\NormalFont\ShortTitle{2 KORƐNTI}

{\MTB Sɛwɛ shyɛn woo ŋa Pɔli wìla torogo

\par }{\MT KORƐNTI

\par }{\MTB ca tagafɛnnɛ pe yeri

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Naa Pɔli wìla wi sɛwɛ koŋgbanŋa wi yɔnlɔgɔ mboo torogo wa Korɛnti ca tagafɛnnɛ pe yeri, wìla Timote wi torogo wa pe yeri wi sa ŋga wìla naga pe na ma yo paa piin ki wele. Naa Timote wìla kaa sɔngɔrɔ ma pan, sɛnrɛ nda wìla pan ma yo Pɔli wi kan, ti sila pye sɛntanra. Kì pye ma, a Pɔli wo jate wì si kari ma saa Korɛnti ca tagafɛnnɛ pe yan, mɛɛ pe yɛri ma yo pe pe tangalɔmɔ pi kanŋga. Naa Pɔli wìla ka saa gbɔn wa, pe ni, a nuŋgba si ti fɛrɛ Pɔli wi yigi, ma yɛsanga wa wi na (2.5-11; 7.12). A Pɔli wì si sɔngɔrɔ fyɛlɛgɛ na wa Efɛzi ca. Wa Efɛzi, Pɔli wìla gbele Kɔrɛnti ca tagafɛnnɛ pe kala na. A wì si sɛwɛ wa yɔnlɔgɔ ma sɛnŋgbanra yo pe na (2.4; 7.8). Ɛɛn fɔ ki sɛwɛ wì puŋgo yiŋgɔ. Tite wo Pɔli wìla tun ma yo wi saga sɛwɛ wi kan pe yeri.

\par }{\IP Ko puŋgo na, a Pɔli wì si kari wa Maseduwani tara. Wìla saa fili wa Tite ŋa wìla tun wa Korɛnti ca wi ni. Tite wìla sɛntanra yo ma Pɔli wi kan, fɔ Korɛnti ca tagafɛnnɛ pàa wi sɛnrɛ ti logo ma pe tangalɔmɔ pi kanŋga. Naa Pɔli wìla kaa ki sɛntanra ti logo, a wì sigi sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ maa torogo Korɛnti ca tagafɛnnɛ pe kan. Wa sɛwɛ wi ni, wìgi naga pe na ma yo pe yɛn maa ndanla. Pɔli wo wìla Korɛnti ca legilizi wi tɛgɛ. Wìla pye na jaa wo naa poro ni pe yɔn ki pye nuŋgba.

\par }{\IP Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsaga taanri. Wa sɛwɛ wi kɔnsaga koŋgbanŋga (1–7) ki ni, Pɔli wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li shari maga ta lì fanŋga kan wi yeri wa wi kaŋgbanra ti ni we; katugu kaŋgbanga ŋga kìla pye wo naa Korɛnti ca tagafɛnnɛ pe sɔgɔwɔ kìla kɔ. Pɔli wìla pe nawa to tunŋgo ŋga wìla pye wa pe sɔgɔwɔ ki wogo na, mɛɛ ki yo pe kan fɔ pe yɛn maa ndanla.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo (8–9) ki ni, Pɔli wi yɛn na para yarikanra nda pe daga mbe gbogolo mbe kan Zheruzalɛmu ca tagafɛnnɛ pe yeri ti wogo na. Ki kala na, wìla pe yɛnri ma yo pe pye leele mbele pe maa kaan nayinmɛ ni.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga taanri wogo (10–13) ki ni, Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagboyoolo mbele pàa baga Pɔli wi na, wìla para mboo yɛɛ shɔ pe kɛɛ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔsaga, Pɔli wìla Korɛnti ca tagafɛnnɛ pe shari konaa maga yo pe kan fɔ wi yaa sa pe kɔn mbe wele naa.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ konaa sharaga
{\IOR{1.1-11}}

\par }{\IO Pɔli wi kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ konaa ke pyego
{\IOR{1.12–6.13}}

\par }{\IO Tagafɛnnɛ pe daga mbe je yarisunndo ti na
{\IOR{6.14–7.1}}

\par }{\IO Pɔli wo naa Korɛnti ca tagafɛnnɛ pe ni
{\IOR{7.2-16}}

\par }{\IO Yarikanra nda pàa gbogolo Zheruzalɛmu ca tagafɛnnɛ pe kan
{\IOR{8.1–9.15}}

\par }{\IO Pɔli wìla para mbege naga fɔ wi yɛn pitunŋɔ kaselege na
{\IOR{10–13}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Pɔli wìla sɛwɛ wi torogo leele \newline  mbele yeri pe sharaga ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi Pɔli ŋa Zhezu Kirisi wi
pitunŋɔ ma yala Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li ni, naa we sefɔ Timote, woro waa ki sɛwɛ ŋa wi torogi Yɛnŋɛlɛ li
legilizi ŋa wa Korɛnti ca wi kan, naa mbele fuun pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li leele
kpoyi wa
Akayi tara ti ni fuun ti ni pe yeri.

\VS{2}We To Yɛnŋɛlɛ lo naa
we Fɔ Zhezu Kirisi wi ni pe yinmɛ naa yɛyinŋge kan ye yeri!


\par }{\SH Pɔli wila Yɛnŋɛlɛ li shari
\par }
{\PP \VS{3}Ye ti waa Yɛnŋɛlɛ li sɔnni, lo na li yɛn we Fɔ Zhezu Kirisi wi To we. Lo li yɛn To ŋa wi maa leele yinriwɛ taa, ma pye Yɛnŋɛlɛ na li maa leele kotoro sogo pe na kala li ni fuun ni.

\VS{4}Lo li maa we kotoro ti sogo we na wa we jɔlɔgɔ ki ni fuun ki ni, jaŋgo mbele pe yɛn na jɔlɔgɔ cɛnlɛ ŋga fuun jɔlɔ, woro jate kotogo sogowo mba wè ta Yɛnŋɛlɛ li yeri, we ya waa pe kotoro ti sogo pi ni.

\VS{5}Jɔlɔgɔ ŋga
Kirisi wì jɔlɔ, yɛgɛ ŋga na we yɛn naga cɛnlɛ lɛgɛrɛ jɔlɔ, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Kirisi wì we kotoro ti sogo we na fɔ jɛŋgɛ.

\VS{6}Na we kaa jɔlɔ, ko ma pye mbe ye kan ye kotoro ti sogo ye na, ye shɔwɔ pi ta. Na we kotoro ti ka sogo we na, ko ma pye mbe ye kan ye kotoro ti sogo ye na, jaŋgo jɔlɔgɔ ŋga waa jɔlɔ, ye ya yaa ki nuŋgba ki kunni ye yɛɛ ni.

\VS{7}Kì pye ma, we jigi wi yɛn ma cɛn jɛŋgɛ ye kala na; katugu wège jɛn ma yo yɛgɛ ŋga na yaa ye tasaga taa wa jɔlɔgɔ ŋga we yɛn na jɔlɔ ki ni, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, kotogo sogowo mba wè ta Yɛnŋɛlɛ li yeri, ye yaa ye tasaga ta wa pi ni fun.


\par }{\PP \VS{8}Ki kala na, sefɛnnɛ, jɔlɔgɔ ŋga wè jɔlɔ wa Azi kinda wi ni, we yɛn na jaa yege jɛn. Ki jɔlɔgɔ kìla gbɔgɔ we na jɛŋgɛ fɔ ma wɛ we fanŋga ki ni fuun ki na, a we jigi wì kɔn we na, a wège yan ndɛɛ we se koro yinwege na naa.

\VS{9}Wàa pye naga yaan we gbosɛnrɛ pèri yo, a tì yere makɔ. Ɛɛn fɔ, ko la pye ma, jaŋgo waga ka we jigi wi taga we yɛɛ na, fɔ Yɛnŋɛlɛ lo na, lo na li yaa kuulo pe yɛn mbe pe yirige wa kunwɔ pi ni we.

\VS{10}Lo lì we shɔ ki kunwɔ tipewe pi ni, lo li yaa si we shɔ naa. Ee, we jigi wi yɛn ki na fɔ li yaa we shɔ naa.

\VS{11}Katugu yoro jate ye yaa we saga ye Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ pi ni. Kiga pye ma, yɛnrɛwɛ mba lelɛgɛrɛ na yɛnri we kan, Yɛnŋɛlɛ li yaa pi logo, mbege kajɛŋgɛ ki pye we kan. Kona, lelɛgɛrɛ yaa lali shari we kala na.


\par }{\MS PƆLI WI KAKƆNNDƐGƐŊGƐLƐ KONAA KE PYEGO

\par }{\MR 1.12–6.13

\par }{\SH Pɔli wila wi jatere wi kanŋgi
\par }
{\PP \VS{12}We mbe ya mbaa we yɛɛ gbogo kala na mɛgɛ ni li na: We nawa jatere wi yɛn naga yuun we kan ma yo wè tanga yɛgɛ ŋga na laga dunruya wi ni, naa yoro jate ye yɛgɛ na, ki tangalɔmɔ pi yɛn ma sin ma pye jɛmbɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Kii pye lere tijinliwɛ fanŋga na, ɛɛn fɔ, kì pye Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ po fanŋga na.

\VS{13}Wa we sɛwɛɛlɛ mbele waa torogi pe ni, we woro na yaraga ka yɛgɛ yɔnlɔgi ye kan, kaawɔ ŋga yaa kara na jɛnni ko. Na jigi wi yɛn ki na fɔ ye yaa ki wogo ŋga ki jɛn mbege kɔ pew.

\VS{14}Yiŋgɔ ki jɛnri yè jɛn cɛ. We Fɔ Zhezu wi panmbilige, we yaa pye ye yɛɛ gbɔgɔwɔ pi go, paa yɛgɛ ŋga na ye yaa pye woro fun we yɛɛ gbɔgɔwɔ pi go we.


\par }{\PP \VS{15-16}Na jigi wìla pye ki wogo ki na jɛŋgɛ, fɔ a mì yere ki yerewe ma yo na karisaga wa Maseduwani tara, mi yaa toro wa ye yeri gbɛn, mbe si jɛn mbaa kee. Konaa na sɔngɔrɔsaga mbe yiri wa Maseduwani tara, mbe toro wa ye yeri naa, jaŋgo ye ta ye nayinmɛ tasaga shyɛn ta. Kona, ye mbe ya mbanla torogo na tangala li na wa Zhude tara.

\VS{17}Na mìla kaa yere ki yerewe ma yo mi yaa ki wogo ŋga ki pye, ye nawa po ni na jatere wi sila pye mbe cɛn na na wi le? Kagala ŋgele mì jate mbe pye, ye nawa po ni mila ke piin na yala
dunruya woolo pe pyelɔmɔ po ni wi le? Fɔ ma cɛn ki cɛnwɛ na yuun «ee» naa «ayoo» wagati nuŋgba wi ni kɛ? Ayoo dɛ.

\VS{18}Maga ta kaselege Yɛnŋɛlɛ li yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ yɛgɛ ŋga na, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, ŋga wàa yo ma ye kan, ki sila pye «ee» naa «ayoo» wagati nuŋgba wi ni.

\VS{19}Katugu Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ Zhezu Kirisi ŋa mi naa Silivɛn naa Timote wàa wi sɛnrɛ ti yo wa ye sɔgɔwɔ, wi sila pye «ee» naa «ayoo». Ɛɛn fɔ, wo wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li «ee» we.


