\NormalFont\ShortTitle{1 TIMOTE}

{\MTB Sɛwɛ koŋgbanŋa ŋa Pɔli wìla torogo

\par }{\MT TIMOTE

\par }{\MTB wi yeri

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Pa Timote wìla yiri wa Lisiti ca, wa Likawoni tara ti ni (Kapye 14.6). Nala wo ni pe maa ki tara ti yinri Turiki tara. Timote wi to wìla pye Girɛkiye woo, a wi nɔ wo pye Zhufuye woo. Naa Pɔli wìla Zhezu Sɛntanra ti yari wa Lisiti ca, a Timote, naa wi nɔ Enisi konaa wi mama Lɔyisi wi ni pè si taga Zhezu wi na. Naa Pɔli wìla kaa kari ki shyɛn wogo ki na wa Lisiti ca, a wì si Timote wi lɛ maa taga wi yɛɛ na, jaŋgo wila wi sari wa we Fɔ wi tunŋgo ki ni (Kapye 16.1-3).

\par }{\IP Laga ki sɛwɛ ŋa wi ni, wège yan fɔ Pɔli wì yiri wa Efɛzi ca ma kari wa Azi tara, mbe sa kari wa Maseduwani tara. Naa wìla kaa na kee, a wì si Timote wi yaga wa Efɛzi ca, jaŋgo wi konɔ tɔn nagafɛnnɛ yagboyoolo pe na (1.3). Pɔli wìla ki sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ mbe kotogo le Timote wi ni, konaa mbe yɛrɛwɛ kan wi yeri tunŋgo ŋga wi yɛn na piin wa legilizi wi ni ki wogo na.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go nuŋgba, naa tijɛrɛ konaa kɔgɔlɔni (1; 4; 6) ki ni, mbele pe maa yagbogowo nagawa sɛnrɛ nari, ma kaselege nagawa sɛnrɛ ti yaga, Pɔli wi yɛn na para poro wogo na. Ki yagbogowo nagawa sɛnrɛ ti yɛn na para Yɛnŋɛlɛ li lasiri wo naa tagawa mba pe ma taga Zhezu wi na pi wogo na.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go shyɛn (2.1-15) ki ni, Pɔli wi yɛn naga yuun tagafɛnnɛ pe kan ma yo paa yɛnri konaa ma nagawa kan pe yeri yɛnrɛwɛ pi wogo na.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go taanri (3.1-16) ki ni, legilizi yɛkeele pe tangalɔmɔ pi daga mbe pye yɛgɛ ŋga na, Pɔli wì para ki wogo na.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go (4.6–6.21) laga ki ni, Pɔli wi yɛn na Timote wi kotogo kanni ma yo wila Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki piin. Wi daga mbege pye yɛgɛ ŋga na mbe ta mbaa gbogolomɔ mba fuun pi yɛn wa legilizi wi ni pi kagala ke yɛgɛ woo paa Zhezu Kirisi wi tunmbyee jɛnŋɛ yɛn, Pɔli wìgi wogo ki yo wi kan fun. Wa sɛnrɛ ti kɔsaga, Pɔli wi yɛn na Timote wi kotogo kanni ma yo wi ŋgbeli gbɔn jɛŋgɛ wa tagawa pi ni.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ konaa sharaga
{\IOR{1.1-2}}

\par }{\IO Yɛrɛwɛ mba pìla kan nagafɛnnɛ yagboyoolo pe yeri
{\IOR{1.3-11}}

\par }{\IO Yinmɛ mba Yɛnŋɛlɛ làa tirige Pɔli wi na
{\IOR{1.12-17}}

\par }{\IO Pɔli wìla Timote wi kotogo kan wi na ma yo wi pye tagawa ni
{\IOR{1.18-20}}

\par }{\IO Nagawa mba pì kan Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔlɔmɔ konaa legilizi wi yɛgɛ sinmɛ wogo ki na
{\IOR{2.1–3.16}}

\par }{\IO Nagawa mba pì kan yagbogowo nagawa sɛnrɛ ti wogo na
{\IOR{4.1-16}}

\par }{\IO Gbogolomɔ mba fuun pi yɛn wa legilizi wi ni ki leele pe yigikala
{\IOR{5.1–6.2}}

\par }{\IO Kagala lɛgɛrɛ kele yɛgɛ wɔmɔ
{\IOR{6.3-19}}

\par }{\IO Yɛrɛwɛ puŋgo woo konaa duwaw sɛnrɛ
{\IOR{6.20-21}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Pɔli wìla Timote wi shari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi Pɔli, mi yɛn Zhezu Kirisi wi
pitunŋɔ. We Shɔfɔ Yɛnŋɛlɛ lo lìgi kologo kan na yeri, naa
we Fɔ Zhezu Kirisi wi ni. Wo ŋa wi yɛn we jigi tagasaga ye.


