\NormalFont\ShortTitle{ƆRƆMU}

{\MTB Sɛwɛ ŋa Pɔli wìla torogo

\par }{\MT ƆRƆMU

\par }{\MTB ca tagafɛnnɛ pe yeri

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Ki sɛwɛ ŋa Pɔli wo wìla wi yɔnlɔgɔ. Pɔli wìla pye Zhufuye woo. Pa pàa wi se wa Tarisi ca, wa Siri tara. Ɛɛn fɔ pa pàa wi koro wa Zheruzalɛmu ca; pa wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti kara wa. Wìla pye ma bala wa Zhufuye kalɛgɛ konɔ li ni fɔ jɛŋgɛ. Pɔli wìla pye na tagafɛnnɛ koŋgbanmbala pe jɔlɔ, ɛɛn fɔ we Fɔ Zhezu wìla wi yɛɛ naga wi na, ma suu yeri jaŋgo wi pye pitunŋɔ wa mbele pe woro Zhufuye pe sɔgɔwɔ. Kì pye ma, Pɔli wìla saa Sɛntanra ti yari wa Ɔrɔmu wunluwɔ tara ti lɛgɛrɛ ni.

\par }{\IP Sanga ŋa ni Pɔli wìla pye naga sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgi, wìla pye wa Korɛnti ca. Wìla pye na jaa mbe tangala la pye mbe kari wa Zheruzalɛmu ca, konaa wa Ɔrɔmu ca. Kì pye ma, a wì si sɛwɛ yɔnlɔgɔ maa torogo wa Ɔrɔmu ca tagafɛnnɛ pe yeri, maga yo pe kan ma yo wi yaa kari wa pe yeri mbe nagawa kan pe yeri konaa mbe fanŋga kan pe yeri.

\par }{\IP Ɔrɔmu sɛwɛ wi yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsara taanri. Wa kɔnsaga koŋgbanŋga ki ni (1–8), Pɔli wi yɛn na Sɛntanra ti yɛgɛ yuun naga nari fɔ Zhufuye o, mbele pe woro Zhufuye o, we ni fuun wè kapege pye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na; Yɛnŋɛlɛ li yɛn naŋgbanwa ni we ni fuun we ni (1.18–3.20). Ɛɛn fɔ Zhezu Kirisi we, wo ŋa wii kapege kpɛ pye wi fanŋga na, wi kunwɔ pì we kapere ti laga we na, ma we shɔ. Ki kala na, mbele fuun pè taga wi na, Yɛnŋɛlɛ li yɛn na pe jate lesinmbele (3.21–5.21). Pɔli wi yɛn naga nari naga finligi fɔ Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi yɛn ma yɔn, ɛɛn fɔ ki fanŋga woro we ni we ya waa tanri wi na. Ko kala kì ti Yɛnŋɛlɛ lì we yinriwɛ ta, mali Yinnɛkpoyi li torogo li pan li we saga, jaŋgo we pye Yɛnŋɛlɛ li piile (6–8).

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo ki ni (9–11), Pɔli wi yɛn na para Zhufuye lɛgɛrɛ wogo na, mbele pee yɛnlɛ mbe pe yɛɛ kan Zhezu wi yeri. Ali na paga je Zhezu wi na, Yɛnŋɛlɛ lo na, lii je sɛnwee piile pe na.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga taanri wogo ki ni (12.1–15.13), Pɔli wi yɛn na nagawa kaan tagafɛnnɛ pe yeri yɛgɛ ŋga na pe daga mbaa ki piin, jaŋgo mbele pe woro tagafɛnnɛ pe ta pege jɛn fɔ tagafɛnnɛ poro na, pè pe yɛɛ kan Zhezu wi yeri kaselege na. Ŋga ki yɛn kagbɔgɔ yɔn ma wɛ ko ki yɛn fɔ ma lewee yɛnlɛ wɔɔn ndanla.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔsaga, Pɔli wi yɛn na sharaga kaan wi wɛnnɛ pe lɛgɛrɛ yeri (15.14–16.27).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Pɔli wìla Zhezu Sɛntanra ti yari
{\IOR{1.1-17}}

\par }{\IO Sɛnwee wì jori mbe shɔwɔ pi ta
{\IOR{1.18–3.20}}

\par }{\IO Konɔ na Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ mbe shɔwɔ pi kan
{\IOR{3.21–4.25}}

\par }{\IO Yinwefɔnŋgɔ ki ma ta Kirisi wo fanŋga na
{\IOR{5.1–8.39}}

\par }{\IO Ŋga Yɛnŋɛlɛ lì gbɛgɛlɛ Izirayɛli woolo pe mɛgɛ ni
{\IOR{9.1–11.36}}

\par }{\IO Tagafɛnnɛ pe tangalɔmɔ pi daga mbe pye yɛgɛ ŋga na
{\IOR{12.1–15.13}}

\par }{\IO Sɛwɛ wi kɔsaga sɛnrɛ konaa sharaga puŋgo wogo
{\IOR{15.14–16.27}}



\par }{\MS PƆLI WILA ZHEZU SƐNTANRA TI YARI

\par }\ChapOne{1}{\MR 1.1-17

\par }{\SH Pɔli wìla sɛwɛ wi torogo leele \newline  mbele kan pe sharaga ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi Pɔli ŋa Zhezu Kirisi wi tunmbyee, Yɛnŋɛlɛ lìlan yeri mbe pye
pitunŋɔ, mala wɔ mbaa li Sɛntanra ti yari.


\par }{\PP \VS{2}Ki Sɛntanra re, Yɛnŋɛlɛ làa ti
yɔn fɔlɔ kɔn faa wa li sɛnrɛ sɛwɛ
kpoyi wi ni, mɛɛ ti le wa
li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɔn paa ti yuun.

\VS{3}Ki Sɛntanra ti yɛn na para li Pinambyɔ wo sɛnrɛ na,
we Fɔ Zhezu Kirisi we. Mboo ta pàa wi se sɛnwee pyɔ, wìla pye wunlunaŋa Davidi wo setirige pyɔ.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, mbe yala Yinnɛkpoyi li fanŋga ki ni, Yɛnŋɛlɛ lìgi naga yawa ni ma yo wi yɛn li Pinambyɔ, naa wìla yɛn ma yiri wa kuulo pe sɔgɔwɔ we.

\VS{5}Wo fanŋga na Yɛnŋɛlɛ lì yinmɛ kan na yeri mala pye pitunŋɔ
Kirisi wi gbɔgɔwɔ pi kala na, jaŋgo cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke ni, mbaa leele pe piin paa tari wi na paa wi gbogo.

\VS{6}Yoro mbele ye yɛn wa Ɔrɔmu ca, yoro fun ye yɛn ki leele pe ni, yoro mbele Yɛnŋɛlɛ lì yeri ye pye Zhezu Kirisi wi woolo we.


\par }{\PP \VS{7}Muwi mi yɛn naga sɛwɛ ŋa wi torogi yoro mbele wa Ɔrɔmu ye kan, yoro mbele ye yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla, a lì ye yeri ye pye li woolo kpoyi we. We To Yɛnŋɛlɛ lo naa we Fɔ Zhezu Kirisi wi ni pe yinmɛ naa yɛyinŋge kan ye yeri.


\par }{\SH Pɔli wìla pye naga jaa mbe kari \newline  sa Ɔrɔmu ca keretiyɛnye pe yan
\par }
{\PP \VS{8}Ki koŋgbanŋga, mi yɛn nala Yɛnŋɛlɛ li shari Zhezu Kirisi wi fanŋga na ye ni fuun ye kan, katugu pe yɛn na ye tagawa pi sɛnrɛ yuun dunruya wi lagapyew ki ni.

\VS{9}Yɛnŋɛlɛ lìgi jɛn ma yo ŋga mila yuun ki yɛn kaselege. Lo mi yɛn na tunŋgo piin li kan na kotogo ki ni fuun ki ni, na Sɛntanra nda ti yɛn na para li Pinambyɔ wi kanŋgɔlɔ ti yari. Lìgi jɛn ma yo sanga o sanga mi kaa yɛnri, mi maa nawa tuun ye na.

\VS{10}Mi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, fɔ na kaa pye ki yɛn li nandanwa kala, li konɔ li yɛngɛ na kan mbe kari wa ye yeri.

\VS{11}Katugu mi yɛn naga jaa jate mbe ye yan, jaŋgo mbe Yinnɛkpoyi li yarikanga ka kan ye yeri, ye ta ye fanŋga ta.

\VS{12}Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ mila ki jaa mbe pye wa ye sɔgɔwɔ, we kotogo ta ja, ye tagawa pi kotogo kan na yeri, na woo pi kotogo kan ye yeri.


\par }{\PP \VS{13}Sefɛnnɛ mi yɛn na jaa yege jɛn fɔ wagati lɛgɛrɛ na mìgi lagaja mbe kari wa ye yeri mbe sa ye yan, jaŋgo mbe leele pele ta Kirisi wi kan wa ye sɔgɔwɔ, paa yɛgɛ ŋga na mì pele ta wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ we. Ɛɛn fɔ, kagala kèle na yɛgɛ kɔn, mii ya mbege pye, ali ma pan ma gbɔn nala.

\VS{14}Na tunŋgo yi mbaa kee leele pe ni fuun pe kɔrɔgɔ, mbaa kee cagbɔrɔ fɛnnɛ poro naa kapire fɛnnɛ pe kɔrɔgɔ, naa sɛwɛ jɛnfɛnnɛ poro naa sɛwɛ mbajɛɛnlɛ pe kɔrɔgɔ.

\VS{15}Ki kala na, ki la yɛn na na jɛŋgɛ mbe sa Sɛntanra ti yo yoro fun ye kan, yoro mbele ye yɛn wa Ɔrɔmu we.


\par }{\SH Sɛntanra ti yɛn yawa ni
\par }
{\PP \VS{16}Katugu mi woro na fɛrɛ taa mbaa Sɛntanra ti yari. Ti yɛn Yɛnŋɛlɛ li yawa mbe mbele fuun pè taga Zhezu wi na pe shɔ. Ki koŋgbanŋga Zhufuye poro gbɛn, ko puŋgo na, mbele fuun pe woro Zhufuye pe ni.

\VS{17}Sɛntanra ti yɛn naga nari paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ li yɛn na leele pe piin lesinmbele li yɛɛ yɛgɛ na we. Ki ma ta wa tagawa po nuŋgba ni, mbege lɛ wa ki lɛsaga ki na fɔ sa gbɔn wa ki kɔsaga ki na, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun fɔ: «{\QT{Lesinŋɛ wi yaa ka yinwege ta wi tagawa pi fanŋga na.»}}\XREF{†}{{\XO 1:17 }{\XO{1.17:
}}{\XT{Aba 2.4}}}


\par }{\MS SƐNWEE WI JORI MBE SHƆWƆ PI TA

\par }{\MR 1.18–3.20

\par }{\SH Leele pe kapege pyewe we
\par }
{\PP \VS{18}Yɛnŋɛlɛ li yɛn nali naŋgbanwa pi nari na yinrigi wa naayeri leele mbele pe woro na fyɛ li yɛgɛ, naa mbele paa kambasinŋge ki ni fuun ki piin pe kala na. Pe kapyere tijangara ti kala na, pe ma kaselege ki yɛgɛ tɔn, kiga ka ta mbe jɛn;

\VS{19}katugu ŋga ki mbe ya jɛn Yɛnŋɛlɛ li kanŋgɔlɔ, ki yɛn ma filige pe kan. Yɛnŋɛlɛ lo kpaw lìgi naga maga filige pe kan.

\VS{20}Malɛ Yɛnŋɛlɛ lì dunruya wi da, li katiyɔngɔlɔ ŋgele leele pe woro na yaan yɛnlɛ ni, ko kɔrɔ wo yɛn li yawa mbakɔɔ naa li cɛnlɔmɔ pi ni, leele pe yɛn nari yaan wa yaara nda Yɛnŋɛlɛ lì gbegele to ni. Ki kala na, tanga woro pe yeri.

\VS{21}Pè Yɛnŋɛlɛ li jɛn, ɛɛn fɔ, pe woro nali gbogo mbaa li shari paa yɛgɛ ŋga na ki daga paa ki piin Yɛnŋɛlɛ li kan. Ɛɛn fɔ, pe jatere wì kanŋga ma pye go fu, a pe tijinliwɛ fu kotoro tì kanŋga ma wɔ pe na.

\VS{22}Paa pe yɛɛ jate pe yɛn tijinliwɛ fɛnnɛ, ma si yala pe yɛn lembire.

\VS{23}Yɛnŋɛlɛ na gbɔgɔwɔ pi yɛn li woo, lo na li se ku, naa pe mbaa li gbogo, a pè si yaara yanlɛrɛ ta tɛ, a tì sɛnwee wi lɛ, wo ŋa wi yɛn kufɔ, naa sannjɛrɛ ti ni, naa woŋgaala mbele pe yɛn tɔɔrɔ tijɛrɛ tijɛrɛ ni pe ni, naa nda ti maa fulolo lara na ti ni, nɛɛ to gbogo.


\par }{\PP \VS{24}Ki kala na, Yɛnŋɛlɛ lì pe yaga, a paa
fyɔngɔ kapyere piin ma yala jogo kagala ŋgele ke wa pe kotogo na ke ni, fɔ a paa fɛrɛmbandawa kapyere piin pe yɛɛ ni pe wire ti ni.

\VS{25}Pè Yɛnŋɛlɛ li kaselege sɛnrɛ ti kanŋga mari pye yagbolo. Yaara nda Yɛnŋɛlɛ lì da to paa gbogo na tunŋgo piin ti kan, lo na li yɛn Dafɔ ma lo yaga wa. Lo li daga mbaa sɔnni fɔ sanga pyew.
Anmiina.