\par }{\PP \VS{20}Zhezu Kirisi wo wi yɛn «ee», ŋa wi yɛn na
yɔn fɔgɔlɔ ŋgele Yɛnŋɛlɛ lì kɔn ke yɔn finli. Ko kì ti we maa «anmiina» wi yuun wi fanŋga na, na Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{21}Yɛnŋɛlɛ lo jate li yɛn na fanŋga kaan woro naa yoro yeri wa we gbogolomɔ pi ni Kirisi wi ni. Yɛnŋɛlɛ jate lo lì we tɛgɛ we yɛ li yɛɛ kan.

\VS{22}Lo lì tɛgɛrɛ tɛgɛ we na li yɛɛ mɛgɛ ki na, ma Yinnɛkpoyi li kan we yeri li cɛn wa we kotoro ti na, mbe pye paa yarijɛndɛ nda lì tɛgɛ we kan ti yaraga koŋgbanŋga yɛn.


\par }{\PP \VS{23}Ŋga mi yaa yo, Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sɛrɛfɔ ki na, na mi ka finlɛ, lilan gbo: Mi woro na jaa mbe yɛsanga wa ye na, ko kì ti na karaga mìgi sa wa yoro Korɛnti tagafɛnnɛ ye yeri.

\VS{24}We woro na jaa mbe cɛn ye go na mbaa ye yɛgɛ sinni tagawa po kanŋgɔlɔ, katugu yè fanŋga ta wa tagawa pi ni. Ɛɛn fɔ, we yɛn naga jaa mbaa tunŋgo piin ye ni ja, ye ta ye nayinmɛ ta.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Kì pye ma, a mì si yere ki yerewe ma yo mi se sɔngɔrɔ wa ye yeri naa mbe yɛsanga wa ye na.

\VS{2}Katugu na mi ka yɛsanga wa ye na, ambɔ wi mbe ya nayinmɛ kan mi yeri naa? Kaawɔ yoro mbele mì yɛsanga ki wa ye na yoro bɔkɔ.

\VS{3}Ko kì ti mì sɛwɛ wi torogo ye kan paa yɛgɛ ŋga na mìgi pye we. Mi sila pye naga jaa na mi ka gbɔn wa ye na, leele kpaw mbele pe daga mbe nayinmɛ kan na yeri, pe ti mbe yɛgɛ san. Mì taga ki na ma yo na mi ka nayinmɛ ta, yoro fun ye yaa nayinmɛ ta.

\VS{4}Sɛwɛ ŋa mì torogo ye kan, mìla wi yɔnlɔgɔ maga ta na nawa pì tanga ma piri na na fɔ jɛŋgɛ, naa yɛntunwɔ lɛgɛrɛ ni. Mi sila ko pye, mbe yɛsanga wa ye na, ɛɛn fɔ, mìla ki pye, jaŋgo ye yɛn mala ndanla jɛŋgɛ yɛgɛ ŋga na, ye ta yege jɛn.


\par }{\SH Ye kapege pyefɔ wi kapege \newline  ki kala yaga wi na
\par }
{\PP \VS{5}Na lere wa ka yɛsanga kala pye, wii yɛsanga ki wa mi na, ɛɛn fɔ, wìgi wa ye ni fuun ye na. Nakosima, wìgi wa ye jɛnri na. Mìgi yo ma, jaŋgo mi ka kaga kala li gbɔgɔ mbe toro.

\VS{6}Yoro lelɛgɛrɛ, jɔlɔgɔ ŋga yè wa ki fɔ wi na, kì yala wi ni makɔ.

\VS{7}Ko kì ti yiŋgɔ, ye daga mboo kapege ki kala yaga wi na mboo kotogo ki sogo wi na, jaŋgo wi jigi ka ka kɔn wi na wi jatere pirindorogo ki na.

\VS{8}Ki kala na, mi yɛn na ye yɛnri, yege naga wi na fɔ wi yɛn ma ye ndanla.

\VS{9}Mì sɛwɛ wi torogo ye kan go ŋga na kaa ŋga: Mìla pye na jaa mbe ye wa mbe wele, mbege jɛn, na kaa pye ye yɛn nala sɛnrɛ ti nuru kala li ni fuun ni.

\VS{10}Na yaga lere wa kapege kala yaga wi na, mi fun mìgi kala yaga wi na. Katugu, mì ka lere wa kapege kala yaga wi na, yɛgɛ o yɛgɛ mi ka lere wa kapege kala yaga wi na, mi maga kala yaga wi na yoro kala na
Kirisi wi yɛgɛ na,

\VS{11}jaŋgo Sɔtanla wiga ka fanŋga ta we na, katugu we yɛn maa nawa kagala ke jɛn fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\SH Pɔli wi jatere wìla lɛgɛ wi na \newline  maa ta wa Tirowasi ca
\par }
{\PP \VS{12}Naa mìla gbɔn wa Tirowasi mbe Kirisi wi Sɛntanra ti yari wa, mìla saa ki yan
we Fɔ wì konɔ li yɛngɛ na kan mbe tunŋgo pye wa.

\VS{13}Ma si yala, na jatere wìla lɛgɛ na na fɔ jɛŋgɛ, katugu mi sila sa we sefɔ Tite wi yan wa. Kì kaa pye ma, a mì si sara pe na, mɛɛ yiri ma kari wa Maseduwani tara.


\par }{\SH Cew ŋa waa taa Zhezu Kirisi wi ni
\par }
{\PP \VS{14}Ye ti waa Yɛnŋɛlɛ li shari, katugu lo li yɛn na cew kaan we yeri sanga pyew wa we gbogolomɔ pi ni Kirisi wi ni. Woro lì tɛgɛ waa Kirisi wi yari poo jɛn laga ki ni fuun ni, paa latikɔrɔ yɛn, ŋa wi nuwɔ pi ma jaraga lagapyew.

\VS{15}We tangalɔmɔ pi yɛn paa latikɔrɔ nuwɔ taan yɛn, ŋa Kirisi wì wɔ
saraga Yɛnŋɛlɛ li yeri. We yɛn ma, ma mbele pe yɛn wa shɔwɔ konɔ li ni pe kan, naa mbele pe yɛn wa punŋguwɔ konɔ li ni pe kan.

\VS{16}Mbele pe yɛn wa punŋguwɔ konɔ li ni poro yeri, ki yɛn kunwɔ nuwɔ mba pi maa leele kuun. Mbele pe yɛn wa shɔwɔ konɔ li ni poro yeri, ki yɛn nuwɔ mba pi maa yinwege kaan. Na ki yɛn ma, ambɔ wi mbe ya mbege tunŋgo cɛnlɛ ŋga ki yɔn fili?

\VS{17}Woro wo na, we woro paa leele mbele pe ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti tɛgɛ na penjara jaa ti ni pe yɛn. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lo lì we tun. Sɛnfire we maa yuun li yɛgɛ na, paa Kirisi wi tunmbyeele yɛn.




\par }\Chap{3}{\SH Yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi tunmbyeele
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ye nawa po ni we yɛn naga lee naa fɔnŋgɔ mbaa we yɛɛ mɛtanga yinri wi le? Nakoma ki kala yɛn we na we sɛwɛɛlɛ pele kan ye yeri, mbele pe yɛn na we mɛtanga yinri, paa yɛgɛ ŋga na pele maa ki piin wi le? Nakoma mbe pele ta mbe yiri wa ye yeri wi le?

\VS{2}Yoro ye yɛn paa we sɛwɛ yɛn, ŋa wi yɛn ma yɔnlɔgɔ wa we kotoro ti na, ŋa leele pe ni fuun pe mbe ya mboo jɛn mbaa wi kara.

\VS{3}Ee, ki yɛn ma filige fɔ ye yɛn paa
Kirisi wi sɛwɛ yɛn, ŋa wì yɔnlɔgɔ we tunŋgo ki fanŋga na. Wii yɔnlɔgɔ lankiri tɔnmɔ ni, ɛɛn fɔ, wì yɔnlɔgɔ Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li Yinnɛ lo ni. Wi woro ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara na, ɛɛn fɔ, wi yɛn ma yɔnlɔgɔ wa ye kotoro ti na.


\par }{\PP \VS{4}We yɛn naga wogo ŋga ki yuun, we jigi ŋa wè taga Yɛnŋɛlɛ li na wi kala na, Kirisi wi fanŋga na.

\VS{5}Kii cɛn ndɛɛ we yɛn naga jate we mbe ya mbege tunŋgo cɛnlɛ ŋga ki pye we yɛɛ fanŋga. Ɛɛn fɔ, ki fanŋga ki maa yinrigi Yɛnŋɛlɛ lo yeri.

\VS{6}Lo lì fanŋga kan we yeri fun, we pye
yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi tunmbyeele. Ki yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi woro
lasiri ŋa wi yɛn ma yɔnlɔgɔ wo woo, ɛɛn fɔ, Yinnɛkpoyi lo woo wi. Lasiri ŋa wi yɛn ma yɔnlɔgɔ wo maa leele kaan pe maa kuun, ɛɛn fɔ, Yinnɛkpoyi lo maa yinwege kaan.


\par }{\PP \VS{7}Yɛnŋɛlɛ làa lasiri wi yɔnlɔgɔ sɛwɛ yɔɔnrɔ nuŋgba nuŋgba sinndɛɛrɛ papara papara na, ki sanga wi ni, Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pìla pan. A Moyisi wi yɛgɛ kila yɛngɛlɛ Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi ni fɔ
Izirayɛli woolo pe sila ya mbe pe yɛngɛlɛ ke kan wi na mbaa wi wele. Ma si yala, ki gbɔgɔwɔ pila daga mbe kɔ. Lasiri ŋa wi tunŋgo ki yɛn mbaa leele pe yɛgɛ sinni wa kunwɔ pi ni, na kaa pye wì pan ki gbɔgɔwɔ mba po si ni,

\VS{8}tunŋgo ŋga Yinnɛkpoyi li yɛn na piin, ki gbɔgɔwɔ pi yaa pye mbe gbɔgɔ naa mbe wɛ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{9}Na kaa pye tunŋgo ŋga kìla pye na Yɛnŋɛlɛ li kiti wi jaan leele pe na kìla pye gbɔgɔwɔ ni, tunŋgo ŋga kila ki kaan, a leele paa piin lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ko gbɔgɔwɔ po yaa pye mbe gbɔgɔ naa mbe wɛ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{10}We mbe ya mbege yo yɛrɛ fɔ faa, gbɔgɔwɔ mba pìla yɛngɛlɛ ma kaa kɔ, pi se ya taanla nala pilige gbɔgɔwɔ pi ni, paa pì gbɔgɔ ma toro we.

\VS{11}Ki kala na, na kaa pye ŋga ki yɛn kɔwogo ki gbɔgɔwɔ pìla pye ma gbɔgɔ, ŋga ki se kɔ ki gbɔgɔwɔ pi yaa pye mbe gbɔgɔ naa mbe wɛ.


\par }{\PP \VS{12}Ko jigi tagasaga jɛŋgɛ ko ki yɛn we yeri, ko kì ti wè kotogo ta na para nari finligi.

\VS{13}We woro naga piin paa Moyisi yɛn,
{\QT{wo ŋa wìla wi yɛgɛ ki tɔn paraga ni,}}\XREF{†}{{\XO 3:13 }{\XO{3.13:
}}{\XT{Ɛki 34.35}}} jaŋgo Izirayɛli woolo paga ka wi gbɔgɔwɔ mba pìla pye kɔwoo pi kɔwɔ pi yan.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, pe jatere wi tɔn pe na, paa sɛnrɛ logo; katugu ali ma pan ma gbɔn nala, ki paraga nuŋgba ki yɛn ma pe jatere wi tɔn pe na, na pe kaa yɔn finliwɛ lɛɛ sɛwɛɛlɛ pe kara we. Ki paraga ki ma laga lere ŋa na, wo wi yɛn ŋa wi ma gbogolo Kirisi wi ni we.

