\NormalFont\ShortTitle{ZAKARI}

{\MTB Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ

\par }{\MT ZAKARI

\par }{\MTB wi sɛwɛ we

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Zakari wìla pye naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yuun wagati nuŋgba ni Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Azhe wi ni. Wùu Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yo, a kì yɛlɛ cɛnmɛ kaŋgurugo naa nafa (520) yɔn ko tin na Zhezu Kirisi wi fa se. Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsaga shyɛn. Ki kɔnsara shyɛn tì jɛn ma wɔ ti yɛɛ ni. Pe sila ti yɔnlɔgɔ wagati nuŋgba ni.

\par }{\IP Wa wi kɔnsaga koŋgbanŋga ki ni (1–8), Zakari wi yɛn na para yariyanra kɔlɔtaanri sɛnrɛ na nari yɛgɛ yuun, to nda Yɛnŋɛlɛ làa naga wi na we. Mɛrɛgɛ wà la ki yariyanra ti kɔrɔ wi yo Zakari wi kan. Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pan mbeli woolo pe saga. Yɛnŋɛlɛ li yaa kali gbɔgɔwɔ pi naga naa wa Zheruzalɛmu ca. Janmaratigi Zorobabɛli wo naa saraga wɔfɛnnɛ to Zhozuwe wi ni, pe yaa ka leele pe yɛgɛ sin pe shɛrigo gbɔgɔ ki kan naa fɔnŋgɔ.

\par }{\IP Sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo (9–14) ko yɛn na para kiti ŋa wi yaa ka kɔn cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma Izirayɛli tara ti maga wo sɛnrɛ na. Ki yɛn na para fun wunlunaŋa wa sɛnrɛ na, ŋa wi yaa ka yiri mboo yɛɛ tirige konaa mbe pye cew tafɔ. Ali na kaa pye Zheruzalɛmu ca juguye pè lɛgɛ, Yɛnŋɛlɛ li yaa ka cew ta pe na. Ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:

\par }{\IQ Ko wagati wo ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa ka pye wunluwɔ tara ti ni fuun ti go na. Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba pe lo li yaa ka pye Yɛnŋɛlɛ le. Lo nuŋgba pe lo mɛgɛ ko pe yaa kaa yinri (Zaka 14.9).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yariyanra naga Zakari wi na konaa ma sɛnrɛ le wi yɔn
{\IOR{1–8}}

\par }{\IO Izirayɛli woolo poro naa pe cɛnyɛɛnlɛ pe kala
{\IOR{9–14}}

\par }{\IOB Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa Izirayɛli woolo pe cɛnyɛɛnlɛ pe na
{\IOR{9.1-8}}

\par }{\IOB Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa yɛyinŋge kan li woolo pe yeri konaa mbaa pe kagala ke yɔngɔ
{\IOR{9.9–14.21}}



\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LAA YARIYANRA NAGA ZAKARI WI NA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1–8

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ Izirayɛli woolo \newline  pe pe kapere ti jɛn peri yaga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Dariyusi wi wunluwɔ pi yɛlɛ shyɛn wolo li yeŋge kɔlɔtaanri wogo ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti yo
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zakari wi kan. Zakari to wo lawi ŋa Berekiya. Berekiya to wo lawi ŋa Ido. Làa wi pye fɔ\XREF{†}{{\XO 1:1 }{\XO{1.1:
}}{\XT{Ɛsidi 4.24–5.1; 6.14}}}:

\VS{2}«Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mì nawa ŋgban ye tɛlɛye pe ni fɔ jɛŋgɛ.

\VS{3}Ki yo ki leele mbele pe kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Ye sɔngɔrɔ ye pan na kɔrɔgɔ!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.

\par }{\Q Kona, pa mi fun mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan ye kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.›


\par }{\PP \VS{4}«Yaga ka pye paa ye tɛlɛye pe yɛn. Faa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ koŋgbanmbala pàa ki yari pe kan ma yo fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Ye yiri wa ye kombegele ke ni,

\par }{\Q ye ye katijangara ti yaga.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ pe sila logo na yeri,

\par }{\Q pe sila na sɛnyoro ti jate.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.›


\par }{\PP \VS{5}«Ye tɛlɛye pe yɛn se yeri? Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ wele sin? Pe mbe ya koro go na sanga pyew le?

\VS{6}Ma si yala, na sɛnyoro to naa ŋgasegele ŋgele mìla yo na tunmbyeele mbele Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe kan, ki kagala kè pye ma yɔn fili ye tɛlɛye pe na! Kona, a ye tɛlɛye pè si pe tangalɔmɔ pi kanŋga, ma sho fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ làa ki kɔn maga tɛgɛ mbe we jɔlɔ mbe yala we tangalɔmɔ pee po naa we katijangara ti ni. Ko lì pye we na.› »


\par }{\SH Yariyanga koŋgbanŋga ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Shɔnye kala
\par }
{\PP \VS{7}Dariyusi wi wunluwɔ pi yɛlɛ shyɛn wolo li yeŋge kɛ ma yiri nuŋgba wogo ki ni, ko ŋga ki yɛn Shebati\FTNT{†}{{\FR 1:7 }{\FR{1.7:
}}{\FT{Shebati yeŋge ki ma saa to ma yala Wɛmbirikɔɔn (Feviriye) yeŋge ki nandogomɔ po ni.}}} yeŋge ye, ki pilige nafa ma yiri tijɛrɛ wogo ki na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti yo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zakari wi kan, wo ŋa wìla pye Berekiya wi pinambyɔ konaa ma pye Ido wi pishyɛnwoo. Zakari wìla ki yɛgɛ yo ma yo fɔ:

\VS{8}Ki yembinɛ li ni, a mì si yariyanga ka yan. Naŋa wawi wìla pye ma lugu shɔn yɛɛn na, ma yere miriti tire ta sɔgɔwɔ gbunlundɛgɛ ka ni. Wa wi puŋgo na, shɔnye pele yɛgɛ la pye wa yɛɛnlɛ yɛɛnlɛ, naa cɔnrɔ woolo konaa fiile fiile ni\XREF{†}{{\XO 1:8 }{\XO{1.8:
}}{\XT{Naga 6.2-4}}}.

\VS{9}A mì si yewe ma yo fɔ: «Na tafɔ, ki shɔnye mbele yɛɛn pe yɛn na yiŋgi wogo nari?»

\par }{\PP Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Pe yɛn na yaraga ŋga wogo nari mi yaa ki kɔrɔ wi yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{10}Kona, naŋa ŋa wìla pye ma yere wa miriti tire ti sɔgɔwɔ pi ni, wì si sɛnrɛ ti lɛ, mɛɛ na pye fɔ: «Poro wɛlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì torogo pe pan pe tara ti yanri pe toro.»

\VS{11}Kona, a shɔn lugufɛnnɛ pè si Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ ŋa wìla pye ma yere wa miriti tire ti sɔgɔwɔ wi pye fɔ: «Wè saa tara ti yanri ma toro, wège yan fɔ tara na woolo pe ni fuun pe yɛn yɛyinŋge na ma pye pɔw.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ wì si sɛnrɛ ti lɛ, ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, ki yɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ wolo loli na, ma yɛn ma nawa ŋgban Zheruzalɛmu ca konaa Zhuda tara sannda ti ni, ma yaa je mbe yo ma se pe yinriwɛ ta fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?»

\VS{13}Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu yɔn sogo ma sɛntanra naa kotogo sogowo sɛnrɛ yo maa kan.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa Zheruzalɛmu \newline  ca ki yinriwɛ ta
\par }
{\PP \VS{14}Kona, mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a wì silan pye fɔ: «Ki sɛnrɛ nda ti yari leele pe kan ma pe pye fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca konaa
Siyɔn yanwiga ŋga wa ki ni,

\par }{\Q ti yɛn mala ndanla jɛŋgɛ, a ti kala lì gbɔgɔ na yeri fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{15}Ɛɛn fɔ cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma cɛn yɛyinŋge na,

\par }{\Q mì nawa ŋgban ke ni fɔ jɛŋgɛ;

\par }{\Q katugu mi wo na, mìla kɔnrɔ ta jɛnri
Izirayɛli, na woolo pe ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, a koro si ka taga pe jɔlɔgɔ ki na.


\par }{\Q \VS{16}Ki kala na, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, pa mì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan mbanla yinrindawa pi naga Zheruzalɛmu ca ki na.

\par }{\Q Pe yaa na go ki kan wa naa.

\par }{\Q Pe yaa ka taanlamana li tɛgɛ mbe taanla li ni wa Zheruzalɛmu ca\FTNT{†}{{\FR 1:16 }{\FR{1.16:
}}{\FT{Pe yaa ka taanlamana li tɛgɛ mbe taanla li ni wa Zheruzalɛmu ca, jaŋgo mbe ca ki kan naa fɔnŋgɔ.}}}.› »

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{17}Ki sɛnrɛ nda ti yari naa leele pe kan, ma pe pye fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Na cara ti yaa sɔngɔrɔ mbe yin naa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ni.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yaa ka Siyɔn ca woolo pe kotogo ki sogo pe na naa.

\par }{\Q Mi yaa ko ŋga Zheruzalɛmu ca ki pye na wogo naa.»




\par }\Chap{2}{\SH Yariyanga shyɛn wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Yɛnŋgɛlɛ tijɛrɛ naa fɛnlɛ nambala \newline  kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a mì silan yɛgɛ ki yirige ma wele; mbe ka wele, a mì si yɛnŋgɛlɛ tijɛrɛ yan.

\VS{2}Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a mì suu yewe ma yo fɔ: «Ki yɛnŋgɛlɛ ŋgele koro yɛn na yiŋgi wogo nari?»

\par }{\PP A wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Ki yɛnŋgɛlɛ ŋgele koro ke yɛn cɛngɛlɛ fanŋga wogolo ŋgele kàa Zhuda tara woolo, naa
Izirayɛli tara woolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe gbɔn ma pe jaraga we.»

\VS{3}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si fɛnlɛ nambala tijɛrɛ naga na na.

\VS{4}A mì si yewe ma yo fɔ: «Mbele poro na paan mbe yiŋgi pye?»

\par }{\PP A mɛrɛgɛ wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Ki yɛnŋgɛlɛ ŋgele, ke yɛn cɛngɛlɛ fanŋga wogolo, ŋgele kàa Zhuda tara woolo pe gbɔn ma pe jaraga, ali yɛrɛ wa kpɛ si ya mbe go yirige, ki fɛnlɛ nambala mbele pè pan, jaŋgo mbe fyɛrɛ wa ki cɛngɛlɛ fanŋga wogolo ke na, mbe ke fanŋga ki kɔ.»


\par }{\SH Yariyanga taanri wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Taanlamana kala
\par }
{\PP \VS{5}Ko puŋgo na, a mì silan yɛgɛ ki yirige ma wele; mbe ka wele, a mì si naŋa wa yan, taanlamana la pye wi kɛɛ.

\VS{6}A mì suu yewe ma yo fɔ: «Maa kee se yeri?» A wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yɛn na kee sa Zheruzalɛmu ca ki taanla, jaŋgo mbege gbɔgɔwɔ naa ki titɔnlɔwɔ pi jɛn.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, wi nɛɛ kee, a mɛrɛgɛ wa yɛgɛ si yiri wa ma pan ma fili wi ni.

\VS{8}A wì suu pye fɔ: «Fe ma saga yo ki lefɔnŋɔ ŋa mana li ni kɛɛ wi kan fɔ:

\par }{\Q ‹Mbogo se ka kan mbe Zheruzalɛmu ca ki maga,

\par }{\Q katugu lelɛgɛrɛ naa yaayoro lɛgɛrɛ yaa ka pye wa ki ni.›


\par }{\Q \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo, ma yo fɔ:

\par }{\Q ‹Mi jate mi yaa pye paa kasɔn mbogo yɛn, mbe Zheruzalɛmu ca ki maga.

\par }{\Q Mi yaa pye ca ki gbɔgɔwɔ yanwa.› »


\par }{\SH Mbele pàa koli ma kari pe ni \newline  wa kulowo pi ni \newline  pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan
\par }
{\Q \VS{10}«Ye yiri, ye yiri!

