn paa lere wa yɛn, ŋa wùu wɛnnɛ yeri lige na, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Pe yɛn paa lere wa yɛn, ŋa wùu wɛnnɛ fanla tɔnli kala na.}}},

\par }{\Q ma si yala, fuŋgo ki yɛn na wo jate wi piile pe gbɔnlɔ fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Leele pànla le yurugo ni,

\par }{\Q mi yɛn lere ŋa pe yɛn na cɛnrɛ sunrugu wa wi yɛgɛ ki na.


\par }{\Q \VS{7}Na yɛngɛlɛ kè wɔ na na, na nawa mba pì tanga na na pi kala na;

\par }{\Q na wire tì waga na na ma pye paa yaraga ka yinmɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{8}Lesinmbele paga na kala li wele, ki ma to pe yɔn na;

\par }{\Q mbele pe yɛn jɛrɛgisaga fu, pe ma yiri mbele paa la fyɛ Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ pe kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{9}Konaa ki ni fuun, lesinŋɛ wi maa ki piin papaga ni, ma koro wa wi konɔ li ni;

\par }{\Q leele mbele pe kapyere ti yɛn ma filige, ka maa tari pe fanŋga ki na na kee yɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yoro wo na, ye ni fuun ye sɔngɔrɔ ye sɛnyoro ti na naa ye!

\par }{\Q Mi si kajɛnŋɛ nuŋgba yan wa ye sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{11}Na yinwege piliye yì kɔ, kagala ŋgele mì kɔn ma tɛgɛ, kè jɔgɔ,

\par }{\Q konaa kagala ŋgele kànla ndanla wa na kotogo na ke ni.


\par }{\Q \VS{12}Pe ma yembinɛ li lɛ nali jate ma yo yɔnlɔ yi,

\par }{\Q pe ma yo yanwa pi laga si lali, mbe sigi ta diwi wo wi yɛn na paan.


\par }{\Q \VS{13}Cɛnsaga ŋga mi yɛn na singi, ko ki yɛn
kuulo tara re;

\par }{\Q mi yaa sanla sinlɛsaga ki gbegele wa ki laga ki diwi wi ni.


\par }{\Q \VS{14}Mi yɛn na jɔrɔgi na fanga ki yinri na yuun fɔ: «Mboro ma yɛn na to we!»

\par }{\Q Mi yɛn naga yuun fyɛnrɛ ti kan fɔ: «Yoro ye yɛn na nɔ konaa na nɔsepiile jɛɛlɛ wele.»


\par }{\Q \VS{15}Na jigi tagasaga ko yɛn se san?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn nala jigi tagasaga ki yaan naa?


\par }{\Q \VS{16}Ki yaa pinlɛ mbe tigi na ni, mbe kari wa kuulo tara,

\par }{\Q na waga ka pinlɛ mbe ye wa tara ti ni, mbe saa wogo we.




\par }\Chap{18}{\SH Bilidadi wi sɛnyoro shyɛn woro: \newline  Wì yo lepee wi kɔwɔ pi ma tijanga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Bilidadi ŋa wìla yiri wa Shuwa tara wì si sɛnrɛ ti lɛ, mɛɛ zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Ye yaa ki sɛnlɛgɛrɛ nda ti yowo pi yaga sanga wiwiin?

\par }{\Q Ye jatere ta, ko puŋgo na, wee jɛn we para.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yiŋgi na we sila we yɛɛ piin paa yaayoro yɛn?

\par }{\Q Yiŋgi na ye sila ki yaan ndɛɛ we yɛn lembire?


\par }{\Q \VS{4}Zhɔbu, mboro ŋa mà nawa ŋgban, fɔ a ki naŋgbanwa pila ma jɔlɔ,

\par }{\Q naga yɛn ma, mboro yɛn naga jaa dunruya wo mbe koro waga mboro kala na wi le?

\par }{\Q Konaa walaga ki yiri wa ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ee, lepee wi fitanla yanwa pi yaa ka figi,

\par }{\Q wi gbɔngɔlɔ kasɔn yinnɛ li yaa figi.


\par }{\Q \VS{6}Yanwa pi yaa kɔ wa wi go ki ni,

\par }{\Q wi fitanla ŋa wi maa yanwa yinrigi wi kan, wi yaa figi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wìla pye na tanri fanŋga ni, koni wi tangala li yaa yinŋgi;

\par }{\Q kagala ŋgele wì kɔn ma tɛgɛ mbe pye, koro ke yaa wi jan.


\par }{\Q \VS{8}Katugu mɛrɛ yaa wi tɔɔrɔ ti yigi,

\par }{\Q wi yɛn na kee saa yɛɛ le wa mɛrɛ ti ni tuu yigi.


\par }{\Q \VS{9}Pɛnɛ yaa wi yigi wi yeŋgbele li na,

\par }{\Q mana yaa wi tɔlɔgɔ ki yigi mbege gbɛrɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Wi yigimana li yɛn ma pɛri ma lara wa tara ti ni,

\par }{\Q pɛnɛ yɛn ma pɛri wa wi konɔ li ni.


\par }{\Q \VS{11}Fyɛrɛ kagala yaa kaa sunndo kɔngɔ waa wi na kɛɛ ki ni fuun ki na,

\par }{\Q koro ke yɛn naa tuuro tɔnri.


\par }{\Q \VS{12}Fuŋgo ki yaa wi fanŋga ki kɔ,

\par }{\Q jɔlɔgɔ ki yɛn le wi tanla.


\par }{\Q \VS{13}Yama pi yɛn naa sɛlɛgɛ ki nii na kee;

\par }{\Q yambewe yɛn naa wire ti ni fuun ti nii na kee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wi yɛn ma cɛn wi
paraga go ŋga ni yɛyinŋge na, pe yaa kaa tilele mboo wɔ wa ki ni,

\par }{\Q pe yaa kaa tilele mbe kari wi ni wa wunluwɔ ŋa wi maa fyɛrɛ waa\FTNT{†}{{\FR 18:14 }{\FR{18.14:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Wunluwɔ ŋa wi maa fyɛrɛ waa,}} ko yɛn na para kunwɔ po sɛnrɛ na. Kunwɔ po pi yɛn kuulo pe go na.}}} wi yeri.


\par }{\Q \VS{15}Wi paraga go ki yaa koro waga, lere wa yɛgɛ wi yaa ye wa ki ni,

\par }{\Q pe yaa
kiribi wo wi cɛnsaga ki na.


\par }{\Q \VS{16}Kona wi yaa pye paa tige yɛn, ŋga kì ku, a ki ninde tì waga wa tara,

\par }{\Q a njere tì waga wa naayeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere se ka nawa to wi na naa laga tara ti ni,

\par }{\Q wi mɛgɛ ki se ka yeri laga ka kpɛ ni naa.


\par }{\Q \VS{18}Pe yaa wi wɔnrɔgɔ mboo wɔ wa yanwa pi ni, mboo wa wa diwi ni,

\par }{\Q pe yaa wi purɔ mboo wɔ laga dunruya wi ni.


\par }{\Q \VS{19}Pyɔ nakoma pishyɛnwoo se ka koro wi puŋgo na, wa wi woolo pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q wi lere wa kpɛ se ka koro yinwege na wa wi go ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Yɔnlɔ tosaga kɛɛ woolo pe yaa kaa kawa wi tɔngɔkala li wogo na,

\par }{\Q yɔnlɔ yirisaga kɛɛ woolo pe yaa kaa fyɛ mbaa seri.


\par }{\Q \VS{21}Pa lepee wi go ki ma kɔ yɛɛn;

\par }{\Q lere ŋa wii Yɛnŋɛlɛ jɛn, pa wi laga ki ma cɛn yɛɛn.




\par }\Chap{19}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ: \newline  Wì yo Yɛnŋɛlɛ lo li yaa kaa go shɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Bilidadi wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Ye yɛn nala nawa pi tanga na na yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q konaa nala sugulo ye sɛnrɛ ti ni yɛgɛ ŋga na, ye yaa koro mbaa ki piin ma fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?


\par }{\Q \VS{3}Wele, yànla tɛgɛlɛ yɔnlɔ lɛgɛrɛ na!

\par }{\Q Naa yaa na jɔlɔ yɛɛn, ki fɛrɛ woro ye na wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ali na kaa pye kaselege yi mì puŋgo,

\par }{\Q ki puŋguwɔ pi yɛn mi nuŋgba go kala.


\par }{\Q \VS{5}Ɛɛn fɔ na kaa pye yaa jaa mbege naga fɔ ye mbɔnrɔ na na,

\par }{\Q mbe koro mbaa na jɛrɛgi na tifagawa kala li wogo na,


\par }{\Q \VS{6}kona ye daga mbege jɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ lo jate lìlan wogo ki pɛn,

\par }{\Q lo lìlan yigi wa li mɛrɛ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ali na mi ka jɔrɔgɔ mbe yo fɔ: «Pe yɛn nala jɔlɔ,»

\par }{\Q lere woro wa mbanla yɔn sogo.

\par }{\Q Na mi ka yeri mbe yo panla shɔ,

\par }{\Q lere na ta mbanla tanga ki yo.


\par }{\Q \VS{8}Yɛnŋɛlɛ lì konɔ li tɔn na na, mi se ya toro,

\par }{\Q lì diwi le wa na torokonɔ li ni.


\par }{\Q \VS{9}Lìlan gbɔgɔwɔ pi shɔ na yeri,

\par }{\Q mala wunluwɔ njala li kɔw wa na go na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lìlan jɔgɔ kɛɛ ki ni fuun ki na, mbanla wogo ki kɔ;

\par }{\Q lìlan jigi tagasaga ki kɔ na yeri paa pe ma kaa tige kɔw we.


\par }{\Q \VS{11}Lì nawa ŋgban na ni fɔ jɛŋgɛ,

\par }{\Q mala pye paa li jugu wa yɛn.


\par }{\Q \VS{12}Li maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yì pinlɛ na paan,

\par }{\Q pè konɔ yɛngɛ fɔ ma pan ma gbɔn laga na na;

\par }{\Q pè pe cɛnsaga ki kan mala
paraga go ki maga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lìlan sefɛnnɛ pe laga lali na ni,

\par }{\Q na jɛnfɛnnɛ pè laga na na.


\par }{\Q \VS{14}Mbele pè yɔngɔ na ni, pè laga na na,

\par }{\Q na wɔnlɔŋgbaala pè fɛgɛ na na.


\par }{\Q \VS{15}Na laga woolo poro naa na tunmbyeele jɛɛlɛ pe ni, paa na piin paa nambanŋa yɛn;

\par }{\Q mì pye pe yeri paa letelewe yɛn.


\par }{\Q \VS{16}Mi mala tunmbyee wi yeri, wila shɔ na yeri;

\par }{\Q ali na mi kaa yɛnri ŋgbanga o.


\par }{\Q \VS{17}Na nuwɔ pì la kɔ na jɔ wi na,

\par }{\Q na la kì kɔ na piile pe na.


\par }{\Q \VS{18}Ali yɛrɛ piile pe yɛn nala tifaga,

\par }{\Q na mi ka yiri, pe maa tɛgɛ na na.


\par }{\Q \VS{19}Mbele mìla pye na wɔnlɔŋgbaala, mì pye pe yeri yaritijaanga;

\par }{\Q mbele pe kala làa na ndanla, pè yiri na kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{20}Mì cɔgɔ fɔ a na kajeere tì yiri funwa na;

\par }{\Q kì koro jɛnri mi se jɛn naga go li.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Yanla yinriwɛ ta, na wɛnnɛ, yanla yinriwɛ ta,

\par }{\Q katugu Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ kì gbɔn na na!


\par }{\Q \VS{22}Yiŋgi na yoro fun ye nɛɛ na jɔlɔ paa Yɛnŋɛlɛ li yɛn?

\par }{\Q Na jɔlɔgɔ ŋga yaa jɔlɔ ki fa ye yɛnlɛ tin bere?


\par }{\Q \VS{23}E, ndɛɛ na sɛnrɛ peri yɔnlɔgɔ, ki jɛn na tanla na ni!

\par }{\Q Ndɛɛ pe mbe ja ya mberi yɔnlɔgɔ sɛwɛ wa ni!


\par }{\Q \VS{24}Ndɛɛ ki pye pe mbe ja ya mberi keregi keregi walaga ki na

\par }{\Q tugurɔn wanga konaa sunmu ni,

\par }{\Q jaŋgo ti koro wa fɔ sanga pyew!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɛɛn fɔ, mi wo na, mìgi jɛn ma yo na go shɔfɔ wi yɛn yinwege na,

\par }{\Q wo wi yaa ka pye puŋgofɔ mbe yiri mboo yɛɛ naga laga tara ti na.


\par }{\Q \VS{26}Ali na na wire ti ka jɔgɔ sa kɔ,

\par }{\Q mi jate mi yaa ka Yɛnŋɛlɛ li yan yɛnlɛ ni.


\par }{\Q \VS{27}Mi jate mi yaa ka li yan,

\par }{\Q na yɛngɛlɛ ke yaa ka li yan, ki se ka pye lere wa yɛgɛ yɛngɛlɛ ni;

\par }{\Q mi yɛn naga wagati wi singi ma saa jori wi kala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Yoro mbele ye yɛn naga yuun fɔ: «We yaa taga wi na mbaa wi puro mɛlɛ san?

\par }{\Q Yiŋgi kala we yaa yan wi na, mbe ta mboo kiti?»


\par }{\Q \VS{29}Yaa fyɛ tokobi wi yɛgɛ, wiga ka gbɔn ye na,

\par }{\Q katugu yege ŋgban na na yɛgɛ ŋga na, ki mbe ya mbe tokobi kunwɔ kan ye yeri,

\par }{\Q kona ye yaa ki jɛn fɔ kiti kɔngɔ yɛn na ye singi.




\par }\Chap{20}{\SH Zofari wi sɛnyoro shyɛn woro: \newline  Wì yo lepee wi kɛɛ yaara \newline  tila mɔ wi kɛɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Zofari ŋa wìla yiri wa Naama tara wì si sɛnrɛ ti lɛ, mɛɛ Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Koni jatere ŋa wi yɛn na ni, wi yɛn nala wɔnrɔgi mbe yɔn sogomɔ kan,

\par }{\Q na nawa mba pì tanga na na mi se ya mbege kun na yɛɛ ni.


\par }{\Q \VS{3}Mì jɛrɛgi sɛnrɛ ta logo, nda ti yɛn nala tifaga,

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ jatere ŋa wi yɛn na yeri, mi yaa yɔn sogomɔ kan ma yeri wo ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ki daga maga jɛn fɔ maga lɛ wa fafafa,

\par }{\Q maga lɛ Yɛnŋɛlɛ lì sɛnwee wi da laga tara ti na,


\par }{\Q \VS{5}lepeele pe cew tawa pila mɔ,

\par }{\Q lere ŋa wila la fyɛ Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ wi nayinmɛ pi ma pye wagati jɛnri ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ali na wi ka tɔnlɔ fɔ sa gbɔn wa yɛnŋɛlɛ na,

\par }{\Q ali na wi go ki kaa jiinri wa kambaara ti na,


\par }{\Q \VS{7}wi yaa ka kɔ mbe wɔ wa paa wi yɛɛra koŋgaraga ki yɛn,

\par }{\Q kona mbele pàa pye naa yaan, pe yaa kaa yuun fɔ: «Wi yɛn se yeri?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wi yaa ka toro paa wɔɔnrɔ yɛn, wi se ka yan naa,

\par }{\Q wi yaa ka kɔ mbe wɔ wa, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa yariyanra yan yembinɛ we.


\par }{\Q \VS{9}Mbele pàa pye naa yaan, pe se kaa yan naa,

\par }{\Q wi cɛnsaga woolo pe se kaa yan naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Wi pinambiile, ki pe ndanla ma pe mbɛn, pe yaa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kɛɛ yaara ti sɔngɔrɔ pe na;

\par }{\Q yarijɛndɛ nda wìla ta, wo jate wi kɛɛ ki yaa ti sɔngɔrɔ pe na.


\par }{\Q \VS{11}Wi kajeere tìla pye fanŋga ni paa wi lefɔnrɔ sanga wi yɛn,

\par }{\Q konaa ki ni fuun, ti yaa ka pinlɛ mbe ye wi ni wa fanga, wa tara ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Tipege kìla tanla wa wi yɔn,

\par }{\Q fɔ wi maga tɛgɛ wa wi ŋgayinnɛ li nɔgɔ.


\par }{\Q \VS{13}Wi maga tɛgɛ ki ma mɔ, wila yɛnlɛ mbege yaga,

\par }{\Q wi maga yigi maga yaga wa wi yɔn.


\par }{\Q \VS{14}Ɛɛn fɔ ki yaakara ti yaa kanŋga, mbe fɔngɔ wa wi lara ti ni;

\par }{\Q ti yaa kanŋga mbe pye wɔɔgɔ shɔnrɔ wa wi nawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Yarijɛndɛ lɛgɛrɛ nda wì li leele pe yeri, wi yaa kari tuguru;

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yaa ka ti ni fuun ti yirige mberi wɔ wa wi lara.


\par }{\Q \VS{16}Wɔɔgɔ shɔnrɔ wìla pye na mugu,

\par }{\Q ki kala na, mɛrɛgɛ ki yaa kaa nɔ mboo gbo.


\par }{\Q \VS{17}Wi se ka sɛnrɛgɛ naa nɔnɔ lɛgɛrɛ yan tila fuun naa,

\par }{\Q paa gbaan tɔnmɔ nakoma lafogo tɔnmɔ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yaraga o yaraga wì ta, wi yaa kaga sɔngɔrɔ mbege kan, wi se kaga li;

\par }{\Q safari ŋa wila waa, wi se ka ki tɔnli wi tanwa pi li.


\par }{\Q \VS{19}Katugu wìla fyɔnwɔ fɛnnɛ pe tɔnyɔgɔ, fɔ ma pe kɛyɛn yi yaga waga,

\par }{\Q wìla pe yinrɛ ti shɔ pe yeri fanŋga, wii ka kan nuŋgba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Kìla pye yaraga naa yɛnlɛ tin,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wi se ya yaraga ŋga ki wogo kì gbɔgɔ wi yeri ki shɔ jɔgɔwɔ pi yeri.


\par }{\Q \VS{21}Wi yɛgɛmbatinwɛ pi kala na, wi sila yaraga ka kpɛ yaga kuu toro;

\par }{\Q ki kala na, wi fɛrɛwɛ pi se mɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ali mbege ta yarijɛndɛ lɛgɛrɛ yɛn wi yeri, nandangawa yaa gbɔn wi na;

\par }{\Q jɔlɔgɔ ki cɛnlɛ pyew ka yaa to wi na.


\par }{\Q \VS{23}Na wi kaa wi fuŋgbolo li yinni sanga ŋa ni,

\par }{\Q ko sanga wo ni, Yɛnŋɛlɛ li yaa pye naŋgbanwa gbɔɔ ni wi ni,

\par }{\Q pi yaa to wi na paa tisaga yɛn, mbe pye wi yaakara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Na wi ka fe mbe shɔ tugurɔn maliŋgbɔnyaara ti kɛɛ,

\par }{\Q sandiga tuguyɛnrɛ wanla yaa wi sun mboo furu.


\par }{\Q \VS{25}Na wi ka ki wanla li tile mbeli kɔw wa wi pɔgɔlɔ,

\par }{\Q na wi ka ki wanla numala pyembye wolo li tile mbeli kɔw wa wi lara ti na,

\par }{\Q kona sunndo kɔngɔ kunwɔ wogo yaa to wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Diwi gbɔlɔ li yɛn ma tɛgɛ wi kan, mboo yarijɛndɛ ti jɔgɔ;

\par }{\Q kasɔn yaa wi sogo, ŋga sɛnwee ma wigi gbɛri.

\par }{\Q Yaraga o yaraga kì koro wa wi go ki ni, kasɔn yaa ki ni fuun ki sogo.


\par }{\Q \VS{27}Wi kolomɔ pi yaa jɛn wa yɛnŋɛlɛ na,

\par }{\Q tara ti yaa yiri wi kɔrɔgɔ mbe yo wi yɛn jɔgɔfɔ.


\par }{\Q \VS{28}Wi go yarijɛndɛ ti yaa ka pɛ mbe wɔ wa,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pilige ki na, pe yaa kari koli mbe kari ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ko ki yɛn tasaga ŋga Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan lepee wi yeri,

\par }{\Q ko kɔrɔgɔ ko Yɛnŋɛlɛ lì wɔ ma tɛgɛ wi kan.




\par }\Chap{21}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ: \newline  Wì yo lepee wi kala li maa yɔngɔ \newline  na kee yɛgɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Zofari wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Ye nuŋgbolo jan, yanla sɛnrɛ ti logo jɛŋgɛ,

\par }{\Q yege yaga ye ko kala nuŋgba lo pye yanla kotogo ki sogo na na!


\par }{\Q \VS{3}Yanla kala li kun ye yɛɛ ni, jaŋgo mbe para,

\par }{\Q na mi ka para mbe kɔ, yaa ki lakoo na na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Naga yɛn ma, na kayaŋga ki yɛn sɛnwee wo ni wi le?