\par }{\PP \VS{26}Ki kala na, Yɛnŋɛlɛ lì pe yaga, a fɛrɛmbandawa kagala ke la na pe taa. Kala na Yɛnŋɛlɛ lì gbegele naŋa naa jɛlɛ pe kan, a pe jɛɛlɛ jate pèli kanŋga na ŋga kii yala ko piin.

\VS{27}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, nambala fun pe woro na jaa mbaa jɛɛlɛ kala piin jɛɛlɛ pe ni. Mbaa sinlɛ pe nambala yɛɛnlɛ pe ni, a ko la na pe taa fɔ jɛŋgɛ. A nambala paa fɛrɛmbandawa kapyere piin pe yɛɛ ni fɔ na jɔlɔgɔ taa, ŋga ki daga pe ni, naa pè laga Yɛnŋɛlɛ li na we.


\par }{\PP \VS{28}Naa pè je pe woro na jaa mbe Yɛnŋɛlɛ li jɛn, ki kala na, Yɛnŋɛlɛ lì pe yaga wa pe jatere ŋa wì jɔgɔ wi ni, jaŋgo kagala ŋgele kee yala, paa kee piin.

\VS{29}Pe yɛn na kambasinŋge cɛnlɛ pyew ki piin, ma yin nambewe, naa yɛgɛmbatinwɛ, naa nambɛrɛ, naa yenjara ni. Pe maa leele kuun, na wiin, na tijinliwɛ pee piin. Pe yɛn jogo pege naa yolɛgɛrɛ ni.

\VS{30}Pe yɛn leele mɛgɛ jɔgɔfɛnnɛ. Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma pe mbɛn. Paa la fɛrɛ taa, pe yɛn yɛɛ nagawa naa yɛɛ gbɔgɔwɔ ni. Pe maa tipere ta fɔnndɔ nɔgɔ kɔɔn mbaa piin. Paa la pe teele pe sɛnrɛ ti nuru.

\VS{31}Tijinliwɛ woro pe ni. Paa yɔn fɔlɔ kɔn mbeli yɔn fili. Pe yɛn leŋgbaanla naa yɛwagafɛnnɛ.

\VS{32}Pè Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ ki jɛn fɔ jɛŋgɛ, maga jɛn ma yo mbele paa tanri ko tangalɔmɔ mba po na, poro daga mbe ku. Ma si yala, pè koro naga kapyere cɛnlɛ ti piin suyi. Mbe taga wa ko na naa, mbele paa ti piin, a pe kala lì pe ndanla fun.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Ki kala na, mboro ŋa fuun maa sanmbala pe jɛrɛgi, tanga woro ma yeri; katugu na ma kaa sanmbala pe jɛrɛgi mbe sila ki kagala nuŋgba ke piin, kona mboro jate maa kiti jaan ma yɛɛ na.

\VS{2}Wège jɛn ma yo mbele pe maa ki kagala cɛnlɛ ke piin, Yɛnŋɛlɛ li yaa kiti kɔn pe na mbe yala kaselege ki ni.

\VS{3}Mboro ŋa maa mbele pe yɛn naga kagala ke piin pe jɛrɛgi, ma si yala, mboro fun ma yɛn na ke piin, maa ki jate ma yaa shɔ Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ ki ni wi le?

\VS{4}Yɛnŋɛlɛ li kajɛŋgɛ pyewe gbɔɔ, naa kagala ŋgele li maa kunni li yɛɛ ni, naa li kala yagawa, to nda ti se jɛn mbe kɔ, maa ti jate ti woro yaraga ka wi le? Ma sigi jɛn mbe yo Yɛnŋɛlɛ li kajɛŋgɛ pyege ki mbe ya mbɔɔn kan mɔɔ kapere ti jɛn mari yaga wi le?

\VS{5}Ɛɛn fɔ, naa ma kotogo ki yɛn ma ŋgban, ma si woro na jaa mbɔɔn nawa pi kanŋga, ki kala na, ma yɛn na jɔlɔgɔ gbeŋge teri nɔɔ yɛɛ singi, pilige ŋga ni Yɛnŋɛlɛ li yaa ka li kiti sinŋɛ wi kɔn, mbeli naŋgbanwa pi naga we.

\VS{6}Yɛnŋɛlɛ li yaa ka lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi kapyege ki ni.

\VS{7}Mbele ka koro mbaa kajɛŋgɛ piin papaga ni, mbaa gbɔgɔwɔ naa sɔnmɔ, naa wire nda ti se fɔngɔ ti lagajaa, Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yinwege mbakɔgɔ ki kan pe yeri.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, mbele pe maa kendige woo, ma je kaselege ki na, ma yɛnlɛ kambasinŋge ki na, li naŋgbanwa naa li kayaŋga ki yaa ka poro ta.

\VS{9}Mbele fuun pe maa tipege piin, pe yaa ka jɔlɔgɔ naa yɛwɛrɛgɛ ta, ki koŋgbanŋga
Zhufuye poro gbɛn, ko puŋgo na, mbele fuun pe woro Zhufuye pe ni.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li yaa ka gbɔgɔwɔ, naa sɔnmɔ, naa yɛyinŋge kan mbele fuun paa kajɛŋgɛ piin pe yeri, ki koŋgbanŋga Zhufuye poro gbɛn, ko puŋgo na, mbele pe woro Zhufuye pe ni;

\VS{11}katugu Yɛnŋɛlɛ laa lere wɔ lere ni.


\par }{\PP \VS{12}Mbele fuun paa kapege ki piin ma pye pee Moyisi
lasiri wi jɛn, pe yaa ka ye jɔlɔgɔ ki lasiri wi fu na. Mbele fuun pe nɛɛ kapege ki piin maga ta pè lasiri wi jɛn, kiti yaa ka kɔn pe na mbe yala ki lasiri wi ni.

\VS{13}Mbele pe maa lasiri sɛnrɛ ti nuru ko cɛ, poro ma pe yɛn ma sin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ɛɛn fɔ, mbele pe maa tanri ti na poro li yaa kaa jate lesinmbele.

\VS{14}Cɛngɛlɛ sanŋgala woolo poro na, poro mbele lasiri wi woro pe yeri, na pe kaa tanri mbaa yala ŋga lasiri wì yo ki ni pe yɛ, kona kì cɛn pe pye lasiri pe yɛɛ kan, ali maga ta lasiri wi woro pe yeri o.

\VS{15}Pe maa ki nari ma yo ŋga lasiri wila yuun ma yo kila piin, ki yɛn wa pe kotogo na. Pe nawa jatere wi maa ki wogo ki nari fun. Wagati wa ni, pe jatere wi maa pe jɛrɛgi, nakoma wagati wa ni, wi maa tanga kaan pe yeri.

\VS{16}Pa ki yaa ka naga ma, na Yɛnŋɛlɛ liga ka leele pe kagala ŋgele ke yɛn ma lara wa pe yinwege ki ni ke kiti wi kɔn Zhezu Kirisi wi kɛɛ pilige ŋga ni, mbe yala Sɛntanra nda mila yuun ti ni.


\par }{\SH Zhufu jɛnŋɛ wo \newline  naa Moyisi lasiri wi ni
\par }
{\PP \VS{17}Ɛɛn fɔ, mboro ŋa maa ma yɛɛ yinri Zhufuye woo, mɔ̀ɔ jigi wi taga lasiri wi na, nɔɔ yɛɛ gbogo ma Yɛnŋɛlɛ li kala na.

\VS{18}Mà Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li jɛn. Pɔ̀ɔn naga lasiri wi ni, a mà ŋga ki yɛn jɛŋgɛ ki jɛn maga wɔ.

\VS{19}Maa ki sɔnri ma yɛn mbele pe yɛn fyɔɔnlɔ Yɛnŋɛlɛ konɔ li kanŋgɔlɔ pe yɛgɛ sinfɔ, ma pye paa yanwa yɛn mbele pe yɛn wa wɔwɔ pi ni pe kan.

\VS{20}Mà yo ma yɛn lembire ti jiligefɔ naa piile pe nagafɔ, katugu mà kajɛnmɛ jɛmbɛ naa kaselege ki ni fuun ki ta wa lasiri wi ni.

\VS{21}Mboro we, mboro ŋa maa sanmbala pe nari, mboro jate ma woro nɔɔ yɛɛ nari wi le? Mboro ŋa maa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun ma yo paga kaa yuun, a mboro nɛɛ yuun!

\VS{22}Mboro ŋa ma yo paga kaa kɛɛnrɛ piin, a mboro nɛɛ ti piin! Mboro ŋa yarisunndo tɔɔn mbɛn, a mboro nɛɛ ti gbɔgɔsara yaara to lee!

\VS{23}Mboro ŋa maa ma yɛɛ gbogo, naa mà lasiri wi ta ki kala na, a mboro nɛɛ lasiri wi jogo na Yɛnŋɛlɛ li tifaga!

\VS{24}Ko Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn na yuun ma yo fɔ: «{\QT{Yoro Zhufuye ye kala na, cɛngɛlɛ sanŋgala ke yɛn na Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jogo.»}}\XREF{†}{{\XO 2:24 }{\XO{2.24:
}}{\XT{Eza 52.5}}}


\par }{\PP \VS{25}Na ma kaa tanri lasiri wi na, pa
kɛnrɛkɛnrɛ wi ma pye tɔnli ni ma yeri. Ɛɛn fɔ, na ma kaa lasiri wi jogo, kona ki ma cɛn ndɛɛ ma sila kɛnrɛkɛnrɛ.

\VS{26}Lere ŋa wii kɛnrɛkɛnrɛ na wi kaa tanri lasiri koŋgolo ke na, pa Yɛnŋɛlɛ li se la wi jate ndɛɛ wi kɛnrɛkɛnrɛ wi le?

\VS{27}Lere ŋa wii kɛnrɛkɛnrɛ wire to na, nɛɛ tanri na yala lasiri wi ni, wi yaa ka kiti kɔn ma na, mboro ŋa maa lasiri wi jogo we, ali maga ta lasiri wi yɛn ma yɔnlɔgɔ ma kan ma yeri, a mà kɛnrɛkɛnrɛ o.

\VS{28}Ŋa wi yɛn Zhufuye woo yɛgɛ yanwa po na, wo ma wi yɛn Zhufu jɛnŋɛ we. Kɛnrɛkɛnrɛ jɛnŋɛ we, wo ma ŋa wi ma pye wire ti na.

\VS{29}Ɛɛn fɔ, Zhufu jɛnŋɛ we, wo wi yɛn ŋa wi ma pye Zhufu wa wi nawa, wi kotogo ki ma pye ma sin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Yɛnŋɛlɛ li Yinnɛkpoyi lo li ma ko tunŋgo ko pye, ko woro lasiri ŋa wì yɔnlɔgɔ wo tunŋgo. Ki Zhufu jɛnŋɛ we, Yɛnŋɛlɛ lo li maa wi sɔnni, leele poro ma.




\par }\Chap{3}{\PP \VerseOne{1}Kì pye ma,
Zhufuye pe mbɔnrɔ go ko yɛn kikiin?
Kɛnrɛkɛnrɛ wi kayɔngɔ ko yɛn kikiin?

\VS{2}Wi kayɔngɔ kì gbɔgɔ yɛgɛ ki ni fuun ki na. Ki koŋgbanŋga, Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti telege Zhufuye poro na.

\VS{3}Wee yo mɛlɛ san? Kì kaa pye wa pe ni, pele sila taga Yɛnŋɛlɛ li na, ko mbe ya ti Yɛnŋɛlɛ li je li yo li se pye sɛnrɛ nuŋgba yofɔ le?

\VS{4}Ayoo dɛ. Ki daga leele pege jɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛn kaselege yofɔ, a leele pe ni fuun pè pye yagboyoolo, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ki daga pege jɛn pe yo ma yɛn sinŋɛ wa ma sɛnyoro ti ni.}}

\par }{\Q {\QT{Na paga si kiti kɔn ma na, ma tanga ta.}}\XREF{†}{{\XO 3:4 }{\XO{3.4:
}}{\XT{Yuuro 51.6}}}


\par }{\PP \VS{5}Ɛɛn fɔ, na kaa pye kapege ŋga waa piin ko ki yɛn naga nari ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma sin, wee yo mɛlɛ? Na Yɛnŋɛlɛ liga woro mbele waa kapere ti piin we le jɔlɔgɔ, ko mbe pye li woro ma sin le? Mila para na yala sɛnwee piile paralɔmɔ po ni.

\VS{6}Ki woro ma. Katugu ki pye Yɛnŋɛlɛ li woro ma sin, li jɛn na kiti kɔn
dunruya woolo pe na mɛlɛ?


\par }{\PP \VS{7}Na kaa pye na yagbogowo pi ni, mi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li kaselege ki nari naga finligi na kee yɛgɛ, konaa nali gbogo, yiŋgi na kiti mbe si kɔn na na fɔ mi yɛn kapere pyefɔ?

\VS{8}Naga yɛn ma, yiŋgi na wee si daga mbe yo fɔ: «Ye ti waa tipege piin, jaŋgo kajɛŋgɛ mbaa yinrigi wa ki ni?» Leele pele yɛn nala mɛgɛ ki jogo ma yo pa mila yuun ma. Ki leele ki yɛn ma sin pe pe le jɔlɔgɔ.


\par }{\SH Lere wo wa woro wa ma sin
\par }
{\PP \VS{9}Ki yɛn mɛlɛ san? Woro mbele Zhufuye, we mbɔnrɔ leele sanmbala pe na le? Ayoo dɛ! Migi naga makɔ ma yo Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye pe yɛn wa kapere ti kulowo pi ni.