\par }{\Q Ye fe ye yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Katugu mìla ye gbɔn ma ye jaraga ma kari ye ni fɔ wa dunruya wi go tijɛrɛ ki na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{11}Yoro
Siyɔn ca fɛnnɛ ye yiri!

\par }{\Q Ye fe ye shɔ, yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa Babilɔni ca we.»


\par }{\Q \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lìlan tun, ma fanŋga kan na yeri.

\par }{\Q Cɛngɛlɛ ŋgele kè ye kɛɛ yaara ti koli, pa lì yo yɛɛn ke kan fɔ:

\par }{\Q Lere ŋa fuun ka jiri ye na,

\par }{\Q kì cɛn ndɛɛ ki fɔ wuu yombɛlɛ li le wa lo jate li yɛnlɛ li ni.


\par }{\Q \VS{13}Li yaa ka kɛɛ yirige ki cɛngɛlɛ ke na, mbe jɔlɔgɔ wa ke na.

\par }{\Q Ki cɛngɛlɛ kàa leele mbele koli kulolo, ke yaa sɔngɔrɔ mbe pye poro kulolo.

\par }{\Q Pa kona ye yaa ki jɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lìlan tun.


\par }{\Q \VS{14}Siyɔn ca fɛnnɛ yaa jɔrɔgi nayinmɛ ni, yaa yɔgɔri;

\par }{\Q katugu mi yɛn na paan mbe cɛn laga ye sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{15}Ko pilige koni, cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ yaa ka taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.

\par }{\Q Pe yaa ka pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo.

\par }{\Q Kona, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka cɛn wa ye sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Ki ka pye ma, ye yaa ki jɛn mbe yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lìlan tun ye yeri.


\par }{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa Zhuda tara woolo pe ta li woolo wa li tara
kpoyi ti ni,

\par }{\Q mbe Zheruzalɛmu ca ki wɔ naa fɔnŋgɔ ki pye li wogo.


\par }{\Q \VS{17}Ki daga sɛnwee pyew wi pyeri Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q katugu li yɛn na yinrigi wa li cɛnsaga kpoyi ki ni, wa yɛnŋɛlɛ na na paan.




\par }\Chap{3}{\SH Yariyanga tijɛrɛ wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Saraga wɔfɛnnɛ to Zhozuwe wi kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si
sagara wɔfɛnnɛ to Zhozuwe wi naga na na. Wìla pye ma yere Yawe Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Sɔtanla wìla pye ma yere wi kalige kɛɛ ki na, na baga wi na\XREF{†}{{\XO 3:1 }{\XO{3.1:
}}{\XT{Ɛsidi 3.2; Naga 12.10}}}.

\VS{2}A Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ wì si Sɔtanla wi pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔɔn tifaga lɔɔn yɔn ki tɔn ma na Sɔtanla! Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔɔn yɔn ki tɔn ma na\XREF{†}{{\XO 3:2 }{\XO{3.2:
}}{\XT{Zhude 9}}}, lo na lì Zheruzalɛmu ca ki wɔ we. Naga yɛn ma, Zhozuwe wi woro paa kasɔn sumboyugo yɛn, ŋga pè tile ma wɔ kasɔn ni wi le\FTNT{†}{{\FR 3:2 }{\FR{3.2:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Naga yɛn ma, Zhozuwe wi woro paa kasɔn sumboyugo yɛn, ŋga pè tile ma wɔ kasɔn ni wi le,}} ko yɛn naga nari ma yo Zhozuwe wìla pinlɛ ma yiri wa kulowo pi ni leele koŋgbanmbala mbele pàa yiri wa Babilɔni tara ma sɔngɔrɔ wa Zheruzalɛmu ca pe ni.
}}}?»


\par }{\PP \VS{3}Ma si yala, Zhozuwe wìla pye ma yere le mɛrɛgɛ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ wi yaripɔrɔ ti ni fyɔngɔ ni wi na.

\VS{4}A mɛrɛgɛ wì si mbele pàa pye ma yere le wi yɛgɛ sɔgɔwɔ pe pye fɔ: «Wi yaripɔrɔ nda ti yɛn fyɔngɔ ni wi na, yeri wɔ wi na.» Ko puŋgo na, a wì si Zhozuwe wi pye fɔ: «Wele, mɔ̀ɔ kapere ti laga ma na, mbe fɛti yaripɔrɔ le ma kan.»


\par }{\PP \VS{5}Kona, a mì sho fɔ: «Ye gbɔgɔwɔ njala na li yɛn ma laga la jiile wi kan.» A pè si gbɔgɔwɔ njala na li yɛn ma laga la jiile wi kan, mɛɛ yaripɔrɔ tiyɔnrɔ le wi kan. Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ wìla pye ma yere le.


\par }{\PP \VS{6}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ wì sigi sɛnrɛ nda ti yo Zhozuwe wi kan, ma yo fɔ:

\VS{7}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Na ma kaa tanri na koŋgolo ke na,

\par }{\Q mbanla sɛnrɛ ti lɛ,

\par }{\Q mboro ma yaa cɛn na
shɛrigo gbɔgɔ ki go na,

\par }{\Q mbaa na londo ti kɔrɔsi.

\par }{\Q Mbele pe yɛn na tunŋgo ki na laga,

\par }{\Q mi yaa cɛnsaga kan ma yeri wa pe sɔgɔwɔ.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa \newline  li tunmbyee wi torogo wi pan
\par }
{\Q \VS{8}«Ki kala na, mboro saraga wɔfɛnnɛ to Zhozuwe,

\par }{\Q nuŋgbolo jan ma logo,

\par }{\Q mboro naa ma pinlɛyɛɛnlɛ saraga wɔfɛnnɛ mbele pe yɛn ma cɛn na ma yɛgɛ sɔgɔwɔ pe ni;

\par }{\Q katugu yoro ye yɛn kacɛn ŋa wi yɛn naga nari ma yo shɔwɔ pi yaa pan.

\par }{\Q Mi yaa na tunmbyee wi pye wi pan, wo ŋa pe yinri Vile\FTNT{†}{{\FR 3:8 }{\FR{3.8:
}}{\FT{Vile mɛgɛ ki yɛn na para Shɔfɔ ŋa wìla daga mbe pan wo sɛnrɛ na, wo ŋa wi yɛn Davidi wi setirige pyɔ;
}}{\XT{Zhere 23.5; 33.15; Zaka 6.12}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{9}Ye wele, mi yɛn na sinndɛlɛgɛ teri wa Zhozuwe wi yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Ki sinndɛlɛgɛ nuŋgba pe ye, yɛngɛlɛ kɔlɔshyɛn\FTNT{†}{{\FR 3:9 }{\FR{3.9:
}}{\FT{Pele naga jate ma yo sinndɛlɛgɛ ŋga ki sɛnrɛ ti yo, ko ki yɛn shɛrigo gbɔgɔ ye. Yɛngɛlɛ kɔlɔshyɛn koro yɛn ma taanla Yɛnŋɛlɛ lo ni, lo na li yɛn nali woolo pe go singi we.}}} yɛn ki na.

\par }{\Q Mi jate mi yaa sɛnrɛ nda ti daga mbe keregi keregi wa ki na ti keregi keregi ki na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.

\par }{\Q Mi yaa ki tara nda ti kapege ki kɔ mbege laga ti na pilige nuŋgba ni.


\par }{\Q \VS{10}Ko pilige ko ni, ye yaa kaa ye yɛɛ yinri wa ye
ɛrɛzɛn tiire ti nɔgɔ,

\par }{\Q mbaa ye yɛɛ yinri wa ye
figiye tire ti nɔgɔ yɛyinŋge na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{4}{\SH Yariyanga kaŋgurugo wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Fitanladaga naa oliviye tire kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a wì si fulo na tanla mala yɛn, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa lere yɛn maa yirige wɔnlɔwɔ na.

\VS{2}A wì silan yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi maa yaan?»

\par }{\PP A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yɛn na fitanladaga yaan, ŋa wi yɛn tɛ wi yɛɛ na. Sinmɛ lesaga yɛn wi na wa wi gona; fitanlaye kɔlɔshyɛn yɛn wi na wa naayeri naa fitanla maŋgala yesara kɔlɔshyɛn ni pe na.

\VS{3}Oliviye tire shyɛn yɛn le sinmɛ lesaga ki tanla. Nuŋgba yɛn wa ki kalige kɛɛ ki na, sanŋga ki yɛn wa ki kamɛŋgɛ kɛɛ ki na\XREF{†}{{\XO 4:3 }{\XO{4.3:
}}{\XT{Naga 11.4}}}.»


\par }{\PP \VS{4}A mì si sɛnrɛ ti lɛ naa, mɛɛ mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni wi yewe ma yo fɔ: «Na tafɔ, ki yaara nda to kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ?»


\par }{\PP \VS{5}Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Ma sigi kɔrɔ wi jɛn?»

\par }{\PP A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ayoo, na tafɔ.»

\VS{6}Kona, a wì silan pye naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sɛnrɛ nda yuun Zorobabɛli wi kan tori yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Ki tunŋgo ŋga, ma yawa po tulugo ma,

\par }{\Q ma fanŋga ko tulugo ma,

\par }{\Q ɛɛn fɔ na yinnɛ lo fanŋga yi.›

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma\XREF{†}{{\XO 4:6 }{\XO{4.6:
}}{\XT{Ɛsidi 5.2}}}.


\par }{\Q \VS{7}Mboro yanwiga gbɔgɔ ŋga,

\par }{\Q ma yɛn yiŋgi Zorobabɛli wi yɛgɛ na?

\par }{\Q Pe yaa kɔɔn ya mbɔɔn yɔn yala fɛlɛ fɛlɛ fɛlɛ.

\par }{\Q Shɛrigo gbɔgɔ ki namunjɔ sinndɛlɛgɛ pa ki yaa ka yiri wa ma ni.

\par }{\Q Na paga kaa ki tari, leele pe yaa kaa jɔrɔgi mbaa yuun fɔ:

\par }{\Q Ki yɛn ma yɔn! Ki yɛn ma yɔn!»


\par }{\PP \VS{8}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni naa, ma yo fɔ:

\VS{9}«Zorobabɛli wo jate wìgi shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki nɔgɔ le, wo jate wi yaa sigi wa mbege kɔ. Na ko ka pye ma, mboro Zorobabɛli, ma yaa ki jɛn mbe yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lìlan tun ye yeri.

\VS{10}Leele mbele pe yɛn na tunŋgo jɛɛlɛ li lɛsanga wi tifaga, pe yaa ka mbogo sinmana li yan Zorobabɛli wi yeri wila mbogo ki waa, mbe sila yɔgɔri. Ki lambaala kɔlɔshyɛn wele, pe yɛn ma taanla Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛngɛlɛ koro ni, ŋgele ke yɛn na tara ti ni fuun ti wele na toro\XREF{†}{{\XO 4:10 }{\XO{4.10:
}}{\XT{Naga 5.6}}}.»


\par }{\PP \VS{11}A mì si sɛnrɛ ti lɛ naa, ma mɛrɛgɛ wi yewe ma yo fɔ: «Ki oliviye tire shyɛn nda le fitanladaga wi tanla, ka yɛn wi kalige kɛɛ na, ka yɛn wi kamɛŋgɛ kɛɛ na, ko kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ\XREF{†}{{\XO 4:11 }{\XO{4.11:
}}{\XT{Naga 11.4}}}?»

\VS{12}A mì suu yewe naa ki shyɛn wogo na, ma yo fɔ: «Ki oliviye tige njere shyɛn nda ti yɛn le tɛ pangala shyɛn ke tanla, koro ŋgele sinmɛ mba pi yɛn paa tɛ yɛn, pi maa tooro wa ke ni, ko kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ?»

\VS{13}Kona, a mɛrɛgɛ wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Ma sigi yaara nda ti kɔrɔ jɛn?»

\par }{\PP A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ayoo, na tafɔ.»