\VS{15}Ali nala, na pe kaa Moyisi sɛwɛɛlɛ pe kara sanga o sanga, ki paraga ki ma pe jatere wi tɔn pe na.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ: «{\QT{Na lere wa kaa nawa pi kanŋga mbe taga we
Fɔ wi na, ki paraga ki ma laga wa.»}}\XREF{†}{{\XO 3:16 }{\XO{3.16:
}}{\XT{Ɛki 34.34}}}

\VS{17}Ki laga ŋga ki yɛn na para we Fɔ ŋa sɛnrɛ na, Yinnɛkpoyi loli. We Fɔ wi Yinnɛ liga pye laga ŋga na, ki woolo pe ma koro pe yɛɛ woolo.

\VS{18}Woro mbele fuun paraga woro ma we yɛrɛ ti tɔn, we yɛn na we Fɔ wi gbɔgɔwɔ pi wele naa nari paa yɛgɛ ŋga na duwale maa wi yanwa kaan we. Ki kala na, wè kanŋga ma pye paa we Fɔ wi yanlɛɛ yɛn. We ma wɔ gbɔgɔwɔ pa ni ma ye pa fɔnmbɔ ni, mba pì gbɔgɔ naa ma wɛ. Ko maa piin we Fɔ wi Yinnɛ lo fanŋga na.




\par }\Chap{4}{\SH Yarijɛndɛ nda ti yɛn wa leyaara \newline  nda pè fanri joro ni we
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yɛnŋɛlɛ lì we yinriwɛ ta, mɛɛ ki tunŋgo ŋga ki kan we yeri, ko kì ti waa kotogo la.

\VS{2}Fɛrɛ kagala ŋgele ke maa piin na lara, wè je ke ni fuun ke na. We woro na tanri tijinliwɛ pee na, we si woro na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti waa nari kanŋgi. Ɛɛn fɔ, kaselege ko waa yuun naga finligi pege jɛn, jaŋgo leele pe ni fuun paa we mɛtanga yinri wa pe nawa Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{3}Na kaa pye Sɛntanra nda waa yuun ti yɛn ma lara, pa tì lara mbele pe yɛn na punŋgu Yɛnŋɛlɛ li na poro na.

\VS{4}Pee taga ti na, katugu Sɔtanla we, wo ŋa wi yɛn ki dunruya ŋa wi yɛnŋɛlɛ pele, wì pe tijinliwɛ pi wɔ pe na. Wì pe yɛgɛ kɔn, jaŋgo Sɛntanra nda ti yɛn na para
Kirisi wi gbɔgɔwɔ pi sɛnrɛ na, tiga ka yanwa yirige pe kan, wo ŋa wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li yanlɛɛ we.

\VS{5}Woro yɛɛra sɛnrɛ ma we yɛn na yari, Zhezu Kirisi wo waa yari ma yo wi yɛn
we Fɔ. Woro wo na, we yɛn naga yuun fɔ we yɛn ye tunmbyeele Zhezu wi kala na.

\VS{6}Yɛnŋɛlɛ lo lìgi yo ma yo fɔ: «Yanwa pila yiin wa wɔwɔ pi ni\XREF{†}{{\XO 4:6 }{\XO{4.6:
}}{\XT{Zhenɛ 1.3}}}!» Lo lì yanwa pi pye fun, a pì yin wa we kotoro na, jaŋgo mbe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ jɛnmɛ pi kan we yeri, pi yanwa yirige we kan, po mba pìla yɛngɛlɛ Kirisi wi yɛgɛ ki na we.


\par }{\PP \VS{7}Kì pye ma, we yɛn paa leyaara yɛn nda pè fanri joro ni, ki yanwa mba pi yɛn yinnɛ yarijɛndɛ, ti yɛn wa we ni, jaŋgo leele pege yan fɔ ki yawa gbɔɔ pi yɛn Yɛnŋɛlɛ lo woo, pi woro na yinrigi woro yeri.

\VS{8}We yɛn na jɔlɔ yɛgɛ ki ni fuun ki na, ɛɛn fɔ, wee te mbaa kaari. We nawa pì piri we na, ɛɛn fɔ, we jigi wii kɔn we na.

\VS{9}Pe yɛn na we jɔlɔ, ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lii we wa. Pè we gbɔn ma we jaanri tara, ɛɛn fɔ, wee ku.

\VS{10}We wire ti yɛn kunwɔ pi yɛgɛ sɔgɔwɔ pilige pyew paa yɛgɛ ŋga na Kirisi wìla pye kunwɔ pi yɛgɛ sɔgɔwɔ we, jaŋgo yinwege ŋga Zhezu wì kan we yeri, leele pe ni fuun paa ki yaan wa we wire ti ni.

\VS{11}Woro mbele we yɛn yinwege na, sanga pyew we yɛn kunwɔ pi tanla tɔɔn Zhezu wi kala na, jaŋgo yinwege ŋga Zhezu wì kan we yeri, leele pe ni fuun paa ki yaan wa we wire nda ti yɛn kuworo ti ni.

\VS{12}Kì pye ma, we Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yogo ki kala na, kunwɔ pi yɛn na tunŋgo piin we na, ɛɛn fɔ, a ko na yinwege kaan yoro yeri.


\par }{\PP \VS{13}Ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ: «{\QT{Mì taga ki na, ko kì ti mì para.»}}\XREF{†}{{\XO 4:13 }{\XO{4.13:
}}{\XT{Yuuro 116.10}}} Woro fun, ko tagawa kotogo nuŋgba ko ki yɛn we yeri, a wè si taga ki na; ko kì ti we yɛn na para.

\VS{14}Wège jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ na lì we Fɔ Zhezu wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, lo li yaa woro fun we yɛn mbe we yirige wa kunwɔ pi ni Zhezu wi ni ja\FTNT{†}{{\FR 4:14 }{\FR{4.14:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo kì naga ma yo Yɛnŋɛlɛ li yaa we yɛn mbe we yirige wa kunwɔ pi ni, naa wè pye nuŋgba Zhezu wi ni ki kala na.}}}, mbe si woro naa yoro ni we pye we yere li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{15}Ko ki ni fuun ŋga ko yɛn na piin, jaŋgo Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pila kaan lelɛgɛrɛ yeri pilige pyew, lelɛgɛrɛ mbe ta paa Yɛnŋɛlɛ li shari paa li gbogo.


\par }{\SH Waa tanri tagawa po fanŋga na
\par }
{\PP \VS{16}Ko kì ti we se kotogo la fyew. Ali na kaa pye ka na woo we wire ti fanŋga ki ni jɛɛnnjɛnri, we yinnɛ li yɛn na kanŋgi fɔnnɔ pilige pyew.

\VS{17}Jɔlɔgɔ jɛɛnnjɛnri ŋga we yɛn na jɔlɔ wagati jɛnri ŋa wi ni, ki yɛn na gbɔgɔwɔ gbembe mbakɔɔ gbɛgɛlɛ we kan, mba pi se jɛn mbe kɔ; pi yɛn kagbɔgɔ fɔ jɛŋgɛ ma wɛ ki jɔlɔgɔ ŋga ki na.

\VS{18}Katugu we woro ma we yɛngɛlɛ ke kan yaara nda leele pe maa yaan to na, we yɛn ma ke kan yaara nda ti se ya yan to na. Yaara nda leele pe maa yaan, wagati jɛnri to ma pye, yaara nda leele pe se ya yan, to yɛn wa fɔ sanga pyew.




\par }\Chap{5}{\PP \VerseOne{1}We wire ti yɛn paa
paara yinrɛ yɛn, nda we yɛn ma cɛn wa ti ni laga tara ti na. Wège jɛn ma yo na ti ka jɔgɔ, Yɛnŋɛlɛ lì go kan we yeri wa naayeri, ŋga lo jate lì kan li yɛ. Cɛnsaga mbakɔgɔ yi, leele kɛyɛn ma yigi kan.

\VS{2}Ma we ta laga ki paara yinrɛ nda ti ni, we yɛn na jɛɛn, katugu we yɛn naga jaa ŋgbanga mbe ye wa ki naayeri go ki ni, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa derege le wi yɛɛ na we.

\VS{3}Na waga ki le we yɛɛ na, pa we se koro wire fu.

\VS{4}Ee, mbe we ta laga ki paara yinrɛ nda ti ni, we maa jɛɛn ndɛɛ we tugugbɔrɔ tugo. Kii cɛn ndɛɛ waa jaa mbe wire nda ti yɛn we na laga tara na ti wɔ we yɛɛ na, ɛɛn fɔ, waa jaa mbe naayeri wire ti le we yɛɛ na, jaŋgo wire nda ti yɛn kuworo ti kanŋga ti yinwege mbakɔgɔ ta.

\VS{5}Yɛnŋɛlɛ lo lì we gbegele ki wogo ŋga ki mɛgɛ ni, mɛɛ Yinnɛkpoyi li kan we yeri li pye yarijɛndɛ nda lì tɛgɛ we kan ti yaraga koŋgbanŋga.


\par }{\PP \VS{6}Ki kala na, wè kotogo ta sanga pyew. Wège jɛn ma yo mbe we ta laga ki wire nda ti ni, we yɛn ma lali
we Fɔ wi cɛnsaga ki ni.

\VS{7}We maa tanri tagawa po fanŋga na, yaraga ka yanga fanŋga ma.

\VS{8}Wè kotogo ta jɛŋgɛ, ki si yɛn ma we ndanla we wɔ laga ki wire nda ti ni we sa cɛn wa we Fɔ wi ni, pa ko mbe mbɔnrɔ.

\VS{9}Ko kì ti we yɛn naga jaa, mbe we ta laga ki wire nda ti ni o, mbe we ta we wɔ laga ti ni o, we kala luu ndanla.

\VS{10}Katugu ki daga we ni fuun we yere
Kirisi wi yɛgɛ na wa wi kiti kɔnsaga, jaŋgo lere nuŋgba nuŋgba pyew ŋga wì pye maa ta wi wire ti ni, kajɛŋgɛ yi o, kapege yi o, wi ta wi yala wi kapyege ki ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì tanwa le dunruya woolo \newline  pe ni Kirisi wo fanŋga na
\par }
{\PP \VS{11}Mbaa fyɛ we Fɔ wi yɛgɛ, wège jɛn, ko kì ti we yɛn naga jaa mbe leele pe jatere wi kanŋga pe na, Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma we nawa pi jɛn. Na jigi wi yɛn ki na fun fɔ ye yɛn ma we jɛn wa ye nawa.

\VS{12}We woro na we yɛɛ mɛtanga yinri ye kan naa fɔnŋgɔ. Ɛɛn fɔ, we yɛn naga jaa mbe pyelɔmɔ kan ye yeri, ye ta yaa ye yɛɛ gbogo we kala na. Ki ka pye ma, mbele paa la pe yɛɛ gbogo sɛnwee wi nawa kagala koro mɛgɛ ni, fɔ ŋga pe maa yaan ko kala na, ye ya yaa pe yɔn sogo.

\VS{13}Na kaa pye kaselege we yuro tì yiri, we yɛn ma Yɛnŋɛlɛ lo kan. Na kaa si pye we jatere wi yɛn ma cɛn we na, wi yɛn ma cɛn ye yɔnwɔ po kala na.

\VS{14}Katugu Kirisi wi ndanlawa pi yɛn na we kaan we bala. Wège jɛn jɛŋgɛ ma yo lere nuŋgba wì ku leele pe ni fuun pe yɔnlɔ, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ pe ni fuun pè pe tasaga ta wa wi kunwɔ pi ni.

