\NormalFont\ShortTitle{YOMIYƐGƐLƐ}

{\MT YOMIYƐGƐLƐ

\par }{\MTB sɛwɛ

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Yomiyɛgɛlɛ sɛwɛ wi yɛn nagawa pa mba pì gbogolo pi yɛɛ na, ma pye yomiyɛgɛlɛ naa nandaleŋgele. Ki yomiyɛgɛlɛ kè lɛgɛrɛ ta ma yiri wa wunlunaŋa Salomɔ wi yeri (1-29), a kèle ta ma yiri wa Aguri wi yeri (30), a kèle ta ma yiri wa wunlunaŋa Lemuwɛli wi yeri (31).

\par }{\IP Ki yomiyɛgɛlɛ ke yɛn naga nari we na yɛgɛ ŋga na we daga mbaa we yinwege ki piin pilige nuŋgba nuŋgba pyew. Ki yomiyɛgɛlɛ kele yɛn na para seye woolo pe yɛɛ sɔgɔwɔ kagala koro na, kele yɛn na para jawo kapyere na. Tangalɔmɔ pi daga mbe pye yɛgɛ ŋga na cɛnwɛ pi ni, ke lɛgɛrɛ yɛn na ko nari fun, konaa ma daga mbɔɔn yɛɛ yingiwɛ jɛn yɛgɛ ŋga na ki ni. Sɛnwee wi daga mboo yɛɛ go sogo yɛgɛ ŋga na, ke yɛn na para ki wogo ki na, naa mbaa kagala kunni yɛɛ ni, naa mbaa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe jate konaa tagawa mba pi daga mbe pye wɛnnɛ sɔgɔwɔ pi wogo ki na. Yomiyɛgɛlɛ sɛwɛ wi yɛn naga nari fɔ sɛnweele pe daga mbaa ŋga ki daga sanmbala pe ni ki jate, mbe pye mbe go sogo, mbaa kasinŋge ki lagajaa, naa kaselege ki ni, konaa kajɛnmɛ pi ni. Sɛwɛ wi lɛsaga ki yɛn naga nari we na yɛgɛ ŋga na we daga mbege lɛ mbaa jaa, fɔ:

\par }{\IQ Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko ki yɛn kajɛnmɛ pi lɛsaga ye (Yomi 1.7).

\par }{\IP Yomiyɛgɛlɛ ke gbɔɔ yɛn sɛnrɛ koŋgolo shyɛnzhyɛn, ŋgele ke ma pye ma yala. Mbe ke kara go ni mbe ke jɛn ki yɛn ma tanla. Wagati wa ni, pe ma yomiyɛgɛlɛ ke lɛgɛrɛ wa na para sɛnrɛ go ka na paa kajɛnmɛ konaa tijinliwɛ fu wogo yɛn (9.1-18), naa katiyɔngɔlɔ ŋgele ke ma pye jɛlɛ jɛnŋɛ ni (31.1-31) konaa sɛnrɛ yinrɛ ta yɛgɛ ni.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Kajɛnmɛ pi daga mbe lagaja
{\IOR{1–9}}

\par }{\IO Wunlunaŋa Salomɔ wi yomiyɛgɛlɛ
{\IOR{10–29}}

\par }{\IO Naŋa ŋa pàa pye na yinri Aguri wo naa Lemuwɛli pe sɛnyoro
{\IOR{30–31}}

\par }{\IOB Aguri wi yomiyɛgɛlɛ
{\IOR{30.1-33}}

\par }{\IOB Lemuwɛli wi nɔ wìla wi yɛri kagala ŋgele ni
{\IOR{31.1-31}}



\par }{\MS KAJƐNMƐ PI DAGA \newline  MBE LAGAJA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1–9

\par }{\SH Sɛwɛ wì yɔnlɔgɔ go ŋga na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Davidi wi pinambyɔ Salomɔ ŋa wìla pye
Izirayɛli tara ti wunlunaŋa wi yomiyɛgɛlɛ wele\XREF{†}{{\XO 1:1 }{\XO{1.1:
}}{\XT{1 Wunlu 5.9-14}}}.


\par }{\Q \VS{2}Ki yomiyɛgɛlɛ ke go ko yɛn mbaa kajɛnmɛ kaan sɛnwee wi yeri, mbaa wi nari,

\par }{\Q konaa mbaa tijinliwɛ sɛnyoro ti kɔrɔ jɛnni;


\par }{\Q \VS{3}mbaa wi nari wila tanri tijinliwɛ ni,

\par }{\Q mbe pye sinŋɛ, mbe pye mbe yala, mbaa tanri kaselege ki na;


\par }{\Q \VS{4}mbe kambajɛnmbɛlɛ pe kan pe jilige,

\par }{\Q mbe jɛnmɛ naa jatere pyelɔmɔ jɛmbɛ kan lefɔnmbɔlɔ pe yeri.


\par }{\Q \VS{5}Kajɛnŋɛ wi kaa ke nuru, wi ma ka taga wi kajɛnmɛ pi na;

\par }{\Q lere ŋa wi yɛn ma jilige, ke ma yɛgɛ sinmɛ kan wi yeri.


\par }{\Q \VS{6}Ke ma ti sɛnwee wi maa yomiyɛgɛlɛ naa nandaleŋgele ke kɔrɔ jɛnni,

\par }{\Q mbaa kajɛnmbɛlɛ pe sɛnrɛ to naa pe ŋgundo sɛnrɛ ti kɔrɔ jɛnni.


\par }{\Q \VS{7}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko ki yɛn kajɛnmɛ pi lɛsaga ye,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembire ti maa tijinliwɛ naa nagawa sɛnrɛ ti tifaga\XREF{†}{{\XO 1:7 }{\XO{1.7:
}}{\XT{Zhɔbu 28.28; Yuuro 111.10; Yomi 9.10}}}.


\par }{\SH Piile pe daga mbaa pe sevɛnnɛ \newline  pe yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti nuru
\par }
{\Q \VS{8}Na pinambyɔ, tɔɔn to wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q maga ka si je ma nɔ wi nagawa sɛnrɛ ti na;


\par }{\Q \VS{9}katugu ti yɛn paa wunluwɔ njala gbɔgɔwɔ wolo yɛn wa ma go ki na,

\par }{\Q ma pye paa fereyaara yɛn wa ma yɔlɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na pinambyɔ, na kapere pyefɛnnɛ pe kaa jaa mbɔɔn fanla mbɔɔn puŋgo,

\par }{\Q maga ka yere ki na.


\par }{\Q \VS{11}Na paga ma pye mbe yo fɔ: «Shokari, we sa lara we lere wa sige, woo gbo;

\par }{\Q we sa mɛrɛ jan, we to lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa na go fu.


\par }{\Q \VS{12}We pe tɔngɔ weele mbe pe kɔ, paa yɛgɛ ŋga na kunwɔ ma kaa leele kɔ ma kari pe ni
kuulo tara,

\par }{\Q mbe pe kɔ mbe pe wɔ wa, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa gboo le fanga we;


\par }{\Q \VS{13}kona, pa we yaa yarijɛndɛ ti cɛnlɛ pyew ta ta,

\par }{\Q mberi koli mbe we yinrɛ ti yinyin ti ni.


\par }{\Q \VS{14}Mboro fun ma yaa ma tasaga ta wa ti ni we ni,

\par }{\Q ki penjara ti yaa pye we ni fuun woro.»


\par }{\Q \VS{15}Na pinambyɔ, maga kaa tanri ki leele cɛnlɛ pe ni,

\par }{\Q ma jele li wɔ wa pe konɔ li ni pew;


\par }{\Q \VS{16}katugu pe yɔngɔlɔ kè wege kapege pyege ki na,

\par }{\Q pè wege legbogo ki na.


\par }{\Q \VS{17}Mbe mɛrɛ ti jan sannjɛlɛ li na li yɛgɛ na,

\par }{\Q ko mɛrɛ to jan wagafe.


\par }{\Q \VS{18}Ɛɛn fɔ ki leele mbele pe yɛn na lara na leele singi mbe gbo, poro yɛrɛ jate pe yaa pe gbo;

\par }{\Q mɛrɛ nda pe yɛn na jaan, ti yaa ka poro yɛrɛ jate pe yigi.


\par }{\Q \VS{19}Mbele fuun pe maa tɔnli pee jaa, pa pe wogo ki yaa ka kɔ yɛɛn;

\par }{\Q tɔnli pee wi ma kaa wi tafɔ wi gbo.


\par }{\SH Kajɛnmɛ pi maa we yɛrɛgi
\par }
{\Q \VS{20}Kajɛnmɛ pi yɛn na jɔrɔgi ŋgbanga wa ca nawa koŋgolo ke ni,

\par }{\Q pi magala li yɛn na yinrigi ŋgbanga wa katoro ti ni.


\par }{\Q \VS{21}Pi yɛn na jɔrɔgi ŋgbanga wa janwa lara ti na,

\par }{\Q pi yɛn naga yuun leele pe kan wa ca ki mbogo yeyɔnrɔ ti na fɔ\XREF{†}{{\XO 1:21 }{\XO{1.21:
}}{\XT{Yomi 8.1-3}}}:


\par }{\Q \VS{22}«Yoro kambajɛnmbɛlɛ wele, kambajɛnmɛ pi yaa ye ndanla fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Yoro mbele ye maa tɛgɛ leele na, ye yaa la yɔgɔri wa ki titɛgɛrɛ ti ni fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Yoro lembire re, kajɛnmɛ pi yaa ye mbɛn fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?


\par }{\Q \VS{23}Ye sɔngɔrɔ ye pan yanla yɛrɛwɛ sɛnŋgbanra ti logo.

\par }{\Q Ye wele, mi yaa na yinnɛ li tirige ye na.

\par }{\Q Mi yaa ti yanla sɛnrɛ ti jɛn.


\par }{\Q \VS{24}Ɛɛn fɔ kì kaa pye mì ye yeri, a yè je,

\par }{\Q a mìlan kɛɛ ki sanga ye kan, lere kpɛ sigi jate;


\par }{\Q \VS{25}kì kaa pye yè je na yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti ni fuun ti na,

\par }{\Q yee si yɛnlɛ na korowo sɛnrɛ ti na;


\par }{\Q \VS{26}ki kala na mi fun, mi yaa kaa tɛgɛ ye na, na jɔlɔgɔ ki ka ka to ye na sanga ŋa ni we,

\par }{\Q mi yaa kaa ki la koo ye na, na fyɛrɛ gbɔrɔ ka ka ye yigi sanga ŋa ni we.


\par }{\Q \VS{27}Na fyɛrɛ gbɔrɔ ka ye yigi paa tifɛliŋgbɔgɔ yɛn,

\par }{\Q na jɔlɔgɔ ka to ye na paa tifɛlinjolo yɛn,

\par }{\Q na yɛsanga naa jatere piriwɛn ka ka to ye na,

\par }{\Q pa mi yaa kaa ki la koo ye na fun.


\par }{\Q \VS{28}Kona pe yaa kanla yeri mbe pe saga, ɛɛn fɔ mi se kaga shɔ;

\par }{\Q pe yaa kaa na lagajaa, ɛɛn fɔ pe se kanla yan.


\par }{\Q \VS{29}Katugu pè je kajɛnmɛ pi na,

\par }{\Q pee yɛnlɛ mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ,


\par }{\Q \VS{30}katugu pee yɛnlɛ na yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti ni fuun ti na,

\par }{\Q pànla korowo sɛnrɛ ti tifaga.


\par }{\Q \VS{31}Ki kala na, pe yaa ka pe kapyere ti tɔnli wi ta;

\par }{\Q pe yɛɛra yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti tɔnli wo pe yaa ka li mbe tin wi na,


\par }{\Q \VS{32}katugu lembire ti ka puŋgo le kajɛnmɛ pi ni, ki ma kaa ti gbo,

\par }{\Q kambajɛnmbɛlɛ pe jatere mbatawa pi ma kaa pe tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{33}Ɛɛn fɔ lere ŋa kaa nuru na yeri, wi yaa pye mbe cɛn yɛyinŋge na pɔw;

\par }{\Q wi yaa pye mbe cɛn pɔw, wi se fyɛ tipege kpɛ yɛgɛ.»




\par }\Chap{2}{\SH Kajɛnmɛ pi ma lere shɔ \newline  kapege ki ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na pinambyɔ, na maga yɛnlɛ na sɛnrɛ ti na,

\par }{\Q na maga na ŋgasegele ke yigi mbaa tanri ke na,


\par }{\Q \VS{2}na maga nuŋgbolo jan mbaa kajɛnmɛ sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q na maga ma kotogo ki yaga kila jɛnmɛ pi jaa,


\par }{\Q \VS{3}na maga tijinliwɛ pi yeri pɔɔn saga,

\par }{\Q na maga ma magala li yirige mbe kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi lagaja pɔɔn saga,


\par }{\Q \VS{4}na ma kaa pi lagajaa paa warifuwe yɛn,

\par }{\Q na ma kaa pi lagajaa jɛŋgɛ paa yarijɛndɛ nda ti yɛn ma lara ti yɛn,


\par }{\Q \VS{5}kona, mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ pa ma yaa ki kɔrɔ jɛn,

\par }{\Q konaa mbe Yɛnŋɛlɛ li jɛn.


\par }{\Q \VS{6}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li maa kajɛnmɛ pi kaan,

\par }{\Q kajɛnmɛ naa jɛnmɛ pa pi maa taa na yinrigi wa li yɔn sɛnrɛ ti ni.


\par }{\Q \VS{7}Li ma shɔwɔ kan lesinmbele pe yeri;

\par }{\Q mbele pe tangalɔmɔ pi yɛn ma sin, li yɛn pe
tugurɔn sigeyaraga na pe go singi.


\par }{\Q \VS{8}Mbele pe maa tanri kaselege konɔ li na, li maa wele pe na,

\par }{\Q nali lesinmbele pe konɔ li kɔrɔsi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ki ka pye ma, pa ma yaa kasinŋge ki kɔrɔ jɛn, naa ŋga kì yala ki ni,

\par }{\Q naa kaselege konaa koŋgolo ŋgele ke ma lere wogo yɔn ke ni.


\par }{\Q \VS{10}Kona, kajɛnmɛ pi yaa pan wa ma kotogo na,

\par }{\Q jɛnmɛ pi yaa ma ndanla wa ma kotogo na.


\par }{\Q \VS{11}Kagala ke cancan jatere pyelɔmɔ jɛmbɛ pi yaa kɔɔn shɔ punŋguwɔ pi ni,

\par }{\Q kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi yaa lɔɔn go singi.


\par }{\Q \VS{12}Pi yaa ma shɔ kombele li ni,

\par }{\Q mbɔɔn shɔ sɛnpere yofɛnnɛ pe kɛɛ,


\par }{\Q \VS{13}mbɔɔn shɔ mbele pe ma kaselege konɔ li wa pe kɛɛ,

\par }{\Q naa mbele pe maa tanri wa diwi konɔ li ni pe kɛɛ.


\par }{\Q \VS{14}Poro mbele pe maa kapege ki piin na yɔgɔri wa ki ni,

\par }{\Q na kajagara ti piin na nayinmɛ nii wa ti ni.


\par }{\Q \VS{15}Ki leele wele, koŋgolo ŋgele ke ma lere puŋgo koro pe ma lɛ,

\par }{\Q pe maa tanri koŋgolo ŋgele na, ke yɛn ma koolo koolo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ki ka pye ma, pa ma yaa ma yɛɛ shɔ nanjaa wi kɛɛ,

\par }{\Q ki jɛlɛ nambanŋa ŋa wi yɔn kì tanla wi kɛɛ.


\par }{\Q \VS{17}Wo ŋa wì je wi sumborowo sanga pɔlɔ wi na,

\par }{\Q ma fɛgɛ
yɔn finliwɛ mba wìla le wi Yɛnŋɛlɛ li ni pi na.


\par }{\Q \VS{18}Wi go ki konɔ li yɛn na kee wa kunwɔ pi yeri;

\par }{\Q konɔ na wì lɛ, li yɛn na kee wi ni wa
kuulo tara.


\par }{\Q \VS{19}Mbele fuun pe maa yiin wi kɔrɔgɔ, wo wa kpɛ na sɔngɔrɔ mbe pan naa,

\par }{\Q wo wa kpɛ se yinwege konɔ li ta naa.


\par }{\Q \VS{20}Ki kala na, maa tanri wa lejɛmbɛlɛ pe kologo ki ni,

\par }{\Q ma koro wa lesinmbele pe koŋgolo ke ni.


\par }{\Q \VS{21}Katugu lesinmbele poro pe yaa cɛn laga tara ti ni,

\par }{\Q mbele pe nawa pì filige pe na, poro pe yaa ka koro wa ti ni.


\par }{\Q \VS{22}Ɛɛn fɔ lepeele pe yaa ka pɛ mbe wɔ laga tara ti ni,

\par }{\Q mbasinmbele pe yaa ka kɔ mbe wɔ laga ti ni.




\par }\Chap{3}{\SH Mbe kajɛnmɛ ta \newline  konaa mbaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na pinambyɔ, maga ka fɛgɛ na nagawa sɛnrɛ ti na,

\par }{\Q na ŋgasegele ke tɛgɛ wa ma kotogo na maa tanri ke na;


\par }{\Q \VS{2}katugu ki sɛnrɛ ti yaa yinwetɔnlɔgɔ kan ma yeri,

\par }{\Q mbe ka taga ma yinwege piliye yi na, mbe yɛyinŋge kan ma yeri.


\par }{\Q \VS{3}Maga ka ti kagbaraga pyege konaa mbe pye tagawa ni tɔɔn la,

\par }{\Q mari pye fereyaara wa ma yɔlɔgɔ,

\par }{\Q ma ti ti cɛnsaga ta wa ma kotogo na.


\par }{\Q \VS{4}Kona, ma kala li yaa Yɛnŋɛlɛ li ndanla mbe sɛnweele pe ndanla,

\par }{\Q pe yaa lɔɔn jate tijinliwɛ fɔ\XREF{†}{{\XO 3:4 }{\XO{3.4:
}}{\XT{Luki 2.52}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ma jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na ma kotogo ki ni fuun ni,

\par }{\Q maga ka kɛɛ kan ma yɛɛra tijinliwɛ po na.


\par }{\Q \VS{6}Ma li wogo ki tɛgɛ wa ma jatere wi na ma kapyege ki ni fuun ni,

\par }{\Q ki ka pye ma, li yaa ma koŋgolo ke yɔn yala ma kan.


\par }{\Q \VS{7}Maga kaa ma yɛɛ jate kajɛnŋɛ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ta fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ,

\par }{\Q mɔɔ yɛɛ laga kapege pyege ki na\XREF{†}{{\XO 3:7 }{\XO{3.7:
}}{\XT{Ɔrɔmu 12.16}}}.


\par }{\Q \VS{8}Ko ki yaa ma wire ti sagala,

\par }{\Q mbɔɔn kajeere ti kan fanŋga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ta Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo ma kɛɛ yaara ti ni,

\par }{\Q maa li gbogo ma kɛɛrɛ yarilire pyew ti koŋgbannda ti ni.


\par }{\Q \VS{10}Pa kona ma bondoolo pe yaa yinyin yarilire ti ni fɔ mbaa wuun,

\par }{\Q ma kopɛrɛ ti yaa yinyin
ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ pi ni fɔ mbaa wuun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Na pinambyɔ, maga ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li korowo pi tifaga,

\par }{\Q maga ka ti li yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti pye tege ni ma yeri\XREF{†}{{\XO 3:11 }{\XO{3.11:
}}{\XT{Zhɔbu 5.17}}};


\par }{\Q \VS{12}katugu ŋa wi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla, li maa koro,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pyɔ ŋa wi yɛn maa to ndanla wi maa wi koro we\XREF{†}{{\XO 3:12 }{\XO{3.11-12:
}}{\XT{Ebu 12.5-6; Naga 3.19}}}.


\par }{\SH Kajɛnmɛ pi tɔnli wi yɛn ma gbɔgɔ
\par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa ka kajɛnmɛ pi ta, fɛrɛwɛ yɛn wi woo,

\par }{\Q lere ŋa ka tijinliwɛ pi ta, fɛrɛwɛ yɛn wi woo!


\par }{\Q \VS{14}Katugu pi tawa pì mbɔnrɔ ma wɛ warifuwe tawa na,

\par }{\Q tɔnli ŋa wi maa taa wa pi ni, wì wɛ tɛ na.


\par }{\Q \VS{15}Kajɛnmɛ pi sɔnŋgɔ kì ŋgban ma wɛ somu sɔnŋgbanga woo na;

\par }{\Q yaraga ŋga fuun ma yɛgɛ maa yinrigi ki na, ko ka kpɛ woro kayɔngɔ ni mboo bɔ.


\par }{\Q \VS{16}Yinwetɔnlɔgɔ maa taa wa pi kalige kɛɛ ki ni,

\par }{\Q yarijɛndɛ naa gbɔgɔwɔ maa taa wa pi kamɛŋgɛ kɛɛ ki ni.


\par }{\Q \VS{17}Pi maa kee sɛnwee wi ni koŋgolo ŋgele ni, ke tangala yɛn ma tanla;

\par }{\Q yɛyinŋge yɛn wa pi kombigile ke ni fuun ke ni.


\par }{\Q \VS{18}Pi yɛn yinwege tige ma mbele kaa yigi pe kan,

\par }{\Q mbele kaa yigi mbe koro pi na, fɛrɛwɛ yɛn pe woo.


\par }{\Q \VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì tara ti nɔgɔ ki teŋge kajɛnmɛ po fanŋga na;

\par }{\Q tijinliwɛ po fanŋga na, lì naayeri wi gbegele maa tɛgɛ.


\par }{\Q \VS{20}Li jɛnmɛ po fanŋga na, tara ti nɔgɔna tɔnmɔ were tì yɛngɛlɛ;

\par }{\Q po fanŋga na kambaara ti maa fɔɔngɔ wuun.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo \newline  li maa kajɛnŋɛ wi go singi
\par }
{\Q \VS{21}Na pinambyɔ, tijinliwɛ po naa jatere pyelɔmɔ jɛmbɛ pi yigi ma mara pi na,

\par }{\Q maga ka ti pi lali ma ni.


\par }{\Q \VS{22}Ti yaa yinwege kan ma yeri,

\par }{\Q mbe pye fereyaara wa ma yɔlɔgɔ.


\par }{\Q \VS{23}Pa kona ma yaa la tanri wa ma konɔ li ni yɛyinŋge na pɔw,

\par }{\Q ma se kurugo yaraga ka kpɛ na.


\par }{\Q \VS{24}Na maga sinlɛ, ma se ka fyɛ yaraga ka kpɛ na,

\par }{\Q na maga sinlɛ, ma yaa wɔnlɔ yinŋge.


\par }{\Q \VS{25}Fyɛrɛ kala kɔɔn fo, maga ka fyɛ;

\par }{\Q nakoma na lepeele paga yiri ma kɔrɔgɔ, maga ka fyɛ;


\par }{\Q \VS{26}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa pye ma jigi tagasaga,

\par }{\Q mbaa ma tɔlɔgɔ ki kɔrɔsi kiga ka ye pɛnɛ.


\par }{\SH Ma lewee yɛnlɛ \newline  wi daga mbɔɔn ndanla
\par }
{\Q \VS{27}Na kaa pye lere wa daga ma kajɛŋgɛ pye wi kan,

\par }{\Q na ki fanŋga ka pye ma ni, maga pye wi kan,

\par }{\Q maga ka je mbege kajɛŋgɛ ki pye wi kan.


\par }{\Q \VS{28}Maga kɔɔn lewee yɛnlɛ wi pye mbe yo fɔ:

\par }{\Q «Kari ma sɔngɔrɔ ma pan, goto mi yaa ki kan ma yeri,»

\par }{\Q mbe sigi ta yaraga yɛn ma yeri maa kan.


\par }{\Q \VS{29}Maga ka kapege jate ma lewee yɛnlɛ wi ni,

\par }{\Q wo ŋa wi yɛn ma cɛn le ma tanla, maa jigi wi taga ma na we.


\par }{\Q \VS{30}Maga ka win lere ni go fu,

\par }{\Q ŋa wii kapege kpɛ pye ma na.


\par }{\Q \VS{31}Maga ka yɛgɛ yirige lewɛlɛwɛ wa na,

\par }{\Q maga kaa tanri wi tangalɔmɔ pa kpɛ na.


\par }{\Q \VS{32}Katugu lepeele pe kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma wɛɛnrɛ le lesinmbele poro ni.


\par }{\Q \VS{33}Yawe Yɛnŋɛlɛ li ma lepee wi go ki daŋga,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma duwaw lesinŋɛ wi go ki na.


\par }{\Q \VS{34}Mbele pe maa tɛgɛ li na, li maa tɛgɛ pe na fun,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pè pe yɛɛ tirige, li yɛn na yinmɛ kaan pe yeri\XREF{†}{{\XO 3:34 }{\XO{3.34:
}}{\XT{Zhaki 4.6; 1 Pyɛ 5.5}}}.


\par }{\Q \VS{35}Kajɛnmbɛlɛ pe yaa gbɔgɔwɔ ta kɔrɔgɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembire to yaa fɛrɛ gbɔrɔ shɔ.




\par }\Chap{4}{\SH Pinambyɔ wi ma kajɛnmɛ ta \newline  wi to wi yeri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na pinambiile, yaa ye to wi nagawa sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q ye nuŋgbogolo jan yaa nuru, ye ta ye pye tijinliwɛ fɛnnɛ;


\par }{\Q \VS{2}katugu mi yɛn na jɛnmɛ jɛmbɛ kaan ye yeri,

\par }{\Q ki kala na, yaga ka je na nagawa sɛnrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{3}Mi fun, mìla pye pinambyɔ na to wi yeri,

\par }{\Q na kala làa na nɔ wi ndanla paa pinuŋgbanna yɛn.


\par }{\Q \VS{4}Na to wìla pye nala nari na yuun fɔ:

\par }{\Q «Na sɛnrɛ ti yigi mari tɛgɛ wa ma kotogo na;

\par }{\Q ta tanri na ŋgasegele ke na, pa ma yaa yinwege ta.


\par }{\Q \VS{5}Kajɛnmɛ pi lagaja, ma tijinliwɛ pi lagaja,

\par }{\Q maga ka fɛgɛ na yɔn sɛnyoro ti na, maga si ka laga ti na.