\par }{\Q Yiŋgi na mi se si kɔnrɔ ta?


\par }{\Q \VS{5}Ye kanŋga yanla kala li wele, ki yaa to ye yɔn na,

\par }{\Q fɔ ye yaa kɛɛ taga yɔn na mbe pyeri.


\par }{\Q \VS{6}Na mi kaa sɔnri na yɛɛ kala li na, na sunndo wi maa kɔɔn na na,

\par }{\Q fɔ na wire ti maa seri na na fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yiŋgi na lepeele pe si yɛn yinwege na?

\par }{\Q Yiŋgi na pe mɛɛ lɛ fɔ ma fanŋga ta?


\par }{\Q \VS{8}Pe setirige piile pe ma yiri ma fanŋga ta pe yɛgɛ na, ma pye le pe ni;

\par }{\Q pe pishyɛnwoolo pe ma yiri ma lɛ pe yɛgɛ na.


\par }{\Q \VS{9}Yɛyinŋge ki yɛn wa pe yinrɛ ti ni, fyɛrɛ kpɛ woro pe na;

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li leele gbɔngbɛgɛ kila gbɔn pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Pe napɛnɛ pe ma pye fanŋga ni, na siin nanɛɛlɛ pe na;

\par }{\Q pe nanɛɛlɛ pe maa siin, wa kugbɔ na jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{11}Pe ma pe piile tumɔmbɔlɔ pe yaga pe maa fee na mari paa simbaŋgbelege yɛn;

\par }{\Q pe piile pe maa jinrigi na yeni na kanni.


\par }{\Q \VS{12}Pe maa yuuro koo na pimbigile naa juruye gbɔɔn,

\par }{\Q na yɔgɔri wegele winmɛ ni.


\par }{\Q \VS{13}Pe ma pe yinwege ki pye wa fɛrɛwɛ pi ni,

\par }{\Q ko puŋgo na, pe ma tigi ma kari yɛw wa
kuulo tara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ma sigi ta, poro pàa pye naga yuun Yɛnŋɛlɛ li kan fɔ: «Ma yɛɛ laga lali we ni,

\par }{\Q we woro na jaa mbɔɔn koŋgolo ke jɛn.


\par }{\Q \VS{15}Ambɔ wi yɛn yawa pi ni fuun fɔ wo, we sila wi gbogo?

\par }{\Q Na we kaa li yɛnri, yiŋgi we yaa ta wa ki ni?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mbe sigi ta, ki leele pe fɛrɛwɛ pi woro poro jate kɛɛ.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ sanla shɔ mbe taga ki lepeele pe kagala ŋgele pè kɔn mbe pye ke na!


\par }{\Q \VS{17}Naga yɛn ma, ki yɛn kaselege fɔ lepeele pe yinwege fitanla wi ma figi fyaw le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, jɔgɔwɔ maa tuun pe na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa kala li yaa to pe na wi le?


\par }{\Q \VS{18}Leele pe maa ki yuun ma yo fɔ ki daga pe pye paa yan waga yɛn, ŋga tifɛlɛgɛ ki maga lɛ,

\par }{\Q nakoma paa yan sigire yɛn, nda tisaga tifɛliŋgbɔgɔ ki mari lɛ mbe kari ti ni.


\par }{\Q \VS{19}Ye maa ki yuun ma yo fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa ka lepee wi kapere ti fɔgɔ tɔn wi piile pe na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ki ja daga Yɛnŋɛlɛ ligi fɔgɔ tɔn wo yɛrɛ jate wi na, jaŋgo wigi jɛn ki yɛn yɛgɛ ŋga na.


\par }{\Q \VS{20}Ki ja daga lepee wuu yɛɛra jɔlɔgɔ kagala ke yan yɛnlɛ ni,

\par }{\Q Yawa pi ni fuun fɔ wi naŋgbanwa kala li daga mbe to wo na.


\par }{\Q \VS{21}Na wi yinwege kiga ka kɔ mbe wɔ wa,

\par }{\Q wi kala la na pye wi go woolo pe ni naa wi puŋgo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Lere se ya mbe jɛnmɛ naga Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q lo na li maa
mɛrɛgɛye pe kiti wi kɔɔn we.


\par }{\Q \VS{23}Lere wa ma ku mboo ta wi witige fanŋga ki ni bere,

\par }{\Q wi ma ku yɛyinŋge na konaa jatere wi ni wi yɛn ma cɛn wi na.


\par }{\Q \VS{24}Wi ma gbɔgɔ ma liri wi kanŋgaya yi na,

\par }{\Q wi kajeere ti ma pye ma yinyin sɔmbɛ ni.


\par }{\Q \VS{25}Lere wa yɛgɛ ma ku wi nawa pi ni pì tanga wi na,

\par }{\Q wila fɛrɛwɛ kpɛ ta.


\par }{\Q \VS{26}Ɛɛn fɔ ki leele shyɛn pe ni fuun pe ma ye wa fanga ki ni,

\par }{\Q fyɛnrɛ ma ye pe ni fuun shyɛn pe ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ye wele, mì ye nawa jatere wi jɛn,

\par }{\Q ye yɛn na tipege ŋga sɔnri na ni, mìgi jɛn.


\par }{\Q \VS{28}Ye maa ki yuun ma yo fɔ: «Ki naŋa fanŋga fɔ wi go ki yɛn se yeri yiŋgɔ?

\par }{\Q Ki lepee wìla pye ma cɛn
paraga go ŋga ni, ki yɛn se yeri?»


\par }{\Q \VS{29}Naga yɛn ma, ye sila kondorowolo pe yewe wi le?

\par }{\Q Ŋga pàa yan ma yo ye kan, ye woro na jaa mbe yɛnlɛ ki na wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Jɔlɔgɔ ki panmbilige, lepee wi ma shɔ ki kɛɛ,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pilige ki na, yaraga ka na pye wi na.


\par }{\Q \VS{31}Ambɔ wi mbe ya yere wi yɛgɛ sɔgɔwɔ mboo jɛrɛgi?

\par }{\Q Ambɔ wi yaa ta mboo kapege ki fɔgɔ tɔn wi na?


\par }{\Q \VS{32}Na wi ka ku, pe maa gboo wi lɛ ma kari wi ni wa fanra ti ni,

\par }{\Q pe maa wele wi fanga ki na.


\par }{\Q \VS{33}Leele pe ni fuun pe ma taga wi gboo wi puŋgo na,

\par }{\Q janwa gbɔlɔ ma keli wa gboo wi yɛgɛ na tanri,

\par }{\Q fanga ki kanimboro ti ma tifaga wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Naga yɛn ma, ye mbe ya mbanla kotogo ki sogo mɛlɛ ye sɛnwara ti ni?

\par }{\Q Sɛnrɛ nda fuun yè yo mala yɔn sogo, ti yɛn leele fanlasɛnrɛ.




\par }\Chap{22}{\SH Elifazi wi sɛnyoro taanri woro: \newline  Wì yo Zhɔbu wi yɛn \newline  kaselege ko na jɔgɔfɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Elifazi ŋa wìla yiri wa Tema ca wì si Zhɔbu wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Sɛnwee wi mbe ya mbe yiŋgi yɔn Yɛnŋɛlɛ li kan?

\par }{\Q Kajɛnŋɛ wi kayɔngɔ ki ma pye wi yɛɛ wogo.


\par }{\Q \VS{3}Na ma ka pye mbe sin ko yaa yiŋgi yɔn Yawa pi ni fuun fɔ wi kan?

\par }{\Q Na ma nawa pi ka pye mbe filige ma na, yiŋgi tɔnli wi yaa ta wa ko ni?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ma nawa po ni, Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jɔlɔgɔ waa ma na konaa na kiti kɔɔn ma na,

\par }{\Q naa ma yɛn na fyɛ li yɛgɛ ko kala na le?


\par }{\Q \VS{5}Ma tipere lɛgɛrɛ to kala li,

\par }{\Q ma kajɔgɔrɔ ti se ya mbe jiri mbe kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Màa pye na yaara shoo ma sefɛnnɛ pe yeri go fu nari teri fɔgɔ yɔn na,

\par }{\Q màa pye na pe yaripɔrɔ ti shoo pe yeri na pe yari witiwaga.


\par }{\Q \VS{7}Mbele wɔgɔ la pye pe na, ma sila wɔtɔnmɔ kan pe yeri,

\par }{\Q mbele fuŋgo la pye pe na, màa je mbe yaakara kan pe yeri.


\par }{\Q \VS{8}Màa tara ti yaga, a lewɛlimbɛlɛ pèri shɔ,

\par }{\Q ma mbele pe yɛn yɛɛ gbɔgɔwɔ ni pe tɛgɛ ti go na.


\par }{\Q \VS{9}Màa pye na naŋgunjaala pe yari paa kee kɛɛ wara,

\par }{\Q na pijiriwele pe fanŋga ki koo pe ni.


\par }{\Q \VS{10}Ko kì ti ki pɛŋgɛlɛ ŋgele kè le mɔɔ maga kɛɛ ki ni fuun ki na;

\par }{\Q fyɛrɛ gbɔrɔ to ma na go nuŋgba nɔɔ sunndo wi kɔɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Diwi wì ye ma na fɔ ma se ya yan naa,

\par }{\Q tɔnŋgbɔɔ pɔ̀ɔn li.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ li woro wa naayeri, wa yɛnŋɛlɛ na wi le?

\par }{\Q Wɔnŋgɔlɔ ke wele wa naayeri, paa yɛgɛ ŋga na ke yɛn ma lali we!


\par }{\Q \VS{13}A mbòro sho fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lo yiŋgi jɛn?

\par }{\Q Naga yɛn ma, li mbe ya koro wa kambaara diwi wi ni mbe kiti kɔn lere na wi le?


\par }{\Q \VS{14}Kambaara tìli tɔn, li woro na yaraga ka yaan,

\par }{\Q li maa yanri na mari naayeri wi go na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Naga yɛn ma, kolɛlɛ lo maa jaa mbaa tanri li na wi le,

\par }{\Q kapege pyefɛnnɛ pàa tanga konɔ na na we?


\par }{\Q \VS{16}Pàa kari ma wɔ wa, na pe wagati wi fa gbɔn,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na lɔgbɔgɔ tɔnmɔ ma kaa fo ma kari mbogo ni.


\par }{\Q \VS{17}Ki leele pàa pye naga yuun Yɛnŋɛlɛ li kan fɔ: «Ma yɛɛ laga lali we ni.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li mbe ya mbe yiŋgi pye we kan?»


\par }{\Q \VS{18}Ma sigi ta Yɛnŋɛlɛ lo làa pe yinrɛ ti yinyin yarijɛndɛ ti ni;

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ sanla shɔ mbe taga ki lepeele pe kagala ŋgele pè kɔn mbe pye ke na!


\par }{\Q \VS{19}Lesinmbele pe yaa ka pe tɔngɔkala li yan, mbaa yɔgɔri,

\par }{\Q mbele pe yɛn jɛrɛgisaga fu pe yaa kaa ki lakoo pe na, mbaa yuun fɔ:


\par }{\Q \VS{20}«We winfɛnnɛ pe mbele pè tɔngɔ ma wɔ wa,

\par }{\Q kasɔn kì pe kɛɛ yaara ti sogo wɛlɛ wɛlɛ wɛlɛ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ki kala na, ki yaga ma yɔn wa nuŋgba Yɛnŋɛlɛ li ni, pa ma yaa yɛyinŋge ta;

\par }{\Q ki ka pye ma, ma wogo ki yaa yɔn.


\par }{\Q \VS{22}Nagawa sɛnrɛ nda li yɛn na kaan, yɛnlɛ ti na,

\par }{\Q li sɛnyoro ti tɛgɛ wa ma kotogo na.


\par }{\Q \VS{23}Na ma ka sɔngɔrɔ mbe pan Yawa pi ni fuun fɔ wi kɔrɔgɔ, wi yaa ma tɛgɛ wa ma yɔnlɛlɛ li ni;

\par }{\Q ma yɛɛ laga lali kambasinŋge ki ni.


\par }{\Q \VS{24}Ma tɛ wi wa wa taambugɔ ki ni,

\par }{\Q mɔɔ Ofiri tara tɛ\FTNT{†}{{\FR 22:24 }{\FR{22.24:
}}{\FT{Ofiri tara tɛ wo wìla pye ma yɔn tɛ wi ni fuun wi na (}}{\XT{1 Wunlu 9.28}}{\FT{).}}} wi wa wa yanwira laforo sinndɛɛrɛ ti sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{25}Kona Yawa pi ni fuun fɔ wo wi yaa pye ma tɛ we,

\par }{\Q mbe pye ma yeri ma warifuwe lɛgɛwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Kona Yawa pi ni fuun fɔ wo wi yaa pye ma nayinmɛ kala le,

\par }{\Q ma mbe ya mbɔɔn yɛgɛ ki yirige mbaa Yɛnŋɛlɛ li wele.


\par }{\Q \VS{27}Maga li yɛnri, li yaa ma yɔn sogo;

\par }{\Q pa ma yaa
yɔn fɔgɔlɔ ŋgele mà lɛ li yeri ke yɔn fili.


\par }{\Q \VS{28}Maga kala o kala na kɔn mbe pye, li yaa yɔn ma kan;

\par }{\Q yanwa yaa yiri ma kan wa ma koŋgolo ke ni.


\par }{\Q \VS{29}Na lere wa ka go sogo, mboro ma yaa kaa yirige;

\par }{\Q katugu lere ŋa wùu yɛɛ go sogo, Yɛnŋɛlɛ li maa saga.


\par }{\Q \VS{30}Ali yɛrɛ ŋa wi yɛn jɔgɔfɔ, li yaa wi shɔ tipege ki kɛɛ;

\par }{\Q li yaa ma shɔ ma kɛyɛn yan fyɔngɔ fu yi kapyere ti kala na.




\par }\Chap{23}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ: \newline  Wì yo Yɛnŋɛlɛ lì je mbe para wi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Elifazi wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Ali ma pan ma gbɔn, na kayaŋga ki yɛn na seregi na kee yɛgɛ,

\par }{\Q jɔlɔgɔ ŋga Yɛnŋɛlɛ lì taga na na, kì wɛ jɛngɛ ŋga mila jɛɛn ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɛnhɛn! Ndɛɛ ki pye Yɛnŋɛlɛ li yɛn laga ŋga na migi jɛn,

\par }{\Q mi jɛn na kari fɔ wa li cɛnsaga!


\par }{\Q \VS{4}Mi jɛn na kari sanla kala li yɛgɛ yo, mbanla tanga ki naga,

\par }{\Q mi jɛn na sa sɛnlɛgɛrɛ yo na tanga ki wogo na.


\par }{\Q \VS{5}Sɛnrɛ nda li jɛn na yo mbanla yɔn sogo, mi jɛn nari jɛn;

\par }{\Q mi jɛn nali woyoro ti kɔrɔ jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Naga yɛn ma, li yaa li fanŋga ki ni fuun ki tɛgɛ mbe win na ni wi le?

\par }{\Q Ayoo dɛ! Ɛɛn fɔ lo na, li yaa nuŋgbolo jan mbe logo na yeri.


\par }{\Q \VS{7}Li jɛn naga jɛn fɔ lesinŋɛ wawi wi yɛn na para li ni;

\par }{\Q lo na li yɛn na kiti kɔnfɔ, li jɛn na tanga ki kan na yeri sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ɛɛn fɔ na mi ka kari wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, li woro wa ma,

\par }{\Q na mi ka kari wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri, mi seli yan wa ma.


\par }{\Q \VS{9}Naga yɛn ma, li kɛɛ yɛn ma yanra tunŋgo ka na wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri wi le? Ayoo mi seli yan wa ma.

\par }{\Q Li saa lara wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri wi le? Na yɛnlɛ li se taga li na?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Konaa ki ni fuun, mi yɛn na tanri konɔ na na, lìli jɛn;

\par }{\Q na li kanla wa mbe wele, pa mi yaa yiri
kpoyi paa tɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{11}Katugu mi yɛn na tanri wa li tulugo ki ni suyi;

\par }{\Q mi yɛn na tanri li konɔ li na, mii kɛ mbe wɔ wa li ni.


\par }{\Q \VS{12}Mii je mbaa tanri li ŋgasegele ke na;

\par }{\Q mìlan nandanwa kala li yaga wa, ma tanga ma yala li yɔn sɛnyoro ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɛɛn fɔ na li ka kala na kɔn mbe tɛgɛ, ambɔ wi mbe ya mbeli kanŋga.

\par }{\Q Kala na kali ndanla, lo li ma pye.


\par }{\Q \VS{14}Ŋga lì kɔn ma tɛgɛ na kanŋgɔlɔ, ko li yaa pye,

\par }{\Q lì ko kagala koro cɛnlɛ lɛgɛrɛ gbɛgɛlɛ ma tɛgɛ na kan.


\par }{\Q \VS{15}Ki kala na, na sunndo wi yɛn na kɔɔn na na wa li yɛgɛ sɔgɔwɔ;

\par }{\Q na mi kaa sɔnri li wogo ki na, mi maa fyɛ.


\par }{\Q \VS{16}Yɛnŋɛlɛ lo lìlan fanŋga ki kɔ na ni,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lìlan sunndo wi kɔn na na.


\par }{\Q \VS{17}Konaa ki ni fuun, ali mbege ta diwi ye na na, kii na yɔn ki tɔn na na;

\par }{\Q ali mbege ta diwi gbɔlɔ na tɔn.




\par }\Chap{24}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ sanmba: \newline  Wì yo Yɛnŋɛlɛ li ma kapege pyefɔ \newline  wi yaga wi yɛɛ na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lii si piliye ya tɛgɛ mbaa kiti kɔɔn yi ni;

\par }{\Q yiŋgi na mbele pèli jɛn, pe si woro nali yaan laa kala la piin?


\par }{\Q \VS{2}Leele pe ma pe kɛrɛ ŋgɔngɔlɔ ke kɛ ma ye pe lewee yɛɛnlɛ pe ni, mbe ka taga pe yɛɛra kɛɛrɛ ti na\FTNT{†}{{\FR 24:2 }{\FR{24.2:
}}{\FT{Mbe yala Izirayɛli woolo pe lasiri wi ni, kɔngɔlɔ ŋgele kàa gbɔn kɛɛrɛ ti sɔgɔwɔ, lere kpɛ sila daga mbe ki kɔngɔlɔ ke kanŋga jaŋgo mbe ka taga wi yɛɛra kɛrɛ ti na;
}}{\XT{Dete 19.14; Oze 5.10; Yomi 22.28}}{\FT{.}}};

\par }{\Q pe ma saa yaayoro yu ma saa nari kɔnri nari kaan tila kaa.


\par }{\Q \VS{3}Pe ma pijiriwe wi sofile wi shɔ wi yeri ma kari wi ni,

\par }{\Q pe ma naŋgunjɔ wi nɛgɛ ki shɔ wi yeri mbege tɛgɛ fɔgɔ ŋga pè le wi na ki yɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Pe maga pye, ma mbele pe yɛn tege ni pe wɔ wa konɔ li ni,

\par }{\Q pe maga ŋgban tara ti fyɔnwɔ fɛnnɛ pe ni fuun pe na, fɔ pe maa lara.


\par }{\Q \VS{5}Fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yɛn paa yan sofilele yɛn wa
gbinri wi ni;

\par }{\Q pe ma yiri pinliwɛ ni faa, ma kari pe tunŋgo ki na, mbe sa yaakara lagaja;

\par }{\Q pa pe ma yaakara ta wa funwa laga falafala ki ni mbe kan pe piile pe yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Pe ma saa yaayoro yan kɔn wa yan,

\par }{\Q mbe sa lepee wi
ɛrɛzɛn pire ti cɔ wi kan.


\par }{\Q \VS{7}Pe ma sinlɛ witiwaga yembinɛ, paraga lama pi kala na,

\par }{\Q paritɔnŋgɔ woro pe yeri mbe pe yɛɛ tɔn were ti na.


\par }{\Q \VS{8}Tisara tugbɔɔrɔ nda ti maa paan wa yanwira ti na, ti ma pe gbɔn,

\par }{\Q pe ma tɛlɛgɛ yanwira sinndɛɛrɛ ta na, naa larasaga woro pe yeri ki kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lepeele pe ma pijiriwe wi tile maa shɔ wi nɔ wi yeri fanŋga na,

\par }{\Q pe ma yaraga ka shɔ ŋa wi yɛn yuŋgbɔgɔrɔ ni wi yeri, mbege tɛgɛ fɔgɔ ŋga pè le wi na ki yɔnlɔ.


\par }{\Q \VS{10}Pe maga ŋgban pe na, pe maa yanri na toro witiwaga.

\par }{\Q Pe ma pe yaga fuŋgo ki ni, mbe pe ŋgbanga mbe yo paa yarilire pɔgɔlɔ ke tungu wa kɛrɛ.


