\NormalFont\ShortTitle{EBURUYE}

{\MTB Sɛwɛ ŋa pàa torogo

\par }{\MT EBURUYE

\par }{\MTB pe yeri

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Lere ŋa wìla ki sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ maa torogo, wi sila wi yɛɛ mɛgɛ ki naga. Ɛɛn fɔ lere wawi ŋa wìla pye ma Girɛkiye sɛnrɛ ti jɛn jɛŋgɛ, ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti jɛn jɛŋgɛ konaa ma Zhufuye lasiri wi jɛn. Mbe yala pe yɛn naga yuun yɛgɛ ŋga na ki ni, ki sɛwɛ ŋa wìla pye ma pinlɛ Pɔli sɛwɛɛlɛ pe ni. Ki mbe ya pye Apolɔsi ŋa wìla pye Pɔli wi ni wa we Fɔ wi tunŋgo ki ni, wo wìla ki sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ (Kapye 18.24-28; 1 Korɛn 3.5-9; 4.1-2).

\par }{\IP Eburuye mbele pàa taga Kirisi wi na, a leele paa pe jɔlɔ, wìla ki sɛwɛ wi yɔnlɔgɔ maa torogo, mbege yo pe kan fɔ pe koro pe yere ŋgbanga wa tagawa pi ni. Wìla ki yo pe kan fɔ na paga je pe tagawa mba pè taga Zhezu wi na pi na mbe taga Zhufuye lasiri wi na, pe se ka tɔnli ta, katugu shɔwɔ mba Zhezu Kirisi wùu sɛnrɛ ti yari pi yɛn kaselege.

\par }{\IP Sɛwɛ wi yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsara shyɛn. Wa ki kɔnsara shyɛn ti ni, sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ wi ma para sɛnrɛ go ka na, mbe si yɛrɛwɛ sɛnrɛ yo mbe taga wa. Kɔnsaga koŋgbanŋga (1.4–10.18) ki yɛn naga nari we na fɔ Zhezu wì wɛ mɛrɛgɛye mbele wa yɛnŋɛlɛ na pe na. Wì wɛ Moyisi wo naa Yɔn fɔlɔ lɛlɛ saraga wɔfɛnnɛ teele pe na. Zhezu wi yɛn saraga wɔfɛnnɛ togbɔɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Wi yɛn paa Mɛlikisedɛki yɛn, wo ŋa wìla pye wunlunaŋa konaa saraga wɔfɔ Abirahamu sanga wi na. Zhezu wìla wi yɛɛ kan saraga ma we kapere ti lɛ. Saara nda pàa pye na woo faa sanga wi ni, ti saa ya mbe we kapere ti jogo mberi laga we na.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo (10.19–13.17) ki ni, wi yɛn na kotogo nii Eburuye pe ni, paa ki ŋgbanga paa kee yɛgɛ wa tagawa pi ni, paa yɛgɛ ŋga na faa woolo pàa ki pye we. Wùu sɛwɛ wi kɔ duwaw pyege naa sharaga ni.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ lìli kagala nagawa pi yɔn fili wa Kirisi wo ni
{\IOR{1.1-3}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ wi yɛn lere ŋa cɛnlɛ
{\IOR{1.4–4.13}}

\par }{\IO Kirisi, saraga wɔfɛnnɛ togbɔɔ we, wi tunŋgo
{\IOR{4.14–7.28}}

\par }{\IO Kirisi wì yɔn finliwɛ mba le pì gbɔgɔ ma wɛ
{\IOR{8.1–9.22}}

\par }{\IO Saraga ŋga Kirisi wì wɔ kì gbɔgɔ ma wɛ
{\IOR{9.23–10.39}}

\par }{\IO Sɛrɛfɛnnɛ poro naa pe tagawa
{\IOR{11.1–12.29}}

\par }{\IO Yɛrɛwɛ puŋgo woo konaa sɛwɛ wi kɔsaga sɛnrɛ
{\IOR{13.1-25}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Yɛnŋɛlɛ lì para li Pinambyɔ wo yɔn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Faa, Yɛnŋɛlɛ làa para we tɛlɛye pe ni wagati lɛgɛrɛ ni naa pyelɔmɔ lɛgɛrɛ ni
li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɔn.

\VS{2}Ɛɛn fɔ, ki puŋgo piliye yan yi ni, lì para we ni li Pinambyɔ wo yɔn. Wo fanŋga na Yɛnŋɛlɛ lì dunruya wi da. Wo lì tɛgɛ yaara ti ni fuun ti kɔrɔgɔ lifɔ.

\VS{3}Wo wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa mba pila yɛngɛlɛ pi nari, Yɛnŋɛlɛ li yɛn yɛgɛ ŋga na pa wi yɛn ma cɛ. Wì yaara ti ni fuun ti tɔgɔ wi yawa sɛnrɛ ti ni. Kala na li yaa leele pe kapere ti laga pe na mbe pe pye
kpoyi, naa wì kaa lo pye ma li yɔn fili, a wì si cɛn wa Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li kalige kɛɛ ki na, wa yɛnŋɛlɛ na.


\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI PINAMBYƆ WI YƐN LERE ŊA CƐNLƐ

\par }{\MR 1.4–4.13

\par }{\SH Zhezu Kirisi wì gbɔgɔ ma wɛ \newline  mɛrɛgɛye pe na
\par }
{\PP \VS{4}Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ wì gbɔgɔ ma wɛ
mɛrɛgɛye pe na, ko kì ti Yɛnŋɛlɛ lì mɛgɛ kan wi yeri, ŋga kì gbɔgɔ ma wɛ pe wogo ki na.

\VS{5}Yɛnŋɛlɛ li faga yo li mɛrɛgɛye wa kan mbe yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn na Pinambyɔ, a mì pye ma To nala.}}\XREF{†}{{\XO 1:5 }{\XO{1.5:
}}{\XT{Yuuro 2.7; 2 Sami 7.14}}}

\par }{\MM Li fa sigi yo mɛrɛgɛ wa kanŋgɔlɔ mbe yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mi yaa ka pye ma To, ma yaa ka pye na Pinambyɔ.}}


\par }{\MM \VS{6}Sanga ŋa ni Yɛnŋɛlɛ li yaa li Pinambyɔ koŋgbanŋa\XREF{†}{{\XO 1:6 }{\XO{1.6:
}}{\XT{Ɔrɔmu 8.29}}} wi torogo laga dunruya wi ni, a lì sho fɔ:

\par }{\Q {\QT{Kì daga Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛye pe ni fuun paa wi gbogo.}}\XREF{†}{{\XO 1:6 }{\XO{1.6:
}}{\XT{Yuuro 97.7}}}


\par }{\MM \VS{7}Ŋga Yɛnŋɛlɛ làa yo mɛrɛgɛye pe kanŋgɔlɔ ki ŋga fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yɛnŋɛlɛ li maa li mɛrɛgɛye pe piin paa tifɛɛrɛ yɛn,}}

\par }{\Q {\QT{na li tunmbyeele pe piin paa kasɔn yinŋgele yɛn.}}\XREF{†}{{\XO 1:7 }{\XO{1.7:
}}{\XT{Yuuro 104.4}}}


\par }{\MM \VS{8}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ làa ki yo li Pinambyɔ wi kanŋgɔlɔ ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{E, Yɛnŋɛlɛ, ma
wunluwɔ jɔngɔ ki yaa koro wa fɔ sanga pyew.}}

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn nɔɔ wunluwɔ pi yɛgɛ sinni kasinŋge ni.}}


\par }{\Q \VS{9}{\QT{Kasinŋge ki yɛn mɔɔ ndanla, a tipege kɔ̀ɔn mbɛn.}}

\par }{\Q {\QT{Ko kì ti Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn wɔ}}

\par }{\Q {\QT{ma sinmɛ
kpoyi wa ma go ki na, mba pi yɛn yɔgɔrimɔ woo,}}

\par }{\Q {\QT{mɔɔ kala li mbɔnrɔ ma wɛ ma pinlɛyɛɛnlɛ pe na.}}\XREF{†}{{\XO 1:9 }{\XO{1.8-9:
}}{\XT{Yuuro 45.7-8}}}


\par }{\MM \VS{10}Lìgi yo naa ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{We Fɔ, mboro mà tara ti da maga lɛ wa ki lɛsaga ki na.}}

\par }{\Q {\QT{Naayeri wi yɛn ma kɛɛ yɔnlɔ tunŋgo.}}


\par }{\Q \VS{11}{\QT{Ti yaa ka kɔ, ɛɛn fɔ, mboro yaa koro wa fɔ sanga pyew.}}

\par }{\Q {\QT{Ti ni fuun ti yaa ka lɛ paa yaripɔrɔ yɛn.}}


\par }{\Q \VS{12}{\QT{Ma yaa kari kuuro paa derigbɔgɔ yɛn.}}

\par }{\Q {\QT{Ti yaa ka kanŋga paa yaripɔrɔ yɛn.}}

\par }{\Q {\QT{Ɛɛn fɔ, mboro wo na, ma yaa koro wa ma cɛnlɔmɔ nuŋgba pi na,}}

\par }{\Q {\QT{ma yɛgɛlɛ ke se kɔ.}}\XREF{†}{{\XO 1:12 }{\XO{1.10-12:
}}{\XT{Yuuro 102.26-28}}}


\par }{\MM \VS{13}Yɛnŋɛlɛ li faga yo li mɛrɛgɛye wa kan mbe yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Pan ma cɛn wa na kalige kɛɛ ki na fɔ mbe sɔɔn mbɛnfɛnnɛ pe ŋgbanga mbe pe pye ma tɔɔrɔ ti tɛgɛsaga.}}\XREF{†}{{\XO 1:13 }{\XO{1.13:
}}{\XT{Yuuro 110.1}}}


\par }{\MM \VS{14}Mɛrɛgɛye pe yɛn yiŋgi? Pe ni fuun pe yɛn yinŋgele ŋgele ke maa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan. Mbele pe daga mbe shɔwɔ pi ta pi pye paa kɔrɔgɔ yɛn, Yɛnŋɛlɛ li maa mɛrɛgɛye pe tunnu pe yeri paa pe sari.




\par }\Chap{2}{\SH Shɔwɔ gbɔɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}(Kì kaa pye Yɛnŋɛlɛ lì para we ni li Pinambyɔ wo yɔn), ki kala na, kaselege sɛnrɛ nda wè logo, we daga mberi yigi tiyɔngɔ, jaŋgo waga ka fɛgɛ mbe laga ti na.

\VS{2}Katugu sɛnrɛ nda
mɛrɛgɛye pàa pan ma yo, tìla pye fanŋga ni fɔ jɛŋgɛ. Mbele pàa je ki sɛnrɛ ti na, naa mbele pe sila tanga ti na, pàa jɔlɔgɔ ta ma yala ŋga kìla daga pe ni we.

\VS{3}Kì pye ma, we yaa shɔ ki jɔlɔgɔ ki ni mɛlɛ, na waga ki shɔwɔ gbɔɔ mba pi wogo ki pye sambalawa ni we?
We Fɔ wo jate wìla keli maga shɔwɔ pi wogo ki yari. Ko puŋgo na, mbele pàa wi sɛnrɛ ti logo, a pège yo maga filige we kan ma yo ki yɛn kaselege.

\VS{4}Yɛnŋɛlɛ fun, a lìgi naga kacɛn lɛgɛrɛ ni, naa kagbɔgɔlɔ, naa kafɔnŋgɔlɔ cɛngɛlɛ ke ni fuun ni ma yo pe sɛrɛya wi yɛn kaselege. A lì Yinnɛkpoyi yarikanra yɛɛlɛ ma yala li nandanwa kala li ni.


\par }{\SH Ŋa wi maa leele pe yɛgɛ sinni \newline  na kee pe ni \newline  wa shɔwɔ kologo ki ni
\par }
{\PP \VS{5}Ye wele, dunruya ŋa wila paan, a waa wi sɛnrɛ yuun, Yɛnŋɛlɛ lii fanŋga kan mɛrɛgɛye pe yeri pe cɛn wi go na.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, lere wà ki yo wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi laga ka ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Sɛnwee wi yɛn yiŋgi, Yɛnŋɛlɛ, fɔ a maa jatere piin wi wogo na?}}

\par }{\Q {\QT{Sɛnwee pyɔ wi yɛn yiŋgi, fɔ a maa wi kɔrɔsi?}}


\par }{\Q \VS{7}{\QT{Màa wi tirige wagati jɛnri ni ma wɛ mɛrɛgɛye pe na.}}

\par }{\Q {\QT{A mà gbɔgɔwɔ naa sɔnmɔ kan wi yeri paa
wunluwɔ njala yɛn.}}\XREF{†}{{\XO 2:7 }{\XO{2.6-7:
}}{\XT{Yuuro 8.5-7}}}


\par }{\Q \VS{8}{\QT{A mà yaara ti ni fuun ti tirige mari tɛgɛ wi nɔgɔ.}}

\par }{\MM Na ki ka yo mbe yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lì yaara ti ni fuun ti go sogo wi kan.» Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ li yaraga ki ni fuun ki le wi kɛɛ, ka si koro. Ma si yala, we faga yan gbɛn fɔ yaara ti ni fuun ti yɛn ma go sogo sɛnwee wi kan.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, wège yan fɔ: Yɛnŋɛlɛ làa Zhezu wi tirige wagati jɛnri ni ma wɛ mɛrɛgɛye pe na, jaŋgo Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi kala na, wi ku leele pe ni fuun pe kala na. Yiŋgɔ, wòo yan fɔ wì gbɔgɔwɔ naa sɔnmɔ ta paa wunluwɔ njala yɛn, wi jɔlɔgɔ kunwɔ mba wì ku pi kala na.

\VS{10}Kaselege ko na, Yɛnŋɛlɛ na lì yaara ti ni fuun ti da mari yigi, kìla yala li yeri li Zhezu wi yɔn fili wi jɔlɔgɔ ki fanŋga na, jaŋgo wi piile lɛgɛrɛ kan pe pe tasaga ta wa wi gbɔgɔwɔ pi ni; katugu Zhezu wo wi yɛn ŋa wi yɛn na pe yɛgɛ sinni wa shɔwɔ pi ni.