\par }{\Q \VS{6}Maga ka laga kajɛnmɛ pi na, pa pi yaa la wele ma na;

\par }{\Q pi yaga pɔɔn ndanla, pa pi yaa lɔɔn go singi.


\par }{\Q \VS{7}Kajɛnmɛ pi lɛsaga koyi ŋga fɔ ma bala ma kajɛnmɛ pi lagaja;

\par }{\Q ma yaritaga ki ni fuun ki ni, tijinliwɛ pi lagaja.


\par }{\Q \VS{8}Ta kajɛnmɛ pi jate kagbɔgɔ yɔn, pa pi yaa ma mɛgɛ ki yirige;

\par }{\Q na maga pi yigi kɛyɛn shyɛn, pa pi yaa gbɔgɔwɔ kan ma yeri.


\par }{\Q \VS{9}Pi yaa pye paa fereyaraga tiyɔngɔ yɛn wa ma go ki na,

\par }{\Q mbe pye paa wunluwɔ njala gbɔgɔwɔ wolo yɛn wa ma go ki na.»


\par }{\SH Kajɛnmɛ pi yaa yinwetɔnlɔgɔ kan \newline  ma yeri mbaa ma kɔrɔsi
\par }
{\Q \VS{10}Na pinambyɔ, nuŋgbolo jan mala sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q pa ma yaa yinwetɔnlɔgɔ ta.


\par }{\Q \VS{11}Mɔ̀ɔ naga kajɛnmɛ konɔ li ni,

\par }{\Q mɔ̀ɔ yɛgɛ sin wa kasinŋge konɔ li ni.


\par }{\Q \VS{12}Na ma kaa tanri, yaraga ka sɔɔn yɛgɛ kɔn;

\par }{\Q na ma kaa fee, ma se kurugo mbe to.


\par }{\Q \VS{13}Nagawa sɛnrɛ nda tì kan ma yeri, ti yigi jɛŋgɛ, maga ka ti ti shɔ ma yeri;

\par }{\Q mari yigi tiyɔngɔ, katugu ma yaa yinwege ta to fanŋga na.


\par }{\Q \VS{14}Maga kaa tanri wa lepeele pe konɔ li ni,

\par }{\Q maga ka kapere pyefɛnnɛ pe tulugo ki lɛ.


\par }{\Q \VS{15}Ki konɔ li yan mali yaga wa, maga ka toro wa li ni;

\par }{\Q kɛ ma lali li ni, maa kee ma konɔ.


\par }{\Q \VS{16}Katugu ki leele paa ya wɔnlɔ na pe fa kapege pye,

\par }{\Q wɔnlɔwɔ na pe yigi na pe fa tipege pye lere wa na;


\par }{\Q \VS{17}katugu tipewe pyewe po pi yɛn pe yaakara re,

\par }{\Q lewɛlɛwɛ kapyere pyege ki maa yinrigi pe ni paa duvɛn wɔgɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{18}Lesinmbele pe tangalɔmɔ pi yɛn paa lalaaga yanwa yɛn;

\par }{\Q ki yanwa pi maa yinrigi na kee yɛgɛ fɔ mbe sa gbɔn yɔnlɔfugo na.


\par }{\Q \VS{19}Lepeele pe tangalɔmɔ pi yɛn paa diwi yɛn,

\par }{\Q yaraga ŋga ki yaa pe kan pe kurugo pe to paa ki jɛn.


\par }{\SH Ma tangalɔmɔ pi yaga pi koro jɛmbɛ
\par }
{\Q \VS{20}Na pinambyɔ, tanla sɛnrɛ ti nuru jɛŋgɛ,

\par }{\Q nuŋgbolo jan mala sɛnyoro ti logo.


\par }{\Q \VS{21}Maga ka ti ti fɛgɛ ma ni fyew,

\par }{\Q ti tɛgɛ wa ma nawa pi ni;


\par }{\Q \VS{22}katugu mbele fuun pe ma yɛnlɛ ti na, ti ma yinwege kan pe yeri,

\par }{\Q mbe ŋgbanwa kan pe yeri wa pe wire ti ni.


\par }{\Q \VS{23}Jatere ŋa wa ma kotogo na, taa kɔrɔsi ma wɛ yaraga ki ni fuun ki na,

\par }{\Q katugu pa ma yinwege kagala ke maa yinrigi wa ma kotogo ki ni.


\par }{\Q \VS{24}Ma yɔn ki yingiwɛ jɛn yagbogowo sɛnrɛ ti ni,

\par }{\Q ma lefanlaga sɛnrɛ ti lali ma yɔn ki ni.


\par }{\Q \VS{25}Ta wele wa ma yɛɛ yɛgɛ, maa kee,

\par }{\Q ma yɛngɛlɛ ke kan maa wele wa ma yɛɛ yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{26}Konɔ na ma yaa lɛ, li gbegele mali yɔn yala,

\par }{\Q pa kona ma koŋgolo ke ni fuun ke yaa pye mbe sin\XREF{†}{{\XO 4:26 }{\XO{4.26:
}}{\XT{Ebu 12.13}}}.


\par }{\Q \VS{27}Maga ka kɛ mbe kari kalige na nakoma kamɛŋgɛ na,

\par }{\Q ma yɛɛ laga lali kapege ki ni.




\par }\Chap{5}{\SH Mbaa ma yɛɛ kɔrɔsi \newline  jɛlɛ kalikalifɔ wi ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na pinambyɔ, na kajɛnmɛ sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q ma nuŋgbolo jan mala tijinliwɛ sɛnrɛ ti logo;


\par }{\Q \VS{2}jaŋgo ma jatere pyelɔmɔ jɛmbɛ ta,

\par }{\Q kajɛnmɛ sɛnrɛ mbaa yinrigi wa ma yɔn.


\par }{\Q \VS{3}Katugu jɛlɛ kalikalifɔ wi yɔn sɛnrɛ tì tanla ndɛɛ sɛnrɛgɛ yi;

\par }{\Q ti ma wɔlɔgɔ paa sinmɛ fawoo yɛn.


\par }{\Q \VS{4}Ɛɛn fɔ wa kala li kɔsaga, ti ma sori paa kurugbɛgɛ yɛn,

\par }{\Q wi yɔn sɛnrɛ ti maa sugulo paa tokobi yɔn shyɛn fɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{5}Wi tangalɔmɔ pi maa kee wa kunwɔ pi yeri,

\par }{\Q wi yɔngɔlɔ ke ma sin na kee wi ni wa
kuulo tara.


\par }{\Q \VS{6}Konɔ na li maa yinwege kaan, wila lo lɛ,

\par }{\Q wi ma puŋgo wi konɔ li na, wila sigi jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Koni na pinambiile, yaa nuru na yeri,

\par }{\Q yaga ka je na yɔn sɛnrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{8}Ma konɔ li laga lali ki jɛlɛ cɛnlɛ wi ni,

\par }{\Q maga ka fulo wa wi go yeyɔngɔ ki tanla.


\par }{\Q \VS{9}Jaŋgo maga kɔɔn gbɔgɔwɔ pi kan leele pele yɛgɛ yeri,

\par }{\Q mbe ti naŋa yinriwɛ mbataa wa mbɔɔn yinwege ki jɔgɔ ma yeri;


\par }{\Q \VS{10}jaŋgo cɛngɛlɛ kele yɛgɛ woolo ka ka pan mbe tege ŋga mà te ki yarijɛndɛ ti koli mberi ta;

\par }{\Q ma tunŋgo ki tɔnli wi kari pele yɛgɛ yinrɛ ni.


\par }{\Q \VS{11}Jaŋgo wa ma yinwege ki kɔsaga maga kaa jɛɛn,

\par }{\Q na ma fanŋga kiga ka kɔ, a ma wire ti te ma na we.


\par }{\Q \VS{12}Jaŋgo maga ka yo fɔ: «Ki pye mɛlɛ, a mi si je nagawa sɛnrɛ ti na?

\par }{\Q Ki pye mɛlɛ, a yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti silan mbɛn?


\par }{\Q \VS{13}Ki pye mɛlɛ mii si yɛnlɛ mbanla nagafɛnnɛ pe sɛnrɛ ti logo?

\par }{\Q Mii si yɛnlɛ mbe nuŋgbolo jan, mbanla karafɛnnɛ pe nagawa sɛnrɛ ti logo?


\par }{\Q \VS{14}Kì koro jɛnri anmɛ mi jɔgɔ ma kɔ ma wɔ wa pew,

\par }{\Q wa na woolo pe gbogolomɔ woolo pe sɔgɔwɔ.»


\par }{\SH Ma pye sinŋɛ ma jɔ wi ni \newline  konaa wɔɔn ndanla
\par }
{\Q \VS{15}Ma yɛɛra tɔnmɔ wege ta ko tɔnmɔ po woo,

\par }{\Q tɔnmɔ mba pila pulo na yinrigi wa ma kɔlɔ wi ni, maa po woo\FTNT{†}{{\FR 5:15 }{\FR{5.15:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi yɛn na para naŋa naa wi japɔrɔwɔ poro sinlɛsaga wogo na.}}}.


\par }{\Q \VS{16}Yiŋgi na mɛɛ ma pulugo tɔnmɔ pi yaga, pila wuun funwa na jaga?

\par }{\Q Yiŋgi na mɛɛ ma lɔgɔ tɔnmɔ pi yaga pila fuun, mbaa kee wa katoro ti ni\FTNT{†}{{\FR 5:16 }{\FR{5.16:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi yɛn naga nari ma yo lere ŋa wì pɔrɔgɔ pye, wii daga mbe kari jɛlɛ nakoma naŋa wa yɛgɛ kɔrɔgɔ.}}}?


\par }{\Q \VS{17}Ki tɔnmɔ pi daga mbe pye mboro nuŋgba woo,

\par }{\Q pii daga mbe pye leele pele yɛgɛ woo.


\par }{\Q \VS{18}Yɛnŋɛlɛ sa duwaw ma pulugo ki na,

\par }{\Q jɛlɛ ŋa mà pɔri ma lefɔnrɔ sanga wi ni, ta yɔgɔri wi ni!


\par }{\Q \VS{19}Wi yɛn ma yɔn paa lufanɔ yɛn, paa dagbɛ nɔ tiyɔɔn yɛn.

\par }{\Q Wi tiyɔnwɔ pɔɔn yɛnlɛ tin fɔ sanga pyew,

\par }{\Q wi ndanlawa pi nayinmɛ kan ma yeri fɔ sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Na pinambyɔ, yiŋgi na mɛɛ sa yɛgɛ yirige jɛlɛ kalikalifɔ wa na?

\par }{\Q Yiŋgi na mɛɛ sa jɛlɛ wa yɛgɛ yinŋgele yigi?


\par }{\Q \VS{21}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ yɛn sɛnwee wi koŋgolo ke na,

\par }{\Q li maa wi koŋgolo ke ni fuun ke yaan.


\par }{\Q \VS{22}Lepee wi yɛɛra kajɔgɔrɔ ti maa yigi paa pɛnɛ yɛn,

\par }{\Q wi yɛɛra kapere ti ma pye maŋgala maa pɔ.


\par }{\Q \VS{23}Wi yaa ku wi mbakorowo pi kala na,

\par }{\Q mbe kɔ mbe wɔ wa, naa wi yɛn lembige ma toro ki kala na.




\par }\Chap{6}{\SH Na maga yɔn fɔlɔ kɔn mali tɔn
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na pinambyɔ, na maga yere ma lewee yɛnlɛ wa fɔgɔ kala ni, mbe yo ma yaa ki tɔn,

\par }{\Q na maga kɛɛ le lere wa yɛgɛ kɛɛ, mbe yɔn kan wi yeri, mbe yere wi fɔgɔ kala li ni;


\par }{\Q \VS{2}na ma yɔn sɛnrɛ tiga ma yigi wa ki kala li ni,

\par }{\Q na ma sɛnyoro tiga ma pɔ;


\par }{\Q \VS{3}na pinambyɔ, ma yaa ki pye yɛgɛ ŋga na mbɔɔn yɛɛ wɔ wa ki kala li ni, koyi ŋga yɛɛn:

\par }{\Q Kì kaa pye mɔ̀ɔ yɛɛ le ma lewee yɛnlɛ wi kɛɛ makɔ,

\par }{\Q kari wi kɔrɔgɔ, ma sɔɔn yɛɛ tirige wi nɔgɔ, maa yɛnri ŋgbanga.


\par }{\Q \VS{4}Maga kaga yaga wɔnlɔwɔ mbɔɔn yigi,

\par }{\Q maga kaga yaga wɔnlɔwɔ pɔɔn yɛngɛlɛ ke tɔn, na ki kala li fa yɛgɛ wɔ.


\par }{\Q \VS{5}Ma yɛɛ shɔ wi yeri paa yɛgɛ ŋga na lufaa ma kaa wi yɛɛ shɔ koniyɛɛn yeri we,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na sannjɛlɛ ma fegele mali yɛɛ shɔ li yigifɔ yeri we.


\par }{\SH Ma yɛɛ yigi, maga ka pye tiyanŋa
\par }
{\Q \VS{6}Mboro tiyanŋa, kari ma sa mimbele pe wele;

\par }{\Q ma pe tunmbyege ki wele, ma kajɛnmɛ ta.


\par }{\Q \VS{7}To woro pe go na,

\par }{\Q tunŋgo welefɔ woro pe go na, yɛgɛfɔ woro pe yeri.


\par }{\Q \VS{8}Ɛɛn fɔ, pe ma pe yaakara ti wulo mari tɛgɛ kanga na;

\par }{\Q pe ma pe yaakara ti gbogolo yarilire kɔnsanga ni.


\par }{\Q \VS{9}Mboro tiyanŋa, ma yaa koro mbe sinlɛ fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Ma yaa ka yɛn mbe yiri wa wɔnlɔwɔ pi na wagati wiwiin?


\par }{\Q \VS{10}Mbe wɔnlɔ jɛnri, mbe wɔnlɔ mbe tigi jɛnri,

\par }{\Q mbɔɔn kɛyɛn yi migi yi yɛɛ ni, mbe sinlɛ jɛnri.


\par }{\Q \VS{11}Maga koro ko na, fyɔnwɔ pi yaa ka pan mbɔɔn fo paa yoo ma kaa lere fo we,

\par }{\Q jɔlɔgɔ ki yaa pan mbɔɔn fo paa maliŋgbɔɔn beŋganri pyefɔ ma kaa lere fo we\XREF{†}{{\XO 6:11 }{\XO{6.10-11:
}}{\XT{Yomi 24.33-34}}}.


\par }{\SH Lepee wi wogo ki se yɔn
\par }
{\Q \VS{12}Lejaga ŋgbali, wo ŋa wi woro ma sin,

\par }{\Q wi maa yanri na toro yagbogowo sɛnrɛ ti ni wa wi yɔn.


\par }{\Q \VS{13}Wi maa wi yɛngɛlɛ ke gbɔɔnŋgbɔɔn na sɛnrɛ ta yuun,

\par }{\Q na para tɔɔrɔ ni,

\par }{\Q na kacɛn wa piin wi yombɛgɛlɛ ke ni na sɛnrɛ ta yuun.


\par }{\Q \VS{14}Nambara wi yɛn wa wi kotogo na,

\par }{\Q kapege pyewe po wi maa jate sanga pyew,

\par }{\Q na leele pe pinri.


\par }{\Q \VS{15}Ki kala na, jɔlɔgɔ ki yaa ka to wi na le yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni;

\par }{\Q wi yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa yɔnlɔ nuŋgba, wɛrɛ se ka pye ki na.


\par }{\SH Kagala kɔlɔshyɛn \newline  ŋgele kee Yɛnŋɛlɛ li ndanla
\par }
{\Q \VS{16}Kagala kɔgɔlɔni yɛn wa, ŋgele ke yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li mbɛn;

\par }{\Q ke yɛrɛ mbe kɔlɔshyɛn bɔ, ŋgele ke yɛn ma tijanga li yɛgɛ na:


\par }{\Q \VS{17}Lere ŋa wi maa yɛgɛ tungu leele na, yɔn ŋga ki maa finlɛlɛ,

\par }{\Q ŋa wi ma lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wi gbo,


\par }{\Q \VS{18}lere ŋa wi kotogo ki maa kapege gbɛgɛlɛ mbe pye,

\par }{\Q lere ŋa wi yɔnlɔ lì wege kapege pyege ki puŋgo na,


\par }{\Q \VS{19}sɛrɛfɔ yagboyoo ŋa wi maa yagbogolo finlɛlɛ,

\par }{\Q konaa ŋa wi maa leele pinri pe yɛɛ ni.


\par }{\SH Ma yɛɛ yigi kalikalawa pi ni
\par }
{\Q \VS{20}Na pinambyɔ, tɔɔn to wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q maga ka si je ma nɔ wi nagawa sɛnrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{21}Ki sɛnrɛ ti gbegele mari tɛgɛ wa ma kotogo na sanga pyew,

\par }{\Q mari pye fereyaara wa ma yɔlɔgɔ.


\par }{\Q \VS{22}Na ma kaa tanri, ti yaa lɔɔn yɛgɛ sinni,

\par }{\Q na maga sinlɛ, ti yaa lɔɔn go singi,

\par }{\Q na maga yɛn mbe yiri, ti yaa la para ma ni.


\par }{\Q \VS{23}Katugu ki yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti yɛn paa fitanla yɛn,

\par }{\Q ki nagawa sɛnrɛ ti yɛn paa yanwa yɛn,

\par }{\Q yɛrɛwɛ mba pi maa taa wa ki korowo pi ni, pi yɛn yinwege konɔ.


\par }{\Q \VS{24}To ti yaa ma shɔ jɛlɛ kalikalifɔ wi yeri,

\par }{\Q mbɔɔn shɔ nambannjɔ yɔn tangafɔ wi yeri.


\par }{\Q \VS{25}Maga ka yɛgɛ yirige wi na wa ma kotogo na wi tiyɔnwɔ po kala na,

\par }{\Q maga ka ti wi la mbɔɔn ta wi welelɔmɔ po kala na.


\par }{\Q \VS{26}Katugu nanjaa wi ma lere wi kɛɛ yaara ti li mberi kɔ pew, mboo yaga siŋgbele nuŋgba ni kɛɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ japɔrɔwɔ ŋa wi yɛn nandaa, wo ma lere wi yinwege ŋga ki yɛn kagbɔgɔ yɔn ma wɛ yaraga ki ni fuun na ki le jɔlɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Naga yɛn ma, lere mbe ya mbe kasɔn le wa wi jufa wi ni,

\par }{\Q na wi yaripɔrɔ tii sogo le?


\par }{\Q \VS{28}Naga yɛn ma, lere mbe ya tanga naŋganra na, na ti suu tɔɔrɔ ti sogo le?


\par }{\Q \VS{29}Lere ŋa wi ma fili wi lewee yɛnlɛ wi jɔ wi ni, pa ki yɛn ma fun;

\par }{\Q lere o lere ka jiri wi lewee yɛnlɛ wi jɔ wi na, wi se koro mbajɔlɔwɔ.


\par }{\Q \VS{30}Yoo ŋa fuŋgo wi yigi, a wì saa yu ma ka fuŋgo ki kala na,

\par }{\Q pe se ya mboo tifaga.


\par }{\Q \VS{31}Konaa ki ni fuun, na paga wi yigi, yaraga ŋga wì yu, wi yaa ki yɔngɔ kɔlɔshyɛn sara,

\par }{\Q wi yaa wi go yaara ti ni fuun ti kan.


\par }{\Q \VS{32}Lere ŋa ka wa yɛgɛ jɔ ta, wi yɛn tijinliwɛ fu fɔ;

\par }{\Q lere ŋa wi maa ko piin, wo yɛn na wi yɛɛ jogo.


\par }{\Q \VS{33}Ki lerefɔ gbɔnrɔ naa fɛrɛ ti yɛn wi woro,

\par }{\Q ki fɛrɛ ti se kɔ wi na fyew.


\par }{\Q \VS{34}Katugu yenjara ti ma japɔlɔ wi naŋgbanwa pi yirige fɔ ma toro;

\par }{\Q wi kaa jaa mboo kayaŋga ki wɔ pilige ŋga ni, wi se lere yinriwɛ ta.


\par }{\Q \VS{35}Ali maa kan yiŋgi yarikanga ni, wi sege jate;

\par }{\Q ali ma yarikanra ti lɛgɛ yɛgɛ o yɛgɛ, wi se yɛnlɛ ti na.




\par }\Chap{7}{\SH Jɛlɛ kɛɛnrɛ lifɔ wi ma lefɔnŋɔ \newline  wi fanla mboo le kapege
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na pinambyɔ, na sɛnrɛ ti lɛ,

\par }{\Q mala ŋgasegele ke tɛgɛ wa ma kotogo na.


\par }{\Q \VS{2}Maa tanri na ŋgasegele ke na, pa ma yaa yinwege ta;

\par }{\Q maa na nagawa sɛnrɛ ti kɔrɔsi jɛŋgɛ paa ma yɛnmbyɔ wi yɛn.


\par }{\Q \VS{3}Mari le wa ma yombɛgɛlɛ ke na paa vegeŋɛ yɛn,

\par }{\Q ma ti ti cɛnsaga ta wa ma kotogo na.


\par }{\Q \VS{4}Maga yo kajɛnmɛ pi kan fɔ ma yɛn na nɔsepyɔ sumboro,

\par }{\Q ma tijinliwɛ pi pye ma wɔnlɔnjɔ;


\par }{\Q \VS{5}jaŋgo pila ma go singi nanjaa wi na,

\par }{\Q mbɔɔn shɔ nambannjɔ yɔn tangafɔ wi kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Pilige ka, mìla pye wa na go ki fenɛtiri wi na,

\par }{\Q mìla pye na wele wa fenɛtiri wi tugurɔn nda tì paragi paragi ti wegele ke ni.


\par }{\Q \VS{7}A mì si lefɔnŋɔ wa yan wa lembire ti sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ma lefɔnŋɔ tijinliwɛ fu fɔ wa yan wa lefɔnmbɔlɔ pe sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{8}Wìla pye na tooro wa ca nawa konɔ li ni, le ki jɛlɛ cɛnlɛ wa laga tanla;

\par }{\Q a wì sigi jɛlɛ wi go konɔ li lɛ na kee.


\par }{\Q \VS{9}Kìla pye yɔnlɔ tosanga wi ni, yɔnlɔkɔgɔ yɛgɛ ni;

\par }{\Q laga kìla pye na woo makɔ, a diwi wila yiin.


\par }{\Q \VS{10}Mbe ka wele, mɛɛ jɛlɛ wa yan wi pan mboo fili;

\par }{\Q wìla wi yɛɛ pɔ paa nanjaa yɛn, tijinliwɛ pee la pye wa wi kotogo na.


\par }{\Q \VS{11}Wìla pye wɛrɛwɛrɛfɔ naa fɛrɛmbandaa;

\par }{\Q wi nanjegele kaa kan wa wi go.


\par }{\Q \VS{12}Sanni jɛnri wi ma pye wa ca nawa koŋgolo ke ni, sanni jɛnri mbe pye wa katoro ti ni;

\par }{\Q wi maa yeregi koŋgɛgɛlɛ ke ni fuun ke na, na nambala pe singi.


\par }{\Q \VS{13}A ki jɛlɛ wì si yiri ma lefɔnŋɔ wi yigi, ma magala wi ni,

\par }{\Q mɛɛ ki yo wi kan wii fɛrɛ ta, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{14}«Mila daga mbe
nayinmɛ saraga\FTNT{†}{{\FR 7:14 }{\FR{7.14:
}}{\FT{Kìla pye, pe ka nayinmɛ saraga yaayogo ki wɔ, pe maga kara ta sɔgɔ mbe ka. Jɛlɛ wìla yiri ma saa lefɔnŋɔ wi fili mboo yeri ko yaakara to na. Mbe sigi ta wìla pye na finlɛlɛ win (}}{\XT{Levi 7.11-21}}{\FT{).}}} wɔ mbanla
yɔn fɔlɔ tɔn,

\par }{\Q mìgi wɔ maga yɔn fɔlɔ li tɔn nala.


\par }{\Q \VS{15}Ko kala na mì yiri ma pan mbɔɔn fili,

\par }{\Q mìla pye naga jaa mbɔɔn yan, kooŋga mɔ̀ɔ yan.


\par }{\Q \VS{16}Mì yarisinlɛɛrɛ ti jan mala sinlɛsaga ki gbegele maga yɔn makɔ;

\par }{\Q mì Ezhipiti tara
lɛn jese yarisinlɛɛrɛ tiyɔnrɔ ta jan wa ti na.


\par }{\Q \VS{17}Mì nuwɔ taanyaara wo wa na sinlɛsaga ki na,

\par }{\Q nuwɔ taanyaara nda pe yinri
miiri, naa
alowɛsi konaa sinamɔmu.


\par }{\Q \VS{18}Pan we sa ndanlawa kala li pye we tin li na, we yɛgɛ kila kanŋgi fɔ sa gbɔn goto pinliwɛ ni,

\par }{\Q we we yɛɛ la kɔ jɛŋgɛ wa ndanlawa pi ni.


\par }{\Q \VS{19}Katugu na pɔlɔ wi woro ca,

\par }{\Q wì kari ca na fɔ lege.


\par }{\Q \VS{20}Wùu penjara bɔtɛlɛ li lɛ mali yin penjara ni,

\par }{\Q wi se sɔngɔrɔ mbe pan fɔ sa gbɔn yevɔnŋgɔ ki nandogomɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}A ki jɛlɛ wì si lefɔnŋɔ wi fanla, ma fanŋga ta wi na wi yɔn sɛnrɛ ti ni;

\par }{\Q a wì suu tile wi yɔn tangawa sɛnrɛ ti ni ma kari wi ni.


\par }{\Q \VS{22}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, lefɔnŋɔ wì si yiri ma taga wi na,

\par }{\Q paa nɔ yɛn ŋa wi yɛn na kee wa yaayoro gbosaga,

\par }{\Q paa yarafɔ yɛn ŋa pè pɔ na kee wi ni mbe saa gbɔn;


\par }{\Q \VS{23}fɔ wanla la mbe ka pan luu sunndo wi sun mboo furu,

\par }{\Q paa sannjɛlɛ yɛn na lì gbinri ma saa ye mɛrɛ ni,

\par }{\Q katugu wi sigi jɛn mbe yo fɔ wi go ki yaa kɔ wa ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Koni na pinambiile, yaa nuru na yeri,

\par }{\Q ye nuŋgbolo jan yanla sɛnrɛ ti logo!