\par }{\Q \VS{11}Pe maa oliviye tire pire sinmɛ pi woo wa ti wɔsara ti ni pe tafɛnnɛ pe kan;

\par }{\Q pe maa ɛrɛzɛn pire ti tangala nari tɔnmɔ pi woo wa ti wɔsara pe kan, mbe sigi ta wɔgɔ yɛn poro yɛrɛ jate pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Leele mbele pe yɛn na kuun jɔlɔgɔ ki kɛɛ, pe gbelege ki yɛn na yinrigi wa ca nawa,

\par }{\Q mbele pè wɛlɛgɛ pe yɛn na gbele na sagawa jaa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ki kambapyere nda tila piin pe na, Yɛnŋɛlɛ li woro nari jate.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lepeele pe ma yiri ma je yanwa pi na,

\par }{\Q yanwa yɛn koŋgolo ŋgele ni, paa koro lɛ,

\par }{\Q paa la tanri wa ko koŋgolo koro ni.


\par }{\Q \VS{14}Legbolere wi ma yiri yirifaga na,

\par }{\Q wi ma fyɔnwɔ fɔ ŋa wi yɛn tege na wi gbo;

\par }{\Q na yembinɛ li ka wɔ, wi ma kanŋga ma pye yoo.


\par }{\Q \VS{15}Naŋa jataa wi maa yɔnlɔ ki singi ki kɔ;

\par }{\Q wi ma yo fɔ: «Lere kpɛ sanla yan!»

\par }{\Q Wi maa yɛɛ go ki tɔn paraga ni.


\par }{\Q \VS{16}Yembinɛ, wa wɔwɔ pi ni, yoolo pe ma kɔrɔ ki kaw ma ye;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɔnlɔ na, pe ma pe yɛɛ tɔn wa pe yinrɛ ti ni ma koro wa,

\par }{\Q paa yɔnlɔ yanwa pi jɛn.


\par }{\Q \VS{17}Pinliwɛ pi ma pye ki leele pe yɛgɛ na paa kunwɔ pi diwi wi yɛn,

\par }{\Q katugu kunwɔ pi diwi wi maa sunndo kɔngɔ ŋga kaan, pège jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ɛɛn fɔ ye maa yuun fɔ: «Lepee wi yɛn ma tifaga, na paga wi wa tɔnmɔ go na, pi yaa kari wi ni fyaw!

\par }{\Q Wi tasaga ki yɛn ma daŋga wa tara ti ni.

\par }{\Q Wi soo ɛrɛzɛn tiire kɛrɛ konɔ li lɛ naa.


\par }{\Q \VS{19}Wawa po naa yɔnlɔ tufunwɔ pi ni, ti ma
nɛzhi wi yan maa kɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun,
kuulo tara diwi wi ma kapere pyefɛnnɛ pe tɔn saw.


\par }{\Q \VS{20}Pe nɔsee wi ma fɛgɛ pe na,

\par }{\Q pe ma pye fanga fyɛnrɛ ti yaakara tanra;

\par }{\Q lere na la nawa tuun pe na naa,

\par }{\Q kambasinŋge ki yaa ka tɔngɔ, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa tige kɔn maga jan we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ki leele poro pàa pye na jambasee, jɛlɛ ŋa pyɔ woro wi yeri, wi kɛɛ yaara ti shoo wi yeri;

\par }{\Q pe sila naŋgunjɔ wi yigi kala li yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li ma lewɛlimbɛlɛ pe purɔ li yawa pi fanŋga na\FTNT{†}{{\FR 24:22 }{\FR{24.22:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Yɛnŋɛlɛ li ma lewɛlimbɛlɛ pe purɔ li yawa pi fanŋga na,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Yɛnŋɛlɛ li ma lewɛlimbɛlɛ pe yinwege piliye yi lɛgɛ li yawa pi fanŋga na.}}};

\par }{\Q na li ka yiri pe kɔrɔgɔ, paa taga ki na mbe yo pe yaa koro go na.


\par }{\Q \VS{23}Yɛnŋɛlɛ li ma pe yaga, pe maga yan ndɛɛ pe yɛn ma cɛn yɛyinŋge na pɔw,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li yɛgɛ yɛn pe tangalɔmɔ pi na.


\par }{\Q \VS{24}Pe ma yiri wagati jɛnri ni, ko puŋgo na mbe si kɔ mbe wɔ wa;

\par }{\Q pe ma to paa yɛgɛ ŋga na yarifyɛɛnrɛ ma kaanla ma toori we,

\par }{\Q pe ma kɔn ma to, paa yɛgɛ ŋga na pe ma yarilire sheshegele kɔn we.


\par }{\Q \VS{25}Ambɔ wi mbe ya mbanla yɔn kanŋga mbe yo nda mì yo ti yɛn yagbolo, kaselege ma?

\par }{\Q Ambɔ wi yaa ta mbanla sɛnrɛ ti kanŋga sɛnwara?




\par }\Chap{25}{\SH Bilidadi wi sɛnyoro taanri woro: \newline  Wì yo sɛnwee wi se ya pye kpoyi \newline  Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, Bilidadi ŋa wìla yiri wa Shuwa tara, wì si sɛnrɛ ti lɛ, mɛɛ Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}«Tegere ti yɛn Yɛnŋɛlɛ lo woro, a li yɛn sunndo kɔngɔ yaraga;

\par }{\Q li ma ti yɛyinŋge ma pye wa naayeri lara ti ni.


\par }{\Q \VS{3}Naga yɛn ma, ambɔ wi mbe ya mbeli maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi jiri?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn laga, ŋa li yanwa pi woro na gbɔɔn wi na?


\par }{\Q \VS{4}Sɛnwee pyɔ wo mbe ya mbe sin mɛlɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na?

\par }{\Q Sɛnwee ŋa jɛlɛ wì se, wo mbe ya pye
kpoyi mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{5}Wele, yeŋge ki yɛrɛ woro ma filige Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na,

\par }{\Q wɔnŋgɔlɔ ke yɛrɛ woro fyɔngɔ fu li yɛgɛ na;


\par }{\Q \VS{6}pee ka logo sɛnwee pyɔ, wo ŋa wi yɛn paa fyɛngɛ yɛn,

\par }{\Q sɛnwee wi woro yaraga ka, na ndɔŋgɔ ma.»




\par }\Chap{26}{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ: \newline  Wì yo lere se ya mbe Yɛnŋɛlɛ \newline  li kapyegele ke kɔrɔ jɛn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Bilidadi wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}E, lere ŋa fanŋga woro wi ni, maa sagalɔmɔ pi jɛn fasi!

\par }{\Q Lere ŋa wi yɛn fanŋga fu fɔ, maa shɔlɔmɔ pi jɛn dɛ!


\par }{\Q \VS{3}Ma kambajɛnŋɛ wi yɛrilɔmɔ pi jɛn dɛ!

\par }{\Q Ma yɛn nɔɔ jɛnmɛ pi nari gbɔgɔ dɛ!


\par }{\Q \VS{4}Maa ki sɛnrɛ nda ti yuun ambɔ fɔ kan ma?

\par }{\Q Ambɔ wigi sɛnrɛ nda ti le ma yɔn ma?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kuulo pe yɛn na seri

\par }{\Q wa kɔgɔje wo naa wi nawa yaara ti nɔgɔ.


\par }{\Q \VS{6}Kuulo tara ti yɛn ma yɛngɛ kpeŋgbeleŋgbe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na,

\par }{\Q wege tijugo ki woro ma lara li na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yɛnŋɛlɛ lo lì naayeri wi yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki tɛgɛ wa fowaga ki go na,

\par }{\Q lì tara ti yerege, ma sigi ta li siri yerege yaraga na.


\par }{\Q \VS{8}Li ma tɔnmɔ pi gbogolo pi yɛɛ na wa li kambaara ti ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambaara tila si walagi tɔnmɔ pi nuguwɔ pi kala na.


\par }{\Q \VS{9}Li ma li wunluwɔ jɔngɔ ki yɛgɛ tɔn,

\par }{\Q li ma kambaara ti tɛgɛ mali wunluwɔ jɔngɔ ki tɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lì perege kacɛn wogo kɔn wa kɔgɔje wi na,

\par }{\Q ma ko pye yanwa po naa diwi wi ni ti filisaga.


\par }{\Q \VS{11}Na li ka gbanla,

\par }{\Q naayeri wi nɔgɔna cɛnyaara ti ma tigile fɔ ma yɛgɛyɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Li ma kɔgɔje tɔnmɔ pi tigile li yawa pi fanŋga na,

\par }{\Q li ma kɔgɔje yarifɛlɛgɛ Arahavu\FTNT{†}{{\FR 26:12 }{\FR{26.12:
}}{\FT{Sɛnrɛ nda tì yo kɔgɔje yarifɛlɛgɛ Arahavu ki wogo na, yege sɛnrɛ ti wele wa
}}{\XT{Zhɔbu 7.12; 9.13}}{\FT{lara ti ni.}}} ki tɔngɔ li kajɛnmɛ pi fanŋga na.


\par }{\Q \VS{13}Li yɔn tifɛlɛgɛ ki ma yɛnŋɛlɛ li pɛ mali sulu coyi,

\par }{\Q li kɛɛ ki ma wɔɔgɔ pepege\FTNT{†}{{\FR 26:13 }{\FR{26.13:
}}{\FT{Ki wɔɔgɔ pepege ki sɛnrɛ tì yo fun wa
}}{\XT{Eza 27.1}}{\FT{laga ki ni.}}} ŋga kila fee ki furugu.


\par }{\Q \VS{14}Ma si yala, ko wogo ŋga ko yɛn Yɛnŋɛlɛ li kapyegele ke ke ni fuun jɛɛlɛ le.

\par }{\Q Tinmɛ jɛnri wè logo cɛ wa ki kagala ke ni;

\par }{\Q na liga ka li yawa pi naga paa yɛnŋɛlɛ gbaanra yɛn, ambɔ wi mbe ya mberi jɛn mbe wali ti na?




\par }{\MS ZHƆBU WI SƐNYORO \newline  PUŊGO WORO

\par }\Chap{27}{\MR 27–31

\par }{\SH Zhɔbu wi yɔn sogomɔ sanmba: \newline  Wì yo wi yɛn jɛrɛgisaga fu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si ka taga wi lelɛɛlɛ sɛnyogo ki na, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo, mì wugu li mɛgɛ ki na, lo na lì je mbanla tanga ki yo,

\par }{\Q lo na yawa pi ni fuun fɔ ŋa wìlan nawa pi tanga na na,


\par }{\Q \VS{3}mbanla ta yinwege na sanga ŋa fuun ni,

\par }{\Q mbege ta Yɛnŋɛlɛ li wɔnwɔn tifɛlɛgɛ ki yɛn na yinrigi wa na numawegele ke ni sanga ŋa fuun ni,


\par }{\Q \VS{4}mi se sɛnrɛ mbasinnde yo,

\par }{\Q mi se si java sɛnrɛ yo wa na yɔn.


\par }{\Q \VS{5}Mi kɔnli se tanga kan ye yeri fyew!

\par }{\Q Fɔ sa gbɔn na kunwɔ pi na, mi yɛn jɛrɛgisaga fu, mi se je ki na.


\par }{\Q \VS{6}Mì taga ki na ma yo mi yɛn sinŋɛ, mi se ki wogo ki yaga;

\par }{\Q na nawa pii na jɛrɛgi kala la kpɛ na, na yinwege ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ŋga ki ma pye lepee wi na, ko mbe pye na jugu wi na,

\par }{\Q lere ŋa wi woro ma sin, ŋga ki ma pye wi na, ko mbe pye na winfɔ wi na.


\par }{\Q \VS{8}Jigi tasaga kikiin ki yaa koro ŋa wi woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ wi kan naa,

\par }{\Q na wi yinwege ki ka ka kɔ,

\par }{\Q a Yɛnŋɛlɛ lùu ni wi wɔ we?


\par }{\Q \VS{9}Naga yɛn ma, na jɔlɔgɔ ki ka gbɔn wi na sanga ŋa ni,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li maa wi gbelege ki nuru wi le?


\par }{\Q \VS{10}Naga yɛn ma, wi mbe yɔgɔrimɔ ta yawa pi ni fuun fɔ wi yeri naa wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, wi mbe koro mbaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri sanga wi ni fuun wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Koni, mi yaa ye naga Yɛnŋɛlɛ li yawa kapyegele ke ni,

\par }{\Q mi se yawa pi ni fuun fɔ wi nawa kagala ke lara ye na.


\par }{\Q \VS{12}Ye ni fuun yège yan yɛnlɛ ni;

\par }{\Q naga yɛn ma, yiŋgi ki yɛn na ye nii ki jatere fu sɛnrɛ nda ti yowo pi ni?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Wele, tasaga ŋga lì tɛgɛ lepee wi kan koyi yɛɛn;

\par }{\Q kɔrɔgɔ ŋga yawa pi ni fuun fɔ wila kaan lepee wɛlɛwɛ wi yeri koyi we\FTNT{†}{{\FR 27:13 }{\FR{27.13:
}}{\FT{Mbege lɛ konɔ 13 sa gbɔn 23, sɛnrɛ nda tì yo le ki laga ki ni, tì yiri Zhɔbu wi wɛnnɛ pe sɛnyoro ti kɔrɔgɔ. Ki kala na, pele yɛn naga jate ndɛɛ Zofari wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ taanri woro tori.}}}.


\par }{\Q \VS{14}Na wi ka piile lɛgɛrɛ ta, tokobi wi yaa pe gbo,

\par }{\Q wi setirige piile pe se kaa yaakara taa mbaa tinni.


\par }{\Q \VS{15}Mbele ka shɔ mbe koro go na, tifɛlɛgɛ yama yaa ka poro gbo,

\par }{\Q pe naŋgunjaala pe se ka ya mbe pe kunwɔ pi gbele.


\par }{\Q \VS{16}Ali na paga warifuwe lɛgɛrɛ gbogolo pe yɛɛ kan paa taambugɔ yɛn,

\par }{\Q ali na paga yaripɔrɔ lɛgɛrɛ gbogolo ti yɛɛ na paa joro yɛn,


\par }{\Q \VS{17}ye pe yaga paa ti gbogolo, ɛɛn fɔ lesinŋɛ wa wi yaa kaa ti nii;

\par }{\Q ki warifuwe wi yaa ka pye lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wo wa woo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lepee wi ma go ŋga kan, ki ma tifaga paa fyɛngɛ forogo yɛn;

\par }{\Q ki maa yɛgɛ paa kɛrɛ welefɛnnɛ gbata yɛn.


\par }{\Q \VS{19}Wi ma sinlɛ na wɔnlɔ paa penjagbɔrɔ fɔ yɛn, ɛɛn fɔ ki mɛɛ pye ko ki yɛn wi kɔsaga ye;

\par }{\Q na wi ka ka yɛngɛlɛ ke yɛngɛ, yaraga kpɛ na koro wi kɛɛ naa.


\par }{\Q \VS{20}Fyɛrɛ gbɔrɔ ma fo maa yigi paa yɛgɛ ŋga na tɔnŋgbɔɔ ma kaa fo ma yaraga lɛ;

\par }{\Q tifɛlinjolo maa lɛ ma kari wi ni yembinɛ.


\par }{\Q \VS{21}Yɔnlɔ yirisaga tifɛlɛgɛ wɛrɛgɛ ki maa lɛ ma kari wi ni lege,

\par }{\Q ki maa lɛ fanŋga na maa wɔ wa wi cɛnsaga ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yɛnŋɛlɛ li maa wɔn wangala ke ni, laa wi yinriwɛ ta,

\par }{\Q wo wi ma bala ma fe, jaŋgo mboo yɛɛ shɔ ke kɛɛ.


\par }{\Q \VS{23}Pe maa kɛndagala gbɔɔn wi tolo li kala na,

\par }{\Q wìla pye ma cɛn laga ŋga na, pe maa ki wele na kawa, fɔ na wofegele wiin.




\par }\Chap{28}{\SH Kajɛnmɛ pi ma ta se yeri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Warifuwe wi wɔsaga yɛn wa,

\par }{\Q tɛ wi ma jogo ma cɔnri laga ŋga na ki yɛn wa.


\par }{\Q \VS{2}Pe maa tugurɔn ti woo wa tara ti ni,

\par }{\Q pe ma yaanŋguro ti yan ma tuguyɛnrɛ ti wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Leele pe ma ye kasɔn yanwa ni wa tara ti nɔgɔ, ma diwi wi kɔ maa wɔ wa,

\par }{\Q pe maa tara ti tunru nari, sanni ma tigi fɔ wa nɔgɔna,

\par }{\Q pe ma saa na sinndɛɛrɛ wɔrɔ ti lagajaa wa diwi wi ni, wa diwi wɔlɔ li ni.


\par }{\Q \VS{4}Pe ma were ti wɔ mari jugo, mari laga lali leele pe cɛnsara ti ni,

\par }{\Q lara nda sɛnwee se ya yere wa tɔɔrɔ na;

\par }{\Q pe ma manda pɔ mari yigi na yɔlɔ ti na wa ki were ti ni, to nda ti ma pye ma lali leele pe ni.


\par }{\Q \VS{5}Sɛnwee wi yaakara ti maa taa na yinrigi tara nda ni,

\par }{\Q pe ma ki tara ti nɔgɔna wi tugu, mari pagala, mari wa mari kanŋga,

\par }{\Q maga tɛgɛ ndɛɛ kasɔn yaraga sogo.


\par }{\Q \VS{6}Pa pe maa
safiri sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ti taa wa ki yaanŋguro ti ni,

\par }{\Q pa pe maa tɛ muwɛ pi taa wa fun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kara kasannjɛrɛ ti sigi konɔ li saga jɛn,

\par }{\Q pɛtɛɛlɛ pe faga konɔ li yan yɛnlɛ ni.


\par }{\Q \VS{8}Yan yaara ti wunluwɔ wi fa gbɔn wa gbɛn;

\par }{\Q jara wi fa gbɔn wa ki laga ki na gbɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛnwee piile pe ma saa to walaga ki na mbege ya,

\par }{\Q pe ma yanwiga ki pagala fɔ wa ki nɔgɔ ki na.


\par }{\Q \VS{10}Pe ma walaga ki ya ma torosaga wɔ wa ki nawa;

\par }{\Q pe ma tara ti nɔgɔna yarijɛndɛ ti ni fuun ti yan yɛnlɛ ni.


\par }{\Q \VS{11}Pe ma tɔnmɔ wegele ke tɔn ma ke fanri,

\par }{\Q ma yarijɛndɛ nda ti yɛn ma lara wa ti lɛ ma yiri ti ni funwa na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɛɛn fɔ kajɛnmɛ pi maa taa se yeri?

\par }{\Q Tijinliwɛ pi tasaga ki yɛn se yeri?


\par }{\Q \VS{13}Sɛnwee wi se ya mboo sɔnŋgɔ ki jɛn,

\par }{\Q katugu pila la taa mbele pe yɛn yinwege na laga tara na poro sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{14}Tɔnŋgbɔɔ tijuguwo pì yo fɔ: «Pi woro laga mi ni!»

\par }{\Q Kɔgɔje wì yo fɔ: «Pi woro laga mi yeri!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Lere se ya mbe kajɛnmɛ pi suru tɛ piiri na,

\par }{\Q lere se ya mboo lɔ warifuwe ni.


\par }{\Q \VS{16}Ofiri tara tɛ ŋa wì yɔn ma wɛ, wi se ya taanla pi ni,

\par }{\Q ɔnikisi sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo nakoma safiri sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo ki se ya taanla pi ni.


\par }{\Q \VS{17}Tɛ nakoma duwale sɔnŋgbanga woo\FTNT{†}{{\FR 28:17 }{\FR{28.17:
}}{\FT{Kìla pye faa, duwale wi tawa sila tanla, ki kala na wìla pye yaraga sɔnŋgbanga wogo.}}} wi se ya taanla pi ni,

\par }{\Q pe se ya mboo suru tɛ piiri cɔlɔ yɛnlɛ na.


\par }{\Q \VS{18}Sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro nda pe yinri Korayi\FTNT{†}{{\FR 28:18 }{\FR{28.18:
{\QT{Korayi,}} sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo kayi, ŋga ki yɛgɛ cɛnwɛ pi yɛn yɛɛn nakoma fuwe?}}} nakoma
Kirisitali ti woro yaraga le pi tanla;

\par }{\Q kajɛnmɛ pì mbɔnrɔ somu sɔnŋgbanga woo na.


\par }{\Q \VS{19}Etiyopi tara
topazi sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo ki se ya taanla pi ni,

\par }{\Q tɛ piiri wi se ya taanla pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ kajɛnmɛ pi maa yinrigi se yeri?

\par }{\Q Tijinliwɛ pi tasaga ki yɛn se yeri?


\par }{\Q \VS{21}Pi yɛn ma lara yaraga yɛnwege pyew ki na,

\par }{\Q pi yɛn ma lara naayeri sannjɛrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{22}Kuulo tara to naa kunwɔ pi ni, tì yo fɔ:

\par }{\Q «We nuŋgbogolo kàa pi sɛnrɛ logo jate.»