\par }{\PP \VS{14}Kona, a wì silan pye fɔ: «Nambala shyɛn mbele pè sinmɛ pi wo pe na ma pe wɔ\FTNT{†}{{\FR 4:14 }{\FR{4.14:
}}{\FT{Nambala shyɛn mbele pàa sinmɛ pi wo pe na ma pe wɔ, ki yaa pye poro pàa pye saraga wɔfɛnnɛ to Zhozuwe wo naa janmaratigi Zorobabɛli wi ni; Zhozuwe wo la pye shɛrɛgɛ kapyere to yɛkelewe, a Zorobabɛli wo pye tara to yɛkelewe.}}}, a paa tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn tara ti ni fuun fɔ li kan poro wɛlɛ.»




\par }\Chap{5}{\SH Yariyanga kɔgɔlɔni wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi \newline  wà la pye na toro wa naayeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mìla na yɛgɛ ki yirige ma wele naa; mbe ka wele, a mì si sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wa yan wi yɛn na tooro wa naayeri.

\VS{2}A
mɛrɛgɛ wì silan yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi maa yaan?»

\par }{\PP A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Na yɛgɛ yɛn sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wa na wi yɛn na tooro wa naayeri. Wi titɔnlɔwɔ pi yɛn mɛtɛrɛ kɛ, wi gbemɛ pi yɛn mɛtɛrɛ kaŋgurugo.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a wì silan pye fɔ: «Ki yɛn daŋga ŋga ki yɛn na tuun tara ti lagapyew ki na. Wa sɛlɛgɛ sɛwɛ wi yɛgɛ nuŋgba na, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa, ma yo fɔ yoolo mbele fuun pe yɛn laga, pe yaa ka pe purɔ mbe pe yirige laga ki laga ŋga ki ni. Wa wi yɛgɛ sanŋga ki na, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa, ma yo fɔ mbele fuun pe maa yagbogolo wuguro wungu, pe yaa ka pe purɔ mbe pe yirige laga ki laga ŋga ki ni.»

\VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa ki daŋga ki wa,

\par }{\Q jaŋgo ki ye wa yoolo pe yinrɛ ti ni mbe pe yigi,

\par }{\Q konaa mbe ye wa ŋa wi maa yagbogolo wuguro wungu na mɛgɛ ki na wi go ki ni mboo yigi.

\par }{\Q Ki yaa koro wa wi go ki ni,

\par }{\Q mbege jɔgɔ pew, ali mbe sa pinlɛ ki tiyapaara to naa ki kansinndɛɛrɛ ti ni.»


\par }{\SH Yariyanga kɔlɔshyɛn wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Tipewe kala
\par }
{\PP \VS{5}Mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a wì si fulo na tanla mala pye fɔ: «Ma yɛgɛ ki yirige ma wele, yiŋgi maa yaan kila yinrigi wamɛ?»


\par }{\PP \VS{6}A mì suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi yaraga yi ko?»

\par }{\PP A wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Leyaraga gbeŋge\FTNT{†}{{\FR 5:6 }{\FR{5.6:
}}{\FT{Leyaraga ŋga ki sɛnrɛ tì yo, litiri nafa wo mbaa ya mbe ye wa ki ni.}}} kayi kila yinrigi.» A wì sho naa fɔ: «Ki yɛn tara woolo pe ni fuun pe mbasinmɛ po kacɛn.»


\par }{\PP \VS{7}Mbe ka wele, a mì si leyaraga gbeŋge ki katɔnŋgɔ kiiri ŋga kìla pye sunmu wogo ki yan, kì yiri naayeri. A mì si jɛlɛ wa yan wi yɛn ma cɛn wa leyaraga gbeŋge ki nawa.

\VS{8}A mɛrɛgɛ wì sho fɔ: «Ki jɛlɛ ŋa wo wi yɛn tipewe pi kacɛn we.» A wì si jɛlɛ wi wɔnrɔgɔ maa le wa leyaraga gbeŋge ki ni, mɛɛ sunmu katɔnŋgɔ ki tɛgɛ maga yɔn tɔn.

\VS{9}Kona, a mì silan yɛgɛ ki yirige ma wele, mɛɛ jɛɛlɛ shyɛn yan pè yiri sire na. Tifɛlɛgɛ kìla pye na gbɔɔn wa pe kanwira ti ni. Pe kanwira tìla pye paa jagapan kanwira yɛn. A pè si leyaraga gbeŋge ki lɛ, ma kari ki ni wa naayeri wo naa tara ti sɔgɔwɔ pi ni.


\par }{\PP \VS{10}Kona, mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a mì suu yewe ma yo fɔ: «Pe yɛn na kee leyaraga gbeŋge ki ni se yeri?»


\par }{\PP \VS{11}A mɛrɛgɛ wì silan yɔn sogo, ma yo fɔ: «Pe yɛn na kee ki ni wa Sineyari\FTNT{†}{{\FR 5:11 }{\FR{5.11:
}}{\FT{Shineyari tara to nuŋgba to pe yinri Babilɔni tara; ki tara tìla pye na tipege piin.}}} tara mbe sa gbɔgɔgo kan ki kan wa. Na paga ki gbɔgɔgo ki kan mbe kɔ, pe yaa ki lɛ mbege tɛgɛ wa ki tɛgɛsaga.»




\par }\Chap{6}{\SH Yariyanga kɔlɔtaanri wogo ŋga \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìla yan: \newline  Wotoroye tijɛrɛ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mìla na yɛgɛ ki yirige ma wele naa; mbe ka wele, a mì si malaga gbɔnwotoroye tijɛrɛ yan, pe yɛn na yinrigi yanwira shyɛn ta sɔgɔwɔ. Ki yanwira tìla pye tuguyɛnrɛ yanwira.

\VS{2}Malaga gbɔnwotoro koŋgbanŋa, shɔn yɛɛnlɛ pàa pye naa tilele. Malaga gbɔnwotoro shyɛn woo, shɔn wɔɔlɔ pàa pye naa tilele\XREF{†}{{\XO 6:2 }{\XO{6.2:
}}{\XT{Naga 6.4-5}}}.

\VS{3}Malaga gbɔnwotoro taanri woo, shɔn fiile pàa pye naa tilele. Malaga gbɔnwotoro tijɛrɛ woo, shɔnye mbele pàa pye naa tilele pàa pye ma kɔnkɔn ma yanlaga yanlaga\XREF{†}{{\XO 6:3 }{\XO{6.1-3:
}}{\XT{Naga 6.2}}}.

\VS{4}Kona,
mɛrɛgɛ ŋa wìla pye na para na ni, a mì suu yewe ma yo fɔ: «Na tafɔ, ki yaara nda to kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ?»


\par }{\PP \VS{5}A mɛrɛgɛ wì silan yɔn sogo ma yo fɔ: «Naayeri wi go tijɛrɛ tifɛlɛyɛ yoyi. Yi yɛn na yinrigi wa laga ŋga yìla pye ma yere, wa tara ti ni fuun tafɔ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 6:5 }{\XO{6.5:
}}{\XT{Naga 7.1}}}.»


\par }{\PP \VS{6}Shɔn wɔɔlɔ pàa pye na malaga gbɔnwotoro ŋa tilele, pè si yɛgɛ sin wi ni wa tara nda wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki na ti yeri. A shɔn fiile fiile pè si taga pe na\FTNT{†}{{\FR 6:6 }{\FR{6.6:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{A shɔn fiile fiile pè si taga pe na,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:
{\QT{A shɔn fiile fiile pè si kari wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ ki yeri.}}}}}. Shɔnye mbele pè kɔnkɔn ma yanlaga yanlaga, a poro si yiri na kee wa tara nda wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki na ti yeri\FTNT{†}{{\FR 6:6 }{\FR{6.6:
}}{\FT{Tara nda wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri to ti yɛn Babilɔni tara re; tara nda wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri to ti yɛn Ezhipiti tara re.}}}

\VS{7}A shɔn yɛɛnlɛ pè si fulo nɛɛ ki jaa mbe sa tara ti yanri mbe toro. A mɛrɛgɛ wì sho fɔ: «Ye kari ye sa tara ti yanri ye toro.» A malaga gbɔnwotoroye pè si saa tara ti yanri ma toro.

\VS{8}A mɛrɛgɛ wì silan yeri mala pye fɔ: «Wele! Malaga gbɔnwotoroye mbele pe yɛn na kee wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti yeri, poro pe yaa kanla naŋgbanwa pi sogo na na ki tara woolo pe wogo na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa konɔ kan Zakari \newline  wi yeri ma yo \newline  wi wunluwɔ njala kan \newline  Zhozuwe wi kan
\par }
{\PP \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni naa, ma yo fɔ:

\VS{10}«Mbele pè yiri wa kulowo pi ni ma pan, yarikanra nda pè kan Hɛlidayi, naa Tobiya konaa Yedaya pe yeri ma yiri wa Babilɔni tara, kari ma sari shɔ pe yeri. Yiri ma kari nala yɛɛn wa Sofoni pinambyɔ Zhoziyasi wi go; ki leele pè yiri wa Babilɔni tara ma pan ma tugu wa ki go ki ni.

\VS{11}Ma sa ki warifuwe wo naa ki tɛ wi shɔ pe yeri, ma wunluwɔ njala gbegele wi ni, ma sali kan Yehozadaki pinambyɔ Zhozuwe ŋa wi yɛn
saraga wɔfɛnnɛ to wi kan.

\VS{12}Ko puŋgo na, maga yo wi kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Naŋa wa yɛn laga ŋa pe yinri Vile;

\par }{\Q wi yɛn laga ŋga na, yaraga pyew ki yaa ka fi le.

\par }{\Q Wi yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki kan naa\XREF{†}{{\XO 6:12 }{\XO{6.12:
}}{\XT{Zhere 23.5; 33.15; Zaka 3.8}}}.


\par }{\Q \VS{13}Wo wi yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki kan naa.

\par }{\Q Wi yaa ka wunluwɔ pi gbɔgɔwɔ pi ta.

\par }{\Q Wi yaa ka cɛn wunluwɔ pi na, mbaa tegere ti piin leele pe go na.

\par }{\Q Saraga wɔfɔ wa yaa ka pye mbe cɛn le wi tanla wa wi wunluwɔ jɔngɔ ki na.

\par }{\Q Pe shyɛn pe yaa kaa tunŋgo piin, pe yɔn ki pye nuŋgba.›


\par }{\PP \VS{14}«Wunluwɔ njala li yaa ka koro wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, jaŋgo mbaa leele pe nawa tuun ki leele mbele pe wogo na, poro wɛlɛ Helɛmu, naa Tobiya, naa Yedaya konaa Sofoni pinambyɔ Hɛni wi ni.»


\par }{\PP \VS{15}Leele mbele pe yɛn wa lege, pe yaa ka pan mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ kanga tunŋgo ka pye. Na ki ka pye ma, pa ye yaa ki jɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lìlan tun ye yeri. Na yaga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti lɛ mbaa tanri ti na jɛŋgɛ, pa ki kagala ke ni fuun ke yaa pye mbe yɔn fili.




\par }\Chap{7}{\SH Yeŋge lege ŋga ki yɛn ma yɔn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Dariyusi wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo li yeŋge kɔlɔjɛrɛ wogo ŋga pe yinri Kisilɛvu\FTNT{†}{{\FR 7:1 }{\FR{7.1:
}}{\FT{Kisilɛvu yeŋge ki ma saa yala Supurugo (Novamburu) yeŋge naa Suyirigbɔgɔ (Desamburu) yeŋge ko ni.}}} yeŋge, ki pilige tijɛrɛ wogo ki na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Zakari wi ni naa.


\par }{\PP \VS{2}Betɛli ca woolo pàa Sarezɛri, naa Eregemu Melɛki konaa wi woolo pele tun ma yo pe sa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri;

\VS{3}konaa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
saraga wɔfɛnnɛ mbele pe wa li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, pe sa pe yewe mbe pinlɛ li
yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni, mbe pe pye fɔ: «Ki daga we koro waa gbele konaa mbaa yeŋge nii yɛlɛ li yeŋge kaŋgurugo wogo ki ni, paa yɛgɛ ŋga na we yɛn naga piin, maga lɛ wa yɛgɛlɛ lɛgɛrɛ ni le?»