\VS{15}Wì ku leele pe ni fuun pe yɔnlɔ, jaŋgo mbele pe yɛn yinwege na paga kaa pe yinwege ki piin pe yɛɛ kan, ɛɛn fɔ, ŋa wì ku ma yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni pe yɔnlɔ, paa ki piin wo kan.


\par }{\PP \VS{16}Kì pye ma, we woro na lere wa jate naa mbe yala leele pe yanlɔmɔ po ni. Ali na kaa pye faa wàa pye na Kirisi wi jate na yala leele pe yanlɔmɔ po ni, we woro naa jate ma naa.

\VS{17}Na lere wa ka pye nuŋgba Kirisi wi ni, wi ma kanŋga lere fɔnŋgɔ. Yarilɛrɛ tì toro makɔ, wele, yaara tì kanŋga fɔnndɔ.

\VS{18}Ko ki ni fuun ŋga ko yiri Yɛnŋɛlɛ lo yeri. Lo lì tanwa le we ni Kirisi wi fanŋga na, ma sigi tunŋgo ki telege we na waa leele pe piin pe tanwa le li ni.

\VS{19}Katugu Yɛnŋɛlɛ làa pye na tunŋgo piin Kirisi wo ni mbe tanwa le lo naa leele pe ni fuun pe ni. Li sila pe kapere ti jate pe go na. A lì sigi tanwa lege tunŋgo ki kan we yeri waa ki yari.


\par }{\PP \VS{20}Ko kì ti we yɛn Kirisi wi
pitunmbolo fanŋga fɛnnɛ mbaa para wi yɔnlɔ. Ki cɛn ndɛɛ woro Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ nali sɛnrɛ ti yuun wa we yɔn, na leele pe yɛrɛgi. We yɛn na ye yɛnri Kirisi wi mɛgɛ ki na, fɔ ye yɛnlɛ ki na yoro naa Yɛnŋɛlɛ li ni ye tanla.

\VS{21}Kirisi wìla pye kapege fu, ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lùu pye paa kapere pyefɔ yɛn we kala na, jaŋgo wa we gbogolomɔ pi ni Kirisi wi ni, we pye lesinmbele li yɛgɛ na.




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Ki kala na, woro mbele waa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li ni, we yɛn na ye yɛnri, fɔ yinmɛ mba yè ta Yɛnŋɛlɛ li yeri, yaga ka ti pi yiri waga.

\VS{2}Katugu Yɛnŋɛlɛ lìgi yo wa li sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mɔ̀ɔ yɛnrɛwɛ pi logo na wagati jɛnŋɛ wi ni,}}

\par }{\Q {\QT{mɛɛ ma saga shɔwɔ pilige ki na.}}\XREF{†}{{\XO 6:2 }{\XO{6.2:
}}{\XT{Eza 49.8}}}

\par }{\MM Wele, yiŋgɔ wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li wagati jɛnŋɛ we, nala wi yɛn shɔwɔ pilige ye.


\par }{\PP \VS{3}We woro na jaa mbe ti lere wa mbe to kapege kala la kpɛ ni, jaŋgo lere wa ka ka we tunŋgo ki mɛgɛ jɔgɔ.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, we yɛn na we yɛɛ nari kala ni fuun li ni, fɔ we yɛn Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele jɛmbɛlɛ. We maa jɔlɔgɔ kagala, naa kaŋgbanra konaa tere ti kunni we yɛɛ ni fɔ jɛŋgɛ.

\VS{5}Pè we gbɔn ma we le kaso. Pè tinmɛ pye maa yirige we kala na. Wè tunŋgbanra pye. Wɔnlɔwɔ lɛgɛrɛ gbaanri we na, a wè fuŋgo lɛgɛrɛ cɛn.

\VS{6}We yɛn na we yɛɛ nari fɔ we yɛn Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele, naa we yɛn
kpoyi ki kala na, naa we kajɛnmɛ po naa kagala ŋgele waa kunni we yɛɛ ni ke kala na, naa we kagbaraga pyege ki kala na Yinnɛkpoyi li fanŋga na, naa ndanlawa ni mba pi woro kopiire woo.

\VS{7}We yɛn naga nari wa we kaselege sɛnyogo ki ni, naa Yɛnŋɛlɛ li yawa pi ni. Ŋga kì sin ko waa piin, maga pye paa we maliŋgbɔnyaara yɛn, mbaa malaga gbɔɔn mbaa we yɛɛ shoo.

\VS{8}Pe maa we gbogo, pe ma sila we tifaga fun. Pe maa we mɛpɛngɛ yinri, pe ma sila we mɛtanga yiri fun. Pe maa we wele paa yagbogolo fɛnnɛ yɛn, ma si yala, kaselege ko we maa yuun,

\VS{9}na we wele ma mbe yo pee we jɛn, ma si yala, pe ni fuun pè we jɛn; na we wele ma mbe yo leele mbele yɛn na kuun, ma si yala, we yɛn yinwege na. Pè we gbɔn ma we wɛlɛgɛ, ɛɛn fɔ, pee we gbo.

\VS{10}Pe ma yɛsanga wa we na, ma si yala, we yɛn na yɔgɔri pilige pyew. We yɛn ndɛɛ fyɔnwɔ fɛnnɛ wɛlɛ, ɛɛn fɔ, we yɛn na yarijɛndɛ lɛgɛrɛ kaan lelɛgɛrɛ yeri. We yɛn ndɛɛ yaraga woro we yeri, ma si yala, yaraga ki ni fuun ki yɛn we yeri.


\par }{\PP \VS{11}Yoro Korɛnti fɛnnɛ, yoro mbele we wɛnnɛ wele, kaselege ko wè yo ma ye kan. Wè we nawa pi yɛngɛ ma ye kan.

\VS{12}Wee we nawa pi tɔn ye na, ɛɛn fɔ, yoro yè ye nawa pi tɔn woro na.

\VS{13}Ki kala na koni, mila para ye ni paa na piile yɛn! Ye yɛn ma we ndanla yɛgɛ ŋga na, ye ti we ye ndanla ma fun, ye ye nawa pi yɛngɛ jɛŋgɛ we kan.


\par }{\MS TAGAFƐNNƐ PE DAGA MBE JE YARISUNNDO TI NA

\par }{\MR 6.14–7.1

\par }{\SH Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn \newline  mbele pee taga Yɛnŋɛlɛ li na \newline  pe kapyere ti ni
\par }
{\PP \VS{14}Yaga ka ye yɛɛ pinlɛ mbatagambala pe ni. Pe woro kala pyeyɛɛnlɛ mbele pe daga ye ni. Kasinŋge ki mbe ya gbogolo mɛlɛ kapege ki ni? Yanwa pi mbe ya gbogolo mɛlɛ wɔwɔ pi ni?

\VS{15}Yiŋgi
yɔn finliwɛ pi yɛn
Kirisi wo naa Sɔtanla pe sɔgɔwɔ? Tagafɔ wi mbe ya gbogolo mɛlɛ ŋa wii taga wi ni?

\VS{16}Yiŋgi yɔn finliwɛ pi yɛn Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ko naa yarisunndo ti sɔgɔwɔ? Katugu woro we yɛn Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li shɛrigo gbɔgɔ ye, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ lìgi yo ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mi yaa ka cɛn wa pe sɔgɔwɔ mbe pye wa pe ni.}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ, poro wo na, pe yaa ka pye na woolo.}}\XREF{†}{{\XO 6:16 }{\XO{6.16:
}}{\XT{Levi 26.11,12}}}


\par }{\MM \VS{17}Ko kì ti
we Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ye yiri wa pe sɔgɔwɔ, ye laga pe na.}}

\par }{\Q {\QT{Yaga ka jiri yaraga ka na, ŋga ki yɛn
fyɔngɔ ni Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.}}

\par }{\Q {\QT{Kiga pye ma, pa mi yaa ye yigi jɛŋgɛ.}}


\par }{\Q \VS{18}{\QT{Mi yaa pye ye to, ye yaa pye na pinambiile naa na sumborombiile.}}

\par }{\Q {\QT{We Fɔ ŋa wi yɛn yawa pi ni fuun Fɔ wo wì yo ma.}}\XREF{†}{{\XO 6:18 }{\XO{6.17-18:
}}{\XT{2 Sami 7.14; Eza 43.6; 52.11; Sofo 3.20}}}




\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}Na wɛnnɛ, ki
yɔn fɔgɔlɔ ŋgele kè kɔn woro kan. Ki kala na, ye ti we we yɛɛ pye
kpoyi we wɔ yaraga ŋga fuun ki ma wire to naa yinnɛ li tɛgɛ
fyɔngɔ ni ki ni. Waa ki ŋgbanga we pye kpoyi we yɔn fili, waa we yinwege ki piin waa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.


\par }{\MS PƆLI WO NAA KORƐNTI CA TAGAFƐNNƐ PE NI

\par }{\MR 7.2-16

\par }{\SH Pɔli nayinmɛ we
\par }
{\PP \VS{2}Ye we yigi jɛŋgɛ ye kotogo ki ni fuun ni! Wee katijaanga pye lere wa kpɛ na. Wee lere kpɛ jɔgɔ. Wee si lere kpɛ fanla mboo li mbe pye yarijɛndɛ tafɛnnɛ.

\VS{3}Mi woro naga wogo ŋga ki yuun mbe ye jɛrɛgi; katugu mì keli maga yo makɔ fɔ ye yɛn ma we ndanla jɛŋgɛ, we yɛn yinwege na o, we ku o, we yɛn ye ni.

\VS{4}Na jigi wi yɛn ma cɛn jɛŋgɛ ye kanŋgɔlɔ, a mila na yɛɛ gbogo ye kala na. Wa na jɔlɔgɔ ki ni fuun ki ni, na kotogo kì sogo na na jɛŋgɛ, a mì nayinmɛ gbɔɔ ta.


\par }{\PP \VS{5}Kaselege ko na, maga lɛ wè gbɔn laga Maseduwani tara, we fa wogo jɛnri fyew. Ɛɛn fɔ, wè jɔlɔ kanŋgeyɛgɛ ki ni fuun ki na. Leele pàa pye ŋgbɛnlɛwɛ na we ni, a fyɛrɛ ye wa we kotogo na.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ le, lo na li maa mbele pe nawa pì piri pe na pe kotoro ti sogo pe na, lì we kotoro ti sogo we na, naa Tite pan we.

\VS{7}Wi panga ko nuŋgba ma kì we kotoro ti sogo we na, ɛɛn fɔ, yɛgɛ ŋga na yoro fun yè Tite wi kotogo ki sogo wi na, ko fun kì we kotoro ti sogo we na. Wìgi yo we kan paa yɛgɛ ŋga na ye yɛn naga jaa mbanla yan we, konaa yɛgɛ ŋga na ki yɛsanga wa ye na, konaa yɛgɛ ŋga na na kala lì ŋgban ye ni, fɔ a kìlan nawa pi yinŋgi na na naa ma wɛ.


\par }{\PP \VS{8}Ali na kaa pye sɛwɛ ŋa mì torogo ye kan wi yɛsanga wa ye na, kii ye na go na. Kìla kaa ye na go na, naa mìla kaa ki yan fɔ ki sɛwɛ wìla yɛsanga wa ye na wagati jɛnri ni we.

\VS{9}Yiŋgɔ wo ni, mi yɛn na yɔgɔri. Ɛɛn fɔ, mi woro na yɔgɔri ye yɛsanga ko kala na, mi yɛn na yɔgɔri, katugu yɛsanga ki ti, a yè sɔngɔrɔ ma ye tangalɔmɔ pi kanŋga. Ye yɛsanga koyi Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ ma tunŋgo pye ki ni, fɔ yɛrɛ we tipege kpɛ si gbɔn ye na.