\par }{\PP \VS{11}Zhezu ŋa wila leele pe piin
kpoyi na pe kapere ti lari pe na, konaa mbele pè pye kpoyi, wo naa poro ni To nuŋgba wi yɛn pe yeri. Ki kala na, Zhezu wii fɛrɛ ta mbaa pe yinri wi woolo.

\VS{12}Ko kì ti wì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{E Yɛnŋɛlɛ, mi yaa kaa ma sɛnrɛ yuun na sefɛnnɛ pe kan,}}

\par }{\Q {\QT{mi yaa kaa ma sɔnni yuuro ni wa janwa wi sɔgɔwɔ.}}\XREF{†}{{\XO 2:12 }{\XO{2.12:
}}{\XT{Yuuro 22.3}}}


\par }{\MM \VS{13}A wì yo naa fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mi yaa na jigi wi taga Yɛnŋɛlɛ li na.}}

\par }{\MM Ma nuru ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Piile mbele Yɛnŋɛlɛ lì kan na yeri, mi ŋa pe ni.}}\XREF{†}{{\XO 2:13 }{\XO{2.13:
}}{\XT{Eza 8.17-18}}}


\par }{\PP \VS{14}Kì kaa pye piile pe yɛn kasanwa naa wire ni, kì pye ma, Zhezu wo jate wì pan ma pye paa pe yɛn, ma sɛnwee wire cɛnlɔmɔ lɛ. Wì ko pye ma, jaŋgo wi kunwɔ pi fanŋga na, wi Sɔtanla wi tɔngɔ, wo ŋa kunwɔ pi fanŋga ki yɛn wi yeri we;

\VS{15}konaa mbele pàa pye paa kulolo yɛn pe yinwege wagati wi ni fuun wi ni pe kunwɔ fyɛrɛ ti kala na, mbe pe shɔ.

\VS{16}Kaselege ko na, mɛrɛgɛye poro ma wì pan mbe saga, ɛɛn fɔ, Abirahamu setirige piile poro wì pan mbe saga.

\VS{17}Ko kì ti kìla daga wi pye wi woolo pe yanlɛɛ kala li ni fuun ni, jaŋgo wi pye pe
saraga wɔfɛnnɛ to, ŋa wi yɛn leele yinriwɛ tafɔ, ma pye tagawa ni wa tunŋgo ŋga wila piin Yɛnŋɛlɛ li kan ki ni, mbe ta mbe leele pe kapere ti fɔgɔ tɔn.

\VS{18}Yiŋgɔ ni, wi mbe ya mbaa mbele wamawelewe pì gbɔn pe na pe sari, katugu wo jate wamawelewe pìla gbɔn wi na, a wì jɔlɔ.




\par }\Chap{3}{\SH Zhezu wì gbɔgɔ ma wɛ Moyisi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na sefɛnnɛ
kpoyi, yoro mbele Yɛnŋɛlɛ lì ye yeri, yaa Zhezu wi jate, wo Yɛnŋɛlɛ lì tun wi pye
saraga wɔfɛnnɛ to wa tagawa kala li ni, po mba waa pi wogo ki yuun naga finligi we.

\VS{2}Wìla pye sɛnrɛ nuŋgba yofɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, lo làa wi tɛgɛ ki tunŋgo ki na paa yɛgɛ ŋga na Moyisi wìla pye tagawa ni wa wi tunŋgo ki ni, wa Yɛnŋɛlɛ li go\FTNT{†}{{\FR 3:2 }{\FR{3.2:
{\QT{Yɛnŋɛlɛ li go:}} Ko ki yɛn mbele pe yɛn li woolo wele.}}} ki ni fuun ki ni we.

\VS{3}Lere ka go kan, pe maa gbɔgɔ ma wɛ go jate ki na. Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Zhezu wi daga gbɔgɔwɔ ni mbe wɛ Moyisi na.

\VS{4}Go nuŋgba nuŋgba pyew lere wìgi kan, ma si yala, Yɛnŋɛlɛ lo lì yaara ti ni fuun ti gbegele.

\VS{5}Moyisi wo na, wìla pye tagawa ni wa Yɛnŋɛlɛ li go ki ni fuun ki ni. Wìla pye tunmbyee mbaa kagala ŋgele Yɛnŋɛlɛ li mbaa la yuun ke sɛrɛya wi yuun.

\VS{6}Ɛɛn fɔ,
Kirisi wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ ma pye sɛnrɛ nuŋgba yofɔ, wi yɛn ma cɛn Yɛnŋɛlɛ li go ki go na. Woro we yɛn li go ye, na waga koro mbe yɛgɛ sin we jigi tagasaga ki na, mbe kotogo ta mbaa yɔgɔri wi kala na we.


\par }{\SH Wogowo mba Yɛnŋɛlɛ li woolo \newline  pe yaa ka wogo
\par }
{\PP \VS{7}Ki kala na, Yinnɛkpoyi li yɛn na ŋga yuun, yege tɛgɛ wa ye nawa fɔ:

\par }{\Q {\QT{Na yaga Yɛnŋɛlɛ li magala li logo nala,}}


\par }{\Q \VS{8}{\QT{yaga ka ye kotoro ti ŋgban ye yɛɛ na paa sanga ŋa ni ye tɛlɛye pàa yiri ma je Yɛnŋɛlɛ li na,}}

\par }{\Q {\QT{pilige ŋga ni pàa li wa ma wele wa
gbinri wi ni we.}}


\par }{\Q \VS{9}{\QT{Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: Wa ki laga ki na, ye tɛlɛye pàa na wa ma wele, mala te.}}

\par }{\Q {\QT{Ali maga ta pàa na kapyegele ke yan yɛgɛlɛ nafa shyɛn ni o.}}


\par }{\Q \VS{10}{\QT{Ko kì ti mì nawa ŋgban ki leele pe ni.}}

\par }{\Q {\QT{A mì yo fɔ: Pe jatere wi maa pe punŋgu pilige pyew.}}

\par }{\Q {\QT{Pe fanla koŋgolo ke jɛn fyew.}}


\par }{\Q \VS{11}{\QT{Wa na naŋgbanwa pi ni, mì wugu ma yo fɔ:}}

\par }{\Q {\QT{Pe se ye wa na wogosaga ki ni fyew.}}\XREF{†}{{\XO 3:11 }{\XO{3.7-11:
}}{\XT{Yuuro 95.7-11}}}


\par }{\PP \VS{12}Sefɛnnɛ, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo mbatagawa kotogo pege ka ka pye wa kpɛ ni ye ni, wi laga Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li na.

\VS{13}Ɛɛn fɔ, yaa ye yɛɛ yɛrɛgi pilige pyew mbe sa gbɔn fɔ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yɛn na nala ŋa sɛnrɛ yuun wi sa toro, jaŋgo wa kpɛ ka kaa yɛɛ yaga kapege kuu fanla, wi kotogo ki ŋgban wi na.

\VS{14}Katugu we yɛn Kirisi wi pinlɛyɛɛnlɛ, na waga koro mbe yɛgɛ sin we jigi tagasaga koŋgbanŋga ŋga wè ta ki na, mbe sa gbɔn fɔ wa ki kɔsaga ki na.


\par }{\PP \VS{15}Ŋga ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ki ŋga fɔ:

\par }{\Q {\QT{Na yaga Yɛnŋɛlɛ li magala li logo nala,}}

\par }{\Q {\QT{yaga ka ye kotoro ti ŋgban ye yɛɛ na paa sanga ŋa ni pàa yiri ma je Yɛnŋɛlɛ li na we.}}


\par }{\PP \VS{16}Ambɛnɛ pàa Yɛnŋɛlɛ li magala li logo mɛɛ yiri ma je li na? Mbele fuun Moyisi wìla pe yɛgɛ sin ma pe yirige wa Ezhipiti tara poro la wɛlɛ.

\VS{17}Yɛnŋɛlɛ làa nawa ŋgban ambɛnɛ ni yɛgɛlɛ nafa shyɛn sɔgɔwɔ? Mbele pàa kapege ki pye, na tuun na kuun wa gbinri\XREF{†}{{\XO 3:17 }{\XO{3.17:
}}{\XT{Nɔmbu 14.29-32}}} wi ni poro la wɛlɛ.

\VS{18}Yɛnŋɛlɛ làa wugu ma wa ambɛnɛ na ma yo pe se ye wa li wogosaga ki ni? Mbele pàa yiri ma je poro la wɛlɛ.

\VS{19}Kì pye ma, wège yan fɔ pee ya ye wa ki wogosaga ki ni, katugu pe sila taga.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Yɛnŋɛlɛ lì
yɔn fɔlɔ kɔn we yeri ma li yaga laga we kan, ma yo we yaa ka ye wa li wogosaga ki ni. Ki kala na, ye ti we we yɛɛ yingiwɛ jɛn jɛŋgɛ, jaŋgo ye ni, wa kpɛ ka ka wa mbe la mbe koro wiga ka ye wa.

\VS{2}Katugu wè Sɛntanra ti logo fun paa yɛgɛ ŋga na mbele pàa pye wa
gbinri wi ni pàa ti logo we. Ki sɛnrɛ pàa ti logo, ɛɛn fɔ ti sila kala yɔn pe kan, katugu naa pàa ti logo, pe sila ti yigi tagawa ni.

\VS{3}Woro mbele wè taga, we yaa ye wa ki wogosaga ki ni, ko ŋga Yɛnŋɛlɛ lìgi sɛnrɛ yo ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Wa na naŋgbanwa pi ni, mì wugu ma yo fɔ:}}

\par }{\Q {\QT{Pe se ye wa na wogosaga ki ni fyew.}}\XREF{†}{{\XO 4:3 }{\XO{4.3:
}}{\XT{Yuuro 95.11}}}

\par }{\MM Làa ki sɛnrɛ ti yo ali maga ta li tunŋgo kìla kɔ maga lɛ wa sanga ŋa ni làa dunruya wi da we;

\VS{4}katugu wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni, kì yo wa laga ka na pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{A lì si wogo pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na}}\XREF{†}{{\XO 4:4 }{\XO{4.4:
}}{\XT{Zhenɛ 2.2}}}{\QT{tunŋgo ŋga fuun làa pye ki ni.}}


\par }{\MM \VS{5}Ki nuru naa ma yo laga ka na fɔ:
{\QT{Pe se ye wa na wogosaga ki ni fyew.}}

\VS{6}Mbele pàa pye koŋgbanmbala ma Sɛntanra ti logo, pe sila ye wa ki wogosaga ki ni, katugu pe sila taga ti na. Ma si yala, ki mbe ya pye pele kan pe ye wa.

\VS{7}Ko kì ti Yɛnŋɛlɛ li pilige ka fɔnŋgɔ tɛgɛ, ŋga pe yɛn na yinri «nala». Naa wagati titɔnlɔwɔ la kaa toro, a lì si para ki wogo ki na wa Davidi wi yɔn, wa laga ŋga ki sɛnrɛ tì yo makɔ ki ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Na yaga Yɛnŋɛlɛ li magala li logo nala,}}

\par }{\Q {\QT{yaga ka ye kotoro ti ŋgban ye yɛɛ na.}}


\par }{\MM \VS{8}Ndɛɛ ki pye Zhozuwe wila wogosaga ki kan leele pe yeri, Yɛnŋɛlɛ li saa ka para puŋgo na naa pilige ka wogo na.

\VS{9}Ki kala na, Yɛnŋɛlɛ làa wogo pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na yɛgɛ ŋga na, ki wogowo pi yɔngɔ kan Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yeri pe wogo.

\VS{10}Katugu lere ŋa ka ye wa Yɛnŋɛlɛ li wogosaga ki ni, wi ma wogo tunndo nda wì pye ti ni, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ làa wogo li tunndo ti ni we.

\VS{11}Ki kala na, ye ti waa ki ŋgbanga we ye wa ki wogosaga ki ni, jaŋgo wa kpɛ ka ka Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ we ni, mbege wogosaga ki la paa mbele pàa pye wa gbinri wi ni pe yɛn.


\par }{\PP \VS{12}Katugu Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yɛn yinwege woro ma pye fanŋga ni. Tì tanla ma wɛ tokobi yɔn shyɛn taan woo na. Ti ma ye ma gbɔn fɔ wa laga ŋga jatere wo naa yinnɛ li ni ti maa finli, ma ye ma gbɔn fɔ wa laga ŋga kajeere ti sogosara to naa sɔmbɛ wi ni ti maa jiinri ti yɛɛ na. Ti ma lere wi nawa kagala naa wi jatere wi cancan maa jɛn.

\VS{13}Yaraga ko ka woro wa ŋga ki mbe ya lara Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Yaara nda fuun lì da, ti yɛn waga ma pye larasaga fu li yɛgɛ na. Lo we ni fuun we daga mbe we kapyere ti yɛgɛ yo mbeli kan.


\par }{\MS KIRISI, SARAGA WƆFƐNNƐ TOGBƆƆ, WI TUNŊGO

\par }{\MR 4.14–7.28

\par }{\SH Zhezu wi yɛn saraga wɔfɛnnɛ togbɔɔ
\par }
{\PP \VS{14}Saraga wɔfɛnnɛ togbɔɔ yɛn we yeri, ŋa wì ye ma kari fɔ wa Yɛnŋɛlɛ li tanla, wo wi yɛn Zhezu, Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ we. Ki kala na, ye ti we yɛgɛ sin wa we tagawa pi ni, po mba waa pi sɛnrɛ yuun we.

\VS{15}Saraga wɔfɛnnɛ to ŋa wi se ya mbaa we yinriwɛ taa wa we fanŋga fu kagala ke ni, wo ma wi yɛn we yeri. Ɛɛn fɔ, we saraga wɔfɛnnɛ togbɔɔ pòo wa ma wele yɛgɛ ki ni fuun na paa we yɛn, ɛɛn fɔ, wii kapege pye.

\VS{16}Ki kala na, ye ti we kotogo ta waa fulo wa
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ jɔngɔ ki tanla, ko ŋga yinmɛ pi wa we, jaŋgo we yuŋgbɔgɔrɔ mbe pye li na, li yinmɛ kan we yeri, mba pi yaa we saga wagati ŋa wì yala wi ni.