\par }{\PP \VS{2}Muwi mìgi sɛwɛ ŋa wi pye maa torogo mboro Timote ma yeri. Mboro ŋa ma yɛn na pinambyɔ jɛnŋɛ wa tagawa pi ni we. We To Yɛnŋɛlɛ lo naa we Fɔ Zhezu Kirisi wi ni pe yinmɛ kan ma yeri, pɔɔn yinriwɛ ta, pe yɛyinŋge kan ma yeri!


\par }{\SH Ma yɛɛ yingiwɛ jɛn \newline  yagbogowo nagawa pi ni
\par }
{\PP \VS{3}Timote, ma koro wa Efɛzi ca paa yɛgɛ ŋga na mìla ma yɛnri maga pye, sanga ŋa ni mìla pye na kee wa Maseduwani kinda we. Leele pele wa na leele pe nari yagbogowo nagawa pa ni. Maga yo maga ŋgban pe ni poo yerege.

\VS{4}Maga yo pe kan fɔ paga ka taga muŋgooro naa pe tɛlɛye setiriye sɛnrɛ nda ti se jɛn mbe kɔ to na, ki yaara ti maa kendige yinrigi. Tii yala ŋga Yɛnŋɛlɛ lì kɔn ma tɛgɛ mbe pye mbe leele pe shɔ ki ni, ko ŋga wè jɛn tagawa pi fanŋga na we.

\VS{5}Ki konɔ kanga ki go koyi ŋga ndanlawa we, mba pi maa yinrigi kotogo jɛŋgɛ ni, naa nawa jatere jɛnŋɛ ni, naa sɔbɛ tagawa ni.

\VS{6}Leele pèle puŋgo le ki tangalɔmɔ jɛmbɛ pi ni ma pye sɛnwara yofɛnnɛ.

\VS{7}Paa ki jaa mbe pye
lasiri sɛwɛ jɛnfɛnnɛ, ma si yala, sɛnrɛ nda poro jate pe maa yuun to naa nda pe yɛn ti puŋgo na, paa ti kɔrɔ jɛn.


\par }{\PP \VS{8}Wège jɛn ma yo lasiri wi yɛn ma yɔn, na ma kaa tanri mbaa yala wi ni we.

\VS{9}Wège jɛn ma yo lasiri wii tɛgɛ lesinmbele poro kala na, ɛɛn fɔ, wì tɛgɛ kapere pyefɛnnɛ poro naa mbele pè yiri ma je poro kala na, naa mbele pe woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ poro naa lepeele pe ni, naa mbele pè je Yɛnŋɛlɛ li na poro naa mbele pè Yɛnŋɛlɛ konɔ li yaga pe ni, naa mbele pe maa pe teele naa pe nɛɛlɛ pe kuun pe ni, naa legboleele pe ni,

\VS{10}naa kɛɛnrɛ lifɛnnɛ poro naa mbele pe maa jɛɛlɛ kala piin pe nambala yɛɛnlɛ ni pe ni, naa mbele pe maa leele yuun na pɛrɛ kulolo pe ni, naa yagbogolofɛnnɛ poro naa mbele pe maa yagbogolo sɛnrɛ yuun na tanwa ti na pe ni, naa kagala sanŋgala ŋgele fuun ke maa kendige woo kaselege nagawa pi ni ke ni.

\VS{11}Pa ki nagawa pi yɛn wa Sɛntanra nda tì telege na na ti ni. Yɛnŋɛlɛ ŋgbɔgɔ ŋga ki yɛn nayinmɛ pi go, ti yɛn na para ko sɛnrɛ na.


\par }{\SH Kagbaraga ŋga Yɛnŋɛlɛ lì pye, \newline  ki daga wege jɛn li na
\par }
{\PP \VS{12}Mi yɛn na we Fɔ Zhezu Kirisi wi shari, wo ŋa wì fanŋga le na ni na tunŋgo ki na we. Mi yɛn naa shari, katugu wìlan jate mi yɛn tagawa ni, mɛɛ na wɔ mbaa tunŋgo piin wi kan.

\VS{13}Ali maga ta faa mìla pye naa mɛgɛ ki jogo, ma pye tagafɛnnɛ pe jɔlɔfɔ konaa ma pye lewɛlɛwɛ. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lìlan yinriwɛ ta, katugu mi sila taga Zhezu wi na, mi sila si ŋga mìla pye na piin ki jɛn.

\VS{14}We To Yɛnŋɛlɛ lì yinmɛ gbɔɔ kan na yeri jɛŋgɛ, naa tagawa konaa ndanlawa ni, mba pi yɛn we ni wa we gbogolomɔ pi ni Zhezu Kirisi wi ni.