\par }{\Q \VS{23}Yɛnŋɛlɛ lo lì pi konɔ li saga jɛn,

\par }{\Q lo nuŋgba lì pi laga ki saga jɛn;


\par }{\Q \VS{24}katugu lo li maa wele na gbɔɔn fɔ wa tara ti kɔsaga ki na,

\par }{\Q yaraga o yaraga ki yɛn laga tara na, li yɛgɛ yɛn ki ni fuun ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Sanga ŋa ni làa tifɛlɛgɛ ki nuguwɔ pi kɔn maa tɛgɛ,

\par }{\Q sanga ŋa ni làa tɔnmɔ pi lɛgɛwɛ pi jate maa tɛgɛ,


\par }{\Q \VS{26}sanga ŋa ni làa ŋgasele kɔn ma tɛgɛ tisaga ki kan,

\par }{\Q ma koŋgolo wɔ yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ naa yɛnŋɛlɛ gbaanra ti kan,


\par }{\Q \VS{27}ko sanga wowi làa kajɛnmɛ pi yan, ma para pi wogo na,

\par }{\Q maa gbegele maa tɛgɛ, maa cancan jɛŋgɛ ma pi lɔmɔ pi naga.


\par }{\Q \VS{28}Ko puŋgo na, a lì si sɛnwee wi pye fɔ:

\par }{\Q «Wele, mbaa fyɛ we
Fɔ wi yɛgɛ, ko ki yɛn kajɛnmɛ we!

\par }{\Q Mbɔɔn yɛɛ laga kapege ki na, ko ki yɛn tijinliwɛ we!»




\par }\Chap{29}{\SH Zhɔbu wìla para \newline  wi faa yinwege ki sɛnrɛ na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si ka taga wi lelɛɛlɛ sɛnyogo ki na naa, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}E, ndɛɛ ki pye mbe ja ya sɔngɔrɔ mbe pye paa wagati ŋa wì toro faa wi yɛn,

\par }{\Q mbe pye paa wagati ŋa Yɛnŋɛlɛ làa pye na wele na na wi yɛn!


\par }{\Q \VS{3}Wagati ŋa ni li fitanla wìla pye na yiin na go na,

\par }{\Q a li yanwa pìla na yɛgɛ sinni wa diwi wi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}E, ndɛɛ ki pye mbe ja ya pye paa yɛgɛ ŋga na mìla pye wa na lefɔnrɔ sanga wi ni;

\par }{\Q ki wagati wi ni, Yɛnŋɛlɛ làa pye wɛɛnrɛ na na ni, na wele na go ki go na.


\par }{\Q \VS{5}Ki wagati wi ni, Yawa pi ni fuun fɔ wìla pye na ni,

\par }{\Q na piile pe ma cɛn mala maga.


\par }{\Q \VS{6}Ki wagati wi ni, kìla pye ma tanla, a mila na tɔɔrɔ ti jogo wa nɔnɔ wi ni,

\par }{\Q oliviye tige pire sinmɛ lɛgɛrɛ la pye na fuun na yinrigi wa walaga ki ni na kan\FTNT{†}{{\FR 29:6 }{\FR{29.6:
}}{\FT{Mbe tɔɔrɔ ti jogo wa nɔnɔ wi ni, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ nɛrɛ lɛgɛrɛ la pye wi yeri; oliviye tige pire sinmɛ lɛgɛrɛ la pye na fuun na yinrigi wa walaga ki ni, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ wi kɛɛrɛ tìla pye na yɔngɔ fɔ jɛŋgɛ.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kìla pye, na mi kaa kee wa
lelɛɛlɛ pe gbogolosaga wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na,

\par }{\Q mbe sa cɛn wa finliwɛ pyesaga, wa katogo,


\par }{\Q \VS{8}na lefɔnmbɔlɔ pe kanla yan mila paan, pe ma yiri wa, ma laga ki kan na yeri,

\par }{\Q lelɛŋgbaara ti ma yiri ma yere mbanla gbɔgɔ.


\par }{\Q \VS{9}Ca ki fanŋga fɛnnɛ pe ma pe sɛnrɛ ti yerege,

\par }{\Q mbe kɛɛ taga yɔn na, mbe pyeri mbanla gbɔgɔ.


\par }{\Q \VS{10}Ca ki teele pe ma pe magaŋgala ke sogo,

\par }{\Q pe ŋgayinŋgele ke ma mara wa pe yɔnrɔ ti naayeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lere ŋa wìla pye na nuru na yeri, wo la pye na yuun fɔ fɛrɛwɛ yɛn na woo;

\par }{\Q lere ŋa wìla pye nala yaan, wo la pye nala mɛtanga yinri;


\par }{\Q \VS{12}katugu kìla pye, mi ma fyɔnwɔ fɔ ŋa wìla pye na sagawa jaa wi shɔ,

\par }{\Q sagafɔ sila pye pijiriwe ŋa na, mi maa saga.


\par }{\Q \VS{13}Kìla pye, lere ŋa kaa jaa mbe ku wi ma duwaw pye na kan;

\par }{\Q mìla pye na naŋgunjaala pe nawa pi yinŋgi pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mbe pye mbe sin kìla pye na yeri paa yaripɔrɔ yɛn na na,

\par }{\Q na kaselege ko kìla pye paa derigbɔgɔ yɛn na yeri konaa paa gbɔgɔwɔ njala yɛn.


\par }{\Q \VS{15}Muwi mìla pye fyɔɔn wi yɛngɛlɛ wele, mbaa wi yɛgɛ sinni,

\par }{\Q konaa jejɔgɔlɔ fɔ wi jegele wele mbaa wi sari.


\par }{\Q \VS{16}Muwi mìla pye fyɔnwɔ fɛnnɛ pe to we, na pe go sinni,

\par }{\Q kìla pye mi ma nambanmbala pe kala li cancan jɛŋgɛ mbe yere pe ni.


\par }{\Q \VS{17}Ɛɛn fɔ kìla pye mi ma lembasinmbele pe tugbilala pe kaari pe na,

\par }{\Q mbe yaara nda pè shɔ ti tile mberi wɔ wa pe yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ki wagati wi ni, mìla pye nala yɛɛ piin fɔ mi yaa ka ku yɛyinŋge na wa na go,

\par }{\Q fɔ na yinwege piliye yi yaa lɛgɛ paa kɔgɔje yɔn taambugɔ ki yɛn.


\par }{\Q \VS{19}Mi yɛn paa tige yɛn, ŋga ki niŋge kì ye ma gbɔn wa tɔnmɔ pi na,

\par }{\Q yembinɛ fɔɔngɔ ki ma wo na njere tunmɔɔrɔ ti na.


\par }{\Q \VS{20}Kona mi yaa koro mbaa gbɔgɔwɔ fɔnmbɔ taa suyi,

\par }{\Q na sandiga ki yaa koro mbaa fanŋga taa na kɛɛ sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ki wagati wi ni, pàa pye na nuru na yeri, nala singi,

\par }{\Q pe ma pyeri mbe ta mbanla yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti logo.


\par }{\Q \VS{22}Na mi ka para mbe kɔ, lere nala sɛnrɛ ti kɛ;

\par }{\Q na sɛnrɛ tìla pye na yiin pe ni, na taan pe ni paa yɛgɛ ŋga na fɔɔngɔ ma kaa na wuun we.


\par }{\Q \VS{23}Leele pàa pye nala singi, paa yɛgɛ ŋga na pàa pye na tisaga ki singi,

\par }{\Q pàa pe yɔn ki yɛngɛ na singi, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa na tisaga koŋgbanŋga singi.


\par }{\Q \VS{24}Na pe kɛɛ ka kɔn pe na sanga ŋa ni, mi maa tɛgɛ pe ni fuwɛɛ mbe nayinmɛ kan pe yeri,

\par }{\Q yaraga ka nala yɛgɛ kɔn mbe kajɛŋgɛ pye pe kan.


\par }{\Q \VS{25}Mìla pye na konɔ na pe yaa lɛ li nari pe na, mìla pye pe yɛgɛ sinvɔ;

\par }{\Q mìla pye pe sɔgɔwɔ paa yɛgɛ ŋga na wunluwɔ ma pye wi maliŋgbɔɔnlɔ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q paa lere ŋa wi maa mbele pe jatere wì piri pe na pe kotogo ki sogo pe na.




\par }\Chap{30}{\SH Zhɔbu wi sɛnrɛ \newline  puŋgo woro sannda: \newline  Wi yɛn na para wi nala yinwege \newline  ki sɛnrɛ na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ɛɛn fɔ koni, mbele pe yɛn na kɔrɔgɔ jɛɛnlɛ, poro pe yɛn na tɛgɛ na na,

\par }{\Q poro mbele pe teele mi sila pye na pe jate yaraga ka,

\par }{\Q mi sila yɛnlɛ yɛrɛ mbe pe pinlɛ na pyɔɔnlɔ pe ni pe taga na yaayoro ti puŋgo na, mbaa ti kɔrɔsi.


\par }{\Q \VS{2}Naga yɛn ma yɛrɛ, yiŋgi ki leele pe fanŋga kɛɛ ki mbe ya yɔn na kan san?

\par }{\Q Poro mbele pe fanŋga kìla kɔ pe ni makɔ we.


\par }{\Q \VS{3}Fyɔnwɔ po naa fuŋgo ki ni, tìla pe fanŋga ki kɔ pe ni,

\par }{\Q pàa pye na yanri na yaakara jaa wa lawaga ki ni,

\par }{\Q wa tara nda tɔnmɔ woro wa, konaa laga ŋga ki yɛn ma tijanga.


\par }{\Q \VS{4}Pàa pye na yanwɛrɛ ti kologi wa tipire ti nɔgɔ,

\par }{\Q tipigile ninde to tìla pye pe yaakara re.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Pàa pe purɔ ma pe yirige wa pe woolo pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q pàa pye na jɔrɔgi pe na, paa yɛgɛ ŋga na pe maa jɔrɔgi yoo na.


\par }{\Q \VS{6}Kìla pye, pe ma saa koro yanwira were ta ni,

\par }{\Q naa waliwere konaa tara were ta ni.


\par }{\Q \VS{7}Leele pàa pye na pe gbeere ti nuru wa tipire ti sɔgɔwɔ,

\par }{\Q pe ma saa gbogolo pe yɛɛ na wa wuuro ti sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{8}Pàa pye lejagala naa lewee cɛnlɛye,

\par }{\Q mbele pàa gbɔn, ma pe purɔ, ma pe yirige wa tara ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Koni, muwi paa na mɛgɛ ki koo wa pe yuuro ti ni,

\par }{\Q pe yɛn nala sɛnrɛ yuun wa pe baro pyege ki ni.


\par }{\Q \VS{10}Mi la kɔ pe na, fɔ a pè pe yɛɛ laga na na,

\par }{\Q pe yɛrɛ na singi mbe cɛnrɛ surugu wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{11}Katugu Yɛnŋɛlɛ lìlan sandiga maŋga ki sanga mala go sogo;

\par }{\Q leele pee pe yɛɛ yigi na ni naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Lejagala pèle yiri na kɔrɔgɔ mbe ta mbe baga na na,

\par }{\Q pe yɛn nala jele li lee mbe ta mbanla jan,

\par }{\Q pe yɛn na tuun na na mbe ta mbanla tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{13}Pè konɔ pyew li tɔn na na,

\par }{\Q pe yɛn nala tɔngɔsaga jaa,

\par }{\Q pe ni wa kpɛ woro na sagawa jaa.


\par }{\Q \VS{14}Mbogo ŋga kìla pye mala maga nala go singi, pège furu,

\par }{\Q pè toro wa ki wege ki ni mbogo sinndɛɛrɛ nda tì toori ti na, na paan na kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{15}Fyɛrɛ gbɔrɔ yɛn nala yinri;

\par }{\Q na gbɔgɔwɔ pì kɔ paa yɛgɛ ŋga na tifɛlɛgɛ ma kaa kari yaraga ni we,

\par }{\Q na fɛrɛwɛ pì kari ma wɔ wa paa kambaara yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Koni, mila kee kusaga,

\par }{\Q jɔlɔgɔ piliye gbɔn na na.


\par }{\Q \VS{17}Yembinɛ, yama pi maa na kaa fɔ wa na kajeere ti na,

\par }{\Q yama pila na kaa win, pila ya sinlɛ.


\par }{\Q \VS{18}Yɛnŋɛlɛ lìlan yigi na yaripɔgɔ ki na li fanŋga ki ni fuun ki ni,

\par }{\Q lìlan yɔlɔgɔ ki fyɛnri na na paa derege ŋga ki yɔlɔgɔ ma lere yigi ki yɛn.


\par }{\Q \VS{19}Lìlan jan wa fɛnrɛgɛ ki ni,

\par }{\Q mì pye paa gbanŋgban naa cɔnrɔ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}E Yɛnŋɛlɛ, mi maa gbele nɔɔ yinri mala saga, ɛɛn fɔ maa na yɔn sogo;

\par }{\Q mi ma yere ma yɛgɛ sɔgɔwɔ mbɔɔn yɛnri, ɛɛn fɔ maa yɛnlɛ mbanla wele.


\par }{\Q \VS{21}Mà pe na ni fɔ tipege,

\par }{\Q mà to na na ma fanŋga ki ni fuun ki ni.


\par }{\Q \VS{22}Mà ti a tifɛlɛgɛ kìlan lɛ ma kari na ni,

\par }{\Q a tisaga tifɛlɛgɛ kìlan lɛ na mari na ni kɛɛ ki ni fuun ki na.


\par }{\Q \VS{23}Mìgi jɛn ma yo ma yɛn na kee na ni wa kunwɔ pi ni,

\par }{\Q wa lere pyew wi karisaga ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɛɛn fɔ lere ŋa wila kee kuwele, wii daga mboo kɛɛ ki yirige mbɔɔn yɛnri wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, lere ŋa jɔlɔgɔ gbɔn wi na, wo si daga mbɔɔn yeri maa saga wi le?


\par }{\Q \VS{25}Naga yɛn ma, mi sila pye na gbele ja mbele pàa pye na jɔlɔ pe ni wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, na nawa pi sila pye ma tanga na na fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kala na wi le?


\par }{\Q \VS{26}Mìla pye na fɛrɛwɛ singi, ɛɛn fɔ, a kapege si pan;

\par }{\Q mìla pye naga singi yanwa mbe yiri na na, ɛɛn fɔ, a diwi si tɔn na na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Na nawa pì wɔ na na kɔnlɔ fu,

\par }{\Q maga lɛ ki jɔlɔgɔ ŋga kì to na na.


\par }{\Q \VS{28}Mi yɛn na tanri na nawa pi ni pì tanga na na, yɔnlɔ yanwa woro wa mbe nayinmɛ kan na yeri;

\par }{\Q mi ma kaa yiri ma yere wa janwa wi sɔgɔwɔ, mbe gbele ŋgbanga mbe yo panla saga.


\par }{\Q \VS{29}Na jatere piriwɛn gbeere ti kala na, mì pye paa dabaala pe sefɔ yɛn,

\par }{\Q konaa ma pye paa kɔnrɔsogolo wi pinlɛyɛnlɛ yɛn\FTNT{†}{{\FR 30:29 }{\FR{30.29:
}}{\FT{Dabaala konaa kɔnrɔsogolo wi ni, ti maa gbele ti yɛ yɛgɛ ŋga na wa wasege ki ni, pa Zhɔbu wi wogo kì pan ma pye ma.}}}.


\par }{\Q \VS{30}Na wire tì wɔ na na tititi fɔ na fogolo,

\par }{\Q witiwɛrɛwɛ pìlan kajeere ti gbo na na.


\par }{\Q \VS{31}Na ŋgɔni wì koro koni na gbɔɔn kunwɔ yuuro na,

\par }{\Q na wele lì koro na wiin kunwɔ gbelefɛnnɛ yuuro na.




\par }\Chap{31}{\SH Zhɔbu wi sɛnrɛ \newline  puŋgo woro sannda: \newline  Wi yɛn na tanga kaan wi yɛɛ yeri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mìla
yɔn fɔlɔ kɔn na yɛnmbigile ke kan,

\par }{\Q ma yo fɔ mi se sumboro wele mbe yɛgɛ yirige wi na.


\par }{\Q \VS{2}Na ki yɛn yɛɛn, tasaga kikiin Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ na kan wa yɛnŋɛlɛ na?

\par }{\Q Kɔrɔgɔ kikiin Yawa pi ni fuun fɔ wi yaa kan na yeri wa yɛnŋɛlɛ na?


\par }{\Q \VS{3}Naga yɛn ma, jɔgɔwɔ pi woro ma gbɛgɛlɛ ma tɛgɛ lepee wi kan wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, jɔlɔgɔ ki woro ma gbɛgɛlɛ ma tɛgɛ kapere pyefɛnnɛ poro kan wi le?


\par }{\Q \VS{4}Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ li woro nala tangalɔmɔ pi yaan wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, li woro nala yɔngɔlɔ ke yaan wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Naga yɛn ma, mì tanga yagbogolo na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, mila jele li le nambara kapyere ni wi le?


\par }{\Q \VS{6}Ki yɛn ma yala Yɛnŋɛlɛ lìlan taanla wa li culo ŋa wì yala wi na!

\par }{\Q Kona li yaa ki jɛn fɔ mi yɛn jɛrɛgisaga fu.


\par }{\Q \VS{7}Na kaa pye mì kɛ ma wɔ wa kozinnɛ li ni,

\par }{\Q na kaa pye na yɛngɛlɛ ke yɛn na ŋga yaan pa na jatere wi yɛn ki na,

\par }{\Q na kaa pye mi kala la pye na kɛyɛn yi ni, na lìlan tɛgɛ
fyɔngɔ ni,


\par }{\Q \VS{8}kona yariluguro nda mì lugu, lere wa yɛgɛ mbe ki yarilire ti kɔlɔgi wiri li,

\par }{\Q na yariluguro nda tì fi, peri kɔlɔgi peri wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Na kaa pye jɛlɛ wa na nɛgɛ, a mì yɛgɛ yirige wi na,

\par }{\Q na kaa pye mi saa lara na cɛnyɛnlɛ wa yeyɔngɔ na naa jɔ wi singi,


\par }{\Q \VS{10}kona Yɛnŋɛlɛ li ti na jɔ wi saa muwɛ tire naŋa wa yɛgɛ kan\FTNT{†}{{\FR 31:10 }{\FR{31.10:
}}{\FT{Na jɔ wi saa muwɛ tire naŋa wa yɛgɛ kan, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li ti na jɔ wi pye naŋa wa yɛgɛ tunmbyee.}}},

\par }{\Q nambala pele yɛgɛ mbe sinlɛ wi ni.


\par }{\Q \VS{11}Katugu ki jɛn na pye kapegbɔgɔ,

\par }{\Q kambasinŋge yi ŋga ki daga kiti kɔnfɛnnɛ pe kiti kɔn ki pyefɔ wi na.


\par }{\Q \VS{12}Kasɔn kayi ŋga ki jɛn na jɔgɔwɔ pye mbe tigi fɔ wa
kuulo tara,

\par }{\Q ki mbe ya ti na kɛɛ yaara ti ni fuun ti jɔgɔ na yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Na kaa pye kiti kɔnkala la ye mi naa na tunmbyee naŋa nakoma tunmbyee jɛlɛ wa sɔgɔwɔ, a mùu tanga ki tifaga,


\par }{\Q \VS{14}kona na Yɛnŋɛlɛ li ka ka yiri ki sɛnrɛ ti ni, yiŋgi mi yaa pye?

\par }{\Q Na li ka kanla yewe ki kala li ni, mi yaa li yɔn sogo mbe yo mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{15}Yɛnŋɛlɛ na lìlan gbegele wa na nɔ wi lara, lo ma lilan tunmbyee wi gbegele fun wi le?

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ nuŋgba lo ma li we ni fuun shyɛn we fanri wa we nɛɛlɛ pe lara wi le?


\par }{\Q \VS{16}Naga yɛn ma, fyɔnwɔ fɛnnɛ panla yɛnri yaraga ni, a mì je le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, naŋgunjɔ wilan wele ma te mi suu saga wi le?


\par }{\Q \VS{17}Naga yɛn ma, mila yaakara ti ka na yɛ wi le?

\par }{\Q Mi si pijiriwe wi tasaga kan wi yeri wi le?


\par }{\Q \VS{18}Katugu maga lɛ wa na lefɔnrɔ sanga wi ni, mì pijiriwe wi gbegele ma pye paa wi to yɛn;

\par }{\Q maga lɛ pànla se, mi yɛn naŋgunjɔ wi yɛgɛ sinvɔ.


\par }{\Q \VS{19}Naga yɛn ma, lere ŋa wi yɛn tege ni, mi wa yan yaripɔrɔ fu,

\par }{\Q konaa ma fyɔnwɔ fɔ wa yan paritɔnŋgɔ fu,


\par }{\Q \VS{20}na mi silan simbaala pe sire nda pè ti yaripɔrɔ ta kan ki fɔ wi yeri wuu yɛɛ tɔn were ti na,

\par }{\Q mbe ti wila duwaw piin na kan wi le?