\par }\Chap{5}{\PP \VerseOne{1}Saraga wɔfɛnnɛ to pyew, pe maa wɔ leele pe sɔgɔwɔ maa tɛgɛ wila tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan leele poro kala na. Kona, wi maa yarikanra kaan na
saara woo Yɛnŋɛlɛ li yeri leele pe kapere ti kala na.

\VS{2}Paa wo jate fanŋga woro wi ni kapege ki na, wi mbe ya mbaa kambajɛnmbɛlɛ poro naa mbele pe maa punŋgu pe yinriwɛ taa.

\VS{3}Naa wo jate fanŋga woro wi ni ki kala na, wi daga mbaa saara woo wi yɛɛ kapere ti kala na, konaa leele pe woro ti kala na fun.

\VS{4}Lere kpɛ se ya mbe gbɔgɔwɔ kan wi yɛɛ yeri mbe pye saraga wɔfɛnnɛ to. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lo li maga fɔ wi yeri bɔkɔ, paa yɛgɛ ŋga na
Arɔn wogo kìla pye we.


\par }{\PP \VS{5}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun,
Kirisi wo ma wuu yɛɛ gbɔgɔ mbe pye saraga wɔfɛnnɛ to. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lo làa ki yo wi kan ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn na Pinambyɔ, a mì pye ma To nala.}}\XREF{†}{{\XO 5:5 }{\XO{5.5:
}}{\XT{Yuuro 2.7}}}


\par }{\MM \VS{6}Lìgi yo laga ka na naa ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn
saraga wɔfɔ fɔ sanga pyew, paa yɛgɛ ŋga na
Mɛlikisedɛki wìla pye.}}\XREF{†}{{\XO 5:6 }{\XO{5.6:
}}{\XT{Yuuro 110.4; Zhenɛ 14.18-20}}}


\par }{\MM \VS{7}Ma Zhezu wi yaga yinwege na laga tara ti na, wìla Yɛnŋɛlɛ li yɛnri yɛnrɛwɛ gbɔɔ ni, naa gbeere ŋgbanga ni, naa yɛntunwɔ ni, lo na li mbaa ya mboo shɔ kunwɔ pi ni we. A Yɛnŋɛlɛ lùu yɛnrɛwɛ pi logo, naa wila fyɛ li yɛgɛ ki kala na.

\VS{8}Ali maga ta wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ, wìgi fɔrɔgɔ ma pye sɛnrɛ lɛfɔ jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun wì jɔlɔ ke fanŋga na.

\VS{9}Naa Yɛnŋɛlɛ làa kaa wi kapyege ki yɔn fili ma kɔ, a wì si pye shɔwɔ mbakɔɔ pi go mbele fuun paa nuru wi yeri pe kan.

\VS{10}A Yɛnŋɛlɛ lì suu yeri maa pye saraga wɔfɛnnɛ to, paa yɛgɛ ŋga na Mɛlikisedɛki wìla pye we.


\par }{\SH Ye ti we we yɛɛ yingiwɛ jɛn, \newline  jaŋgo waga ka tagawa pi je
\par }
{\PP \VS{11}Sɛnlɛgɛrɛ yɛn we yeri we yo ye kan ki kala li wogo na, ɛɛn fɔ, ti yɛgɛ yowo ye kan pi yɛn ma ŋgban, katugu yaa kala kɔrɔ jɛn fyaw.

\VS{12}Wagati lɛgɛrɛ toro makɔ, ki ja daga yiŋgɔ wo mbege ta ye yɛn leele nagafɛnnɛ. Ɛɛn fɔ, ali ma pan ma gbɔn nala, ye yɛn ma jori bere paa ye nari Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kagala koŋgbanŋgala ke ni. Ye yɛn ma jori mbaa yinriwɛ wɔnri bere, ye se ya mbaa yaakara sheere kaa.

\VS{13}Lere ŋa fuun wi maa yinriwɛ wɔnri, ko fɔ wo yɛn piyɛnlɛ, wi fa kasinŋge ki jɛn mbe wali ki na.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, yaakara sheere ti yɛn lelɛɛlɛ poro woro, poro mbele pè tara ki na ma pe jatere wi kan, a wì ya na kajɛŋgɛ ki jɛnni naga woo kapege ki ni we.




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Ki kala na, ki daga
Kirisi wi nagawa sɛnrɛ koŋgbannda we toro to na, waa kee yɛgɛ, we nagawa sɛnrɛ nda tì ŋgban ma wɛ to lɛ. Waga ka sɔngɔrɔ mbege sɛnrɛ ti nɔgɔ lɛ naa fɔnŋgɔ. To yɛn mbɔɔn tɔnli fu kapyere ti jɛn mberi yaga mbe taga Yɛnŋɛlɛ li na,

\VS{2}mbe leele pe naga
batɛmu cɛngɛlɛ pyew ke ni, naa
kɛyɛn tagawa kapyere leele pe na, konaa mbe kuulo pe yɛnmɛ wogo ki yo, naa kiti kɔngɔ mbakɔgɔ wogo ki ni.

\VS{3}Ye ti waa kee yɛgɛ! Na Yɛnŋɛlɛ li ka yɛnlɛ, ko we yaa pye.


\par }{\PP \VS{4}Mila ye yɛrɛgi fɔ mbele pè sɔngɔrɔ na tanri tangalɔmɔ pee na, pe wogo ki yɛn mɛlɛ? Pàa keli ma Yɛnŋɛlɛ li yanwa pi ta tasaga nuŋgba. A pè naayeri yarikanga ki nɛnɛ, ma pe tasaga ta wa Yinnɛkpoyi li ni.

\VS{5}A pège jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yɛn ma yɔn, dunruya ŋa wila paan maa yawa pi tanwa pi jɛn.

\VS{6}Ma si yala, pè wɔ wa tagawa konɔ li ni ma to. Lere se ya mbe pe saga pe pe tangalɔmɔ pi kanŋga naa fɔnŋgɔ; katugu pe yɛn na Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ wi kanni naa fɔnŋgɔ wa
tiparaga ki na pe yɛɛ kan, na fɛrɛ waa wi na leele pe ni fuun pe yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{7}Tara nda tisara lɛgɛrɛ maa tuun ti na, a tila ki tɔnmɔ pi woo, na yarilire jɛndɛ kaan mbele pe maa fali ti na pe yeri, Yɛnŋɛlɛ li ma duwaw ti na.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, na ti kaa wuuro naa yan pege yinrigi, tila ya kala yɔn. Pa sanni jɛnri Yɛnŋɛlɛ li yaa ti daŋga, ko puŋgo na mberi sogo.


\par }{\PP \VS{9}Konaa ki ni fuun, we wɛnnɛ, ali maga ta we yɛn na para yɛɛn, we jigi wi yɛn ma cɛn jɛŋgɛ ye kanŋgɔlɔ fɔ ye yɛn wa konɔ jɛnnɛ li ni, shɔwɔ wolo le.

\VS{10}Katugu Yɛnŋɛlɛ li woro mbasinnɛ. Li se fɛgɛ ye kapyege ki na, naa ye ndanlawa mba yè naga li kanŋgɔlɔ wa tunndo nda yè pye, naa nda yaa piin bere ye tagafɛnnɛ yɛɛnlɛ pe kan ti na.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, we yɛn naga jaa jɛŋgɛ, fɔ ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye bala ma, fɔ wa ki kɔsaga ki na, jaŋgo ye jigi wi yɛn ŋga na, ki pye kigi yɛɛ yɔn fili.

\VS{12}We woro na jaa ye pye tiyanmbala. Ɛɛn fɔ, mbele pè taga Yɛnŋɛlɛ li na maga kun pe yɛɛ ni, yaa poro fɔrɔgi, poro mbele pe yaa kɔrɔgɔ ŋga lì
yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan ki ta we.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɔn fɔlɔ li yɛn wa \newline  li yɔnlɔ
\par }
{\PP \VS{13}Naa Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ li kɔn Abirahamu wi yeri, làa wugu ma taga wa. Paa lere sila pye wa ma gbɔgɔ ma wɛ li na, ŋa li mbaa wugu wi na, kì pye ma, a lì si wugu li yɛɛ na.

\VS{14}Làa yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Kaselege ko na, mila ki yuun ma kan, mi yaa duwaw ma na mbɔɔn setirige piile pe pye pe lɛgɛ jɛŋgɛ.}}\XREF{†}{{\XO 6:14 }{\XO{6.14:
}}{\XT{Zhenɛ 22.16-17}}}


\par }{\MM \VS{15}Kì pye ma, a Abirahamu wì sigi kun wi yɛɛ ni ma li sige, ko puŋgo na, Yɛnŋɛlɛ làa yaraga ŋga yɔn fɔlɔ kɔn, a wì sigi ta.

\VS{16}Leele pe ma wugu yaraga ŋga kì gbɔgɔ ma wɛ poro yɛɛ jate na ko na. Wuguro ti ma yeresaga kan ki sɛnrɛ ti yeri ma kendige ki ni fuun ki kɔ pe sɔgɔwɔ.

\VS{17}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ li kɔn mbe yarijɛndɛ nda kan, mbele pe mbaa ti ta, làa pye na jaa mbege naga mbege filige pe kan fɔ li se li katɛɛgɛ ki kanŋga. Ko kì ti làa wugu ma pe kan.

\VS{18}Kì pye ma, kagala shyɛn ke wa ŋgele ke se ya kanŋga, ma pye Yɛnŋɛlɛ li se ya finlɛ wa ke ni. Ki kala na, woro mbele we yɛn ma kɛɛ kan li na, wè kotogo ta jɛŋgɛ ma jigi tagasaga ŋga lì sɛnrɛ yo ma we kan ki yigi ŋgbanga.

\VS{19}Ki jigi tagasaga kì we kotogo ki kan we na paa bato yeregeyaraga yɛn. Ki yɛn fanŋga ni ma yeresaga ta.
Shɛrigo gbɔgɔ ŋga wa Yɛnŋɛlɛ na, paraga ŋga pè pɔ maga kɔn shyɛn, ki jigi tagasaga ki yɛn na yiin wa ki ni na kee wa lajɛŋgɛ
kpoyi ki ni.

\VS{20}Zhezu wì keli we yɛgɛ ma ye wa ki laga ki ni woro kala na. Wì pye
saraga wɔfɛnnɛ to fɔ sanga pyew, paa yɛgɛ ŋga na
Mɛlikisedɛki wìla pye we.




\par }\Chap{7}{\SH Mɛlikisedɛki ŋa wunlunaŋa \newline  naa saraga wɔfɔ wi sɛnrɛ re
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki
Mɛlikisedɛki wìla pye Salɛmu wunlunaŋa ma pye Yɛnŋɛlɛ na yaara ti ni fuun ti go na li
saraga wɔfɔ. Naa Abirahamu wìla ka saa malaga ki gbɔn ma ya wunlumbolo pe ni ma sɔngɔrɔ na paan, a Mɛlikisedɛki wì si saa wi fili ma duwaw pye wi kan.

\VS{2}A Abirahamu wùu yaara ti ni fuun ti yaga wɔ wi yeri. Mɛlikisedɛki mɛgɛ ki kɔrɔ koŋgbanŋga wowi ŋa fɔ: «Wunluwɔ ŋa wi yɛn ma sin»; mbe taga wa ko na, wìla pye Salɛmu wunluwɔ, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ: «Yɛyinŋge wunluwɔ».

\VS{3}Lere sila wi to naa wi nɔ jɛn, nakoma wi tɛlɛye wa. Lere si para wi sege wogo naa wi kunwɔ wogo na laga ka kpɛ ni. Wi yɛn ma taanla Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ wi ni. Wi yɛn saraga wɔfɔ fɔ sanga pyew.


\par }{\PP \VS{4}Yege wele paa yɛgɛ ŋga na wi yɛn legbɔɔ we! Abirahamu jate ŋa wi yɛn we tɛlɛ, yaara nda fuun wìla ta wa malaga gbɔnsaga, wìla ti
yaga wi wɔ wi yeri.

\VS{5}Mbe yala Yɛnŋɛlɛ li
lasiri wi ni,
Levi setirige piile mbele pe yɛn saraga wɔfɛnnɛ, ki kologo yɛn pe yeri paa yaara nda fuun ti yɛn
Izirayɛli woolo pe yeri ti yaga wi shoo. Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ pe maa yaga wi shoo pe woolo jate poro yeri, ma si yala, poro fun pe yɛn Abirahamu\XREF{†}{{\XO 7:5 }{\XO{7.5:
}}{\XT{Nɔmbu 18.21}}} wi setirige piile.

\VS{6}Mɛlikisedɛki wi sila pye Levi wi setirige pyɔ wo wa, ɛɛn fɔ, yaara nda tìla pye Abirahamu wi yeri, wìla ti yaga wi ta; ma taga wa ko na, a wì duwaw pye Abirahamu wi kan, wo ŋa Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔgɔlɔ kɔn wi yeri we.

\VS{7}Ma si yala, kendige woro ki ni, ŋa wi ma duwaw wi pye, wo gbɔgɔ ma wɛ duwaw wì pye ŋa kan wo na.

\VS{8}Saraga wɔfɛnnɛ wele, poro mbele pe maa yaga wi shoo, pe yɛn kufɛnnɛ. Ɛɛn fɔ, Mɛlikisedɛki wo na, wo ŋa wìla ki yaga wi shɔ, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yɛn naga yuun naga finligi ma yo wi yɛn yinwege na.

\VS{9}Ki yowo po na, we mbe ya mbege yo fun fɔ naa Abirahamu wìla wi yarijɛndɛ ti yaga wi wɔ,
Levi ŋa wi setirige piile pàa pye na yaga wi taa, poro fun pàa wi wɔ.

\VS{10}Katugu ali maga ta pe sila Levi wi se gbɛn, wìla pye wa wi tɛlɛ Abirahamu wi kasanwa pi ni, sanga ŋa ni Mɛlikisedɛki wìla kari mbe sa Abirahamu wi fili we.


\par }{\PP \VS{11}Levi saraga wɔgɔ ko ki yɛn lasiri ŋa Yɛnŋɛlɛ lì kan Izirayɛli woolo pe yeri wi nɔgɔ lɛgɛ ye. Ndɛɛ ki pye Levi saraga wɔfɛnnɛ pàa tunŋgo ŋga pye, ki yɔn kila fili, ki se ja daga saraga wɔfɔ wa yɛgɛ mbe pan naa paa yɛgɛ ŋga na Mɛlikisedɛki wìla pye, wo ka ka pye paa yɛgɛ ŋga na
Arɔn wìla pye.