\VS{10}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Lere wo wa woro wa ŋa wi yɛn sinŋɛ, ali nuŋgba san.}}\XREF{†}{{\XO 3:10 }{\XO{3.10:
}}{\XT{Yofɔ 7.20}}}


\par }{\Q \VS{11}{\QT{Lere wo wa woro wa ma jilige.}}

\par }{\Q {\QT{Lere wo wa woro wa na Yɛnŋɛlɛ li lagajaa.}}

\par }{\Q {\QT{Pe ni fuun pè puŋgo, pè pinlɛ ma jɔgɔ.}}


\par }{\Q \VS{12}{\QT{Lere wo wa woro wa ŋa wi yɛn na kajɛŋgɛ piin, ali nuŋgba san.}}\XREF{†}{{\XO 3:12 }{\XO{3.11-12:
}}{\XT{Yuuro 14.1-3}}}


\par }{\Q \VS{13}{\QT{Sɛnrɛ nda ti maa yinrigi wa pe yagbotiire ti ni, ti yɛn ma tisaw paa fanga yɛn, ŋga ki yɛn ma yɛngɛ.}}

\par }{\Q {\QT{Pe ma pe ŋgayinŋgele ke tɛgɛ na leele lɛlɛ.}}

\par }{\Q {\QT{Pe yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa wɔɔgɔ shɔnrɔ yɛn.}}\XREF{†}{{\XO 3:13 }{\XO{3.13:
}}{\XT{Yuuro 5.10; Zhere 9.3,5; Yuuro 140.4}}}


\par }{\Q \VS{14}{\QT{Daŋga sɛnrɛ naa sɛnpɛnrɛ ti yɛn wa pe yɔn.}}\XREF{†}{{\XO 3:14 }{\XO{3.14:
}}{\XT{Yuuro 10.7}}}


\par }{\Q \VS{15}{\QT{Pe yɔngɔlɔ kè wege legbogo ki na.}}


\par }{\Q \VS{16}{\QT{Tɔngɔwɔ naa jɔgɔwɔ po pi yɛn wa pe torosara ti ni.}}


\par }{\Q \VS{17}{\QT{Pee yɛyinŋge konɔ li jɛn.}}\XREF{†}{{\XO 3:17 }{\XO{3.15-17:
}}{\XT{Eza 59.7-8; Yomi 1.16}}}


\par }{\Q \VS{18}{\QT{Pe maa pe yinwege ki piin, paa la fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.}}\XREF{†}{{\XO 3:18 }{\XO{3.18:
}}{\XT{Yuuro 36.2}}}


\par }{\PP \VS{19}Wège jɛn ma yo ŋga fuun
lasiri wi yɛn na yuun, wi yɛn naga yuun mbele pe yɛn wa lasiri konɔ li ni poro kan, jaŋgo leele pe ni fuun pe yɔn ki tɔn paga ka ya kafɛrɛgɛ kan, Yɛnŋɛlɛ li kiti wi to dunruya woolo pe ni fuun pe na.

\VS{20}Ki kala na, lere wo wa se ka pye lesinŋɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, naa wila ŋga lasiri wila yuun ki piin ko kala na; katugu lasiri wo ma lere wi kan wi maga jɛn ma yo wì kapege pye.


\par }{\MS KONƆ NA YƐNŊƐLƐ LI TƐGƐ MBE SHƆWƆ PI KAN

\par }{\MR 3.21–4.25

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li ma lere wi shɔ \newline  yɛgɛ ŋga na ki ŋga
\par }
{\PP \VS{21}Ɛɛn fɔ yiŋgɔ, Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga nari we na paa yɛgɛ ŋga na li yɛn na we piin lesinmbele li yɛɛ yɛgɛ na we, lasiri wo ma wigi wogo ki pye. Lasiri wo naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni, pàa para ki wogo ki na.

\VS{22}Yɛnŋɛlɛ li maa leele pe piin lesinmbele li yɛɛ yɛgɛ na, naa pè taga Zhezu Kirisi wi na we. Mbele fuun paa tari
Kirisi wi na, li yɛn naga piin pe kan ma,

\VS{23}katugu lii wa wɔ wa ni, leele pe ni fuun pè kapege pye, pe ni fuun pè Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi la.

\VS{24}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi kala na, li yɛn na pe piin lesinmbele waga, Zhezu Kirisi ŋa wi yɛn na pe go shoo wi fanŋga na.

\VS{25}Yɛnŋɛlɛ làa wi wɔ
saraga, jaŋgo wi kunwɔ pi kala na, wi pye kapere ti kala yagafɔ leele pe na, mbele paa tari wi na we. Yɛnŋɛlɛ lì ko pye ma, maga naga fɔ li yɛn ma sin; katugu kapere nda leele pàa pye faa, làa ti kun li yɛɛ ni, li sila ti kayaŋga wɔ pe ni.

\VS{26}Ɛɛn fɔ, wagati ŋa wi ni, li yɛn naga nari paa yɛgɛ ŋga na li yɛn na leele pe piin lesinmbele we; katugu li yɛn ma sin, nɛɛ mbele fuun paa tari Zhezu wi na pe piin lesinmbele.


\par }{\PP \VS{27}Tanga yɛn leele pe yeri paa pe yɛɛ gbogo naa le? Ayoo, ali nuŋgba san ko woro wa. Yiŋgi na? Ŋga lasiri wila yuun, pe yɛn na tanri ki na ko kala na le? Ayoo dɛ. Ɛɛn fɔ, pè taga Kirisi wi na ko kì ti.

\VS{28}Katugu we yɛn naga jate ma yo lere wi ma pye lesinŋɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, naa wì taga Kirisi wi na ko kala na, ɛɛn fɔ, kii cɛn ndɛɛ naa wila tanri ŋga lasiri wila yuun ki na ko ki ma ti.

\VS{29}Nakoma Yɛnŋɛlɛ li yɛn Zhufuye poro nuŋgba wolo le? Li woro cɛngɛlɛ sanŋgala ke Yɛnŋɛlɛ fun wi le? Kaselege ko na, li yɛn cɛngɛlɛ sanŋgala ke Yɛnŋɛlɛ fun.

\VS{30}Kì kaa pye Yɛnŋɛlɛ nuŋgba li yɛn wa, li yaa Zhufuye pe pye lesinmbele pe tagawa po kala na, mbe cɛngɛlɛ sanŋgala ke pye lesinmbele ke tagawa pi kala na fun.

\VS{31}Ko ki naga ma yo we yɛn na lasiri wi jaan tagawa pi kala na le? Ayoo dɛ, wège jɛn ma yo wi kayɔngɔ kì gbɔgɔ.




\par }\Chap{4}{\SH Yɛgɛ nagawa mba pì naga \newline  Abirahamu wi kanŋgɔlɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kì pye ma, yiŋgi we yaa yo we tɛlɛ Abirahamu wi wogo na sɛnwee cɛnlɛmɔ pi kanŋgɔlɔ? Yiŋgi yaraga wila ta?

\VS{2}Ndɛɛ ki pye Abirahamu wìla pye lesinŋɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na kapyere nda wìla pye to kala na, wi mbaa ya mbaa wi yɛɛ gbogo. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ki sila pye ma.

\VS{3}Ma jɛn Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ: «{\QT{Abirahamu wìla taga Yɛnŋɛlɛ li na, a li nɛɛ wi jate lesinŋɛ wi tagawa pi kala na.»}}\XREF{†}{{\XO 4:3 }{\XO{4.3:
}}{\XT{Zhenɛ 15.6}}}

\VS{4}Ma si yala, lere ŋa wi maa tunŋgo piin, wi ma sara ta. Ki sara paa laa jate wi kan ki fɔ wi yeri paa yarikanga yɛn, wi maa jate wi daga wi ni win.

\VS{5}Lere ŋa wii kɛɛ kan wi tunŋgo pyege ko na, ɛɛn fɔ, wi ma taga Yɛnŋɛlɛ na li ma kapege pyefɔ wi pye lesinŋɛ li na, Yɛnŋɛlɛ li yaa ki fɔ wi pye lesinŋɛ wi tagawa pi kala na.

\VS{6}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, lere ŋa Yɛnŋɛlɛ li maa jate lesinŋɛ, mbege ta kapyere nda wila piin to fanŋga ma, fɛrɛwɛ mba ki fɔ wi yaa ta, Davidi la para pi sɛnrɛ na ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{7}{\QT{Mbele Yɛnŋɛlɛ lì pe kajɔgɔrɔ ti kala yaga pe na,}}

\par }{\Q {\QT{ma pe kapere ti laga pe na, fɛrɛwɛ yɛn pe woo!}}


\par }{\Q \VS{8}{\QT{Lere ŋa we
Fɔ wi woro naa kapege ki jate wi go na naa, fɛrɛwɛ yɛn wi woo!}}\XREF{†}{{\XO 4:8 }{\XO{4.7-8:
}}{\XT{Yuuro 32.1-2}}}


\par }{\PP \VS{9}Ki fɛrɛwɛ pi yɛn mbele pè
kɛnrɛkɛnrɛ poro nuŋgba woo le? Mbele pee kɛnrɛkɛnrɛ pi woro poro fun pe woo wi le? Koyi ŋga wè yo makɔ ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ làa Abirahamu wi jate lesinŋɛ wi tagawa pi kala na.»

\VS{10}Ki wogo kìla pye wagati wiwiin? Kìla pye ma yala Abirahamu wì kɛnrɛkɛnrɛ makɔ lee wi fa kɛnrɛkɛnrɛ gbɛn? Ayoo dɛ, ki sila pye mbe yala wi kɛnrɛkɛnrɛ makɔ, ɛɛn fɔ, kìla pye ma yala wi fa kɛnrɛkɛnrɛ gbɛn.

\VS{11}Abirahamu wìla kaa kɛnrɛkɛnrɛ wi ta puŋgo na paa kacɛn yɛn. Wìla pye tɛgɛrɛ naga nari fɔ Yɛnŋɛlɛ làa wi jate paa lesinŋɛ yɛn wi tagawa pi kala na. Kìla yala wi fa kɛnrɛkɛnrɛ gbɛn. Kì pye ma, mbele fuun pè taga Yɛnŋɛlɛ li na maga ta pee kɛnrɛkɛnrɛ, Abirahamu wi yɛn pe to. A Yɛnŋɛlɛ laa pe jate paa lesinmbele yɛn.

\VS{12}Mbele pè kɛnrɛkɛnrɛ, wi yɛn pe to fun, poro mbele pee ki da kɛnrɛkɛnrɛ wo nuŋgba na we. Ɛɛn fɔ, a paa tanri tagawa konɔ li na paa we to Abirahamu wi yɛn, wo ŋa wìla taga Yɛnŋɛlɛ li na, na wi fa kɛnrɛkɛnrɛ gbɛn we.


\par }{\SH Abirahamu wìla Yɛnŋɛlɛ li yɔn fɔlɔ \newline  li ta wi tagawa po kala na
\par }
{\PP \VS{13}Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ kɔn Abirahamu naa wi setirige piile pe yeri ma yo pe yaa ka tara ti ta paa kɔrɔgɔ yɛn. Ki yɔn fɔlɔ li sila kɔn, katugu Abirahamu wìla pye na tanri
lasiri wi na, ɛɛn fɔ, katugu Yɛnŋɛlɛ làa wi jate paa lesinŋɛ yɛn, wi tagawa pi kala na.

\VS{14}Ndɛɛ ki pye mbele pe yɛn na tanri lasiri wi na, poro nuŋgba pe jɛn naga kɔrɔgɔ ki ta, anmɛ mbe taga Zhezu wi na, ki jɛn na pye kayɔngɔ fu, yɔn fɔlɔ na Yɛnŋɛlɛ lì kɔn li jɛn na pye wagafe.

\VS{15}Katugu lasiri wo maa paan Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi ni. Ɛɛn fɔ, lasiri wi woro laga ŋga na, lasiri jɔgɔwɔ na pye wa fun.


\par }{\PP \VS{16}Kì pye ma, Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ li kɔn tagawa po kala na, jaŋgo li pye yarikanga ŋga ki ma kan waga we, Abirahamu setirige piile pe ni fuun pe li ta. Mbele paa tanri lasiri wi na, liga ka pye poro nuŋgba wolo, ɛɛn fɔ, li pye mbele paa tari Yɛnŋɛlɛ li na pe wolo fun paa yɛgɛ ŋga na Abirahamu wìla taga li na we. Wo wi yɛn we ni fuun we tɛlɛ we,

\VS{17}paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ: «{\QT{Mɔ̀ɔ tɛgɛ ma pye cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ to.»}}\XREF{†}{{\XO 4:17 }{\XO{4.17:
}}{\XT{Zhenɛ 17.5}}} Yɛnŋɛlɛ na wìla taga li na, li yɛgɛ na wi yɛn we to. Yɛnŋɛlɛ le, lo li maa yinwege ki kaan kuulo pe yeri, na yaara nda ti sila pye laga faa ti piin ti maa yinrigi laga.

\VS{18}Ali maga ta jigi tagasaga sila pye kala na ni, Abirahamu wìla taga Yɛnŋɛlɛ li na maa jigi wi taga ki kala li na. A wì si pye kona cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ to, ma yala ŋga Yɛnŋɛlɛ làa yo maa kan ki ni, fɔ: «{\QT{Pa ma setirige piile pe yaa ka lɛgɛ ma.»}}\XREF{†}{{\XO 4:18 }{\XO{4.18:
}}{\XT{Zhenɛ 15.5}}}

\VS{19}Wìla ta paa yɛlɛ cɛnmɛ yɛn, ɛɛn fɔ, wi tagawa mba wìla taga Yɛnŋɛlɛ li na pi sila kologo, naa wìla pye na sɔnri wi wire ti na, nda tìla pye ndɛɛ ti ku makɔ we, naa wi jɔ Sara wi wogo ki na, wo ŋa wìla toro pisege na we.

\VS{20}Wi tagawa pi sila kɔ, wi sila si sigi Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ na kɔn wi yeri li na. Ɛɛn fɔ, wi tagawa pìla fanŋga kan wi yeri, a wila Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{21}Wìla taga ki na jɛŋgɛ ma yo yaraga ŋga Yɛnŋɛlɛ làa ki yɔn fɔlɔ kɔn mbe kan wi yeri, yawa yɛn li ni ligi pye ligi yɔn fili.