\VS{10}Katugu yɛsanga ŋga ki ma we ta ma yala Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li ni, ki ma we kan we ma we kapere ti jɛn mari yaga mbe shɔwɔ pi ta. Ko wogo ko si daga mbe ye lere go na. Ɛɛn fɔ, yɛsanga ŋga ki yɛn
dunruya woolo pe yeri, ki maa kunwɔ kaan.

\VS{11}Yɛnŋɛlɛ lì tunŋgo pye ye yɛsanga ŋga yè ta ki ni, ki puŋgo kala na lì yiri wa, loli na yɛɛn we. Yege wele paa yɛgɛ ŋga na ki yɛsanga kì ye kan, a yaa yɛtogowo piin. A yè tanga lagaja. Kayaŋga yɛn ye ni jɛŋgɛ, a yè fyɛ fɔ jɛŋgɛ. A na la yè ta yanla yan. Yè bala maga kapege pyefɔ wi jɛrɛgi. Yège naga pyelɔmɔ pi ni fuun pi ni fɔ yàa pye kapege fu fɛnnɛ wa ki kala li ni.


\par }{\PP \VS{12}Ali na kaa pye ki sɛwɛ ŋa mùu torogo ye kan, mi suu torogo ŋa wì kapege ki pye wo kala na, mi si suu torogo kapege kì pye ŋa na wo kala na. Ɛɛn fɔ, mùu torogo, jaŋgo we kala li yɛn ma ŋgban ye ni yɛgɛ ŋga na, ki naga ye na jɛŋgɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{13}Ko kì we kotoro ti sogo we na.

\par }{\PP Mbe taga wa we kotoro nda tì sogo we na ko na, wè nayinmɛ gbɔɔ ta jɛŋgɛ nayinmɛ mba Tite wì ta pi kala na, katugu yòo nawa pi yinŋgi wi na.

\VS{14}Mìla na yɛɛ gbɔgɔ jɛnri wi yɛgɛ na ye kala na, yee fɛrɛ wa na na. Ɛɛn fɔ, yɛgɛ ŋga na wè kaselege ki yo ma ye kan pilige pyew, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, ye mɛjɛŋgɛ ŋga wè yeri ma Tite wi kan, a kì pan ma pye ma kaselege.

\VS{15}Ye yɛn maa ndanla jɛŋgɛ, na wi ka nawa to ki na paa yɛgɛ ŋga na yàa gbɛgɛlɛ naa sɛnrɛ ti nuru, konaa paa yɛgɛ ŋga na yàa wi yigi jɛŋgɛ, na fyɛ wi yɛgɛ, na seri, maga naga fɔ yaa wi gbogo.

\VS{16}Mi yɛn na yɔgɔri, katugu mbe ya mbanla jigi wi taga ye na kala li ni fuun ni.




\par }{\MS YARIKANRA NDA PAA GBOGOLO ZHERUZALƐMU CA TAGAFƐNNƐ PE KAN

\par }\Chap{8}{\MR 8.1–9.15

\par }{\SH Ye pye nandanwa fɛnnɛ \newline  yaa kaan lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sefɛnnɛ, yinmɛ mba Yɛnŋɛlɛ lì kan Maseduwani tara
legiliziye woolo pe yeri, we yɛn na jaa mbege wogo ki naga ye na yege jɛn.

\VS{2}Ali maga ta jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ la gbɔn tagafɛnnɛ mbele pe wa pe na ma pe wa ma wele, ɛɛn fɔ, pe nayinmɛ pìla gbɔgɔ jɛŋgɛ, fɔ a pè pe yɛɛ naga fɔ pe maa kaan lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ. Ali maga ta pe yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{3}Mi yɛn naga yuun naga finligi ye kan ma yo pè kan ma yala ŋga pe mbaa ya kan ko ni, ma wɛ yɛrɛ ŋga pe mbaa ya kan ki na, nandanwa jɛmbɛ ni.

\VS{4}Pàa we yɛnri ŋgbanga ma yo we yɛnlɛ ki na, we pe yaga paa Yɛnŋɛlɛ li leele
kpoyi mbele wa Zhude tara pe sari fun\FTNT{†}{{\FR 8:4 }{\FR{8.4:
}}{\FT{Ki sanga wi ni, kìla yala fuŋgo to wa Zhude tara;
}}{\XT{1 Korɛn 16.1-4}}{\FT{.}}}.

\VS{5}We jigi wìla pye ŋga na ma yo pe mbaa pye, a pè pye ma wɛ ko na. Ki koŋgbanŋga pè pe yɛɛ kan
we Fɔ wi yeri gbɛn, ko puŋgo na, mɛɛ pe yɛɛ kan we yeri paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ laa ki jaa we.

\VS{6}Ki kala na, woro fun, wè Tite wi yɛnri ma yo ki sagawa tunŋgo jɛŋgɛ ŋga wìla peli wa ye yeri, wi sɔngɔrɔ wa ye yeri wi saa ki piin paa yɛgɛ ŋga na wìla ki peli we, wi ye kan yege pye yege yɔn fili.

\VS{7}Yè pye yarijɛndɛ tafɛnnɛ kala li ni fuun li ni, ko kɔrɔ wo yɛn, wa tagawa pi ni, naa sɛnrɛ yolɔmɔ pi ni, naa kajɛnmɛ pi ni, a yè bala pyelɔmɔ cɛnlɛ li ni fuun ni, we yɛn ma ye ndanla. We yɛn naga jaa ye ye yɛɛ naga fɔ ye yɛn yarijɛndɛ tafɛnnɛ fun wa kanwa pi ni.


\par }{\PP \VS{8}Mi woro naga wogo ŋga ki yuun mbe konɔ kan ye yeri. Ɛɛn fɔ, sanmbala pe yɛn ma bala yɛgɛ ŋga na, ko mi yɛn na yuun ye ni, jaŋgo ye ye ndanlawa pi taanla taanla ye wele, na kaa pye pi yɛn ndanlawa kaselege woo.

\VS{9}Katugu yè we Fɔ Zhezu Kirisi wi yinmɛ pi jɛn, fɔ wìla pye yarijɛndɛ tafɔ. Ɛɛn fɔ, a wùu yɛɛ pye fyɔnwɔ fɔ ye kala na, jaŋgo mbe ye pye yarijɛndɛ tafɛnnɛ wi fyɔnwɔ pi fanŋga na.


\par }{\PP \VS{10}Ŋga mi yɛn na jate wa ki kala li ni, mila ki nari ye na, fɔ ŋga yè peli maga lɛ yelaye, ki yɛn ma yala ye koro ki na, yege pye yege yɔn fili. Yoro yè keli maga peli naga piin, ko nuŋgba ma, yoro ye keli maga nandanwa pi naga fun.

\VS{11}Ki kala na, yiŋgɔ, yaa ki piin yaa kee ki ni yege yɔn fili, jaŋgo yè yere ki na mbege kala li pye nandanwa mba ni, yeli pye yeli yɔn fili ki nandanwa nuŋgba pi ni, mbe yala ŋga ye mbe ya pye ki ni.

\VS{12}Katugu mbaa kaan, ki nandanwa piga pye lere ŋa ni, Yɛnŋɛlɛ li ma yɛnlɛ yaraga ŋga wì kan ki na, mbe yala ŋga ki yɛn wi yeri ko ni, ɛɛn fɔ, ŋga ki woro wi yeri lila ko wogo ko jate.


\par }{\PP \VS{13}Ko kɔrɔ wo sigi naga mbe yo yoro daga mbe ye yɛɛ le jorowo mbe si sanmbala poro saga, ɛɛn fɔ, jaŋgo ye ni fuun ye yala.

\VS{14}Yiŋgɔ wo ni, yè pye yarijɛndɛ tafɛnnɛ fɔ jɛŋgɛ, ki kala na, ye mbe ya mbaa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe sari. Kiga pye ma, yoro fun, na fyɔnwɔ ka gbɔn ye na pilige ka, mbe yala poro pye yarijɛndɛ tafɛnnɛ, pa pe mbe ya mbe ye saga. Pa kona ye yaa pye mbe yala.


\par }{\PP \VS{15}Pa ki yaa pye paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ŋa wìla lɛgɛrɛ wulo, wi sila ta mbe toro,}}

\par }{\Q {\QT{ŋa wìla jɛnri wulo, wi sila yaraga ka la.}}\XREF{†}{{\XO 8:15 }{\XO{8.15:
}}{\XT{Ɛki 16.18}}}


\par }{\SH Tite naa wi tangayɛɛnlɛ pe ni
\par }
{\PP \VS{16}Waa Yɛnŋɛlɛ li shari, lo na lìgi le wa Tite wi kotogo na, a ye kala lì ŋgban wi ni paa yɛgɛ ŋga na lì ŋgban we ni we.

\VS{17}Wòo yɛnri ŋga ni, wìgi logo. Kìla pye wa wi kotogo na, a wo jate wì yere ki na mbe kari wa ye yeri.

\VS{18}We sefɔ ŋa legiliziye woolo pe ni fuun paa wi mɛtanga ki yinri Sɛntanra nda wila yuun ti kala na, wòo tun wa ye yeri maa pinlɛ Tite wi ni.

\VS{19}Ko nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, legiliziye woolo pòo wɔ maa pinlɛ we ni ki sagawa tunŋgo ŋga waa kee sa pye ki na, jaŋgo mbe gbɔgɔwɔ kan we Fɔ wi yeri, mbege naga leele pe na fɔ waa jaa mbaa leele sanmbala pe sari.


\par }{\PP \VS{20}We yɛn na jaa mbe we yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo lere wa ka ka we jɛrɛgi ki kanwa gbɔɔ mba pi yigilɔmɔ pi na.

\VS{21}Ŋga ki yɛn ma yɔn, ko waa jaa mbaa piin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ko cɛ ma, waa jaa mbaa ki piin fun leele pe yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{22}We yɛn na we sefɔ wa pinlɛlɛ pe ni naa. Wòo wa ma wele kalɛgɛrɛ ni, a wùu yɛɛ naga fɔ wi yɛn ma bala pilige pyew. Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ, wi yɛn ma bala naa ma wɛ koŋgbanŋga ki na, wi jigi ŋa wì taga ye na wi kala na.

\VS{23}Tite wo na, wi yɛn na tangayɛnlɛ naa na tunŋgo pyeyɛnlɛ ye kala na. We sefɛnnɛ sanmbala poro na, legiliziye woolo poro pè pe tun. Pe yɛn na tunŋgo piin na gbɔgɔwɔ kaan Kirisi wi yeri.

\VS{24}Ki kala na, yege naga pe na fɔ pe yɛn ma ye ndanla jɛŋgɛ, jaŋgo legiliziye woolo pege yan pege jɛn pe yo tanga yɛn we yeri waa we yɛɛ gbogo pe yɛgɛ na ye kala na.




\par }\Chap{9}{\SH Zhude tara tagafɛnnɛ \newline  pe sagawa wogo ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kaselege ko na, kii daga mbe sɛwɛ torogo ye kan naa Yɛnŋɛlɛ li leele
kpoyi mbele wa Zhude tara pe sagawa wogo ki na.

\VS{2}Katugu mì ye nandanwa jɛmbɛ pi jɛn. Mìlan yɛɛ gbɔgɔ ye kala na wa Maseduwani tara tagafɛnnɛ pe yɛgɛ na ma yo fɔ: «Akayi tara tagafɛnnɛ pè gbɛgɛlɛ mbe sagawa kan maga lɛ fɔ yelaye.» Naa yè bala, kì pe lɛgɛrɛ kan, a pè bala fun.