\par }{\Q \VS{21}Na kaa pye mi pijiriwe wa figiri kiti kɔnsaga na,

\par }{\Q katugu kiti kɔnfɛnnɛ pe mbe ya mbanla saga,


\par }{\Q \VS{22}kona na kɛyɛn yi kɔɔnlɔ yi laga wa na pajoro ti na,

\par }{\Q na kɛyɛn yi kɔɔnlɔ wa na kanmishoolo pe na yi toori.


\par }{\Q \VS{23}Katugu mìla pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li jɔlɔgɔ wa na na,

\par }{\Q mi saa ya mbe yaraga ka pye li gbɔgɔwɔ gbembe pi yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Naga yɛn ma, mila na jigi wi taga tɛ na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, mila ki yo tɛ piiri wi kan ma yo fɔ: «Pa na jigi wi yɛn mboro na wi le?»


\par }{\Q \VS{25}Na kaa pye mi yɛn na yɔgɔri na penjagbɔrɔ tawa pi wogo na,

\par }{\Q konaa na yarijɛndɛ ti lɛgɛwɛ pi kala na,


\par }{\Q \VS{26}na kaa pye mi yɔnlɔ ki yan kila yinrigi ŋgbanga,

\par }{\Q nakoma ma yeŋge ki yan kì pan na finri,


\par }{\Q \VS{27}na kaa pye na jatere wìlan fanla mala puŋgo larawa,

\par }{\Q na kaa pye mìlan kɛɛ ki taga wa na yɔn ki na ki yaara ti mɛgɛ ni mari gbɔgɔ,


\par }{\Q \VS{28}ki pyewe pi na ma, ki jɛn na pye kapege na na, ŋga kiti daga mbe kɔn ki na,

\par }{\Q kona mi jɛn na Yɛnŋɛlɛ na wa naayeri li java.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Naga yɛn ma, mila pye na yɔgɔri na jugu wi jɔlɔgɔ ki wogo na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, mìla pye na yeni nayinmɛ ni kapege ŋga kùu ta ki kala na wi le?


\par }{\Q \VS{30}Mi sila yɛnlɛ yɛrɛ na yɔn ki para ki wa ki la,

\par }{\Q mbe daŋga sɛnrɛ yo mbe wa wi na, mbaa ki jaa wi ku.


\par }{\Q \VS{31}Leele mbele pàa pye wa na go ki ni, pàa pye na yuun fɔ:

\par }{\Q «Ambɔ wi fa kara ka wa wi yeri mbe tin?»


\par }{\Q \VS{32}Nambanŋa na wɔnlɔ na yeri laga funwa na;

\par }{\Q na go kìla pye ma yɛngɛ ma nambanmbala pe kan.


\par }{\Q \VS{33}Naga yɛn ma, mila kapere ti lara paa sɛnwee piile sanmbala pe yɛn wi le?

\par }{\Q Mila kambasinnde ti tɔn wa na nawa pi ni wi le?


\par }{\Q \VS{34}Mi sila pye na fyɛ janwa wi sɛnyoro ti yɛgɛ,

\par }{\Q leele paa na tifaga ki sila pye na sunndo kɔngɔ waa na na,

\par }{\Q mbanla kan mbe pyeri mbe koro wa na go.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Ɛnhɛn, mi yaa ambɔ fɔ ta wi logo na yeri?

\par }{\Q Na sɛnrɛ puŋgo woro tori yɛɛn.

\par }{\Q Ki yɛn ma yala Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lilan yɔn sogo!

\par }{\Q Sɛwɛ ŋa na winfɔ wì yɔnlɔgɔ na baga na na,


\par }{\Q \VS{36}mi yaa wi lɛ wa na pajoro ti na,

\par }{\Q mboo pye paa wunluwɔ njala yɛn, mbeli kan wa na go ki na.


\par }{\Q \VS{37}Mi yaa na yɔngɔlɔ yɔn ki ni fuun ki yɛgɛ yo Yɛnŋɛlɛ li kan;

\par }{\Q mi yaa fulo li tanla paa wunluwɔ pyɔ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{38}Na kaa pye na kɛɛrɛ ti yɛn na gbele na baga na na ma yo mìri yu,

\par }{\Q na kaa pye na kɛɛrɛ palaye pe yɛn na yanli nala jɛrɛgi,


\par }{\Q \VS{39}na kaa pye mì kɛɛrɛ ti yarilire ti li mi siri sara,

\par }{\Q na kaa pye mì ti jɔlɔgɔ to ti tunmbyeele pe na mbaa pe kuun,


\par }{\Q \VS{40}kona wuuro mbe fi wa kɛɛrɛ ti ni
bile wi yɔnlɔ,

\par }{\Q yanpege mbe fi wa
ɔrizhi wi yɔnlɔ.

\par }{\BB \par }
{\Q Zhɔbu wi sɛnrɛ pa tì kɔ namɛna.




\par }{\MS ELIHU WI SƐNYORO

\par }\Chap{32}{\MR 32–37

\par }{\SH Elihu wi yɛn naga yɛgɛ yuun \newline  kɔrɔ ŋa wì ti wi daga mbe para
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a ki nambala taanri pè si Zhɔbu wi yɔn sogomɔ pi yaga, katugu Zhɔbu wìla pye naa yɛɛ jate lesinŋɛ.

\VS{2}A ko si Barakɛli pinambyɔ Elihu wi ya fɔ jɛŋgɛ. Elihu wìla pye Buzi cɛnlɛ woo, ma yiri wa Aramu setirige ki ni. Wìla nawa ŋgban Zhɔbu wi ni fɔ jɛŋgɛ, katugu wìla pye naa yɛɛ piin ma yo wi yɛn ma sin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{3}Wìla nawa ŋgban fun Zhɔbu wi wɛnnɛ taanri pe ni, katugu pe sila sɛnrɛ ta mbe Zhɔbu wi yɔn sogo, ɛɛn fɔ pàa pye naa jɛrɛgi.

\VS{4}Maga ta leele sanmbala pàa pye ma lɛ Elihu wi na, kì pye ma Elihu wìla sige gbɛn, mɛɛ kaa jɛn ma para Zhɔbu wi ni.

\VS{5}Naa Elihu wìla kaa ki yan sɛnrɛ sila ta ki nambala taanri pe yeri mbe Zhɔbu wi yɔn sogo, a wì si nawa ŋgban fɔ jɛŋgɛ.

\VS{6}Kona, Barakɛli pinambyɔ Elihu ŋa wìla pye Buzi cɛnlɛ woo, wì si sɛnrɛ ti lɛ ma yo fɔ:

\par }{\Q Muu yɛn pyɔ jɛɛ, yoro wo yɛn lelɛŋgbaara,

\par }{\Q ki kala na, mi yɛn na fyɛ, a kila na kɔɔn shyɛn mbanla nawa jatere wi yɛgɛ yo ye kan.


\par }{\Q \VS{7}Mìla pye nala yɛɛ piin ma yo fɔ yoro mbele yè lɛ, yoro ye daga mbe para,

\par }{\Q yoro mbele yè yɛlɛ yɔn ka ta, yoro ye yaa kajɛnmɛ pi yɛgɛ naga.


\par }{\Q \VS{8}Ɛɛn fɔ kaselege ko na, Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lo li ma tijinliwɛ kan sɛnwee wi yeri,

\par }{\Q Yawa pi ni fuun fɔ wi yɔn tifɛlɛgɛ ko ki ma jɛnmɛ kan wi yeri.


\par }{\Q \VS{9}Yɛgɛlɛ yɔn lɛgɛrɛ ko ma ki ma sɛnwee wi pye kajɛnŋɛ,

\par }{\Q lelɛwɛ po ma pi ma kaselege ki kɔrɔ jɛnmɛ pi kan sɛnwee wi yeri.


\par }{\Q \VS{10}Ki kala na, mì yo ye logo na yeri,

\par }{\Q mi fun mi yaa ŋga mì jɛn ki yɛgɛ yo.


\par }{\Q \VS{11}Ye wele, mìla sige mbe ye woyoro ti logo,

\par }{\Q mìla nuŋgbolo jan ma ye sɛnrɛ yolɔmɔ pi logo,

\par }{\Q ma ye yaga, a yèri cancan fɔ ma saa gbɔn wa ye sɛnrɛ ti kɔsaga ki na.


\par }{\Q \VS{12}Mìla na jatere wi tɛgɛ laga nuŋgba, ma logo ye yeri jɛŋgɛ,

\par }{\Q ye ni, wa kpɛ si ya yo mbe sɛnrɛ ti kɔ wa Zhɔbu wi yɔn;

\par }{\Q wa kpɛ si ya mbe yɔn sogomɔ kan wi sɛnyoro ti na.


\par }{\Q \VS{13}Konaa ki ni fuun, yaga ka yo fɔ we pye tijinliwɛ fɛnnɛ,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li mbe ya mbe tanga ta Zhɔbu wi na, ɛɛn fɔ sɛnwee se ya.


\par }{\Q \VS{14}Ma si yala Zhɔbu wi suu sɛnrɛ ti yo mberi sin mi na,

\par }{\Q ki kala na, mi se ye sɛnyoro lɔmɔ po lɛ mboo yɔn sogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wele, kì to pe yɔn na, pee ya yɔn sogomɔ kan naa,

\par }{\Q sɛnrɛ tì kɔ wa pe yɔn.


\par }{\Q \VS{16}Mìla pe sige pe para, ɛɛn fɔ kì kaa pye pe woro na para naa,

\par }{\Q kì kaa pye pè sɛnrɛ ti yerege, pe woro na yɔn sogomɔ kaan naa,


\par }{\Q \VS{17}kì pye ma, mi fun mi yaa na yɔn sogomɔ kan;

\par }{\Q mi fun mi yaa ŋga mì jɛn ki yɛgɛ naga.


\par }{\Q \VS{18}Katugu sɛnlɛgɛrɛ yɛn na yeri mbe yo,

\par }{\Q na nawa jatere wi yɛn nala wɔnrɔgi mbe para.


\par }{\Q \VS{19}Ki yɛn paa duvɛn yɛn, ŋa wi yɛn na kanni wa na nawa,

\par }{\Q paa sɛlɛgɛ kashara fɔnndɔ yɛn, nda duvɛn wi yɛn na jaa mberi walagi.


\par }{\Q \VS{20}Ki kala na, mi yaa para mbe ta mbanla yɛɛ ta,

\par }{\Q mi yaa na yɔn ki yɛngɛ mbe yɔn sogomɔ kan.


\par }{\Q \VS{21}Mi se para mbe lere wɔ lere ni,

\par }{\Q mi se para mbe lere fanla.


\par }{\Q \VS{22}Katugu mi si lefanlaga jɛn,

\par }{\Q na mi kaga pye, na Dafɔ wi yaa na wɔ laga fyɛlɛgɛ na.




\par }\Chap{33}{\SH Elihu wì yo Yɛnŋɛlɛ \newline  li maa sɛnwee \newline  wi nari jɔlɔgɔ sanga ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Koni Zhɔbu, na sɛnrɛ ti logo na yeri!

\par }{\Q Nuŋgbolo jan mala sɛnrɛ ti ni fuun ti logo!


\par }{\Q \VS{2}Wele, mi yaa na yɔn ki yɛngɛ mbe para,

\par }{\Q mi yaa na yɔn sɛnrɛ ti yo.


\par }{\Q \VS{3}Kaselege ŋga ki yɛn wa na kotogo na, ko mi yaa yo,

\par }{\Q jɛnmɛ mba pi yɛn na ni, po sɛnrɛ mi yaa yo wa na yɔn mboo filige.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lo lìlan gbegele, Yawa pi ni fuun fɔ wi yɔn tifɛlɛgɛ ko kìgi kan mi yɛn yinwege na.


\par }{\Q \VS{5}Na kaa pye ma mbe ya mbanla yɔn sogo,

\par }{\Q ma yɛɛ gbɛgɛlɛ ma yere na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mɔɔ woyoro ti yo!


\par }{\Q \VS{6}Wele, mi naa mboro ni we yɛn ja Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na,

\par }{\Q katugu mi fun joro pè tɛgɛ mala fanri.


\par }{\Q \VS{7}Ki kala na, kii daga ma sunndo wila kɔɔn maa seri na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mi se ya mbanla fanŋga ki taga ma na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mà para, na nuŋgbogolo yɛn ki sɛnrɛ ti na,

\par }{\Q ma sɛnyoro mìri logo.


\par }{\Q \VS{9}Mà yo fɔ: «Mi yɛn
kpoyi ma pye kapege fu,

\par }{\Q mi yɛn ma yala, kajɔɔgɔ kpɛ woro na na.


\par }{\Q \VS{10}Konaa ki ni fuun, Yɛnŋɛlɛ li yɛn nala jɛrɛgisaga jaa,

\par }{\Q li yɛn nala jate paa li jugu yɛn.


\par }{\Q \VS{11}Lìlan tɔɔrɔ ti le ŋgbɛɛrɛ na,

\par }{\Q li yɛn nala torosaga pyew ki kɔrɔsi.»


\par }{\Q \VS{12}Mi yɛn nɔɔ yɔn sogo Zhɔbu naga yuun ma kan fɔ tanga woro ma yeri wa ki kala na li ni,

\par }{\Q katugu Yɛnŋɛlɛ lì gbɔgɔ ma wɛ sɛnwee wi na.


\par }{\Q \VS{13}Yiŋgi na ma nɛɛ kendige woo li ni,

\par }{\Q fɔ li woro na li kapyegele ke pyego ki yuun lere kan?


\par }{\Q \VS{14}Yɛnŋɛlɛ li ma para yɛgɛ ka na wagati wa ni,

\par }{\Q mbe ka para yɛgɛ ka yɛgɛ na wagati wa ni, ɛɛn fɔ sɛnwee wo wila laga kɔrɔsi.


\par }{\Q \VS{15}Li ma para sɛnwee wi ni wɔɔnrɔ na, naa yariyanra ni yembinɛ,

\par }{\Q sanga ŋa ni sɛnwee wi ma wɔnlɔ ma ku we,

\par }{\Q sanga ŋa ni wi ma pye ma sinlɛ na wɔnlɔ wa wi sinlɛyaraga ki na we.


\par }{\Q \VS{16}Ko sanga wowi li ma sɛnrɛ le sɛnwee piile pe nuŋgbolo,

\par }{\Q mbe nagawa kan pe yeri jɛŋgɛ;


\par }{\Q \VS{17}jaŋgo mbe sɛnwee wi laga wi kapyere tijangara ti na,

\par }{\Q mboo shɔ yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kɛɛ.


\par }{\Q \VS{18}Ki ka pye ma, wi yaa wi yɛɛ shɔ fanga ki kɛɛ,

\par }{\Q konaa mboo yɛɛ shɔ sɔgbɔ kunwɔ pi kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mbe taga wa ko na, Yɛnŋɛlɛ li ma yama tɛgɛ ma lere wa koro, mboo ta sinlɛsaga wa wi fuuro ti na;

\par }{\Q kona wi wire ti maa seri wi na wɛrɛwɛ pi kala na.


\par }{\Q \VS{20}Yaakara tila tanla wi yɔn naa,

\par }{\Q ali yaakara tanra ti la ma kɔ wi na.


\par }{\Q \VS{21}Wi ma cɔgɔ ma cɛn kɛkɛlɛkɛ,

\par }{\Q wi kajeere nda ti sila pye na yaan, koni wi ma koro kajeere.


\par }{\Q \VS{22}Ko sanga wo ni, wi ma yɔngɔ fanga ki ni,

\par }{\Q wi yinwege ki ma pye kunwɔ
mɛrɛgɛ wi kɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ɛɛn fɔ, na ki ka pye mɛrɛgɛ wa yɛn le ki naŋa wi tanla,

\par }{\Q na mɛrɛgɛ nuŋgba pe ka yiri wa Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛye mbele kasulumbolo pe waga kele (1 000) sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mbe kaselege konɔ li naga ki naŋa wi na,


\par }{\Q \VS{24}na ko mɛrɛgɛ wo kaa yinriwɛ ta, mbe Yɛnŋɛlɛ li pye fɔ:

\par }{\Q «Wi shɔ wiga ka ta mbe tigi wa fanga ki ni,

\par }{\Q katugu mùu go shɔgɔ sara wi ta.»


\par }{\Q \VS{25}Kona wi wire ti ma kanŋga ma pye paa wi punwɛ sanga wire ti yɛn,

\par }{\Q wi ma sɔngɔrɔ ma pye paa wi lefɔnrɔ sanga wi yɛn.


\par }{\Q \VS{26}Wi ma Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, li maa yɛnrɛwɛ pi logo;

\par }{\Q wi ma kari wa li yɛgɛ sɔgɔwɔ yɔgɔrimɔ ni,

\par }{\Q katugu Yɛnŋɛlɛ lo li ma sɔngɔrɔ na sɛnwee wi jate naa lesinŋɛ.


\par }{\Q \VS{27}Ki lerefɔ wi maa yuuro koo leele pe yɛgɛ na na yuun fɔ:

\par }{\Q «Mìla kapege pye, mi sila tanga kasinŋge ki na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋga kila daga mbe pye na na, Yɛnŋɛlɛ lii ko pye na na.


\par }{\Q \VS{28}Yɛnŋɛlɛ lìlan shɔ, jaŋgo mi ka ka tigi wa fanga ki ni,

\par }{\Q kì pye ma, mi yɛn yinwege na, mi yɛn na yanwa pi yaan.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Wele, Yɛnŋɛlɛ lo li maa ko ki ni fuun ŋga ko piin sɛnwee wi kan,

\par }{\Q li maga pye pyesaga shyɛn, maga pye pyesaga taanri,


\par }{\Q \VS{30}jaŋgo mbe sɛnwee wi yinwege ki shɔ mbege wɔ wa fanga ki ni,

\par }{\Q jaŋgo mbe weele pe yanwa pi yirige wi kan.


\par }{\Q \VS{31}Koni Zhɔbu, nuŋgbolo jan ma logo na yeri,

\par }{\Q pyeri maga yaga mi yaa para.


\par }{\Q \VS{32}Na kaa pye sɛnrɛ yɛn ma yeri mbanla yɔn sogo, ti yo!

\par }{\Q Ma para, katugu ki yɛn mala ndanla mbege yan ma tanga ta.


\par }{\Q \VS{33}Na kaa si pye sɛnrɛ si woro ma yeri, ma logo na yeri!

\par }{\Q Ma pyeri mi yaa ma naga kajɛnmɛ pi ni.




\par }\Chap{34}{\SH Elihu wì yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma sin
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Elihu wì si sɛnrɛ ti lɛ ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Yoro kajɛnmbɛlɛ, yanla sɛnrɛ ti logo!

\par }{\Q Yoro mbele jɛnmɛ pi yɛn ye yeri, ye nuŋgbogolo jan ye logo na yeri!


\par }{\Q \VS{3}Katugu nuŋgbolo li ma sɛnrɛ ti sɛgɛsɛgɛ mari jɛn yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa yɔn ki ma yaakara ti nɛnɛ mari tanwa pi jɛn ma fun.


\par }{\Q \VS{4}Koni ŋga ki yɛn ma sin, we ko wɔ,

\par }{\Q ŋga ki yɛn ma yɔn, waa ko jaa we yɛɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{5}Zhɔbu wìgi yo ma yo fɔ: «Mi yɛn sinŋɛ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ lì je mbe tanga ki kan na yeri.


\par }{\Q \VS{6}Ali mbege ta mi yɛn sinŋɛ, pe yɛn nala jate yagbogolo fɔ,

\par }{\Q na wɛlɛgɛsaga yama pi woro na koo, ma sigi ta mii kapege pye.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Lere wiwiin wi yɛn wa paa Zhɔbu wi yɛn,

\par }{\Q wo ŋa wi maa yɛɛ nagawa sɛnrɛ yuun paa lere ma kaa na tɔnmɔ woo we?


\par }{\Q \VS{8}Wo ŋa wì kapere pyefɛnnɛ pe pye wi tangayɛɛnlɛ,

\par }{\Q ma lepeele pe pye wi pinlɛyɛɛnlɛ.


\par }{\Q \VS{9}Katugu wi ma yo fɔ: «Na lere kaa ki jaa wi kala li Yɛnŋɛlɛ li ndanla,

\par }{\Q tɔnli woro ki ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ki kala na, ye logo na yeri, yoro kajɛnmbɛlɛ wele,

\par }{\Q tipewe pi laga yɛn ma lali Yɛnŋɛlɛ li ni,

\par }{\Q kambasinŋge ki laga yɛn ma lali Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li ni.


\par }{\Q \VS{11}Li ma sɛnwee wi sara mbe yala wi kapyegele ke ni,

\par }{\Q li ma lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi tangalɔmɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{12}Kaselege ko na, Yɛnŋɛlɛ laa tipege pye,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ laa kiti kɔn mbe kasinŋge ki kɛ.


\par }{\Q \VS{13}Ambɔ wi tara ti tegere ti kan li yeri?

\par }{\Q Ambɔ wi dunruya wi ni fuun wi le li kɛɛ?