\VS{22}Ko kì ti naa Abirahamu wìla taga Yɛnŋɛlɛ li na,
{\QT{làa wi jate paa lesinŋɛ yɛn.}}

\VS{23}Ɛɛn fɔ, sɛnrɛ nda ti yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: «{\QT{Làa wi jate paa lesinŋɛ yɛn»}}\XREF{†}{{\XO 4:23 }{\XO{4.23:
}}{\XT{Zhenɛ 15.6}}} tii yɔnlɔgɔ wo nuŋgba mɛgɛ ni.

\VS{24}Tìla yɔnlɔgɔ woro fun we kala na, woro mbele we daga mbaa jate paa lesinmbele yɛn we. Woro mbele wè taga Yɛnŋɛlɛ li na, lo na làa we Fɔ Zhezu wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni we.

\VS{25}Yɛnŋɛlɛ làa wi kan, a wì ku we kapere ti kala na, a lì suu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni mbe we pye lesinmbele li yɛɛ yɛgɛ na.




\par }{\MS YINWEFƆNŊGƆ KI MA TA KIRISI WO FANŊGA NA

\par }\Chap{5}{\MR 5–8

\par }{\SH We yɛn yɛyinŋge na Yɛnŋɛlɛ li ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kì pye ma, Yɛnŋɛlɛ lì we pye lesinmbele li yɛɛ yɛgɛ na, naa wè taga Zhezu wi na ki kala na. Yiŋgɔ we yɛn yɛyinŋge na li ni
we Fɔ Zhezu Kirisi wi fanŋga na.

\VS{2}Zhezu wi fanŋga na, naa wè taga wi na ki kala na, wè ya ma fulo Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi tanla, po mba we yɛn wa pi ni yiŋgɔ we. Ŋga ki yɛn na nayinmɛ kaan we yeri, ko ki yɛn jigi ŋa wè ta mbe we tasaga ta wa Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi ni we.

\VS{3}Ko nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, we yɛn na yɔgɔri yɛrɛ wa we jɔlɔgɔ kagala ke ni; katugu wège jɛn ma yo jɔlɔgɔ ki ma lere wi kan wi maa kala kunni wi yɛɛ ni.

\VS{4}Mbe kala kun yɛɛ ni, ko ma lere wi kan wi ma fanŋga ta wamawelewe pi na, wamawelewe po ma jigi tagasaga kan lere wi yeri.

\VS{5}Ki jigi tagasaga kila lere puŋgo, katugu Yɛnŋɛlɛ lìli ndanlawa pi le wa we kotoro na Yinnɛkpoyi na lì kan we yeri lo fanŋga na.


\par }{\PP \VS{6}Sanga ŋa ni wàa pye fanŋga fu, a
Kirisi wì si ku lepeele pe kan, wagati ŋa Yɛnŋɛlɛ làa kɔn wi ni.

\VS{7}Ki yɛn ma ŋgban wa mbe yɛnlɛ wi ku lesinŋɛ kala na. Kana lere wa mbe kotogo ta mbe ku lejɛnŋɛ wa kala na.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, we yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla yɛgɛ ŋga na, pa lìgi naga we na yɛɛn we, naa wàa pye kapere pyefɛnnɛ bere, a Kirisi wì ku we kan.

\VS{9}Wi kasanwa pi fanŋga na, wè pye lesinmbele li yɛgɛ na. Kì pye ma, wi yaa ka we shɔ Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi ni.

\VS{10}Wàa pye Yɛnŋɛlɛ li juguye, ɛɛn fɔ, lì tanwa ja we ni li Pinambyɔ wi kunwɔ pi fanŋga na. Lì kaa tanwa le we ni makɔ, we yaa shɔ kaselege li Pinambyɔ wi yinwege ki fanŋga na.

\VS{11}Ko nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, we yɛn na yɔgɔri jɛŋgɛ mbe we ta Yɛnŋɛlɛ li ni, we Fɔ Zhezu Kirisi wi fanŋga na. Wo wì we kan, a wè tanwa ta Yɛnŋɛlɛ li ni yiŋgɔ.


\par }{\SH Adama naa Kirisi pe kapyege \newline  kì gbɔn lelɛgɛrɛ na
\par }
{\PP \VS{12}Kapege kì ye laga dunruya wi ni lere nuŋgba kala na, wowi ŋa Adama we. A kapege kì si pan kunwɔ pi ni. Kì pye ma, kunwɔ pì gbɔn leele pe ni fuun pe na, katugu pe ni fuun pè kapege pye.

\VS{13}Sanga ŋa ni Yɛnŋɛlɛ li fa
lasiri wi kan Moyisi wi yeri, kapege kìla pye laga dunruya wi ni makɔ, ɛɛn fɔ, naa lasiri wi sila pye laga gbɛn, ki kala na, Yɛnŋɛlɛ li sila pye na kapege ki jate.

\VS{14}Ma si yala, maga lɛ wa Adama wagati wi na ma pan ma gbɔn Moyisi wagati wi na, kunwɔ pì fanŋga ta leele pe na, ali mbele pe sila kapege pye paa Adama wi yɛn, wo ŋa wìla Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti kɛ we. Ŋa wi mbaa pan, Adama wo wìla pye wi yanlɛɛ we.


\par }{\PP \VS{15}Ɛɛn fɔ, Adama wi kajɔɔgɔ ko se ya taanla yarikanga ŋga Yɛnŋɛlɛ li ma kan waga ko ni. Ki yɛn kaselege fɔ lelɛgɛrɛ ku ki lere nuŋgba wi kajɔɔgɔ ki kala na. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pì gbɔgɔ ma wɛ, yarikanga ŋga lì kan waga lelɛgɛrɛ yeri lere nuŋgba fanŋga na, wo ŋa wi yɛn Zhezu Kirisi we, ki yɛn kagbɔgɔ naa ma wɛ.

\VS{16}Yɛnŋɛlɛ li yarikanga ki tulugo ki yɛn ki yɛ ki lere nuŋgba wi kapege ki ni. Ki lere nuŋgba wi kapege ko kìgi kan kiti to leele pe na, ma jɔlɔgɔ kan pe yeri. Ma si yala, kajɔgɔrɔ lɛgɛrɛ pyeŋgɔlɔ, yarikanga ŋga Yɛnŋɛlɛ lì kan waga, kì leele pe kan pe pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{17}Ki yɛn kaselege fɔ lere nuŋgba kapege ko kì ti kunwɔ pì fanŋga ta leele pe na ki lere nuŋgba wi kala na. Ɛɛn fɔ, Zhezu Kirisi nuŋgba wi fanŋga na, wè yarilɛgɛrɛ ta tiyɔngɔ. Mbele fuun paa Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ gbɔɔ pi taa, naa li yarikanga ŋga ki yɛn kasinŋge wogo ki ni, pe yaa ka yinwege ta mbaa wunluwɔ piin Kirisi wi kala na.


\par }{\PP \VS{18}Kì pye ma, yɛgɛ ŋga na Adama nuŋgba wi kajɔɔgɔ kì leele pe ni fuun pe pye ma pe le jɔlɔgɔ, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, Zhezu Kirisi nuŋgba wi kasinŋge kì leele pe ni fuun pe shɔ Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ ki ni, ma yinwege kan pe yeri.

\VS{19}Yɛgɛ ŋga na lere nuŋgba wìla Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ, a kì lelɛgɛrɛ pye kapere pyefɛnnɛ, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, lere nuŋgba wi sɛnrɛ logowo pi kala na, lelɛgɛrɛ yaa pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{20}Lasiri pàa wi kan jaŋgo leele pege jɛn fɔ kajɔgɔrɔ ti yɛn na lege. Ɛɛn fɔ, kapere tì lɛgɛ laga ŋga na, Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pì gbɔgɔ wama naa jɛŋgɛ ma wɛ.

\VS{21}Kì pye ma, yɛgɛ ŋga na kapege kì fanŋga ta kunwɔ pi kala na, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pì fanŋga ta kasinŋge ki kala na mbe yinwege mbakɔgɔ kan we yeri, we Fɔ Zhezu Kirisi wi fanŋga na.




\par }\Chap{6}{\SH Wè ku kapege ki yeri \newline  ma yinwege ta Kirisi wi fanŋga na
\par }
{\PP \VerseOne{1}We yaa yo mɛlɛ san? We daga mbe koro mbaa kapege ki piin, jaŋgo Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pila gbogo pila kee le?

\VS{2}Ayoo dɛ. Wè ku kapege\FTNT{†}{{\FR 6:2 }{\FR{6.2:
{\QT{Wè ku kapege ko yeri:}} Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ kapege kii fanŋga ta we na.}}} ko yeri, mɛlɛ wee koro waa kapege ki piin naa?

\VS{3}Ye sigi jɛn mbe yo woro mbele wàa
batize mbe pye nuŋgba Zhezu Kirisi wi ni, wàa batize ma pye nuŋgba wi ni wa wi kunwɔ pi ni wi le?

\VS{4}Wa we
batɛmu pyege ki ni, pàa we le wi ni ja, we ta we pye ndɛɛ we pinlɛ ma ku wi ni ja; jaŋgo yɛgɛ ŋga na
Kirisi wìla yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni we To wi yawa gbɔɔ pi fanŋga na, woro fun waa tanri yinwefɔnŋgɔ na ma.


\par }{\PP \VS{5}Katugu na kaa pye we pye nuŋgba wi ni wa wi kulɔmɔ pi ni, pa we yaa ka pye nuŋgba wi ni ma fun mbe yɛn mbe yiri wa kunwɔ pi ni paa wi yɛn.

\VS{6}Ye ti wege jɛn we yo fɔ: Wàa pye lere ŋa cɛnlɛ faa, pè wo kan wa
tiparaga ki na Kirisi wi ni ja, jaŋgo ki kapere wire ti fanŋga ki kɔ ki wɔ wa, waga ka pye naa kapege ki kulolo.

\VS{7}Katugu ŋa ka ku wo ma shɔ kapege ki ni.

\VS{8}Na kaa pye we pinlɛ ma ku Kirisi wi ni ja, wè taga ki na ma yo we yaa ka pye yinwege na wi ni ja fun.

\VS{9}Wège jɛn ma yo naa Kirisi wì kaa yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni, wi se ka ku naa fyew, kunwɔ pi se fanŋga ta wi na naa.

\VS{10}Kunwɔ mba wì ku, wì ku kusaga nuŋgba pe, ma fanŋga ta kapege ki na. Ɛɛn fɔ yiŋgɔ, yinwege ŋga wi yɛn na piin, wi yɛn naga piin Yɛnŋɛlɛ lo kan.

\VS{11}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, yoro fun yaa ye yɛɛ jate ndɛɛ ye ku kapege ki yeri, ma pye yinwege na Yɛnŋɛlɛ li kan, wa ye gbogolomɔ pi ni Zhezu Kirisi wi ni.


\par }{\PP \VS{12}Ki kala na, yaga ka ti kapege ki cɛn ye wire nda ti yɛn kuworo ti go na naa, mbe ye kan yaa ki wire ti jogo kagala ke piin.

\VS{13}Yaga ka ye wire lara ti yaga kapege ki kan paa tunŋgo pyeyaara yɛn, mbaa kapege ki piin. Ɛɛn fɔ, ye ye yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ li yeri, paa leele mbele pè ku ma yiri wa kunwɔ pi ni poro pele yɛn. Ye ye yɛɛ kan pew li tunŋgo ki yeri paa tunŋgo pyeyaara yɛn, mbaa kasinŋge piin.

\VS{14}Kapege kii daga mbe fanŋga ta ye na, katugu ye woro wa lasiri wi fanŋga ki ni, ɛɛn fɔ, pa ye yɛn wa Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi fanŋga ki ni.


\par }{\SH Ye pye kasinŋge ki kulolo
\par }
{\PP \VS{15}Ki yɛn mɛlɛ san? Naa we woro wa lasiri wi fanŋga ki ni, ɛɛn fɔ, pa we yɛn wa Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi fanŋga ki ni, ki kala na we daga mbaa kapege ki piin wi le? Ayoo dɛ!

\VS{16}Yège jɛn ma yo na yaga ye yɛɛ kan lere wa yeri mbaa tunŋgo piin wi kan, mbaa wi sɛnrɛ ti nuru, ye ma pye ki lerefɔ ŋa yaa wi sɛnrɛ ti nuru wi kulolo. Na ki ka pye kapege ki kulowo powi, ki kɔsaga ki yɛn kunwɔ. Na ki ka pye Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ to ye yɛn na nuru, ye yaa pye lesinmbele wa ye yinwege ki ni Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, waa Yɛnŋɛlɛ li sɔnni, yoro mbele faa yàa pye kapege ki kulolo, yiŋgɔ pè ye naga nagawa mba ni, yè yɛnlɛ pi na ye kotogo ki ni fuun ki ni.

\VS{18}Yè shɔ ma wɔ wa kapege ki ni, yiŋgɔ yè kanŋga ma pye Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele mbaa kasinŋge piin.

\VS{19}Mi yɛn na para ye ni sɛnwee pyɔ paralɔmɔ ni, naa ye fanŋga kì kologo mbe sɛnrɛ kɔrɔ jɛn ki kala na. Faa yàa ye wire lara ti kan, a tì pye
fyɔngɔ kapyere naa tipere ti kulolo, na kafaara piin. Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, yiŋgɔ ni, ye ye wire lara ti kan ti pye kasinŋge ki kulolo, jaŋgo ye pye
kpoyi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{20}Sanga ŋa ni yàa pye kapege ki kulolo, yàa pye ye yɛɛ woolo, ye sila jori mbaa ŋga ki yɛn ma sin ki piin.