\VS{3}Konaa ki ni fuun, mi yɛn na sefɛnnɛ nambala mbele pe torogi wa ye yeri, jaŋgo ye mɛtanga ŋga wè yeri kiga ka yiri waga ki wogo ki na. Mi yɛn na jaa ye pye ye gbɛgɛlɛ jɛŋgɛ, paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo we.

\VS{4}Nakoma, na Maseduwani tara tagafɛnnɛ pele ka pinlɛ na ni mbe kari wa ye yeri, mbe yala yee gbɛgɛlɛ, pa we yaa fɛrɛ shɔ, yoro fɛrɛ to yaa si wɛ, katugu wàa taga ye na.

\VS{5}Ki kala na, mìgi jate ma yo ki yɛn ma yɔn mbe we sefɛnnɛ mbele pe yɛnri, pe keli pe kari na na wa ye yeri, jaŋgo yarikanga ŋga yè
yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan, pege wogo ki yɛgɛ wɔ sanni mbe sa gbɔn wa. Kona, ki yaa ki naga mbe yo yège kan nandanwa ni, kii pye jorowo kala.


\par }{\PP \VS{6}Yege jɛn ye yo fɔ ŋa wi ma yariluguro jɛnri lugu, wi ma kaa yarilire jɛnri kɔlɔgi. Ŋa wi ma si yariluguro lɛgɛrɛ lugu, wi ma kaa yarilire lɛgɛrɛ kɔlɔgi.

\VS{7}Lere nuŋgba nuŋgba pyew, ŋga wì yere ki yerewe wa wi nawa mbe kan, wi kan wi yala ki ni. Ki pyewe piga ka ŋgban wi na, kiga ka pye jorowo kala; katugu lere ŋa wi maa kaan nayinmɛ ni, ko lerefɔ wo wi yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{8}Yawa yɛn Yɛnŋɛlɛ li ni mbe yarijɛndɛ cɛnlɛ pyew ti kan ye yeri mberi lɛgɛ, jaŋgo ye jori yaara nda kala, yaa ti taa sanga pyew, kala li ni fuun ni, ta mbe koro ye yeri lɛgɛrɛ ye ta yaa kajɛŋgɛ ki ni fuun ki piin,

\VS{9}paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Wi maa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kaan lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ.}}

\par }{\Q {\QT{Wi kajɛŋgɛ pyege ki se kɔ fɔ sanga pyew.}}\XREF{†}{{\XO 9:9 }{\XO{9.9:
}}{\XT{Yuuro 112.9}}}


\par }{\Q \VS{10}{\QT{Yɛnŋɛlɛ lo li maa yariluguro ti kaan yariluguro lugufɔ wi yeri,}}

\par }{\Q {\QT{na yarilire ti kaan wi yeri fun,}}\XREF{†}{{\XO 9:10 }{\XO{9.10:
}}{\XT{Eza 55.10}}}

\par }{\MM li yaa yariluguro lɛgɛrɛ kan ye yeri, mberi pye ti yɔn, jaŋgo ye ya yaa kajɛŋgɛ lɛgɛrɛ piin.

\VS{11}Li yaa yarilɛgɛrɛ kan ye yeri jɛŋgɛ kala li ni fuun ni, jaŋgo ye ya yaa kaan lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ sanga pyew, lelɛgɛrɛ mbe ta paa Yɛnŋɛlɛ li shari ye yarikanra nda we yaa la nii ti tafɛnnɛ pe kɛɛ ti kala na.

\VS{12}Katugu ki kanwa tunŋgo ŋga yaa piin, ki se da
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe kayɔngɔ ko nuŋgba na, ɛɛn fɔ, ki yaa ti lelɛgɛrɛ mbaa Yɛnŋɛlɛ li shari mbaa kee ki ni yɛgɛ.

\VS{13}Ye yɛn yɛgɛ ŋga na, ki kanwa tunŋgo ki yaa ki naga, fɔ lelɛgɛrɛ yaa la Yɛnŋɛlɛ li gbogo, naa yè
Kirisi wi Sɛntanra ti yigi na ye tagawa pi nari ki kala na. Pe yaa la li gbogo fun, katugu ye yɛn na ye yaara ti yɛɛlɛ pe ni lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ, naa leele pe ni fuun pe ni.

\VS{14}Pe yaa la yɛnri ye kan ndanlawa ni, yinmɛ gbɔɔ mba Yɛnŋɛlɛ lì kan ye yeri pi kala na.

\VS{15}Ye ti waa Yɛnŋɛlɛ li shari li yarikanga ŋga ki se jɛn mbe kɔ ki kala na.




\par }{\MS PƆLI WILA PARA MBEGE NAGA FƆ WI YƐN PITUNŊƆ KASELEGE NA

\par }\Chap{10}{\MR 10–13

\par }{\SH Pɔli wila para \newline  wi tunŋgo ki sɛnrɛ na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi Pɔli, mi jate, mi yɛn na ye yɛnri
Kirisi wi nandanwa naa wi kajɛŋgɛ pyege ki kala na. Mi ŋa pe yɛn naga yuun ma yo fɔ: Na mi ka pye wa ye ni, mi mala yɛɛ tirige, ɛɛn fɔ, na mi woro wa ye ni sanga ŋa ni, mi maa sɛnŋgbanra yuun ye kanŋgɔlɔ we.

\VS{2}Mila ye yɛnri, yaga kanla kan mbaa sɛnŋgbanra yuun ye ni, na mi ka gbɔn wa ye na sanga ŋa ni we; katugu mbele paa ki jate ma yo we yɛn na tanri na yala leele pe jatere pyelɔmɔ po ni, mì taga ki na ma yo mi yaa kotogo ta mbe wɛli pe na.

\VS{3}Kaselege yi, we yɛn na we yinwege ki piin laga wire to ni, ɛɛn fɔ, we woro na malaga ki gbɔɔn na yala leele pe jatere pyelɔmɔ po ni.

\VS{4}Katugu we maliŋgbɔnyaara ti woro paa ki dunruya ŋa wi woro ti yɛn. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lo maliŋgbɔnyaara ri, nda ti yɛn fanŋga ni mbe ya mbe we mbɛnfɔ wi malaga sigeyinrɛ ti jaanri. We ma sɛnwee piile pe jatere pere ti jɔgɔ.

\VS{5}Yaraga ŋga fuun ki ma yiri naga yɛɛ gbogo Yɛnŋɛlɛ li jɛnwɛ pi na, we maga jan. We ma sɛnwee jatere wi ni fuun wi jɔgɔ maa pye paa kasopyɔ yɛn, mboo yɛgɛ sin wi Kirisi wi sɛnrɛ ti lɛ.

\VS{6}Woro fun we yɛn ma gbɛgɛlɛ mbe mbele pe woro naa sɛnrɛ ti lee pe le jɔlɔgɔ, na yoro ka Kirisi wi sɛnrɛ ti lɛ jɛŋgɛ mbe kɔ sanga ŋa ni we.


\par }{\PP \VS{7}Ye maa yaara ti wele na yala ti yɛgɛ cɛnwɛ po ni. Ki kala na, na kaa pye lere wà taga ki na ma yo wi yɛn Kirisi wi woo, wi jatere pye ki wogo ki na, wigi jɛn wi yo fɔ wi yɛn Kirisi wi woo yɛgɛ ŋga na, pa woro fun we yɛn wi woolo ma.

\VS{8}Katugu fɛrɛ se ya mbanla yigi, ali na kaa pye mìlan yɛɛ gbɔgɔ ma toro jɛnri fanŋga ŋga
we Fɔ wì kan na yeri ki kala na. Ki fanŋga ki kango ko yɛn mbe ye kan yaa kee yɛgɛ wa tagawa pi ni, ɛɛn fɔ, kii kan mbe ye jɔgɔ.

\VS{9}Mi woro na jaa mbege naga fɔ mi yɛn na ye fingiri na sɛwɛɛlɛ pe ni.

\VS{10}Katugu pele ma yo na sɛwɛɛlɛ pe sɛnrɛ ti yɛn ma ŋgban ma pye fanŋga ni, ɛɛn fɔ, na mi jate ka pye wa ye sɔgɔwɔ, mi ma pye fanŋga fu, na sɛnrɛ tila pye fanŋga ni.

\VS{11}Ki leele pege jɛn pe yo fɔ we sɛnrɛ ti yɛn wa we sɛwɛɛlɛ pe ni yɛgɛ ŋga na, mbege ta we woro wa ye sɔgɔwɔ, pa we kapyege ki yaa pye ma fun, na waga pye wa sanga ŋa ni we.


\par }{\PP \VS{12}Mbele pe yɛn na pe yɛɛ mɛtanga yinri, we se soro mbe we yɛɛ yala pe ni, nakoma mbaa we yɛɛ taanla pe ni. Pe maa pe yɛɛ taanla pe yɛɛ ni, na pe yɛɛ yala pe yɛɛ ni. Ki kala na, tijinliwɛ woro pe ni.

\VS{13}Woro wo na, we se we yɛɛ gbɔgɔ sa toro we kɔnlɔ li na, ɛɛn fɔ, kɔnlɔ na Yɛnŋɛlɛ lì gbɔn we kan ma we pye, a wè gbɔn fɔ laga ye na, we yaa la we yɛɛ gbogo mbaa yala lo ni.

\VS{14}Ndɛɛ ki pye wee ja kari wa ye yeri, we jɛn na toro we kɔnlɔ li na, ɛɛn fɔ, we se toro li na, katugu wè gbɔn fɔ laga ye na, ma Sɛntanra nda ti yɛn na para Kirisi wi kanŋgɔlɔ ti yo ma ye kan.

\VS{15}Kì pye ma, kɔnlɔ na lì gbɔn we kan, we se toro lo na. Tunŋgo ŋga leele pèle yɛgɛ pye, we woro na we yɛɛ gbogo ko kala na. Ɛɛn fɔ, we jigi wi yɛn ki na fɔ na ka kaa tari ye tagawa pi na, pa we tunŋgo pyesaga ki yaa gbɔgɔ wa ye sɔgɔwɔ naa mbe wɛ, mbe yala kɔnlɔ na Yɛnŋɛlɛ lì gbɔn we kan li ni.

\VS{16}Kona, pa we mbe ya mbaa Sɛntanra ti yuun wa tara nda ti yɛn wa ye puŋgo na ti ni mbaa kee. Ki ka pye ma, tunŋgo ŋga leele pèle yɛgɛ pye wa pe tunŋgo pyesaga, we saa we yɛɛ gbogo ko kala na.


\par }{\PP \VS{17}Konaa ki ni fuun, ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ: «{\QT{Ŋa kaa jaa mbaa wi yɛɛ gbogo, wila wi yɛɛ gbogo ŋga we Fɔ wì pye ko kala na.»}}\XREF{†}{{\XO 10:17 }{\XO{10.17:
}}{\XT{Zhere 9.23}}}

\VS{18}Katugu ŋa wi maa wi yɛɛ mɛtanga yinri, wo na mɛtanga ta, ndɛɛ ŋa we Fɔ wi maa wi mɛtanga yinri wo.




\par }\Chap{11}{\SH Pɔli wo naa pitunmbolo \newline  yagbogolo fɛnnɛ pe ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}A! Sefɛnnɛ ndɛɛ ki pye ye mbe ja yɛnlɛ mbanla lembigewe pi kun ye yɛɛ ni jɛnri, ki jɛn nala ndanla. Ee, yanla kala li kun ye yɛɛ ni!

\VS{2}Katugu mi yɛn yenjaga ni ye kala na, pa ki yenjaga kì yiri wa Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ye yɛn paa sumboro ŋa wi fa naŋa kala jɛn ma pye
kpoyi wo wa yɛn, mì ye kan naŋa nuŋgba yeri, ye pɔri ye yɛɛ yeri, wo wi yɛn
Kirisi we.