\par }{\PP \VS{4}Kona, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, a lì sili sɛnrɛ ti yo mi Zakari na kan ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{5}«Ki yo tara woolo pe ni fuun pe kan konaa saraga wɔfɛnnɛ pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Maga lɛ wa, yɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ ni, ye ma
yeŋge le ma kunwɔ gbelege gbele yɛlɛ li yeŋge kaŋgurugo wogo naa kɔlɔshyɛn wogo ki na\FTNT{†}{{\FR 7:5 }{\FR{7.5:
}}{\FT{Kìla pye pe ma yeŋge ki le yɛlɛ li yeŋge kaŋgurugo wogo ki na, mbe pe yɛɛ nawa to wunlunaŋa Gedaliya wi gbokala li yɛfiile li na; konaa pe maga le fun yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki na, mbe pe yɛɛ nawa to sanga ŋa ni pe juguye pàa pan ma Zheruzalɛmu ca ki yɔn tɔn mbege shɔ ki yɛfiile li na.}}};

\par }{\Q ɛɛn fɔ naga yɛn ma, kaselege ko na, ye ma yeŋge ki le mbe mi gbɔgɔ wi le?›


\par }{\Q \VS{6}Na ye kaa nii mbaa woo,

\par }{\Q ndɛ ye maa nii na woo ye yɛɛra tɔnli wo kala na?


\par }{\MM \VS{7}Naga yɛn ma, ko sɛnrɛ nuŋgba nda to ma Yawe Yɛnŋɛlɛ làa le li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ koŋgbanmbala pe yɔn, a pèri yo wi le? Ki sanga wi ni, leele pàa pye ma cɛn wa Zheruzalɛmu ca konaa ki kanŋgara na cara ti ni yɛyinŋge na, leele la pye ma cɛn fun wa
Negɛvu tara to naa yanwira tigiwɛn tara ti ni.»


\par }{\PP \VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti yo Zakari wi kan, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{9}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Yaa kiti wi kɔɔn yaa yala ŋga kì sin ki ni.

\par }{\Q Yaa kajɛŋgɛ piin ye yɛɛ kan, yaa ye yɛɛ yinriwɛ taa.


\par }{\Q \VS{10}Yaga kaa naŋgunjaala poro naa pijiriwele pe jɔlɔ,

\par }{\Q naa nambanmbala poro naa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe ni.

\par }{\Q Yaga kaa kapege jate wa ye nawa ye lewee yɛɛnlɛ pe ni.› »


\par }{\PP \VS{11}«Ɛɛn fɔ pàa je mbe logo. Pàa yiri ma je, ma pe yɛɛ pye nuŋgbojiile, jaŋgo paga ka ta mbe logo.

\VS{12}Pàa pe kotoro ti ŋgbanŋgban pe yɛɛ na paa lulu yɛn, jaŋgo Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, làa li
lasiri konaa li sɛnrɛ nda yo li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ koŋgbanmbala pe kan li yinnɛ li fanŋga na, a pèri yo, paga ka ta mberi logo. Kona, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì si nawa ŋgban pe ni fɔ jɛŋgɛ.

\VS{13}A lì sho fɔ:

\par }{\Q ‹Mìla pe yeri sanga ŋa ni,

\par }{\Q pe sila yɛnlɛ mbe logo na yeri.

\par }{\Q Koni, poro fun pe yaa na yeri,

\par }{\Q mi se logo pe yeri.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{14}Ki kala na, mì pe gbɔn ma pe jaraga wa cɛngɛlɛ ke ni fuun ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q koro ŋgele pe sila ke jɛn we.

\par }{\Q A tara tì koro waga pe puŋgo na.

\par }{\Q Lere sila pye na paan wa ti ni, lere sila pye na yinrigi wa ti ni.

\par }{\Q Ki tara nda tìla pye tara tiyɔnrɔ, pèri pye tì koro waga.› »




\par }\Chap{8}{\SH Yɛnŋɛlɛ lìgi yɔn fɔlɔ kɔn \newline  mbe duwaw Zheruzalɛmu ca ki na naa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ làa li sɛnrɛ ti yo na kan naa.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Siyɔn ca kìlan ndanla jɛŋgɛ ndanlawa yenjara woo ni.

\par }{\Q Ki yɛn mala ndanla ndanlawa gbɔɔ ni wa na kotogo na.»


\par }{\PP \VS{3}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan naa wa Siyɔn yanwiga ki na,

\par }{\Q mbe cɛn naa wa Zheruzalɛmu ca ki ni.

\par }{\Q Pe yaa kaa Zheruzalɛmu ca ki yinri kaselege ca;

\par }{\Q pe yaa kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yanwiga ki yinri yanwiga
kpoyi.»


\par }{\PP \VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Lelɛŋgbaara naa jɛniŋgbaara ti ni, pe yaa kaa paan mbaa cɛɛn naa wa Zheruzalɛmu ca katoro ti ni,

\par }{\Q gbɔtangaŋgala ni pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe kɛɛ,

\par }{\Q yinwetɔnlɔgɔ ŋga pe yaa ta mbe lɛ ki kala na.


\par }{\Q \VS{5}Ca ki katoro ti yaa ka yin lenambiile naa sumborombiile pe ni, pe yaa kaa jinrigi wa katoro ti ni.»


\par }{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Izirayɛli woolo mbele pè koro go na, na kaa pye ki kala li yaa pye kagbɔgɔ pe yɛgɛ na ki piliye yi ni, mi wo yɛgɛ na ki se pye kagbɔgɔ na yeri.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Wele, mi yaa na woolo pe shɔ tara nda wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri ti woolo pe kɛɛ,

\par }{\Q mbe pe shɔ tara nda wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri ti woolo pe kɛɛ.


\par }{\Q \VS{8}Mi yaa pan pe ni,

\par }{\Q pe yaa pan mbe cɛn wa Zheruzalɛmu ca.

\par }{\Q Pe yaa ka pye na woolo,

\par }{\Q mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ kaselege naa kasinŋge na.»


\par }{\PP \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye kotogo le ye yɛɛ ni!

\par }{\Q Sɛnrɛ nda
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pàa yo,

\par }{\Q sanga ŋa ni leele pàa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li
shɛrigo gbɔgɔ ki nɔgɔ le,

\par }{\Q mbege kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q ko sɛnrɛ nuŋgba to ye yɛn na nuru nala naa.


\par }{\Q \VS{10}Sanni ki wagati wi sa gbɔn,

\par }{\Q lere sila pye na sara taa wi tunŋgo ki na,

\par }{\Q sara sila pye na taa fun yaayoro ti tunŋgo ki na.

\par }{\Q Leele pe sila pye na kee mbaa paan yɛyinŋge na juguye pe kala na;

\par }{\Q katugu mìla leele pe yirige ma pe wa pe yɛɛ na.


\par }{\Q \VS{11}Koni, ki cɛnlɛ na li woolo mbele pè koro go na,

\par }{\Q mi se pe yigi paa yɛgɛ ŋga na mìla ki pye faa we.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{12}Mi yaa yɛyinŋge kan ye yeri laga tara ti ni.

\par }{\Q Ɛrɛzɛn tiire ti yaa la sɛni.

\par }{\Q Yarilire ti yaa la yɔngɔ wa tara ti na.

\par }{\Q Tisara ti yaa la paan tara ti na.

\par }{\Q Mi yaa ki yarijɛndɛ nda ti ni fuun ti kan na woolo mbele pè koro go na pe yeri\XREF{†}{{\XO 8:12 }{\XO{8.12:
}}{\XT{Oze 2.23-25; Amɔ 9.13-15}}}.


\par }{\Q \VS{13}Yoro zhuda tara woolo, naa Izirayɛli tara woolo,

\par }{\Q yɛgɛ ŋga na yàa pye faa cɛnlɛ na li woolo pè daŋga cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, mi yaa ye shɔ. Ye yaa pye duwaw piile.

\par }{\Q Yaga ka fyɛ ye kotogo le ye yɛɛ ni.»


\par }{\PP \VS{14}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye tɛlɛye pàa na nawa pi ŋgban sanga ŋa ni,

\par }{\Q mìla ki kɔn maga tɛgɛ mbe ye jɔlɔ.

\par }{\Q Mi sila yɔn sɔngɔrɔ ki wogo ki pyewe na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{15}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, koni mìgi kɔn maga tɛgɛ

\par }{\Q mbe kajɛŋgɛ pye yoro Zheruzalɛmu ca woolo ye kan konaa Zhuda tara woolo ye kan.

\par }{\Q Yaga ka fyɛ.


\par }{\Q \VS{16}Ŋga ye daga mbaa piin ki ŋga:

\par }{\Q Ye ni fuun nuŋgba nuŋgba yaa kaselege yuun ye lewee yɛɛnlɛ pe kan.

\par }{\Q Wa ye kiti kɔnsara ti ni, yaa kiti wi kɔɔn yaa yala kaselege ki ni, mbe ta mbaa yɛyinŋge nii leele pe sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 8:16 }{\XO{8.16:
}}{\XT{Efɛ 4.25}}}.


\par }{\Q \VS{17}Ye ni wa kpɛ ka ka kapege jate wa wi kotogo na wi lewee yɛnlɛ wa ni.

\par }{\Q Yaga kaa wungu yagbolo na,

\par }{\Q katugu ki kapyere nda ti ni fuun ti yɛn mala mbɛn.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yeŋge lepiliye yi yaa kanŋga \newline  mbe pye yɔgɔrimɔ piliye
\par }
{\PP \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ làa li sɛnrɛ ti yo na kan na yeri na, ma yo fɔ:

\VS{19}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yeŋge ŋga ye ma le yɛlɛ li yeŋge tijɛrɛ wogo ki na, naa ŋga ye ma le yeŋge kaŋgurugo wogo ki na, naa ŋga ye ma le yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki na konaa ŋga ye ma le yeŋge kɛ wogo ki na\FTNT{†}{{\FR 8:19 }{\FR{8.19:
}}{\FT{Babilɔni tara fɛnnɛ pàa pan ma to Zheruzalɛmu ca ki na, ma tulugo koŋgbanŋga wɔ wa ca ki mbogo ki ni, kìla pye, Zheruzalɛmu ca woolo pe ma yeŋge le yɛlɛ li yeŋge tijɛrɛ wogo ki na, mbe pe yɛɛ nawa to ki wogo ki na; naa pe juguye pàa pan maga lɛ mbe Zheruzalɛmu ca ki yɔn tɔn mbege shɔ, kìla pye pe ma yeŋge ki le fun yɛlɛ li yeŋge kɛ wogo ki na, mbe pe yɛɛ nawa to ki yɛfiile na.}}}, ki piliye yi yaa kanŋga mbe pye Zhuda tara woolo pe yeri yɔgɔrimɔ piliye, naa nayinmɛ piliye konaa fɛti yɔgɔrimɔ piliye. Ɛɛn fɔ, ye ti kaselege naa yɛyinŋge ki ye ndanla.› »


\par }{\PP \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Cɛngɛlɛ kele yɛgɛ woolo yaa ka pan naa fɔnŋgɔ laga Zheruzalɛmu ca ki ni, konaa cara lɛgɛrɛ ta woolo ni.

\VS{21}Ca ka woolo yaa ka yiri mbe saga yo ca ka yɛgɛ woolo kan mbe yo fɔ: ‹Ye yiri we kari we sa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri! We sa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li lagaja!› Ki ca woolo pe yaa ka pe yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Woro fun we yaa kari wa.›

\VS{22}Tara lɛgɛrɛ woolo naa cɛngɛlɛ fanŋga wogolo yaa ka pan wa Zheruzalɛmu ca mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li lagaja konaa mbeli yɛnri.»