\VS{15}Kaselege sɛnrɛ taa nda naa, ti daga lere pyew wiri lɛ, fɔ: Zhezu Kirisi wì pan laga dunruya mbe pan mbe kapere pyefɛnnɛ poro shɔ. Muwi mì pye kapere pyefɔ gbɔɔ ma wɛ pe ni fuun pe na.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, ko kì ti Yɛnŋɛlɛ lìlan yinriwɛ ta. Mi ŋa mi yɛn kapere pyefɔ gbɔɔ ma wɛ, lì yere ki na Zhezu Kirisi wi maa kala na fuun kunni wi yɛɛ ni, wi li naga wa na ni, jaŋgo mbele fuun pe yaa ka taga wi na mbe yinwege mbakɔgɔ ki ta, mbe pye pe yɛgɛ nagafɔ.

\VS{17}Wunluwɔ mbakɔɔ we, wo ŋa wi se ku, wo ŋa lere woro naa yaan, wo ŋa wi yɛn Yɛnŋɛlɛ nuŋgba le, leele paa li sɔnni paa li gbogo fɔ sanga pyew!
Anmiina.


\par }{\PP \VS{18}Timote, mboro ŋa na pyɔ, ŋga mila yuun ma kan ma pye, mbe yala Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ nda tì yo ma kanŋgɔlɔ faa ti ni, koyi ŋga fɔ ki sɛnrɛ mari pye ma kɛɛ kansaga, ma malaga jɛŋgɛ gbɔn ti ni.

\VS{19}Ma tagawa pi yigi jɛŋgɛ, ma nawa jatere wi pye jɛnŋɛ. Leele pèle je pe nawa jatere jɛnŋɛ wi na ma pe tagawa pi jɔgɔ.

\VS{20}Ki leele poro pele wɛlɛ Imene naa Alɛgizandire. Mì pe le Sɔtanla wi kɛɛ pege fɔrɔgɔ fɔ kii daga paa Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jogo.




\par }\Chap{2}{\SH Tagafɛnnɛ pe daga \newline  mbaa yɛnri lere pyew wi kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki koŋgbanŋga mi yɛn na ye yɛrɛgi, fɔ leele paa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri paa li gbogo, paa li yɛnri paa pe yɛɛ kaan, paa li shari leele pe ni fuun pe kala na.

\VS{2}Paa yɛnri wunlumbolo poro naa fanŋga fɛnnɛ pe kan, jaŋgo we yɛyinŋge ta wa we yinwege ki ni, we jatere wi cɛn we na. Waa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, we tangalɔmɔ pi pye pi yala.

\VS{3}Ki wogo ki yɛn ma yɔn, ma we Shɔfɔ Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{4}Li yɛn na jaa leele pe ni fuun pe shɔ, pe ya pe kaselege ki jɛn.

\VS{5}Katugu Yɛnŋɛlɛ li yɛn nuŋgba to. Kasuluwo nuŋgba wi yɛn Yɛnŋɛlɛ lo naa leele pe sɔgɔwɔ. Wo wi yɛn Zhezu Kirisi ŋa pè se paa sɛnwee yɛn we.

\VS{6}Wùu yɛɛ kan ma pye leele pe ni fuun pe goshɔgɔ sara pe kapere ti ni. Wì ko pye ma yala wagati ŋa Yɛnŋɛlɛ làa kɔn ma tɛgɛ wo ni, maga naga fɔ laa jaa mbe leele pe shɔ.

\VS{7}Ko kì ti Yɛnŋɛlɛ lìlan tɛgɛ mbe pye li sɛnrɛ yofɔ konaa
pitunŋɔ. Lìgi kan na yeri mbaa leele mbele pe woro
Zhufuye pe nari tagawa pi wogo ko naa kaselege ki ni. Mi woro na finlɛlɛ, kaselege ko mila yuun.


\par }{\PP \VS{8}Ki kala na, mila jaa nambala paa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri lagapyew. Paa pe kɛyɛn yi yinrigi wa naayeri, paa li yɛnri kotogo
kpoyi ni. Kiga kaa piin naŋgbanwa naa kendige ni.


\par }{\PP \VS{9}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, mila jaa jɛɛlɛ paa pe yɛɛ poo paara nda tì yala to ni. Pe yɛɛ pɔgɔ ki pye ki yala pe ni, ki pe fɛrɛ tɔn. Paga kaa pe yɛɛ poo yimbɔgɔ sɔnŋgbanga wogo ni, nakoma tɛ nuŋgbogolo, naa somu sɔnŋgbanga woo ni, nakoma paara sɔnŋgbanga woro ni.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, paa kapyere jɛndɛ piin, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔn jɛɛlɛ mbele yeri paa ki jaa mbege naga fɔ pe yɛn na Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{11}Ki daga jɛɛlɛ pe cɛn yɛw, go sogomɔ jɛmbɛ ni, paa nagawa sɛnrɛ ti nuru.

\VS{12}Mi woro na konɔ kaan jɛlɛ wi yeri wi pye nagafɔ, nakoma wi cɛn nambala pe go na. Ɛɛn fɔ, wi cɛn yɛw wi pyeri.

\VS{13}Katugu Adama wo pàa keli ma da, ko puŋgo na mɛɛ Awa wi da.