\par }{\Q \VS{25}Maga ka ma jatere wi yaga wɔɔn tile mbe taga ki jɛlɛ cɛnlɛ ŋa wa puŋgo na,

\par }{\Q maga kaa tulugo ki lɛ mbɔɔn yɛɛ puŋgo.


\par }{\Q \VS{26}Katugu wì nambala lɛgɛrɛ jan ma pe gbo;

\par }{\Q mbele fuun wì si gbo, pàa pye fanŋga ni fun.


\par }{\Q \VS{27}Wi go ko ki yɛn
kuulo tara konɔ le,

\par }{\Q li ma tigi ma kari lere wi ni wa kunwɔ pi ca ki ni.




\par }\Chap{8}{\SH Kajɛnmɛ pi yɛn na para we ni naa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Kajɛnmɛ po ma pi yɛn na leele pe yinri yɛɛn?

\par }{\Q Tijinliwɛ pi magala lo ma li yɛn na yinrigi yɛɛn?


\par }{\Q \VS{2}Pi yɛn ma yere wa tinndiye pe na, wa konɔ li yɔn na,

\par }{\Q pi yɛn ma yere wa koŋgolo ke filisara ti na.


\par }{\Q \VS{3}Pi yɛn wa ca ki mbogo yeyɔnrɔ ti tanla, wa ca ki yeyɔngɔ shɔn wi na;

\par }{\Q pi yɛn wa yeyɔnrɔ nda pe maa tooro na yiin wa ti ni ti tanla, na jɔrɔgi na yuun fɔ\XREF{†}{{\XO 8:3 }{\XO{8.1-3:
}}{\XT{Yomi 1.20-21}}}:


\par }{\Q \VS{4}«Yoro leele wele, yoro mi yɛn na jɔrɔgi na yinri;

\par }{\Q yoro sɛnweele wele, yoro mi yɛn na para ye ni!


\par }{\Q \VS{5}Yoro lembire re, yaa kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi jaa.

\par }{\Q Yoro tijinliwɛ fu fɛnnɛ wele, ye tijinliwɛ ta!


\par }{\Q \VS{6}Yaa nuru, katugu kagala ŋgele ke yɛn kagbɔgɔ yɔn, mi yaa ke yo;

\par }{\Q mi yaa na yɔn ki yɛngɛ mbe nagawa kan ŋga ki yɛn ma sin ki wogo na.


\par }{\Q \VS{7}Katugu kaselege ko mi maa yuun wa na yɔn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnpere to yɛn mala mbɛn wa na yɔn.


\par }{\Q \VS{8}Na yɔn sɛnrɛ ti ni fuun ti yɛn ma sin,

\par }{\Q yagbogolo nakoma nambara kpɛ woro wa na sɛnrɛ ti ni.


\par }{\Q \VS{9}Ti ti ni fuun ti yɛn ma filige tijinliwɛ fɔ wi kan,

\par }{\Q konaa ma sin kajɛnŋɛ wi kan.


\par }{\Q \VS{10}Yanla nagawa sɛnrɛ ti lɛ ye wɛ penjara ti na,

\par }{\Q kajɛnmɛ pi mbɔnrɔ ye yeri mbe wɛ tɛ piiri wi na.


\par }{\Q \VS{11}Katugu kajɛnmɛ pì mbɔnrɔ somu sɔnŋgbanga woo na,

\par }{\Q yaraga ŋga fuun lere yɛgɛ maa yinrigi ki na, ko ka woro kayɔngɔ ni mboo bɔ.»


\par }{\SH Kajɛnmɛ pi yɛn na pi yɛɛ nari
\par }
{\Q \VS{12}Mi ŋa kajɛnmɛ we, mi naa tijinliwɛ pi ni, woro we yɛn ma cɛn ja,

\par }{\Q jɛnmɛ po naa jatere pyelɔmɔ jɛmbɛ pi yɛn na yeri.


\par }{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ fyɛrɛ ti yɛn lere ŋa ni, kapege ki maa mbɛn;

\par }{\Q yɛɛ nagawa, naa yɛɛ gbɔgɔwɔ, naa tangalɔmɔ pee konaa yɔn ŋga ki maa finlɛlɛ ti yɛn mala mbɛn.


\par }{\Q \VS{14}Yɛrɛwɛ po naa jatere jɛnŋɛ wi ni, ti yɛn na yeri;

\par }{\Q muwi mi yɛn tijinliwɛ we, fanŋga ki yɛn na yeri.


\par }{\Q \VS{15}Wunlumbolo pe maa pe wunluwɔ pi piin mi fanŋga na,

\par }{\Q tara teele pe maa kondɛgɛŋgɛlɛ sinŋgele teri mi fanŋga na.


\par }{\Q \VS{16}Kundigile, naa legbɔɔlɔ konaa kiti kɔnfɛnnɛ pe ni fuun pe maa pe tegere ti piin mi fanŋga na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mi we, mi yɛn ma mbele ndanla pe yɛn mala ndanla,

\par }{\Q mbele pe yɛn nala lagajaa poro mala yan.


\par }{\Q \VS{18}Penjagbɔrɔ tawa naa gbɔgɔwɔ pi maa taa mi yeri,

\par }{\Q yarijɛndɛ nda ti ma mɔ konaa fɛrɛwɛ pi maa taa mi yeri.


\par }{\Q \VS{19}Tɔnli ŋa wi ma ta na ni, wì mbɔnrɔ tɛ wi na, ali tɛ piiri wi na;

\par }{\Q tɔnli ŋa wi ma ta na ni, wì mbɔnrɔ warifuwe wi ni fuun tiyɔɔn wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mi yɛn na tanri konɔ na lì sin li na,

\par }{\Q mi yɛn na toro wa kaselege konɔ li ni.


\par }{\Q \VS{21}Jaŋgo mbe yarijɛndɛ wo mbele mi yɛn ma ndanla pe na,

\par }{\Q mbe pe yarijɛndɛ tɛgɛsara ti yinyin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan gbegele li tunmbyege ki lɛsanga wi ni,

\par }{\Q li kɛɛ tunndo koŋgbannda ti yɛgɛ\XREF{†}{{\XO 8:22 }{\XO{8.22:
}}{\XT{Naga 3.14}}}.


\par }{\Q \VS{23}Pànla tɛgɛ maga lɛ wa fafafa;

\par }{\Q maga lɛ wa ki lɛsaga ki na, maga lɛ wa tara ti dasanga wi yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{24}Mìla pan maga ta tɔnŋgbɔɔ tijuguwo pi woro wa gbɛn,

\par }{\Q mìla pan maga ta puluyo tɔnŋgbɔɔ pi woro wa gbɛn.


\par }{\Q \VS{25}Mìla pan maga ta yanwira ti fa tɛgɛ gbɛn,

\par }{\Q mìla pan maga ta tinndiye pe fa tɛgɛ gbɛn;


\par }{\Q \VS{26}ko la yala Yawe Yɛnŋɛlɛ li fa tara to naa yan nawa pi da,

\par }{\Q li fa ali dunruya tambyɔ koŋgbanŋa wi da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Sanga ŋa ni Yɛnŋɛlɛ làa naayeri wi gbegele maa tɛgɛ wa wi yɔnlɔ, mìla pye wa;

\par }{\Q sanga ŋa ni làa tɔnŋgbɔɔ tijuguwo pi koŋgo ki wɔ,


\par }{\Q \VS{28}sanga ŋa ni làa kambaara ti tɛgɛ wa naayeri,

\par }{\Q sanga ŋa ni làa ti, a tɔnŋgbɔɔ tijuguwo pì janri ma yiri fanŋga ni, mìla pye wa.


\par }{\Q \VS{29}Sanga ŋa ni làa kɔgɔje koŋgo ki wɔ,

\par }{\Q jaŋgo wi tɔnmɔ piga ka toro wi koŋgo ki na,

\par }{\Q sanga ŋa ni làa tara ti nɔgɔ ki teŋge, mìla pye wa.


\par }{\Q \VS{30}Mìla pye le li tanla wa li tunŋgo ki ni.

\par }{\Q Mìla pye nali kandanlaga ki piin pilige pyew,

\par }{\Q na yɔgɔri li yɛgɛ sɔgɔwɔ sanga pyew.


\par }{\Q \VS{31}Mìla pye na yɔgɔri laga li tara ti na,

\par }{\Q ma pye nayinmɛ ni sɛnwee piile pe sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Lere ŋa wi maa nuru kajɛnmɛ \newline  pi yeri, fɛrɛwɛ yɛn wi woo
\par }
{\Q \VS{32}Koni, na pinambiile, yaa nuru na yeri!

\par }{\Q Mbele pe maa tanri na koŋgolo ke na, fɛrɛwɛ yɛn pe woo!


\par }{\Q \VS{33}Yanla nagawa sɛnrɛ ti logo, ye ta ye pye kajɛnmbɛlɛ,

\par }{\Q yaga kari yigi sambalawa ni.


\par }{\Q \VS{34}Lere ŋa wi maa nuru na yeri,

\par }{\Q ŋa wi maa yeregi le na go yɔn ki na na nuru pilige pyew,

\par }{\Q ŋa wi maa na yeyɔngɔ ki kɔrɔsi,

\par }{\Q fɛrɛwɛ yɛn ki fɔ wi woo!


\par }{\Q \VS{35}Katugu lere ŋa ka mi ta ko fɔ wo yaa yinwege ta;

\par }{\Q ki fɔ wi kala li yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\Q \VS{36}Ɛɛn fɔ lere ŋa ka wa mbe la na na, ko fɔ wo kapege pye wi yɛɛ na;

\par }{\Q mbele fuun pànla panra, kunwɔ po pi yɛn ma poro ndanla.




\par }\Chap{9}{\SH Kajɛnmɛ pi yɛn \newline  na leele pe yinri naa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Kajɛnmɛ pì tiyagala kɔlɔshyɛn tɛ,

\par }{\Q ma go kan pi yɛɛ kan.


\par }{\Q \VS{2}Pì yaayoro kɔnlɔgi sɔgɔlɔ gbɔlɔ mɛgɛ ni,

\par }{\Q ma pi duvɛn taan wi gbɛgɛlɛ.

\par }{\Q Pì pi lisaga ki gbɛgɛlɛ ma kɔ.


\par }{\Q \VS{3}Pì pi tunmbyeele jɛɛlɛ pe tun ma yo pe saga yerege ŋga ki yari.

\par }{\Q Pe yɛn wa ca ki tinndiye pe namunjɔ wi na, naga yari fɔ:


\par }{\Q \VS{4}«Lere o lere wi yɛn kambajɛnŋɛ, wo mbe toro laga na yeri!»

\par }{\Q Mbele tijinliwɛ woro pe ni, pi yɛn naga yuun pe kan fɔ:


\par }{\Q \VS{5}«Ye pan yanla suro ti li,

\par }{\Q yanla duvɛn taan ŋa mì gbɛgɛlɛ wi wɔ!


\par }{\Q \VS{6}Ye kambajɛnmɛ kagala ke yaga wa, pa ye yaa yinwege ta;

\par }{\Q yaa tanri wa kagala kɔrɔ jɛnmɛ konɔ lo ni!»


\par }{\SH Kajɛnŋɛ wo \newline  naa yɛɛ gbɔgɔwɔ fɔ wi ni pè jɛn \newline  ma wɔ pe yɛɛ ni yɛgɛ ŋga na
\par }
{\Q \VS{7}Lere ŋa ka sɛnŋgbanra yo yɛɛ gbɔgɔwɔ fɔ wi na mbe ta mboo le konɔ, wi ma ti pe maa tifaga;

\par }{\Q lere ŋa kaa lepee wi yɛrɛgi, wo ma kaa tɛgɛlɛ ta.


\par }{\Q \VS{8}Maga ka lere ŋa wi maa kala lakoo wi yɛri, nakoma wi yaa ma panra;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnŋɛ wo yɛri, pa ma yaa pye mboo ndanla.


\par }{\Q \VS{9}Ta kajɛnŋɛ wi nari, pa ka yaa taga wi kajɛnmɛ pi na;

\par }{\Q lesinŋɛ wi kara jɛnmɛ pi ni, pa wi yaa ka taga wi jɛnmɛ pi na.


\par }{\Q \VS{10}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko ki yɛn kajɛnmɛ pi lɛsaga ye;

\par }{\Q mbe Yɛnŋɛlɛ na
kpoyi li jɛn ko ki yɛn tijinliwɛ we\XREF{†}{{\XO 9:10 }{\XO{9.10:
}}{\XT{Yuuro 111.10; Yomi 1.7}}}.


\par }{\Q \VS{11}Ee, mi ŋa kajɛnmɛ we, mi yaa ka taga ma yinwege piliye yi na;

\par }{\Q ma yaa yinwetɔnlɔgɔ ta.


\par }{\Q \VS{12}Na maga pye kajɛnŋɛ, mboro ma yaa ma kajɛnmɛ tɔnli wi li ma yɛ;

\par }{\Q na maga sila kala lakoo, mboro ma yaa ki go kala li lɛ ma yɛ.


\par }{\SH Leele mbele pee jilige, \newline  kambajɛnmɛ pi yɛn na pe yinri
\par }
{\Q \VS{13}Kambajɛnmɛ pi yɛn paa jɛlɛ pyɛnpyɛnfɔ yɛn, ŋa wii kala jɛn;

\par }{\Q ŋa wii kala la kpɛ kɔrɔ jɛn.


\par }{\Q \VS{14}Wi ma cɛn wa wi go yɔn ki na,

\par }{\Q wi ma cɛn jɔngɔ na wa ca ki laga ŋga kì yaraga ki go na,


\par }{\Q \VS{15}mbaa jɔrɔgi la torofɛnnɛ pe yinri ŋgbanga,

\par }{\Q poro mbele pe ma sin na kee pe konɔ li ni we.


\par }{\Q \VS{16}Wi ma yo fɔ: «Lere o lere wi yɛn kambajɛnŋɛ, wo mbe toro laga na yeri;»

\par }{\Q tijinliwɛ woro mbele ni wi yɛn na pe piin fɔ:


\par }{\Q \VS{17}«Tɔnmɔ mba mà yu ma wɔ, pi ma tanla fɔ jɛŋgɛ,

\par }{\Q yaakara nda mà lara ma ka, ti ma tanla fɔ jɛŋgɛ\FTNT{†}{{\FR 9:17 }{\FR{9.17:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi yɛn na para jɛɛlɛ kala naa nambala kala na li maa piin wa larawa, a Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ tì je li na ko sɛnrɛ na.}}}.»


\par }{\Q \VS{18}Ɛɛn fɔ ki leele pe sigi jɛn mbe yo fɔ pa kunwɔ pi yɛn wa ki laga ki ni,

\par }{\Q fɔ leele mbele ki jɛlɛ wì yeri, pe yɛn na kee wa
kuulo tara ti gbunlundɛgɛ ki ni.




\par }{\MS WUNLUNAŊA SALOMƆ WI YOMIYƐGƐLƐ

\par }\Chap{10}{\MR 10–29

\par }{\SH Wunlunaŋa Salomɔ \newline  wìla yomiyɛgɛlɛ ŋgele wa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Wunlunaŋa Salomɔ wi yomiyɛgɛlɛ.

\par }{\BB \par }
{\Q Pinambyɔ kajɛnŋɛ wi maa to wi nawa pi yinŋgi,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pinambyɔ ŋa wi yɛn lembige wi maa nɔ wi nawa pi tanga wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Yarijɛndɛ nda tì ta nambara ni tila tɔnli kan lere yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbe pye sinŋɛ ki ma lere shɔ kunwɔ pi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ laa lesinŋɛ wi yaga fuŋgo mbe to wi na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋga lepeele pe maa tilele na jaa, li maga laga lali pe ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tiyanra ti maa paan fyɔnwɔ ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kɛyɛn yan yi maa tunŋgo piin jɛŋgɛ, yi ma lere pye yarijɛndɛ lɛgɛrɛ tafɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere ŋa wi maa yarilire ti kɔn yarilire kɔnsanga ni mari gbogolo, wo yɛn tijinliwɛ fɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi ma sinlɛ na wɔnlɔ yarilire kɔnsanga ni, wo maa fɛrɛ waa lere na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Duwaw ma tigi lesinŋɛ wi na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lewɛlɛwɛ kapyere to ti ma pye ma lara wa lepee wi yɔn sɛnrɛ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mbe nawa to lesinŋɛ wi kala li na, ki ma pye duwaw ni leele pe yeri,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe ma fɛgɛ lepee wo mɛgɛ ko na pew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa wi yɛn kajɛnŋɛ wa wi kotogo na, wi ma yɛnlɛ ŋgasegele ke na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa para faa, wi ma wi yɛɛ jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wi maa tanri konɔ sinnɛ li na, wi maa tanri yɛyinŋge na pɔw;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa tanri koŋgolo ŋgele kè koolo ke na, wi kala li yaa ka yiri funwa na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wi maa yɛngɛlɛ ke gbɔnŋgbɔn mbe kaselege ki lara, wi ma jɔlɔgɔ wa sanmbala pe na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa para faa, wi ma wi yɛɛ jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lesinŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa pulugo tɔnmɔ yɛn, mba pi maa yinwege kaan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lewɛlɛwɛ kapyere to ti ma pye ma lara wa lepee wi yɔn sɛnrɛ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Lepanraga ki maa paan maara ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ndanlawa pi maa kajɔgɔrɔ ti ni fuun ti kala yari\XREF{†}{{\XO 10:12 }{\XO{10.12:
}}{\XT{Zhaki 5.20; 1 Pyɛ 4.8}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kajɛnmɛ maa taa wa tijinliwɛ fɔ wi yɔn sɛnrɛ ti ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa tijinliwɛ woro wi ni, sanwiga ki ma pye wi pɔgɔlɔ ke na mboo koro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kajɛnmbɛlɛ pe maa jɛnmɛ pi taa na kee yɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ fu fɔ wi yɔn ko ki ma kaa wi jan fyaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Penjagbɔrɔ fɔ wi yarijɛndɛ ti maa wi go singi paa malaga sigembogo yɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ fyɔnwɔ fɛnnɛ pe fyɔnwɔ po pi ma kaa pe jan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Lesinŋɛ wi tunŋgo sara wi maa kan yinwege ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi tunŋgo tɔnli wi maa kan wi maa kapege piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa wi maa nagawa sɛnrɛ ti nuru, wi ma pye wa yinwege konɔ li ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma je yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na, wi maa yɛɛ puŋgo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa wi maa lewee yɛnlɛ wi panra larawa, wi maa yagbogolo finlɛlɛ,

\par }{\Q lere ŋa wi maa leele mɛgɛ jogo na toro, wi yɛn lembige.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lere ŋa kaa para mbe sa toro, wi ma puŋgo fyaw;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa yɔn ki yingiwɛ jɛn wo yɛn tijinliwɛ fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lesinŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa warifuwe piiri yɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi jatere wi woro kagbɔgɔ yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lesinŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti ma lelɛgɛrɛ kala yɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ fu fɛnnɛ pe yaa ku pe tijinliwɛ lawa pi kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ li duwaw wo wi ma lere pye yarijɛndɛ tafɔ,

\par }{\Q lewee wi yɛɛra fanŋga ko se ya yaraga ka kpɛ taga wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mbaa kapege ki piin ki yɛn paa jiire pyewe yɛn lembige ki yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ fɔ wi kandanlaga ko yɛn mbe yin kajɛnmɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ŋga lepee wi maa fyɛ, ko ki maa ta;

\par }{\Q ŋga lesinŋɛ wi maa jaa, ko ki ma pye wi kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Na kaŋgbanga ka pan sanga ŋa ni, lepee wi ma tɔngɔ ma wɔ wa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wo ma koro wa wi yɔnlɔ li ni sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Tɔnndangara ti ma ŋgangala ke tanga yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q wirige ki maa yaa wa yɛngɛlɛ ke ni yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, pa tiyanŋa wi maa wi tafɔ wi jɔlɔ ma fun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, ki ma yinwetɔnlɔgɔ kan lere yeri,

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li ma lepee wi yinwege ki were.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Lesinmbele pe jigi tagasaga ki ma pe kan yɔgɔrimɔ ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepeele pe jigi wi ma kɔn pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mbaa tanri Yawe Yɛnŋɛlɛ li konɔ li na, ki yɛn paa malaga sigeca yɛn lere ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi kan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma mbele pe maa tipege piin pe tɔngɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Lesinŋɛ wo na fige mbe wɔ wa wi yɔnlɔ fyew;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepeele pe se koro mbe mɔ laga tara ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Lesinŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti maa kajɛnmɛ kaan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɔn ŋga ki maa finlɛlɛ, ki ŋgayinnɛ li daga mbe kɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Lesinŋɛ wi yɔn ki ma sɛnyoro jɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepeele wele, lefanlaga sɛnrɛ pe maa yuun.




\par }\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}Culo ŋa wi yɛn ma gbɔn maa piri, wi kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ puwakuru ŋa wì yala, wo yɛn mali ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mbaa ma yɛɛ nari ki maa lere tifaga,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbɔɔn yɛɛ go sogo ki maa kajɛnmɛ kaan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lesinmbele pe nawa mba pì filige pe na, pi maa pe yɛgɛ sinni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ nambara fɛnnɛ pe kambasinnde ti yaa ka pe jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kiti kɔnpilige, yarijɛndɛ ti se yaraga ka yɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tangalɔmɔ sinmbe po pi ma lere shɔ kunwɔ pi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere ŋa wi nawa pì filige wi na wi kasinŋge ki maa le konɔ jɛnɛ ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi tipewe pi maa jan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lesinŋɛ wi kasinŋge ki maa shɔ kaŋgbanga ki ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ nambara fɛnnɛ pe yɛgɛmbatinwɛ pi ma pye paa pɛnɛ yɛn mbe pe yigi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Na lepee wi ka ku, wi jigi tagasaga ki ma kɔ;

\par }{\Q wìla wi kɛɛ ki kan fanŋga ŋga na, ki ma kɔ ma wɔ wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lesinŋɛ wi ma shɔ jɔlɔgɔ ki kɛɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wo ma ye wa jɔlɔgɔ ki ni wi yɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wii Yɛnŋɛlɛ jɛn, wi maa jaa mboo lewee yɛnlɛ wi tɔngɔ wi yɔn sɛnrɛ ti ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele pe yaa shɔ jɛnmɛ po fanŋga na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na lesinmbele pe kala liga yɔn, ca woolo pe maa nayinmɛ nii;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi ka ku, pe maa yɔgɔri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lesinmbele pè duwaw ŋa ta wi fanŋga na, ca ki mɛgɛ ki ma yiri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepeele pe yɔn sɛnrɛ ti ma ca ki jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Lere ŋa wi maa wi lewee yɛnlɛ wi tifaga wi yɛn tijinliwɛ fu fɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wì jilige wo ma pyeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa wi maa leele sanga na toro, wi maa leele pe ŋgundo kagala ke yinrigi funwa na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa pè taga wi na, wo ma ke tɛgɛ wa wi nawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Na yɛgɛ sinfɔ jɛnŋɛ woro cɛnlɛ na go na, ki cɛnlɛ woolo pe ma to;

\par }{\Q ɛɛn fɔ na yɛrifɛnnɛ paga lɛgɛ, ki ma pan cew tawa ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Lere ŋa ka yɔn kan mbe yere wa fɔgɔ tɔnŋgɔ ni, wi yɛn na tege waa wi yɛɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa si yɛnlɛ mbe yɔn kan mbe yere wa fɔgɔ tɔnŋgɔ ni, wo yaa koro wi yɛɛ kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Jɛlɛ ŋa wi nawa pi yɛn jɛmbɛ, wo wi ma gbɔgɔwɔ ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ fanŋga fɔ, yarijɛndɛ lɛgɛrɛ wo ma ta cɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kagbaraga pyefɔ wi kagbaraga ki tɔnli wi ma pye wi woo;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, lewɛlɛwɛ wi maa tipege piin wi yɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lepee wi maa tɔnli lagajaa wi yɛɛ kan, ŋa wi yɛn kayɔngɔ fu;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa kasinŋge piin wo yaa tɔnli jɛnŋɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mbaa tanri kasinŋge na, ki ma yinwege kan lere yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa kaa yɛɛ kan kapege pyewe pi yeri, wi ma kunwɔ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mbele pe nawa pi woro ma filige pe na, pe kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe tangalɔmɔ pi yɛn ma sin, pe kala li yɛn mali ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ki woro na lere kɔɔn shyɛn, lepee wi se ka koro mbajɔlɔwɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele pe setirige piile pe yaa ka shɔ jɔlɔgɔ ki kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Jɛlɛ tiyɔɔn tijinliwɛ fu fɔ

\par }{\Q wi yɛn paa pe ma kaa tɛ vegeŋɛ le cɛlɛ numaga na we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Lesinmbele pe sɔnrimɔ pi puŋgo kala lo yɛn kagbaraga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi jigi wi yaa ka sa kɔ Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa gbɔɔ po ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Wa kɛɛ ma pye ma sanga wi na, ɛɛn fɔ wo maa jiti na kee yɛgɛ;

\par }{\Q wa ma pye kɛŋgbanga ni fɔ ma saa toro ki da wi na, ɛɛn fɔ wo maa piin fyɔnwɔ fɔ na kee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Lere ŋa wi maa kaan nandanwa ni, wi yarijɛndɛ ti ma jiti;

\par }{\Q lere ŋa wi maa tɔnmɔ kaan sanmbala pe yeri, wi wɔgɔ ki yaa ka kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Lere ŋa wi ma je ma yo wi soo yarilire ti pɛrɛ ti jasanga wi ni, leele pe ma wo daŋga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi maa yarilire ti pɛrɛ ti jasanga wi ni, wo ma duwaw ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lere ŋa kaa ki jaa mbaa kajɛŋgɛ piin, wi kala li ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa kaa ki jaa mbe tipege pye, tipege ma kaa wi ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Lere ŋa kaa jigi wi taga wi penjagbɔrɔ ti na, wi ma kaa to;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele pe yaa la yɔngɔ mbaa kee yɛgɛ, paa yɛgɛ ŋga na tige ma kaa fun ma wɛrɛ ta we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Lere ŋa wi ma jɔlɔgɔ wa wi yɛɛra go ki na, wi kɛwaga yaa yiri;

\par }{\Q tijinliwɛ fu fɔ wi ma pye kajɛnŋɛ wi kulo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Lesinŋɛ wi kapyere ti yɛn paa tige yɛn, ŋga ki pire ti maa yinwege kaan;

\par }{\Q lere ŋa wi yɛn kajɛnŋɛ wi ma leele ta wi yɛɛ kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ye wele, lesinŋɛ wi maa kapyere ti sara wi ta laga dunruya wi ni,

\par }{\Q pee ka logo lepeele poro naa kapere pyefɛnnɛ poro\XREF{†}{{\XO 11:31 }{\XO{11.31:
}}{\XT{1 Pyɛ 4.17-18}}}.