\par }{\PP \VS{21}Yiŋgi tɔnli ye ta wa kagala ŋgele yè pye, a yiŋgɔ kaa fɛrɛ waa ye na ke ni? Ki kagala ke kɔwɔ pi yɛn kunwɔ.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ ni, yè shɔ kapege ki ni na tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan. Tɔnli ŋa yè ta, wo wi yɛn fɔ yè pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ki kɔsaga ki yɛn yinwege mbakɔgɔ.

\VS{23}Katugu kapege ki sara wi yɛn kunwɔ. Ɛɛn fɔ, yarikanga ŋga Yɛnŋɛlɛ li maa kaan waga, ko ki yɛn yinwege mbakɔgɔ ŋga wè ta wa we gbogolomɔ pi ni
we Fɔ Zhezu Kirisi wi ni.




\par }\Chap{7}{\SH Tagafɛnnɛ pè shɔ \newline  lasiri wi fanŋga ki ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sefɛnnɛ, ŋga mi yaa yo ye kan, ye yɛn maga jɛn makɔ fɔ jɛŋgɛ, katugu ye yɛn ma
lasiri wi jɛn. Lasiri wi ma pye lere wi go na sanga ŋa ni wi yɛn yinwege na we.

\VS{2}Kì pye ma, jɛlɛ ŋa wì pɔri naŋa yeri, wi yɛn ma pɔ wi pɔlɔ wi na lasiri wi fanŋga na, mboo pɔlɔ wi ta wi yɛn yinwege na we. Ɛɛn fɔ, na wi pɔlɔ wiga ku, kona, wi ma shɔ lasiri ŋa wìla wi pɔ wi na wi kɛɛ.

\VS{3}Ki kala na, mboo pɔlɔ wi ta yinwege na, na wiga pye naŋa wa yeri naa wi jɔ, pa pe yaa laa yinri kɛɛnrɛ lifɔ. Ɛɛn fɔ, na wi pɔlɔ wiga si ku, wi ma shɔ ki lasiri wi kɛɛ, kona wi mbe ya pye naŋa wa yɛgɛ jɔ, pa pe saa wi yinri kɛɛnrɛ lifɔ.

\VS{4}Yoro fun sefɛnnɛ, pa ye wogo ki yɛn ma fun. Naa yè pye wire nuŋgba
Kirisi wi ni ki kala na, yè ku lasiri wi yeri, ma pye Kirisi wi woolo, wo wì yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni, jaŋgo we ta waa tunŋgo jɛŋgɛ piin Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{5}Ma jɛn sanga ŋa ni wàa pye na we yinwege ki piin na yala we jogo lɛɛ wi ni, jogo pere nda lasiri wìla ti la wa we na, tìla pye na tunŋgo piin wa we wire ti ni fuun ti ni, na kee we ni wa kunwɔ pi ni.

\VS{6}Ɛɛn fɔ koni, wè shɔ lasiri wi fanŋga ki yeri, katugu ŋga kìla we yigi ma we pye kasopiile, wè ku ko yeri. Kì pye ma, we mbe ya mbaa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan pyelɔmɔ fɔnmbɔ na, wa Yinnɛkpoyi li fanŋga ki ni. Ko se pye paa pyelɔmɔ lɛɛ pi yɛn, wa lasiri ŋa wi yɛn ma yɔnlɔgɔ wi fanŋga ki ni.


\par }{\SH Moyisi lasiri wila lere shɔ \newline  wi kapege ki ni
\par }
{\PP \VS{7}We yaa yo mɛlɛ san? Lasiri wi yɛn kapege le? Ayoo dɛ. Ɛɛn fɔ, lasiri wìlan kan, a mì yaraga ŋga pe yinri kapege ki jɛn; katugu mbe yɛgɛ yirige yaraga na ki yɛn yɛgɛ ŋga na, mi se jaga jɛn, ndɛɛ ki pye lasiri wii jaga yo mbe yo fɔ: «{\QT{Maga ka yɛgɛ yirige yaraga na.»}}\XREF{†}{{\XO 7:7 }{\XO{7.7:
}}{\XT{Ɛki 20.17}}}

\VS{8}Kapege kì pyelɔmɔ ta ki ŋgasele na li fanŋga na, ma ta ma yɛgɛ yinriwɛ cɛnlɛ pyew pi le wa na nawa; katugu na Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi woro wa, kapege ki ma pye yarikugo.

\VS{9}Faa, naa Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi sila pye wa, mìla pye yinwege na. Ɛɛn fɔ, naa ŋgasele lì kaa pan, a kapege kì si yiri ma fanŋga ta, a mì si ku.

\VS{10}Kì pye ma, ŋgasele na lì kan mbe yinwege kan we yeri, mi wo yeri, lì kanŋga ma pye kunwɔ.

\VS{11}Katugu kapege kì pyelɔmɔ ta, mɛɛ na fanla ŋgasele li fanŋga na, mala gbo.


\par }{\PP \VS{12}Ŋga ki yɛn wa, Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi yɛn
kpoyi, a ŋgasele li yɛn kpoyi, ma sin, ma yɔn.

\VS{13}Yaraga ŋga ki yɛn yarijɛŋgɛ, ko kì kanŋga ma pye na kunwɔ pi go le? Ayoo dɛ. Kapege ko kìgi pye. Kìgi yɛɛ naga ma yo ki yɛn kapege. Kì tunŋgo pye ŋga ki yɛn jɛŋgɛ ki ni, mala kan mì ku. Kì pye ma, ŋgasele li fanŋga na, kapege ki yɛn na gbogo na seregi.


\par }{\SH Sɛnwee wi yɛn na ŋgbeli \newline  kapege ki ni
\par }
{\PP \VS{14}Wège jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi yɛn Yinnɛkpoyi li yaraga. Ɛɛn fɔ, mi wo yɛn sɛnwee pyɔ ŋa wi yɛn fanŋga fu. Mi yɛn ndɛɛ pànla pɛrɛ paa kulo yɛn kapege ki yeri.

\VS{15}Ŋga mila piin mi woro naga kɔrɔ jɛnni, katugu mi kaa jaa mbe ŋga pye, mila ko pye. Ŋga kìlan mbɛn, ko mi maa piin.

\VS{16}Ŋga mi woro na jaa mbe pye, na mi kaga pye, mi maga jɛn kona ma yo Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi yɛn ma yɔn.

\VS{17}Kiga pye ma, mi ma mila ki piin. Ɛɛn fɔ, kapege ŋga ki yɛn wa na nawa, ko kila ki piin.

\VS{18}Mìgi jɛn ma yo kajɛŋgɛ woro wa na nawa, ko kɔrɔ wo yɛn wa mi jate na ni. Mi yɛn naga jaa mbaa kajɛŋgɛ piin, ɛɛn fɔ, ki fanŋga woro na ni mbaa ki piin.

\VS{19}Kajɛŋgɛ ŋga mila jaa mbaa piin, mila la ko piin, ɛɛn fɔ, tipege ŋga mi woro na jaa mbaa piin, ko mi maa piin.

\VS{20}Ŋga mi woro na jaa mbaa piin, na mi kaa ki piin, kona, mi ma mila ki piin, ɛɛn fɔ, kapege ŋga ki yɛn wa na nawa ko kila ki piin.


\par }{\PP \VS{21}Mìgi pyelɔmɔ mba pi yan na yɛɛ na, na mi kaa jaa mbe kajɛŋgɛ ki pye, tipege ko cɛ ko mi ma ya ma pye.

\VS{22}Wa na nawa jate pi ni, Yɛnŋɛlɛ li lasiri wìlan ndanla fɔ jɛŋgɛ.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, mì lasiri fanŋga ka yɛgɛ yan wa na wire ti ni. Ki yɛn na wiin na jatere wì yɛnlɛ lasiri ŋa na wi ni. Kìlan pye kulo, a mila kapege ki piin. Ki kapege ki yɛn wa na wire ti ni.

\VS{24}Mi yɛn tere na dɛ! Ambɔ wi yaa na go shɔ ki wire nda tila na kaan kunwɔ pi yeri ti kɛɛ?


\par }{\PP \VS{25}Mi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li shari
we Fɔ Zhezu Kirisi wi fanŋga na.

\par }{\PP Kì pye ma, na tijinliwɛ po ni, mi yɛn na tunŋgo piin na yala Yɛnŋɛlɛ li lasiri wo ni. Ɛɛn fɔ, na wire to ni, mi yɛn na tunŋgo piin na yala kapege ki lasiri fanŋga ko ni.




\par }\Chap{8}{\SH Yinnɛkpoyi na \newline  li maa yinwege ki kaan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ɛɛn fɔ koni, mbele pè pye nuŋgba Zhezu Kirisi wi ni, kiti kpɛ se to pe na naa.

\VS{2}Katugu Yinnɛkpoyi na li maa yinwege ki kaan, naa wè pye nuŋgba Zhezu Kirisi wi ni ki kala na, li fanŋga kìlan go shɔ kapege fanŋga ko naa kunwɔ pi kɛɛ.

\VS{3}Ŋga Yɛnŋɛlɛ li
lasiri wi saa ya mbe pye, naa sɛnwee wire ti yɛn fanŋga fu mbaa wi gbogo ki kala na, Yɛnŋɛlɛ lì ko pye maga yɔn fili. Lì kiti kɔn kapere nda tila tunŋgo piin wa sɛnwee wire ti ni ti na, ma si li yɛɛra Pinambyɔ wi tun, a wì pan ma wire lɛ paa sɛnwee wire nda ti yɛn kapege ni ti yɛn, mbe leele pe kapege ki laga pe na.

\VS{4}Yɛnŋɛlɛ lì ko pye ma, jaŋgo lasiri wi yɛn na jaa we sin yɛgɛ ŋga na, wege yɔn fili, woro mbele we woro na tanri sɛnwee nandanwa kagala koro na, fɔ Yinnɛkpoyi wogolo koro.

\VS{5}Katugu mbele pe maa tanri sɛnwee wire ti nandanwa kagala ke na, pe ma pe yɛɛ jori ŋga sɛnwee wire ti maa jaa ko ni. Ɛɛn fɔ, mbele pe maa tanri na yala Yinnɛkpoyi li ni, poro ma pe yɛɛ jori ŋga Yinnɛkpoyi laa jaa ko ni.

\VS{6}Mbe yɛɛ jori sɛnwee wire ti nandanwa kagala ke ni, ki mɔɔ le wa kunwɔ pi ni. Ɛɛn fɔ, mbe yɛɛ jori ŋga Yinnɛkpoyi li maa jaa ki ni, ko ma yinwege naa yɛyinŋge kan ma yeri.

\VS{7}Katugu mbele pè pe yɛɛ jori sɛnwee wire ti nandanwa kagala ke ni, pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li mbɛnfɛnnɛ, paa la Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi gbogo, pe yɛrɛ se ya.

\VS{8}Mbele pe maa tanri na yala pe sɛnwee wire ti nandanwa kagala ke ni, pe se ya Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{9}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye woro na tanri na yala sɛnwee wire ti nandanwa kagala koro ni, ɛɛn fɔ, ye yɛn na tanri na yala Yinnɛkpoyi lo ni, katugu Yɛnŋɛlɛ li Yinnɛ li yɛn ye ni.
Kirisi wi Yinnɛ li woro ŋa ni, wo woro Kirisi wi woo.

\VS{10}Na kaa pye Kirisi wi yɛn ye ni, ali na kaa pye ye wire ti yaa ku kapere nda yaa piin ti kala na, Yinnɛkpoyi lì yinwege kan ye yeri, katugu yè pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{11}Na kaa pye Yɛnŋɛlɛ làa Zhezu wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, li Yinnɛ li yɛn wa ye nawa, pa kona ŋa wì Kirisi wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, wi yaa yinwege kan fun ye wire nda ti yɛn kuworo ti yeri, wi Yinnɛ na li yɛn wa ye nawa li fanŋga na.


\par }{\PP \VS{12}Ki kala na, sefɛnnɛ, fɔgɔ yɛn we na, ɛɛn fɔ, sɛnwee wire to fɔgɔ ma, jaŋgo waa tanri waa yala ŋga tila jaa ki ni.

\VS{13}Katugu na ye kaa tanri ye sɛnwee wire ti nandanwa kagala ke na, pa ye yaa ku. Ɛɛn fɔ, na yaga wire ti kapyere ti yaga Yinnɛkpoyi li fanŋga na, pa ye yaa yinwege ta.

\VS{14}Yɛnŋɛlɛ li Yinnɛ li maa mbele fuun yɛgɛ sinni, poro yɛn Yɛnŋɛlɛ li piile.

\VS{15}Katugu Yinnɛkpoyi na yè ta, lii ye pye naa kulolo, mbe ye kan yaa fyɛ. Ɛɛn fɔ, Yinnɛkpoyi lo lìgi pye, a yè kanŋga ma pye Yɛnŋɛlɛ li piile. Lo fanŋga na we maa gbele ŋgbanga na Yɛnŋɛlɛ li piin fɔ: «Baba, we To!»

\VS{16}Yɛnŋɛlɛ li Yinnɛ li yɛn naga yuun naga finligi we yinŋgele ke kan fɔ we yɛn Yɛnŋɛlɛ li piile.

\VS{17}Na waga pye li piile, kona, we yɛn kɔrɔgɔ lifɛnnɛ fun: Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ lifɛnnɛ naa kɔrɔgɔ lifɛnnɛ yɛɛnlɛ Kirisi wi ni. Na waga pinlɛ mbaa jɔlɔ wi ni, we yaa ka pye wi ni ja wa wi gbɔgɔwɔ pi ni.


\par }{\SH We yaa ka gbɔgɔwɔ ta
\par }
{\PP \VS{18}Mi yɛn naga jate fɔ jɔlɔgɔ kagala ŋgele we yɛn na jɔlɔ yiŋgɔ, ke se ya taanla gbɔgɔwɔ mba Yɛnŋɛlɛ li yaa ka naga we na pi ni.