\VS{14}Adama wo si ma wila wi yɛɛ yaga pòo fanla maa puŋgo. Ɛɛn fɔ, jɛlɛ wo wìla wi yɛɛ yaga pòo fanla maa puŋgo, a wì Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ.

\VS{15}Ma si yala, jɛlɛ wi yaa shɔ na wiga piile se, mbe koro wa tagawa pi ni, mbe pye ndanlawa ni, mbe pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, naa go sogomɔ ni.




\par }\Chap{3}{\SH Legilizi yɛkeele pe tangalɔmɔ we
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki sɛnrɛ nda ti yɛn kaselege, fɔ: Na lere wa kaa
legilizi yɛkelewe tunŋgo ki jaa, ki fɔ wila tunŋgo jɛŋgɛ jaa.

\VS{2}Ki daga
legilizi yɛkelewe wi pye jɛrɛgisaga fu. Wi pye jɛlɛ nuŋgba fɔ, wuu yɛɛ yingiwɛ jɛn. Wi pye jatere pyefɔ. Wi kapyere ti pye ti yala. Wi pye nambanmbala yigifɔ. Wi ya wila Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti nari leele pe na.

\VS{3}Wii daga mbe pye sinwɔɔ, nakoma lewɛlɛwɛ. Ɛɛn fɔ, wi daga mbe pye nandanwa naa kotoyinŋge ni. Wii daga mbe pye penjara jogo ni.

\VS{4}Ki daga wi ya wuu go woolo pe yigi tiyɔngɔ wila pe yɛgɛ sinni. Mboo piile pe koro paa wi gbogo jɛŋgɛ.

\VS{5}Katugu na lere ŋa si ya mboo go woolo pe yigi tiyɔngɔ mbaa pe yɛgɛ sinni, wi mbe ya mbaa Yɛnŋɛlɛ li legilizi wo gbegele mɛlɛ?

\VS{6}Wii daga mbe pye tagafɔ fɔnŋɔ, jaŋgo wiga kaa wi yɛɛ gbogo, Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ ki to wi na paa yɛgɛ ŋga na kì to Sɔtanla wi na we.

\VS{7}Ki daga fun mbele pe woro tagafɛnnɛ paa wi mɛtanga yinri, jaŋgo paga kaa wi tifaga wi to wa Sɔtanla wi pɛŋgɛlɛ ke ni.


\par }{\SH Legilizi tunmbyeele \newline  pe tangalɔmɔ we
\par }
{\PP \VS{8}Legilizi tunmbyeele fun pe tangalɔmɔ pi daga leele paa pi gbogo, paga ka pye sɛnrɛ shyɛnzhyɛn yofɛnnɛ. Paga kaa tinni sinmɛ ni. Paga kaa penjara tɔnli gbeŋɛ jaa.

\VS{9}Pe daga mbe mara kaselege ŋga kì naga wa tagawa pi ni ki na, nawa jatere jɛnŋɛ ni.

\VS{10}Ki daga pege fɛnnɛ pe wa pe wele gbɛn. Ko puŋgo na, na paga pe yan jɛrɛgisaga fu, pa pe mbe ya pye legilizi tunmbyeele.

\VS{11}Jɛɛlɛ mbele paa ki tunŋgo nuŋgba ki piin fun, pe tangalɔmɔ pi daga leele paa pi gbogo, pee daga mbaa leele mɛgɛ jogo. Pe daga mbe pe yɛɛ yingiwɛ jɛn, mbe pye tagawa ni kala li ni fuun ni.

\VS{12}Legilizi tunmbyee wi daga mbe pye jɛlɛ nuŋgba fɔ. Wi ya wuu piile naa wi go woolo pe yigi, wila pe yɛgɛ sinni tiyɔngɔ.

\VS{13}Legilizi tunmbyeele mbele pe maa pe tunŋgo ki piin tiyɔngɔ, pe ma gbɔgɔwɔ ta wa pe tunŋgo ki ni, ma kotogo ta ma ya na tagawa pi sɛnrɛ yuun, po mba wè ta wa we gbogolomɔ pi ni Zhezu Kirisi wi ni we.


\par }{\SH Kaselege gbɔgɔ ŋga ki naga
\par }
{\PP \VS{14}Mi yɛn naga sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgi mboo torogo ma kan, ɛɛn fɔ, mila ki jate sanni jɛnri mbe kari wa ma yeri.

\VS{15}Na na karaga kiga si mɔ naa wi yo, ki sɛwɛ ŋa wi yaa ki naga ma na, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ li go woolo pe daga mbaa tanri we, poro pe yɛn Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li Legilizi we, ma pye kaselege ki tɔgɔyaraga naa ki yeregesaga\FTNT{†}{{\FR 3:15 }{\FR{3.15:
}}{\FT{Mbe pye kaselege ki tɔgɔyaraga naa ki yeregesaga ko kɔrɔ wo yɛn mbe pye kaselege ki nagafɔ leele pe na.}}}.