\VS{12}Katugu na saraga wɔgɔ ki ka kanŋga, ki daga lasiri wi kanŋga fun.

\VS{13}We Fɔ ŋa ki sɛnrɛ tì yo wi kanŋgɔlɔ, cɛnlɛ la yɛgɛ woo lawi. Ki cɛnlɛ li woo wa kpɛ sila saraga wɔgɔtunŋgo ka pye wa
saraga wɔsaga ki na.

\VS{14}Ki yɛn ma jɛn ma filige jɛŋgɛ ma yo we Fɔ wi yɛn Zhuda cɛnlɛ woo. Naa Moyisi wìla para saraga wɔfɛnnɛ pe sɛnrɛ ti na, wi sila yaraga ka yo ki cɛnlɛ li wogo na.


\par }{\SH Saraga wɔfɔ wa yɛgɛ yɛn wa \newline  ŋa wi yɛn ma Mɛlikisedɛki lɛ
\par }
{\PP \VS{15}Kapyege kaa ŋga naa, ŋga kìgi naga maga filige ma yo fɔ: Saraga wɔfɔ wà yɛgɛ pan, ŋa wi yɛn ma Mɛlikisedɛki lɛ, wo wi yɛn
Kirisi we.

\VS{16}Pe sila ki saraga wɔfɔ wi tɛgɛ mbe yala leele pe ŋgasegele koro ni. Ɛɛn fɔ, wì pye saraga wɔfɔ yinwege ŋga ki se kɔ ko fanŋga na.

\VS{17}Katugu Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun wi kanŋgɔlɔ fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn saraga wɔfɔ sanga pyew paa yɛgɛ ŋga na Mɛlikisedɛki wogo kìla pye.}}


\par }{\MM \VS{18}Kì pye ma, lasiri wi ŋgasele lɛlɛ pàa li jan, katugu làa pye fanŋga fu ma pye kayɔngɔ fu.

\VS{19}Moyisi lasiri wi sila yaraga ka pye mbege yɔn fili\FTNT{†}{{\FR 7:19 }{\FR{7.19:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ fanŋga sila pye wi ni wi ya wi ŋga kila daga mbe pye mbe sɛnwee wi shɔ ki pye.}}}. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lì jigi tagasaga kan we yeri ŋga kì mbɔnrɔ ma wɛ. Ko fanŋga na we yɛn na fulo li tanla.


\par }{\PP \VS{20}Mbe taga wa ko na, Yɛnŋɛlɛ làa wugu, mɛɛ Zhezu wi tɛgɛ wi pye saraga wɔfɔ. Sanmbala poro pye saraga wɔfɛnnɛ ki wuguro cɛnlɛ ta si pye.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, pàa Zhezu wi tɛgɛ saraga wɔfɔ wuguro ni, Yɛnŋɛlɛ làa wi pye fɔ:

\par }{\Q {\QT{We Fɔ wì wugu ki na, wi soo jatere wi kanŋga:}}

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn saraga wɔfɔ fɔ sanga pyew.}}\XREF{†}{{\XO 7:21 }{\XO{7.21:
}}{\XT{Yuuro 110.4}}}


\par }{\MM \VS{22}Kì pye ma, Zhezu wo wì yeresaga kan
yɔn finliwɛ pi yeri we kan, mba pì mbɔnrɔ ma wɛ koŋgbanmba pi na.


\par }{\PP \VS{23}Mbe wɔ ko ni naa, ki Levi saraga wɔfɛnnɛ wele, pàa pye ma lɛgɛ, katugu pe kunwɔ pi kala na, pe sila pye na mɔni pe tunŋgo ki na.

\VS{24}Ɛɛn fɔ, Zhezu wo yɛn yinwege na fɔ sanga pyew, ki kala na, wi saraga wɔgɔtunŋgo ki se ya kan lere wa yeri.

\VS{25}Ko kì ti mbele pe maa fulo Yɛnŋɛlɛ li tanla wi fanŋga na, wi mbe ya mbe pe shɔ yiŋgɔ konaa sanga pyew, katugu wi yɛn yinwege na sanga pyew mbaa Yɛnŋɛlɛ yɛnri pe kan.


\par }{\PP \VS{26}Zhezu wo wi yɛn
saraga wɔfɛnnɛ to ŋa wila daga we ni. Wi yɛn
kpoyi, ma pye puŋgosaga fu konaa fyɔngɔ fu. Wi yɛn ma laga kapere pyefɛnnɛ pe na. Wì gbɔgɔwɔ ta wa naayeri lara ti go na.

\VS{27}Wi woro paa saraga wɔfɛnnɛ teele sanmbala pe yɛn. Wii jori mbaa
saara woo pilige pyew wi yɛɛ kapere ti kala na gbɛn, ko puŋgo na mbe si jɛn mbaa ti woo leele sanmbala pe kapere ti kala na\XREF{†}{{\XO 7:27 }{\XO{7.27:
}}{\XT{Levi 9.15; 16.15}}}; katugu wìla saraga ki wɔ wɔsaga nuŋgba wagati wi ni fuun wogo, naa wo jate wìla wi yɛɛ kan saraga we.

\VS{28}Moyisi lasiri wi ma leele mbele tɛgɛ pe pye saraga wɔfɛnnɛ teele, pe yɛn fanŋga fu fɛnnɛ. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li wuguro sɛnrɛ nda tì pan lasiri wi puŋgo na, tìli Pinambyɔ wi tɛgɛ wi pye saraga wɔfɛnnɛ to, wo ŋa wi yɛn ma yɔn fili fɔ sanga pyew we.




\par }{\MS KIRISI WI YƆN FINLIWƐ MBA LE PI GBƆGƆ MA WƐ

\par }\Chap{8}{\MR 8.1–9.22

\par }{\SH Zhezu wi yɛn we saraga wɔfɛnnɛ to
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda we yɛn na yuun ti go koyi ŋga fɔ: Ki yɛn ma yɔn ki
saraga wɔfɛnnɛ to cɛnlɛ wi yɛn we yeri, wi yɛn ma cɛn wa naayeri, wa Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yawa pi ni fuun fɔ li
wunluwɔ jɔngɔ ki kalige kɛɛ ki na.

\VS{2}Wi yɛn na saraga wɔfɛnnɛ to tunŋgo piin wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ko ki yɛn
paraga go ŋga ki yɛn kaselege wogo,
we Fɔ wo wìgi kan, lere ma wìgi kan.


\par }{\PP \VS{3}Pe ma saraga wɔfɛnnɛ to pyew wi tɛgɛ wila yarikanra ti kaan, wila
saara woo Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ki kala na, ki daga we saraga wɔfɛnnɛ to wi yaraga ka ta fun wigi wɔ saraga.

\VS{4}Ki pye wi yɛn laga tara ti na, wi yɛrɛ se jɛn na pye
saraga wɔfɔ, katugu saraga wɔfɛnnɛ pele yɛgɛ wa, mbele pe maa yarikanra ti kaan ma yala Zhufuye
lasiri wi ni.

\VS{5}Tunŋgo ŋga ki saraga wɔfɛnnɛ pe maa piin ki yɛn ŋga ki wa yɛnŋɛlɛ na ki yanlɛɛ naa ki nunu. Ki yɛn ma yala ŋga kìla yo Moyisi wi kan ki ni. Sanga ŋa ni wìla pye na jaa mbe paraga go ki kan, Yɛnŋɛlɛ làa wi pye fɔ:
{\QT{Ma yɛɛ yigi, ma yaara ti ni fuun ti gbegele ma yala cɛnlɔmɔ mba mì naga ma na wa yanwiga ki na pi ni.}}\XREF{†}{{\XO 8:5 }{\XO{8.5:
}}{\XT{Ɛki 25.40}}}


\par }{\MM \VS{6}Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ, tunŋgo ŋga Zhezu wì ta, kì mbɔnrɔ jɛŋgɛ ma wɛ ki saraga wɔfɛnnɛ pe wogo ki na, katugu wo wi yɛn kasuluwo mbe
yɔn finliwɛ le Yɛnŋɛlɛ lo naa leele pe sɔgɔwɔ. Ki yɔn finliwɛ pì mbɔnrɔ ma wɛ lɛɛ pi na, pi nɔgɔ kì le
yɔn fɔgɔlɔ na, ŋgele kè mbɔnrɔ ma wɛ.


\par }{\PP \VS{7}Ki pye yɔn finliwɛ lɛɛ pìla pye ma fuŋgo, ki se ja daga poo kanŋga pe fɔnmbɔ tɛgɛ wa pi yɔnlɔ.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lì puŋgosaga yan li leele pe na, mɛɛ pe jɛrɛgi ma yo Tafɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Wele, piliye ya yɛn wa na paan, we Fɔ wo wì yo ma.}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa ka yɔn finliwɛ fɔnmbɔ le
Izirayɛli woolo poro naa Zhuda tara woolo pe ni.}}


\par }{\Q \VS{9}{\QT{Ki yɔn finliwɛ pi se ka pye paa mba mìla le pe tɛlɛye pe ni pi yɛn,}}

\par }{\Q {\QT{pilige ŋga ni mìla pe yigi kɛɛ na ma yiri pe ni wa Ezhipiti tara ti ni we.}}

\par }{\Q {\QT{Yɔn finliwɛ mba mìla le pe ni, pàa pi jɔgɔ.}}

\par }{\Q {\QT{Kì pye ma, mii na jatere wi lɛgɛ pe kala na. We Fɔ wo wì yo ma.}}


\par }{\Q \VS{10}{\QT{Ɛɛn fɔ, yɔn finliwɛ mba mi yaa ka le Izirayɛli woolo pe ni ko piliye yan yo puŋgo na, pow mba yɛɛn.}}

\par }{\Q {\QT{We Fɔ wo wì yo ma fɔ:}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa kanla ŋgasegele ke le wa pe nawa,}}

\par }{\Q {\QT{mbe ke yɔnlɔgɔ wa pe kotoro ti na.}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ, pe yaa ka pye na woolo.}}


\par }{\Q \VS{11}{\QT{Kona, lere kpɛ se ka wi cɛnlɛ woo, nakoma wi sefɔ wa kara naa mbaa yuun fɔ:}}

\par }{\Q {\QT{«Ki daga ma we Fɔ wi jɛn.»}}

\par }{\Q {\QT{Katugu pe ni fuun pe yaa kanla jɛn,}}

\par }{\Q {\QT{mbege lɛ lepigile ke na mbe sa gbɔn legbɔɔlɔ pe na.}}


\par }{\Q \VS{12}{\QT{Mi yaa pe kambasinnde ti kala yaga pe na,}}

\par }{\Q {\QT{mi se ka nawa to pe kapere ti na naa.}}\XREF{†}{{\XO 8:12 }{\XO{8.8-12:
}}{\XT{Zhere 31.31-34}}}


\par }{\MM \VS{13}Yɛnŋɛlɛ làa yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi sɛnrɛ ti yo sanga ŋa ni, làa koŋgbanmba pi kanŋga lɛɛ. Ki si yɛn kaselege fɔ yaraga ŋga kì pye yarilɛgɛ ma kɔ, nɛɛ lee na kee, kila jaa mbe kɔ.




\par }\Chap{9}{\SH Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔkala laga tara na \newline  konaa wa naayeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wa
yɔn finliwɛ koŋgbanmba pi ni, koŋgolo la pye wa Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔlɔmɔ pi na.
Shɛrigo gbɔgɔ la pye wa pi ni laga tara\XREF{†}{{\XO 9:1 }{\XO{9.1:
}}{\XT{Ɛki 16.33; 25.10-11,31; Nɔmbu 17.25}}} ti na.

\VS{2}Pàa
paraga go kan. Ki yumbyɔ koŋgbanŋa pàa pye naa yinri laga
kpoyi. Fitanladaga naa tabali naa buru\FTNT{†}{{\FR 9:2 }{\FR{9.2:
}}{\FT{Zhufuye pàa pye na buru wi kaan Yɛnŋɛlɛ li yeri mbaa nawa tuun kafɔnŋgɔlɔ ŋgele làa pye wa gbinri wi ni pe kan ke na.}}} ŋa pàa pye na kaan Yɛnŋɛlɛ li yeri, tìla pye wa ki laga ki ni.

\VS{3}Paraga shyɛn wogo ŋga pàa pari ma paraga go ki kɔn shyɛn, wa ki puŋgo na, yumbyɔ wà la pye wa pàa pye naa yinri lajɛŋgɛ kpoyi.

\VS{4}Wusuna nuwɔ taan\XREF{†}{{\XO 9:4 }{\XO{9.4:
}}{\XT{Levi 16.12}}} saraga wɔsaga ŋga pàa gbegele tɛ ni, pa kìla pye wa ki laga ki ni, naa
yɔn finliwɛ kɛsu wi ni. Pàa tɛ wo ki kɛsu wi lagapyew ki na maa tɔn. Wa wi nawa, tɛ cɔlɔ la pye wa,
manɛ la pye wa li ni, naa
Arɔn gbɔtangala na làa fyɛɛnrɛ fi li ni, naa sinndɛɛrɛ papara papara nda yɔn finliwɛ sɛnrɛ tìla pye ma yɔnlɔgɔ ti na ti ni.

\VS{5}Sherubɛnye mbele gbɔgɔwɔ pi yɛn pe yeri, pàa pye wa kɛsu wi go na naga nari ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn le. Wa laga\XREF{†}{{\XO 9:5 }{\XO{9.5:
}}{\XT{Nɔmbu 7.89}}} ŋga pàa pye na kasanwa pi woo
saraga na kapere ti kala yagawa jaa, pe kanwira tìla pye ma sanga ma jiile wa ki go na. Ɛɛn fɔ, ki wagati wo ma ŋa we ki kagala ke yo nuŋgba nuŋgba we ke filige.