\par }\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Korowo pi yɛn ma lere ŋa ndanla, jɛnmɛ pi yɛn maa ndanla fun;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti yɛn ma lere ŋa mbɛn, wo yɛn lembige.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kajɛŋgɛ pyefɔ wi kala li yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi maa kapege jatere piin, li yaa ko fɔ wo jɛrɛgi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lere se ya yeresaga ta wi tipewe po fanŋga na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wi ndire ti se ya kɔlɔgi wa ti yɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Jɛlɛ jɛnŋɛ wi yɛn paa wi pɔlɔ wi wunluwɔ njala yɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi maa fɛrɛ waa wi pɔlɔ wi na, wo yɛn paa sagbanpanraga yɛn, ŋga ki maa kajelege ki mugu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lesinŋɛ wi jatere wi ma pye kaselege ko na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepeele poro jatere wo ma pye nambara cɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lepee wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa beŋganri pyefɔ ma kaa lara na singi mbe legbogo pye;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti ma lere shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Na lepee wiga tɔngɔ mbe wɔ wa, yaraga kpɛ na koro wi puŋgo na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele pe yinrɛ ti ma koro wa suyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Pe ma lere wi sɔn wi tijinliwɛ po kala na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi nawa pì pe wi na leele pe maa wi tifaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Paa ma tifaga mbege ta tunmbyee nuŋgba wi yɛn ma kɛɛ na,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ maa ma yɛɛ gbogo mbe sigi ta yaakara woro ma yeri ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lesinŋɛ wi maa wi yɛɛra yaayoro ti kala yɔngɔ nari kaan yaakara ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepeele wele, lewɛlɛwɛ kapyere pe maa piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lere ŋa wi maa wi kɛrɛ ti tunŋgo ki piin, wi ma yaakara lɛgɛrɛ ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi maa tɔnli fu kapyere piin, wo yɛn tijinliwɛ fu fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yarijɛndɛ nda ti ma ta nambara wi fanŋga na, to lepeele pe maa yɛgɛ yinrigi ti na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele pe ma ndire kan fɔ ma pye tɔnli ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lepee wi yɔn sɛnpere ti ma pye paa pɛnɛ yɛn mboo yigi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, lesinŋɛ wi ma shɔ ma wɔ wa kaŋgbanga ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Yɔn sɛnyogo jɛŋgɛ ki ma tɔnli kan lere yeri,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, lere wi kɛɛ tunŋgo ki sara wo wi ma ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tijinliwɛ fu fɔ wo yɛgɛ na, wi konɔ li yɛn ma sin;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma yɛnlɛ yɛrɛwɛ sɛnrɛ na, wo wi yɛn kajɛnŋɛ we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Tijinliwɛ fu fɔ wi maa naŋgbanwa pi naga le yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wì jilige wi ma tɛgɛlɛ li kun wi yɛɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa wi maa kaselege yuun, wi ma ŋga ki yɛn ma sin ki yɛgɛ yo;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛrɛfɔ yagboyoo wo maa leele fanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa wi maa para faa, wi sɛnrɛ ti maa sugulo paa tokobi yɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnmbɛlɛ pe yɔn sɛnrɛ ti maa kotogo sogowo kaan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yɔn ŋga ki maa kaselege yuun, ki sɛnrɛ ti ma koro wa suyi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɔn ŋga ki maa yagbogowo yuun, ki sɛnrɛ ti mɔnɔ li yɛn mbe yɛnlɛ li gbɔn mbeli yɛngɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mbele pe maa kapege pyewe jatere piin, lefanlaga ko ki ma pye wa pe kotogo na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa yɛrɛwɛ kaan yɛyinŋge wogo na, pe ma nayinmɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Tipege kpɛ na lesinŋɛ wi ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ jɔlɔgɔ ki yɛn lepeele pe wogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yɔn ŋga ki maa finlɛlɛ ki yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa tanri kaselege ki na, pe kala li yɛn mali ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Lere ŋa wì jilige wi maa jɛnmɛ pi lara;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambajɛnŋɛ wi maa wi kambajɛnmɛ pi nari na toro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa wi kɛyɛn yì ŋgban tunŋgo ki na, wo wi ma cɛn tegere ti na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tiyanŋa wo ma kaa ye pɔrɔtɔya tunŋgo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Sɛnwee wi jatere pirindorogo ki maa fanŋga ki kɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnjɛndɛ ti ma nayinmɛ kan sɛnwee wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Lesinŋɛ wi maa wi lewee yɛnlɛ wi nii konɔ jɛnɛ;

\par }{\Q lepee wi tangalɔmɔ pi maa puŋgo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Koniyɛɛn tiyanŋa wi se ya kara gbo mbe ta fɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbaa tunŋgo piin jɛŋgɛ, tɔnli gbɔɔ yɛn ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Yinwege ki ma ta wa kasinŋge konɔ li ni,

\par }{\Q kunwɔ woro wa ki konɔ li ni.




\par }\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Pyɔ kajɛnŋɛ wi ma wi to wi nagawa sɛnrɛ ti logo;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pyɔ ŋa wi maa kala lakoo wila yɛrɛwɛ sɛnrɛ logo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Lejɛnŋɛ wi sɛnyoro ti fanŋga na, wi ma yarijɛndɛ ta tɔnli;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lewɛlɛwɛ kapyere to javafɛnnɛ pe maa jaa mbaa piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lere ŋa wi maa yɔn ki yingiwɛ jɛn, wi maa yɛɛ shɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi yɛn yɔngbɔgɔwɔ ni, wi maa yɛɛ jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tiyanŋa wi yɛgɛ maa yinrigi yaara na, wi se siri ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa tunŋgo piin jɛŋgɛ, poro ma yarilɛgɛrɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yagbogowo sɛnrɛ ti ma pye ma lesinŋɛ wi mbɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi maa sanmbala pe tifaga na fɛrɛ waa pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lere ŋa wi tangalɔmɔ pi yɛn ma filige, kasinŋge ki maa shɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi kapege ki maa jɔgɔ pew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wa maa yɛɛ pye penjara fɔ, mbe sigi ta yaraga woro wi yeri;

\par }{\Q wa yɛgɛ maa yɛɛ pye fyɔnwɔ fɔ, mbe sigi ta penjagbɔrɔ yɛn wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wagati wa ni, penjara fɔ wi ma kaa wi penjara ta kan maa yɛɛ go shɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ fyɔnwɔ fɔ wo na la fyɛ mbe yo pe yaa wi figiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lesinmbele pe maa yɛngɛlɛ paa yanwa yɛn;

\par }{\Q lepeele poro yɛn paa fitanla yɛn, ŋa wi yɛn na finri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yɛɛ gbɔgɔwɔ pi maa maara kɔɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa yɛrɛwɛ sɛnrɛ nuru, poro yɛn kajɛnmbɛlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Penjagbɔrɔ nda ti ma ta fyaw, pa ti maa koo na kee fyaw ma;

\par }{\Q ɛɛn fɔ nda ti maa taa jɛɛnnjɛnri ti ma kaa lɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sɛnwee wi jigi wi yɛn yaraga ŋga na, na ki ka mɔ mbe toro, wi nawa pi ma tanga wi na;

\par }{\Q yaraga ŋga ki la yɛn ma na, ki ka kan ma yeri, ki ma yinwege kan ma yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa wi maa sɛnrɛ tifaga, ki fɔgɔ ki ma tɔn wi na;

\par }{\Q lere ŋa wi maa tanri ŋgasegele ke na, wo yaa tɔnli ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kajɛnŋɛ wi nagawa sɛnrɛ ti maa yinwege kaan lere yeri,

\par }{\Q ti ma lere shɔ kunwɔ pi yanwa pi kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tijinliwɛ jɛmbɛ pi ma ti lere kala ma leele pe ndanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ nambara fɛnnɛ pe konɔ li yɛn ma ŋgban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Leele mbele fuun pè jilige, pe maa pe kagala ke piin tijinliwɛ ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambajɛnŋɛ wi maa kambajɛnmɛ pi naga lere pyew wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Pitunŋɔ tipee wi ma ti jɔlɔgɔ ma pan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pitunŋɔ ŋa pè taga wi na, wi ma kotogo sogowo kan lere yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa wi ma je nagawa sɛnrɛ ti na, wi wogo ki yɛn fyɔnwɔ naa fɛrɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi ma yɛnlɛ ki na poo jɛrɛgi, wo yaa gbɔgɔwɔ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ŋga sɛnwee wila jaa, wi kaga ta ki ma tanla wi ni;

\par }{\Q Kambajɛnmbɛlɛ pe kapege ki yaga, ki ma pe mbɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lere ŋa wi maa tanri kajɛnmbɛlɛ pe ni, wi ma kala jɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma lembire ti pye wi cɛnyɛɛnlɛ, wi ma tege ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Jɔlɔgɔ ko ki ma pye kapere pyefɛnnɛ pe puŋgo na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛŋgɛ ko ki yɛn lesinmbele pe tɔnli we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Lere jɛnŋɛ wi ma kɔrɔgɔ yaga wi pishyɛnwoolo pe kan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kapere pyefɛnnɛ pe kɔrɔgɔ ki yɛn ma tɛgɛ lesinmbele poro kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kɛrɛ nda fyɔnwɔ fɔ wì fali, ti yarilire ti ma yɔn jɛŋgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere wa woro ma jɔgɔ wi mbasinmɛ pi kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa wi ma korowo sanwiga ki wa, wi pinambyɔ wi suu ndanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi pinambyɔ wi yɛn maa ndanla, wila la singi mboo koro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Lesinŋɛ wi ma li ma tin;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi fuŋgbolo li yaa koro waga.




\par }\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Jɛlɛ kajɛnŋɛ wi maa go ki kan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ jɛlɛ ŋa wi yɛn lembige, wi maa go ki ya wi yɛɛra kɛyɛn yi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Lere ŋa wi maa tanri kozinnɛ li na, wo maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi maa tanri koŋgolo ŋgele kè koolo ke na, wo maa li tifaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kambajɛnŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa gbɛgɛ yɛn, mboo gbɔn mboo yɛɛ gbɔgɔwɔ pi laga wi na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnmbɛlɛ pe yɔn sɛnrɛ ti ma pe shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Na falinɛrɛ woro wa, bondoolo pe ma koro waga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ falinɛrɛ ti fanŋga na, yarilire lɛgɛrɛ ma ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Sɛrɛfɔ sinŋɛ na yagbolo finlɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛrɛfɔ tipee wo maa yagbogolo finlɛlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ŋa wi maa tɛgɛ leele na, wi maa kajɛnmɛ pi lagajaa, wi se suu ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ fɔ wi jɛnmɛ taga si ŋgban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ma yɛɛ laga lali lembige ki ni,

\par }{\Q katugu mɛɛ yaa jɛnmɛ ta mbe yiri wa wi yɔn sɛnrɛ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa wì jilige wi kajɛnmɛ pi maa wi kologo ki yɛgɛ finligi wi kan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambajɛnŋɛ wi kambajɛnmɛ pi maa wi punŋgu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kambajɛnmbɛlɛ pe ma yo go woro ki na mbe kajɔɔgɔ gbegele;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wa lesinmbele pe sɔgɔwɔ kajɛŋgɛ ko ki ma pye wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere wi nawa pì tanga yɛgɛ ŋga na, wo wi maga jɛn wa wi nawa;

\par }{\Q na nayinmɛ ka si pye wa, lere wa yɛgɛ se ya mbege tanwa pi jɛn.


\par }{\Q \VS{11}Lepee wi go ki yaa ka ya;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wi go ki yaa la jiti mbaa kee yɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Konɔ la ma pye ma sin lere wa yɛgɛ na,

\par }{\Q ma si yala li puŋgo kala lo yɛn kunwɔ konɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lere mbe ya mbaa tɛgɛ mbe sigi ta wi nawa pi yɛn ma tanga wi na;

\par }{\Q nayinmɛ pi kɔsaga ki mbe ya pye nandangawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lere ŋa wi sɔ wi yɛn ma tijanga, wi yaa kaa kapyere ti tɔnli wi ta;

\par }{\Q lejɛnŋɛ wi yaa kaa tɔnli wi ta mbe tin wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kambajɛnŋɛ wi ma taga sɛnrɛ nda fuun pe ma yo wi kan ti na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wì jilige, wi maa wi tangalɔmɔ pi kɔrɔsi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kajɛnŋɛ wi maa fyɛ kapege pyewe pi na, mboo yɛɛ laga lali ki ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige kila ki yɛɛ yingiwɛ jɛn, katugu ki ma taga ki yɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa wi maa nawa ŋgbanni jaga jaga, wi maa kajagara piin;

\par }{\Q lere ŋa wi maa tipege jaa mbe pye, leele pe maa panra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kambajɛnmbɛlɛ pe kɔrɔgɔ ko ki yɛn kambajɛnmɛ we;

\par }{\Q ɛɛn fɔ jɛnmɛ po pi yɛn mbele pè jilige pe gbɔgɔwɔ we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lepeele pe yaa ka kanŋguuro kan lejɛmbɛlɛ pe nɔgɔ;

\par }{\Q kapere pyefɛnnɛ pe yaa ka kanŋguuro kan wa lesinmbele pe go yeyɔnrɔ ti na mbe pe yɛnri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Fyɔnwɔ fɔ wi cɛnyɛɛnlɛ yɛrɛ pe maa panra;

\par }{\Q ɛɛn fɔ penjagbɔrɔ fɔ wi wɛnnɛ pe ma pye ma lɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lere ŋa wi maa cɛnyɛnlɛ wi tifaga, wi yɛn kapege pyefɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa lere ŋa wi yɛn tege na wi yinriwɛ taa, fɛrɛwɛ yɛn ki fɔ wi woo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mbele pe maa kapege ki jate mbege pye, naga yɛn ma, paa la pe yɛɛ punŋgu wi le?

\par }{\Q Mbele pe maa kajɛŋgɛ ki jate mbege pye, pe maa tanri kagbaraga pyege naa kaselege na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛnwee wi ma te tunŋgo ŋga fuun ni, tɔnli ma ta ki ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnwara yogo ki maa paan fyɔnwɔ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Penjagbɔrɔ tawa po pi yɛn kajɛnmbɛlɛ pe wunluwɔ njala le;

\par }{\Q tijinliwɛ fu fɔ wi wogo ko ki yɛn tijinliwɛ fu kapyere re.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Sɛrɛfɔ ŋa wi maa kaselege yuun, wi ma lere shɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛrɛfɔ ŋa wi yɛn yagboyoo, wi maa nambara piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Lere ŋa wi maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, jigi tagasaga gbɔgɔ yɛn wi yeri;

\par }{\Q katugu li maa wi pinambiile pe go singi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, ki ma yinwege kan lere yeri;

\par }{\Q ki ma sɛnwee wi shɔ kunwɔ pi yanwa pi kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Na tara ti woolo paga lɛgɛ, ki ma gbɔgɔwɔ kan wunlunaŋa wi yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ na tara ti woolo paga pye mbe kologo, ki ma pye wunlunaŋa pyɔ wi towo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Lere ŋa wila la nawa ŋgbanni jaga jaga, tijinliwɛ gbɔɔ yɛn wi yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa nawa ŋgbanni jaga jaga, wo maa wi lembigewe pi nari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Kotoyinŋge ki ma ŋgbanwa kan witige ki yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yenjaga ko yɛn paa sagbanpanraga yɛn, ŋga ki maa witige ki nii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Lere ŋa wi maa fyɔnwɔ fɔ wi jɔlɔ, wi maa ŋa wùu da wi tifaga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa ka fyɔnwɔ fɔ wi yinriwɛ ta, wo ma ŋa wùu da wi gbɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Lepee wi tipege ko ki maa jan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wi jigi wi ma koro ma cɛn wi na, ali sa gbɔn wi kunwɔ pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Kajɛnmɛ pi ma pye wa tijinliwɛ fɛnnɛ pe kotogo na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pi se ya jɛn wa lembire ti sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Mbaa kasinŋge piin wa tara ti ni, ki ma tara ti mɛgɛ ki yirige;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kapege pyege ko maa fɛrɛ waa tara woolo pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Tunmbyee ŋa wì jilige wi kala li ma wunlunaŋa wi ndanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tunmbyee ŋa wi ma fɛrɛ wa wi na, wi ma nawa ŋgban wo ni.




\par }\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Mbe lere wi yɔn sogo sɛntanra ni, ki ma naŋgbanwa gbɔɔ sinŋge;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnjagara ti ma lere nawa ŋgban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kajɛnŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti maa jɛnmɛ pi tanwa nii lere ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ fu fɔ, lembigewe sɛnrɛ ti maa yinrigi wa wi yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ li maa yaan lagapyew;

\par }{\Q li maa lepeele naa lejɛmbɛlɛ pe wele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Sɛnrɛ nda ti maa fanŋga kaan, ti yɛn paa tige yɛn, ŋga ki maa yinwege kaan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnpere to maa lere jɔlɔ wa wi kotogo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kambajɛnŋɛ wila wi to wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti lɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi ma yɛnlɛ yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na, wo yɛn tijinliwɛ fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ma pye wa lesinŋɛ wi go;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wi tawa pi ma jɔlɔgɔ wa wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kajɛnŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti maa jɛnmɛ kaan lere yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ko wogo ŋga ko ka se ya yiri wa lembige ki kotogo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Saraga ŋga lepeele pe ma wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ki ma pye ma tijanga li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma yɛnlɛ lesinmbele pe yɛnrɛwɛ pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lepee wi tangalɔmɔ pi yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa kasinŋge piin, poro yɛn mali ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wi ma kozinnɛ li wa, wo pe ma korowo gbɛgɛ ki lɛ wi na;

\par }{\Q lere ŋa pe kaa yɛri sɛnŋgbanra ni ki maa mbɛn, wo yaa ku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kì kaa pye
kuulo tara to naa kuulo ca ki ni, ki kala la si fun Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q lì sɛnwee wi nawa kala li jɛn pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Lere ŋa wi maa kala lakoo, kila wi ndanla poo jɛrɛgi,

\par }{\Q wila kari mbe sa kajɛnmbɛlɛ pe yewe poo yɛri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nayinmɛ ka pye lere ŋa ni, wi yɛgɛ welewe pi ma tanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa nawa ka piri wi na, wi nawa pila tanla wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lere ŋa wì jilige, wi maa jɛnmɛ pi lagajaa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige, tijinliwɛ fu kapyere to ti maa nayinmɛ kaan ki yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Piliye yi ni fuun yi yɛn pilipeye lere ŋa wi yɛn tege na wi yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi yɛn fɛrɛwɛ na, wo maa nayinmɛ nii pilige pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Tawa jɛnri mbe pye ma yeri, ma sila fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ penjagbɔrɔ mbe pye ma yeri, mɛɛ pye yɛwɛrɛgɛ na ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Pe sɛgɛwɛrɛ sɔgɔ ma kan yaakara ndanlawa ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ pe nɔ kara tanra jɛndɛ sɔgɔ peri kan ma yeri mbɛnwɛ ni ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa wi maa nawa ŋgbanni jaga jaga, wi maa maara kɔɔn;

\par }{\Q lere ŋa wi maa kala kunni wi yɛɛ ni, wi ma malaga kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Tiyanŋa wi konɔ li yɛn ma yin wuuro yuguyugu ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele pe konɔ li yɛn ma laga
kpoyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Pyɔ kajɛnŋɛ wi maa to wi nawa pi yinŋgi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pyɔ tijinliwɛ fu fɔ wi maa wi nɔ wi tifaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lembigewe kapyere ti maa nayinmɛ kaan tijinliwɛ fu fɔ wi yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wì jilige, wi ma sin wa wi tangalɔmɔ pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Na yɛrifɛnnɛ woro wa mbe yo mbe yan pe yɛɛ yeri, kagala ŋgele kè kɔn ma tɛgɛ mbe pye, ke ma jɔgɔ;

\par }{\Q na yɛrifɛnnɛ paga lɛgɛ, kagala ke maa yɔngɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Lere ŋa wi ma lere yɔn sogo sɛnjɛndɛ ni, ki ma nayinmɛ kan wi yeri;

\par }{\Q na sɛnrɛ ti ka yo ti yosanga na, ki ma pye ma yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa wi yɛn tijinliwɛ fɔ, konɔ na li maa kee wa naayeri na yinwege kaan lere yeri, lo wi ma lɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ konɔ na li maa tinrigi wa nɔgɔna wa kuulo tara, wi maa yɛɛ shɔ li ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mbele pe maa pe yɛɛ gbogo, Yawe Yɛnŋɛlɛ li ma pe yinrɛ ti tɔngɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ li maa wele naŋgunjɔ wi laga ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Jatere pere ti yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnjɛndɛ ti ma pye ma laga li yɛgɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lere ŋa wi yɛnlɛ na tin tɔnli pee jawa na, wi ma jɔlɔgɔ wa wi go woolo pe na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa yarikanra nambara woro ti yɛn maa mbɛn, wi yaa yinwege ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Lesinŋɛ wi ma jatere pye jɛŋgɛ gbɛn mbe si jɛn mbe yɔn sogomɔ kan lere yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnpere to ti maa yinrigi wa lepee wi yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma lali lepeele pe ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma lesinmbele pe yɛnrɛwɛ pi logo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Welelɔmɔ jɛmbɛ pi ma nayinmɛ kan lere yeri wa wi kotogo na,

\par }{\Q sɛntanra logowo pi ma fanŋga le lere ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda ti ma lere le konɔ jɛnnɛ ni, lere ŋa kaa ti nuru,

\par }{\Q wi yaa ka cɛn wa kajɛnmbɛlɛ pe sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Lere ŋa wi ma je yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na, wi yɛɛra yinwege ki yɛn maa mbɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma yɛnlɛ yɛrɛwɛ sɛnŋgbanra ti na, wo ma tijinliwɛ ta.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn fanŋga fɔ \newline  kala li ni fuun ni
\par }
{\Q \VS{33}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ki maa kajɛnmɛ nari lere na;

\par }{\Q gbɔgɔwɔ pi ma ta yɛɛ go sogowo po puŋgo na.




\par }\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Sɛnwee wi ma kagala kele kɔn ma tɛgɛ wa wi nawa mbe pye;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ke pyewe po yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ lo wogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Sɛnwee wi kapyegele ke ni fuun ke yɛn ma yɔn wi yɛɛ yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li sɛnwee wi jatere pyelɔmɔ pi jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ma kala li le Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ,

\par }{\Q pa kagala ŋgele mà kɔn ma tɛgɛ mbe pye ke yaa yɔn ma kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yaara ti ni fuun ti da go ka na;

\par }{\Q ali yɛrɛ lepee lùu da jɔlɔgɔ pilige ko kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere ŋa fuun wi maa wi yɛɛ gbogo, wi kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ;

\par }{\Q ki woro na lere kɔɔn shyɛn, ki lerefɔ Yɛnŋɛlɛ li se kaa yaga mbajɔlɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mbaa kajɛŋgɛ piin konaa mbe pye lere ŋa pè taga wi na, ki ma ti ma kajɔɔgɔ ki ma kala yaga ma na;

\par }{\Q lere ŋa wi maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, wi ma kapege pyege ki yaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Na lere ŋa tangalɔmɔ ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla,

\par }{\Q li ma tanwa le ki fɔ wo naa wi mbɛnfɛnnɛ pe sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ma yaara jɛnri ta kasinŋge ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ ma yarilɛgɛrɛ ta nambara ni ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛnwee wi ma kagala kɔn ma tɛgɛ mbe pye;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma ti ke ma pye.


\par }{\SH Wunlumbolo pe kala
\par }
{\Q \VS{10}Wunlunaŋa wi sɛnyoro ti yɛn paa Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ yɛn;

\par }{\Q wi kaa kiti wi kɔɔn wii daga mbe puŋgo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Culo kanŋgaga woo naa culo ŋa wì yala poro pe yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla;

\par }{\Q puwakuruye mbele pe ma pye wa kasha ki ni, lo kɛɛ tunŋgo yi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kapege pyewe pi yɛn ma tijanga wunlumbolo pe yɛgɛ na,

\par }{\Q katugu mbaa kasinŋge piin ko ki ma wunluwɔ pi kan yeresaga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mbele pe maa sɛnsinnde yuun, pe kala li yɛn ma wunlumbolo pe ndanla;

\par }{\Q lere ŋa wi maa kaselege yuun, wi yɛn ma pe ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wunlunaŋa wi ka nawa ŋgban, wi mbe ya ti pe lere gbo;

\par }{\Q ɛɛn fɔ sɛnwee kajɛnŋɛ wi maa naŋgbanwa pi sogo wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wunlunaŋa wi yɛgɛ welewe pi ka tanla, leele pe ma yinwege ta;

\par }{\Q wi kagbaraga pyege ki yɛn paa yɔnrɔ tisaga koŋgbanŋga yɛn.