\par }{\PP \VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Ko sanga wo ni, leele kɛ yaa ka yiri sɛnrɛ pyew ti leele pe ni cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni, mbe sa Zhufuye naŋa nuŋgba yigi wi derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki na, mboo pye fɔ: ‹We yaa pinlɛ ma ni mbe kari, katugu wège logo ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn ye ni.› »




\par }{\MS IZIRAYƐLI WOOLO PORO NAA CƐNGƐLƐ SANŊGALA \newline  KE NI

\par }\Chap{9}{\MR 9–14

\par }{\SH Cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma Izirayɛli \newline  woolo pe maga Yɛnŋɛlɛ li yaa ka \newline  jɔlɔgɔ wa ke na \newline  konaa mbe duwaw ke na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti nda.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro tì gbɔn wa Hadiraki\FTNT{†}{{\FR 9:1 }{\FR{9.1:
}}{\FT{Hadiraki, ca ka layi ŋga kìla pye wa Siri tara ti yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki na.}}} tara,

\par }{\Q tì gbɔn fɔ wa Damasi\FTNT{†}{{\FR 9:1 }{\FR{9.1:
}}{\FT{Damasi ca ko kìla pye Siri tara ti cagbɔgɔ ye.}}} ca;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ yɛn sɛnwee piile pe ni fuun pe na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na li yɛgɛ yɛn
Izirayɛli cɛngɛlɛ woolo pe ni fuun pe na we\XREF{†}{{\XO 9:1 }{\XO{9.1:
}}{\XT{Eza 17.1-3; Zhere 49.23-27; Amɔ 1.3-5}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Yɛnŋɛlɛ li yɛn na para Hamati\FTNT{†}{{\FR 9:2 }{\FR{9.2:
}}{\FT{Hamati ca kìla pye Hadiraki ca naa Damasi ca sɔgɔwɔ pi ni, wa Siri tara ti yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki na.}}} ca ki wogo na fun,

\par }{\Q ko ŋga ki yɛn wa Damasi ca ki tanla we.

\par }{\Q Li yɛn na para
Tiri ca naa Sidɔn\FTNT{†}{{\FR 9:2 }{\FR{9.2:
}}{\FT{Tiri ca fɛnnɛ naa Sidɔn ca fɛnnɛ pàa pye kɔgɔje wi jɛnfɛnnɛ ma fanŋga ta, ma pye penjagbɔrɔ fɛnnɛ, safari ŋa pàa pye na waa wi fanŋga na.}}} ca ti wogo na fun,

\par }{\Q ali mbege ta tijinliwɛ gbɔɔ yɛn pe yeri.


\par }{\Q \VS{3}Tiri ca fɛnnɛ pè
malaga sigego kan pe yɛɛ kan.

\par }{\Q Pè warifuwe lɛgɛrɛ gbogolo pe yɛɛ kan paa taambugɔ yɛn,

\par }{\Q ma tɛ lɛgɛrɛ gbogolo pe yɛɛ kan paa koŋgolo taambugɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{4}Ɛɛn fɔ,
we Fɔ wi yaa pe kɛɛ yaara ti ni fuun ti shɔ pe yeri,

\par }{\Q mbe malaga sigembogo ŋga kì pe ca ki maga ki jan mbege wa wa kɔgɔje wi ni.

\par }{\Q Kasɔn yaa ka ca jate ki sogo mbege kɔ\XREF{†}{{\XO 9:4 }{\XO{9.4:
}}{\XT{Eza 23.1-18; Eze 26.1–28.26; Zhowɛ 4.4-8; Amɔ 1.9-10; Mati 11.21-22; Luki 10.13-14}}}.


\par }{\Q \VS{5}Asikalɔn ca fɛnnɛ pe yaa ki wogo ki yan mbaa fyɛ.

\par }{\Q Gaza ca fɛnnɛ fun pe yaa ka fyɛ mbaa seri jɔlɔgɔ ki kala na.

\par }{\Q Ekirɔn ca fɛnnɛ fun pe yaa pe kɛɛ ndagaserege ki la.

\par }{\Q Wunluwɔ se ka pye wa Gaza ca ki ni.

\par }{\Q Lere se ka cɛn wa Asikalɔn ca naa.


\par }{\Q \VS{6}Nambanmbala pe yaa ka pye mbe cɛn wa Asidɔdi ca.

\par }{\Q Kì ka pye ma, mi yaa Filisiti tara fɛnnɛ pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kɔ\FTNT{†}{{\FR 9:6 }{\FR{9.5-6:
}}{\FT{Gaza, naa Ekirɔn, naa Asikalɔn konaa Asidɔdi cara tìla pye Filisiti tara cagbɔrɔ to ta, nda tìla pye kagbɔgɔ yɔn.}}}.


\par }{\Q \VS{7}Mi yaa ka kara nda ti kasanwa\FTNT{†}{{\FR 9:7 }{\FR{9.7:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ tìgi naga ma yo fɔ lere si daga mbe kara ka nda ti kasanwa pi yɛn ti ni, nakoma mbe yaayogo ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ki kara ta ka;
}}{\XT{Levi 17.11-12; Dete 12.15-16}}{\FT{. Ma si yala Filisiti tara fɛnnɛ poro la pye na to kaa, katugu ŋgasele sila pye pe yeri, na laa ki wogo ki sa. Koni Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbe Filisiti tara fɛnnɛ pe yɛgɛ kɔn paga kaa kara kaa nda ti kasanwa pi yɛn ti ni, katugu li yɛn na jaa mbe pe pye li woolo fun.}}} pi yɛn ti ni ti wɔ wa pe yɔn,

\par }{\Q mbe yarisunndo kara ti wɔ wa pe yɔn.

\par }{\Q Mbele pe yaa ka koro go na pe ni, pe yaa ka pye mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na woolo paa Zhuda cɛnlɛ li setirige ka yɛn.

\par }{\Q Ekirɔn ca woolo pe yaa ka pye na woolo paa yɛgɛ ŋga Zhebusi\FTNT{†}{{\FR 9:7 }{\FR{9.7:
}}{\FT{Zhebusi cɛnlɛ woolo pàa pye Kana tara fɛnnɛ mbele pàa pye ma cɛn wa Zheruzalɛmu ca, ko ŋga pàa pye na yinri Zhebusi ca sanni wunlunaŋa Davidi wi saga shɔ wigi ta;
}}{\XT{2 Sami 5.6-7; 1 Kuro 11.4-6}}{\FT{. Zhebusi cɛnlɛ woolo pàa pye ma cɛn yɛyinŋge na wa Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ;
}}{\XT{Zhozu 15.63}}{\FT{.}}} cɛnlɛ woolo pàa kanŋga ma pye na woolo.


\par }{\Q \VS{8}Mi yaa kanla tara ti maga mbaa ti kɔrɔsi,

\par }{\Q jaŋgo juguye pe maliŋgbɔɔnlɔ mbele pe maa tooro na kee na paan, paga ka gbɔn ti na.

\par }{\Q Fanŋga fɔ wa se ka jɔlɔgɔ taga pe na naa;

\par }{\Q katugu mi jate mi yaa la pe go singi.


\par }{\SH Wunlunaŋa ŋa wi yaa ka pan \newline  mbe yɛyinŋge ki kan naa
\par }
{\Q \VS{9}Yoro
Siyɔn ca woolo, yaa yɔgɔri jɛŋgɛ.

\par }{\Q Yoro Zheruzalɛmu ca woolo yaa jɔrɔgi nayinmɛ ni.

\par }{\Q Ye wele! Ye wunlunaŋa wi ŋa wila paan ye kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Wi yɛn sinŋɛ ma pye cew tafɔ.

\par }{\Q Wùu yɛɛ tirige ma lugu ma cɛn sofile na.

\par }{\Q Wi yɛn ma lugu ma cɛn sofile pyɔ na, sofile nɔ pyɔ na\XREF{†}{{\XO 9:9 }{\XO{9.9:
}}{\XT{Mati 21.5; Zhan 12.15}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mi yaa ka malaga gbɔnwotoroye pe kɔ mbe pe wɔ wa Efirayimu\FTNT{†}{{\FR 9:10 }{\FR{9.10:
}}{\FT{Laga ki laga ŋga ki ni, Efirayimu tara to yɛn ma taanla Izirayɛli tara ti yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ wunluwɔ lɛɛ po ni.}}} tara,

\par }{\Q mbe malaga gbɔnshɔnye pe kɔ mbe pe wɔ wa Zheruzalɛmu ca.

\par }{\Q Malaga gbɔnsandira ti yaa ka kaari fun.

\par }{\Q Ki wunlunaŋa wi yaa kaa yɛyinŋge sɛnrɛ yuun cɛngɛlɛ ke kan.

\par }{\Q Wi yaa kaa wi tegere ti piin mbege lɛ kɔgɔje wa na saga wa kɔgɔje wa na,

\par }{\Q mbege lɛ wa Efirati gbaan wi na fɔ sa gbɔn wa tara ti kɔsaga ki na.


\par }{\SH We Fɔ wi yaa ka mbele juguye \newline  pàa yigi kasopiile pe wɔ \newline  wa kulowo pi ni
\par }
{\PP \VS{11}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Yoro wo na, Zheruzalɛmu ca woolo,
yɔn finliwɛ mba mìla le ye ni ye saara yaayoro kasanwa pi fanŋga na,

\par }{\Q ki yɔn finliwɛ pi kala na, mbele pàa yigi ye ni kasopiile ma kari pe ni, mi yaa pe wɔ wa pe kulowo pi ni, wa tɔnmɔ wege ŋga tɔnmɔ woro wa ki ni\FTNT{†}{{\FR 9:11 }{\FR{9.11:
}}{\FT{Tɔnmɔ wege ŋga tɔnmɔ woro wa ki ni, ko yɛn na para pe kulowo po sɛnrɛ na wa Babilɔni tara.}}}.


\par }{\Q \VS{12}Yoro kasopiile wele, yoro mbele jigi tagasaga yɛn ye yeri,

\par }{\Q ye sɔngɔrɔ ye pan wa ye ca ki ni, ko ŋga malaga sigembogo yɛn maga maga ma yagara.

\par }{\Q Nala yɛɛn, mi yɛn naga yuun ye kan fɔ jɔlɔgɔ ŋga yè jɔlɔ, mi yaa kajɛŋgɛ tɛgɛsaga shyɛn pye ye kan ki yɔngɔ.


\par }{\Q \VS{13}Katugu mi yaa ka Zhuda cɛnlɛ woolo poro pye paa na sandiga yɛn mbege tile,

\par }{\Q mbe Efirayimu cɛnlɛ woolo poro pye paa na sandiga wanla yɛn.

\par }{\Q Yoro Siyɔn ca woolo, mi ye pinambiile pe yirige mbe pe wa Yavan\FTNT{†}{{\FR 9:13 }{\FR{9.13:
}}{\FT{Yavan tara to nuŋgba to pe yinri Girɛsi tara re.}}} tara woolo pe na.

\par }{\Q Mi yaa ye pye paa maliŋgbɔɔn kotogofɔ wi tokobi yɛn.»


\par }{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kali yɛɛ naga wa naayeri wa pe go na.

\par }{\Q Li wanla li yaa ka kari paa yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ yɛn.

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kali mbanlaga ki win.

\par }{\Q Li yaa ka pan wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ tifɛliŋgbɔrɔ ti ni.


\par }{\Q \VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa kaa li woolo pe go singi.

\par }{\Q Pe yaa ka pe juguye pe tɔngɔ,

\par }{\Q mbe gbafuuro sinndɛɛrɛ ti yaari.

\par }{\Q Pe yaa ka pe juguye pe kasanwa pi jaraga mbaa tinni ndɛɛ paa sinndire piin.

\par }{\Q Pe yaa kaa kasanwa pi wuun paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa leyaara ti yin
saara yaayoro kasanwa pi ni mboo yanragi yanragi,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa kasanwa pi wo
saraga wɔsaga ki yɛngɛlɛ ke na we.


\par }{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pe shɔ ki pilige ki ni.

\par }{\Q Li yaa ka poro mbele li woolo pe shɔ paa yɛgɛ ŋga na yaayoro kɔnrifɔ ma kaa wi yaayoro ŋgbelege shɔ we.

\par }{\Q Pe yaa kaa yɛngɛlɛ wa li tara ti ni paa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro yɛn, nda ti yɛn wunluwɔ njala na.


\par }{\Q \VS{17}Pe yaa ka pye fɛrɛwɛ na dɛ!

\par }{\Q Pe yaa ka pye tiyɔɔnlɔ dɛ!