\par }{\PP \VS{6}Ki yaara nda ti ni fuun, naa tìla kaa gbegele ma, a
saraga wɔfɛnnɛ pe nɛɛ yiin wa paraga go yumbyɔ koŋgbanŋa wi ni pilige pyew, na pe tunŋgo ki piin.\XREF{†}{{\XO 9:6 }{\XO{9.6:
}}{\XT{Ɛki 30.7-8}}}

\VS{7}Ɛɛn fɔ,
saraga wɔfɛnnɛ to wo nuŋgba wi ma ye wa yumbyɔ shyɛn woo wi ni yesaga nuŋgba yɛlɛ li ni. Wi ma daga mbe ye wa yaayoro kasanwa ni mboo wɔ saraga Yɛnŋɛlɛ li yeri wi yɛɛ kapere ti wogo na, konaa leele\XREF{†}{{\XO 9:7 }{\XO{9.7:
}}{\XT{Ɛki 30.10; Levi 16.2,14}}} pe woro ti kala na, to nda pè pye wa pe kambajɛnmɛ pi ni we.

\VS{8}Ki pyelɔmɔ pi na, Yinnɛkpoyi li yɛn naga nari fɔ mbe paraga go yumbyɔ koŋgbanŋa wi ta wa bere, lajɛŋgɛ kpoyi ki konɔ li sila yɛngɛ gbɛn.

\VS{9}Ki paraga go yumbyɔ koŋgbanŋa wi yɛn nala kagala ke yanlɛɛ, naga nari we na ma yo yarikanra to naa yaayoro saara nda tì wɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri, ti se ya mbe lere ŋa wi maa Yɛnŋɛlɛ li gbogo ma wi kotogo ki pye kpoyi mbege yɔn fili.

\VS{10}Ti yɛn na para wire kapyere to sɛnrɛ na cɛ: to yɛn yaakara naa yaara nda pe maa woo, naa wologo cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke maa piin mbe ta mbe pye kpoyi. Tì pye ŋgasegele ma cɛn leele pe go na mbe sa gbɔn sanga ŋa Yɛnŋɛlɛ li yaa yaara ti ni fuun ti gbegele naa fɔnŋgɔ mberi sin we.


\par }{\PP \VS{11}Ɛɛn fɔ,
Kirisi wì pan ma pye yarijɛndɛ nda tila paan ti saraga wɔfɛnnɛ to. Wi yɛn naa tunŋgo ki piin paraga go ŋga ni, kì gbɔgɔ ma yɔn fili ma wɛ. Leele ma pe ko kan, ko ki naga ma yo ki woro dunruya ŋa wì da yɛɛn wo wogo.

\VS{12}Naa Kirisi wìla ye wa lajɛŋgɛ kpoyi ki ni yesaga nuŋgba wagati wi ni fuun wogo, wi sila sikapɛnɛ naa napire kasanwa wɔ saraga. Wi kasanwa kpaw po wìla wɔ saraga, mɛɛ shɔwɔ mbakɔɔ pi ta we kan.

\VS{13}Sikapɛnɛ naa napɛnɛ kasanwa, po naa nasumboro ŋa pe ma sogo wi cɔnrɔ\XREF{†}{{\XO 9:13 }{\XO{9.13:
}}{\XT{Nɔmbu 19.1,9-17}}} ti ni, pàa pye nari yanragi yanragi mbele pe yɛn
fyɔngɔ ni ma yala shɛrɛgɛ ŋgasele li ni pe na, a tila pe wire ti piin kpoyi.

\VS{14}Ki kala na, Kirisi wi kasanwa pi yaa pye fanŋga ni po na naa mbe wɛ fɔ jɛŋgɛ. Yinnɛkpoyi na li yɛn kɔsaga fu li fanŋga na, wùu yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ li yeri saraga, ŋga ki yɛn tulugo fu. Wi kasanwa pi yaa we nawa jatere wi jogo mbe tɔnli fu kapyere ti wɔ wa wi ni, jaŋgo we ya waa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li kan.


\par }{\PP \VS{15}Ko kì ti Kirisi wì pan ma pye yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi lefɔ. Leele pàa kapere nda pye yɔn finliwɛ lɛɛ wagati wi ni, wì ku pe go shɔwɔ pi kala na, jaŋgo mbele Yɛnŋɛlɛ lì yeri, pe ta pe kɔrɔgɔ mbakɔgɔ ta, ŋga làa
yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan pe yeri we.


\par }{\PP \VS{16}Na kɔrɔgɔ lige sɛwɛ ka pye wa, ki daga ki jɛn ki filige fɔ ki kanfɔ wi ku.

\VS{17}Katugu kɔrɔgɔ kanga yɔn fɔlɔ làa pye fanŋga ni sanga ŋa ni li kɔnfɔ wi yɛn yinwege na. Li ma pye fanŋga ni na li kɔnfɔ wiga ku mbe kɔ we.

\VS{18}Ko kì ti yɔn finliwɛ lɛɛ pi sila pye fanŋga ni sanni kasanwa pi sa wo.

\VS{19}Ki koŋgbanŋga ki na, Moyisi wìla Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ke ni fuun ke yo leele pe ni fuun pe yɛgɛ na ma yala lasiri sɛwɛ wi ni. Ko puŋgo na, a wì si napire to naa sikapɛnɛ pe kasanwa pi lɛ, naa tɔnmɔ ni, mɛɛ yizɔpi\XREF{†}{{\XO 9:19 }{\XO{9.19:
}}{\XT{Levi 14.6}}} tige njege naa sumbyɔ siyɛnrɛ tɛgɛ maa yanragi yanragi lasiri sɛwɛ wo naa leele pe ni fuun pe na,

\VS{20}ma sho fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yɔn finliwɛ mba Yɛnŋɛlɛ lì le ye ni, pi kasanwa pow mba yɛɛn.}}\XREF{†}{{\XO 9:20 }{\XO{9.20:
}}{\XT{Ɛki 24.8}}}


\par }{\MM \VS{21}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, a Moyisi wì si kasanwa pa yanragi yanragi paraga go ki na, naa yaara nda pàa tɛgɛ na Yɛnŋɛlɛ li gbogo\XREF{†}{{\XO 9:21 }{\XO{9.21:
}}{\XT{Levi 8.15-19}}} ti ni.

\VS{22}Mbe yala Moyisi
lasiri wi ni, yaara ti gbɔɔ ma pye kpoyi kasanwa ni. Kapere ti kala nɛɛ yaga na kasanwa si wo.


\par }{\MS KIRISI WI SARAGA ŊGA WƆ KI GBƆGƆ MA WƐ

\par }{\MR 9.23–10.39

\par }{\SH Kirisi wi saraga wɔgɔ ki yɛn \newline  na kapere ti lari leele pe na
\par }
{\PP \VS{23}Ko kì ti ki yaara nda ti yɛn laga tara na, ma pye naayeri yaara nda ti yɛn kaselege woro ti yanlɛɛ, pa kila daga peri pye kpoyi ki pyelɔmɔ mba pi na ma. Kì pye ma, naayeri yaara nda ti yɛn kaselege woro, ti daga mbe pye kpoyi fun saara nda tì mbɔnrɔ naa ma wɛ to ni.

\VS{24}Katugu Kirisi wi sila ye wa
laga kpoyi ŋga leele pè kan ko ka ni, ko ŋga ki yɛn ki kaselege wogo ki yanlɛɛ we. Ɛɛn fɔ, wì ye wa yɛnŋɛlɛ na jate, jaŋgo mboo yɛɛ naga Yɛnŋɛlɛ li na yiŋgɔ we kala na.

\VS{25}Zhufuye saraga wɔfɛnnɛ to wi ma ye yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pyew wa lajɛŋgɛ kpoyi ki ni yaayogo kasanwa ni. Ɛɛn fɔ, Kirisi wi sila ye wa mboo yɛɛ wɔ saraga wɔsaga lɛgɛrɛ na.

\VS{26}Ndɛɛ pa kì pye ma, anmɛ Kirisi wi ja daga mbe jɔlɔ jɔlɔsaga lɛgɛrɛ na maga lɛ wa dunruya wi dasanga wi ni. Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ, ki dunruya kɔyɛgɛ ŋga kì yɔngɔ yɛɛn ki ni, wùu yɛɛ naga nagasaga nuŋgba wagati wi ni fuun wogo, jaŋgo mbe kapere ti kɔ, naa wùu yɛɛ kan saraga we.

\VS{27}Kì kɔn ma tɛgɛ lere pyew wi kan wi ku kusaga nuŋgba, ko puŋgo na, Yɛnŋɛlɛ lii kiti kɔn wi na.

\VS{28}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, Kirisi fun wìla wɔ saraga wɔsaga nuŋgba, jaŋgo mbe lelɛgɛrɛ kapere laga pe na. Wi yaa ka pan mboo yɛɛ naga leele pe na naa nagasaga shyɛn wogo na, ko se ka pye kapere laga kala, ɛɛn fɔ, mbe mbele pe yɛn naa singi poro shɔ.




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Moyisi
lasiri wi woro yaara nda ti yɛn kaselege woro ti cɛnlɔmɔ jɛmbɛ po. Wi yɛn yarijɛndɛ nda tila paan to nunu. Ko kì ti leele mbele pe maa fulo Yɛnŋɛlɛ li tanla, na
saraga cɛnlɛ nuŋgba ki woo li yeri yɛlɛ pyew, lasiri wii ya mbe pe sin mbe pe yɔn fili.

\VS{2}Kì pye ndɛɛ mbele pe maa Yɛnŋɛlɛ li gbogo ki pyelɔmɔ pi na, pe kapere tila laga pe na, a pè pye
kpoyi wagati jɛnŋɛ nuŋgba ni, pe nawa pi se jɛn naa pe jɛrɛgi mbe yo pè kapere pye. Pe jɛn na saraga wɔgɔ pyew ki yaga.

\VS{3}Ɛɛn fɔ, kaselege ko na, ki saara ti ma koro na leele pe nawa tuun pe kapere ti na yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pyew.

\VS{4}Katugu napɛnɛ naa sikapɛnɛ kasanwa pi se ya mbe kapere ti laga fyew.


\par }{\PP \VS{5}Ko kì ti sanga ŋa ni
Kirisi wi yaa ye laga dunruya wi ni, wìla Yɛnŋɛlɛ li pye fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma woro na saraga naa yarikanga jaa.}}

\par }{\Q {\QT{Ɛɛn fɔ, a mà si wire gbegele na kan.}}


\par }{\Q \VS{6}{\QT{Saara sogoworo to naa kapere ti kala yagawa jasaara ti kala li sɔɔn ndanla.}}


\par }{\Q \VS{7}{\QT{Kona, a mì sho fɔ: E, Yɛnŋɛlɛ mi ŋa,}}

\par }{\Q {\QT{mì pan mbe ŋga maa jaa ki pye,}}

\par }{\Q {\QT{mbe yala ŋga ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa lasiri sɛwɛ wi ni na kanŋgɔlɔ ki ni.}}\XREF{†}{{\XO 10:7 }{\XO{10.5-7:
}}{\XT{Yuuro 40.7-9}}}


\par }{\MM \VS{8}Wìla keli maga yo gbɛn ma yo fɔ: «{\QT{Ma woro saara naa yarikanra, naa saara sogoworo konaa kapere ti kala yagawa jasaara ti kɔrɔgɔ, ti woro mɔɔ ndanla.»}} Ma si yala, ki saara ti ma wɔ ma yala lasiri wo ni.

\VS{9}Ko puŋgo na, a wì sho naa fɔ: «{\QT{E, Yɛnŋɛlɛ mi ŋa, mì pan mbe ŋga maa jaa ki pye.»}} Kì pye ma, a Yɛnŋɛlɛ lì si saara lɛrɛ ti ni fuun ti kɔ ma Kirisi wi saraga ki tɛgɛ wa ti yɔnlɔ.

\VS{10}Naa Zhezu Kirisi wì Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li pye, ki kala na, we kapere tì laga we na, a wè pye kpoyi wi yɛɛ wire nda wì wɔ saraga wagati wi ni fuun wogo ki fanŋga na.


\par }{\PP \VS{11}Saraga wɔfɔ pyew wi ma yere pilige pyew maa tunŋgo ki pye. Saara cɛnlɛ nuŋgba to wi maa woo wagati lɛgɛrɛ na, nda ti se ya mbe kapere ti laga fyew.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, Kirisi wo na, saraga mbakɔgɔ nuŋgba wi wɔ leele pe kapere ti kala na, kona, mɛɛ saa cɛn wa Yɛnŋɛlɛ li kalige kɛɛ ki na.

\VS{13}Pa wi yɛn wa yiŋgɔ naga singi Yɛnŋɛlɛ luu mbɛnfɛnnɛ pe tirige mbe pe pye wi tɔɔrɔ ti tɛgɛsaga\XREF{†}{{\XO 10:13 }{\XO{10.12-13:
}}{\XT{Yuuro 110.1}}}

\VS{14}Kì pye ma, ki yarikanga nuŋgba ki fanŋga na, mbele wì pe kapere ti laga pe na ma pe pye kpoyi, wì pe sin ma pe yɔn fili fɔ sanga pyew.


\par }{\PP \VS{15}Yinnɛkpoyi fun laa ki wogo ki yuun naga finligi we kan. Lì keli maga yo gbɛn ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{16}{\QT{We
Fɔ wì yo fɔ:
}}

\par }{\Q {\QT{Yɔn
finliwɛ mba mi yaa ka le pe ni ko piliye yo puŋgo na, pi mba:}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa na ŋgasegele ke le wa pe kotoro ti na,}}

\par }{\Q {\QT{mbe ke yɔnlɔgɔ wa pe nawa pi ni.}}


\par }{\MM \VS{17}Ko puŋgo na, a lì yo naa fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mi se kanla jatere wi tɛgɛ pe kapere to naa pe kambasinnde ti na naa.}}\XREF{†}{{\XO 10:17 }{\XO{10.16-17:
}}{\XT{Zhere 31.33-34}}}


\par }{\MM \VS{18}Ma si yala, na kapere ti ka kala yaga mbe kɔ, kii daga saraga mbe wɔ ti kala yagawa pi na naa.


\par }{\SH Ye ti waa fulo Yɛnŋɛlɛ li tanla
\par }
{\PP \VS{19}Kì pye ma, Sefɛnnɛ, Zhezu wi kunwɔ pi fanŋga na, we mbe ya kotogo ta mbe ye wa lajɛŋgɛ kpoyi ki ni.