\par }{\SH Lerewe kapyere cacɛnwɛ pi ni
\par }
{\Q \VS{16}Mbe kajɛnmɛ ta kì mbɔnrɔ ma wɛ tɛ tawa na;

\par }{\Q mbe tijinliwɛ ta kì mbɔnrɔ ma wɛ warifuwe tawa na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lesinmbele pe tangalɔmɔ po yɛn mbe yɛɛ laga kapege ki na;

\par }{\Q lere ŋa wi maa wi tangalɔmɔ pi kɔrɔsi, wo maa wi yɛɛ yinwege ki kɔrɔsi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yɛɛ gbɔgɔwɔ pi ma lere jɔgɔ;

\par }{\Q yɛɛ nagawa pi ma lere jan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mbɔɔn yɛɛ tirige mbe pinlɛ mbele pe yɛn tege na pe ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ ma wɛ ma sa pinlɛ mbele pe maa pe yɛɛ gbogo, na yaara nda pè koli na yɛɛlɛ pe yɛɛ na ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lere ŋa wi ma jatere pye kala na, wi wogo ki ma yɔn;

\par }{\Q lere ŋa wi maa jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, fɛrɛwɛ yɛn wi woo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lere ŋa wì jilige wa wi kotogo na, wo pe maa yinri tijinliwɛ fɔ;

\par }{\Q sɛnjɛndɛ yogo ki ma fanŋga ta lere na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi ma yinwege kan mbele pè kala jɛn pe yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembire ti kambajɛnmɛ pi ma jɔlɔgɔ wa ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛnwee kajɛnŋɛ wi ma jatere pye gbɛn mbe si jɛn mbe para;

\par }{\Q ko ki ma fanŋga kan wi yɔn sɛnrɛ ti yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Sɛnjɛndɛ ti yɛn paa sɛnrɛgɛ yɛn,

\par }{\Q ti ma kotoyinŋge kan sɛnwee wi yeri konaa maa wire ti pagala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Konɔ la ma pye sinnɛ lere wa yɛgɛ na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li kɔsaga ko ma pye kunwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Sɛnwee wi fuŋgbolo lo li maa le tunŋgo pyege ki ni;

\par }{\Q wi yɔn suro jawa pi maa wa tunŋgo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lejaga wi ma tipege ki gbɛgɛlɛ,

\par }{\Q wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn ma pe paa kasɔn ŋgbanli yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Tijinliwɛ pee fɔ wi maa maara kɔɔn;

\par }{\Q leele sangafɔ wi ma wɛnnɛ kɔn pe yɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Lewɛlɛwɛ wi maa lewee yɛnlɛ wi fanla mboo puŋgo,

\par }{\Q mboo le kombege.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Lere ŋa wi maa yɛngɛlɛ ke tɔn na tipege jatere piin mbe pye, konaa mboo yɔngbasɛlɛgɛ ki nɔ ko jatere wo ni,

\par }{\Q ki fɔ wì tipege pye makɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Lelɛwɛ yinzifire ti yɛn gbɔgɔwɔ wunluwɔ njala,

\par }{\Q mbele pe tangalɔmɔ pì sin poro pe mali ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Lere ŋa wila la nawa ŋgbanni jaga jaga, wì mbɔnrɔ maliŋgbɔɔn kotogofɔ na;

\par }{\Q lere ŋa wi maa yɛɛ yingiwɛ jɛn, wì mbɔnrɔ lere ŋa wi ma malaga gbɔn ma ca shɔ ma ta wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Leele pe ma pɛtɛ gbɔn mbe ta mbe kala la kɔn mbe tɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kala o kala li ma kɔn ma tɛgɛ, li ma yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yeri.




\par }\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Ma yaakara wara jɛnri ta ma ka yɛyinŋge na,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ go kì yin kara ni maa kaa, mbe sigi ta maara yɛn wa ki ni ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kulo ŋa wi yɛn tijinliwɛ fɔ wi yaa ka cɛn wi tafɔ wi pinambyɔ lejaga wi go na;

\par }{\Q wi yaa ka wi tasaga ta wa wi tafɔ wi pinambiile sanmbala pe kɔrɔgɔ ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Pe ma warifuwe wi yan wa fugufugu kasɔn ki ni, mbe tɛ wi yan wa yira kasɔn ki ni mberi pye
kpoyi,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba fun, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma sɛnwee wi sunndo wi cancan mbe wele, mboo tiyɔnwɔ pi jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kapege pyefɔ wo wi maa nuru sɛnpere yofɔ wi yeri;

\par }{\Q yagbogolo fɔ wo wi ma nuŋgbolo jan sɛnjagara yofɔ wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere ŋa wi maa tɛgɛ fyɔnwɔ fɔ wi na, wi dafɔ wo ki fɔ wi maa tifaga;

\par }{\Q lere ŋa wi maa yɔgɔri lere wa jɔlɔgɔ wogo na, Yɛnŋɛlɛ li se ka ki fɔ wi yaga mbajɔlɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Pishyɛnwoolo pe yɛn paa wunluwɔ njagala yɛn lelɛŋgbaŋgala ke kan;

\par }{\Q piile pe gbɔgɔwɔ po pi yɛn pe sevɛnnɛ wele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Sɛnjɛndɛ ti woro ma yala wa lembige ki yɔn;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, yagbolo mbe yiri wa yɛkelewe wi yɔn kì tijanga ma wɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yarikanra nda ti ma kan larawa, ti yɛn paa sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo yɛn ti kanfɛnnɛ pe yɛgɛ na;

\par }{\Q pe maa ki jate ma yo ti kanwa pi kala na, paga kɛɛ le kala o kala ni, li yaa yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wi ma kajɔɔgɔ ŋga kì pye wi na ki kala yaga, wi maa ki jaa ndanlawa mbe pye pe sɔgɔwɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, ŋa wi ma koro na kajɔɔgɔ ŋga kì pye ki sɛnrɛ yuun suyi, wi ma wɛnnɛ jɛmbɛlɛ kɔn pe yɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wì jilige mboo jɛrɛgi, ki ma ye wi ni,

\par }{\Q ma wɛ pe lembige gbɔn gbatorogo yɛnlɛ cɛnmɛ ni ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lepee wi maa ŋga jaa ko yɛn mbe yiri mbe je;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pitunŋɔ ŋa wila lere yinriwɛ ta, pe yaa ka wa torogo wa wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Cɛngɛ urusi ŋga ki piile pè wɔ ki kɛɛ, a kì jangari, mbe sa fili ko ka ni,

\par }{\Q ki mbɔnrɔ ma sa fili lembige ka ni, ŋga ki yɛn naga lembigewe kapyere piin ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa wi ma kajɛŋgɛ ki fɔgɔ tɔn tipege ni,

\par }{\Q tipege ki se kɔ wa ki fɔ wi go ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mbe malaga kɔn ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na ma ma kaa lasulugo yɛngɛ we;

\par }{\Q sanni maara ti sa yiri ti ŋgban, ma yɛɛ wɔ wa ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Lere ŋa wi ma tanga kan lepee wi yeri, konaa ŋa wi ma lesinŋɛ wi le jɔlɔgɔ,

\par }{\Q pe ni fuun shyɛn pe kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mbe penjara le lembige ki kɛɛ ki sa kajɛnmɛ lɔ,

\par }{\Q ko yaa yiŋgi yɔn ki kan? Mà jɛn tijinliwɛ woro ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Wɛnnɛ pe ma pye ma pe yɛɛ ndanla wagati pyew,

\par }{\Q nɔsepyɔ wo ma pye le mbɔɔn saga jorowo sanga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Tijinliwɛ fu fɔ wo wi ma yɔn kan,

\par }{\Q mbe yere wi lewee yɛnlɛ wa fɔgɔ ni mbege tɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lere ŋa maara yɛn maa ndanla, kapege ko ki yɛn maa ndanla;

\par }{\Q lere ŋa wi maa wi yɛɛ nari, wi maa wi yɛɛ jɔgɔsaga jaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lere ŋa wi nawa pi woro ma filige wi na, wi se fɛrɛwɛ ta;

\par }{\Q lere ŋa wi yɔn kì pe wi na, jɔlɔgɔ yaa to wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lere ŋa wi ma lembige ki se, wi wogo yɛn jatere piriwɛn;

\par }{\Q kambajɛnŋɛ wi to wila ya mbaa yɔgɔri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nayinmɛ pi maa yambagawa kaan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ jatere piriwɛn pi ma lere fanŋga kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Lepee wi ma yarikanra nambara woro shɔ larawa,

\par }{\Q mbe kiti wi kɔn mbe tɔn ŋga ki yɛn ma sin ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Tijinliwɛ fɔ wila puŋgo kajɛnmɛ po na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige ki yɛngɛlɛ ke ma pye yaara nda ki se ya ta to na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Pyɔ ŋa wi yɛn lembige, wi maa to wi nawa pi tanga wi na;

\par }{\Q mboo nɔ wi jatere wi piri wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ki woro ma yɔn pe wɔnɔ wa lesinŋɛ wa na;

\par }{\Q ki woro ma yala fun pe fanŋga fɔ wi gbɔn wi kasinŋge pyewe pi kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lere ŋa wi maa wi sɛnyoro ti kɔrɔsi, wo yɛn ma kala jɛn;

\par }{\Q lere ŋa wùu yɛɛ yingiwɛ jɛn, wo yɛn tijinliwɛ fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ali yɛrɛ tijinliwɛ fu fɔ, na wi ka pyeri, pe maa ki jate ndɛɛ wi yɛn kajɛnŋɛ;

\par }{\Q na wi kaa yɔn ki tɔn, pe maga yan ndɛɛ wi yɛn tijinliwɛ fɔ.




\par }\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Lere ŋa wi maa cɛɛn wi yɛ, wi yɛɛra tɔnli wo wi maa jaa;

\par }{\Q paga yo pe yaa wi saga jatere jɛnŋɛ ni, wi ma nawa ŋgban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ŋga ki yɛn ma lembige ki ndanla ko ma ki yɛn tijinliwɛ we;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mboo yɛɛra nawa kala li naga, ko ki yɛn maa ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Tipewe pi maa paan letifagawa ni;

\par }{\Q mbe yɛɛ tifaga ki maa paan fɛrɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Sɛnwee wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn ma jugo paa kɔgɔje yɛn;

\par }{\Q ti yɛn paa lafogo yɛn ŋga kì yin ma jaraga, ti maa kajɛnmɛ kaan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ki woro ma yɔn pe gbogolo lepee wi ni, pe tanga ki kan wi yeri;

\par }{\Q mbe si kiti kɔn mbe tanga ki shɔ lesinŋɛ wi yeri, ki woro ma yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lembige ki sɛnyoro ti maa maara kɔɔn;

\par }{\Q ki yɔn sɛnrɛ ti ma kaa wi kan pe maa gbɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Lembige ki sɛnyoro ti maga jɔgɔ,

\par }{\Q ki yɛɛra yɔn sɛnrɛ ti maga yigi paa pɛnɛ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Leele sangafɔ wi sɛnrɛ ti yɛn paa sutanra yɛn,

\par }{\Q ti ma ye ma gbɔn fɔ wa sɛnwee wi sunndo wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wi maa tiyanra piin wa wi tunŋgo ki ni,

\par }{\Q wo naa jɔgɔwɔ pyefɔ wi ni pe ni fuun pe yɛn nuŋgba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn paa malaga sigesanŋgazo yɛn,

\par }{\Q lesinŋɛ wi ma fe ma saa lara wa mbe shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Penjagbɔrɔ fɔ wi penjara ti yɛn wi yeri paa malaga sigeca yɛn;

\par }{\Q wi maa ki jate ndɛɛ
malaga sigembogo yi, ŋga ki maa wi go singi yaraga pyew ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yɛɛ gbɔgɔwɔ pi ka pan wa sɛnwee wi kotogo na, ki puŋgo kala li yɛn jɔgɔwɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbe yɛɛ tirige, ki puŋgo kala li yɛn gbɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa wi ma yɔn sogowo kan sɛnrɛ na, na wi fari logo mbe wali ti na, ki fɔ wi yɛn tijinliwɛ fu fɔ,

\par }{\Q fɛrɛ ti yɛn wi woro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛnwee wi jatere wi ka pye mbe cɛn wi na, ki maga kan wi ma ya yama pi ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ jatere wi ka piri wi na, ambɔ wi yaa fanŋga kan wi yeri?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Lere ŋa wì jilige wi ma yɛnlɛ mbe jɛnmɛ ta,

\par }{\Q kajɛnmbɛlɛ pe maa nagawa sɛnjɛndɛ jaa mbe logo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Yarikanra ti ma konɔ kan sɛnwee wi yeri,

\par }{\Q mbe ti wi ya wila gbɔɔn legbɔɔlɔ pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa wi ma keli ma wi kiti kɔnkala li yɛgɛ yo, pe maga yan ndɛɛ wo wogo ko ki tanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ na wi maliwee wi ka ka pan mboo woyoro ti yo, pe mɛɛ ti sɛgɛsɛgɛ mbe sa yiri wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mbe pɛtɛ gbɔn mbe kaselege ki jɛn, ki ma malaga kɔ,

\par }{\Q mbe kala la kɔn mbe tɛgɛ fanŋga fɛnnɛ pe sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Sefɔ ŋa pè ye wi tɛgɛ, mbe fulo wi tanla kì ŋgban ma wɛ, ma sa to malaga sigeca na maga shɔ ko na;

\par }{\Q malaga ki kɔwɔ pì ŋgban ma wɛ mbe wunluwɔ go ki sɔgɔyaara ti kaari ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Sɛnwee wi maa wi yɔn suro ti taa wi yɔn sɛnrɛ to fanŋga na;

\par }{\Q wi yɔn sɛnyoro ti fanŋga na, wi maa kaa na tinni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Sɛnwee wi sɛnyoro ti mbe ya ti wi kunwɔ ta nakoma wi yinwege ta,

\par }{\Q yogo ki ka lere ŋa ndanla, wi ma kaa ki tɔnli wi ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Lere ŋa wì jɛlɛ ta ma pɔri, fɛrɛwɛ yɛn wi woo;

\par }{\Q kagbaraga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pye ki fɔ wi kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Fyɔnwɔ fɔ wi maa para go sogowo ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ penjagbɔrɔ fɔ wi maa yɔn sogo sɛnŋgbanra ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Wɛnnɛ lɛgɛrɛ ka pye lere ŋa yeri, wi mbe ya jɔlɔgɔ ta,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wɔnlɔ ŋgbarawa wi ma mara ma na ma wɛ nɔsepyɔ na.




\par }\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Fyɔnwɔ fɔ ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na,

\par }{\Q wo mbɔnrɔ lembige ŋga ki maa finlɛlɛ ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mbe ye kala li ni li mbajɛnmɛ, ko si yɔn;

\par }{\Q mbe fyɛɛlɛ mbe toro, ki ma lere puŋgo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sɛnwee wi lembigewe pi maa le kombege;

\par }{\Q kona wi mɛɛ nawa ŋgban Yawe Yɛnŋɛlɛ lo ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Penjagbɔrɔ tawa pi ma sɛnwee wi wɛnnɛ pe lɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ fyɔnwɔ fɔ wi wɛnnɛ pe ma laga wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Sɛrɛfɔ yagboyoo wi se ka koro mbajɔlɔwɔ;

\par }{\Q lere ŋa wi maa yagbogolo finlɛlɛ wi se ka shɔ jɔlɔgɔ ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lelɛgɛrɛ pe maa ki jaa pe kala li legbɔɔ wi ndanla;

\par }{\Q lere ŋa wi maa kaan, wi ma pye leele pe ni fuun pe wɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Fyɔnwɔ fɔ wi nɔsepiile pe ni fuun pe maa panra;

\par }{\Q wi wɛnnɛ poro wogo ko wɛ, pe ma laga wi na;

\par }{\Q ali na wi kaa jaa mbe para pe ni, wila lere yan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa wi maa ki jaa mbaa jatere piin, wi yɛɛra kala li yɛn maa ndanla;

\par }{\Q lere ŋa wi ma kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi ta, fɛrɛwɛ yɛn wi woo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛrɛfɔ yagboyoo wi se ka koro mbajɔlɔwɔ;

\par }{\Q lere ŋa wi maa yagbogolo finlɛlɛ wi yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mbaa ma yinwege ki piin paa legbɔɔ yɛn, kii daga lembige ni;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, kulo wii daga mbe cɛn wunluwɔ piile go na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lere ŋa wì jilige wi maa kala kunni wi yɛɛ ni;

\par }{\Q wi ma kajɔɔgɔ ŋga kì pye wi na ki kala yaga, ko ma pye wi gbɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Wunlunaŋa wi naŋgbanwa pi yɛn fyɛrɛ ni paa jara gbelege yɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wi kagbaraga ki yɛn paa fɔɔngɔ yɛn, ŋga kì wo yan na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Pyɔ ŋa wi yɛn lembige, wi ma jɔlɔgɔ wa wi to wi na;

\par }{\Q jɛlɛ maara kɔnfɔ wi ma pye paa tɔnmɔ sɔlɔsaga yɛn, ŋga ki maa sɔɔlɔ suyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lere mbe ya mbe go naa penjagbɔrɔ ta kɔrɔgɔ wi teele pe yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ jɛlɛ ŋa wì jilige, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma wo kan lere yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tiyanra ti ma wɔnlɔwɔ gbɔɔ wa lere na,

\par }{\Q lere ŋa wi ma koro tunŋgo mbapyege, fuŋgo ma to wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Lere ŋa wi maa tanri ŋgasegele ke na, wi maa wi yɛɛra yinwege ki kɔrɔsi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi woro naa tangalɔmɔ pi kɔrɔsi, wo yaa ku.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa ka kajɛŋgɛ pye fyɔnwɔ fɔ wi kan, ki fɔ wì fɔgɔ taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na;

\par }{\Q li yaa ka ki fɔ wi kajɛŋgɛ ki fɔgɔ tɔn wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ma pyɔ wi koro sanga ŋa ni ma jigi wi yɛn ki na mboo saga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ maga ka nawa ŋgban wi ni fɔ mbe saa wi gbosaga jaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lere ŋa wì nawa ŋgban na lewɛlɛwɛ kapyere piin, wi daga mbe yariwɔndɔ wɔ;

\par }{\Q nakoma ma kaa kala yaga, wi yaa nuru mbe ka pye naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ta yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti nuru, ma yɛnlɛ nagawa sɛnrɛ ti na;

\par }{\Q jaŋgo ko puŋgo na, ma pye kajɛnŋɛ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kagala lɛgɛrɛ yɛn wa sɛnwee wi nawa mbe pye,

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li ka ŋga kɔn mbe tɛgɛ ko ki yaa pye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ŋga pe maa jaa sɛnwee wi yeri ko yɛn fɔ wi pye lere ŋa pe taga wi na;

\par }{\Q ma pye fyɔnwɔ fɔ ko mbɔnrɔ ma pye yagbogolo fɔ ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ki ma yinwege kan lere yeri;

\par }{\Q wi ma tin wi yɛɛ ni, ma cɛn yɛyinŋge na, tipege kpɛ se ya gbɔn wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Tiyanŋa wi maa kɛɛ ko le wa sogbolo lo ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wila ya mbege sɔngɔrɔ yɛrɛ mbe kari ki ni wa wi yɔn ko yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Lere ŋa wi maa kala lakoo, na ma kaa gbɔn, kambajɛnŋɛ wi kaga yan, wi ma tijinliwɛ ta;

\par }{\Q na maga tijinliwɛ fɔ wi yɛri, ki ma ka taga wi jɛnmɛ pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Pyɔ ŋa wi maa to wi wogo ki jɔgɔ, mboo nɔ wi purɔ,

\par }{\Q wi yɛn pyɔ ŋa wi ma fɛrɛ wa lere na, ma letifagawa kala pye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Na pinambyɔ, na mɛɛ yɛnlɛ mbaa nagawa sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q ma yaa ma yɛɛ laga lali jɛnmɛ pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Sɛrɛfɔ tipee wi maa tɛgɛ kaselege ki na;

\par }{\Q kapege pyege ki yɛn ma lepee wi ndanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Jɔlɔgɔ yɛn ma gbɛgɛlɛ na mbele pe maa kala lakoo pe singi;

\par }{\Q gbɔnrɔ yɛn ma gbɛgɛlɛ na lembige ki pɔgɔlɔ ke singi.




\par }\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Duvɛn wi ma lere kan wi maa wi yɛɛ gbogo,

\par }{\Q sinmɛ wɛlɛwɛ pi maa paan yogo lɛgɛrɛ ni;

\par }{\Q lere o lere wi maa pi woo na tinni wo yɛn kambajɛnŋɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Wunlunaŋa wi naŋgbanwa pi yɛn fyɛrɛ ni paa jara yirifɔnŋɔ ma kaa na gbele we;

\par }{\Q lere ŋa ka wi nawa pi ŋgban, wi maa yɛɛ go ki pɛrɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mbɔɔn yɛɛ laga lali maara ti ni, ki ma gbɔgɔwɔ kan lere yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambajɛnŋɛ wi maa maara kɔɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Were ti kala na, tiyanŋa wila yɛnlɛ mbaa fali wa wi kɛrɛ,

\par }{\Q na yarilire kɔnsanga wiga ka pan mbe gbɔn, wi maa ki jaa mbe yarilire kɔn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wila yaraga ka kpɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kagala ŋgele sɛnwee wi ma kɔn ma tɛgɛ wa wi nawa ke yɛn ma lara paa latijugo tɔnmɔ yɛn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wì jilige, wo wi ma ke yirige funwa na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lelɛgɛrɛ pe maa ki yuun ma yo pe yɛn leele mbele pe mbe ya taga pe na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa pe mbe ya taga wi na wo tawa si tanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Lesinŋɛ wi tangalɔmɔ pi yɛn ma filige,

\par }{\Q wi puŋgo na, fɛrɛwɛ yɛn wi piile pe woo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Na wunlunaŋa wi ka cɛn kiti kɔngɔ ki na sanga ŋa ni,

\par }{\Q ŋga fuun ki yɛn tipege, wi maga yan teere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ambɔ wi mbe ya mbege yo mbe yo fɔ: «Mìlan nawa pi pye pì filige,

\par }{\Q na kapere pyew tì laga na na mala pye
kpoyi?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mbaa pɛrɛgɛ naa lɔnɔ piin puwakuruye cɛnlɛ shyɛn nakoma tiwiyaara cɛnlɛ shyɛn ni,

\par }{\Q ki kagala shyɛn ke yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ali yɛrɛ pyɔ jɛɛ wi kapyegele ke maga naga,

\par }{\Q na kaa pye wi tangalɔmɔ pi yaa ka pye jɛrɛgisaga fu konaa mbe sin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì nuŋgbogolo ke da mbaa nuru ke ni,

\par }{\Q konaa ma yɛngɛlɛ ke da mbaa yaan ke ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Maga ka ti wɔnlɔwɔ pɔɔn ndanla mbe sa toro, jaŋgo maga ka pye fyɔnwɔ fɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ maa yinrigi faa, pa ma yaa la yaakara taa mbaa tinni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lɔfɔ wi maa gbele na yuun fɔ: «Ki woro ma yɔn! Ki woro ma yɔn!»

\par }{\Q Na wiga ka lɔ mbaa kee, wi mɛɛ yo fɔ wì yɛrijɛgɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tɛ wi ma ta, somu sɔnŋgbanga woo wi lɛgɛrɛ ma ta,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa jɛnmɛ sɛnrɛ maa yinrigi wa wi yɔn, wo yɛn yaraga ŋga ki yɛn sɔnŋgbanga wogo naa ma wɛ to na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Na lere wa ka yere letelewe wa fɔgɔ go kala ni, ki fɔ wi derege ki shɔ wi yeri maga tɛgɛ fɔgɔ ki yɔnlɔ;

\par }{\Q na wi ka yere nambanŋa wa fɔgɔ go kala ni, yaraga ka shɔ wi yeri maga tɛgɛ fɔgɔ ki yɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Suro nda tì ta nambara ni, ti ma tanla wa sɛnwee wi yɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ puŋgo na, ti ma pye paa yɛlɛgɛ yɛn maa yɔn ki yin kanw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kagala ŋgele sɛnwee wì kɔn ma tɛgɛ mbe pye, ke ma pye ma yɔn fili yɛrɛwɛ po fanŋga na;

\par }{\Q na ma kaa kee malaga, ma daga mbe jatere pye ma kagala ke na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lere ŋa wi maa lesangara sɛnrɛ yuun, wi ma ŋgundo kagala ke yirige funwa na;

\par }{\Q tɔɔn yɛɛ kɔrɔsi lere ŋa wi yɔn ki yɛn forifori wi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lere ŋa wi maa to naa wi nɔ pe tifaga,

\par }{\Q wi yaa wi yɛɛ yinwege ki yan kila koo paa fitanla yɛn, ŋa wi yaa figi diwi wɔlɔ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Penjagbɔrɔ nda tì ta fyɛlɛgɛ na wa ki lɛsaga,

\par }{\Q puŋgo na duwaw na pye ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Maga ka yo fɔ: «Kapege ŋga kì pye na na, mi yaa ki fɔgɔ tɔn.»

\par }{\Q Ma jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, pa li yaa ma shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Puwakuru ŋa pe ma gbɔn ma piri, wi kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;

\par }{\Q mbe culo wi nambara ki woro ma yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Sɛnwee wi yinwege kala pyew li yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ lo kɛɛ;

\par }{\Q sɛnwee yinwege ki yɛn na kee laga ŋga na, wi mbe ya mbege jɛn mɛlɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Lere ŋa wi ma
yɔn fɔlɔ kɔn fyɛlɛgɛ na mbe yo wi yaa yaraga ka kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q ki yɔn fɔlɔ li lɛŋgɔlɔ mbe si jɛn mbaa jatere piin, ki fɔ wi maa yɛɛ le pɛnɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Wunlunaŋa ŋa wi yɛn kajɛnŋɛ, wi ma lepeele pe pɛ ma pe wɔ wa;

\par }{\Q wi ma pe le jɔlɔgɔ, wila pe yinriwɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Sɛnwee wi jatere wo wi yɛn fitanla yanwa mba Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan wi yeri,

\par }{\Q jaŋgo mbaa wi nawa kagala ŋgele ke yɛn ma jugo ke cancan mbe ke jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Kagbaraga konaa mbe pye tagawa ni, ko ki maa wunlunaŋa wi go singi;

\par }{\Q kagbaraga pyege ko ki maa wunluwɔ pi kan yeresaga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Lefɔnmbɔlɔ pe fanŋga ko ki yɛn paa pe fereyaraga yɛn;

\par }{\Q lelɛɛlɛ pe yinzifire to ti yɛn pe gbɔgɔwɔ we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Gbɔnrɔ sagbanra to ti yɛn kapege pyefɔ wi kapege ki wɛrɛ re;

\par }{\Q gbɔnrɔ nda ti ma ye sɛnwee wi ni, ti maa nawa jatere wi kanŋga maa pye kpoyi.