\VS{16}Ee, we shɛrɛgɛ konɔ ŋgundo wi yɛn ma gbɔgɔ. Lere se ya mbe kendige wɔ ki na:

\par }{\Q Wì pan paa sɛnwee pyɔ yɛn,

\par }{\Q a Yinnɛkpoyi lùu naga ma yo wi yɛn ma sin.

\par }{\Q Mɛrɛgɛye pàa wi yan.

\par }{\Q Wi sɛnrɛ tìla yo cɛngɛlɛ woolo pe sɔgɔwɔ.

\par }{\Q A pèle taga wi na laga dunruya wi ni.

\par }{\Q A Yɛnŋɛlɛ lùu lɛ ma kari wi ni wa yɛnŋɛlɛ na.




\par }\Chap{4}{\SH Leele pele yaa ka je tagawa pi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yinnɛkpoyi li yɛn naga yuun naga finligi ma yo fɔ: Dunruya kɔsanga ni, leele pele yaa je tagawa pi na. Yinŋgele ŋgele ke maa leele pe fanla koro naa gboshugulo nagawa sɛnrɛ to pe yaa kaa tanri ti na.

\VS{2}Pe yaa ka pe yɛɛ yaga kopiire fɛnnɛ naa yagbogolo yofɛnnɛ pe pe fanla pe pe puŋgo. Poro mbele pe nawa jatere wì ku pe na ndɛɛ pè tugurɔn le kasɔn tì yanlaga ma yaraga sogo.

\VS{3}Pe yaa kaa leele pe nari mbe yo ki woro ma yɔn paa jɛɛlɛ pori, mbe yaakara ta naga mbe yo paga kaa ti kaa. Ma si yala, Yɛnŋɛlɛ lo lìgi yaakara ti da, jaŋgo mbele pè taga ma kaselege ki jɛn, paa ti kaa, na paga li yɛnri mbeli shari mbe kɔ we.

\VS{4}Yaraga ŋga fuun Yɛnŋɛlɛ lì da, ki yɛn ma yɔn. Yaraga ko ka woro wa lere mbe je ki na, na wiga Yɛnŋɛlɛ li shari mbe si jɛn mbege ka we,

\VS{5}katugu ki ma pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, li sɛnrɛ to naa yɛnrɛwɛ pi kala na.


\par }{\SH Zhezu Kirisi wi tunmbyee \newline  jɛnŋɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{6}Na ma kaa sefɛnnɛ pe nari ki kagala ke ni, pa ma yaa pye Zhezu Kirisi wi tunmbyee jɛnŋɛ. Pa ma yaa fanŋga kan ma yinnɛ li yeri tagawa sɛnrɛ to naa kaselege nagawa sɛnrɛ nda mà yigi na tanri ti na ti fanŋga na.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, ma je muŋgooro ti na, ti yɛn go fu sɛnrɛ na kendige woo tagawa konɔ li ni; ma bala ma koro maa Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{8}Mbe wire ti tara kagala kele ni ti ta ti pagala, ki yɛn tɔnli ni. Ɛɛn fɔ, mbe koro mbaa Yɛnŋɛlɛ li gbogo, tɔnli yɛn ko ni ma wɛ kala li ni fuun na, katugu Yɛnŋɛlɛ lì
yɔn fɔlɔ kɔn mbe yinwege ki kan wi yeri nala konaa goto.

\VS{9}Ki sɛnrɛ nda ti yɛn kaselege sɛnrɛ, ti daga lere pyew wiri lɛ.

\VS{10}Ko kì ti we yɛn na tunŋgo piin na ŋgbeli, katugu wè we jigi wi taga Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo lo na. Lo li yɛn leele pe ni fuun pe Shɔfɔ, ɛɛn fɔ, tagafɛnnɛ poro wogo ko wɛ.


\par }{\PP \VS{11}Maa ki kagala ke yuun maa ke ŋgbanni, maa leele pe nari ke ni.

\VS{12}Maga ka ti lere kpɛ mbaa ma tifaga naa ma yɛn lefɔnŋɔ ki kala na. Ɛɛn fɔ, ma pye tagafɛnnɛ pe yɛgɛ nagafɔ wa ma sɛnyoro to naa ma tangalɔmɔ pi ni, naa ma ndanlawa po naa ma tagawa pi ni konaa ma pye
kpoyi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{13}Sanni mbe sa gbɔn wa ma na, mboro jate ma bala maa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti kara leele pe yɛgɛ na, maa ti yuun pe kan, maa ti nari pe na.

\VS{14}Yarikanga ŋga mà ta Yɛnŋɛlɛ li yeri, maga kaga yigi sambalawa ni, kìla kan ma yeri Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnyoro to ni, konaa
lelɛɛlɛ pe
kɛyɛn tagawa ma na pi ni.

\VS{15}Ma bala maa ki kagala ke piin. Ma ke yigi jɛŋgɛ ma kotogo ki ni fuun ki ni, jaŋgo leele pe ni fuun pege jɛn ma tunŋgo kila kee yɛgɛ.