\par }{\Q \VS{14}Na kaa pye Yɛnŋɛlɛ làa pye na jatere piin li yɛɛra wogo ko cɛ na,

\par }{\Q ndɛɛ ki pye lili yinnɛ lo naa li yinwege wɔnwɔn pi sɔngɔrɔ maa wɔ we ni,


\par }{\Q \VS{15}yaara yɛnwere pyew ti jɛn na ku mbe wɔ wa yɔnlɔ nuŋgba,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ wi jɛn na sɔngɔrɔ wa taambugɔ ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Zhɔbu, na kaa pye ma jilige, ma logo na yeri,

\par }{\Q ma nuŋgbolo jan mala sɛnrɛ ti logo!


\par }{\Q \VS{17}Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ li mbe ya cɛn dunruya wi go na mbege ta li yɛn ma kasinŋge ko panra wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ na sinnɛ naa fanŋga fɔ, mboro mbe ya kiti kɔn wi to li na wi le?


\par }{\Q \VS{18}Lo li maga yo wunluwɔ wa kan fɔ: «Ma woro yaraga ka,»

\par }{\Q mbege yo fanŋga fɛnnɛ pe kan fɔ: «Ye yɛn lepeele!»


\par }{\Q \VS{19}Yɛnŋɛlɛ laa fanŋga fɛnnɛ pe wɔ pe yɛ leele sanmbala pe ni,

\par }{\Q laa si yarijɛndɛ tafɔ wi mbɔnrɔ fyɔnwɔ fɔ wi na,

\par }{\Q katugu lo lì pe ni fuun shyɛn pe gbegele li kɛɛ ki ni.


\par }{\Q \VS{20}Pe ma ku le yɔnlɔ nuŋgba li ni,

\par }{\Q tara woolo pe ma yiri ma je yindɛgɛ na, kundigile pe ma tɔngɔ ma wɔ wa,

\par }{\Q fanŋga fɛnnɛ pe ma kɔ ma wɔ wa, mbe sigi ta lere kɛɛ na gbɔn pe na.


\par }{\Q \VS{21}Katugu Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ yɛn sɛnwee wi tangalɔmɔ pi na,

\par }{\Q li yɛn na sɛnwee wi yɔngɔlɔ ke ni fuun ke yaan.


\par }{\Q \VS{22}Diwi wo wa woro wa nakoma kunwɔ pi diwi wo wa woro wa,

\par }{\Q ŋa tipege pyefɛnnɛ pe mbe ya lara wa wi ni.


\par }{\Q \VS{23}Yɛnŋɛlɛ lii jori mbe lere kala wele mbe mɔ,

\par }{\Q mbe si ka jɛn mbe kiti kɔn wi na wa li yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{24}Li ma fanŋga fɛnnɛ pe jan laa cɛn mbaa yewe pe wogo na,

\par }{\Q mbe si pele yɛgɛ tɛgɛ wa pe yɔnlɔ;


\par }{\Q \VS{25}katugu lì pe kapyegele ke jɛn,

\par }{\Q li ma pe jan yembinɛ ma pe tɔngɔlɔ.


\par }{\Q \VS{26}Li ma pe gbɔn lere pyew wi yɛgɛ na,

\par }{\Q paa lepeele yɛn.


\par }{\Q \VS{27}Katugu pàa pe yɛɛ laga Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q pe sila yɛnlɛ mbe tanga li koŋgolo ke ni fuun ke na.


\par }{\Q \VS{28}Pàa ti a fyɔnwɔ fɛnnɛ pe gbelege mbe sagawa ja kì gbɔn wa li na,

\par }{\Q a lì mbele pe yɛn tege ni pe gbelege ki logo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Na Yɛnŋɛlɛ li ka pyeri lii yaraga ka pye, ambɔ wi mbe ya mbeli jɛrɛgi?

\par }{\Q Na li ka li yɛgɛ ki lara, ambɔ wi mbe ya mbeli yan?

\par }{\Q Konaa ki ni fuun, li maa cɛngɛlɛ ke kɔrɔsi yɛgɛ ŋga na, pa li maa sɛnwee piile pe kɔrɔsi ma;


\par }{\Q \VS{30}jaŋgo mbele pe woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, mbe pe yɛgɛ kɔn wa ka ka cɛn fanŋga ki na,

\par }{\Q konaa paga ka pye paa pɛnɛ yɛn tara woolo pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ndɛɛ ki pye lere wa mbe ja ya mbege yo Yɛnŋɛlɛ li kan mbe yo fɔ:

\par }{\Q «Mìlan kapege ki jɔlɔgɔ ki jɔlɔ makɔ, mi se kapege pye naa.


\par }{\Q \VS{32}Yaraga ŋga mi woro na yaan, ki naga na na,

\par }{\Q na kaa pye mi kambasinŋge pye, mi se ka pye naa.»


\par }{\Q \VS{33}Naga yɛn ma, mboro ŋa mà je Yɛnŋɛlɛ li kapyegele ke na,

\par }{\Q mbe yala ma jatere wi ni, li daga mbe ki lerefɔ wi le jɔlɔgɔ wi le?

\par }{\Q Mboro ma daga mbe ka yo, mi ma.

\par }{\Q Ŋga mà jɛn ki yo na kan!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Leele mbele pè jilige,

\par }{\Q mbe pinlɛ kajɛnmbɛlɛ mbele pe yɛn na nuru na yɔn na pe ni, pe yaa kanla pye fɔ:


\par }{\Q \VS{35}«Zhɔbu wi yɛn na para jɛnmɛ fu,

\par }{\Q tijinliwɛ woro wa wi sɛnrɛ ti ni.


\par }{\Q \VS{36}Ki kala na, ki daga Zhɔbu wi wamawelewe pi pye wi na fɔ sa gbɔn wa pi kɔsaga ki na,

\par }{\Q katugu wùu yɔn sogomɔ pi kan paa lepee yɛn.


\par }{\Q \VS{37}Katugu wi yɛn na yinrigi na jege, na ka tari wa wi kapege ki na,

\par }{\Q wi yɛn na sɛnlɛgɛrɛ yuun Yɛnŋɛlɛ li na, maga kan we jatere wi yɛn na kɔɔn shyɛn we na.»




\par }\Chap{35}{\SH Elihu wì yo go fu sɛnrɛ \newline  Zhɔbu wi yɛn na yuun
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Elihu wì si ka taga wa wi sɛnrɛ ti na, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Naga yɛn ma, maa ki sɔnri tanga yɛn ma yeri wi le?

\par }{\Q Naa mà yo fɔ: «Mi yɛn ma sin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na we!»


\par }{\Q \VS{3}Mà yo naa fɔ: «Na mii kapege pye, yiŋgi tɔnli mi yaa ta wa ki ni? Yiŋgi ki yaa yɔn na kan\FTNT{†}{{\FR 35:3 }{\FR{35.3:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Yiŋgi ki yaa yɔn na kan,}} ki mbe ya logo fɔ: Yiŋgi ki yaa yɔn ma kan.}}}?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Muwi mi yaa ma yɔn sogo,

\par }{\Q mboro naa ma wɛnnɛ pe ni.


\par }{\Q \VS{5}Ma yɛngɛlɛ ke kan ma naayeri wi wele jɛŋgɛ,

\par }{\Q kambaara ti wele wa naayeri fɔ wa lege!


\par }{\Q \VS{6}Na maga kapege pye, ko yaa yiŋgi jɔgɔ Yɛnŋɛlɛ li na?

\par }{\Q Na ma kapere ti ka lɛgɛ, ko yaa yiŋgi pye Yɛnŋɛlɛ na?


\par }{\Q \VS{7}Na maga pye mbe sin, ma yaa yiŋgi kan Yɛnŋɛlɛ li yeri?

\par }{\Q Yiŋgi li yaa ta ma yeri?


\par }{\Q \VS{8}Ma lewee yɛɛnlɛ poro wɛlɛ ma tipewe pi yaa la jɔlɔ;

\par }{\Q maga pye mbe sin, ki yaa la ma lewee yɛɛnlɛ poro kala yɔngɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Leele pe maa gbele, na pe jɔlɔfɛnnɛ paga jɔlɔgɔ taga pe na sa toro;

\par }{\Q pe maa gbele na sagafɔ jaa wi pe shɔ fanŋga fɛnnɛ pe kɛɛ.


\par }{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ lere kpɛ na ta mbe yo fɔ: «Na Dafɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛn se yeri,

\par }{\Q lo na li ma ti sɛnwee wi maa sɔnmɔ yuuro koo yembinɛ,


\par }{\Q \VS{11}lo na li ma we naga ma we pye tijinliwɛ fɛnnɛ ma wɛ yan woŋgaala pe na,

\par }{\Q ma we pye tijinliwɛ fɛnnɛ ma wɛ naayeri sannjɛrɛ ti na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Leele pe maa gbele na sagafɔ jaa, ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ laa pe yɔn sogo,

\par }{\Q lepeele pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kala na.


\par }{\Q \VS{13}Kaselege ko na, pe yɛn na gbele wagafe; Yɛnŋɛlɛ li woro na nuru pe yeri,

\par }{\Q Yawa pi ni fuun fɔ wi suu jatere wi tɛgɛ pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa ma yɔn sogo mɛlɛ, mboro ŋa mà yo ma woro nali yaan,

\par }{\Q fɔ mɔ̀ɔ kala li le li kɛɛ, mali sige ma saa te.


\par }{\Q \VS{15}Hɛɛn koni, mbege ta li naŋgbanwa pi woro na yaraga ka piin lere na,

\par }{\Q a kì cɛn ndɛɛ naa sɛnwee wi ma yiri ma je li woro naga jate;


\par }{\Q \VS{16}kì pye ma, Zhɔbu wùu yɔn ki yɛngɛ na sɛnwara yuun,

\par }{\Q wi yɛn na sɛnlɛgɛrɛ yuun, nda ti yɛn jɛnmɛ fu.




\par }\Chap{36}{\SH Elihu wì yo Yɛnŋɛlɛ \newline  li ma lere wi koro jɔlɔgɔ ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Elihu wì si para Zhɔbu wi ni naa, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Na sige naa jɛnri, mi yaa ma yɛgɛ naga,

\par }{\Q katugu sɛnrɛ yɛn na yeri bere mbe yo ma kan Yɛnŋɛlɛ li wogo na.


\par }{\Q \VS{3}Mi yaa na jɛnmɛ pi lagaja mbe yiri fɔ lege,

\par }{\Q mi yaa para mbe tanga kan na Dafɔ wi yeri.


\par }{\Q \VS{4}Kaselege ko na, na sɛnrɛ ti woro yagbogowo sɛnrɛ;

\par }{\Q lere ŋa wi jɛnmɛ pi yɛn jɛmbɛ ma yɔn fili, wo wi yɛn na ma yɛgɛ sɔgɔwɔ yɛɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Wele, Yɛnŋɛlɛ li yɛn yafɔ, laa lere tifaga;

\par }{\Q li yawa pì gbɔgɔ li tijinliwɛ gbɔɔ pi fanŋga na.


\par }{\Q \VS{6}Laa yere ki na lepee wi yinwege ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe yɛn tege ni, li ma pe tanga ki kan pe yeri.


\par }{\Q \VS{7}Laa li yɛgɛ ki laga lesinmbele pe na mbe puŋgo le pe ni,

\par }{\Q li ma pe teŋge wunluwɔ jɔngɔ na paa wunlumbolo yɛn;

\par }{\Q li ma pe tɛgɛ wunluwɔ pi na fɔ sanga pyew,

\par }{\Q jaŋgo mbe pe yirige.


\par }{\Q \VS{8}Na paga yɔngɔwɔ le pe na,

\par }{\Q nakoma na jɔlɔgɔ ka to pe na,


\par }{\Q \VS{9}kona Yɛnŋɛlɛ li ma pe kapyere ti yirige funwa na mari naga pe na,

\par }{\Q mbe taga wa ko na, naa pè yiri ma je pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kala na we.


\par }{\Q \VS{10}Li ma ti pe ma nuŋgbolo jan nali yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q li maga yo pe kan fɔ pe kambasinnde ti yaga.


\par }{\Q \VS{11}Na paga logo li yeri mbe yere li wogo ki na,

\par }{\Q pa pe yaa pe yinwege ki pye ki sa kɔ wa fɛrɛwɛ pi ni,

\par }{\Q pe yɛgɛlɛ yɔn ki yaa sa kɔ wa yɔgɔrimɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{12}Ɛɛn fɔ na pee logo li yeri, li yaa ti pe pe gbo sɔgbɔ ni,

\par }{\Q pe yaa ku wa pe kambajɛnmɛ pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mbele pe woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, pe ma nawa ŋgban li ni,

\par }{\Q ali na Yɛnŋɛlɛ li ka pe pɔ li yɔngɔwɔ pi ni, paa gbele mbeli yeri li pe saga.


\par }{\Q \VS{14}Ki kala na, pe ma ku wa pe lefɔnrɔ sanga wi ni,

\par }{\Q pe ma ku paa nambala jajara pyefɛnnɛ yɛn\FTNT{†}{{\FR 36:14 }{\FR{36.14:
}}{\FT{Nambala jajara pyefɛnnɛ pa pàa pye na ki jajara ti piin wa pe yarisunndo gbɔgɔyinrɛ ti ni. Pa jɛɛlɛ pàa pye na kee ki nambala pe kɔrɔgɔ wa, ki wogo kìla pye yarisunndo ti ŋgasele la (}}{\XT{Dete 23.18; 1 Wunlu 14.24}}{\FT{).}}}.


\par }{\Q \VS{15}Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li ma ŋa wi yɛn tege ni wi tege ki tɛgɛ mboo shɔ,

\par }{\Q li ma jɔlɔgɔ ki tɛgɛ mboo yɛri.


\par }{\Q \VS{16}Mboro fun, li yaa ma tile mbɔɔn wɔ wa jɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q mbɔɔn kɛɛ yaara ti lɛgɛ, yaraga ka sɔɔn yanra,

\par }{\Q mbe ti yaakara tanra ti lɛgɛ le ma tanla.


\par }{\Q \VS{17}Ɛɛn fɔ koni, jɔlɔgɔ ŋga ki daga mbe to lepeele pe na, ko kì to ma na;

\par }{\Q kiti wo naa jɔlɔgɔ ki ni, tì to ma na.


\par }{\Q \VS{18}Ɛɛn fɔ maga ka ti naŋgbanwa pɔɔn kan ma yiri ma je;

\par }{\Q maga kaa ma yɛɛ fanla mbaa ki sɔnri ndɛɛ ma yaa Yɛnŋɛlɛ li go jɔgɔ yarikanra lɛgɛrɛ ni.


\par }{\Q \VS{19}Naga yɛn ma, gbelege ŋga maa gbele na sagafɔ jaa ki mbe ya mbɔɔn shɔ jɔlɔgɔ ki ni wi le?

\par }{\Q Ma yɛɛra fanŋga ki ni fuun ki se ya mbɔɔn shɔ ki ni\FTNT{†}{{\FR 36:19 }{\FR{36.19:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki vɛrise ŋa wi yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Naga yɛn ma, yarijɛndɛ ti mbe ya mbɔɔn shɔ jɔlɔgɔ ki ni wi le? Ma tɛ wo naa ma fanŋga ki ni fuun ki se ya mbɔɔn shɔ ki ni.}}}.


\par }{\Q \VS{20}Ma kaa ki yegeri yembinɛ li wɔ,

\par }{\Q ki yembinɛ na cɛngɛlɛ ke yaa ka yiri wa ke cɛnsara ti ni.


\par }{\Q \VS{21}Ma yɛɛ yingiwɛ jɛn, maga kɔɔn yɛɛ kan kapege pyege ki yeri;

\par }{\Q katugu ko kì ti ma yɛn na jɔlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Wele, Yɛnŋɛlɛ li yɛn fanŋga fɔ li yawa pi fanŋga na;

\par }{\Q ambɔ wi mbe ya mbe lere naga paa lo yɛn?


\par }{\Q \VS{23}Ambɔ wi mbe ya mbe konɔ na li daga mbe tanga li naga li na?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya mbege yo li kan fɔ li kambasinŋge pye?


\par }{\Q \VS{24}Ma jatere wi tɛgɛ ki na, maa Yɛnŋɛlɛ li gbogo li kapyege ki kala na,

\par }{\Q ko ŋga sɛnwee piile pe maa ki sɔnni yuuro ni.


\par }{\Q \VS{25}Sɛnwee pyɔ pyew wi yɛn naga yaan,

\par }{\Q lere pyew wi ma koro lege naga wele jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{26}Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma gbɔgɔ, li gbemɛ pì toro we jatere wi kɔsaga ki na;

\par }{\Q lere se ya mbeli yɛgɛlɛ yɔn ki jiri mbege jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Li ma tɔnmɔ pi tile jɛɛnnjɛnri ma kari pi ni wa naayeri,

\par }{\Q mbe suu kanŋga mboo pye tisaga wa kambaara ti ni.


\par }{\Q \VS{28}Kona kambaara ti mɛɛ tisaga ki yaga ki ma tigi,

\par }{\Q ki ma to sɛnwee piile janwa lɛgɛlɛ li na.


\par }{\Q \VS{29}Ambɔ wi mbe ya mbe kambaara ti torolɔmɔ pi jɛn

\par }{\Q konaa yɛnŋɛlɛ gbanlaga ki ma tin yɛgɛ ŋga na wa yɛnŋɛlɛ na ki ni?


\par }{\Q \VS{30}Wele, Yɛnŋɛlɛ li ma yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pye li kɛɛ ki ni fuun ki na wa naayeri,

\par }{\Q mbe kɔgɔje wi latijuro ti tɔn diwi ni.


\par }{\Q \VS{31}Li ma ki kagala ke tɛgɛ ma kiti kɔn cɛngɛlɛ ke na,

\par }{\Q li ma yaakara lɛgɛrɛ kan ke yeri.


\par }{\Q \VS{32}Li ma yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pi yigi wa li kɛyɛn yi ni,

\par }{\Q mbe suu torogo wa pi karisaga.


\par }{\Q \VS{33}Li ma li yɛɛ naga wa yɛnŋɛlɛ gbaanra ti ni,

\par }{\Q yaayoro ti ma pye li panga ki jɛnmɛ.




\par }\Chap{37}{\SH Yɛnŋɛlɛ li kapyege ki yɛn ma gbɔgɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}A Elihu wì sho naa fɔ:

\par }{\Q Na sunndo wi yɛn na kɔɔn na na ki kagala ŋgele ke kala na,

\par }{\Q fɔ a wila suun na jaa mbe wɔ wa wi yɔnlɔ li ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ye pyeri ye logo, ye Yɛnŋɛlɛ li gbanlaga magala li logo,

\par }{\Q konaa gbaanra nda ti yɛn na yinrigi wa li yɔn ti ni!


\par }{\Q \VS{3}Li yɛn na yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ piin naayeri wi lagapyew,

\par }{\Q li yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pi ma gbɔn fɔ wa tara ti kɔsaga ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ko puŋgo na, pe ma Yɛnŋɛlɛ li magala gbɔlɔ li logo,

\par }{\Q li ma yɛnŋɛlɛ tinmɛ yirige ŋgbanga,

\par }{\Q ko sanga wo ni li ma yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pi torogo kɛɛ ki ni fuun ki na.


\par }{\Q \VS{5}Yɛnŋɛlɛ li ma tin ŋgbanga fɔ ki ma pye kafɔnnɔ,

\par }{\Q li maa kagbɔgɔlɔ piin, ŋgele we se ya ke kɔrɔ jɛn.


\par }{\Q \VS{6}Li maga yo sinndɛɛrɛ tisaga ki kan ma yo fɔ ki to laga tara ti na,

\par }{\Q li ma tisaga ki pye ki ma pan, mbe tisagbɔgɔ ki pye ki ma pan.


\par }{\Q \VS{7}Ki pyewe pi na ma, li ma sɛnwee pyɔ pyew wi tunŋgo ki yerege,

\par }{\Q jaŋgo pe ni fuun pege jɛn fɔ lo kɛɛ tunŋgo yi.


\par }{\Q \VS{8}Yan yaara ti ma ye wa ti were ti ni,

\par }{\Q ti ma koro wa ti sinlɛsara ti ni.


\par }{\Q \VS{9}Tisaga tifɛlɛgɛ ki maa paan na yinrigi wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri,

\par }{\Q yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tifɛlɛgɛ ko maa paan were ni.


\par }{\Q \VS{10}Yɛnŋɛlɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ki ma tɔnmɔ pi simbi,

\par }{\Q tɔnmɔ pi gona wi ma simbi paa sinndɛlɛgɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{11}Li ma kambaara ti yin tɔnmɔ pi ni;

\par }{\Q yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ maa piin kambaara ti sɔgɔwɔ kɛɛ ki ni fuun ki na.


\par }{\Q \VS{12}Li ma ti ti maa kee na mari na yala li nandanwa kala li ni,

\par }{\Q jaŋgo ŋga fuun li yɛn na jaa, paa ki piin laga tara ti na.