\VS{20}Wì kovɔnnɔ yinwege wolo yɛngɛ we kan, li ma toro wa paraga ŋga kì pari ma go nawa pi kɔn shyɛn ki ni, ko kɔrɔ wo yɛn wi wire\FTNT{†}{{\FR 10:20 }{\FR{10.20:
}}{\FT{Paraga ŋga sɛnrɛ ti yɛn na yuun, ko ki yɛn Zhezu wi wire nda tì jɔlɔ we kala na, a wì ku ma kologo yɛngɛ we kan fɔ wa Yɛnŋɛlɛ laga ki na.}}} re.

\VS{21}Saraga wɔfɛnnɛ to ŋa wi yɛn we yeri, wi yɛn ma cɛn Yɛnŋɛlɛ li go woolo pe go na.

\VS{22}Ki kala na, ye ti we fulo Yɛnŋɛlɛ li tanla kotojɛŋgɛ ni, we kotogo ta wa we tagawa pi ni. We fulo li tanla we kotoro ti ni pèri jogo ma nawa jatere pee wi wɔ wa. We fulo li tanla we wire ti ni pèri jogo mari laga tɔnmɔ kpoyi ni.

\VS{23}Ye ti we we jigi tagasaga ki yigi tiyɔngɔ, ko ŋga waa ki sɛnrɛ yuun we, katugu Yɛnŋɛlɛ na lì
yɔn fɔgɔlɔ ke kɔn, li yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ.

\VS{24}Ye ti waa nawa tuun we yɛɛ na, waa we yɛɛ kotogo kanni, we we yɛɛ ndanla jɛŋgɛ, waa kajɛŋgɛ piin.

\VS{25}Waga ka we gbogolɔmɔ pi yaga paa yɛgɛ ŋga na pèle tara ki na naga piin we. Ɛɛn fɔ, waa we yɛɛ yɛrɛgi, waa ki piin jɛŋgɛ paa yè we Fɔ wi pilige ki yan kì yɔngɔ we.


\par }{\PP \VS{26}Katugu na waga ki siligi mbaa kapere ti piin mbege ta we kaselege ki jɛn makɔ, saraga woro wa naa ŋga ki mbe ya kapere ti laga we na.

\VS{27}Kona, kì koro waa Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ ko singi fyɛrɛ gbɔrɔ ni, naa kasɔn gbɔgɔ ki ni, ŋga ki yaa kali mbɛnfɛnnɛ pe sogo we.

\VS{28}Lere ŋa fuun ka Moyisi lasiri wi jɔgɔ, pe maa gbo paa wi yinriwɛ ta, na sɛrɛfɛnnɛ shyɛn, nakoma taanri kaga kala li yo we\XREF{†}{{\XO 10:28 }{\XO{10.28:
}}{\XT{Dete 17.6}}}.

\VS{29}Lere ŋa wi maa Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ wi tifaga, na kasanwa mba Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ ma yɔn finliwɛ pi le pi piin faa, po mba pùu pye kpoyi we, na Yinnɛkpoyi na li maa yinmɛ pi kaan li tegele, ki lerefɔ wi yaa ka pye mɛlɛ? Ye mbe ya mbege jate fɔ jɔlɔgɔ ŋga ki daga wi ni, ki yaa ka pe naa mbe wɛ.

\VS{30}Katugu lere ŋa wìgi sɛnrɛ nda ti yo, we yɛn maa jɛn. Wì yo fɔ: «{\QT{Kapere ti kayaŋga wɔgɔ ki yɛn mi yeri, muwi mi yaa ti yɔngɔ wɔ.»}} Ma nuru ma yo fɔ: «{\QT{We Fɔ wi yaa ka kiti kɔn wi woolo pe na.»}}\XREF{†}{{\XO 10:30 }{\XO{10.30:
}}{\XT{Dete 32.35-36}}}

\VS{31}Mbe ye wa Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li kɛɛ, ki yɛn fyɛrɛ ni fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{32}Ɛɛn fɔ, ye nawa to ŋga kìla ye ta faa ki na. Ki wagati wi ni, naa yàa kaa Yɛnŋɛlɛ li yanwa pi ta ma kɔ, yàa jɔlɔ fɔ jɛŋgɛ maga kun ye yɛɛ ni.

\VS{33}Sanga wa ni, pàa pye na ye tegele, na ye jɔlɔ lere pyew wi yɛgɛ na. Sanga wa ni, leele mbele pàa pye na jɔlɔ ma fun, yaa pinlɛ na jɔlɔ pe ni.

\VS{34}Kaso piile pe yinriwɛ la ye ta. Naa leele pàa ye yarijɛndɛ ti shɔ ye yeri, yàa yɛnlɛ ki na nayinmɛ ni, katugu yège jɛn ma yo yarijɛndɛ yɛn ye yeri, nda tì mbɔnrɔ ma wɛ, jɔgɔsaga si woro ti na.

\VS{35}Ki kala na, yaga ka ye jigi tagasaga ki wa, katugu tɔnli gbɔɔ yɛn ki ni.

\VS{36}Yaa kagala kunni ye yɛɛ ni, jaŋgo ye ta ye Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li pye ye li yɔn fili, ye ŋga lì yɔn fɔlɔ kɔn ki ta.

\VS{37}Katugu ko Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn na yuun, ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Wagati wì koro jɛnri, jɛnri jate, ŋa wì daga mbe pan, wi yaa pan.}}

\par }{\Q {\QT{Wi se mɔ naa.}}


\par }{\Q \VS{38}{\QT{Ŋa wi yɛn lesinŋɛ na yɛgɛ na, wi yaa yinwege ta wi tagawa pi fanŋga na.}}

\par }{\Q {\QT{Ɛɛn fɔ, na wi ka sɔngɔrɔ puŋgo na, wi kala li sanla ndanla naa.}}\XREF{†}{{\XO 10:38 }{\XO{10.37-38:
}}{\XT{Aba 2.3-4}}}


\par }{\MM \VS{39}Mbele pe maa sɔngɔrɔ puŋgo na na punŋgu, we woro poro pele. Ɛɛn fɔ, mbele pè taga ma pye wa shɔwɔ kologo ki ni, we yɛn poro pele.




\par }{\MS SƐRƐFƐNNƐ PORO \newline  NAA PE TAGAWA

\par }\Chap{11}{\MR 11–12

\par }{\SH Tagawa sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na we kaga jɛn mbe yo we jigi wi yɛn yaraga ŋga na we yaa ki ta, ko ki yɛn tagawa we. Tagawa po pi yɛn yaraga ŋga we woro na yaan, we taga ki na we yo ki yɛn kaselege.

\VS{2}Faa leele pe tagawa po kala na Yɛnŋɛlɛ làa sɛrɛya jɛnŋɛ yo pe kanŋgɔlɔ.


\par }{\PP \VS{3}Tagawa po fanŋga na, wège jɛn ma yo dunruya wì da Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ to ni. Ki kala na, yaara nda we yɛn na yaan yɛnlɛ ni, tìla gbegele ma yiri wa nda we woro na yaan to ni.


\par }{\PP \VS{4}Tagawa po fanŋga na, Abɛli wìla
saraga wɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri, ŋga kìla mbɔnrɔ Kayɛn wogo ki na. Wi tagawa pi kala na, Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ma yo wi yɛn lesinŋɛ, katugu Yɛnŋɛlɛ jate làa yɛnlɛ wi yarikanra ti na. Ali maga ta Abɛli wì ku, wi sɛnrɛ ti yɛn na yuun\XREF{†}{{\XO 11:4 }{\XO{11.4:
}}{\XT{Zhenɛ 4.4}}} we ni bere wi tagawa pi kala na.

\VS{5}Tagawa po fanŋga na, Enɔki wi sila ku. A Yɛnŋɛlɛ lùu lɛ ma kari wi ni wa li yɛɛ tanla. Lere sila wi yan naa, katugu Yɛnŋɛlɛ làa wi lɛ\XREF{†}{{\XO 11:5 }{\XO{11.5:
}}{\XT{Zhenɛ 5.24}}}. Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo sanga ŋa ni Yɛnŋɛlɛ li faa lɛ, wi kala làa pye ma li ndanla.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, na tagawa po ma, lere kpɛ kala se ya Yɛnŋɛlɛ li ndanla, katugu lere ŋa kaa fulo Yɛnŋɛlɛ li tanla, wi daga mbe taga ki na fɔ Yɛnŋɛlɛ li wa, fɔ mbele pe yɛn nali lagajaa, li yaa tɔnli kan pe yeri.


\par }{\PP \VS{7}Tagawa po fanŋga na, kagala ŋgele lere sila ke yan gbɛn, naa Yɛnŋɛlɛ làa
Nowe wi yɛri ke ni, a wì si fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, ma si
tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki tɛ, a wo naa wi go woolo pe ni pè shɔ\XREF{†}{{\XO 11:7 }{\XO{11.7:
}}{\XT{Zhenɛ 6.13-22}}} wa ki ni. Kì pye ma, wi tagawa pi fanŋga na, a wìgi kan kiti to
dunruya woolo pe na, a Yɛnŋɛlɛ laa wi jate lesinŋɛ.


\par }{\PP \VS{8}Tagawa po fanŋga na, Abirahamu wìla Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, naa làa wi yeri we. A wì si kari tara ta ni nda Yɛnŋɛlɛ li mbaa kan wi yeri ti pye wi kɔrɔgɔ, ma yiri wa wi yɛɛra tara ti ni na kee, ma sigi ta wi sila wi karisaga ki jɛn\XREF{†}{{\XO 11:8 }{\XO{11.8:
}}{\XT{Zhenɛ 12.1-4}}}.

\VS{9}Tagawa po fanŋga na, Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ kɔn mbe tara nda kan wi yeri, wìla saa cɛn wa ti ni paa nambanŋa yɛn. Wìla pye na cɛɛn
paara yinrɛ paa yɛgɛ ŋga na Izaki naa Zhakɔbu pàa kaa cɛn wa ti ni we, poro mbele Yɛnŋɛlɛ làa kaa ki yɔn fɔlɔ nuŋgba li kɔn pe yeri we.

\VS{10}Katugu Abirahamu wìla pye na cagbɔgɔ singi, ŋga ki nɔgɔ ki yɛn ma sheli tiyɔngɔ. Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn ki kaara ti gbegelefɔ naa ki kanfɔ.


\par }{\PP \VS{11}Tagawa po fanŋga na, Abirahamu wi jɔ Sara fun wìla ya ma fanŋga ta ma pyɔ se, ali maga ta wìla lɛ ma toro pisege na; katugu Yɛnŋɛlɛ na làa yɔn fɔlɔ li kɔn wi yeri, wìla li jate sɛnrɛ nuŋgba yofɔ.

\VS{12}Ki kala na fun, ali maga ta Abirahamu wìla pye ndɛɛ wì ku makɔ, ki naŋa nuŋgba we, setirige piile lɛgɛrɛ yiri wa wi ni, ma lɛgɛ
{\QT{paa naayeri wɔnŋgɔlɔ koro naa kɔgɔje yɔn taambugɔ ŋga ki se ya jiri ki yɛn.}}\XREF{†}{{\XO 11:12 }{\XO{11.12:
}}{\XT{Zhenɛ 15.5}}}


\par }{\PP \VS{13}Ki leele mbele pe ni fuun pè ku wa tagawa pi ni. Yɛnŋɛlɛ làa yarijɛndɛ nda yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan pe yeri, pe sila ti ta, ɛɛn fɔ, pàa ti yan lege, a kì nayinmɛ kan pe yeri. A pè sigi yo ma yo
{\QT{pe yɛn nambanmbala ma pye cɛnfɛnnɛ}}\XREF{†}{{\XO 11:13 }{\XO{11.13:
}}{\XT{Zhenɛ 23.4}}} laga tara ti na.

\VS{14}Mbele pe yɛn na para ma, pe yɛn naga nari naga finligi ma yo pe yɛn na tara ta yɛgɛ jaa pe woro.

\VS{15}Ndɛɛ ki pye pàa yiri tara nda ni, to pàa pye na jatere piin ti na, pe mbaa pyelɔmɔ ta naa mbe sɔngɔrɔ wa.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, kaselege ko na, pàa pye na tara ta jaa pe woro, nda tì mbɔnrɔ naa ma wɛ, ko kɔrɔ wo yɛn nda ti yɛn wa yɛnŋɛlɛ na. Ko kì ti ki fɛrɛ woro Yɛnŋɛlɛ li na paa li yinri pe Yɛnŋɛlɛ, katugu lì cagbɔgɔ kan pe kan.


\par }{\PP \VS{17}Tagawa po fanŋga na, Abirahamu wìla Izaki wi wɔ saraga, naa Yɛnŋɛlɛ làa wi wa ma wele we. Wìla wi yɛɛ naga ma yo wì gbɛgɛlɛ mboo pinambyɔ nuŋgba pe wi wɔ saraga. Ma si yala, Yɛnŋɛlɛ lo làa yɔn fɔlɔ kɔn mboo kan wi yeri.

\VS{18}Yɛnŋɛlɛ làa ki yo maa kan fɔ: «{\QT{Pa ma setirige piile pe yaa ka yiri wa Izaki wo ni.»}}\XREF{†}{{\XO 11:18 }{\XO{11.18:
}}{\XT{Zhenɛ 21.12}}}

\VS{19}Abirahamu wìla ki jate ma yo fanŋga yɛn Yɛnŋɛlɛ li ni li Izaki wi yɛn luu yirige wa kunwɔ pi ni. Ki kala na, a Abirahamu wì Izaki wi ta naa fɔnŋgɔ\XREF{†}{{\XO 11:19 }{\XO{11.19:
}}{\XT{Zhenɛ 22.10-13}}}, ki yowo po na, a kì cɛn ndɛɛ Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kuulo pe sɔgɔwɔ wi kan.


\par }{\PP \VS{20}Tagawa po fanŋga na, Izaki wìla duwaw pye Zhakɔbu naa Ezawu pe kan pe goto kala li na\XREF{†}{{\XO 11:20 }{\XO{11.20:
}}{\XT{Zhenɛ 27.28-29,39-40}}}.


\par }{\PP \VS{21}Tagawa po fanŋga na Zhakɔbu wìla duwaw pye Zhozɛfu pinambiile pe nuŋgba nuŋgba pyew pe kan, naa wi kuyɛgɛ kìla yɔngɔ we. A wì yiri maa gbɔtangala\XREF{†}{{\XO 11:21 }{\XO{11.21:
}}{\XT{Zhenɛ 48.15-16}}} li go ki yigi ma jiige li na, ma Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.