\VS{16}Mboro jate mɔɔ yɛɛ yingiwɛ jɛn, naa sɛnrɛ nda maa nari leele pe na ti ni. Ma koro ma yɛgɛ sin ki kagala ke na. Na ma kaa ki piin ma, mboro jate ma yaa ma yɛɛ shɔ mbe mbele paa nuru ma yeri pe shɔ fun.




\par }\Chap{5}{\SH Kagala ŋgele ma daga \newline  mbaa piin tagafɛnnɛ pe kanŋgɔlɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Maga ka sɛnŋgbanra yo lelɛɛ wa na, ɛɛn fɔ, maa wi yɛrɛgi paa ma to yɛn. Maa lefɔnmbɔlɔ pe yɛrɛgi paa ma sefɛnnɛ nambala yɛn.

\VS{2}Maa jɛɛlɛ lelɛɛlɛ pe yɛrɛgi paa ma nɛɛlɛ yɛn. Maa jasumbonɔ pe yɛrɛgi paa ma sefɛnnɛ jɛɛlɛ yɛn, maa ki piin nawa kpoyi ni.


\par }{\PP \VS{3}Naŋgunjaala mbele sagafɛnnɛ woro pe na, maa pe gbogo.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, na piile ka pye naŋgunjɔ ŋa yeri, nakoma pishyɛnwoolo mbe pye wi yeri, ki daga ki piile pe kajɛŋgɛ pyege ki fɔrɔgɔ paa ki piin pe go woolo pe kan. Kajɛŋgɛ ŋga pe sevɛnnɛ poro naa pe tɛlɛye pàa pye ma pe kan, paa ki yɔngɔ piin pe kan fun; katugu ko ki yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{5}Naŋgunjɔ ŋa sagafɔ woro wi na, lere si woro wi yeri, wi maa jigi wi taga Yɛnŋɛlɛ li na nali yɛnri, na sagawa jaa li yeri yɔnlɔ naa yembinɛ.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, ŋa wi maa wi nayinmɛ kagala piin wa wi yinwege ki ni, wo ku makɔ, ali maga ta wi yɛn yinwege na o.

\VS{7}Ma ki kagala ke yo ma ke ŋgban pe ni, jaŋgo pe pye jɛrɛgisaga fu.

\VS{8}Na lere ŋa woro naa sege woolo pe kala li yɔngɔ pe kan, si ka logo wi go woolo poro, kona wì je tagawa pi na, a wi kala lì pe ma wɛ ŋa wii taga wi na.


\par }{\PP \VS{9}Na naŋgunjɔ ŋa fa yɛlɛ nafa taanri ta, maga kaa mɛgɛ ki yɔnlɔgɔ mbege taga wa naŋgunjaala pe mɛrɛ ti na. Ki daga ki pye wìla pye naŋa nuŋgba jɔ,

\VS{10}a pòo jɛn wi kajɛŋgɛ pyege ki na, a wùu piile pe koro tiyɔngɔ. Ki pye wìla pye nambanmbala yigifɔ na Yɛnŋɛlɛ li leele
kpoyi pe tɔɔrɔ ti jogo. Ki pye wìla pye na leele mbele pàa pye na jɔlɔ pe sari, na kajɛŋgɛ cɛnlɛ pyew ki piin.


\par }{\PP \VS{11}Naŋgunjaala mbele pe fa lɛlɛ, maga ka wo wa mɛgɛ yɔnlɔgɔ; katugu na naŋa la ka pe ta pe pɔri nambala yeri naa, pe ma laga
Kirisi wi na.

\VS{12}Kiga pye ma, pe ma pye kajɔɔgɔ fɛnnɛ
yɔn fɔlɔ koŋgbanna na pàa kɔn ki wogo ki na li jɔgɔwɔ pi kala na.

\VS{13}Mbe taga wa ko na naa, pe ma pye tiyanmbala, pe ma koro na yanri yinrɛ ti ni faa na toro. Mbe pye tiyanmbala ko nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, pe ma pye yogofɛnnɛ na yɔn nii leele pe kagala ke ni fuun ke ni, na nda fuun ti woro yoworo ti yuun.

\VS{14}Ko kala kì ti mila jaa naŋgunjaala mbele pe yɛn jasumbonɔ pe pɔri nambala yeri naa, pe piile se, paa pe go tunndo ti piin tiyɔngɔ, jaŋgo paga ka yesaga kan we winfɛnnɛ pe yeri paa sɛnpere yuun we na.

\VS{15}Katugu naŋgunjaala pèle kozinnɛ li wa makɔ ma taga Sɔtanla wi na.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, na naŋgunjaala pele ka pye tagafɔ jɛlɛ wa laga, wi daga mbaa pe sari, wiga ka pe go kala li yaga
legilizi wi kan, jaŋgo legilizi wi ya wila naŋgunjaala mbele leele woro pe yeri pe sari.