\par }\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Wunlunaŋa wi jatere wi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ, na wi yɛgɛ sinni paa lafogo tɔnmɔ yɛn,

\par }{\Q laga ŋga ka li ndanla li ma pi yɛgɛ sin wa ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Sɛnwee wi kapyegele ke ni fuun ke yɛn ma yɔn wi yɛɛ yɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma sɛnwee wi jatere pyelɔmɔ pi jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mbaa ŋga ki yɛn ma yala konaa ma sin ki piin,

\par }{\Q ko yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla ma wɛ
saraga wɔmɔ na li yeri ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mbaa yɛɛ tungu leele na konaa mbaa yɛɛ gbogo,

\par }{\Q ki yɛn kagala ŋgele ke maa lepee wi kapege ki nari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere ŋa wi ma kagala kele kɔnkɔn ma tɛgɛtɛgɛ wi tunŋgo ki pyelɔmɔ pi na, wi ma kaa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma fo ma kɛɛ le kala ni, ki kɔsaga wi ma pye fyɔnwɔ fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mbele pe ma yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta yagbogowo pi fanŋga na,

\par }{\Q ki yɛn paa tifɛlɛgɛ torowogo yɛn, ŋga ki ma kunwɔ kan lere yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Lepeele pe lewɛlɛwɛ kapyere ti yaa ka pe jɔgɔ mbe pe wɔ wa,

\par }{\Q katugu paa yɛnlɛ mbaa kasinŋge piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kajɔɔgɔ pyefɔ wi tangalɔmɔ pi yɛn ma kolo,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi nawa pì filige wi na, wi tangalɔmɔ pi ma pye ma sin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Maa wɔnlɔ wa birigo ki go na logologo wa ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ ma pye go nuŋgba ni jɛlɛ malinjagara winfɔ wi ni ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kapege pyege ki la ma pye lepee wi na,

\par }{\Q wila wi wɔnlɔ jate wi yinriwɛ ta yɛrɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ŋa wi maa kala lakoo, na paga wi le jɔlɔgɔ, ki ma kajɛnmɛ kan kambajɛnŋɛ wi yeri;

\par }{\Q na maga tijinliwɛ fɔ wi yɛgɛ naga, wi ma jɛnmɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yɛnŋɛlɛ le, lo na li yɛn ma sin, li yɛgɛ yɛn ŋga ki yɛn na piin wa lepee wi go ki na;

\par }{\Q li ma jɔlɔgɔ wa lepee wi na fyaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ŋa wi yɛn tege na wi kaa gbele mbaa sagawa jaa, lere ŋa wi maa nuŋgbogolo ke tɔn ki na,

\par }{\Q wo fun wi yaa ka yeri mbe sagawa ja, ɛɛn fɔ pe se kaa yɔn sogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mbe yarikanga kan naŋgbanwa fɔ wi yeri larawa, ki maa naŋgbanwa pi sogo wi na;

\par }{\Q mbe yarikanga ki kan ŋgundo ni, ki maa naŋgbanwa gbɔɔ pi kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mbaa tanri ŋga kì sin ki na, ki ma pye nayinmɛ lesinŋɛ wi yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ki ma pye fyɛrɛ gbɔrɔ ni kapege pyefɔ wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Lere o lere kaa yɛɛ laga tijinliwɛ konɔ li na,

\par }{\Q sanni jɛnri wi yaa wi yɛɛ yan wa kuulo pe sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Katangala ke yɛn ma lere ŋa ndanla, wi ma kaa pye tege na;

\par }{\Q duvɛn wo naa legbɔɔlɔ lige ki yɛn ma lere ŋa ndanla, wo se pye penjagbɔrɔ fɔ fyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lepee wo wi yaa ka pye lesinŋɛ wi go shɔgɔ sara;

\par }{\Q leele fanlafɔ wo wi yaa ka pye lejɛnŋɛ wi go shɔgɔ sara we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lere mbe sa cɛn wa
gbinri wi ni wi yɛ,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ wi sa cɛn jɛlɛ ŋa wi yɛn malinjagara fɔ naa cɛnŋgbanwa fɔ wi ni ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Yarijɛndɛ tiyɔnrɔ naa sinmɛ liwoo ma pye wa kajɛnŋɛ wi go;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige ko ma ki woro ti ni fuun ti li yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lere ŋa kaa kasinŋge naa kajɛŋgɛ jaa mbaa piin, ko fɔ wo yaa yinwege ta;

\par }{\Q pe yaa wi yigi kasinŋge ni mbaa wi gbogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kajɛnŋɛ wi ma ya ma ye, ma maliŋgbɔɔnlɔ wɛlimbɛlɛ ca shɔ maga ta;

\par }{\Q pe jigi wi yɛn ca ki fanŋga laga ŋga na, wi maga tɔngɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Lere ŋa wi maa yɔn konaa wi sɛnyoro ti yingiwɛ jɛn,

\par }{\Q ko fɔ wo maa yɛɛ shɔ nandangawa kagala ke na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa wi maa wi yɛɛ nari naa yɛɛ gbogo, wo wi maa kala la koo leele na;

\par }{\Q wi maa wi kagala ke ni fuun ke piin yɛɛ gbɔgɔwɔ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kagala ŋgele ke la yɛn tiyanŋa wi na, ke mbapyewe po pi yaa kaa gbo;

\par }{\Q katugu wila yɛnlɛ mbaa tunŋgo piin wi wire ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Pilige lomboŋgo ki ni, wi yɛgɛ maa yinrigi yaara ti na, tila wi yɛnlɛ tin;

\par }{\Q ma si yala lesinŋɛ wo maa kaan wila kɛɛ ŋgban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lepee wi saraga ki yɛn yaritijaanga,

\par }{\Q pee ka logo wìgi wɔ nawa jatere pee ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Yagbogolo sɛrɛya yofɔ wi yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma sɛnrɛ ti logo ma wali ti na, wo wi ma yosaga ta na para suyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Lepee wi maa go ki sheli na kagala ke piin,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wi maa wi tangalɔmɔ pi kɔrɔsi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Sɛnwee wi kajɛnmɛ, naa wi tijinliwɛ,

\par }{\Q konaa wi jatere pyewe po pa se ya mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li kanŋga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Sɛnwee wi ma shɔn gbɛgɛlɛ malaga gbɔnpilige ki mɛgɛ ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ cew tawa pa po ma yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yeri.




\par }\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Mɛtanga kì mbɔnrɔ yarijɛndɛ lɛgɛrɛ tawa na,

\par }{\Q ma kala li ka leele pe ndanla ko mbɔnrɔ warifuwe naa tɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Penjagbɔrɔ fɔ wo naa fyɔnwɔ fɔ wi ni pe yɛn ja,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì pe ni fuun shyɛn pe da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lere ŋa wì jilige, wi ka tipege ki yan kila paan, wi ma lara;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambajɛnŋɛ wo ma tipege ki yan, ma saa ye wa ki ni ma jɔlɔgɔ wa wi yɛɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mbɔɔn yɛɛ go sogo, konaa mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ,

\par }{\Q ki tɔnli wo wi yɛn penjagbɔrɔ tawa, naa gbɔgɔwɔ konaa yinwetɔnlɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Wuuro naa pɛŋgɛlɛ ma pye wa lembasinŋɛ wi konɔ li ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa wi yɛɛ yinwege ki jaa, wi maa yɛɛ laga lali li ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Konɔ jɛnnɛ na pyɔ wi daga mbaa tanri li na, wi naga li ni,

\par }{\Q ali na wi ka ka yiri mbe lɛ, wi se wɔ wa li ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Penjagbɔrɔ fɔ wi ma cɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ pe go na,

\par }{\Q fɔgɔ kɔnfɔ wi ma pye fɔgɔ tagafɔ wi kulo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa kaa kambasinŋge piin, tipege wi ma ta,

\par }{\Q wi lewɛlɛwɛ kapyere wi maa ti piin fanŋga ŋga ni, ki yaa ka kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wi maa kajɛŋgɛ piin wi yaa duwaw ta,

\par }{\Q katugu wi maa wi yaakara ta kaan fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wi maa tɛgɛ leele na, wi purɔ, pa malaga ki yaa kɔ;

\par }{\Q kendige wɔgɔ konaa mbaa ye yɛɛ tifaga ki yaa kɔ fun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lere ŋa ki yɛn maa ndanla wi nawa pi filige wi na, a wila sɛnjɛndɛ yuun,

\par }{\Q wi mbe ya pye wunlunaŋa wi wɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Jɛnmɛ jɛmbɛ pi yɛn lere ŋa yeri, Yawe Yɛnŋɛlɛ li maa wele wi na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma nambara fɔ wi sɛnrɛ to jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Tiyanŋa wi ma yo fɔ: «Jara yɛn wa funwa na!

\par }{\Q Na mi ka yiri, wi yaa na gbo wa konɔ!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Jɛɛlɛ nandaala pe yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa wetijugo yɛn,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li ka nawa ŋgban naŋa ŋa ni, wo wi ma to wa ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tijinliwɛ fu kapyere to ti ma pye wa pyɔ wi kotogo na,

\par }{\Q mboo gbɔn sanwiga ni mboo koro, ko ki maa wɔ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Lere ŋa wi ma fyɔnwɔ fɔ wi jɔlɔ mbe ta mbe ka taga wi yarijɛndɛ ti na,

\par }{\Q nakoma lere ŋa wi ma yarikanra kan penjagbɔrɔ fɔ wi yeri, ki lerefɔ wi ma kaa pye fyɔnwɔ fɔ.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ kagala kele na \newline  ke yɛ ke yɛ
\par }
{\Q \VS{17}Nuŋgbolo jan ma kajɛnmbɛlɛ pe sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q ma jatere wi tɛgɛ jɛnmɛ sɛnrɛ nda mila yuun ti na.


\par }{\Q \VS{18}Katugu ki yaa nayinmɛ kan ma yeri, na ma kari tɛgɛ wa ma nawa we;

\par }{\Q ma gbɛgɛlɛ maa ti yuun na sɛnrɛ ka pan.


\par }{\Q \VS{19}Mila jaa mbɔɔn naga nala,

\par }{\Q jaŋgo mɔɔ jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\Q \VS{20}Mi yo mì yɛrɛwɛ sɛnrɛ nafa ma yiri kɛ yɔnlɔgɔ ma kan ma yeri,

\par }{\Q mbaa ma yɛrɛgi konaa mbaa jɛnmɛ kaan ma yeri?


\par }{\Q \VS{21}Jaŋgo mbe ŋga ki yɛn tagawa ni konaa kaselege ki ni, ti naga ma na;

\par }{\Q ki ka pye ma, lere ŋa wɔ̀ɔn tun ma sa kaselege ki lagaja, ma ta ma yɔn sogomɔ jɛmbɛ kan wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Maga ka fyɔnwɔ fɔ wi kɛɛ yaara ti shɔ wi yeri, katugu wi yɛn fyɔnwɔ fɔ;

\par }{\Q lere ŋa wi yɛn tege na ma pye lere si yere wi ni, maga kaa jɔlɔ wa kiti kɔnsaga;


\par }{\Q \VS{23}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yere pe kala li ni,

\par }{\Q pe kɛɛ yaara mbele pèri shɔ pe yeri, li yaa ka pe yinwege ki kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Maga ka wɛɛnrɛ le lere ŋa wi maa nawa ŋgbanni jaga jaga wi ni,

\par }{\Q maga kaa pinlɛlɛ lewɛlɛwɛ ni.


\par }{\Q \VS{25}Nakoma ma yaa kaa wi tangalɔmɔ pi fɔrɔgi,

\par }{\Q mbe ka sa ma yɛɛ le pɛnɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Maga ka yere ki yerewe mbe yere lere wa go fɔgɔ ni,

\par }{\Q maga ka yɔn kan mbe pye lere wa fɔgɔ sɛrɛfɔ.


\par }{\Q \VS{27}Na kaa pye yaraga woro ma yeri ma fɔgɔ ki tɔn,

\par }{\Q yiŋgi na ma yaa si ti pe pan pɔɔn sinlɛyaraga ki wɔ wa ma nɔgɔ, mbege shɔ ma yeri?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ma tɛlɛye pàa sinndɛɛrɛ nda yerege maga lɛ wa fafafa, ma kɛɛrɛ ti kɔngɔlɔ ke gbɔn,

\par }{\Q maga ka ka wɔ wa ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Maga lere o lere yan wì yɛgɛ to naa tunŋgo ki piin jɛŋgɛ,

\par }{\Q ki kɔsaga wi ma ka saa na tunŋgo piin wunlumbolo kan;

\par }{\Q wi se koro mbaa tunŋgo piin leele mbele pee pe mɛgɛ jɛn poro kan.




\par }\PoetryChap{23}{\Q \VerseOne{1}Na ma ka sa cɛn lisaga legbɔɔ wa ni,

\par }{\Q lere ŋa wi yɛn ma cɛn ma yɛgɛ sɔgɔwɔ, ta wi kɔrɔsi.


\par }{\Q \VS{2}Na kaa pye ma yɛn mafɛ fɔ,

\par }{\Q mɔɔ mafɛ suro lige ki yerege.


\par }{\Q \VS{3}Ma yɛgɛ ka ka yiri wi yaakara tanra ti na,

\par }{\Q pe yɛn nari kaan ma yeri nɔɔ lɛlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Maga kaa ma yɛɛ tege mbaa penjagbɔrɔ lagajaa,

\par }{\Q maga kaa ki wogo ki jate yɛrɛ.


\par }{\Q \VS{5}Ma yɛngɛlɛ kaa tuun penjagbɔrɔ ti na, ti mɛɛ kɔ le teere saw;

\par }{\Q ki ma cɛn ndɛɛ ti kanwira kan ti yɛɛ na,

\par }{\Q mbe yiri sire na paa yɔn yɛn, mbe kari lege wa naayeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Maga ka yɛnlɛ mbe sa lere ŋa wila ma wele tipege ni wi suro li;

\par }{\Q ma yɛgɛ ka ka yiri wi yaakara tanra ti na;


\par }{\Q \VS{7}katugu ŋga ki yɛn wa wi nawa konaa ŋga wi ma yo, ki woro nuŋgba;

\par }{\Q wi ma yo fɔ: «Ta nii, ta woo,» mbe sigi ta ki woro na yiin wa wi nawa.


\par }{\Q \VS{8}Ko puŋgo na, siŋgbele na mà li, ma yaa li tuguru;

\par }{\Q sɛntanra nda mà yo wi ni, ti yaa yiri waga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Maga ka sɛnrɛ yo lembige ki kan,

\par }{\Q katugu ki yaa ma tijinliwɛ sɛnrɛ ti tifaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Sinndɛɛrɛ nda pè yerege maga lɛ wa fafafa, ma lara ti kɔngɔlɔ ke gbɔn, maga kari wɔ wa ti yɔngɔlɔ ke ni,

\par }{\Q mbe kɛrɛ kɔn mbe ye wa pijiriwele pe lara ti ni;


\par }{\Q \VS{11}katugu pe go shɔfɔ, fanŋga yɛn wi ni;

\par }{\Q wi yaa ka yere pe go kala li ni mbe win ma ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kara ŋa paa kaan ma yeri, ma yɛɛ kan wi yeri ma kotogo ki ni fuun ni,

\par }{\Q ma nuŋgbolo jan ma jɛnmɛ sɛnrɛ ti logo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Maga ka pyɔ wi yaga mbakorowo,

\par }{\Q na ma kaa gbɔn sanwiga ni mboo koro, wi se ku.


\par }{\Q \VS{14}Na ma kaa gbɔn sanwiga ni mboo koro,

\par }{\Q ma yaa wi shɔ kunwɔ pi kɛɛ.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ mba teele pè kan \newline  pe pinambiile pe yeri
\par }
{\Q \VS{15}Na pinambyɔ, na kajɛnmɛ ka pye wa ma kotogo na,

\par }{\Q pa mi fun mi yaa yɔgɔrimɔ ta wa na kotogo na.


\par }{\Q \VS{16}Na ma kaa kaselege sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q mi yaa la yɔgɔri wa na nawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Maga kaa yɛgɛ yinrigi kapere pyefɛnnɛ pe na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ wagati wi ni fuun ni.


\par }{\Q \VS{18}Ki ka pye ma, pa ma goto wi yaa yɔn,

\par }{\Q ma jigi tagasaga ki se kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Na pinambyɔ mboro wo na, logo na yeri, ma pye kajɛnŋɛ,

\par }{\Q mɔɔ jatere wi tɛgɛ kozinnɛ li na.


\par }{\Q \VS{20}Maga ka pye sinwɔɔlɔ pe ni,

\par }{\Q nakoma mbele pe wogo yɛn mbaa kara lɛgɛrɛ kaa pe ni;


\par }{\Q \VS{21}katugu sinwɔɔlɔ poro naa sugbɔrɔ lifɛnnɛ pe ni, ki kɔsaga pe ma kaa pye fyɔnwɔ fɛnnɛ;

\par }{\Q pe tiyanra ti kala na, pe yaa kaa yaripɔrɔ kɔnrɔkɔnrɔ nii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ta nuru ma to wi yeri, wo ŋa wɔ̀ɔn se we;

\par }{\Q maga ka ma nɔ wi tifaga, ali na wi ka ka lɛ.


\par }{\Q \VS{23}Kaselege ki lagaja maga ta, maga ka ti ki shɔ ma yeri;

\par }{\Q ma kajɛnmɛ naa nagawa konaa tijinliwɛ pi lagaja, maa ta fun!


\par }{\Q \VS{24}Yɔgɔrimɔ yɛn lesinŋɛ wi to wi woo,

\par }{\Q lere ŋa ka pyɔ kajɛnŋɛ se, nayinmɛ yɛn wi woo!


\par }{\Q \VS{25}Ki yaga ma to naa ma nɔ wi ni paa yɔgɔri,

\par }{\Q ki yaga ma nɔ ŋa wɔ̀ɔn se wi nayinmɛ ta!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Na pinambyɔ, ma jigi wi taga na na,

\par }{\Q maga yaga na tangalɔmɔ pɔɔn ndanla!


\par }{\Q \VS{27}Katugu nanjaa wi yɛn paa wetijugo yɛn,

\par }{\Q jɛlɛ kalikali fɔ wi yɛn paa kɔlɔ yɛn, ŋa wi wele li yɛn ma jori.


\par }{\Q \VS{28}Wi ma lara na singi paa beŋganri pyefɔ yɛn;

\par }{\Q wi ma nambala lɛgɛrɛ le kalikalawa pi ni.


\par }{\SH Sinwɔɔlɔ pe kala
\par }
{\Q \VS{29}Ambɔ wi ma yo fɔ: «How?» Ambɔ wi ma yo fɔ: «Ew?»

\par }{\Q Ambɔ wi maa wiin suyi? Ambɔ wi nawa yɛn ma tanga wi na?

\par }{\Q Ambɔ pe maa gbɔɔn go fu naa wɛlɛgi sanga pyew?

\par }{\Q Ambɔ yɛngɛlɛ ke yɛn ma yanlaga wi na?


\par }{\Q \VS{30}Mbele pe maa cɛɛn na mɔni wa duvɛn wɔgɔ ki na, poro wɛlɛ;

\par }{\Q mbele pe maa duvɛn cɛngɛlɛ ke pinlɛlɛ ke yɛɛ ni naa woo poro wɛlɛ.


\par }{\Q \VS{31}Maga kaa duvɛn wi yɛnwɛ tiyɔnwɔ po wele mbaa yɛgɛ yinrigi wi na,

\par }{\Q maga kaa wi ŋgbɔrɔgɔ konaa wi yɛn sooro yɛgɛ ŋga na wa wɔjɛnnɛ li ni ki wele mbaa yɛgɛ yinrigi wi na.

\par }{\Q Wi tigiwɛn po yɛn ma tanla wa sɛnwee wi yagbolo lo ni,


\par }{\Q \VS{32}ɛɛn fɔ ki kɔsaga, wi ma kaa ma nɔ paa wɔɔgɔ yɛn;

\par }{\Q wi ma kaa ma nɔ paa firisho yɛn.


\par }{\Q \VS{33}Kona ma yɛgɛ ki yaa la kanŋgi maa yaara ta yɛgɛ yaan,

\par }{\Q ma jatere wi yaa ma kan maa go fu sɛnrɛ yuun.


\par }{\Q \VS{34}Ma yaa pye paa lere wa yɛn, ŋa wi yɛn ma sinlɛ wa kɔgɔje wi nandogomɔ,

\par }{\Q paa lere wa yɛn, ŋa wi yɛn ma sinlɛ wa tiyala na li ma pye tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki go na li naayeri, a laa fingi wi ni.


\par }{\Q \VS{35}Ma yaa yo fɔ: «Pànla gbɔn, ɛɛn fɔ kii na ya;

\par }{\Q pànla faragi, ɛɛn fɔ mi sigi sanga jɛn;

\par }{\Q na mi ka ka yɛn, mi yaa sa pa lagaja mbe wɔ naa.»




\par }\Chap{24}{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda tì kan \newline  kajɛnŋɛ wo naa lepee wi yeri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Maga kaa yɛgɛ yinrigi lepeele pe na,

\par }{\Q maga kaa ki jaa mbe pye pe pinlɛyɛɛnlɛ;


\par }{\Q \VS{2}katugu lewɛlɛwɛ kapyere to pe maa jate mbaa piin,

\par }{\Q tipege ŋga pe yaa pye ko sɛnrɛ pe maa yuun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kajɛnmɛ po fanŋga na lere ma ya ma go kan,

\par }{\Q tijinliwɛ po fanŋga na ki ma yeresaga ta.


\par }{\Q \VS{4}Jɛnmɛ pi fanŋga na, pe ma yumbiile pe yinyin

\par }{\Q yarijɛndɛ sɔnŋgbanga woro ti cɛnlɛ pyew naa ti tiyɔnrɔ ta ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Sɛnwee kajɛnŋɛ wi ma pye fanŋga ni,

\par }{\Q lere ŋa wì jɛnmɛ ta wi maa ka tari wi fanŋga ki na.


\par }{\Q \VS{6}Kagala pyelɔmɔ jatere jɛnŋɛ wi ma ti ma ma ya ma malaga gbɔn;

\par }{\Q na yɛrifɛnnɛ paga lɛgɛ, ma ma cew ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kajɛnmɛ pi laga yɛn ma lali tijinliwɛ fu fɔ wi ni,

\par }{\Q ki kala na wi se ya para wa kagala yɛgɛ wɔsaga, wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa wi maa ki sɔnri mbe kapege pye,

\par }{\Q pe maa ko fɔ wo yinri jɔgɔfɔ.


\par }{\Q \VS{9}Tijinliwɛ fu fɔ, kapege ko wi maa jate mbaa piin,

\par }{\Q lere ŋa wi maa kala lakoo, wi kala li ma tijanga leele pe yɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Na maga kotogo la kaŋgbanga sanga ni,

\par }{\Q kona ma fanŋga kì kologo fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Pe yɛn na kee mbele ni sa pe gbo, pe shɔ,

\par }{\Q pe yɛn na mbele tilele na kee pe gbosaga, pe shɔ.


\par }{\Q \VS{12}Nakoma, na ma ka yo fɔ: «Mi sila ki jɛn!»

\par }{\Q Kona ŋa wi maa sɛnwee wi nawa pi cancan na wele, wo sege yan wi le?

\par }{\Q Ŋa wi yɛn nɔɔ yinwege ki kɔrɔsi, wo sege jɛn wi le?

\par }{\Q Wi yaa ka sɛnwee nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi kapyege ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Na pinambyɔ, sɛnrɛgɛ ki ka, katugu ki yɛn ma yɔn;

\par }{\Q sɛnrɛgɛ sheshege ki ma tanla wa ma yɔn.


\par }{\Q \VS{14}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, ki jɛn ma yo fɔ kajɛnmɛ pi yɛn ma yɔn fun wa ma kotogo na,

\par }{\Q na ma kaa ta, pi yaa ma wogo ki yɔn goto;

\par }{\Q ma jigi wi se kɔn ma na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Maga ka pye lepee mbe sa lara mbe lesinŋɛ wi sige wa wi go yɔn ki na;

\par }{\Q maga si kaa cɛnsaga ki jɔgɔ wi yeri;


\par }{\Q \VS{16}katugu lesinŋɛ wi mbe ya to sa gbɔn tosaga kɔlɔshyɛn, ɛɛn fɔ wi yaa si yiri ki ni fuun ki na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ na jɔlɔgɔ ka to lepee wi na, wi ma kɔ wa ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Na ma jugu wi ka to, maga kaa yɔgɔri wi na;

\par }{\Q na wi ka si kurugo, ki ka kɔɔn nawa pi yinŋgi ma na.


\par }{\Q \VS{18}Nakoma Yawe Yɛnŋɛlɛ li kaga yan ma, ki yaa li mbɛn;

\par }{\Q pa kona, naŋgbanwa mba pìla pye li ni ma jugu wi ni, li yaa pi kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Maga ka nawa ŋgban kapege pyefɔ wi kala na,

\par }{\Q maga kaa yɛgɛ yinrigi lepeele pe na;


\par }{\Q \VS{20}katugu lepee wi goto wi se yɔn,

\par }{\Q lepee wi yinwege ki yɛn paa fitanla yɛn, ŋa wi yaa ka figi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Na pinambyɔ, ta fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ konaa wunlunaŋa wi yɛgɛ,

\par }{\Q maga ka pinlɛ leele mbele pè yiri ma je pe ni;


\par }{\Q \VS{22}katugu jɔgɔwɔ pi yaa fo mbe to pe na;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo naa wunlunaŋa wi ni pe yaa jɔlɔgɔ ŋga wa ma na, ambɔ wi mbe ya ko jɛn?


\par }{\PP \VS{23}Sɛnrɛ ta yɛgɛ nda, ma yiri wa kajɛnmbɛlɛ pe yeri.

\par }{\BB \par }
{\Q Mbe lere wa mbɔnrɔ wa na kiti kɔngɔ na,

\par }{\Q ki woro ma yɔn.


\par }{\Q \VS{24}Lere ŋa wi ma lepee wi pye fɔ: «Ma yɛn ma sin!»

\par }{\Q Janwa wi yaa wi daŋga,

\par }{\Q leele pe yaa wi mɛgɛ ki pɛn.


\par }{\Q \VS{25}Ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma kapege pyefɔ wi jɛrɛgi, ki fɔ wi wogo ki yaa yɔn,

\par }{\Q wi yaa duwaw naa mɛtanga ta leele pe yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mbe yɔn sogomɔ kan lere yeri nawa jɛmbɛ ni,

\par }{\Q ko ki maga naga ma yo ma yɛn wɛɛnrɛ jɛndɛ na ki fɔ wi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ma tunndo ti gbɛgɛlɛ mari yala wa funwa na,

\par }{\Q mɔɔ kɛɛrɛ tunndo ti gbɛgɛlɛ mari yala,

\par }{\Q ko puŋgo na, ma mbe ya mbɔɔn go ki kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Maga ka sɛrɛya pee yo mbe taga ma lewee yɛnlɛ wi na go fu,

\par }{\Q maga ka lere fanla mboo puŋgo ma sɛnrɛ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Maga ka yo fɔ: «Ŋga wì pye na na, ko yɔngɔ mi yaa pye wi na fun;

\par }{\Q mi yaa ŋga wì pye na na ki fɔgɔ tɔn wi na.»