\par }{\PP \VS{22}Tagawa po fanŋga na, naa Zhozɛfu kuyɛgɛ kìla kaa yɔngɔ, a wì si para
Izirayɛli woolo pe ni wagati ŋa pe mbaa yiri wa Ezhipiti tara wi sɛnrɛ na, ma si ŋga pe mbaa pye wi kajeere\XREF{†}{{\XO 11:22 }{\XO{11.22:
}}{\XT{Zhenɛ 50.24-25}}} ti ni ki yo.

\VS{23}Tagawa po fanŋga na, Moyisi wi seŋgɔlɔ, a wi sevɛnnɛ pòo lara ma saa gbɔn fɔ yeŋge taanri, katugu pàa wi yan wi yɛn pyɔ tiyɔɔn. Kì pye ma, pe sila fyɛ mbe konɔ na wunlunaŋa\FTNT{†}{{\FR 11:23 }{\FR{11.23:
}}{\FT{Ezhipiti tara wunlunaŋa wìla konɔ kan mbele pàa pye na jɛɛlɛ pe sari paa siin pe yeri, ma yo na Izirayɛli tara fɛnnɛ jɔ wa ka pinambyɔ se poo gbo,
}}{\XT{Ɛki 1.16,22; 2.2}}{\FT{. Ɛɛn fɔ, Moyisi sevɛnnɛ pe sila fyɛ mbege konɔ li kɛ.}}} wìla kan li kɛ.


\par }{\PP \VS{24}Tagawa po fanŋga na, naa Moyisi wìla kaa gbɔn lere, a wì si je ma yo paga kaa wi yinri
Farawɔn sumboro wi pinambyɔ.

\VS{25}Wi pinlɛ wila jɔlɔ ja Yɛnŋɛlɛ li woolo pe ni, a ko mbɔnrɔ wi yeri ma wɛ wi saa yɔgɔri wa kapere\XREF{†}{{\XO 11:25 }{\XO{11.25:
}}{\XT{Ɛki 2.11-12}}} pyege tanwa pi ni wagati jɛnri ni ko na.

\VS{26}Wi mɛgɛ mbe jɔgɔ paa
Kirisi wi yɛn, wìla ki jate yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ma wɛ Ezhipiti tara yarijɛndɛ ti na, katugu tɔnli ŋa wi yaa ka ta puŋgo na, wo wìla pye na wele.


\par }{\PP \VS{27}Tagawa po fanŋga na, Moyisi wìla yiri wa Ezhipiti tara, wii fyɛ wunlunaŋa wi naŋgbanwa pi yɛgɛ. A wì koro maga kun wi yɛɛ ni ma mbe yo wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li yaan, lo na lere nali yan we.

\VS{28}Tagawa po fanŋga na, wìla
Paki fɛti wi yɔn kɔn, ma si konɔ kan ma yo pe kasanwa yanragi yanragi kɔɔrɔ ti na, jaŋgo kunwɔ
mɛrɛgɛ wiga ka Izirayɛli woolo pe pinambiile koŋgbanmbala pe gbo\XREF{†}{{\XO 11:28 }{\XO{11.28:
}}{\XT{Ɛki 12.12-13}}}.


\par }{\PP \VS{29}Tagawa po fanŋga na, Izirayɛli woolo pàa Kɔgɔje yɛɛn wi kɔn ma yiri, paa yɛgɛ ŋga na lere ma tanga tawara na we. Ɛɛn fɔ, naa Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa kaa na jaa mbege nuŋgba ki pye, a lɔgɔ kì si pe li\XREF{†}{{\XO 11:29 }{\XO{11.29:
}}{\XT{Ɛki 14.22-29}}}.


\par }{\PP \VS{30}Tagawa po fanŋga na, naa Izirayɛli woolo pàa Zheriko ca ki maga ma saa ta pilige kɔlɔshyɛn, a ca ki mbogo\FTNT{†}{{\FR 11:30 }{\FR{11.30:
}}{\FT{Kìla pye Zhufuye pe ma mbogo kan ma pe ca ki maga maga fili;
}}{\XT{Zhozu 6.20}}{\FT{.}}} kì si toori.

\VS{31}Tagawa po fanŋga na, nanjaa Arahabu wi sila pinlɛ mbe ku mbele pàa Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ\FTNT{†}{{\FR 11:31 }{\FR{11.31:
}}{\FT{Arahabu wìla Izirayɛli kagala yewefɛnnɛ pe yigi tiyɔngɔ, katugu wìla pe jate paa pe tara ti juguye poro pele yɛn;
}}{\XT{Zhozu 2.11-12; 6.25}}{\FT{.}}} pe ni, katugu wìla Izirayɛli kagala yewefɛnnɛ pe yigi tiyɔngɔ.


\par }{\PP \VS{32}Yiŋgi mi yaa yo naa? Wagati woro na yeri mbe para Zhedewɔn\XREF{†}{{\XO 11:32 }{\XO{11.32:
}}{\XT{Kiti 6–8}}} naa Baraki\XREF{†}{{\XO 11:32 }{\XO{11.32:
}}{\XT{Kiti 4.6-16}}}, naa Samisɔn\XREF{†}{{\XO 11:32 }{\XO{11.32:
}}{\XT{Kiti 14–16}}}, naa Zhɛfite\XREF{†}{{\XO 11:32 }{\XO{11.32:
}}{\XT{Kiti 11}}}, naa Davidi\XREF{†}{{\XO 11:32 }{\XO{11.32:
}}{\XT{1 Sami 17.23-51}}}, naa Samiyɛli\XREF{†}{{\XO 11:32 }{\XO{11.32:
}}{\XT{1 Sami 7.9-11}}}, naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛnrɛ na.

\VS{33}Tagawa po fanŋga na, a pè ya wunluwɔ lɛgɛrɛ ni, ma ŋga kì sin\XREF{†}{{\XO 11:33 }{\XO{11.33:
}}{\XT{2 Sami 8.1-15}}} ki pye, ma ŋga Yɛnŋɛlɛ làa ki yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan pe yeri ki ta, ma jaraye pe yɔnrɔ ti tɔn\XREF{†}{{\XO 11:33 }{\XO{11.33:
}}{\XT{1 Sami 17.34-37; Dani 6.1-27}}} pe na,

\VS{34}ma kasɔn ŋgbanra figi\XREF{†}{{\XO 11:34 }{\XO{11.34:
}}{\XT{Dani 3.1-30}}}. A pè shɔ mbele pe mbaa pe gbo tokobi ni pe yeri. Mbele pàa pye fanŋga fu, a pè fanŋga ta. A pè kotogo ta malaga ki ni, ma ya tara ta yɛgɛ maliŋgbɔɔnlɔ ni.

\VS{35}Tagawa po fanŋga na, jɛɛlɛ pèle la pe gboolo yan pè yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni ma kan pe yeri.

\par }{\PP Leele pèle la jɔlɔ ma ku gbɔnrɔ ti kɛɛ, katugu pàa je mbe pe yɛɛ shɔ ti ni, jaŋgo mbe ta mbe yɛn mbe yiri mbe yinwege ka ta, ŋga kì mbɔnrɔ ma wɛ\XREF{†}{{\XO 11:35 }{\XO{11.35:
}}{\XT{1 Wunlu 17.23; 2 Wunlu 4.35-36}}}.

\VS{36}Pàa tɛgɛ pele na, ma pe gbɔn sapire ni. A pè pele pɔ jɔrɔgɔ ni ma pe le kaso\XREF{†}{{\XO 11:36 }{\XO{11.36:
}}{\XT{Zhere 37.15}}}.

\VS{37}A pè pele wa sinndɛɛrɛ ni\XREF{†}{{\XO 11:37 }{\XO{11.37:
}}{\XT{2 Kuro 24.21}}} ma pe gbo, ma pele walagi shyɛnzhyɛn siye ni, nakoma ma pe gbo tokobi ni. Pàa pye na kee lagapyew, simbaala naa sikaala sɛɛrɛ tìla pye pe na pe yaripɔrɔ. Pàa pye fyɔnwɔ ni na tege, na jɔlɔ.

\VS{38}Dunruya wi sila daga ki leele pe ni! Pàa pye na yanri na toro wa
gbinri wi ni konaa wa yanwira ti na. Pàa pye na pe yinwege ki piin wa yanwira were naa tara were ti ni.


\par }{\PP \VS{39}Yɛnŋɛlɛ làa sɛrɛya jɛnŋɛ yo ki leele pe kanŋgɔlɔ pe tagawa pi kala na; ma si yala, Yɛnŋɛlɛ làa yaraga ŋga yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan pe sila ki ta gbɛn.

\VS{40}Katugu Yɛnŋɛlɛ làa yaraga ka kɔn ma tɛgɛ we kala na, ŋga kì mbɔnrɔ naa ma wɛ, li sila pye na jaa pege ta pe yɔn fili we puŋgo na.




\par }\Chap{12}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn we To
\par }
{\PP \VerseOne{1}Woro wo na, ki sɛrɛfɛnnɛ janwa gbɔlɔ li yɛn ma we maga\FTNT{†}{{\FR 12:1 }{\FR{12.1:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ki sɛrɛfɛnnɛ janwa gbɔlɔ le, tagawa mba pìla pye pe ni waa po fɔrɔgi.}}}. Ki kala na, ye ti yaraga ŋga fuun ki yɛn na we tangalɔmɔ pi jɔlɔ wege yaga, naa kapege ŋga ki yɛn na we faara jaga jaga ki ni. Kashara fenɛ na li yɛn ma tɛgɛ we kan, we bala weli fe.

\VS{2}We we yɛngɛlɛ ke kan Zhezu wi na waa wi wele, wo ŋa wi yɛn we tagawa pi pelifɔ naa pi yɔn filifɔ. Wìla ki kun wi yɛɛ ni poo gbo wa
tiparaga ki na, wi sila ki kunwɔ cɛnlɛ pi fɛrɛ ti jate yaraga ka, katugu wi yɛgɛ la pye nayinmɛ mba pìla pye ma tɛgɛ wi kan pi na. Yiŋgɔ, wì saa cɛn wa
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ jɔngɔ ki kalige kɛɛ ki na.


\par }{\PP \VS{3}Yaa jatere piin wi na, paa yɛgɛ ŋga na kapere pyefɛnnɛ pàa kendige gbɔgɔ ŋga wɔ wi ni, a wìgi kun wi yɛɛ ni we, jaŋgo yaga ka te, yaga si ka kotogo la.

\VS{4}Katugu wa ye ŋgbɛnlɛwɛ pi ni kapege ki ni, ye fa ŋgbeli mbe gbɔn kunwɔ pi na gbɛn.

\VS{5}Yɛnŋɛlɛ li yɛn na ye kotogo kanni sɛnrɛ nda ni paa li pinambiile yɛn, ye fɛgɛ ti na wi le? Ti nda fɔ:

\par }{\Q {\QT{Na pinambyɔ, maga kaa we
Fɔ wi korowo pi jate kala faa.}}

\par }{\Q {\QT{Na wi ka si ŋgbanla ma na sanga ŋa ni, ma wire tiga ka fanla ma na.}}


\par }{\Q \VS{6}{\QT{Katugu ŋa wi yɛn ma we Fɔ wi ndanla, wi maa koro gbɔnrɔ ni.}}

\par }{\Q {\QT{Lere ŋa fuun wì jɛn paa wi pinambyɔ yɛn, wi maa gbɔn sapige ni.}}\XREF{†}{{\XO 12:6 }{\XO{12.5-6:
}}{\XT{Yomi 3.11-12}}}


\par }{\MM \VS{7}Yaa korowo gbɔnrɔ ti kunni ye yɛɛ ni; katugu Yɛnŋɛlɛ lì ye yigi paa li pinambiile yɛn. Pyɔ wiwiin wi wa wi to wila wi gbɔn mboo koro?

\VS{8}Na kaa pye pe woro na ye gbɔɔn na ye koro paa yɛgɛ ŋga na pe maa piile pe ni fuun pe gbɔɔn na pe koro, kona, ye yɛn kɛɛnrɛ piile, ye woro piseele.

\VS{9}Ye ti we nawa to we teele mbele laga tara na pe wogo ki na. Pàa pye na we gbɔɔn na we koro, a waa pe gbogo. Ki kala na, we daga mbaa nuru we To ŋa wa yɛnŋɛlɛ na wi yeri mbe wɛ, jaŋgo we yinwege ta.

\VS{10}We teele mbele laga tara ti na, pàa pye na we gbɔɔn na we koro wagati jɛnri ni, ma yala ŋga kìla pye ma yɔn pe yɛgɛ na ko ni. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li yɛn na we gbɔɔn na we koro we yɔnwɔ po kala na, jaŋgo li yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na, we we tasaga ta wa ki ni.

\VS{11}Na paga we gbɔn mbe we koro sanga ŋa ni, kila pye nayinmɛ kala ki pyesanga wi ni, fɔ yɛsanga. Ɛɛn fɔ, puŋgo na, mbele pè naga ma pe jɔlɔ ki jɔlɔgɔ ki ni, pe ma tɔnli ta wa ki tulugo ki ni ma pye yɛyinŋge na, na kasinŋge piin.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ naa kɔgɔrimɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{12}Ki kala na,
{\QT{ye ye kɛyɛn yan yì te yi yirige, ye fanŋga le ye kanŋguuro nda tì fanla ti ni.}}\XREF{†}{{\XO 12:12 }{\XO{12.12:
}}{\XT{Eza 35.3}}}

\VS{13}Ye koro yaa tanri kozinŋgele jɛŋgɛlɛ na, jaŋgo jejɔgɔlɔfɔ\FTNT{†}{{\FR 12:13 }{\FR{12.13:
{\QT{Jejɔgɔlɔfɔ:}} Wo wi yɛn ŋa wi woro ma yɛgɛ sin wa tagawa konɔ li ni.}}} wi jele liga ka wa mbe la, ɛɛn fɔ, wi sagala.


\par }{\PP \VS{14}Yaa yɛyinŋge ki lagajaa leele pe ni fuun pe ni. Ye tangalɔmɔ pi pye kpoyi, katugu na tangalɔmɔ kpoyi po ma, lere kpɛ se ya we Fɔ wi yan.