\VS{19}Yaara nda fuun tì da, ti yɛn na wagati ŋa Yɛnŋɛlɛ li yaa ka li piile pe naga wi singi ma saa te.

\VS{20}Katugu yaara nda fuun tì da, ti yɛn wa ŋga ki yɛn tɔnli fu ki fanŋga ki nɔgɔ. Ko si pye to yɛrɛ nandanwa kala, ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ na lìri le wa, lo nandanwa kala li. Ti jigi wi yɛn li na.

\VS{21}Yaara nda fuun tì da, ti yaa ka wɔ wa jɔgɔwɔ fanŋga ŋga kìri yigi paa kulolo yɛn ki ni pilige ka, mbe ta mberi tasaga ta wa shɔwɔ gbɔɔ mba Yɛnŋɛlɛ li yaa kan li piile pe yeri pi ni.

\VS{22}Wège jɛn ma yo yaara nda fuun tì da, ti ni fuun ti yɛn na jɛɛn na jɔlɔ ja fɔ ma pan ma gbɔn nala, paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ kaa jaa mbe se wi maa jɔlɔ we.

\VS{23}Yaara nda fuun tì da to nuŋgba ma. Ɛɛn fɔ, woro mbele wè Yinnɛkpoyi li ta makɔ paa Yɛnŋɛlɛ li yarikanra ti koŋgbanŋga yɛn, we yɛn na jɛɛn wa we nawa fun, na Yɛnŋɛlɛ li singi li we pye li piile, li we wire ti go shɔ pew.

\VS{24}Katugu jigi tagasaga ŋga ki yɛn we yeri ko kì ti wè shɔ. Ma jigi wi yɛn yaraga ŋga na, na ma kaa ki yaan, ko woro jigi tagasaga naa. Ma kaa ŋga yaan, ma jigi wìla pye ko na naa.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, ŋga we woro na yaan, na we jigi wi ka pye ko na, we maa ki singi maga kun we yɛɛ ni.


\par }{\PP \VS{26}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, Yinnɛkpoyi li maa we sari, woro mbele we yɛn fanŋga fu we, katugu we daga mbaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri yɛgɛ ŋga na, waa ki jɛn. Ɛɛn fɔ, Yinnɛkpoyi lo jate li maa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri we kan na jɛɛn, ŋga ki se ya yo sɛnyoro ni.

\VS{27}Yɛnŋɛlɛ na li maa yaan wa leele pe kotoro na, ŋga Yinnɛkpoyi laa jaa mbe yɛnri, li maga jɛn; katugu Yinnɛkpoyi li maa yɛnri mbele pè pye Yɛnŋɛlɛ li woolo poro kan, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga jaa we.


\par }{\PP \VS{28}Wège jɛn yiŋgɔ ma yo yaara ti ni fuun tila tunŋgo piin ti yɛɛ ni, na kajɛŋgɛ piin Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma mbele ndanla pe kan, poro mbele lì yeri ma yala ŋga lì kɔn mbe pye ki ni we.

\VS{29}Katugu mbele Yɛnŋɛlɛ làa jɛn faa, làa ki kɔn maga tɛgɛ faa fun mbe pe pye pe li Pinambyɔ wi lɛ, jaŋgo li Pinambyɔ wi pye pyɔ koŋgbanŋa nɔsepiile lɛgɛrɛ sɔgɔwɔ.

\VS{30}Mbele fuun Yɛnŋɛlɛ lì pe kala li kɔn mali tɛgɛ faa, lì pe yeri fun. Mbele fuun lì yeri, lì pe pye lesinmbele fun li yɛɛ yɛgɛ na. Mbele fuun lì pye lesinmbele, lì gbɔgɔwɔ kan pe yeri fun.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li ndanlawa pì gbɔgɔ
\par }
{\PP \VS{31}We yaa yo mɛlɛ ki wogo ŋga ki na san? Na Yɛnŋɛlɛ lì kaa pye we ni, ambɔ wi yaa yiri we kɔrɔgɔ?

\VS{32}Li yɛrɛ si je li yɛɛra Pinambyɔ wi na, ɛɛn fɔ, lùu kan we ni fuun we kala na. Mɛlɛ liga si ka yaraga ki ni fuun ki kan we yeri mbe pinlɛ li Pinambyɔ wi ni?

\VS{33}Mbele Yɛnŋɛlɛ lì wɔ, ambɔ wi yaa baga pe na mbe yo pe kapere pye? Lere kpɛ, katugu Yɛnŋɛlɛ lo lì yo pe yɛn lesinmbele.

\VS{34}Ambɔ wi yaa kiti kɔn mboo jan pe na? Lere kpɛ, katugu Zhezu Kirisi wo wi yɛn ŋa wì ku we. Mbe taga wa ko na naa, wìla yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni, wi yɛn wa Yɛnŋɛlɛ li kalige kɛɛ ki na, wi nɛɛ yɛnri we kan.

\VS{35}Ambɔ wi mbe ya mbe we laga Kirisi wi ndanlawa pi na? Jɔlɔgɔ ki mbe ya le? Nakoma yɛwɛrɛgɛ gbɔgɔ, nakoma leele pe lejɔlɔgɔ ye, nakoma fuŋgo, nakoma fyɔnwɔ, nakoma kaŋgbanga, nakoma kunwɔ. Ayoo.

\VS{36}Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma kala na, pe yɛn na we kuun pilige pyew.}}

\par }{\Q {\QT{Pe yɛn na we jate paa simbaala gbowoolo yɛn.}}\XREF{†}{{\XO 8:36 }{\XO{8.36:
}}{\XT{Yuuro 44.23}}}


\par }{\MM \VS{37}Ɛɛn fɔ, wa ki kagala ke ni fuun ke ni, wè wɛ cew tafɛnnɛ pe ni fuun pe na, ŋa we yɛn ma ndanla wi fanŋga na.

\VS{38}Katugu mìgi jɛn ma filige ki na, ma yo yaraga ko ka se ya mbe we laga wi ndanlawa pi na. Ali kunwɔ o, yinwege o,
mɛrɛgɛye wele o, mbele pe yɛn ma cɛn fanŋga na o, nala yaara o, yaara nda tila paan o,

\VS{39}yawa o, naayeri yaara o, tara na yaara o, nakoma yaraga ŋga kì da ko ka fɔnŋgɔ se ya mbe we laga ndanlawa mba Yɛnŋɛlɛ lì pye ma naga we na
we Fɔ Zhezu Kirisi wi ni pi na.




\par }{\MS ŊGA YƐNŊƐLƐ LI GBƐGƐLƐ \newline  IZIRAYƐLI WOOLO \newline  PE MƐGƐ NI

\par }\Chap{9}{\MR 9–11

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo naa leele mbele lì wɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kaselege ko mila yuun, mi yɛn
Kirisi wi woo, mi woro na finlɛlɛ. Na nawa jatere wi yɛn naga yuun na kan Yinnɛkpoyi li fanŋga na fɔ kaselege yi:

\VS{2}Yɛsanga yɛn na na jɛŋgɛ, na jatere wi yɛn ma piri na na suyi.

\VS{3}Ndɛɛ ki mbe ja ya pye, mì pye naga jaa mi jate Yɛnŋɛlɛ lilan daŋga lilan laga Kirisi wi na, na woolo pe ta pe shɔ, poro pe yɛn na cɛnlɛ woolo wire to na we.

\VS{4}Poro pe yɛn
Izirayɛli woolo wele. Yɛnŋɛlɛ lì pe pye li piile ma li gbɔgɔwɔ pi naga pe na. Lì
yɔn finliwɛ le pe ni, ma li
lasiri wi kan pe yeri, ma li gbɔgɔlɔmɔ tunŋgo ki naga pe na, ma
yɔn fɔgɔlɔ kɔn pe yeri.

\VS{5}Poro pe yɛn faa teele pe setirige piile wele, Kirisi fun wì yiri wa pe ni ma yala wire to ni. Wo wi yɛn yaraga ki ni fuun ki go na, ma pye Yɛnŋɛlɛ. Sɔnmɔ yɛn wi woo fɔ sanga pyew.
Anmiina.


\par }{\PP \VS{6}Ki woro mbe ka yo fɔ Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro tii ya kala yɔn. Ɛɛn fɔ, Izirayɛli setirige piile pe ni fuun woro Izirayɛli woolo piiri.

\VS{7}Abirahamu setirige piile pe ni fuun woro Abirahamu wi piile piiri; katugu Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Abirahamu wi kan ma yo fɔ:
{\QT{Pa ma setirige piile pe yaa ka yiri wa Izaki wo ni.}}\XREF{†}{{\XO 9:7 }{\XO{9.7:
}}{\XT{Zhenɛ 21.12}}}

\VS{8}Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ: Piile mbele pè se ma yala sɛnwee selɔmɔ pi ni, poro woro na jate Yɛnŋɛlɛ li piile. Ɛɛn fɔ, mbele pè se ma yala Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ na kɔn li ni, poro pe yɛn na jate Abirahamu wi setirige piile wele.

\VS{9}Yɔn fɔlɔ na Yɛnŋɛlɛ làa kɔn li sɛnrɛ ti nda fɔ: «{\QT{Yelapanna anmɛ yɛgɛ, mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan laga, pa ki yaa yala Sara wì pinambyɔ se.»}}\XREF{†}{{\XO 9:9 }{\XO{9.9:
}}{\XT{Zhenɛ 18.10}}}


\par }{\PP \VS{10}Ko nuŋgba ma, pa Erebeka wogo kìla pye ma fun. Wi pinambiile shyɛn wele, pe to wìla pye nuŋgba, wo wi yɛn we tɛlɛ Izaki we.

\VS{11-12}Ma si yala, pe sila pe se gbɛn, pee ka kajɛŋgɛ nakoma kapege pye, a Yɛnŋɛlɛ lì si Erebeka wi pye fɔ: «{\QT{Ndɔfɔ wi yaa ka pye jɔnlɔfɔ wi kulo.»}}\XREF{†}{{\XO 9:11-12 }{\XO{9.11-12:
}}{\XT{Zhenɛ 25.23}}} Ko la pye ma, jaŋgo Yɛnŋɛlɛ li kakɔnndɛgɛlɛ li koro wa, mbe yala li lere wɔmɔ pi ni. Kii pye mbe yala leele pe kapyere to ni, ɛɛn fɔ, kì pye ma yala ŋa wi ma leele pe yeri wo nandanwa kala lo ni.

\VS{13}Paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Zhakɔbu wo yɛn mala ndanla, a mì je Ezawu wo na.}}\XREF{†}{{\XO 9:13 }{\XO{9.13:
}}{\XT{Mala 1.2-3}}}


\par }{\PP \VS{14}We yaa yo mɛlɛ san? Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma kolo le? Ayoo dɛ.

\VS{15}Katugu làa ki yo ma Moyisi kan ma yo fɔ: «{\QT{Mi yaa lere ŋa yinriwɛ ta, mi yaa wo yinriwɛ ta. Lere ŋa yuŋgbɔgɔrɔ yaa pye na na, wo yuŋgbɔgɔrɔ yaa pye na na.»}}\XREF{†}{{\XO 9:15 }{\XO{9.15:
}}{\XT{Ɛki 33.19}}}

\VS{16}Ki kala na, ki wogo kila la piin mbaa yala sɛnwee wi nandanwa kala lo ni, nakoma kapyere nda wi maa ŋgbanga na piin to ni. Ɛɛn fɔ, ki maa piin na yala Yɛnŋɛlɛ na li maa leele yinriwɛ taa lo nandanwa kala lo ni.

\VS{17}Wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni, Yɛnŋɛlɛ lìgi yo Ezhipiti tara wunlunaŋa
Farawɔn wi kan ma yo fɔ: «{\QT{Mìgi siligi mɔɔ tɛgɛ wunluwɔ, jaŋgo mbanla yawa pi naga ma kala na, mbanla mɛgɛ ki pye ki yiri laga tara ti ni fuun ti ni.»}}\XREF{†}{{\XO 9:17 }{\XO{9.17:
}}{\XT{Ɛki 9.16}}}

\VS{18}Ki kala na, Yɛnŋɛlɛ li kaa jaa mbe ŋa yinriwɛ ta, li ma po ta. Li kaa jaa mbe ŋa kotogo ŋgban, li ma ko ŋgban.


\par }{\PP \VS{19}Kana wa yaa na pye mbe yo fɔ: «Na kì kaa pye ma, yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ li nɛɛ leele pe kajɔgɔrɔ ti nari pe na naa? Ambɔ wi mbe ya je li nandanwa kala li na?»

\VS{20}Mboro sɛnwee pyɔ, ma yɛn ambɔ mbe sila kendige woo Yɛnŋɛlɛ li ni? «{\QT{Cɔgɔ ki maga fanrifɔ wi yewe mbe yo fɔ: Yiŋgi na, a mà silan fanri yɛɛn le?»}}\XREF{†}{{\XO 9:20 }{\XO{9.20:
}}{\XT{Eza 29.16; 45.9; 64.7}}}

\VS{21}Cɔgɔ fanrifɔ wi mbe ya mbe ŋga wila jaa mbe pye joro ti ni ki pye ti ni. Joro nda pè sun tì yigi, wa ti nuŋgba ti ni, wi mbe ya mbe cɔgɔ ka fanri ki pye leele gbɔgɔ wogo. Wi mbe si ya mbe cɔgɔ ka fanri paa gbegele ko ni pilige pyew.


\par }{\PP \VS{22}Pa Yɛnŋɛlɛ li wogo ki yɛn ma fun. Li yɛn na jaa mbeli naŋgbanwa pi naga, mbeli yawa pi pye mboo naga poo jɛn. Ko kala kì ti mbele paa daga li naŋgbanwa pi ni, ma gbɛgɛlɛ ma cɛn li pe jɔgɔ, lì pe kala li kun yɛɛ ni jɛŋgɛ.