\par }{\SH Legilizi lelɛɛlɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{17}Legilizi lelɛɛlɛ mbele pe maa legilizi wi yɛgɛ sinni tiyɔngɔ, ki yɛn ma yala paa pe jate fɔ pe daga sara shyɛnzhyɛn ni. Mbele pe maa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun, na leele pe nari ti ni, poro wogo ko daga mbe wɛ.

\VS{18}Katugu Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ tìgi yo ma yo fɔ: «{\QT{Nɛgɛ ŋga ki maa
bile wi tangala naa pyɔ wi woo, maga kaga yɔn ki pɔ mɛrɛ ni.»}}\XREF{†}{{\XO 5:18 }{\XO{5.18:
}}{\XT{Dete 25.4; Luki 10.7}}} Ma nuru naa ma yo fɔ: «{\QT{Tunmbyee wi ma daga wi sara wi ni.»}}

\VS{19}Maga ka sɛrɛya pee yigi legilizi lelɛɛ wa na, fɔ ndɛɛ sɛrɛfɛnnɛ shyɛn, nakoma taanri mbege kala li yo.

\VS{20}Na mbele ka si kapege pye, ma para pe na ŋgbanga leele pe ni fuun pe yɛgɛ na, jaŋgo sanmbala paa fyɛ paga ka ka pye.


\par }{\PP \VS{21}Mila ki yuun naga ŋgbanni ma ni Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, naa
we Fɔ Zhezu Kirisi wo naa
mɛrɛgɛye mbele pè wɔ pe yɛgɛ na, fɔ: Maga sɛnrɛ ti yigi maa tanri ti na. Maga ka lere mbɔnrɔ lere na, maga ka lere wɔ lere ni.

\VS{22}Maga ka
kɛyɛn taga lere wa na fyɛlɛgɛ na mboo tɛgɛ tunŋgo ka na wa legilizi. Maga ka pinlɛ lere wa ni wi kapege pyege na. Mɔɔ yɛɛ yigi, ma koro
kpoyi.


\par }{\PP \VS{23}Maga kaa tɔnmɔ po nuŋgba woo, ɛɛn fɔ, ta duvɛn jɛɛnnjɛnri woo ma lara to naa ma yama lɛgɛwɛ pi kala na.


\par }{\PP \VS{24}Leele pele kapere ma yiri funwa na ma jɛn, na pe fa kiti kɔn pe na. Ɛɛn fɔ, pele woro na jɛn fɔ ki puŋgo na.

\VS{25}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, kapyere jɛndɛ ti ma yiri funwa na ma jɛn. Ali nda si yiri funwa na fyaw, ti se ya koro mbe lara.




\par }\Chap{6}{\SH Kulolo pe daga \newline  mbaa pe tafɛnnɛ pe gbogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mbele fuun pe yɛn kulolo, pe daga mbaa pe tafɛnnɛ pe jate fɔ pe daga gbɔgɔwɔ pi ni fuun ni, jaŋgo lere wa ka ka sɛnpere yo Yɛnŋɛlɛ lo naa we nagawa sɛnrɛ ti na.

\VS{2}Kulolo mbele pe tafɛnnɛ pe yɛn tagafɛnnɛ, pee daga mbaa pe tafɛnnɛ pe tifaga, naa pè pye pe tagafɛnnɛ yɛɛnlɛ ko kala na. Ɛɛn fɔ, pe daga mbaa tunŋgo piin pe kan naa tiyɔngɔ mbe wɛ, katugu tagafɛnnɛ mbele pe yɛn ma pe kulolo pe ndanla, poro pe maa tɔnli taa wa pe kulolo pe tunŋgo jɛŋgɛ ki ni.

\par }{\SH Yagbogowo nagawa sɛnrɛ \newline  naa yarijɛndɛ kaselege woro
\par }
{\PP Maa leele pe nari ki kagala ke ni, maa ke yuun pe kan.

\VS{3}Na lere wa kaa leele pe nari nagawa sɛnrɛ ta yɛgɛ ni, na tii yala
we Fɔ Zhezu Kirisi wi kaselege sɛnrɛ to naa we tagawa pi nagawa sɛnrɛ ti ni,

\VS{4}kona, ki fɔ wi yɛn yɛɛ gbɔgɔwɔ coli, wii yaraga ko ka jɛn. Wi jatere wì jɔgɔ wi na, wi maa kendige woo na wiin sɛnpiile kala na. Ki wogo ki maa paan yenjara, naa yolɛgɛrɛ, naa tɛgɛlɛ, naa jatere pere ni, naa kendige wɔgɔ ni, ŋga kɔsaga woro ki na.

\VS{5}Mbele pe jatere wì jɔgɔ pe na, pe maa ki woo pe yɛɛ ni. Ki leele pee kaselege ki jɛn naa. Pe maa ki jate ndɛɛ mbaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko ki yaa ti pe pye penjagbɔrɔ fɛnnɛ.