\par }{\Q Bile wi yaa kaa fanŋga kaan lefɔnmbɔlɔ pe yeri,

\par }{\Q duvɛn fɔnŋɔ wila fanŋga kaan sumbonɔ pe yeri.




\par }\Chap{10}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yɔn fɔlɔ lɛ \newline  mbe Zhuda tara woolo pe shɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri tisaga ki ni, li tisara puŋgo woro ti kan ye yeri.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma tifɛliŋgbɔrɔ tisara ti yirige,

\par }{\Q li yaa tisara lɛgɛrɛ kan ye yeri.

\par }{\Q Li yaa ti yariluguro ti fi wa ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye kɛɛrɛ ti ni.


\par }{\Q \VS{2}Katugu ye go yarisunndo ti maa go fu sɛnrɛ yuun ye kan.

\par }{\Q Ye jɛlɛfɛnnɛ pe maa yagbogowo kagala yaan na yuun ye kan.

\par }{\Q Wɔɔnrɔ wɔnlɔfɛnnɛ pe wɔɔnrɔ ti yɛn wagafe,

\par }{\Q pe kotogo sogowo sɛnrɛ ti yɛn go fu sɛnrɛ.

\par }{\Q Ki kala na, leele pe yɛn na yanri na toro faa paa yaayoro ŋgbelege yɛn,

\par }{\Q pe yɛn na jɔlɔ paa simbaala yɛn mbele kɔnrifɔ woro pe na\XREF{†}{{\XO 10:2 }{\XO{10.2:
}}{\XT{Mati 9.36; Maki 6.34}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mì nawa ŋgban jɛŋgɛ yaayoro kɔnrifɛnnɛ pe ni.

\par }{\Q Mi yaa jɔlɔgɔ wa yɛkeele pe na,

\par }{\Q katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ mì pan mbanla woolo pe gbogolomɔ pi kɔn mbe wele,

\par }{\Q po mba pi yɛn Zhuda cɛnlɛ woolo wele.

\par }{\Q Mi yaa ka pe pye paa na malaga gbɔnshɔn jɛnŋɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{4}Teele pe cɛnlɛ pyew pele yaa ka yiri wa Zhuda cɛnlɛ li ni,

\par }{\Q mbe sheli paa go yɛnlɛ sinndɛlɛgɛ yɛn,

\par }{\Q mbe liri paa
paraga go ki kankanŋgala yɛn,

\par }{\Q mbe pye fanŋga ni paa malaga gbɔnsandiga yɛn.


\par }{\Q \VS{5}Pe yaa ka pye paa maliŋgbɔɔnlɔ wɛlimbɛlɛ yɛn,

\par }{\Q mbe pe ta malaga ki na, pe yɛn na pe juguye pe tangala na kee paa konɔ fɛnrɛgɛ yɛn.

\par }{\Q Pe yaa ka malaga ki gbɔn, katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yaa ka pye pe ni.

\par }{\Q Kona, pe yaa ka fɛrɛ wa pe juguye mbele pe yaa ka pye shɔnye na pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mi yaa ka fanŋga gbɔgɔ le Zhuda cɛnlɛ woolo pe ni.

\par }{\Q Mi yaa ka Zhozɛfu setirige piile\FTNT{†}{{\FR 10:6 }{\FR{10.6:
}}{\FT{Zhozɛfu setirige piile poro nuŋgba poro pe yɛn Izirayɛli woolo wele.}}} pe shɔ.

\par }{\Q Mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni wa pe tara naa,

\par }{\Q katugu pe yinriwɛ yɛn na na.

\par }{\Q Ki yaa ka pye ndɛɛ mi sila je pe na.

\par }{\Q Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ le.

\par }{\Q Mi yaa ka pe yɛnrɛwɛ pi logo.


\par }{\Q \VS{7}Efirayimu cɛnlɛ woolo pe yaa ka pye paa nambala kotogofɛnnɛ yɛn.

\par }{\Q Pe nawa pi yaa ka yinŋgi pe na ndɛɛ leele mbele duvɛn wɔ.

\par }{\Q Pe piile pe yaa kaga wogo ki yan mbaa yɔgɔri.

\par }{\Q Yɔgɔrimɔ gbɔɔ yaa ka pye wa pe kotogo na Yawe Yɛnŋɛlɛ li kala na.


\par }{\Q \VS{8}Mi yaa ka wofele win mbe pe gbogolo,

\par }{\Q katugu mi yaa ka pe shɔ.

\par }{\Q Pe yaa sɔngɔrɔ mbe lɛgɛ naa paa yɛgɛ ŋga na pàa pye faa we.


\par }{\Q \VS{9}Mì pe jaraga wa dunruya cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ mbe pe ta wa ki taleere ti ni, pe yaa nawa to na na.

\par }{\Q Poro naa pe piile pe ni pe yaa kaa pe yinwege ki piin.

\par }{\Q Ko puŋgo na, pe yaa ka yiri wa, mbe sɔngɔrɔ mbe pan.


\par }{\Q \VS{10}Mi yaa ka pe yirige mbe pe wɔ wa Ezhipiti tara.

\par }{\Q Mi yaa ka pe wɔ wa Asiri tara, mbe pe gbogolo.

\par }{\Q Mi yaa ka pan pe ni wa Galaadi tara konaa wa Liban tara.

\par }{\Q Pe cɛnsaga ki yaa ka kologo pe na yɛrɛ.


\par }{\Q \VS{11}Pe yaa ka kɔgɔje wi kɔn mbe wɔ wa jɔlɔgɔ ki ni.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kɔgɔje tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pi gbɔn mboo sinŋge.

\par }{\Q Nili gbaan wi latijuro ti ni fuun ti yaa ka waga.

\par }{\Q Asiri tara fɛnnɛ pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi yaa ka kɔ.

\par }{\Q Ezhipiti tara fɛnnɛ pe wunluwɔ kanŋgala li yaa ka shɔ pe yeri\FTNT{†}{{\FR 10:11 }{\FR{10.11:
}}{\FT{Ezhipiti tara fɛnnɛ pe wunluwɔ kanŋgala li yaa ka shɔ pe yeri, ko kɔrɔ wo yɛn pe wunluwɔ pi yaa ka to.}}}.


\par }{\Q \VS{12}Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yaa kanla fanŋga ki le na woolo pe ni.

\par }{\Q Pe yaa kaa tanri na nandanwa kala lo na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.




\par }\Chap{11}{\SH Mbele pe yɛn fanŋga fɛnnɛ \newline  Yɛnŋɛlɛ li yaa ka \newline  pe fanŋga ki jan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mboro Liban tara, ma tara yesara ti yɛngɛlɛ,

\par }{\Q jaŋgo kasɔn mbe ye kɔɔn
sɛdiri tire ti sogo.


\par }{\Q \VS{2}Yoro
sipirɛsi tire, yaa yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q katugu sɛdiri tire tì toori.

\par }{\Q To nda ti yɛn tire tiyɔnrɔ, pèri jaanri.

\par }{\Q Yoro Bazan tigbɔrɔ gbɔrɔ, yaa yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q katugu kɔwɔgɔ ŋga lere saa ya ye wa ki ni, pège tire ti jaanri.


\par }{\Q \VS{3}Pe yɛn na
simbaala kɔnrifɛnnɛ pe yuŋgbɔgɔrɔ gbelege ki nuru,

\par }{\Q katugu pe naniwɛ jɛmbɛ pì jɔgɔ.

\par }{\Q Pe yɛn na jara yirifɔnmbɔlɔ pe gbelege ki nuru,

\par }{\Q katugu Zhuridɛn gbaan kɔwɔgɔ ŋga kìla pye pe larasaga kì jɔgɔ.


\par }{\SH Simbaala kɔnrifɛnnɛ shyɛn \newline  pe kala
\par }
{\PP \VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ, na Yɛnŋɛlɛ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Simbaala mbele pe daga mbe gbo, maa pe kɔnri.

\VS{5}Mbele pe ma pe lɔ, pe ma pe gbo, lere na pe pye mbe yo pe kapege pye. Mbele pe maa pe pɛrɛ, poro ma yo fɔ: ‹Sɔnmɔ yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woo, katugu wè pye penjagbɔrɔ fɛnnɛ.› Ki simbaala kɔnrifɛnnɛ tipeele pe yɛrɛ na simbaala pe yinriwɛ ta, mbe si ka pe shɔ.»

\VS{6}«Ki kala na, mi se tara woolo pe yinriwɛ ta. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Mi yaa sɛnwee piile pe le pe sɛnwee yɛɛnlɛ pe kɛɛ, konaa mbe pe le pe wunlunaŋa wi kɛɛ. Wunlumbolo pe yaa ka tara ti jɔgɔ pew, mi se ka lere kpɛ shɔ pe kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, simbaala mbele paa daga mbe gbo, a mi nɛɛ pe kɔnri, mbele pàa pye ma te wa simbaŋgbelege ki ni poro wogo ko la wɛ. A mì si simbaala kɔnrikanŋgagala shyɛn lɛ, ma nuŋgba mɛgɛ taga nali yinri Yinmɛ kanŋgala, ma sanna li mɛgɛ taga nali yinri Nuŋgbama kanŋgala. A mì si saa na simbaala pe kɔnri.

\VS{8}Yeŋge nuŋgba ni, a mì si simbaala kɔnrifɛnnɛ taanri pe purɔ. A simbaala pè si kaa na nawa pi ŋgban fun; poro fun, a na la kɔ pe na.

\VS{9}Kona, a mì si simbaala pe pye fɔ: «Mi se kɔnri ye na naa. Mbele yaa ku, poro mbe ku. Mbele yaa kɔ mbe wɔ wa, poro mbe kɔ pe wɔ wa. Mbele ka koro go na, poro mbaa pe yɛɛ kaa.»


\par }{\PP \VS{10}Kona, a mì silan simbaala kɔnrikanŋgala na pe yinri Yinmɛ kanŋgala li lɛ mali kaari, maga naga fɔ
yɔn finliwɛ mba mìla le
Izirayɛli cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni, mùu jɔgɔ.

\VS{11}Ki pilige ki ni, yɔn finliwɛ pìla jɔgɔ ma wɔ wa. Kì pye ma, simbaala mbele pàa pye ma te wa simbaŋgbelege ki ni ma wɛ\FTNT{†}{{\FR 11:11 }{\FR{11.11:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Simbaala mbele pàa pye ma te wa simbaŋgbelege ki ni ma wɛ,}} Eburuye sɛnrɛ ti ni, ki sɛnrɛ ti mbe ya logo fun naa fɔ:
{\QT{Simbaala pɛrɛfɛnnɛ.}}}}}, poro mbele pàa pye nala kɔrɔsi, a poro sigi jɛn ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lo sɛnrɛ ri.

\VS{12}Kona, a mì si pe pye fɔ: «Ki ka ye ndanla, yanla sara wi kan na yeri. Ɛɛn fɔ, na kii si ye ndanla, yoo yaga wa.» Kì pye ma, a pè si warifuwe pyɔ nafa ma yiri kɛ\FTNT{†}{{\FR 11:12 }{\FR{11.12:
}}{\FT{Warifuwe pyɔ nafa ma yiri kɛ wo la pye kulonaŋa wi lɔsara, naga nari fɔ penjara tì kan ŋa yeri, pòo tifaga (}}{\XT{Ɛki 21.32}}{\FT{).}}} jiri ma kan na yeri na sara.


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: «Na kala lì gbɔgɔ pe yeri yɛgɛ ŋga na ki kɔ wowi yɛɛn! Ki penjagbɔrɔ nda ti lɛ, ma sari kan cɔrɔ fanrifɔ wi yeri\FTNT{†}{{\FR 11:13 }{\FR{11.13:
}}{\FT{Ŋga kì yo
{\QT{cɔrɔ fanrifɔ,}} Eburuye sɛnrɛ ti ni, ki kɔrɔ wi mbe ya logo fun fɔ tugurɔn yanfɔ. Warifuwe piile mbele tagafɛnnɛ pàa pye na paan, tugurɔn yanfɔ wìla pye naga penjara ti yanni nari gbegele tugumbiile. Wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ ŋa wi yɛn Eburuye sɛnrɛ ni, ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Cɔrɔ fanrifɔ,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele yɛgɛ ni Eburuye sɛnrɛ ni, konaa ŋa pe yinri Siriyaki wi ni, pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:
{\QT{Yarijɛndɛ tɛgɛsaga.}}}}}.» Kì pye ma, a mì sigi warifuwe pyɔ nafa ma yiri kɛ wi lɛ ma saa wi kan cɔrɔ fanrifɔ wi yeri, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni\XREF{†}{{\XO 11:13 }{\XO{11.12-13:
}}{\XT{Mati 27.9-10}}}.