\par }{\Q \VS{13}Na li ka yo li yaa tara ti gbɔn li gbɛgɛ ki ni,

\par }{\Q nakoma na li ka yo li yaa kagbaraga pye,

\par }{\Q ko yaara to li ma torogo\FTNT{†}{{\FR 37:13 }{\FR{37.13
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Na li ka yo li yaa jɔlɔgɔ wa tara ti na, nakoma mberi suguru tɔnmɔ ni, nakoma mbe duwaw ti na, ko yaara to li ma torogo.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Zhɔbu, nuŋgbogolo jan ki kagala ke yeri ma ke logo!

\par }{\Q Ma yere jɛnri, ma sɔnri Yɛnŋɛlɛ li kagbɔgɔlɔ ke na.


\par }{\Q \VS{15}Yɛnŋɛlɛ li maa ki yaara ti yɛgɛ sinni yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q konaa li maa yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pi piin yɛgɛ ŋga na wa kambaara ti sɔgɔwɔ, maga jɛn le?


\par }{\Q \VS{16}Kambaara ti ma yere yɛgɛ ŋga na wa naayeri fowaga ki ni, maga jɛn le?

\par }{\Q Ŋa wi jɛnmɛ pi yɛn ma yɔn fili wo wi ma ko kafɔnnɔ tunŋgo ko pye.


\par }{\Q \VS{17}Na yɔnlɔparawa kalige kɛɛ tifɛlɛgɛ ki kaa gbɔɔn mbe tara ti wɛri,

\par }{\Q mboro ŋa ma yaripɔrɔ ti maa kafugo waa ma na,


\par }{\Q \VS{18}naga yɛn ma, mboro mbaa ya mbe Yɛnŋɛlɛ li saga mbe naayeri wi gbegele mboo jaraga le,

\par }{\Q nakoma mboo pye wi sheli paa duwale ŋa pè tugurɔn tɛgɛ maa gbegele wi yɛn le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ŋga we daga mbe yo Yɛnŋɛlɛ li kan ki naga we na,

\par }{\Q woro se ka jɛn mbe yo, we yɛn wa wɔwɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{20}Naga yɛn ma, sanni mbe sa para, ki daga pege yo li kan wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, lere daga mbe Yɛnŋɛlɛ li kɔgɔri kala la na, jaŋgo li ta li ki kala li jɛn wi le\FTNT{†}{{\FR 37:20 }{\FR{37.20:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ: Naga yɛn ma, lere daga mbe Yɛnŋɛlɛ li kɔgɔri kala la na, jaŋgo li ta li ki kala li jɛn wi le? Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Ambɔ wila jaa poo tɔngɔ?}}}?


\par }{\Q \VS{21}Yɔngɔlɔ ke ni, kambaara ti ma kaa yɔnlɔ yanwa pi tɔn lere naa yan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ tifɛlɛgɛ ka mɛɛ kaa pan mari pɛ mari laga wa.


\par }{\Q \VS{22}Yanwa pa na yinrigi wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, na yɛngɛlɛ paa tɛ yɛn;

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yɛn fyɛrɛ ni dɛ.


\par }{\Q \VS{23}Yɛnŋɛlɛ li yɛn yawa pi ni fuun fɔ, we se ya gbɔn li na,

\par }{\Q lì gbɔgɔ li yawa pi fanŋga na naa li kasinŋge ki fanŋga na,

\par }{\Q laa jɔlɔgɔ wa lesinŋɛ wi na.


\par }{\Q \VS{24}Ki kala na sɛnwee piile pe daga mbaa fyɛ li yɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa pe yɛɛ jate kajɛnmbɛlɛ laa la pe jate.




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LAA ZHƆBU \newline  WI YƆN SOGO

\par }\Chap{38}{\MR 38.1–42.6

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa naayeri wo naa tara \newline  ti dakala li yɛgɛ yo Zhɔbu \newline  wi kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si yɔn sogomɔ kan Zhɔbu wi yeri, mali ta wa tisaga tifɛlɛgɛ ki nandogomɔ, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Ambɔ wi mboro, mboro ŋa maa na kagala ŋgele mì kɔn mbe pye ke tɔnni

\par }{\Q ma kambajɛnmɛ sɛnrɛ ti ni we?


\par }{\Q \VS{3}Ma kurusijara wi pɔ wa ma sɛnnɛ paa lenaŋa kotogofɔ yɛn;

\par }{\Q mi yaa ma yewe, mala naga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Sanga ŋa ni mìla pye na tara ti nɔgɔ nii, maa pye se yeri?

\par }{\Q Ki yo na kan na kaa pye tijinliwɛ yɛn ma ni.


\par }{\Q \VS{5}Ambɔ wila tara ti gbemɛ naa ti titɔnlɔwɔ pi kɔn maa tɛgɛ, maa jɛn le?

\par }{\Q Ambɔ wila mana li sanga mari taanla?


\par }{\Q \VS{6}Tara ti nɔgɔ ki yɛn ma teŋge yiŋgi na?

\par }{\Q Ambɔ wila ti yɛnlɛ sinndɛlɛgɛ koŋgbanŋga ki tɛgɛ;


\par }{\Q \VS{7}sanga ŋa lalaaga wɔnŋgɔlɔ kaa pinlɛ na yɔgɔrimɔ yuuro koo,

\par }{\Q a Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛye paa yɔgɔri na jɔrɔgi we?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Sanga ŋa ni kɔgɔje wìla janri ma yiri ndɛɛ pòo se,

\par }{\Q ambɔ wila saa kɔɔrɔ le wi na, maa yɔn tɔn maa yerege?


\par }{\Q \VS{9}Sanga ŋa ni mìla kambaara ti pye wi yaripɔrɔ maa tɔn,

\par }{\Q ma diwi gbɔlɔ lo pye wi paara maa maga we?


\par }{\Q \VS{10}Sanga ŋa ni mìla ŋgasegele tɛgɛ wi na,

\par }{\Q ma kɔɔrɔ le wi na maa yɔn tɔn, ma sɔgɔyaara le wi na we?


\par }{\Q \VS{11}A mì suu pye ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ma yaa pan mbe gbɔn fɔ namɛna, ɛɛn fɔ mɛɛ daga mbe ko laga ŋga ko kaanla,

\par }{\Q katugu ma tɔnŋgbɔɔ mba pi maa kɔɔn na tuun, pa pi yɛɛ gbɔgɔwɔ pi yaa yere namɛna!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Maga lɛ ma yɛn yinwege na, maa ki yo lalaaga ki kan ma yo ki laga le?

\par }{\Q Maa lalaaga ki lagasanga wi naga ki na le,


\par }{\Q \VS{13}jaŋgo ki yanwa pi tara ti lagapyew ki laga,

\par }{\Q mbe lepeele pe purɔ le?


\par }{\Q \VS{14}Ko wagati wo ni, tara ti yɛgɛ cɛnwɛ pi ma kanŋga paa joro yɛn, nda pè mɛgɛ tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga taga ti na,

\par }{\Q ti ma pye ndɛɛ tiri yɛɛ fere yaripɔrɔ ni.


\par }{\Q \VS{15}Ɛɛn fɔ lepeele pe yanwa pi ma shɔ pe yeri;

\par }{\Q kɛɛ ŋga pàa yirige mbe gbɔnrɔ pye, ki ma kaari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Naga yɛn ma, ma ye ma gbɔn wa kɔgɔje wi tɔnmɔ pi yirisaga ki na le?

\par }{\Q Ma ye maa latijuro ti yanri mari yan le?


\par }{\Q \VS{17}Pe kunwɔ pi yeyɔngɔ kɔɔrɔ ti yɛngɛlɛ mari naga ma na le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ma kunwɔ pi diwi yeyɔngɔ ki yan le?


\par }{\Q \VS{18}Naga yɛn ma, ma tara ti gbemɛ pi yan maa jɛn ma kɔ le?

\par }{\Q Na kaa pye ma ki kagala ke ni fuun ke jɛn, ki yo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yanwa pi ca konɔ li yɛn se yeri?

\par }{\Q Diwi wi cɛnsaga ki yɛn se yeri?


\par }{\Q \VS{20}Ma mbe ya yanri mberi wele fɔ wa ti cɛnsaga,

\par }{\Q na kaa pye pe ma gbɔn wa ti na yɛgɛ ŋga na maga jɛn we?


\par }{\Q \VS{21}Màga jɛn jate, katugu kìla yala pɔ̀ɔn se makɔ,

\par }{\Q ma yɛgɛlɛ yɔn kì lɛgɛ fɔ jɛŋgɛ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Maa gbɔn wa
nɛzhi wi tɛgɛsaga ki na wi le?

\par }{\Q Maa sinndɛɛrɛ tisaga ki tɛgɛsaga ki yan wi le?


\par }{\Q \VS{23}Mì ki yaara ti tɛgɛ wa pilipeye yo kala na,

\par }{\Q malaga gbɔnpilige naa malaga ko kala na.


\par }{\Q \VS{24}Yanwa pi ma toro konɔ liliin ni mbe si gbɔn lagapyew ki ni?

\par }{\Q Yɔnlɔ yirisaga tifɛlɛgɛ ki ma yiri se yeri mɛɛ tara ti tɔn?


\par }{\Q \VS{25}Ambɔ wi ma konɔ yɛngɛ tisaga ki kan?

\par }{\Q Ambɔ wi ma konɔ wɔ yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ naa yɛnŋɛlɛ gbaanra ti kan?


\par }{\Q \VS{26}Tara nda lere woro ma cɛn wa ti ni, ambɔ wi ma ti tisaga ki ma to wa ti ni,

\par }{\Q mbe ti ki ma to wa
gbinri ŋa lere woro wa wi ni,


\par }{\Q \VS{27}jaŋgo mbe tara nda tì waga ma jɔgɔ ti kan tɔnmɔ ni,

\par }{\Q mbe ti yan mbe fi wa ki yiri?


\par }{\Q \VS{28}Naga yɛn ma, to yɛn tisaga ki yeri le?

\par }{\Q Ambɔ wi fɔɔngɔ ŋga ki maa wuun ki sɔɔlɔsaga nuŋgba nuŋgba pyew ki da?


\par }{\Q \VS{29}Tɔnmɔ mba pi ma simbi pi ma yiri se yeri?

\par }{\Q Ambɔ wi tisaga yaanŋgumbire ti da?


\par }{\Q \VS{30}Ko sanga wo ni, tɔnmɔ pi ma simbi ma sheli paa sinndɛlɛgɛ yɛn,

\par }{\Q pi gona wi ma pinlɛ ma sheli ma pye nuŋgba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Wɔnŋgɔlɔ ke wele, mboro mbe ya mbe Ŋgonɔ gbɔgɔ pire ti pɔ ti yɛɛ na,

\par }{\Q nakoma mbe wɔnndaanla pe sangala mbe pe lagala pe yɛɛ na?


\par }{\Q \VS{32}Ma mbe ya ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ wɔnŋgɔlɔ kaa yinrigi ke yirisanga wi ni le?

\par }{\Q Ma mbe ya mbe konɔ wɔ yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ wɔnŋgɔlɔ naa ke wɔnmbigile ke kan le?


\par }{\Q \VS{33}Naga yɛn ma, ma naayeri kondɛgɛŋgɛlɛ ke jɛn wi le,

\par }{\Q ke maa ŋga piin laga tara ti ni mboro ma maa ki yɛgɛ nari ke na wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Naga yɛn ma, mboro mbe ya para ŋgbanga kambaara ti ni,

\par }{\Q mbe ti ti pan tisagbɔgɔ ni ma na wi le?


\par }{\Q \VS{35}Mboro ma ma ti yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pi maa yinrigi na kee wa pi karisaga wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, na maga pi yeri pi mɔɔ pye mbe yo fɔ: «Mi ŋa» wi le?


\par }{\Q \VS{36}Ambɔ wila kajɛnmɛ pi le wa sɛnwee wi kotogo na,

\par }{\Q ambɔ wila kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi le wa wi tijinliwɛ pi ni\FTNT{†}{{\FR 38:36 }{\FR{38.36:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Ambɔ wi kajɛnmɛ pi kan tɔnmɔ sannjɛgɛ ki yeri, konaa ma tijinliwɛ pi kan ŋgopɔlɔ wi yeri, a wi sigi jɛn ma yo gbaan wi yaa yin?}}}?


\par }{\Q \VS{37}Ambɔ wi mbe ya wi kajɛnmɛ pi ni mbe kambaara ti jiri?

\par }{\Q Ambɔ mbe ya mbe naayeri tɔnmɔ kugboro ti go sogo mbe ti tisara ti pan,


\par }{\Q \VS{38}mbe taambugɔ ki yinŋgi mbege pye fɛnrɛgɛ,

\par }{\Q mbe tara ti kanimboro ti mara ti yɛɛ na?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{39}Mboro ma ma kara lagaja mberi kan jara nɔ wi yeri wi le?

\par }{\Q Mboro ma ma yaakara kan jara piile pe yeri mbe pe fuŋgo ki kɔ wi le,


\par }{\Q \VS{40}sanga ŋa ni ti ma pye ma sinlɛ wa ti were ti ni,

\par }{\Q nakoma sanga ŋa ni ti ma pye ma lara wa kɔlɔgɔ ki ni na kara singi mbe to ti na we?


\par }{\Q \VS{41}Na kaankaan pire ti kaa gbele mbaa Yɛnŋɛlɛ li yinri liri saga sanga ŋa ni,

\par }{\Q mbaa yanri la toro yaakara lama pi kala na,

\par }{\Q ambɔ wi ma ti yaakara ti kan ti yeri?




\par }\Chap{39}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn woŋgaala pe tafɔ
\par }
{\SHB Likatɔlɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Likatɔlɔye pe ma pe piile pe se sanga ŋa ni, maa jɛn le?

\par }{\Q Lufanɛɛlɛ pe kaa siin sanga ŋa ni, ma maa pe yaan le?


\par }{\Q \VS{2}Pe ma yeyɛn yɔn ŋga pye kugbɔ ki ni mbe si jɛn mbe se, ma maga jɛn le?

\par }{\Q Pe ma kaa pe piile pe se sanga ŋa ni, maa jɛn le?


\par }{\Q \VS{3}Pe ma sugulo, mɛɛ pe piile pe se;

\par }{\Q kona pe mɛɛ shɔ pe sege jɔlɔgɔ ki kɛɛ.


\par }{\Q \VS{4}Pe piile pe ma fanŋga ta, ma lɛ wa yan,

\par }{\Q pe ma kaa lagala pe nɛɛlɛ pe na, paa sɔngɔrɔ mbe pan pe kɔrɔgɔ naa.


\par }{\SHB Yan sofile
\par }
{\Q \VS{5}Ambɔ wi yan sofile wi yaga wi yɛɛ kan wila kee?

\par }{\Q Ambɔ wi mana li sangala wi na maa wa?


\par }{\Q \VS{6}Tara nda ti yɛn ma waga, mìri pye wi laga,

\par }{\Q ma tara laga falafala ŋga ki yɛn kɔ ni ki pye wi cɛnsaga.


\par }{\Q \VS{7}Wi kala woro wa ca nawa tinmɛ pi ni,

\par }{\Q wotoroye mbele sofilele maa tilele, wila la pe fevɛnnɛ pe jɔrɔgɔmɔ mba pe maa jɔrɔgi pe na pi nuru.


\par }{\Q \VS{8}Wi maa yanri na toro wa yanwira ti na naa yaakara ti lagajaa,

\par }{\Q wi maa yan tipirige cɛnlɛ pyew ki lagajaa.


\par }{\SHB Yannɔ
\par }
{\Q \VS{9}Naga yɛn ma, yannɔ wi mbe yɛnlɛ mbaa tunŋgo piin ma kan le?

\par }{\Q Wi mbe yɛnlɛ mbe sinlɛ wa naŋgboŋgo ki ni le?


\par }{\Q \VS{10}Ma mbe ya mboo le maŋga na mbe yo wila fali ma kan le?

\par }{\Q Wi mbe yɛnlɛ mbaa falinɛrɛ capire ti tile ma puŋgo na, mbɔɔn kɛrɛ laga ki yɔn yala wa gbunlundɛgɛ ki ni le?


\par }{\Q \VS{11}Naga yɛn ma, mboro mbe yɛnlɛ mbɔɔn jigi wi taga wi na, fɔ wi yɛn fanŋga ni,

\par }{\Q ki kala na ma yaa ma kɛrɛ tunndo ti ni fuun ti le wi kɛɛ le?


\par }{\Q \VS{12}Ma mbe yɛnlɛ mbe taga ki na fɔ wi yaa ma yarilire ti shiye ma kan,

\par }{\Q mbe kari sari gbogolo wa ma yarilire sunsaga ki na le?


\par }{\SHB Kɔnrɔsogolo
\par }
{\Q \VS{13}Kɔnrɔsogolo wi maa wi kanwira ti gbɔɔn yɔgɔrimɔ ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wi se ya yiri sire na paa jagapan yɛn.


\par }{\Q \VS{14}Wi maa jɛnrɛwɛ pi se le tara, mbe kari mboo toro le,

\par }{\Q mbe ti taambugɔ ki tufunwɔ pi maa wɛri.


\par }{\Q \VS{15}Wi ma fɛgɛ ki na fɔ yaraga ka mbe ya mboo tangala mboo yaari tɔlɔgɔ ni,

\par }{\Q wi ma fɛgɛ ki na fɔ woŋgbɔ wa mbe ya mboo tangala mboo purugu.


\par }{\Q \VS{16}Wi yɛn ma wɛli wi piile pe ni, ndɛɛ wo yɛɛra piile ma,

\par }{\Q wila la wi pisege tege ko jate.


\par }{\Q \VS{17}Katugu Yɛnŋɛlɛ lii kajɛnmɛ kan wi yeri,

\par }{\Q lii si tijinliwɛ kan wi yeri.


\par }{\Q \VS{18}Ɛɛn fɔ na wi ka yiri mbe yere mbaa fee,

\par }{\Q wi ma fe ma saa shɔn naa wi fevɔ pe toro pew.


\par }{\SHB Shɔn
\par }
{\Q \VS{19}Naga yɛn ma, mboro ma fanŋga kan shɔn wi yeri wi le?

\par }{\Q Mboro ma mbɛlɛwɛ kan wi yeri maa yɔlɔgɔ ki fere wi le?


\par }{\Q \VS{20}Mboro ma ti wi ma ya na yeni paa gbatɔ yɛn wi le?

\par }{\Q Wi yɛɛ gbɔgɔwɔ gbelege ki maa fyɛrɛ waa lere na.


\par }{\Q \VS{21}Wi maa gbunlundɛgɛ tara ti gbɔɔn wi yenjoro ti ni, na yɔgɔri wi fanŋga ki kala na,

\par }{\Q wi ma fe mbe sa maliŋgbɔɔnlɔ pe fili.


\par }{\Q \VS{22}Wila la fyɛrɛ ti jate yaraga ka, yaraga ko ka kpɛ na sunndo kɔngɔ wa wi na,

\par }{\Q wila tokobi fɔ yan mbe sɔngɔrɔ puŋgo na.


\par }{\Q \VS{23}Sanŋgbɔ ŋa wi yɛn ma yanŋga wi kanŋgaga ki na, wi maa tinni wangala ke ni,

\par }{\Q naa njanraga ŋga ki maa yɛngɛlɛ ki ni konaa sɔgbɔ wi ni.


\par }{\Q \VS{24}Wi maa wire mbaa fee mbaa kee lagapyew,

\par }{\Q na pe ka mbanlaga ki win, wi se ya yere laga nuŋgba naa.


\par }{\Q \VS{25}Na paga mbanlaga ki win, wi ma gbele maga shɔ hanhan,

\par }{\Q wi ma koro lege na malaga ki nuwɔ taa,

\par }{\Q wi maa maliŋgbɔɔnlɔ teele pe jɔrɔgɔmɔ pi nuru,

\par }{\Q na maliŋgbɔɔnlɔ pe tinmɛ taa.


\par }{\SHB Gbinlɛ naa yɔn
\par }
{\Q \VS{26}Naga yɛn ma, mboro ma ma tijinliwɛ pi kan gbinlɛ wi yeri, wi mɛɛ ya ma yiri sire na wi le?

\par }{\Q Mboro ma ma, ti wi mɛɛ kanwira ti jaraga ma kari wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri wi le?


\par }{\Q \VS{27}Naga yɛn ma mboro ma ma konɔ kan yɔn wi yeri wi mɛɛ yiri wa naayeri wi le?

\par }{\Q Mboro ma maga yo wi kan fɔ wi sa sere ti pɔ lege wa naayeri wi le?


\par }{\Q \VS{28}Pa wi cɛnsaga ki ma pye wa waara ti sɔgɔwɔ, pa wi maa wɔnlɔ wa,

\par }{\Q yanwiga titɔnlɔgɔ ki namunjɔ wo wi ma pye wi larasaga ye.


\par }{\Q \VS{29}Wi ma koro wa ki laga ki na, na wi kagboro ti pɛɛlɛ,

\par }{\Q wi ma koro wa lege nari yaan.