\VS{3}Ɛɛn fɔ, mi yɛn na fyɛ fɔ ye jatere wiga ka jɔgɔ ye na, mbe ye kan ye yɛn ma koro kpoyi, ma mara Kirisi wi na yɛgɛ ŋga na, ye laga wi na, paa yɛgɛ ŋga na wɔɔgɔ kìla Awa wi fanla ki tijinliwɛ pee pi ni maa puŋgo we.

\VS{4}Katugu ye yɛn ma yere ki na jɛŋgɛ fɔ lere wa mbe pan wi Zhezu wa fɔnŋɔ sɛnrɛ yari ye kan, wo mbe pye wi yɛ Zhezu ŋa wòo sɛnrɛ ti yari ye kan makɔ wi ni. Ye si yɛn ma gbɛgɛlɛ fun mbe yɛnlɛ yinnɛ la fɔnnɔ na, li pye li yɛ Yinnɛkpoyi na yè ta li ni, naa Sɛntanra ta fɔnndɔ ni, ti pye ti yɛ nda yè ta makɔ ti ni.


\par }{\PP \VS{5}Mila ki jate naga yaan fɔ leele mbele ye maa yinri
pitunmbolo tugbɔmbɔlɔ, pee wɛ na na kala la kpɛ ni.

\VS{6}Ali na kaa pye mi woro sɛnjɛnŋɛ wa na sɛnyoro ti ni, mi yɛn kajɛnŋɛ. Ki wogo wège naga ye na maga filige pyelɔmɔ pi ni fuun ni, naa kala li ni fuun ni.


\par }{\PP \VS{7}Naa mìla Yɛnŋɛlɛ li Sɛntanra ti yari ye kan, mìla ki pye sara fu. Mìla na yɛɛ tirige mbe ta mbe yoro yirige. Kì pye ma, kapege mì pye le?

\VS{8}Mì sara shɔ
legiliziye pele yeri, a kì cɛn ndɛɛ mì pe gboŋgbo mbe yoro saga.

\VS{9}Sanga ŋa ni mìla pye wa ye ni, ma kaa jori yaara ta kala, mi sila na go kala li yaga wa kan ye ni. We sefɛnnɛ mbele pàa pan ma yiri wa Maseduwani tara, poro pàa na jorowo pi kɔ. Mìla na yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo mi ka kanla go kala li yaga ye kan kala la kpɛ ni, mi yaa silan yɛɛ yingiwɛ jɛn bere.

\VS{10}Kirisi wi kaselege ŋga ki yɛn wa na nawa ki kala na, lere se ya mbanla yɛgɛ kɔn na yɛɛ gbɔgɔkala li yowo pi na wa
Akayi tara ti laga ka kpɛ ni.

\VS{11}Yiŋgi na, a mì si ko yo ma? Katugu ye woro mala ndanla wi le? Ayoo dɛ, Yɛnŋɛlɛ lìgi jɛn ma yo ye yɛn mala ndanla.


\par }{\PP \VS{12}Ŋga mila piin yiŋgɔ, mi yaa koro ki na laga piin ma, jaŋgo mbele pe yɛn na pyewe pa jaa mbaa pe yɛɛ gbogo, konaa na mɛgɛ nuŋgba jaa we ni, paga kaga pyewe pi ta.

\VS{13}Ki leele pe yɛn pitunmbolo yagbogolo fɛnnɛ. Pe maa finlɛlɛ pe tunŋgo ŋga paa piin ki wogo na. Pe ma pe yɛɛ cɛnlɔmɔ pi kanŋga ma yo poro yɛn Kirisi wi pitunmbolo.

\VS{14}Ki wogo ki se ya lere pari, katugu Sɔtanla wo jate wi ma ya maa yɛɛ cɛnlɔmɔ pi kanŋga ma pye yanwa
mɛrɛgɛ wa.

\VS{15}Ki kala na, ki woro kafɔnnɔ fɔ wi tunmbyeele pe ma pe yɛɛ cɛnlɔmɔ pi kanŋga fun, mbe pye paa tunmbyeele mbele pe maa kasinŋge piin pe yɛn. Pe yaa ka kɔ mbe yala pe kapyegele ke ni.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ ŋga Pɔli wì kun wi yɛɛ ni \newline  maa ta wila wi pitunmɔ \newline  tunŋgo ki piin
\par }
{\PP \VS{16}Mi yɛn naga yuun naa fɔ lere kpɛ ka kaa na jate paa lembige yɛn. Ɛɛn fɔ, na kaa pye pa yaa na jate ma, yanla kala li kun ye yɛɛ ni paa lembige yɛn, jaŋgo mi fun mbe ta mbanla yɛɛ gbɔgɔ jɛnri.

\VS{17}Ŋga mila yuun yiŋgɔ, ko woro
we Fɔ wi sɛnyoro. Wa ki cɛnwɛ mba pìlan kan mbaa na yɛɛ gbogo pi ni, mi yɛn na yogo ndɛɛ lembige yi mi.

\VS{18}Kì kaa pye lelɛgɛrɛ na pe yɛɛ gbogo na yala sɛnwee piile jatere pyelɔmɔ po ni, mi fun mi yaa lanla yɛɛ gbogo fun.

\VS{19}Yoro mbele ye yɛn tijinliwɛ fɛnnɛ, ki ye ndanla yaa lembire ti kagala ke kunni ye yɛɛ ni!

\VS{20}Ye maga kun ye yɛɛ ni paa ye piin paa kulolo yɛn, paa ye kɛɛ yaara ti shoo ye yeri, paa ye fanla paa ye nii, paa pe yɛɛ mbɔnrɔgi ye na, paa ye gbɔɔn wa ye yɛgɛ ki na.

\VS{21}Mi yɛn na fɛrɛ taa ki yowo pi ni, katugu wàa we yɛɛ pye fanŋga fu fɛnnɛ, wee ki wogo ka pye!

\par }{\PP Ma si yala, na wa ka kotogo ta mbaa wi yɛɛ gbogo kala la ni, pa mi fun, mi yaa kotogo ta mbaa na yɛɛ gbogo. Mila para ma mbe yo mi yɛn lembige.

\VS{22}Ki woolo pe yɛn Eburuye le? Mi fun mi yɛn wo wa. Pe yɛn
Izirayɛli woolo poro pele le? Mi fun mi yɛn wo wa. Pe yɛn Abirahamu setirige piile poro pele le? Mi fun mi yɛn wo wa.

\VS{23}Pe yɛn Kirisi wi tunmbyeele le? Mi jate mi yɛn ma ma wɛ pe na. Mila para ma mbe yo lere ŋa go yiri wi na. Mì tunŋgo pye ma wɛ pe na. Pànla le wa kaso lesaga lɛgɛrɛ na ma wɛ pe na. Pànla gbɔn jɛŋgɛ ma wɛ pe na. Sanga lɛgɛrɛ ni, mìla pye kunwɔ pi tanla tɔɔn.

\VS{24}Zhufuye pànla gbɔn gbɔnsaga kaŋgurugo, ki ni fuun nuŋgba nuŋgba sapige yɛnlɛ nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔjɛrɛ kɔlɔjɛrɛ.

\VS{25}Ɔrɔmu tara fɛnnɛ pànla gbɔn gbɔnsaga taanri gbɛgɛlɛ ni. A leele pànla wa sinndɛɛrɛ ni wasaga nuŋgba, mbe ta mbanla gbo. A tɔnmɔkɔrɔ kì jɔgɔ na ni jɔgɔsaga taanri. A mì yɔnlɔ nuŋgba naa yembinɛ nuŋgba pye wa kɔgɔje wi ni.

\VS{26}Mì ca karaga lɛgɛrɛ pye. Yɛwɛrɛgɛ la gbɔn na na wa gbaanla tɔnmɔ pi go na. Yɛwɛrɛgɛ la gbɔn na na ma yiri wa na cɛnlɛ woolo Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye pe yeri. Yɛwɛrɛgɛ la gbɔn na na wa cara nawa pi ni. Yɛwɛrɛgɛ la gbɔn na na wa
gbinri wi ni. Yɛwɛrɛgɛ la gbɔn na na wa kɔgɔje wi ni. Yɛwɛrɛgɛ la gbɔn na na ma yiri wa mbele pe maa pe yɛɛ piin tagafɛnnɛ pe yeri.

\VS{27}Mì tunŋgbanra pye ma te. Wɔnlɔwɔ gbaanri na na wagati lɛgɛrɛ ni. Fuŋgo naa wɔgɔ lanla yigi jɛŋgɛ. A mì cɛn fuŋgo wagati lɛgɛrɛ ni na kɛɛ kala ma. A mì jɔlɔ were naa yaripɔrɔ lawa pi kala na.

\VS{28}Mbe wɔ kagala sanŋgala ke yowo po ni, legiliziye pe ni fuun pe kagala ke yɛn mala jori pilige pyew.

\VS{29}Na lere wa fanŋga ka kologo, mi mala yɛɛ yan na fanŋga ki kologo ma yala wi ni fun. Na lere wa ka to wa kapege ki ni, ki mala ya fɔ ma toro.


\par }{\PP \VS{30}Na kaa pye ki daga mbaa na yɛɛ gbogo, ŋga fuun ki yɛn naga nari ma yo mi yɛn fanŋga fu, mi yaa lanla yɛɛ gbogo ko kala na.

\VS{31}We Fɔ Zhezu wi To Yɛnŋɛlɛ le, paa lo sɔnni fɔ sanga pyew. Lìgi jɛn ma yo mi woro na finlɛlɛ.

\VS{32}Na mìla pye wa Damasi ca, gboforonɛri ŋa wìla pye na tunŋgo piin wunlunaŋa Aretasi wi kan, wìla leele tɛgɛ paa mbogo ŋga ki yɛn ma ca ki maga ki yeyɔnrɔ ti wele mbe ta mbanla yigi.

\VS{33}Ɛɛn fɔ, a pè silan le kanja pige ka ni ma maŋgala pɔ ki na, mala yirige fɛnɛtiri wa ni mala tirige wa tara, wa mbogo ki puŋgo na. Pa mìla shɔ wi kɛɛ yɛɛn we.




\par }\Chap{12}{\SH Yariyanra naa kanagaŋgala \newline  ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa naga Pɔli wi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki daga mbaa na yɛɛ gbogo, ali na kaa pye ki woro ma yɔn o. Konaa ki ni fuun, yariyanra naa kagala ŋgele
we Fɔ wì naga na na, mi yaa para ti wogo ki na yiŋgɔ.

\VS{2}Mì lere wa jɛn wì pye nuŋgba
Kirisi wi ni, pàa wi lɛ ma kari wi ni wa naayeri lara ti ni fuun ti go na, ki yɛlɛ kɛ ma yiri tijɛrɛ wolo loli na yɛɛn. Na kaa pye kaselege pàa wi lɛ ma kari wi ni, nakoma yariyanga wìla yan wi yo, mi si ko jɛn, Yɛnŋɛlɛ lo lìgi jɛn.

\VS{3}Ee, mìgi jɛn ma yo ki lere pòo lɛ ma kari wi ni wa
Yɛnŋɛlɛ li lajɛŋgɛ ki na. Ali bere mi faga jɛn gbɛn, na kaa pye kaselege pòo lɛ ma kari wi ni wa, nakoma yariyanga wì yan. Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba lìgi jɛn.

\VS{4}Wa ki laga ki na, wì sɛnrɛ ta logo nda lere se ya sɔngɔrɔ ti na mberi yo, tii si daga sɛnwee pyɔ ni wiri yo naa.