\VS{14}Ko puŋgo na, a mì silan simbaala kɔnrikanŋgala shyɛn wolo na pe yinri Nuŋgbama kanŋgala li kaari. Mìla ko pye maga naga fɔ tosege ŋga ki yɛn Zhuda tara woolo naa Izirayɛli tara woolo pe sɔgɔwɔ kì jɔgɔ.


\par }{\PP \VS{15}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye naa fɔ: «Koni, simbaala kɔnrifɔ yaara lɛ, mɔɔ yɛɛ pye paa tijinliwɛ fu fɔ yɛn.

\VS{16}Wele, mi yaa simbaala kɔnrifɔ wa yirige laga tara ti ni, ŋa wi se kaa simbaala mbele pe yɛn na kuun pe yinriwɛ taa. Wi se kaa kee saa mbele pè puŋgo pe lagajaa. Wi se kaa mbele pè wɛlɛgɛ pe wɛrɛ piin. Wi se kaa yaakara kaan mbele pe yɛn ŋgbaanla pe yeri. Ɛɛn fɔ, simbaala mbele pè tɔrɔ, poro wi yaa kaa kuun mbaa kaa, fɔ yɛrɛ mbaa pe yenjoro ti walagi.»


\par }{\Q \VS{17}Simbaala kɔnrifɔ ŋa wì jaga,

\par }{\Q wo ŋa wùu simbaŋgbelege ki yaga,

\par }{\Q jɔlɔgɔ yɛn wi wogo!

\par }{\Q Tokobi yaa wi kɛɛ ki kɔn,

\par }{\Q mboo kalige yɛnlɛ li ya.

\par }{\Q Wi kɛɛ ki yaa waga wi na pew,

\par }{\Q wi kalige yɛnlɛ li yaa jɔgɔ wi na pew.




\par }\Chap{12}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Zheruzalɛmu ca \newline  ki shɔ, na juguye paga pan \newline  mbe to ki na we
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo
Izirayɛli woolo pe wogo na, tori nda. Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì naayeri wi gbegele, ma tara ti teŋge, konaa ma yinwege ki le sɛnwee wi ni, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\VS{2}«Ye wele, mi yaa ka Zheruzalɛmu ca ki pye paa wɔjɛnnɛ yɛn, na li yɛn ma yin duvɛn ŋa wi maa yɛgɛ kanŋgi wi ni. Cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn ma ca ki maga, ke yaa wi wɔ fɔ wila pe yɛgɛ kanŋgi. Ki yɛgɛ kanŋguwa pi yaa ka gbɔn Zhuda tara woolo pe na fun, juguye na paga ka pan mbe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan mbe Zheruzalɛmu ca ki yɔn tɔn we.

\VS{3}Ko pilige ko ni, mi yaa Zheruzalɛmu ca ki pye sinndɛlɛgɛ ŋga ki nugu cɛngɛlɛ ke ni fuun ke kan. Mbele fuun ka kaa ki jaa mbege yirige, pe yaa ka pe yɛɛ wɛlɛgɛ fɔ jɛŋgɛ. Kona, dunruya cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yaa ka gbogolo mbe yiri Zheruzalɛmu ca ki kɔrɔgɔ.

\VS{4}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma, fɔ mi yaa ka sunndo kɔngɔ wa pe shɔnye pe ni fuun pe na, mbe go yinriwɛ wa pe shɔn lugufɛnnɛ pe na fyɛrɛ gbɔrɔ ti kala na. Ɛɛn fɔ mi yaa kaa wele Zhuda tara woolo poro na. Cɛngɛlɛ sanŋgala ke shɔnye pe ni fuun poro na, mi yaa ka yɛnfyɔnrɔ wa pe na.

\VS{5}Kona, Zhuda tara teele pe yaa kaa ki yuun wa pe yɛɛ nawa fɔ: ‹Pa Zheruzalɛmu ca woolo pe fanŋga ki maa yinrigi wa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yeri, lo na li yɛn pe Yɛnŋɛlɛ le.›


\par }{\PP \VS{6}«Ko pilige ko ni, mi yaa Zhuda tara teele pe pye paa kasɔn naŋganra yɛn kanŋgirɛ sɔgɔwɔ, mbe pe pye paa gbagara kanŋgirɛ yɛn, nda pè mu yarilire pɔgɔlɔ sɔgɔwɔ. Cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma pe maga, pe yaa ka ke tɔngɔ kɛɛ ki ni fuun na. Ɛɛn fɔ Zheruzalɛmu ca ko yaa ka koro wa ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni wa Zheruzalɛmu.

\VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka keli mbe Zhuda tara seye woolo poro shɔ, jaŋgo Davidi setirige piile poro naa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni, paga kaa pe yɛɛ jate ndɛɛ pe gbɔgɔwɔ ta ma wɛ Zhuda tara woolo sanmbala pe na.

\VS{8}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kaa Zheruzalɛmu ca woolo pe go singi. Ŋa wi fanŋga kì kologo ma wɛ pe ni fuun na, ko pilige ko ni, wo yaa ka pye fanŋga ni paa wunlunaŋa Davidi wi yɛn. Davidi setirige piile pe yaa ka pye pe yɛgɛ na paa Yɛnŋɛlɛ yɛn, paa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛ yɛn, ŋa wi yɛn na tanri pe yɛgɛ.»


\par }{\SH Tara woolo pe yaa ka yɛgɛ san
\par }
{\PP \VS{9}We Fɔ wì yo fɔ: «Ko pilige ko ni, cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yaa ka yiri mbe pan mbe to Zheruzalɛmu ca ki na, mi yaa yere ki yerewe mbe ke tɔngɔ.

\VS{10}Kona, mi yaa yinriwɛ taga jatere, naa yɛnrɛwɛ jatere kan Davidi setirige piile pe yeri konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe yeri. Pe yaa ka kanŋga mbaa mi wele, ŋa pè sun njanraga ki ni wi kala na\FTNT{†}{{\FR 12:10 }{\FR{12.10:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Pe yaa ka kanŋga mbaa mi wele, ŋa pè sun njanraga ki ni wi kala na,}} ki sɛnrɛ ti mbe ya logo fun fɔ:
{\QT{Pe yaa ka kanŋga mbaa mi wele, mi ŋa pè sun njanraga ki ni we.}} Ki sɛnrɛ nda tì yo, ti kala lì pye ma yala Zhezu Kirisi wi kunwɔ kala li ni; Zhan 19.37; Naga 1.7.}}}. Pe yaa ka wi kunwɔ pi gbele, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa wi pinambyɔ nuŋgba pe kunwɔ gbele we. Pe yaa ka wi kunwɔ pi gbele fɔ jɛŋgɛ, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa wi pinambyɔ koŋgbanŋa kunwɔ gbele we.

\VS{11}Ko pilige ko ni, kunwɔ gbelege ki yaa ka lɛgɛ wa Zheruzalɛmu ca, paa ŋga na pe maa gbele yarisunŋgo jɛlɛgɛ Hadadi Irimɔ ki kan, ki ta ki yɛn, wa Megido ca gbunlundɛgɛ ki ni\FTNT{†}{{\FR 12:11 }{\FR{12.11:
}}{\FT{Hadadi Irimɔ, Fenesi tara fɛnnɛ poro yarisunŋgo jɛlɛgɛ layi, ŋga pàa pye na jate fɔ ki ma ti pe yarilire ti ma yɔn. Pàa pye naga jate ma yo na paga yarilire ti kɔn mbe kɔ, ki yarisunŋgo ki ma ku, na paga kaa yariluguro ti nuru sanga ŋa ni, ki mɛɛ yɛn. Na paga yarilire ti kɔn mbe kɔ, mbe ye ti ni ca sanga ŋa ni, pe mɛɛ ki kunwɔ pi pye.}}}.

\VS{12}Tara woolo pe yaa ka kunwɔ gbelege gbele. Seye yi ni fuun nuŋgba nuŋgba yi yaa ka kunwɔ gbelege ki gbele yi yɛ yi yɛ. Davidi sege woolo pe yaa ka kunwɔ gbelege ki gbele pe yɛ, pe jɛɛlɛ pe yaa kaga pye pe yɛ. Natan sege woolo pe yaa ka kunwɔ gbelege ki gbele pe yɛ, pe jɛɛlɛ pe yaa kaga pye pe yɛ.

\VS{13}Levi sege woolo pe yaa ka kunwɔ gbelege ki gbele pe yɛ, pe jɛɛlɛ pe yaa kaga pye pe yɛ. Shimeyi sege woolo pe yaa ka kunwɔ gbelege ki gbele pe yɛ, pe jɛɛlɛ pe yaa kaga pye pe yɛ.

\VS{14}Seye sannya yi ni fuun nuŋgba nuŋgba yi yaa ka kunwɔ gbelege ki gbele yi yɛ yi yɛ. Nambala pe yaa kaga pye pe yɛ, jɛɛlɛ pege pye pe yɛ.»




\par }\Chap{13}{\PP \VerseOne{1}«Ko pilige ko ni, pulugo tɔnmɔ pa yaa ka janri mbe yiri mbe Davidi setirige piile naa Zheruzalɛmu ca woolo pe kapere naa pe
fyɔngɔ kapyere ti jogo mberi laga pe na.»


\par }{\SH We Fɔ wi yaa ka yarisunndo ti kɔ \newline  mberi wɔ wa, mbe Yɛnŋɛlɛ \newline  yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagboyoolo \newline  pe purɔ
\par }
{\PP \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Ko pilige ko ni, mi yaa ka yarisunndo ti kɔ mberi wɔ laga tara ti ni, lere se ka nawa to ti na naa. Mbele pe maa pe yɛɛ piin
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, mi yaa ka pe kɔ mbe pe wɔ laga tara ti ni, mbe mbele yarisunndo gbɔgɔla jatere yɛn pe ni wi kɔ mboo wɔ pe ni.

\VS{3}Na lere wa ka ka pan mbaa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun bere, wi tosee naa wi nɔsee poro yɛrɛ pe yaa wi pye mbe yo fɔ: ‹Ma daga mbe ku, katugu ma yɛn na yagbogowo sɛnrɛ yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na.› Mboo ta wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun, wi tosee naa wi nɔsee wi ni, pe yaa wi sun njanraga ni mboo gbo.

\VS{4}Ko pilige ko ni, Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yaa kaa fɛrɛ taa mbaa Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun, mbaa pe yariyanra ti sɛnrɛ yuun. Pe se kaa yɔngɔmɛ sire yaripɔrɔ nii naa, mbaa leele pe fanla mbaa pe yɛɛ piin Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 13:4 }{\FR{13.4:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pèle la pye na yaripɔrɔ nda pàa gbegele yɔngɔmɛ sire ni ta nii, nda tìla pye fyɔnwɔ fɛnnɛ poro woro, naga nari fɔ pe yɛn Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ paa yɛgɛ ŋga na Eli la pye;
}}{\XT{2 Wunlu 1.8; Mati 3.4}}{\FT{.}}}.