\VS{23}Li yɛn na jaa fun, mbele li yɛn na pe yinriwɛ taa, mbeli gbɔgɔwɔ mba pi se jɛn mbe kɔ pi pye mboo naga pe na, poro mbele lì gbegele faa peli gbɔgɔwɔ pi ta we.

\VS{24}Katugu woro we yɛn mbele lì yeri we pye li piile we. Lii we yeri ma yiri wa
Zhufuye poro sɔgɔwɔ cɛ. Ɛɛn fɔ, lì we yeri fun ma yiri wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ.

\VS{25}Ko Yɛnŋɛlɛ lì yo wa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Oze sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mbele pe sila pye na woolo,}}

\par }{\Q {\QT{mi yaa kaa pe yinri na woolo.}}

\par }{\Q {\QT{Cɛnlɛ woolo mbele pe sila pye mala ndanla,}}

\par }{\Q {\QT{mi yaa kaa pe yinri na lendanlambala jɛmbɛlɛ.}}


\par }{\Q \VS{26}{\QT{Kìla yo pe kan laga ŋga na ma yo fɔ:}}

\par }{\Q {\QT{Ye woro na woolo,}}

\par }{\Q {\QT{wa ki laga nuŋgba ki ni, pe yaa kaa pe yinri Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li piile.}}\XREF{†}{{\XO 9:26 }{\XO{9.25-26:
}}{\XT{Oze 2.1,25}}}


\par }{\MM \VS{27}Ezayi wo na, wìla gbele ŋgbanga Izirayɛli woolo pe kala na, ma yo fɔ:
{\QT{Ali na Izirayɛli woolo paga lɛgɛ paa kɔgɔje yɔn taambugɔ ki yɛn, pe jɛnri pe yaa ka shɔ cɛ;}}

\VS{28}{\QT{katugu sɛnrɛ nda we
Fɔ wì yo, wi yaa ki kala li pye mbeli yɔn fili pew laga tara ti na fyɛlɛgɛ na.}}\XREF{†}{{\XO 9:28 }{\XO{9.27-28:
}}{\XT{Eza 10.22,23}}}

\VS{29}Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na
Ezayi wìla keli maga yo faa ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ndɛɛ ki pye we Fɔ ŋa yawa pi ni fuun fɔ, wi sila we setirige piile pele yaga paa si yɛn,}}

\par }{\Q {\QT{anmɛ we tɔngɔ paa
Sodɔmu ca ki yɛn,}}

\par }{\Q {\QT{anmɛ we pye paa
Gomɔri ca ki yɛn.}}\XREF{†}{{\XO 9:29 }{\XO{9.29:
}}{\XT{Eza 1.9}}}


\par }{\SH Izirayɛli naa Zhezu Sɛntanra \newline  wogo ye
\par }
{\PP \VS{30}We yaa yo mɛlɛ san? Fɔ cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele ke woolo pe sila pye naga lagajaa mbe pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, pè pye lesinmbele li yɛgɛ na, naa pè taga Kirisi wi na we.

\VS{31}Ma si yala, Izirayɛli woolo mbele pàa pye naga lagajaa mbaa lasiri wi gbogo mbe ta mbe pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, pee ya mboo tanga mboo yɔn fili.

\VS{32}Yiŋgi na? Katugu pe sila pye naga jaa mbe pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na tagawa po fanŋga na, ɛɛn fɔ, pàa pye naga jaa pe kapyere to fanŋga na. A pè si kurugo sinndɛlɛgɛ ŋga ki maa leele kaan pe maa kunrugu ki na.

\VS{33}Ko Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn na para ki sɛnrɛ na ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ye wele, sinndɛlɛgɛ}}\FTNT{†}{{\FR 9:33 }{\FR{9.33:
}}{\FT{Sinndɛlɛgɛ naa walaga ŋga sɛnrɛ ti yɛn na yuun ko ki yɛn Zhezu Kirisi we.}}}{\QT{ŋga ki maa leele kaan pe maa kunrugu, mi yɛn na ka teri wa
Siyɔn ca,}}

\par }{\Q {\QT{konaa walaga ni, ŋga ki maa leele jaanri.}}

\par }{\Q {\QT{Ɛɛn fɔ, lere ŋa ka taga ki na, wi se fɛrɛ shɔ fyew.}}\FTNT{†}{{\FR 9:33 }{\FR{9.33:
}}{\XT{Eza 28.16}}{\FT{; ye ki vɛrise ŋa wi taanla fun
}}{\XT{Eza 8.14-15}}{\FT{.}}}




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Sefɛnnɛ, ŋga mi yɛn na jaa na kotogo ki ni fuun ki ni, naga yɛnri Yɛnŋɛlɛ li yeri
Zhufuye pe kan, ko yɛn fɔ pe shɔsaga ta.

\VS{2}Katugu mbe ya mbege sɛrɛya ŋa wi yo pe kanŋgɔlɔ, fɔ pe yɛn ma bala Yɛnŋɛlɛ wogo ki na fɔ jɛŋgɛ. Ɛɛn fɔ, pè bala Yɛnŋɛlɛ wogo ki na yɛgɛ ŋga na, ki jɛnmɛ pii filige pe kan.

\VS{3}Yɛnŋɛlɛ li maa leele pe piin lesinmbele li yɛɛ yɛgɛ na yɛgɛ ŋga na, pe sigi kɔrɔ jɛn. A pè sigi lagaja mbe pe yɛɛ pye lesinmbele. Kì pye ma, Yɛnŋɛlɛ li maa leele pe piin lesinmbele yɛgɛ ŋga na, pee yɛnlɛ mbe pe yɛɛ kan ki yeri.

\VS{4}Katugu
Kirisi wo wi yɛn Moyisi
lasiri wi yɔn filisaga ye, jaŋgo mbele fuun pè taga wi na, pe pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\SH Lere ŋa fuun ka taga we Fɔ wi na, \newline  shɔwɔ pi yɛn wi woo
\par }
{\PP \VS{5}Sɛnwee wi ma pye lesinŋɛ lasiri wi fanŋga na yɛgɛ ŋga na, Moyisi wìla ki wogo ki yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: «{\QT{Lere ŋa kaa tanri lasiri wi na, wi yaa yinwege ta wi fanŋga na.»}}\XREF{†}{{\XO 10:5 }{\XO{10.5:
}}{\XT{Levi 18.5}}}

\VS{6}Ɛɛn fɔ, na maga taga, ma ma pye lesinŋɛ yɛgɛ ŋga na, ki wogo ki yɛn na yuun ma yo fɔ: «Maga kaa ki yuun wa ma nawa fɔ: Ambɔ wi yaa lugu mbe kari wa yɛnŋɛlɛ na?» (Ko kɔrɔ wo yɛn mbe Kirisi wi tirige).

\VS{7}Maga si ka yo fɔ: «{\QT{Ambɔ wi yaa tigi mbe kari wa wetijugo ki ni?»}}\XREF{†}{{\XO 10:7 }{\XO{10.7:
}}{\XT{Dete 30.12-13}}} (Ko kɔrɔ wo yɛn mbe Kirisi wi yirige mboo wɔ wa kuulo pe sɔgɔwɔ).

\VS{8}Ɛɛn fɔ, ŋga ki yɛn na yuun we kan ki ŋga fɔ: «{\QT{Sɛnrɛ ti yɛn ma yɔngɔ ma ni, ti yɛn wa ma yɔn konaa wa ma kotogo na.»}}\XREF{†}{{\XO 10:8 }{\XO{10.8:
}}{\XT{Dete 30.14}}} Ki sɛnrɛ to ti yɛn tagawa sɛnrɛ nda waa yuun we.

\VS{9}Na ma kaga yo mbege filige wa ma yɔn mbe yo fɔ Zhezu wo wi yɛn
we Fɔ we, konaa mbe taga ki na wa ma kotogo na fɔ Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, pa ma yaa shɔ.

\VS{10}Katugu na lere wiga taga wa wi kotogo ki na, Yɛnŋɛlɛ li mɛɛ wi pye lesinŋɛ. Wi maga yo maga filige wa wi yɔn, Yɛnŋɛlɛ li mɛɛ wi shɔ.

\VS{11}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wìgi yo ma yo fɔ: «{\QT{Lere ŋa fuun ka taga wi na, wo se fɛrɛ shɔ fyew.»}}\XREF{†}{{\XO 10:11 }{\XO{10.11:
}}{\XT{Eza 28.16}}}

\VS{12}Ki kala na, Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye pe ni, wa si wɔ wa ni. Pe ni fuun, pe Fɔ wi yɛn nuŋgba pe go na. Wo wi maa wi yarijɛndɛ ti kaan mbele fuun pe maa wi mɛgɛ ki yinri pe yeri.

\VS{13}Katugu Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wila ki yuun ma yo fɔ: «{\QT{Lere ŋa fuun ka we Fɔ wi mɛgɛ ki yeri, wo yaa shɔ.»}}\XREF{†}{{\XO 10:13 }{\XO{10.13:
}}{\XT{Zhowɛ 3.5}}}


\par }{\PP \VS{14}Ɛɛn fɔ, pe mbe suu mɛgɛ ko yeri mɛlɛ na pee taga wi na we? Pe mbe si taga wi na mɛlɛ, na pe suu sɛnrɛ ti logo we? Pe mbe suu sɛnrɛ ti logo mɛlɛ, na lere siri yari mbe pe kan we?

\VS{15}Ti mbe si yari pe kan mɛlɛ, na pee leele tun pe yeri ki na we? Ko Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn na yuun ma yo fɔ: «{\QT{Mbele pe yɛn na paan mbe Sɛntanra ti yari, pe panlɔmɔ pi yɛn ma yɔn.»}}\XREF{†}{{\XO 10:15 }{\XO{10.15:
}}{\XT{Eza 52.7}}}

\VS{16}Ɛɛn fɔ, pe ni fuun ma pè yɛnlɛ Sɛntanra ti na.
Ezayi wìla ki yo ma yo fɔ: «{\QT{We Fɔ, ambɔ wì taga Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ nda wè yo ti na?»}}\XREF{†}{{\XO 10:16 }{\XO{10.16:
}}{\XT{Eza 53.1}}}

\VS{17}Kì pye ma, leele pe ma taga, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ nda pè logo to kala na. Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ nda pe ma logo, to ti yɛn Kirisi wi sɛnrɛ nda ti maa yari we.


\par }{\PP \VS{18}Ko kì ti mi yɛn na yewe fɔ: Pe siri logo wi le? Ɛɛn fɔ, ko ma, pèri logo jate. Katugu Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɛnnɛ pe magaŋgala kè logo laga tara ti ni fuun ti ni,}}

\par }{\Q {\QT{pe sɛnyoro tì gbɔn fɔ wa dunruya wi kɔsara ti na.}}\XREF{†}{{\XO 10:18 }{\XO{10.18:
}}{\XT{Yuuro 19.5}}}


\par }{\MM \VS{19}Mi yɛn na yewe naa fɔ:
Izirayɛli woolo pe sila ki jɛn wi le? Ayoo, ko ma. Ki koŋgbanŋga, Moyisi wìla ki yɔnlɔgɔ faa ma yo Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mi yaa yenjara yirige ye ni mbele pe woro na jate cɛnlɛ jɛnnɛ pe kala na.}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa kayaŋga le ye ni cɛnlɛ na li yɛn tijinliwɛ fu li kala na.}}\XREF{†}{{\XO 10:19 }{\XO{10.19:
}}{\XT{Dete 32.21}}}


\par }{\MM \VS{20}Ezayi wìla kotogo ta maga yo fun ma yo Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mbele pe sila pye nala lagajaa, poro na yan.}}

\par }{\Q {\QT{Mbele pe sila pye nala yewe, mìlan yɛɛ naga poro na.}}\XREF{†}{{\XO 10:20 }{\XO{10.20:
}}{\XT{Eza 65.1}}}


\par }{\MM \VS{21}Ɛɛn fɔ, Izirayɛli woolo pe kanŋgɔlɔ lìgi yo ma yo fɔ: «{\QT{Pilige lomboŋgo ki ni, mìlan kɛyɛn yi sanga cɛnlɛ la woolo kan, mbele pè yiri ma je, ma pye kendige wɔfɛnnɛ.»}}\XREF{†}{{\XO 10:21 }{\XO{10.21:
}}{\XT{Eza 65.2}}}




\par }\Chap{11}{\SH Yɛnŋɛlɛ lii Izirayɛli woolo pe wa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi yɛn na yewe fɔ: Yɛnŋɛlɛ lìli woolo pe wa le? Ayoo dɛ. Katugu mi jate mi yɛn
Izirayɛli woo, ma pye Abirahamu setirige pyɔ, ma yiri wa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ li ni.

\VS{2}Leele mbele Yɛnŋɛlɛ lì jɛn li woolo maga lɛ wa fafafa, lii pe wa. Mì yo ye yɛn maga jɛn, ŋga Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn na yuun wa laga ŋga
Eli wìla Izirayɛli woolo pe sɛnrɛ yo Yɛnŋɛlɛ li kan ma yo fɔ:

\VS{3}«{\QT{We Fɔ, pɔ̀ɔn yɔn sɛnrɛ
yofɛnnɛ pe gbo, mɔɔ
saraga wɔsara ti jaanri, mi nuŋgba mì koro. Kooŋga pe yɛn naga lagajaa mbanla gbo fun.»}}\XREF{†}{{\XO 11:3 }{\XO{11.3:
}}{\XT{1 Wunlu 19.10,14}}}

\VS{4}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ làa wi yɔn sogo ma yo mɛlɛ? Làa yo fɔ: «{\QT{Mi lere waga kɔlɔshyɛn (7 000) wo yaga na yɛɛ kan, poro si kanŋguuro kan yarisunŋgo Baali}}\FTNT{†}{{\FR 11:4 }{\FR{11.4:
}}{\FT{{\QT{Baali:}} Yarisunŋgo gbɔgɔ kayi. Leele mbele pàa keli ma pye wa Kana tara, ko kìla pye pe yɛnŋɛlɛ a paa ki gbogo. 1 Wunlu 19.18.}}}{\QT{ki yɛgɛ sɔgɔwɔ mbege gbɔgɔ.»}}

\VS{5}Ko nuŋgba koyi fun yiŋgɔ sanga we. Leele pele jɛnri koro, mbele Yɛnŋɛlɛ lì wɔ li yinmɛ pi kala na.