\par }{\PP \VS{6}Kaselege yi, mbaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ki yɛn tɔnli gbɔɔ, na lere ŋa kaa ŋga ki yɛn wi yeri ki jate kì yala wi ni we.

\VS{7}We sila pan yaraga ni laga dunruya ŋa wi ni, we se si ka yiri laga yaraga ni mbe kari.

\VS{8}Ki kala na, na waga yaakara naa yaripɔrɔ ti ta, ti daga mbe we yɛgɛ tin.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, mbele paa ki jaa mbe pye penjagbɔrɔ fɛnnɛ, wamawelewe pi ma pe jan. Pe jogo pere nda ti yɛn go fu, ti yaa pye paa pɛnɛ yɛn mbe pe yigi. To ti maa leele pe punŋgu na pe nii jɔlɔgɔ we.

\VS{10}Katugu penjara ti ndanlawa ndorogo, ko ki yɛn tipere cɛnlɛ pyew ti niŋge ye. Leele pele yɛn na penjara ti jaa ki jawa pi na fɔ ma laga tagawa pi na ma jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ ta wa pe kotoro na.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda Pɔli wìla kan \newline  Timote wi yeri
\par }
{\PP \VS{11}Mboro wo na, mboro ŋa ma yɛn Yɛnŋɛlɛ li lere, mɔɔ yɛɛ yigi ki kagala ke ni! Maa kasinŋge piin, maa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, ma pye tagawa ni, naa ndanlawa ni. Maa kagala kunni ma yɛɛ ni, ma pye nandanwa ni.

\VS{12}Ma malaga jɛŋgɛ gbɔn wa tagawa pi ni. Ma yinwege mbakɔgɔ ki yigi jɛŋgɛ, katugu Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn yeri mbege kan ma yeri, naa màa ma tagawa pi sɛrɛya jɛnŋɛ wi yo sɛrɛfɛnnɛ lɛgɛrɛ yɛgɛ na we.

\VS{13}Mi yɛn naga yuun naga ŋgbanni ma ni Yɛnŋɛlɛ na li maa yinwege ki kaan yaraga pyew ki yeri lo naa Zhezu Kirisi wi ni pe yɛgɛ na, wo ŋa wìla sɛrɛya jɛnŋɛ yo kumanda Pɔnsi
Pilati wi yɛgɛ na we.

\VS{14}Fɔ ma ŋgasele li yigi jɛŋgɛ li koro kpoyi, ma pye jɛrɛgisaga fu mbe sa gbɔn pilige ŋga we Fɔ Zhezu Kirisi wi yaa wi yɛɛ naga ki na.

\VS{15}Yɛnŋɛlɛ li yaa kaa naga wagati ŋa lì kɔn wi ni. Lo nuŋgba li yɛn fɛrɛwɛ po naa yawa pi ni fuun Fɔ, naa wunlumbolo pe
Wunluwɔ konaa tafɛnnɛ pe Fɔ.

\VS{16}Lo nuŋgba li se ku. Li yɛn ma cɛn yanwa mba ni, lere se ya fulo pi tanla. Lere fali yan yɛnlɛ ni, lere se si ya mbeli yan yɛnlɛ ni. Gbɔgɔwɔ naa yawa mbakɔɔ pi yɛn li woo fɔ sanga pyew!
Anmiina.


\par }{\PP \VS{17}Ki yo maga ŋgban ki dunruya ŋa wi penjagbɔrɔ fɛnnɛ pe ni, fɔ paga kaa pe yɛɛ gbogo, paga si ka pe jigi wi taga ki penjagbɔrɔ nda ti yaa ka kɔ to na. Ɛɛn fɔ, pe pe jigi wi ni fuun wi taga Yɛnŋɛlɛ li na. Lo li maa yaara ti ni fuun ti kaan we yeri nari lege, jaŋgo we nayinmɛ ta.

\VS{18}Maga yo pe kan fɔ paa kajɛŋgɛ piin, pe penjagbɔrɔ tawa pi pye kapyere jɛndɛ pyege ni. Paa kaan fyafyaw, paga ka pye kɛŋgbanga ni.

\VS{19}Na pe kaa ki piin ma, pa pe yaa kɔrɔgɔ tiyɔngɔ mbakɔgɔ gbogolo pe yɛɛ kan pe goto kala li na. Kona, pe yaa yinwege jɛŋgɛ ki ta.


\par }{\PP \VS{20}Timote, sɛnrɛ nda tì telege ma na, mari yigi tiyɔngɔ. Sɛnwara nda ti woro ma yala tagawa konɔ li ni, mɔɔ yɛɛ yingiwɛ jɛn ti ni, naa kendige ŋga leele pe maa woo naga yinri kajɛnmɛ wa pe yagbogowo pi ni we.

\VS{21}Leele pèle pe yɛɛ pye ma yo poro ki kajɛnmɛ pi ta, ma puŋgo ma laga tagawa konɔ li na.

\par }{\PP Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi pye ye ni!

\par }