\par }{\SH Ŋga tiyanra ti maa piin
\par }
{\Q \VS{30}Mìla toro tiyanŋa wa kɛrɛ tanla,

\par }{\Q konaa tijinliwɛ fu fɔ wa
ɛrɛzɛn kɛrɛ tanla.


\par }{\Q \VS{31}Mbe ka wele, a mì si wuuro yan tì fi kɛrɛ ti lagapyew ki ni,

\par }{\Q yan pege la fi ma lagapyew ki tɔn;

\par }{\Q sinndɛɛrɛ mbogo ŋga pàa kan mari maga, kìla toori.


\par }{\Q \VS{32}Ŋga mìla yan, a mì si jatere pye ki na jɛŋgɛ,

\par }{\Q a kì si nagawa kan na yeri.


\par }{\Q \VS{33}Mbe wɔnlɔ jɛnri, mbe wɔnlɔ mbe tigi jɛnri,

\par }{\Q mbe sinlɛ mbɔɔn kɛyɛn yi migi yi yɛɛ ni,


\par }{\Q \VS{34}na maga koro ko na, fyɔnwɔ pi yaa ka to ma na mbɔɔn fo paa yoo yɛn,

\par }{\Q jɔlɔgɔ ki yaa ka pan mbɔɔn fo paa beŋganri pyefɔ yɛn.




\par }\Chap{25}{\SH Ki daga paa wunluwɔ wi gbogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Salomɔ wi yomiyɛgɛlɛ kele yɛgɛ ŋgele; Zhuda tara wunlunaŋa Ezekiyasi wi sɛwɛ yɔnlɔgɔfɛnnɛ poro pàa ke gbogolo ma ke yɔnlɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ po yɛn mbe kagala kele lara,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbaa kagala ke cancan, ko yɛn wunlunaŋa wi gbɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{3}Naayeri wi yagawa pi se ya jɛn mbe kɔ,

\par }{\Q tara ti tijuguwo pi se ya jɛn mbe kɔ;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, wunlunaŋa wi nawa jatere wi se ya cancan mbe jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Na warifuwe wi fyɔngɔ ki ka jogo mbe wɔ wi ni,

\par }{\Q kona warifuwe gbɔnfɔ wi ma ya ma leyaraga ka gbegele wi ni.


\par }{\Q \VS{5}Na paga lepee wi purɔ mboo wɔ le wunlunaŋa wi tanla,

\par }{\Q wi wunluwɔ pi yaa yeresaga ta kasinŋge pyege ki fanŋga na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Maga ka ma yɛɛ gbɔgɔ wunlunaŋa wi yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q maga ka ma yɛɛ tɛgɛ legbɔɔlɔ cɛnsaga.


\par }{\Q \VS{7}Pɔɔn yeri pe yo fɔ: «Yiri ma pan ma cɛn laga yɛgɛ, laga cɛnsagbɔgɔ ŋga ko ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ pɔɔn tifaga fanŋga fɔ wa yɛgɛ na ko na.»


\par }{\SH Pyelɔmɔ jɛmbɛ \newline  konaa sɛnrɛ yolɔmɔ jɛmbɛ
\par }
{\Q \VS{8}Ŋga mà yan ma yɛngɛlɛ ke ni,

\par }{\Q maga ka fogolo mbe saga yo kiti kɔnsaga.

\par }{\Q Na lere wa yɛgɛ ka yiri mbege naga fɔ tanga woro ma yeri,

\par }{\Q pa ma yaa ki pye mɛlɛ san?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Na kala la ka ye mboro naa ma lewee yɛnlɛ ye sɔgɔwɔ, mali yɛgɛ wɔ mboro naa wo sɔgɔwɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ maga ka lere wa yɛgɛ ŋgundo sɛnrɛ yo.


\par }{\Q \VS{10}Nakoma na ki fɔ wi ka kaga logo, wi yaa ma tɛgɛlɛ,

\par }{\Q ma mɛpɛngɛ ki yaa koro mbaa yinri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Sɛnrɛ jɛndɛ nda tì yo ti yosanga na,

\par }{\Q ti yɛn kagbɔgɔ yɔn paa pɔmu tige pire yanlɛrɛ yɛn, nda pè tɛ tɛgɛ mari gbegele, mɛɛ ti fere warifuwe ni.


\par }{\Q \VS{12}Kajɛnŋɛ wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti yɛn kagbɔgɔ yɔn wa ti logofɔ wi nuŋgbolo

\par }{\Q paa tɛ nuŋgbolo naa tɛ fereyaara yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yarilire kɔnsanga ni, sanga ŋa ni laga kì wɛri, tɔnyinmɛ pi ma nayinmɛ kan yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, pitunŋɔ ŋa wùu tunŋgo ki pye ki kologo ki na, pa wi ma pye ma wi tunvɔ wi kan,

\par }{\Q wi ma nayinmɛ kan wi kundigi wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lere ŋa wi maa wi yɛɛ gbogo naga yuun fɔ wi maa yarikanra kaan leele yeri, mbe sigi ta wi woro naga piin,

\par }{\Q ko fɔ wo yɛn paa Yɛnŋɛlɛ wɔwɔ naa tifɛlɛgɛ yɛn, nda tii pan tisaga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Na ma kaa kagala kunni ma yɛɛ ni, ma mbe ya mbe fanŋga fɔ wi jatere wi kanŋga wi na;

\par }{\Q sɛntanra ti ma ya ma lere ŋa wùu kala li yerege laga nuŋgba wi nawa pi kanŋga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Na maga sɛnrɛgɛ ta, ŋga ki yaa yala ma ni, ma ko ka;

\par }{\Q nakoma, na maga ki ka mbe tin mbe toro, pa ma yaa ki tuguru.


\par }{\Q \VS{17}Maga ka koro mbaa kee wa ma cɛnyɛnlɛ wi go sanga pyew\FTNT{†}{{\FR 25:17 }{\FR{25.17:
}}{\FT{Wa Zhufuye pe yeri mbe koro mbaa kee wa ma cɛnyɛnlɛ wi go sanga pyew ki woro ma yɔn.}}},

\par }{\Q nakoma wi yaa ka te ma ni, maa mbɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa wi ma yagbogowo sɛrɛya yo ma taga wi lewee yɛnlɛ na,

\par }{\Q ki ma tipege pye paa simbinɛ, nakoma tokobi, nakoma wanga yɛn, ŋga pège yɔn ki wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mbɔɔn jigi wi taga nambara fɔ na kaŋgbanga sanga ni,

\par }{\Q ki yɛn tijinliwɛ fu kala paa yɛgɛ ŋga lere ma kaa na kaa wi ŋganla na li yɛn na yɛgɛyɛgɛ li ni, nakoma wi ma jiige wi jele na wi yɛn na sege li na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mbaa nayinmɛ yuuro koo lere ŋa wi nawa pì tanga wi na wi kan,

\par }{\Q ki yɛn tijinliwɛ fu kala paa yɛgɛ ŋga na lere ma tondara wɔ wi yɛɛ na were sanga ni, nakoma mbe vinɛgiri wo sagbanga na\FTNT{†}{{\FR 25:20 }{\FR{25.20:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Mbe vinɛgiri wo sagbanga na,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ fɔ: Mbe vinɛgiri wo gbanŋga na.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Na fuŋgo ka pye ma jugu wi na, maa kan wi ka;

\par }{\Q na wɔgɔ ka pye wi na, maa kan wi wɔ.


\par }{\Q \VS{22}Na ma kaa ki piin ma, kona kì cɛn ndɛɛ ma yɛn na kasɔn naŋganra gbogolo wa wi go ki na\FTNT{†}{{\FR 25:22 }{\FR{25.21-22:
}}{\FT{Ko ki naga ma yo na ma kaa ki piin ma, ma yaa ka fɛrɛ wa wi na (}}{\XT{Ɔrɔmu 12.20}}{\FT{).}}}.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka tɔnli kan ma yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Yɔnlɔ parawa kamɛŋgɛ kɛɛ tifɛlɛgɛ ki ma pan tisaga ki ni fyɛlɛgɛ na yɛgɛ ŋga na\FTNT{†}{{\FR 25:23 }{\FR{25.23:
}}{\FT{Wa ki tara ti ni, tifɛlɛgɛ ki ma kaa fo ma yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, ma pan tisaga ni, ŋga ki ma ya ma jɔgɔwɔ pye.}}},

\par }{\Q yɔn ŋga ki maa finlɛlɛ larawa, pa ki maa leele nawa ŋgbanni ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Maa wɔnlɔ wa birigo ki go na logologo wa ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ ma pye go nuŋgba ni jɛlɛ malinjagara winfɔ wi ni ko na\XREF{†}{{\XO 25:24 }{\XO{25.24:
}}{\XT{Yomi 21.9}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Tɔnyinmɛ pi ma kajɛŋgɛ pye lere ŋa wɔgɔ wì yigi wi kan yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q sɛntanra nda ti ma logo ma yiri taleere ni, pa ti ma pye ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Lesinŋɛ ŋa kaa yɛɛ yaga lepee wi fanŋga ta wi na,

\par }{\Q wi ma pye paa pulugo tɔnmɔ mba pì tɔngɔlɔ pi yɛn, nakoma kɔlɔ tɔnmɔ mba pì jɔgɔ pi yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mbe sɛnrɛgɛ ki ka mbe sa toro, ki woro ma yɔn;

\par }{\Q mbaa ki lagajaa paa ma gbogo, ki woro ma yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Lere ŋa wila ya mboo yɛɛ yigi,

\par }{\Q wi yɛn paa ca yɛn, ŋga ki yɛn yɛnlɛgɛ, malaga sigembogo woro maga maga.




\par }\Chap{26}{\SH Lembigewe kala
\par }
{\Q \VerseOne{1}Were tii daga kafugo sanga ni,

\par }{\Q tisaga kii daga yarilire kɔnsanga ni;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, gbɔgɔwɔ pii daga lembige ki ni paa ki gbogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Karikana li ma yiri ma kari yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q nakoma ndinɛ li ma yiri sire na na toro yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, maga lere daŋga go fu, ki ma toro kila wi yigi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sapige ki daga shɔn wi ni, karafe wi daga sofile wi ni,

\par }{\Q gbɔnkanŋgala li daga lembige ki pɔgɔlɔ ke ni mbege koro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Maga ka lembige ki yɔn sogo mbe yala ki lembigewe sɛnyogo ki ni,

\par }{\Q nakoma ma yaa ka pye mbe yala ki ni.


\par }{\Q \VS{5}Lembige ki yɔn sogo mbe yala ki lembigewe pi ni,

\par }{\Q nakoma ki yaa la ki yɛɛ jate kajɛnŋɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lere ŋa ka tijinliwɛ fu fɔ tun tunŋgo ni,

\par }{\Q ki fɔ wì lembigewe kala pye, paa yɛgɛ ŋga lere ma kaa wi yɛɛra tɔlɔgɔ ki kɔn we,

\par }{\Q katugu wi yɛn na kaŋgbanra lagajaa wi yɛɛ kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Jejɔgɔlɔ fɔ wi jele li ma pye fanŋga fu yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, yomiyɛlɛ li woro fanŋga ni wa lembige ki yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mbe lembige ki gbɔgɔ,

\par }{\Q ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na lere ma sinndɛlɛgɛ pɔ gbafurugo na mbe si yo wi yaa ki wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Yomiyɛlɛ li ma pye wa lembige ki yɔn

\par }{\Q paa wuuro sanwiga ma kaa pye sinwɔɔ wi kɛɛ mbe gbɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wi ma lembige ki lɛ tunŋgo na,

\par }{\Q nakoma mbe torofɔ wa lɛ tunŋgo na,

\par }{\Q wi yɛn paa sandiga fɔ yɛn, ŋa wi yɛn na lere pyew wi wɛlɛgi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Yɛgɛ ŋga na pyɔn wi ma sɔngɔrɔ wi tuguro ti kɔrɔgɔ nari kaa\XREF{†}{{\XO 26:11 }{\XO{26.11:
}}{\XT{2 Pyɛ 2.22}}},

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, lembige ki ma sɔngɔrɔ mbaa ki lembigewe kapyere ti piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Na maga lere yan wi yɛn naa yɛɛ piin kajɛnŋɛ,

\par }{\Q kona mɔɔ jigi wi taga lembige na ko mbɔnrɔ ma wɛ wo na.


\par }{\SH Tiyanŋa kala
\par }
{\Q \VS{13}Tiyanŋa wi ma yo fɔ: «Cɛngɛ yɛn wa konɔ!

\par }{\Q Jara yɛn wa ca nawa koŋgolo ke ni!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Yɛgɛ ŋga na kɔrɔ pyɔ wi maa sunrugu sunrugu wa sariyɛnye pe na,

\par }{\Q pa tiyanŋa wi maa sunrugu sunrugu wa wi sinlɛyaraga ki na ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tiyanŋa wi maa kɛɛ ki le wa sogbolo li ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbege sɔngɔrɔ mbe kari ki ni wa yɔn ki yeri, wi maga yan ki yɛn tege ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Tiyanŋa wi maa wi yɛɛ jate wi yɛn kajɛnŋɛ

\par }{\Q ma wɛ leele kɔlɔshyɛn na, mbele pè yɔn sogomɔ kanga jɛn tijinliwɛ ni.


\par }{\SH Maara kɔnfɔ wi kala
\par }
{\Q \VS{17}Torofɔ ŋa wi maa yɛɛ le malaga ka ni, ŋga ki woro wi wogo,

\par }{\Q wi yɛn paa lere wa yɛn, ŋa wi ma pyɔn yan wila toro, mbe si yo wi yaa wi yigi wi nuŋgbogolo ke na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yarafɔ wi maa kasɔn sumboyuro ti waa,

\par }{\Q na wangala ke wɔnni, na legbogo kagala piin yɛgɛ ŋga na,


\par }{\Q \VS{19}lere ŋa wi maa lewee yɛnlɛ wi fanla mboo puŋgo,

\par }{\Q mbe si sɔngɔrɔ mbe yo fɔ: «Sagbasi mì pye na waa ma ni;» pa ki fɔ wi yɛn ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Na kanŋgirɛ ti ka kɔ wa kasɔn ki ni, ki ma figi;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, na lesangara fɔ woro wa, malaga ki ma kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Naŋganra ti kaa yiin ti ma pye kasɔn naŋganra,

\par }{\Q kanŋgirɛ ti maa yiin ma pye kasɔn;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, maara kɔnfɔ wi maa malaga ki seregi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Lesangara fɔ wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa sutanra yɛn,

\par }{\Q nda ti ma tigi ma ni fɔ ma gbɔn wa latiire ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Yɔn sɛntanra yofɔ ŋa wi nawa pi yɛn ma pe wi na,

\par }{\Q wi yɛn paa pe ma kaa warifuwe ŋa fire ni wa yan mboo fa joro cɔgɔ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa wi maa leele panra, wi maga lara wi yɔn sɛnrɛ ti ni,

\par }{\Q mbe sigi ta tipewe po pi yɛn wa wi kotogo na.


\par }{\Q \VS{25}Ali na wi kaa yɔn sɛnrɛ ti tanla yɛgɛ o yɛgɛ, maga ka taga wi na;

\par }{\Q katugu jatere tijangara lɛgɛrɛ ti yɛn wa wi nawa.


\par }{\Q \VS{26}Wi mbe ya mboo lepanraga ki lara wi tijinliwɛ pee pi ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wi tipewe pi yaa ka yiri funwa na janwa wi yɛgɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lere ŋa ka titɛgɛ wɔ lere mɛgɛ ni, wo jate wi ma kaa to wa ki ni;

\par }{\Q lere ŋa kaa sinndɛlɛgɛ koŋgi mbege wa lere na, ki ma kaa sɔngɔrɔ ma to wo yɛɛ jate na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Yagboyoo wi ma finlɛlɛ ma ye leele mbele ni, wi ma pe panra fun;

\par }{\Q yɔn ŋga ki maa leele lɛlɛ, ki maa jɔgɔwɔ piin.




\par }\Chap{27}{\SH Yomiyɛgɛlɛ kele yɛgɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ŋga ma yaa pye goto, maga kaa ma yɛɛ gbogo ki wogo na;

\par }{\Q katugu ŋga ki yaa pye nala yɛrɛ, ma sigi jɛn\XREF{†}{{\XO 27:1 }{\XO{27.1:
}}{\XT{Zhaki 4.13-16}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ki yaga lere wa yɛgɛ mbaa ma sɔnni, mboro yɛrɛ ka kaa ma yɛɛ sɔnni;

\par }{\Q lere wa yɛgɛ mbege pye, ki ka ka yiri wa mboro yɛrɛ jate ma yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sinndɛlɛgɛ ki ma nugu, taambugɔ fun ki yɛn ma nugu;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tijinliwɛ fu fɔ wi ma gbu ŋa tɛgɛ lere ni, wi ma nugu ma wɛ ki yaara shyɛn ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kɔnrɔ tandorogo ki yɛn ma tijanga fɔ jɛŋgɛ, naŋgbanwa pi yɛn paa lafogo yɛn ŋga kì yin, ma jaraga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ambɔ wi mbe ya yere mbe yenjaga winfɔ wi sige?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere mbɔɔn jɛrɛgi nawa jɛmbɛ ni,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ wɛɛnrɛ nda ti mɔɔ jɛrɛgisaga ki lara ma na to na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wɔnlɔ ŋa wi mɔɔ jɛrɛgi kaselege na, ko maga naga fɔ wi yɛn sinŋɛ ma ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ma jugu wi kɛɛ wa ma yɔlɔgɔ mbɔɔn shari, ko yɛn nambara wogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Lere ŋa wi yɛn ma tin, wi ma je sɛnrɛgɛ na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ fuŋgo fɔ wo na, yaraga pyew ki ma pye ma tanla, ali ŋga ki yɛn ma sori.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa wi ma yiri na yanri, ma lali wi to ca ki ni,

\par }{\Q wi yɛn paa sannjɛlɛ na lì yiri ma kari lege, ma lali li sere ti ni li yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sinmɛ nuwɔ taan naa
wusuna nuwɔ taan yaara ti ma nayinmɛ kan sɛnwee wi yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wɛɛnrɛ ti tanwa pi ma nayinmɛ kan ma wɛ ko na.


\par }{\Q \VS{10}Maga ka ma wɔnlɔ wi wa, nakoma ma to wi wɔnlɔ we;

\par }{\Q kaŋgbanga ka gbɔn ma na sanga ŋa ni, maga ka kari ma nɔsepyɔ wi kɔrɔgɔ wa wi go;

\par }{\Q katugu ma cɛnyɛnlɛ ŋa wì yɔngɔ ma ni, wi ma mbɔnrɔ ma nɔsepyɔ ŋa wi yɛn ma lali ma ni wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Na pinambyɔ, pye kajɛnŋɛ mala nawa pi yinŋgi na na;

\par }{\Q ki ka pye ma, lere ŋa kaa na tifaga, pa mbe ya mboo yɔn sogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Lere ŋa wì jilige, wi ka kapege ki yan kila paan, wi ma lara;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambajɛnŋɛ wo ma kapege ki yan, ma saa ye wa ki ni, ma jɔlɔgɔ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Na lere wa ka yere letelewe wa fɔgɔ go kala ni, ki lerefɔ wi derege ki shɔ wi yeri maga tɛgɛ fɔgɔ ki yɔnlɔ;

\par }{\Q na wi ka yere nambannjɔ wa fɔgɔ go kala ni, yaraga ka shɔ ki lerefɔ wi yeri maga tɛgɛ fɔgɔ ki yɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Na lere wa ka sa wi cɛnyɛnlɛ shari magaŋgbɔlɔ ni yirifaga na,

\par }{\Q ki ma jate ndɛɛ daŋga yi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Jɛlɛ malinjagara winfɔ wi yɛn paa

\par }{\Q go ŋga ki ma koro na sɔɔlɔ, na tisaga kaa paan we.


\par }{\Q \VS{16}Na lere ŋa kaa jaa mboo yerege wi malinjagara ti na, ki ma cɛn ndɛɛ tifɛlɛgɛ ko wila jaa mbe yerege,

\par }{\Q nakoma wila jaa mbe sinmɛ tɔnmɔ yigi wa wi kɛndala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Tugurɔn to ti ma tugurɔn ti yɔ mberi yɔn ki tanla;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, sɛnwee wi ma wi sɛnwee yɛnlɛ wi kan tijinliwɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa kaa wi
figiye tige ki gbegele, wi ma kaa ki pyɔ wa ka;

\par }{\Q lere ŋa kaa wi tafɔ wi gbegele, pe ma kaa wi gbɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ma kaa wele tɔnmɔ, ma maa ma yɛɛ yɛgɛ ki yaan wa cɛ;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, na maga ma sɛnwee yɛnlɛ wa nawa jatere cancan mbe wele, ma mɔɔ yɛɛra jogo wi jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Yɛgɛ ŋga na
kuulo tara to naa wege tijugo ki ni, ti fa yin mbege yan,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, sɛnwee wi yɛgɛ na tin yaara welege na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Pe ma warifuwe wo naa tɛ wi ni ti le kasɔn mberi yan mberi tiyɔnwɔ pi jɛn;

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, sɔnmɔ mba pe maa sɛnwee wi sɔnni, po pi maga naga wi yɛn yɛgɛ ŋga na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ali na ma ka kambajɛnŋɛ wi le sugulo mboo sun paa yarilire ti yɛn,

\par }{\Q wi kambajɛnmɛ pi se ya laga wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ma daga mbɔɔn yaayoro ti cɛnlɔmɔ pi jɛn jɛŋgɛ,

\par }{\Q ma jatere wi pye ma yaayoro ŋgbeleye yi na jɛŋgɛ;


\par }{\Q \VS{24}katugu penjagbɔrɔ tila koro lere yeri fɔ sanga pyew,

\par }{\Q wunluwɔ pila koro mbaa kaan setirige nuŋgba piile yeri.


\par }{\Q \VS{25}Yan ki kɔn maga wo, na yan fɔnŋgɔ ki kaa yinrigi,

\par }{\Q ma yaa yan waga ki koli wa yanwira ti na.


\par }{\Q \VS{26}Ma mbe ya mbaa ma yaripɔrɔ ti gbegele ma simbaala pe sire ti ni,

\par }{\Q mbaa ma sikapɛnɛ poro pɛrɛ, mbe kɛrɛ fɔnndɔ lɔ.


\par }{\Q \VS{27}Nɔnɔ lɛgɛrɛ ŋa wi maa taa wa ma sikanɛɛlɛ pe ni, maa pye ma yaakara, naa ma go woolo pe yaakara,

\par }{\Q konaa maa ma tunmbyeele jɛɛlɛ pe kala yɔngɔ wi ni.




\par }\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Lepee wi maa fee ali mbege ta lere woro naa puro;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, lesinŋɛ wi ma taga wi yɛɛ na paa jara yirifɔnŋɔ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Na tara woolo paga yiri mbe je, teele pe ma lɛgɛ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ na tijinliwɛ fɔ naa kagala kɔrɔ jɛnfɔ ka pye wa, tara ti ma yeresaga ta ma mɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kundigi ŋa wi yɛn fyɔnwɔ fɔ, mɛɛ fyɔnwɔ fɔ wi yigi kala li tijanga,

\par }{\Q wi yɛn paa tisagbɔgɔ ŋga ki ma pan ma yarilire ti jɔgɔ ki yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Leele mbele pe ma je Yɛnŋɛlɛ li
lasiri wi na, poro maa lepeele pe sɔnni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa tanri lasiri wi na, poro maa wiin lepeele pe ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lepeele paa kasinŋge ki kɔrɔ jɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pe maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li lagajaa, poro ma ki ni fuun ki kɔrɔ jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Fyɔnwɔ fɔ ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na, wì mbɔnrɔ

\par }{\Q penjagbɔrɔ fɔ ŋa wi yɛn na tanri konɔ na lì kolo li na wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Pyɔ ŋa wi maa tanri Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi na, wo yɛn tijinliwɛ fɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pyɔ ŋa wi maa yɛɛ pinlɛ kalikali pyefɛnnɛ pe ni, wi maa fɛrɛ waa wi to wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Lere ŋa wi maa leele jinni penjara ni na tɔnli gbɔɔ jaa ti go na, jaŋgo mbe ka taga wi penjara ti lɛgɛwɛ pi na,

\par }{\Q wi maa ti gbogolo, ti ma kaa pye lere wa yɛgɛ woro, ŋa wi maa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yinriwɛ taa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wi maa nuŋgbogolo ke tɔn, jaŋgo wiga ka ta mbe lasiri wi sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q ki fɔ wi Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ jate pi ma pye yaritijaanga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wi maa lesinmbele pe punŋgu na pe nii kombege,

\par }{\Q ki fɔ wi yaa to wa wege ŋga wo jate wì kɔn ki ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, lesinmbele poro yaa ka fɛrɛwɛ ta kɔrɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Penjagbɔrɔ fɔ wi maa wi yɛɛ jate wi yɛn kajɛnŋɛ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ fyɔnwɔ fɔ tijinliwɛ fɔ wi mbe ya mboo fo furu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Na lesinmbele paga cew ta, ki ma pye yɔgɔrimɔ gbɔɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ na lepeele poro ka fanŋga ki ta, lere pyew wi maa wi yɛɛ go jaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa wi maa wi kajɔgɔrɔ ti lara, wi kapyegele kaa la yɔngɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi ma yere wi kajɔgɔrɔ ti na, mberi yo konaa mberi yaga, Yɛnŋɛlɛ li ma ki fɔ wi yinriwɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Lere ŋa wi maa fyɛ mbe tipege pye, fɛrɛwɛ yɛn ki fɔ wi woo!