\VS{5}Mi yaa lanla yɛɛ gbogo ki lerefɔ wi kala na. Ɛɛn fɔ, mi saa na yɛɛ gbogo na yɛɛ kala na, fɔ ndɛɛ ŋga ki yɛn nala fanŋga fu wogo ki nari ko.

\VS{6}Ali na kaa pye mila jaa mbaa na yɛɛ gbogo, mi se pye lembige, katugu kaselege ko mi yaa la yuun. Ɛɛn fɔ, mi se yɛnlɛ mbaa na yɛɛ gbogo, jaŋgo leele pe yɛn nala yaan yɛgɛ ŋga na, na ŋga nuru na yeri, paga kaa na jate sa toro ko na.


\par }{\PP \VS{7}Konaa ki ni fuun, kagala tugbɔŋgɔlɔ ŋgele Yɛnŋɛlɛ lì naga na na ke kala na, jɔlɔgɔ kà ye wa na wire ti ni, ma pan paa Sɔtanla wi
pitunŋɔ yɛn, mbaa na jɔlɔ mbege kan mi ka kaa na yɛɛ gbogo.

\VS{8}Mì we Fɔ wi yɛnri yɛnrisaga taanri ki wogo ki na ma yo wigi laga na na.

\VS{9}A wìlan pye ma yo fɔ: «Na yinmɛ pi yaa ma bɔ ma, katugu na yawa pi ma pi kapyegele ke naga ma ke yɔn fili, na maga pye fanŋga fu sanga ŋa ni we.» Ki kala na, mì yɛnlɛ ki na na kotogo ki ni fuun ni, mbaa na yɛɛ gbogo na fanŋga fu kagala ke kala na, jaŋgo Kirisi wi yawa pi koro na ni.

\VS{10}Ko kì ti, fanŋga fu kagala naa tɛgɛlɛ, naa yaara lawa, naa jɔlɔgɔ, naa kaŋgbanra nda mila kunni na yɛɛ ni Kirisi wi kala na, mi yɛn na yɔgɔri ti kala na; katugu na mi ka pye fanŋga fu sanga ŋa ni, ko ki ma pye mi yɛn fanŋga ni.


\par }{\SH Pɔli wi jatere wìla lɛgɛ wi na \newline  Korɛnti ca fɛnnɛ pe kala na
\par }
{\PP \VS{11}Mi yɛn na para ndɛɛ lembige yi mi. Yoro yànla ŋgbanga mala le ki ni, ma si yala, yoro ye ja daga mbanla mɛtanga ki yeri; katugu ali na kaa pye mi woro yaraga ka, mi woro ma kologo mbele ye maa jate ye pitunmbolo tugbɔmbɔlɔ pe sɔgɔwɔ.

\VS{12}Kagala ŋgele ke yɛn naga nari ma yo mi yɛn pitunŋɔ, kè pye wa ye sɔgɔwɔ ma naga ye na, a mì wamawelewe pi ni fuun pi kun na yɛɛ ni. Koro ke yɛn kacɛn lɛgɛrɛ, naa kagbɔgɔlɔ, naa kafɔnŋgɔlɔ wele.

\VS{13}Legiliziye sanmbala pe mbɔnrɔ ye na kala liliin ni? Fɔ ndɛɛ ki kala nuŋgba na lo bɔkɔ, naa mi sila yɛnlɛ ki na yanla go kala li lɛ we. Yege tipege ki kala yaga na na.


\par }{\PP \VS{14}Ye wele, mì gbɛgɛlɛ yiŋgɔ mbe kari wa ye yeri na karisaga taanri wogo ki na, mi se silan go kala li yaga ye kan ki tangala na li na fun, katugu ye kɛɛ yaara to ma mila jaa, ɛɛn fɔ, yoro jate yoro mila jaa. Piile poro ma pe daga mbaa penjara teri pe sevɛnnɛ pe kala na, piile pe sevɛnnɛ poro pe daga mbaa penjara teri pe piile pe kala na.

\VS{15}Mi wo na, ki yɛn mala ndanla mbanla kɛɛ yaara ti ni fuun ti kan, mbanla yɛɛ kan mbe ye saga. Na yoro kaa mi ndanla jɛŋgɛ yɛɛn, mi yɛn ma ye ndanla ndanlawa mba ni pi yaa la kologi le?


\par }{\PP \VS{16}Kana ye yaa laga yuun mbe yo ye silan go kala li lɛ. Ɛɛn fɔ, lere wa yaa ki yan ndɛɛ tijinliwɛ pee pi yɛn na ni, mì tijinliwɛ pee tɛgɛ ma ye yigi.

\VS{17}Leele mbele mì tun wa ye yeri, mì wa tɛgɛ ma ye fanla ma ye li le?

\VS{18}Mì Tite wi yɛnri ma yo wi kari wa ye yeri, ma we sefɔ naŋa wi pinlɛ wi ni, ŋa ye yɛn ma jɛn we. Ye yɛn naga jate Tite wì ye fanla ma ye li wi le? Mi naa wo ni we kapyere ti sila pye ma yala jatere nuŋgba ni wi le? We tangalɔmɔ pi sila pye nuŋgba wi le?


\par }{\PP \VS{19}Kana malɛ wagati titɔnlɔwɔ ni, yaa ki jate ma yo we yɛn na para mbe tanga kan we yɛɛ yeri ye yɛgɛ na, ɛɛn fɔ, ki woro ma. We yɛn na para paa yɛgɛ ŋga na Kirisi wi yɛn naga jaa Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Sefɛnnɛ, yoro mbele ye yɛn we wɛnnɛ, waa ko ki ni fuun ko yuun ye kan, mbe ta mbe ye kan yaa kee yɛgɛ wa tagawa pi ni.

\VS{20}Mi yɛn na fyɛ fɔ na mi ka gbɔn wa ye na, mi ka ka sa ye yan paa yɛgɛ ŋga na mi woro na jaa mbe sa ye yan we. Yoro fun yaga kanla yan paa yɛgɛ ŋga na ye woro na jaa mbanla yan we. Mi yɛn na fyɛ fɔ mi ka ka sa maara yan wa ye sɔgɔwɔ, naa yenjara, naa naŋgbanwa, naa kashara, naa leele mɛjɔɔgɔ, naa lesangara sɛnrɛ, naa yɛɛ gbɔgɔwɔ, naa kafaara.

\VS{21}Mi yɛn na fyɛ fɔ na mi ka gbɔn wa ye na, Yɛnŋɛlɛ liga kanla tirige wa ye yɛgɛ sɔgɔwɔ. Lelɛgɛrɛ mbele pè kapere pye makɔ, mi ka ka gbele pe kala na, poro mbele
fyɔngɔ kapyere, naa kalikalawa naa katijangara pyendorogo ŋga pè pye, pe siri jɛn mberi yaga we.




\par }\Chap{13}{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ puŋgo woro \newline  konaa sharaga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na karisaga taanri wogo koyi ŋga mila kee ki na wa ye yeri. «{\QT{Kala li ni fuun li yaa yɛgɛ wɔ mbe yala sɛrɛfɛnnɛ shyɛn, nakoma sɛrɛfɛnnɛ taanri yɔn sɛnrɛ ni»}}\XREF{†}{{\XO 13:1 }{\XO{13.1:
}}{\XT{Dete 19.15}}} paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun we.

\VS{2}Mbele pè kapere pye makɔ, mi yɛn na pe yɛrɛgi naa leele sanmbala pe ni fuun pe ni. Na karisaga shyɛn wogo ki na wa ye yeri, mìla ki wogo ki yo makɔ, mi nɛɛ pe yɛrɛgi naa yiŋgɔ maga ta mi woro wa pe ni, fɔ: Na mi ka sɔngɔrɔ wa ye yeri naa sanga ŋa ni, mi se wa yaga mbajɔlɔwɔ;

\VS{3}katugu ye yɛn na jaa mbege jɛn, na kaa pye
Kirisi wi yɛn na para wa na yɔn, ye yaa sigi jɛn. Kirisi wi woro fanŋga fu ye kanŋgɔlɔ, ɛɛn fɔ, wila wi yawa pi nari wa ye sɔgɔwɔ.

\VS{4}Kaselege yi, pàa wi kan wa
tiparaga ki na, naa wìla pye fanŋga fu ki kala na, ɛɛn fɔ, yiŋgɔ, wi yɛn yinwege na Yɛnŋɛlɛ li yawa pi fanŋga na. Woro fun we yɛn fanŋga fu fɛnnɛ wa we gbogolomɔ pi ni wi ni. Ɛɛn fɔ, wa we kapyege ko ni ye kanŋgɔlɔ, we yɛn na we yinwege ki piin wi ni Yɛnŋɛlɛ li yawa po fanŋga na.


\par }{\PP \VS{5}Ye ye yɛɛ taanla ye wele wa ye nawa, ye ye yɛɛ wa ye wele, na kaa pye ye yɛn wa tagawa konɔ li ni. Ye sigi jɛn mbe jɛn mbe yo Zhezu Kirisi wi yɛn wa ye nawa? Fɔ ndɛɛ kana wamawelewe po mbege naga ye na fɔ ye tagawa pi woro jɛmbɛ.

\VS{6}Na jigi wi yɛn ki na ma yo ye yaa ki jɛn mbe yo we wamawelewe pìgi naga ma yo we tagawa pi yɛn jɛmbɛ.

\VS{7}We yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri fɔ yaga ka kapege ka kpɛ pye. Ko woro mbe ka yo we yɛn na jaa mbege naga mbe yo wè mɛgɛ ta, ɛɛn fɔ, jaŋgo yaa kajɛŋgɛ piin, ali na kaa pye we wamawelewe pìgi naga ma yo we tagawa pi woro jɛmbɛ.

\VS{8}Katugu yawa kpɛ woro we ni waa wiin Yɛnŋɛlɛ li kaselege ki ni, yawa pi yɛn we ni mbaa tunŋgo piin kaselege ko ni.

\VS{9}Na waga pye fanŋga fu fɛnnɛ mbe sigi ta fanŋga yɛn yoro ni, we maa yɔgɔri. Ŋga we yɛn na yɛnri Yɛnŋɛlɛ li yeri, ko yɛn fɔ yeli nandanwa kala li pye yeli yɔn fili.

\VS{10}Ko kì ti mìgi sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ yɛɛn, maa torogo ye kan maga ta mì lali ye ni, jaŋgo na mi ka gbɔn wa sanga ŋa ni, mi ka kaga ŋgban ye na wa na kagala yɛgɛ wɔwɔ pi ni, mbe yala
we Fɔ wì fanŋga ŋga kan na yeri ki ni. Ki fanŋga ki kango ko yɛn mbe ye kan yaa kee yɛgɛ wa tagawa pi ni, kii kan mbe ye jɔgɔ.


\par }{\PP \VS{11}Kì pye ma, sefɛnnɛ, ye pye nayinmɛ na yiŋgɔ! Ye ye yɛɛ gbegele ye sin ye yɔn fili, yaa ye yɛɛ kotogo sogo, ye ye yɔn ki wa nuŋgba, yaa ye yinwege ki piin yɛyinŋge ni. Kiga pye ma, Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ndanlawa naa yɛyinŋgefɔ, li yaa pye ye ni.


\par }{\PP \VS{12}Yaa ye yɛɛ shari yaa kɛyɛn waa ye yɛɛ yɔlɔgɔ ndanlawa ni. Yɛnŋɛlɛ li leele
kpoyi pe ni fuun pè ye shari.


\par }{\PP \VS{13}We Fɔ Zhezu Kirisi wi yinmɛ po naa Yɛnŋɛlɛ li ndanlawa pi ni, naa Yinnɛkpoyi li gbogolomɔ pi pye ye ni fuun ye ni.

\par }