\VS{15}Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo lere kpɛ ka ka Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi la. Ye ye yɛɛ yigi, jaŋgo lere kpɛ ka ka pye paa tige tisorogo yɛn ŋga ki ma fi na tipege piin lelɛgɛrɛ na ki shɔnrɔ ti ni.

\VS{16}Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo lere kpɛ ka ka pye ye ni kɛɛnrɛ lifɔ, nakoma wila Yɛnŋɛlɛ li yaara kpoyi ti tifaga paa Ezawu yɛn, wo ŋa wìla wi lelɛwɛ tɔnli\XREF{†}{{\XO 12:16 }{\XO{12.16:
}}{\XT{Zhenɛ 25.33-34}}} wi pɛrɛ suro lisaga nuŋgba kala na.

\VS{17}Yège jɛn ma yo puŋgo na, wìla kaa naga jaa wi to wi duwaw pye wi kan, ɛɛn fɔ, a wi to wì je. Ezawu wi sila pyelɔmɔ ta mbe ŋga wìla pye ki kanŋga, ali maga ta wìla yɛntunwɔ wɔ maga lagaja o.


\par }{\PP \VS{18}Yanwiga ŋga lere mbaa ya mbe jiri ki na, ko ma yè fulo ki tanla paa yɛgɛ ŋga na
Izirayɛli woolo pàa ki pye wa Sinayi yanwiga ki tanla. Ko ŋga kìla pye na yiin kasɔn gbɔgɔ ni, ma pye yembinɛ naa wɔwɔ ni, naa tifɛliŋgbɔgɔ ni.

\VS{19}Mbanlaga tinmɛ naa magaŋgala la pye na yinrigi wa ki na. Naa Izirayɛli woolo pàa ki magaŋgala ke logo, a pè sigi yɛnri ma yo paga ka sɛnpyɔ wa kpɛ yo mbe taga wa ti na naa.

\VS{20}Katugu konɔ na pàa kan pe yeri, pe saa ya mbeli kun pe yɛɛ ni. Li na fɔ: «{\QT{Lere ŋa fuun ka jiri yanwiga ki na, ali na kaa pye yaayogo yi, pege wa sinndɛɛrɛ ni pege gbo.»}}\XREF{†}{{\XO 12:20 }{\XO{12.20:
}}{\XT{Ɛki 19.13}}}

\VS{21}Ŋga pàa yan kìla pye fyɛrɛ ni jɛŋgɛ, fɔ a Moyisi wì yo: «Mi yɛn na fyɛ ma toro fɔ na seri\XREF{†}{{\XO 12:21 }{\XO{12.21:
}}{\XT{Dete 9.19}}}!»


\par }{\PP \VS{22}Ɛɛn fɔ, yoro wo na,
Siyɔn yanwiga ko yè fulo ki tanla, ma fulo Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li cagbɔgɔ ki tanla, ko ki yɛn Zheruzalɛmu ŋa wa yɛnŋɛlɛ na we. Yè fulo
mɛrɛgɛye janwa gbɔlɔ li tanla.

\VS{23}Yè fulo Yɛnŋɛlɛ li woolo koŋgbanmbala pe nayinmɛ gbogolomɔ pi tanla, poro mbele pe mɛrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ wa yɛnŋɛlɛ na we. Yè fulo Yɛnŋɛlɛ li tanla, lo na li yɛn leele pe ni fuun pe kiti kɔnfɔ we. Yè fulo ma pye nuŋgba lesinmbele pe yinŋgele ke ni, poro mbele pe yɛn ma yɔn fili we.

\VS{24}Yè fulo Zhezu wi tanla, wo ŋa wi yɛn kasuluwo ma
yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi le we, yè fulo wi kasanwa mba pì wo pi tanla, po mba pi yɛn na sɛnjɛndɛ yuun ma wɛ Abɛli\XREF{†}{{\XO 12:24 }{\XO{12.24:
}}{\XT{Zhenɛ 4.10}}} woo mba pi yɛn na kapere ti yɔngɔ wɔsɛnrɛ yuun pi na.


\par }{\PP \VS{25}Ki kala na, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn! Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na yuun ye ni, yaga ka je mbaa nuru li yeri. Moyisi ŋa wìla yo leele pe ni laga tara ti na ma pe yɛri, mbele pàa je pee logo wi yeri, pe sila shɔ jɔlɔgɔ ki kɛɛ. Zhezu ŋa wi yɛn na we yɛrɛgi ma yiri wa naayeri wi go na, na waga puŋgo le wi ni, kona, wège jɛn jɛŋgɛ ma yo we se ya shɔ.

\VS{26}Ki sanga wi ni, li magala làa tara ti yɛgɛ. Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ, lìgi
yɔn fɔlɔ na li kɔn ma yo fɔ: «{\QT{Mi yaa tara ti yɛgɛ yɛgɛsaga nuŋgba naa, tara to nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, mi yaa naayeri wi yɛgɛ fun.»}}\XREF{†}{{\XO 12:26 }{\XO{12.26:
}}{\XT{Azhe 2.6}}}

\VS{27}Ki sɛnpiile mbele wì yo ma yo «yɛgɛsaga nuŋgba naa» pe yɛn naga nari ma yo yaara nda tì da ti yaa ka yɛgɛ mbe kɔ mbe wɔ wa, jaŋgo nda ti se ya yɛgɛ to mbe koro wa.


\par }{\PP \VS{28}Kì kaa pye we yaa wunluwɔ ta mba pi se ya yɛgɛ, ki kala na, ye ti waa Yɛnŋɛlɛ li shari waa tunŋgo piin li kan, waa kagala ŋgele ke yɛn ma li ndanla ke piin, waa li gbogo waa fyɛ li yɛgɛ.

\VS{29}Katugu we
{\QT{Yɛnŋɛlɛ li yɛn paa kasɔn yɛn, ŋga ki maa yaara sori.}}\XREF{†}{{\XO 12:29 }{\XO{12.29:
}}{\XT{Dete 4.24}}}




\par }{\MS YƐRƐWƐ PUŊGO WOO KONAA SƐWƐ WI KƆSAGA SƐNRƐ

\par }\Chap{13}{\MR 13.1-25

\par }{\SH Tangalɔmɔ mba pi yɛn \newline  ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ye koro ye ye yɛɛ ndanla suyi paa sege nuŋgba woolo yɛn.

\VS{2}Yaa nawa tuun ki na fɔ ye daga mbaa nambanmbala pe yaara woo, katugu leele pèle laga pye ma, ma
mɛrɛgɛye yigi jɛŋgɛ, ma sigi ta pe sila ki jɛn.

\VS{3}Yaa nawa tuun mbele pe yɛn wa kaso pe na ndɛɛ ye yɛn pe ni ja wa kaso. Yaa nawa tuun pe yɛn na mbele jɔlɔ pe na ndɛɛ pe yɛn na ye jɔlɔ ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun paa pe yɛn.


\par }{\PP \VS{4}Leele pe ni fuun pe daga mbaa pɔrɔgɔ ki gbogo, naŋa naa wi jɔ pe pye sinmbele pe yɛɛ kan; katugu Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn kɛɛnrɛ lifɛnnɛ poro naa jataala naa nandaala pe na.


\par }{\PP \VS{5}Yaga ka ye yɛɛ yaga penjara ti ndanlawa pi fanŋga ta ye na wa ye tangalɔmɔ pi ni. Ɛɛn fɔ, yaara nda yè ta, ye ti to mbe yala ye ni, katugu Yɛnŋɛlɛ lo jate lì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mi sɔɔn yaga fyew, mi se sɔɔn wa fyew.}}\XREF{†}{{\XO 13:5 }{\XO{13.5:
}}{\XT{Zhozu 1.5}}}


\par }{\MM \VS{6}Ko kì ti we mbe ya mbe kotogo ta mbege yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{We
Fɔ wo wi yɛn na Sagafɔ we, mi se fyɛ.}}

\par }{\Q {\QT{Yiŋgi sɛnwee mbe ya pye na na?}}\XREF{†}{{\XO 13:6 }{\XO{13.6:
}}{\XT{Yuuro 118.6-7}}}


\par }{\MM \VS{7}Yaa nawa tuun ye yɛkeele lɛɛlɛ pe na, poro mbele pàa keli ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yo ma ye kan we. Pàa pe yinwege ki pye yɛgɛ ŋga na ma saa ku, yaa jatere piin ki na. Yaa pe tagawa pi fɔrɔgi.

\VS{8}Zhezu Kirisi nuŋgba wowi malɛ yunmbaan, naa nala, fɔ sanga pyew\FTNT{†}{{\FR 13:8 }{\FR{13.8:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ mbele pè taga Zhezu Kirisi wi na wìla pe saga yunmbaan yɛgɛ ŋga na, mbele paa tari wi na nala pa wi yaa pe saga ma, mbe mbele pe yaa ka taga wi na pe saga ma fun.}}}.

\VS{9}Yaga ka ti pe ye fanla pe ye puŋgo nagawa fɔnmbɔ cɛnlɛ lɛgɛrɛ ni. Ki yɛn ma yɔn we kotoro ti fanŋga ta Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ po fanŋga na, kiga ka pye yaakara ŋgasegele koro fanŋga na. Mbele pe maa tanri ki ŋgasegele ke na pe fa tɔnli ta wa ke ni.


\par }{\PP \VS{10}Saraga wɔsaga yɛn we yeri\FTNT{†}{{\FR 13:10 }{\FR{13.10:
}}{\FT{Saraga wɔsaga ŋga ki sɛnrɛ tì yo ko ki yɛn tiparaga ŋga pàa Zhezu wi wɔ ki na saraga we.}}},
saraga wɔfɛnnɛ mbele pe maa saara ti woo wa Zhufuye
paraga go ki ni, ki kologo woro pe yeri pe yaara nda pè wɔ wa
saraga ta ka.

\VS{11}Zhufuyesaraga wɔfɛnnɛ to wi ma ye yaayoro kasanwa ni wa lajɛŋgɛ
kpoyi ki ni mboo wɔ saraga leele pe kapere ti kala na, ɛɛn fɔ, pe ma saa ki yaayoro kuro ti sogo wa leele pe cɛnsaga\XREF{†}{{\XO 13:11 }{\XO{13.11:
}}{\XT{Levi 16.27}}} ki puŋgo na.

\VS{12}Ko kì ti Zhezu fun wìla jɔlɔ ma ku wa ca ki puŋgo na, jaŋgo mbe leele pe pye kpoyi wi yɛɛ kasanwa pi ni.

\VS{13}Ki kala na, ye ti waa kee wi kɔrɔgɔ wa ca ki puŋgo na, pòo tifaga yɛgɛ ŋga na, wege nuŋgba ki kun we yɛɛ ni.

\VS{14}Katugu ca woro we yeri laga tara na, ŋga ki yaa koro laga fɔ sanga pyew. Ɛɛn fɔ, ca ŋga kila paan wa, ko we yɛn na lagajaa, kɔsaga woro ko na.

\VS{15}Ki kala na, ye ti waa Yɛnŋɛlɛ li sɔnni suyi ndɛɛ waa saraga woo li yeri Zhezu wi fanŋga na, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ waa li mɛgɛ ki sɔnni suyi wa we yɔn.

\VS{16}Mbaa kajɛŋgɛ piin mbaa ye yɛɛ sari ye kɛɛ yaara ti ni yaga ka fɛgɛ ki na, katugu ki saara cɛnlɛ to ti yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{17}Yaa ye yɛkeele pe sɛnrɛ ti nuru, yaa pe gbogo, katugu pe yɛn na ye yinŋgele ke kɔrɔsi, ma jɛn pe yaa ka pe tunŋgo ki yɛgɛ yo Yɛnŋɛlɛ li kan ke kala na. Yaa pe sɛnrɛ ti nuru pe ta paa pe tunŋgo ki piin nayinmɛ ni, paga kaa ki piin yɛsanga ni. Nakoma ki yaa pye ye yeri tɔnli fu.

\VS{18}Yaa yɛnri we kan. Wè taga ki na ma yo we nawa jatere wi yɛn jɛnŋɛ, katugu we yɛn naga jaa we tangalɔmɔ pi pye jɛmbɛ yɛgɛ ki ni fuun na.

\VS{19}Mi yɛn na ye yɛnri jɛŋgɛ, fɔ yaa Yɛnŋɛlɛ yɛnri na kan, jaŋgo mbe sɔngɔrɔ mbe kari ye kɔrɔgɔ fyaw.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ
\par }
{\PP \VS{20}Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yɛyinŋge kanfɔ, lì we Fɔ Zhezu wi yɛn maa yirige wa kuulo pe sɔgɔwɔ, wo ŋa wi yɛn
simbaala kɔnrifɔ gbɔɔ wi kunwɔ pi fanŋga na, po mba pì yeresaga kan
yɔn finliwɛ mbakɔɔ pi yeri we.

\VS{21}Yɛnŋɛlɛ li ye pye ye ya yaa ŋga fuun ki yɛn jɛŋgɛ ki piin, jaŋgo yaa li nandanwa kala li piin. Ŋga ki yɛn mali ndanla, ligi pye wa ye nawa Zhezu Kirisi wi fanŋga na. Gbɔgɔwɔ mbe pye Zhezu Kirisi wi woo fɔ sanga pyew!
Anmiina.


\par }{\SH Sɛnrɛ puŋgo woro naa sharaga
\par }
{\PP \VS{22}Sefɛnnɛ, mi yɛn na ye yɛnri fɔ sɛnrɛ nda mì yo ye kan ma ye yɛri, yeri kun ye yɛɛ ni, katugu nda mì yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni ma torogo ye kan, tii tɔnlɔ.

\VS{23}Mila jaa yege jɛn fɔ pè we sefɔ Timote wi wɔ wa kaso. Na wiga gbɔn laga na na fyaw, pa mi naa wo ni, we yaa pinlɛ mbe sa ye shari.


\par }{\PP \VS{24}Ye ye yɛkeele pe ni fuun pe shari naa
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe ni fuun pe ni. Sefɛnnɛ mbele pe yɛn wa Itali tara, pè ye shari.


\par }{\PP \VS{25}Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi pye ye ni fuun ye ni!

\par }