\par }{\Q Ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa kotogo ki ŋgban wi yɛɛ na, jɔlɔgɔ yaa to wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Na lepee ka cɛn tegere ti na fyɔnwɔ fɛnnɛ pe go na,

\par }{\Q wi ma pye paa jara ŋa wi yɛn na kuunru wi yɛn, nakoma paa cɛngɛ urusi ŋga fuŋgo kì yigi ki yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kundigi ŋa ka pye tijinliwɛ fu fɔ, wi kambasinnde to ti ma lɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ tɔnli ŋa wi ma ta nambara ni, wi yɛn ma lere ŋa mbɛn, wo yaa yinwetɔnlɔgɔ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa wì lere gbo, a kila wi jɔlɔ wa wi nawa,

\par }{\Q wi maa fee mbe sa to wa wi yɛɛra fanga ki ni.

\par }{\Q Lere kpɛ ka kaa yerege.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Lere ŋa kaa tanri wi nawa pi ni pì filige wi na, wi yaa shɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa kaa koŋgolo shyɛn tanri, ŋgele kè koolo koolo, ki kɔsaga wi yaa ka to nuŋgba ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lere ŋa wi maa wi kɛrɛ ti fali, wi maa yaakara taa suyi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa go fu kagala piin, fyɔnwɔ pi yaa to wo na suyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Lere ŋa pè taga wi na, wi yaa duwaw lɛgɛrɛ ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wila ki jaa mbe pye penjagbɔrɔ fɔ fyaw, wi se ka koro mbajɔlɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mbe lere wa mbɔnrɔ wa na kiti kɔngɔ na, ki woro ma yɔn;

\par }{\Q ma si yala pele ma kapege pye ki wogo ki na siŋgbele nuŋgba kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yɛgɛ mbatinwɛ fɔ wi maa gbinri penjara ti na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wila ki jɛn mbe yo fɔ fyɔnwɔ yaa ka to wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Na lere wa kaa lewee yɛnlɛ wa jɛrɛgi wi punŋguwɔ na,

\par }{\Q ki lerefɔ wi kala li ma kaa sɔngɔrɔ maa ndanla ma wɛ ŋa wi maa wi lɛlɛ naa fanla wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa wi maa to nakoma wi nɔ wi yu mbe sho fɔ kapege ma,

\par }{\Q ki fɔ wi yɛn jɔgɔwɔ pyefɔ wi pinlɛyɛnlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Lere ŋa wi maa yɛgɛ tungu leele na, wi maa maara kɔɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa kaa jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, wi yaa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Lere ŋa wi maa jigi wi taga wi yɛɛra nawa jatere wi na, ki fɔ wi yɛn lembige;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi maa tanri na yala kajɛnmɛ pi ni, wo yaa ka shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Lere o lere wi maa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kaan, wo se ka yaraga ka la;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi woro na jaa mbaa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yaan, daŋga yaa wo yigi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Na lepeele paga fanŋga ki ta, lere pyew wi maa wi yɛɛ go jaa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, na paga laga wa fanŋga ki na, lesinmbele pe ma lɛgɛ.




\par }\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Lere ŋa pè yɛri yɛrɛwɛ lɛgɛrɛ ni, a wùu nuŋgbolo li ŋgban ma je pi na,

\par }{\Q ki fɔ wi yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa yɔnlɔ nuŋgba, wɛrɛ se ka ta wi kala li na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Na lesinmbele paga lɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 29:2 }{\FR{29.2:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Na lesinmbele paga lɛgɛ,
}} Eburuye sɛnrɛ ti ni ki mbe ya logo fun fɔ:
{\QT{Na lesinmbele paga cɛn fanŋga ki na.}}}}}, tara woolo pe maa yɔgɔri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ na lepeele paga cɛn fanŋga ki na, tara woolo pe maa jɛɛn jɔlɔgɔ ki kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lere ŋa kajɛnmɛ pi yɛn maa ndanla, wi maa to wi nawa pi yinŋgi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa kee nanjaala kɔrɔgɔ, wi maa yarijɛndɛ ti jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Wunlunaŋa ŋa wi maa wi wunluwɔ pi piin na kasinŋge piin, wi tara ti ma yeresaga ta;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ŋa wi ma nizara wɔgɔ ki ŋgban tara woolo pe na, wo ma tara ti jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lere ŋa wi maa wi lewee yɛnlɛ wi lɛlɛ,

\par }{\Q ki fɔ wi yɛn na mɛrɛ jaan wa wi yɛɛ yɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lepee wi kajɔgɔrɔ ti ma pye pɛnɛ wi na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinŋɛ wo maa nayinmɛ nii na yɔgɔri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Lesinŋɛ wi ma ŋga ki daga fyɔnwɔ fɔ wi ni ki jɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lepee wila ko jɛnmɛ po ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mbele pe maa tɛgɛ leele na, pe ma ca ki gbɔn mbege piri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mbele pè kala jɛn, poro ma ca woolo pe naŋgbanwa pi sogo pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Na kiti kɔnkala ka ye kajɛnŋɛ wo naa kambajɛnŋɛ wi ni pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q kambajɛnŋɛ wi mbe ya nawa ŋgban nakoma mbaa tɛgɛ, ɛɛn fɔ wi se yɛyinŋge ta wa ki kala li ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Lere ŋa wi nawa pi yɛn ma filige wi na, legboleele pe maa panra;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lesinmbele poro maa pye pe cɛnyɛnlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lembige ki maga naŋgbanwa kapyere ti ni fuun ti naga kpeŋgbeleŋgbe;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnŋɛ wo maa naŋgbanwa pi yingiwɛ jɛn mboo sogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}To ŋa kaa yagbogolo sɛnrɛ nuru,

\par }{\Q wi tara legbɔɔlɔ pe ni fuun pe ma pye lepeele.


\par }{\Q \VS{13}Fyɔnwɔ fɔ wo naa ŋa wi maa nii fyɔnwɔ fɔ wi go na wi ni, kala nuŋgba li yɛn ma pe pinlɛ, lo yɛn fɔ:

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yɛngɛlɛ kan pe ni fuun shyɛn pe yeri mbaa yaan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wunlunaŋa ŋa wi maa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kiti wi kɔɔn na kasinŋge piin,

\par }{\Q wi wunluwɔ pi ma yeresaga ta fɔ sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Korowo gbɔnrɔ to naa yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti ni, ti ma kajɛnmɛ kan lere yeri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pyɔ ŋa ka koro wi yɛɛ na, wi ma fɛrɛ wa wi nɔ wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Na lepeele paga lɛgɛ, kapere pyege ki ma lɛgɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pilige ka, lesinmbele pe yaa ka lepeele pe yan pe yɛn na tuun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ma pyɔ wi koro jɛŋgɛ, pa kona wi yaa ka yɛyinŋge kan ma yeri,

\par }{\Q mbɔɔn nawa pi yinŋgi ma na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ ti kanagala woro wa (mbaa leele pe yɛrɛgi),

\par }{\Q tara woolo pe tangalɔmɔ pi ma piri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa tanri
lasiri sɛnrɛ ti na, fɛrɛwɛ yɛn wi woo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yɔn sɛnyoro to cɛ ma ti ma tɛgɛ ma kulo wi koro,

\par }{\Q katugu, ali na wi kari logo mbe wali ti na, wila tanga ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Na maga lere yan, ŋa wi ma para wila jatere pye,

\par }{\Q kona mɔɔ jigi wi taga lembige na ko mbɔnrɔ ma wɛ wo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lere ŋa kaga tanla wi kulo wi na mbe sa toro, mbege lɛ wa wi punwɛ sanga wi ni,

\par }{\Q ki kɔsaga, wi ma kaa yo wi yɛn wi tafɔ wo pyɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Lere ŋa wi maa nawa ŋgbanni jaga jaga, wi maa maara kɔɔn;

\par }{\Q lere ŋa wi kotogo ki yɛn ma gbɔgɔ wi na, wi maa kapere lɛgɛrɛ piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛnwee wi yɛɛ gbɔgɔwɔ pi ma kaa wi tifaga;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa yɛɛ tirige, wi yaa ka gbɔgɔwɔ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Lere ŋa ka yɔn wa nuŋgba yoo ni, wi yɛɛ yinwege ko wì panra;

\par }{\Q wi maa daŋga ŋga ki yaa to wi na ki sɛnrɛ nuru, ɛɛn fɔ wila yɛnlɛ mbe yoo wi naga.


\par }{\Q \VS{25}Ma kaa fyɛ sɛnweele pe yɛgɛ, ki ma pye pɛnɛ wa ma tɔɔrɔ ti nɔgɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, tipege se gbɔn wo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Lelɛgɛrɛ pe maa ki jaa pe kala li pe kundigi wi ndanla;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma lere nuŋgba nuŋgba pyew wi kala li cancan kasinŋge ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Leele mbele pee sin pe kala li yɛn ma tijanga lesinmbele pe yɛgɛ na;

\par }{\Q lesinmbele pe kala li yɛn ma tijanga lepeele pe yɛgɛ na.




\par }{\MS AGURI WO NAA LEMUWƐLI PE SƐNYORO

\par }\Chap{30}{\MR 30–31

\par }{\SH Aguri wi sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yake pinambyɔ Aguri wi sɛnyoro ti nda. Sɛnrɛ nda to ki naŋa wìla yo Itiyɛli wi kan. Wìla ti yo Itiyɛli wo naa Ukali pe kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ee, mi yɛn lembige ma wɛ sɛnwee pyew wi na;

\par }{\Q sɛnwee tijinliwɛ woro na yeri.


\par }{\Q \VS{3}Mi si kajɛnmɛ pi ta,

\par }{\Q mba pi yaa ti mbe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn
kpoyi li jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ambɔ wi lugu ma kari wa yɛnŋɛlɛ na, ma yiri wa ma tigi?

\par }{\Q Ambɔ wila ya ma tifɛlɛgɛ ki yigi maga kuru wa wi kɛndala li ni?

\par }{\Q Ambɔ wila ya ma tɔnmɔ pi fo wa wi derigbɔgɔ ki ni?

\par }{\Q Ambɔ wi tara ti kɔngɔlɔ ke gbɔn?

\par }{\Q Ki fɔ wi mɛgɛ ko yɛn kikiin? Wi pinambyɔ wi mɛgɛ ko yɛn kikiin?

\par }{\Q Na kaa pye maga jɛn, ki yo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti ni fuun ti yɛn kaselege,

\par }{\Q li yɛn paa
tugurɔn sigeyaraga yɛn mbele fuun pe ma pe yɛɛ karafa li na pe kan.


\par }{\Q \VS{6}Maga ka yaraga ka taga li sɛnrɛ ti na,

\par }{\Q nakoma li yaa ma jɛrɛgi mbege naga fɔ ma yɛn yagboyoo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yɛnŋɛlɛ, mi yɛn na kagala shyɛn yɛnri ma yeri,

\par }{\Q maga ka je mbe ke pye na kan sanni mbe sa ku.


\par }{\Q \VS{8}Nambara sɛnrɛ naa yagbogowo sɛnrɛ ti laga lali na ni;

\par }{\Q maga kanla pye fyɔnwɔ fɔ mbe sa toro, maga si kanla pye penjagbɔrɔ fɔ mbe sa toro,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɔn suro nda ti yala na ni mbaa na yinwege ki piin, ma to kan na yeri.


\par }{\Q \VS{9}Mà jɛn na mi ka pye penjagbɔrɔ fɔ mbe sa toro mi yaa ka ya mbe je ma na,

\par }{\Q mbe yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yɛn ambɔ fɔ?»

\par }{\Q Nakosima na mi ka pye fyɔnwɔ fɔ mbe sa toro, mi yaa ka ya mbaa yuun,

\par }{\Q mbe mboro ŋa na Yɛnŋɛlɛ ma mɛgɛ ki jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Maga ka sa tunmbyee wa mɛpege yeri wi tafɔ wi kan;

\par }{\Q nakoma wi yaa ma daŋga, ma yaa sɔɔn kajɔɔgɔ ki go kala li lɛ.


\par }{\Q \VS{11}Leele pele yɛn wa, pe ma pe teele pe daŋga,

\par }{\Q paa si sɛntanra yo pe nɛɛlɛ pe ni.


\par }{\Q \VS{12}Leele pele yɛn wa, pe maa pe yɛɛ jate pe yɛn
fyɔngɔ fu,

\par }{\Q mbe sigi ta pe fa pe kapere fyɔngɔ ki jogo mbege laga wa.


\par }{\Q \VS{13}Leele pele yɛn wa, pe maa pe yɛɛ gbogo fɔ ma saa toro,

\par }{\Q ali yɛrɛ pe maa leele pe wele taw.


\par }{\Q \VS{14}Leele pele yɛn wa, pe ŋgangala ke yɛn paa tokobiye yɛn,

\par }{\Q pe tugbilala ŋgangala ke yɛn paa gbeŋgele yɛn;

\par }{\Q pe ma mbele pe yɛn tege na pe kɔ mbe pe wɔ wa tara ti ni,

\par }{\Q mbe fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kɔ mbe pe wɔ wa sɛnwee piile pe sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Yomiyɛgɛlɛ ŋgele ke yɛn \newline  na yaara yɔn nari
\par }
{\Q \VS{15}Sumbonɔ shyɛn yɛn kasanwa shɔnrindɔŋgɔ ki yeri,

\par }{\Q mbele pe maa yuun fɔ: «Ki kan! Ki kan.»

\par }{\BB \par }
{\Q Yaara taanri yɛn wa, nda ti yɛnlɛ na tin yaraga na,

\par }{\Q ti yɛrɛ yɛn fɔ yaara tijɛrɛ, nda tila yo fɔ: «Ki yala ma!»


\par }{\Q \VS{16}Kuulo tara re, naa jambasee,

\par }{\Q naa tara nda tɔnmɔ nari labɔ,

\par }{\Q konaa kasɔn ki ni, ko ŋga kila yo fɔ: «Ki yala ma!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Lere ŋa wi maa tɛgɛ wi to na,

\par }{\Q konaa mbe je mbaa nuru wi nɔ wi yeri,

\par }{\Q yanwira laforo kaankaanye pe yaa kaa yɛngɛlɛ ke sugulo mbe ke wɔwɔ,

\par }{\Q yɔn piile pe yaa kaa yɔli.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yaara taanri wa, nda tì toro na jɛnmɛ pi na,

\par }{\Q ti yɛrɛ yɛn fɔ yaara tijɛrɛ, nda mi siri kɔrɔ jɛn.


\par }{\Q \VS{19}Yɔn wi torokonɔ wa naayeri,

\par }{\Q naa wɔɔgɔ ki torokonɔ wa walaga ki na,

\par }{\Q naa tɔnmɔkɔrɔ ki torokonɔ wa kɔgɔje wi nandogomɔ,

\par }{\Q konaa naŋa wi torokonɔ mbe kari wa sumboro wi yeri\FTNT{†}{{\FR 30:19 }{\FR{30.19:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Konaa naŋa wi torokonɔ mbe kari wa sumboro wi yeri}} pele maa ki jate ma yo ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi mbe ya logo fun fɔ naŋa naa jɛlɛ pe ma pe yɛɛ ndanla yɛgɛ ŋga na mbe sa gbɔn pe yɛɛ na.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nandaa wi maa piin yɛgɛ ŋga na koyi yɛɛn:

\par }{\Q Wi ma li mboo yɔn ki turugo,

\par }{\Q mbe sho fɔ: «Mii kapege pye\FTNT{†}{{\FR 30:20 }{\FR{30.20:
{\QT{Wi ma li mboo yɔn ki turugo,}} ko kɔrɔ wo yɛn fɔ na wi ka saa naŋgala li pye mbe kɔ, wi ma saa woli jaŋgo lere ka kaga jɛn.}}}.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Yaara taanri yɛn wa, nda ti ma ti tara ti ma yɛgɛyɛgɛ,

\par }{\Q ti yɛrɛ yɛn yaara tijɛrɛ nda ti kala li se kun tara ti ni.


\par }{\Q \VS{22}Kulonaŋa wi pye wunluwɔ,

\par }{\Q tijinliwɛ fu fɔ wi yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta wi tin,


\par }{\Q \VS{23}jɛlɛ ŋa wi jogo wii yɔn, wi naŋa ta wi pɔri wi yeri,

\par }{\Q konaa kulojɔ wi cɛn wi tafɔ jɛlɛ wi yɔnlɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Yaara yɛnwere tijɛrɛ yɛn laga tara ti na, nda ti yɛn ma tunmɔlɔ fɔ jɛŋgɛ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnmɛ gbɔɔ si yɛn ti yeri jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{25}Mimbele pe yɛn yaara cɛnlɛ na fanŋga woro li ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe ma pe yaakara ti wulo mari gbogolo yarilire kɔnsanga ni.


\par }{\Q \VS{26}Yan yaara nda pe yinri damaye\FTNT{†}{{\FR 30:26 }{\FR{30.26:
}}{\FT{Dama wi yɛn ma yiri polo kɔrɔgɔ.}}}, pe yɛn yaara cɛnlɛ na fanŋga woro li ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe ma saa pe sinlɛsara ti gbegele wa waliwere ti sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{27}Wunluwɔ woro kambɛɛrɛ ti go na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ti maa yinrigi ŋgbeleye ŋgbeleye na kee na yala.


\par }{\Q \VS{28}Lere mbe ya faramandana li yigi kɛɛ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li ma ye wa wunlumbolo pe wunluwɔ yinrɛ ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Yaara yɛnwere taanri wa, nda ti tangala lɔmɔ pi yɛn ma yɔn,

\par }{\Q ti yɛrɛ yɛn yaara yɛnwere tijɛrɛ, nda ti karilɔmɔ pi yɛn ma yɔn.


\par }{\Q \VS{30}Jara we, wo ŋa wi yɛn kotogo ni ma wɛ woŋgaala pe ni fuun pe na,

\par }{\Q wila sɔngɔrɔ puŋgo yaraga ka kpɛ yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{31}Ŋgopɔlɔ we, wo ŋa wi ma yiri ma yere wi tɔɔrɔ ti na konaa sikapɔlɔ\FTNT{†}{{\FR 30:31 }{\FR{30.31:
}}{\FT{Sikapɔlɔ ŋa sɛnrɛ tì yo wi ma pye ma yagara ma tɔnlɔ, wi tangala lɔmɔ pi si yɛn ma yɔn.}}} wi ni;

\par }{\Q naa wunlunaŋa ŋa wi ma keli maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛgɛ na tanri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Na kaa pye kambajɛnmɛ pì toro ma ni, fɔ a mɔ̀ɔ yɛɛ gbɔgɔ,

\par }{\Q nakoma na kaa pye mà jatere pee pye,

\par }{\Q koni ma daga mbɔɔn yɔn ki tɔn mbe pyeri;


\par }{\Q \VS{33}katugu na maga nɔnɔ ŋa wì tanga wi gbɔn, wi ma yiri nɔnɔ nara;

\par }{\Q na maga ma numala li tɛrɛ, li ma kasanwa yiri;

\par }{\Q na maga naŋgbanwa kala pye, ma ma maara kɔn.




\par }\Chap{31}{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda wunlunaŋa \newline  Lemuwɛli wi nɔ wìla kan wi yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Lemuwɛli wi sɛnrɛ ti nda, wi nɔ wìla wi naga ma yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda yo wi kan tori yɛɛn.


\par }{\Q \VS{2}Na pinambyɔ, mbe yiŋgi yo ma kan san?

\par }{\Q Na latirige pyɔ, mbe yiŋgi yo ma kan?

\par }{\Q Mboro ŋa mì
yɔn fɔlɔ kɔn mɛɛ ma se, mbe yiŋgi yo ma kan?


\par }{\Q \VS{3}Maga kɔɔn fanŋga ki kɔ jɛɛlɛ wogo na,

\par }{\Q jɛɛlɛ mbele pe maa wunlumbolo pe punŋgu, maga kɔɔn yɛɛ le pe kɛɛ!


\par }{\Q \VS{4}Lemuwɛli, duvɛn wii daga wunlumbolo pe ni,

\par }{\Q fanŋga fɛnnɛ pee daga mbaa sinmɛ wɛlɛwɛ lagajaa mbaa woo.

\par }{\Q Wunluwɔ si daga mbaa ko piin.


\par }{\Q \VS{5}Nakoma na wi ka wɔ mbe tin, wi yaa fɛgɛ kondɛgɛŋgɛlɛ ke na,

\par }{\Q mbe mbele fuun pe yɛn tege na pe tanga ki shɔ pe yeri.


\par }{\Q \VS{6}Ye sinmɛ wɛlɛwɛ pi kan lere ŋa wi yɛn na kee kusaga wo yeri,

\par }{\Q ye duvɛn wi kan lere ŋa wi nawa pì tanga wi na wo yeri.


\par }{\Q \VS{7}Wi ta wuu wɔ wi fɛgɛ wi fyɔnwɔ pi na,

\par }{\Q wi ta wi nawa wɔ wi tege ki na pew!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mbele sɛnyogo ki yɛn ma ŋgban pe yeri, ma daga mbe para mbe yere pe ni,

\par }{\Q pè je mbele na, ma daga mbe para mbe yere pe ni.


\par }{\Q \VS{9}Ma daga mbaa para, mbaa kiti sinŋɛ kɔɔn,

\par }{\Q mbe yere fyɔnwɔ fɛnnɛ naa yuŋgbɔgɔrɔ fɛnnɛ pe ni.


\par }{\SH Jɛlɛ ŋa wi yɛn jɛnŋɛ
\par }
{\Q \VS{10}Ambɔ wi mbe ya mbe jɛlɛ jɛnŋɛ ta?

\par }{\Q Wi sɔnŋgɔ kì wɛ lagba sɔnŋgbanga woo na\FTNT{†}{{\FR 31:10 }{\FR{31.10:
}}{\FT{Mbege lɛ vɛrise kɛ woo wi na fɔ sa gbɔn vɛrise nafa ma yiri kɛ woo wi na, vɛrise nuŋgba nuŋgba pyew wì lɛ Eburu sɛnrɛ ti sɛnpiile mbele pe ma tɛgɛ nari yɔnlɔgi wo wa ni, maga lɛ wi sɛnpyɔ koŋgbanŋga wi na, wo ŋa pe yinri alɛfu fɔ ma saa gbɔn wi puŋgo woo wi na, wo ŋa pe yinri tavu.}}}.


\par }{\Q \VS{11}Wi pɔlɔ wi ma taga wi na fɔ jɛŋgɛ,

\par }{\Q yarijɛŋgɛ ko ka soo pɔlɔ wi la wa go ki ni.


\par }{\Q \VS{12}Wi maa kajɛŋgɛ piin wi pɔlɔ wi kan,

\par }{\Q wila tipege kpɛ pye wi na wi yinwege piliye yi ni fuun yi ni.


\par }{\Q \VS{13}Wi ma simbasire naa
lɛn jese lagaja,

\par }{\Q mberi tunŋgo pye wi yɛɛra kɛyɛn yi ni nayinmɛ ni.


\par }{\Q \VS{14}Wi ma pye paa safari wafɛnnɛ pe tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ ti yɛn,

\par }{\Q wi maa yinrigi wi yaakara ti ni lege na paan ti ni.


\par }{\Q \VS{15}Wi ma yiri faa na laga ki fa laga gbɛn,

\par }{\Q mbe yaakara gbegele wi go woolo pe kan,

\par }{\Q mbe tunndo ti yɛɛlɛ wi tunmbyeele jɛɛlɛ pe na.


\par }{\Q \VS{16}Wi ma jatere pye kɛrɛ ta wogo na, mbe siri lɔ,

\par }{\Q wi ka tɔnli ŋa ta wa wi tunŋgo ki ni, wi maa lɛ ma
ɛrɛzɛn tiire sanri.


\par }{\Q \VS{17}Wi maa kurujara wi pɔ mbe fanŋga le wi yɛɛ ni,

\par }{\Q mboo kɛyɛn yi ŋgban tunŋgo ki na.


\par }{\Q \VS{18}Wi maga yan fɔ wi yɛn na tɔnli lɛgɛrɛ taa wa wi safari waga ki ni,

\par }{\Q wi fitanla wila figi yembinɛ, (wi maa tunŋgo piin wi na).


\par }{\Q \VS{19}Wi ma kaande wi yigi mbaa pinli,

\par }{\Q mbaa vaan wi sunrugu wi yombɛgɛlɛ ke ni.


\par }{\Q \VS{20}Wi maa kɛɛ ki sanga na fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kaan;

\par }{\Q wi maa kɛɛ ki sanga na mbele pe yɛn tege na pe sari.


\par }{\Q \VS{21}Were sanga ni, wila la fyɛ mbe yo were yaa wi go woolo pe yigi,

\par }{\Q katugu yaripɔrɔ liire yɛn pe ni fuun pe yeri.


\par }{\Q \VS{22}Wi ma danŋgoolo ti wi yɛɛ kan;

\par }{\Q lɛn jese yaripɔrɔ naa kondoro yaripɔrɔ tiyɔnrɔ yɛn wi yeri fun.


\par }{\Q \VS{23}Na wi pɔlɔ wi ka sa cɛn wa ca
lelɛɛlɛ pe ni, wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na,

\par }{\Q leele pe maa wi jate.


\par }{\Q \VS{24}Wi maa yaripɔrɔ tiin nari pɛrɛ,

\par }{\Q na kurusijaraye gbegele na pe kaan safari wafɛnnɛ pe yeri paa pe pɛrɛ.


\par }{\Q \VS{25}Fanŋga konaa gbɔgɔwɔ pi ni, to ti yɛn wi fereyaara re;

\par }{\Q wi maa sɔnri wi goto kala li na, na tɛgɛ.


\par }{\Q \VS{26}Wi maa para kajɛnmɛ ni,

\par }{\Q yɛrɛwɛ sɛnrɛ jɛndɛ to ti maa yinrigi wa wi yɔn.


\par }{\Q \VS{27}Wi maa wi go kagala ke kɔrɔsi,

\par }{\Q wila la tiyanra piin mbaa wi yɔn suro ti taa.


\par }{\Q \VS{28}Wi piile pe ma yiri naa mɛtanga yinri,

\par }{\Q wi pɔlɔ wi maa wi sɔnni na yuun fɔ:


\par }{\Q \VS{29}«Jɛɛlɛ lɛgɛrɛ yɛn wa, mbele pe tangalɔmɔ pi yɛn ma yɔn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mboro wogo ko wɛ pe ni fuun pe wogo ki na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Wire ti ka pye sara ni ki maa lere fanla, tiyɔnwɔ pi ma kaa kɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ jɛlɛ ŋa wi maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, wo pe yaa ka sɔn.


\par }{\Q \VS{31}Wi tunŋgo ki tɔnli wi daga yoo kan wi yeri;

\par }{\Q ca woolo pe daga mbaa wi gbogo wi tunŋgo ki kala na.

\par }