\VS{5}Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa kaa yuun fɔ: ‹Mi woro Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ dɛ, kɛrɛ kɔnfɔ wi mi. Maga lɛ wa na lefɔnrɔ sanga wi ni, na tafɔ wìlan lɔ kɛrɛ tunŋgo ko mɛgɛ ni\FTNT{†}{{\FR 13:5 }{\FR{13.5:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Maga lɛ na lefɔnrɔ sanga wi ni, na tafɔ wìlan lɔ kɛrɛ tunŋgo ko mɛgɛ ni,}} ki sɛnrɛ ti woro ma filige. Ki sɛnrɛ ti mbe ya logo fun fɔ:
{\QT{Maga lɛ na lefɔnrɔ sanga wi ni, kɛɛrɛ yɛn na yeri.}}}}}.›

\VS{6}Na lere wa kaa yewe mbe yo fɔ: ‹Yiŋgi sagbantitɛrɛ ti yɛn ma kotogo ki na yɛɛn?› Wi yaa ki fɔ wi yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Pa pànla gbɔn wa na wɛnnɛ pe go\FTNT{†}{{\FR 13:6 }{\FR{13.6:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Pa pànla gbɔn wa na wɛnnɛ pe go,}} Eburuye sɛnrɛ ti ni, ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi mbe ya logo fun fɔ, pa pànla gbɔn wa na kɛɛnlɛ pe yeri. Mbele pàa pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagboyoolo pàa pye na sagbanra kɔɔnlɔ pe yɛɛ na wa pe kotoro ti na, naga nari fɔ pe yɛn na pe yarisunndo ti gbogo; 1 Wunlu 18.28. Pàa pye na nanjara piin ki yarisunndo gbɔgɔwɔ pi na.}}}.› »


\par }{\SH Ŋga ki yaa ka pye simbaala kɔnrifɔ \newline  wo naa simbaala pe na
\par }
{\PP \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Tokobi, yiri ma to na
simbaala kɔnrifɔ wi na,

\par }{\Q yiri ma to na pinlɛyɛnlɛ wi na.

\par }{\Q Simbaala kɔnrifɔ wi gbɔn maa gbo pa kona simbaala pe yaa gbɔn mbe jaraga.

\par }{\Q Pa mi yaa to simbapiile pe na\XREF{†}{{\XO 13:7 }{\XO{13.7:
}}{\XT{Mati 26.31; Maki 14.27}}}.»


\par }{\Q \VS{8}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Wa tara ti ni fuun ti ni, sɛnweele paga kɔn mbe yiri tɛgɛsaga taanri, tɛgɛsaga shyɛn woolo poro yaa ku,

\par }{\Q tɛgɛsaga nuŋgba woolo pe yaa koro go na.


\par }{\Q \VS{9}Mi yaa ki tɛgɛsaga nuŋgba woolo pe pye
kpoyi,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa warifuwe wi le kasɔn maa pye kpoyi,

\par }{\Q mbe pe sɛgɛsɛgɛ mbe wele, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa tɛ wi le kasɔn mboo sɛgɛsɛgɛ mboo wele.

\par }{\Q Pa kona pe yaa na yeri,

\par }{\Q pa mi yaa pe yɔn sogo.

\par }{\Q Mi yaa ka pe pye mbe yo fɔ: ‹Ye yɛn na woolo!›

\par }{\Q Pa poro fun pe yaa yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we Yɛnŋɛlɛ le.› »




\par }\Chap{14}{\SH Malaga puŋgo wogo ŋga \newline  ki yaa ka gbɔn \newline  konaa we Fɔ wi panga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ li pilige ki yɛn na paan. Ko pilige ko ni, yoro Zheruzalɛmu ca woolo, ye juguye pe yaa ka ye kɛɛ yaara ti koli mberi yɛɛlɛ pe yɛɛ na ye yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{2}We Fɔ wì yo fɔ: Mi yaa ka cɛngɛlɛ ke ni fuun ke gbogolo wa Zheruzalɛmu ca ki tanla, mbe malaga gbɔn ki ni. Pe yaa ka ca ki shɔ, mbe yinrɛ ti nawa yaara ti koli, mbe sinlɛ jɛɛlɛ pe ni fanŋga na. Pe yaa ka ca woolo pe walaga nuŋgba koli mbe kari pe ni kulowo, ɛɛn fɔ ca woolo sanmbala mbele pe yaa ka koro, pe se ka poro yigi mbe yiri pe ni.

\VS{3}Ko puŋgo na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yiri mbe malaga gbɔn ki cɛngɛlɛ ke ni paa yɛgɛ ŋga na làa malaga ki gbɔn malaga gbɔnpiliye yan yì toro faa yi ni we.

\VS{4}Ko pilige ko ni, oliviye tire yanwiga ŋga wa Zheruzalɛmu ca ki yɛsinmɛ na, wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, li yaa kali tɔlɔgɔ ki kan wa ki na. Kona oliviye tire yanwiga ki yaa wali shyɛn, mbege lɛ wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, mbe saga wa wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri, mbe pye gbunlundɛgɛ gbɔgɔ. Yanwiga ki yɛɛgɛ nuŋgba yaa ka yɛri mbe kari wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, yɛɛgɛ sanŋga ki yaa ka yɛri mbe kari wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri.

\VS{5}Kona, ye yaa ka fe mbe toro wa na yanwira gbunlundɛgɛ ki ni, katugu yanwira gbunlundɛgɛ ki yaa ka tɔnlɔ mbe gbɔn fɔ wa Azali ca ki na. Zhuda tara wunlunaŋa Oziyasi wi sanga wi na, tara tìla yɛgɛ, a ye tɛlɛye pè fe ki yɛgɛyɛgɛ ŋga na, pa ye yaa ka fe ma fun. Kona, Yawe Yɛnŋɛlɛ, na Yɛnŋɛlɛ le, li yaa ka pan; li woolo
kpoyi pe ni fuun pe yaa ka pye li ni.


\par }{\PP \VS{6}Ko pilige ko ni, yanwa kala se ka pye wa, were se ka pye wa, tɔnmɔ pi se ka simbi\FTNT{†}{{\FR 14:6 }{\FR{14.6:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Were se ka pye wa, tɔnmɔ pi se ka simbi,}} ki sɛnrɛ ti woro ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni.}}}.

\VS{7}Ki pilige ki yɔngɔ se ka pye wa, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìgi jɛn. Yɔnlɔ se ka pye wa, yembinɛ se ka pye wa; ali yembinɛ, yanwa pi yaa pye wa suyi.


\par }{\PP \VS{8}Ko pilige ko ni, tɔnmɔ jɛmbɛ pa yaa kaa fuun mbaa yinrigi wa Zheruzalɛmu ca. Ki tɔnmɔ pi walaga nuŋgba yaa kaa fuun mbaa kee wa kɔgɔje kuwo wi yeri, walaga sanŋga ki yaa kaa fuun mbaa kee wa Mediterane kɔgɔje wi yeri. Ki yaa kaa piin ma kanga na konaa yɔnrɔ ni\XREF{†}{{\XO 14:8 }{\XO{14.8:
}}{\XT{Eze 47.1; Zhan 7.38; Naga 22.1}}}.

\VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa ka pye tara woolo pe ni fuun pe wunluwɔ. Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba pe lo li yaa ka pye Yɛnŋɛlɛ le. Lo nuŋgba pe lo mɛgɛ ko pe yaa kaa yinri.


\par }{\PP \VS{10}Tara ti ni fuun mbe Zheruzalɛmu ca ki maga, ti yaa ka kanŋga mbe pye paa
Araba tara ti yɛn, mbege lɛ wa Geba ca ki na, wa Zheruzalɛmu ca ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri fɔ mbe sa gbɔn wa Irimɔ ca ki na, wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki yeri. Zheruzalɛmu ca ki yaa ka cɛn ki kanŋgara na lara ti go na; ca ki gbemɛ pi yaa ka lɛ wa Bɛnzhamɛ yeyɔngɔ ki na fɔ sa gbɔn wa Yeyɔngɔ lɛgɛ ki na, mbe sa gbɔn fɔ wa mbogo ki Yɛnlɛ yeyɔngɔ\FTNT{†}{{\FR 14:10 }{\FR{14.10:
}}{\FT{Pele maa ki jate ma yo Yeyɔngɔ lɛgɛ ko nuŋgba ko ki yɛn mbogo ki Yɛnlɛ yeyɔngɔ ye.}}} ki na; konaa mbe lɛ wa Hananeyɛli sanŋgazo titɔnlɔwɔ wi na fɔ sa gbɔn wa wunlunaŋa wi
ɛrɛzɛn tɔnmɔ wɔsaga ki na.

\VS{11}Leele yaa ka cɛn wa Zheruzalɛmu ca ki ni. Ca ki tɔngɔwɔ sɛnrɛ se ka yo naa. Ki yaa ka pye yɛyinŋge na pɔw\XREF{†}{{\XO 14:11 }{\XO{14.11:
}}{\XT{Naga 22.3}}}.


\par }{\PP \VS{12}Cɛngɛlɛ ŋgele ke yaa ka yiri mbe sa malaga gbɔn Zheruzalɛmu ca ki ni, yambewe mba Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wa pe na, pi mba: Pe wire ti yaa ka fɔngɔ pe na mbe pe ta yere na. Pe yɛnmbigile ke yaa ka fɔngɔ wa ke yɛntɛgɛlɛ ke ni, pe ŋgayinŋgele ke yaa ka fɔngɔ wa yɔn ki ni pe na.


\par }{\PP \VS{13}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka jatere pirindorogo naa sunndo kɔngɔ wa pe na. Pe yaa ka kɛɛ wa pe yɛɛ na, mbe to pe yɛɛ na.

\VS{14}Zhuda tara fɛnnɛ pe yaa ka ye wa malaga ki ni fun wa Zheruzalɛmu ca ki ni. Pe yaa ka cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma pe maga ke yarijɛndɛ ti ni fuun ti koli pe yeri, to ti yɛn tɛ, naa warifuwe, konaa yaripɔrɔ lɛgɛrɛ ni.

\VS{15}Yambewe pa yaa ka to fun shɔnye pe na, naa sofilele worosoye pe na, naa yɔngɔmɛye pe na, naa sofilele pe na konaa yaayogo ŋga fuun ki yɛn wa juguye pe cɛnsara ti ni. Ki yambewe po naa sɛnweele pe woo pi ni, pi yaa pye nuŋgba.


\par }{\PP \VS{16}Ko puŋgo na, cɛngɛlɛ ŋgele fuun kàa pan ma to Zheruzalɛmu ca ki na, mbele pàa koro go na ke ni, poro yaa kaa kee yɛlɛ pyew wa Zheruzalɛmu mbe saa wunlunaŋa, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li gbogo konaa mbaa
Gbataala nɔgɔ fɛti wi piin.

\VS{17}Dunruya na cɛnlɛ o cɛnlɛ na ka koro lii kari wa Zheruzalɛmu ca mbe sa wunlunaŋa, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li gbɔgɔ, poro se tisaga ki ta.

\VS{18}Na Ezhipiti tara fɛnnɛ pee yɛnlɛ mbe kari wa Zheruzalɛmu ca, na paga je mbe yo pe se kari, pe se tisaga ki ta. Cɛngɛlɛ ŋgele kee yɛnlɛ mbe sa Gbataala nɔgɔ fɛti wi pye, yambewe mba pìla to ke na, po cɛnlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na.

\VS{19}Ko jɔlɔgɔ ko ki yaa to Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na, konaa mbe to cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke se ka yɛnlɛ mbe kari sa Gbataala nɔgɔ fɛti wi pye ke na.


\par }{\PP \VS{20}Ko pilige ko ni, keŋgeŋgele ŋgele pe ma lele shɔnye pe na, pe yaa kaga yɔnlɔgɔ wa ke na, mbe yo fɔ: «Mbe pye kpoyi Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.» Nɛgɛdagala mbele pe yaa ka pye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li go ki ni, pe yaa ka pye mbe tɛgɛ pe yɛ Yɛnŋɛlɛ kan paa wɔjɛŋgɛlɛ ŋgele ke ma pye le
saraga wɔsaga ki tanla ke yɛn.

\VS{21}Nɛgɛdaga ŋa fuun wi yaa ka pye wa Zheruzalɛmu ca konaa wa Zhuda tara, wi yaa ka pye mbe tɛgɛ wi yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yawa pi ni fuun fɔ li kan. Lere o lere ka ka pan mbe
saraga wɔ, ko nɛgɛdaga wo wawi ki fɔ wi yaa ka lɛ, mbe saraga kara ti sɔgɔ wa wi ni. Ko sanga wo ni, safari wafɔ kpɛ se ka pye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li go ki ni naa.

\par }