\par }{\Q \VS{30}Wi piile pe ma kasanwa pi wɔ,

\par }{\Q yarikugo ka pye laga ŋga na, pa wi ma pye wa\FTNT{†}{{\FR 39:30 }{\FR{39.30:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo fun wa (}}{\XT{Mati 24.28; Luki 17.37}}{\FT{).}}}.




\par }\Chap{40}{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo Zhɔbu wili yɔn sogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Zhɔbu wi pye fɔ:


\par }{\Q \VS{2}«Mboro ŋa ma yɛn na kendige woo mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ na ni, naga yɛn ma, maa jaa mbe kiti kɔn na ni wi le?

\par }{\Q Mboro ŋa maa mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na jɛrɛgi, ma mbe ya mbe yɔn sogomɔ kan yewige ŋga mì yewe ki na le?»


\par }{\Q \VS{3}Kona, a Zhɔbu wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{4}«Wele, mi woro yaraga ka, mi yaa ma yɔn sogo mbe yo mɛlɛ?

\par }{\Q Mi yaa na kɛɛ ki taga wa na yɔn ki na mbe pyeri.


\par }{\Q \VS{5}Mì para parasaga koŋgbanŋga na makɔ, mi se yɔn sogomɔ kan naa,

\par }{\Q ma nuru ma para parasaga shyɛn wogo na, mi se ta taga to na naa.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo \newline  fanŋga woro Zhɔbu wi ni
\par }
{\PP \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa koro wa tisaga tifɛliŋgbɔgɔ ki nandogomɔ ma Zhɔbu wi yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{7}Kurusijara lɛ maa pɔ wa ma sɛnnɛ paa lenaŋa kotogofɔ yɛn,

\par }{\Q mi yaa ma yewe, ma nagawa kan na yeri.


\par }{\Q \VS{8}Naga yɛn ma, maa jaa na kiti kɔngɔ kila lere kɔɔn shyɛn wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ma yɛn na jaa mbanla jɛrɛgi mbe tanga kan ma yɛɛ yeri wi le?


\par }{\Q \VS{9}Naga yɛn ma, ma fanŋga kɛɛ ki yɛn paa mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na wogo ki yɛn wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ma magala li maa yɛnŋɛlɛ gbaanra yinrigi paa mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na woro ti yɛn wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na kaa pye pa ki yɛn ma, ma yɛɛ fere wunluwɔ naa gbemɛ ni;

\par }{\Q ma gbɔgɔwɔ naa tiyɔnwɔ kan ma yɛɛ yeri!


\par }{\Q \VS{11}Ma naŋgbanwa gbɔɔ kala li wa leele pe na paa tɔnŋgbɔɔ yɛn,

\par }{\Q mbele fuun pe maa pe yɛɛ gbogo, pe wele ma pe tirige!


\par }{\Q \VS{12}Mbele fuun pe maa pe yɛɛ gbogo, pe wele ma pe go sogo!

\par }{\Q Lepeele pe purugu yɔnlɔ nuŋgba!


\par }{\Q \VS{13}Ki yaga pe ni fuun pe pinlɛ pe tigi wa tara ti nɔgɔ yɔnlɔ nuŋgba,

\par }{\Q ma pe yɔn tɔn wa kunwɔ pi kaso wi ni.


\par }{\Q \VS{14}Pa kona mi jate mi yaa ma shari mbɔɔn sɔn,

\par }{\Q katugu ma yɛɛra fanŋga ko kì cew kan ma yeri.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa tɔnmɔ yaara \newline  ta sɛnrɛ yo Zhɔbu wi ni
\par }
{\SHB Ŋgundurɔ
\par }
{\Q \VS{15}Ŋgundurɔ wi wele, mùu da paa yɛgɛ ŋga na mɔ̀ɔ da we;

\par }{\Q wi maa yan ki kaa paa nɛgɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{16}Ɛɛn fɔ wi wele, fanŋga yɛn wa wi sɛnnɛ li ni,

\par }{\Q fanŋga yɛn wa wi lara kafyoolo pe ni.


\par }{\Q \VS{17}Wi maa naga ki yirige maga sheli paa
sɛdiri tige yɛn,

\par }{\Q kapannda nda ti yɛn ma ti yɛɛ faara wa wi jegbɔgɔlɔ ke ni, ti yɛn fanŋga ni.


\par }{\Q \VS{18}Wi kajeere tì sheli paa tuguyɛnrɛ tugumbogoŋgolo yɛn,

\par }{\Q wi kendiŋgaanra ti yɛn paa tugumbiile yɛn.


\par }{\Q \VS{19}Wi yɛn kafɔnnɔ yaraga yaara nda mi ŋa Yɛnŋɛlɛ mì da ti ni,

\par }{\Q mi ŋa wi dafɔ mi nuŋgba mbe ya fanŋga ta wi na.


\par }{\Q \VS{20}Wi maa wi yaakara ti taa wa yanwira ti na,

\par }{\Q wa laga ŋga woŋgaala pe ni fuun pe maa fee na jinrigi.


\par }{\Q \VS{21}Wi ma saa sinlɛ wa lɔgɔ yɔn tire ti nɔgɔ,

\par }{\Q wi ma lara wa gbagara wi sɔgɔwɔ, wa ŋgbɔrɔgɔ tɔnmɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{22}Lɔgɔ yɔn tire ti yinmɛ pi ma tɔn wi na,

\par }{\Q yanwira laforo yɔn sɔli tire ti ma pye maa maga.


\par }{\Q \VS{23}Ali na gbaan wi ka yin yɛgɛ o yɛgɛ, wila la fyɛ wi yɛgɛ,

\par }{\Q ali na Zhuridɛn gbaan wi ka yin mbe gbɔn wa wi koŋgo ki na, wi ma cɛn yɛyinŋge na pɔw.


\par }{\Q \VS{24}Mboo yɛngɛlɛ ke ta ke yɛn ma yɛngɛ, ambɔ wi mbe ya mboo yigi?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya mboo yigi pɛnɛ ni mboo numaga ki furu wanga ni?


\par }{\SHB Yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki sɛnrɛ
\par }
{\Q \VS{25}Naga yɛn ma, ma mbe ya mbe
yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki yigi njegenɛ ni le?

\par }{\Q Ma mbe ya mbege ŋgayinnɛ li pɔ mana ni le?


\par }{\Q \VS{26}Naga yɛn ma, ma mbe ya mbe mana le ki numaga ki na le?

\par }{\Q Ma mbe ya mbege tugbila wi furu wanga ni le?


\par }{\Q \VS{27}Maa ki jate ki yaa ma yɛnri ŋgbanga mbe yo maga yaga wi le?

\par }{\Q Nakoma maa ki jate ki yaa sɛntanra yo ma ni wi le?


\par }{\Q \VS{28}Ma nawa po ni ki yaa tanwa le ma ni,

\par }{\Q mbege yɛɛ pye ma kulo fɔ sanga pyew wi le?


\par }{\Q \VS{29}Naga yɛn ma, ma yaa la jinrigi ki ni paa sannjɛlɛ yɛn wi le,

\par }{\Q nakoma ma yaa ki pɔ mana ni ma sumborombiile paa jinrigi ki ni wi le?


\par }{\Q \VS{30}Naga yɛn ma, ŋgbanra wɔfɛnnɛ gbogolomɔ pi mbe ya mbege yigi mbaa ki pɛrɛ wi le?

\par }{\Q Pe mbe yɛnlɛ mbege kɔɔnlɔ mbege yɛɛlɛ jawo pyefɛnnɛ pe na wi le?


\par }{\Q \VS{31}Ma mbe ya mbege wɔn wangala ni mbege sɛlɛgɛ ki furugu lagapyew wi le,

\par }{\Q nakoma ma mbe ya mbege go ki furu laje ni wi le?


\par }{\Q \VS{32}Ma kɛɛ ki taga ki na ma wele, na ma kaa ki jate malaga ni,

\par }{\Q ŋga ki yaa yiri wa, ma se ka ki shyɛn wogo pye naa.




\par }\PoetryChap{41}{\Q \VerseOne{1}Wele, na maga ma jigi wi taga ki na mbe yo fɔ ma yaa ya
yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki ni, maa ma yɛɛ fanla wi;

\par }{\Q na maga kaga yan le teere, ma mɛɛ laga ma to sunndo kɔngɔ ki kala na.


\par }{\Q \VS{2}Lere se ya soro mbe yere mbege yɔn ja.

\par }{\BB \par }
{\Q Ko mi ŋa Yɛnŋɛlɛ, ambɔ wi mbe ya yere mbanla sige?


\par }{\Q \VS{3}Ambɔ wi fɔgɔ taga na na, jaŋgo mbege tɔn wi yeri?

\par }{\Q Yaraga ŋga fuun ki yɛn laga dunruya wi ni, ki yɛn na wogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Koni mi se ya pyeri na mi si para yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki witige ki sɛnrɛ na,

\par }{\Q naa ki fanŋga konaa ki witige cɛnlɔmɔ pi tiyɔnwɔ pi sɛnrɛ na.


\par }{\Q \VS{5}Ambɔ wi mbe ya mbege sɛlɛgɛ ki wɔ?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya ye wa ki ŋgangala koŋgolo shyɛn sɔgɔwɔ pi ni?


\par }{\Q \VS{6}Ambɔ wi ya maga yɔn ki yɛngɛ ma wele?

\par }{\Q Ki ŋgangala ke maa sunndo kɔngɔ waa lere na.


\par }{\Q \VS{7}Ki pɔgɔlɔ sɛlɛgɛ ki yɛn kɔɔrɔ ni, ma tanli paa
tugurɔn sigeyaara yɛn naga go singi\FTNT{†}{{\FR 41:7 }{\FR{41.7:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ: Ki pɔgɔlɔ sɛlɛgɛ ki yɛn kɔɔrɔ ni, ma tanli paa tugurɔn sigeyaara yɛn naga go singi, ki kɔrɔ wi mbe ya pye fun fɔ: Ki pɔgɔlɔ sɛlɛgɛ ki yɛn kɔɔrɔ ni, ma tanli paa tugurɔn sigeyaara yɛn; to ti maa ki yɛɛ gbɔgɔwɔ pi nari.}}}.

\par }{\Q Tì maramara ma ye ti yɛɛ ni paa tɛgɛrɛ tɛgɛyaraga yɛn.


\par }{\Q \VS{8}Tì maramara ti yɛɛ na jɛŋgɛ,

\par }{\Q ali yɛrɛ tifɛlɛgɛ se ya toro wa ti sɔgɔwɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{9}Ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti yɛn ma pɔ ti yɛɛ na, ma ti yɛɛ yigi,

\par }{\Q ti yɛn mari yɛɛ yigi, ti se ya laga ti yɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na ki ka jiri, yanwa pi ma janri ma yiri;

\par }{\Q ki yɛngɛlɛ ke maa yɛngɛlɛ paa lalaaga yɔnlɔ yanwa pi yɛn.


\par }{\Q \VS{11}Kasɔn yinŋgele maa janri na yinrigi wa ki yɔn,

\par }{\Q kasɔn njaanra maa yinrigi wa ki yɔn.


\par }{\Q \VS{12}Wirige maa yinrigi wa ki numawegele ke ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na nɛgɛdaga nakoma cɔgɔ gbeŋge ma kaa na kanni kasɔn na, na tufunwɔ yinrigi.


\par }{\Q \VS{13}Ki yɔn tifɛlɛgɛ ki yɛn ma wɛri fɔ ki mbe ya mbe kasɔn naŋganra fɛ mberi yigi,

\par }{\Q kasɔn naŋganra maa janri na yinrigi wa ki yɔn.


\par }{\Q \VS{14}Ki fanŋga ki yɛn wa surugubari wo ni,

\par }{\Q ki maa sunndo kɔngɔ waa mbele fuun kaga yan pe na.


\par }{\Q \VS{15}Ki witige lara pyew ti yɛn ma sogolo ma pye ti yɛɛ ni,

\par }{\Q tì fanri ma ye ti yɛɛ ni, ma sheli paa tira pyɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{16}Ki sunndo wì sheli paa sinndɛlɛgɛ yɛn,

\par }{\Q wì sheli paa tira pyɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{17}Na ki ka yiri mbe yere, nambala mbele kotogofɛnnɛ jɛmbɛlɛ pe maa seri fyɛrɛ ti kala na;

\par }{\Q sunndo kɔngɔ ki kala na, pe maa fee.


\par }{\Q \VS{18}Ma kaga gbɔn tokobi ni, kila ya yaraga ka kpɛ pye ki na,

\par }{\Q njanraga nakoma wangala nakoma sɔgbɔ, tila ya mbe yaraga ka kpɛ pye.


\par }{\Q \VS{19}Tugurɔn ti yɛn ki yɛgɛ na paa yan waga yɛn,

\par }{\Q tuguyɛnrɛ ti yɛn ki yɛgɛ na paa tige fɔɔngɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{20}Sandiga wanla lo se ya ti ki fe,

\par }{\Q gbafurugo sinndɛlɛgɛ ki yɛn ki yɛgɛ na paa yan waga yɛn.


\par }{\Q \VS{21}Ŋgbogo ki yɛn ki yɛgɛ na paa yan waga yan;

\par }{\Q njanraga ki kaa tinni la toro, ki kala na pye wa.


\par }{\Q \VS{22}Kɔɔrɔ nda ti yɛn wa ki fuŋgbogo ki na, ti yɔnrɔ tì wɔwɔ ma tanla;

\par }{\Q ki ka toro wa fɛnrɛgɛ ki ni, ki ma pye ndɛɛ falinɛrɛ capire kì fulo ma toro.


\par }{\Q \VS{23}Na ki ka tigile wa tɔnmɔ pi nɔgɔ, ki ma latijugo tɔnmɔ pi yirige paa yɛgɛ ŋga cɔgɔ tɔnmɔ ma kaa na kanni kasɔn na we;

\par }{\Q ki ma gbaan tɔnmɔ pi tɔngɔlɔ maa tɛgɛ paa sinmɛ nuwɔ taan cɔgɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{24}Ki torosaga tulugo tɔnmɔ pi maa ŋgbɔrɔgɔ kɔɔn na yɛngɛlɛ ki puŋgo na;

\par }{\Q latijugo tɔnmɔ pi yɛgɛ ki ma filige paa yinzifire yɛn.


\par }{\Q \VS{25}Yaraga ko ka woro wa ŋga ki yɛn ki to laga tara ti na;

\par }{\Q pège da ki ka ka fyɛ yaraga ko ka kpɛ na.


\par }{\Q \VS{26}Yaara tugbɔɔrɔ nda fuun tì da, ki maa ti tifaga;

\par }{\Q ko ki yɛn woŋgaala mbele fuun pe yɛn yɛɛ gbɔgɔwɔ ni pe wunluwɔ.




\par }\Chap{42}{\SH Zhɔbu wìgi jɛn ma yo \newline  wi yɛn kambajɛnŋɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Zhɔbu wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sogo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}Mìgi jɛn ma yo fɔ ma mbe ya kala pyew li pye,

\par }{\Q yaraga ko ka kpɛ se ya mbɔɔn kakɔnndɛgɛlɛ li sa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Màa ki yo na kan ma yo fɔ mi yɛn nɔɔ kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke gbɔɔn na ke pinri na kambajɛnmɛ sɛnyoro ti ni.

\par }{\Q Kaselege yi, kagala ŋgele mii ke kɔrɔ jɛn, koro sɛnrɛ mi yɛn na yuun,

\par }{\Q kafɔnŋgɔlɔ ŋgele kè toro na jɛnmɛ pi na, koro sɛnrɛ mì para ke na\XREF{†}{{\XO 42:3 }{\XO{42.3:
}}{\XT{Zhɔbu 38.2}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Màa na pye fɔ: «Ki yaga ma logo na yeri, mi yaa para ma ni;

\par }{\Q mi yaa ma yewe, mala naga\XREF{†}{{\XO 42:4 }{\XO{42.4:
}}{\XT{Zhɔbu 38.3}}}.»


\par }{\Q \VS{5}Na nuŋgbolo làa ma sɛnrɛ logo,

\par }{\Q ɛɛn fɔ koni mi yɛn nɔɔ yaan yɛnlɛ ni.


\par }{\Q \VS{6}Ki kala na, mi yɛn nala yɛɛ jɛrɛgi; mìlan kapere ti jɛn mari yaga,

\par }{\Q mala yɛɛ tirige ma cɛn wa taambugɔ konaa cɔnrɔ ti ni.


\par }{\MS SƐWƐ WI KƆSAGA SƐNRƐ

\par }{\MR 42.7-17

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa sɔngɔrɔ \newline  ma Zhɔbu wi wogo ki yɔn naa
\par }
{\PP \VS{7}Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kaa para Zhɔbu wi ni ma saa kɔ, a lì si para Elifazi ŋa wìla yiri wa Tema ca ki ni, maa pye fɔ: «Mì nawa ŋgban mboro naa ma wɛnnɛ shyɛn pe ni fɔ jɛŋgɛ, katugu yee para na sɛnrɛ na kaselege ni paa yɛgɛ ŋga na na tunmbyee Zhɔbu wìgi pye we.

\VS{8}Ki kala na, ye sa napɛnɛ kɔlɔshyɛn naa simbapɛnɛ kɔlɔshyɛn lagaja, ye kari pe ni na tunmbyee Zhɔbu wi kɔrɔgɔ; yeri wɔ
saraga sogoworo ye kajɔgɔrɔ ti kala na. Pa wi yaa na yɛnri ye kan. Kona mi yaa wi yɛnrɛwɛ pi logo, pa mi se ye yigi mbe yala ye kambajɛnmɛ pi ni, katugu yee para na sɛnrɛ na kaselege ni paa yɛgɛ ŋga na na tunmbyee Zhɔbu wìgi pye.»


\par }{\PP \VS{9}Kona, Elifazi ŋa wìla yiri wa Tema ca, naa Bilidadi ŋa wìla yiri wa Shuwa tara konaa Zofari ŋa wìla yiri wa Naama tara, pè si kari ma saa ki pye paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo pe kan we. A Yawe Yɛnŋɛlɛ li si Zhɔbu wi yɛnrɛwɛ pi logo.


\par }{\PP \VS{10}Naa Zhɔbu wìla kaa yɛnri wi wɛnnɛ pe kan ma kɔ, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Zhɔbu wi sɔngɔrɔ maa tɛgɛ wa wi faa cɛnlɔmɔ pi ni. Yaara nda fuun tìla pye wi yeri faa, a lì siri yɔngɔ shyɛnzhyɛn kan wi yeri.


\par }{\PP \VS{11}Kona, Zhɔbu wi sefɛnnɛ nambala naa jɛɛlɛ konaa mbele fuun pàa wi jɛn faa, pè si pan maa shari. A pè pinlɛ ma li wi ni wa wi go. Jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti, a kè gbɔn wi na, a pè si para wi ni maa kotogo ki sogo wi na ke wogo na. Ko puŋgo na, a pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pè si warifuwe pyɔ nuŋgba nuŋgba naa tɛ kannjiŋgele nuŋgba nuŋgba kan wi yeri yarikanra.


\par }{\PP \VS{12}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si duwaw Zhɔbu wi yinwege puŋgo wogo ki na ma wɛ ŋga wìla pye faa ki na. Wìla simbaala waga kɛ ma yiri tijɛrɛ (14 000) ta naa, naa yɔngɔmɛye waga kɔgɔlɔni (6 000) ni, naa falinɛrɛ waga shyɛn (2 000) konaa sofile jɛɛlɛ waga kele (1 000) ni.

\VS{13}Wìla pinambiile kɔlɔshyɛn naa sumborombiile taanri se naa.

\VS{14}Wìla wi sumborombyɔ koŋgbanŋa wi mɛgɛ taga naa yinri Yemima, na shyɛn woo wi yinri Keziya, nɛɛ taanri woo wi yinri Kerɛni Hapuki\FTNT{†}{{\FR 42:14 }{\FR{42.14:
}}{\FT{Yemima mɛgɛ ki kɔrɔ wo yɛn fɔ jɛndɛtuwa, Keziya mɛgɛ ki kɔrɔ wo yɛn fɔ yarifyɛɛnrɛ, Kerɛni Hapuki mɛgɛ ki kɔrɔ wo yɛn fɔ yɛngɛlɛ kale.}}}.

\VS{15}Tara ti ni fuun ti ni, jɛlɛ sila pye wa tiyɔɔn paa Zhɔbu sumborombiile pe yɛn. Wìla pe tasaga kan pe yeri wa wi kɔrɔgɔ ki ni ma yala pe nɔsepiile nambala pe ni.


\par }{\PP \VS{16}Ko puŋgo na, a Zhɔbu wì si yɛlɛ cɛnmɛ naa nafa shyɛn (140) pye naa. Wìla wi piile naa wi pishyɛnwoolo pe yan fɔ ma saa gbɔn wi setirige piile yirisaga tijɛrɛ wogo ki na.

\VS{17}Zhɔbu wìla lɛ ma tin yinwege ki na, mɛɛ jɛn ma ku.

\par }