\VS{6}Lì pe wɔ li yinmɛ po kala na, kii pye pe kapyere nda pè pye to kala na. Na kii ja pye ma, Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi se jɛn na pye yinmɛ kaselege woo.


\par }{\PP \VS{7}We yaa yo mɛlɛ san? Ŋga Izirayɛli woolo pàa pye na lagajaa, pe sigi ta. Kaawɔ mbele Yɛnŋɛlɛ lì wɔ poro pège ta. Leele sanmbala poro na, pe kotoro tì ŋgban pe na.

\VS{8}Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q «{\QT{Yɛnŋɛlɛ lì pe jatere wi tɔn pe na,}}

\par }{\Q {\QT{lìgi pye ma ti paga kaa yaan pe yɛngɛlɛ ke ni,}}

\par }{\Q {\QT{paga si kaa nuru pe nuŋgbogolo ke ni,}}

\par }{\Q {\QT{fɔ ma pan ma gbɔn nala.»}}\XREF{†}{{\XO 11:8 }{\XO{11.8:
}}{\XT{Dete 29.3; Eza 29.1}}}


\par }{\PP \VS{9}Davidi fun wìla ki yo ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ki daga pe liwɛn}}\FTNT{†}{{\FR 11:9 }{\FR{11.9:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ŋga kì yo liwɛn, pège kanŋga ma yo tabali. Ki tabali ŋa wi sɛnrɛ tì yo wi mbe ya pye saraga wɔsaga ŋga Zhufuye pàa pye na saara ti woo wa ki na, na Yɛnŋɛlɛ li gbogo.}}}{\QT{pi pye pe yigipɛnɛ naa pe yigimɛrɛ,}}

\par }{\Q {\QT{mbe ti pe to, pe ye jɔlɔgɔ.}}


\par }{\Q \VS{10}{\QT{Pe yɛngɛlɛ ke wɔ pe na binriw, paga kaa yaan naa,}}

\par }{\Q {\QT{pe sɛnŋgɛlɛ ke kurukuru pe na fɔ sanga pyew.}}\XREF{†}{{\XO 11:10 }{\XO{11.9-10:
}}{\XT{Yuuro 69.23-24}}}


\par }{\PP \VS{11}Ki kala na, mi yɛn na yewe fɔ: Naa
Zhufuye pè kurugo, pè to segesege le? Ayoo dɛ. Ɛɛn fɔ, pe kajɔɔgɔ ki kala na, cɛngɛlɛ sanŋgala woolo pè shɔwɔ pi ta, jaŋgo ki Zhufuye pe kan paa yenjara wiin pe ni.

\VS{12}Na kàa pye Zhufuye pe kajɔɔgɔ ki tɔnli gbɔɔ kan dunruya wi yeri, na kaa si pye pe tolo li tɔnli gbɔɔ kan cɛngɛlɛ sanŋgala ke yeri, na paga sɔngɔrɔ pew mbe shɔwɔ pi ta, ki yaa kagbɔgɔ pye naa mbe wɛ fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\SH Mbele pe woro Zhufuye \newline  pe shɔwɔ we
\par }
{\PP \VS{13}Yoro mbele ye woro Zhufuye, mi yɛn na para ye ni yiŋgɔ. Mi yɛn
pitunŋɔ mbaa kee mbele pe woro Zhufuye pe kɔrɔgɔ. Mbege ta mi yɛn ma, mi yɛn nala tunŋgo ki gbogo;

\VS{14}jaŋgo na ki mbe ya pye, mbe ya mbe yenjaga leŋge na cɛnlɛ woolo pe ni, pele mbe ta pe shɔ.

\VS{15}Naa Yɛnŋɛlɛ làa pe wa kanŋgaga na, kì dunruya woolo pe kan, a pè tanwa ta Yɛnŋɛlɛ li ni. Na liga ka yɛnlɛ pe na, yiŋgi ki yaa pye kona? Ki yaa pye ndɛɛ kuulo poro pè yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni.


\par }{\PP \VS{16}Na yarilire fɔnndɔ koŋgbannda paga ti kan Yɛnŋɛlɛ li yeri paa saraga yɛn, yarilire sannda pyew ti ma pye li woro fun. Na paga si tige ka ninde kan Yɛnŋɛlɛ li yeri, tige ki njere ti ma pye li woro fun.

\VS{17}Izirayɛli woolo pe yɛn paa oliviye tige yɛn, ŋga pè sanri we. A pège njere ta kɔɔnlɔ. Mboro ŋa ma woro Zhufuye woo, ma yɛn paa oliviye tige ŋga kì fi ki yɛ wa yan ki njege ka yɛn, ŋga pè gerefe Zhufuye pe yɔnlɔ. Yiŋgɔ, niŋge ŋga ki tɔnmɔ pi yɛn na oliviye tige ŋga pè sanri ki kaan yinwege ni, mboro fun ma yɛn na ki niŋge ki tɔnmɔ pa taa.

\VS{18}Ki kala na, mɛɛ daga mbaa ma yɛɛ gbogo njere nda pè kɔɔnlɔ ti na. Mɛlɛ ma sila ma yɛɛ gbogo? Mboro ma ma niŋge ki tugo, ɛɛn fɔ, niŋge ko kì mboro tugo.


\par }{\PP \VS{19}Ma yaa na pye mbe yo fɔ: «Ki njere pèri kɔɔnlɔ mari wɔ wa, jaŋgo mbe mi gerefe wa ti yɔnlɔ.»

\VS{20}Kaselege yi. Pèri kɔɔnlɔ mari wɔ wa, ti mbatagawa po kala na. Mboro wo yɛn wa ti cɛnsaga ki na ma tagawa po kala na. Maga kaa ma yɛɛ mbɔnrɔgi, ɛɛn fɔ, ta fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.

\VS{21}Zhufuye mbele pe yɛn paa tige ki njere jate yɛn, na Yɛnŋɛlɛ lii poro yaga pe koro wa, ma jɛn li se mboro fun ma yaga ma koro wa.

\VS{22}Ki wele paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga nari fɔ li maa kajɛŋgɛ piin, naga nari fɔ lì wɛli. Mbele pè to, li yɛn ma wɛli pe na, mɛɛ pye kajɛŋgɛ pyefɔ ma kan. Ɛɛn fɔ, ki daga ma koro wa li kajɛŋgɛ pyege ki ni, nakoma pe yaa kɔɔn kɔn mbɔɔn wɔ wa paa tige njege yɛn.

\VS{23}Zhufuye poro na, na paga je pe mbatagawa pi na mbe pan Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ, pa li yaa pe gerefe wa laga ŋga pàa pye faa we, katugu yawa yɛn li ni li pe gerefe naa fɔnŋgɔ.

\VS{24}Mboro wo na, ma yɛn paa oliviye tige ŋga kì fi ki yɛ wa yan ki njege ka yɛn. Pège kɔn maga gerefe oliviye tige ŋga pè sanri ka na. Mboro naa ko ni, ye cɛnlɔmɔ pi woro ja. Zhufuye poro na, pe yɛn paa oliviye tige ŋga pè sanri ki njere jate yɛn. Ki kala na, mbe pe gerefe naa fɔnŋgɔ wa tige ŋga pàa pye faa ki na, ko yaa pye mbe tanla naa mbe wɛ.


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe ni fuun \newline  pe yaa ka shɔ
\par }
{\PP \VS{25}Sefɛnnɛ, kaselege kaa ŋga ki yɛn ŋgundo, mi yɛn na jaa yege jɛn, jaŋgo yaga kaa ye yɛɛ jate kajɛnmbɛlɛ. Ki kaselege ŋgundo wi ŋa fɔ: Izirayɛli woolo pele kotogo yɛn ma ŋgban pe na, fɔ mbe sa gbɔn cɛngɛlɛ sanŋgala woolo pe ni fuun pe sa shɔwɔ pi ta.

\VS{26}Ki kala na, Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yaa ka shɔ, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Go shɔfɔ wi yaa ka pan mbe yiri wa
Siyɔn.}}

\par }{\Q {\QT{Wi yaa ka Zhakɔbu setirige piile pe kambasinnde ti kɔ mberi wɔ wa.}}


\par }{\Q \VS{27}{\QT{Ko ki yɛn na yɔn
finliwɛ mba mi yaa ka le pe ni,}}

\par }{\Q {\QT{na mi ka ka pe kapere ti laga pe na we.}}\XREF{†}{{\XO 11:27 }{\XO{11.26-27:
}}{\XT{Eza 59.20-21; Zhere 31.33-34}}}


\par }{\PP \VS{28}Sɛntanra to kanŋgɔlɔ, Zhufuye pè je ti na, ma kanŋga ma pye Yɛnŋɛlɛ li juguye, a ko pye yoro yɔnwɔ. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ li leele wɔmɔ po na, pe yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla pe tɛlɛye pe kala na.

\VS{29}Katugu Yɛnŋɛlɛ li ka yaara nda kan, laa sɔngɔrɔ mberi shɔ. Li jatere wi woro na kanŋgi li na mbele lì yeri pe kanŋgɔlɔ.

\VS{30}Faa, yàa Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ. Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ wo ni, Yɛnŋɛlɛ lì ye yinriwɛ ta, naa Zhufuye pèli sɛnrɛ ti kɛ ki kala na.

\VS{31}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, poro fun, pè Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ yiŋgɔ, jaŋgo yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ lì ye yinriwɛ ta, li pe yinriwɛ ta ma fun.

\VS{32}Katugu Yɛnŋɛlɛ lì leele pe ni fuun pe pye kasopiile pe sɛnrɛ mbalogowo pi na, mbe ta mbe pe ni fuun pe yinriwɛ ta.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì gbɔgɔ fɔ jɛŋgɛ
\par }
{\PP \VS{33}Iye! Yɛnŋɛlɛ li tawa pì gbɔgɔ! Li tijinliwɛ naa li kajɛnmɛ pì jugo fɔ jɛŋgɛ! Kagala ŋgele lì yere ke yerewe mbe pye, lere se ya mbe ke yɛgɛ yo! Kagala ŋgele lì kɔn ma tɛgɛ mbe pye, lere se ya ke kɔrɔ jɛn!

\VS{34}Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ambɔ wi we Fɔ wi jatere wi jɛn? Ambɔ wi yɛn wi yɛrifɔ?}}\XREF{†}{{\XO 11:34 }{\XO{11.34:
}}{\XT{Eza 40.13}}}


\par }{\MM \VS{35}Ambɔ wì keli ma yaraga ka kan wi yeri, jaŋgo wigi fɔgɔ tɔn?

\VS{36}Katugu yaraga ki ni fuun kì yiri wo yeri. Ki ni fuun ki yɛn wa wo fanŋga na, ki ni fuun ki yɛn wo wogo. Waa wo nuŋgba gbogo fɔ sanga pyew!
Anmiina.




\par }{\MS TAGAFƐNNƐ PE TANGALƆMƆ \newline  PI DAGA MBE PYE \newline  YƐGƐ ŊGA NA

\par }\Chap{12}{\MR 12.1–15.13

\par }{\SH Yinwefɔnŋgɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sefɛnnɛ, naa Yɛnŋɛlɛ lì kaa we yinriwɛ ta, ki kala na, ye ye wire ti ni fuun ti kan li yeri paa
saraga yɛn, ŋga ki yɛn yinwege na, ma pye
kpoyi, ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla. Ko ki yɛn Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔlɔmɔ jɛmbɛ mba ye daga mbaa li gbogo we.

\VS{2}Yaga ka ye kapyere ti yala ki dunruya ŋa wi kapyere ti ni naa, ɛɛn fɔ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaga li ye kanŋga pew ye tijinliwɛ mba pì kanŋga fɔnmbɔ pi fanŋga na, jaŋgo ye Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li jɛn ye wali li na. Ko yɛn: Ŋga ki yɛn jɛŋgɛ, ma li ndanla, ma yɔn fili we.


\par }{\PP \VS{3}Yinmɛ mba Yɛnŋɛlɛ lì kan na yeri pi kala na, mi yɛn naga yuun ye ni fuun ye kan fɔ: Yaga kaa ye yɛɛ gbogo mbe sa toro ŋga ki daga yaa sɔnri ki na. Ɛɛn fɔ, yaa jatere jɛnŋɛ piin, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba Yɛnŋɛlɛ lì tagawa mba kan ye yeri, yaa ye yɛɛ jate yaa yala po ni.

\VS{4}Wa wire nuŋgba ti ni, lara ti yɛn ma lɛgɛ we na, ɛɛn fɔ, ki lara ti tunŋgo ki woro nuŋgba.

\VS{5}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, ali maga ta we yɛn ma lɛgɛ, wè pye paa wire nuŋgba yɛn, wa we gbogolomɔ pi ni
Kirisi wi ni. We ni fuun we yɛn ma sogolo we yɛɛ na paa wire nuŋgba ti lara ti yɛn.

\VS{6}Yarikanra nda Yɛnŋɛlɛ lì kan we yeri, ti yɛn ti yɛ ti yɛ, ma yala yinmɛ mba lì kan we yeri pi ni. Na Yɛnŋɛlɛ liga li yɔn sɛnrɛ yowo pi kan wa yeri we ni, wila Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ ti yuun wila yala tagawa mba pi yɛn wi ni po ni.

\VS{7}Na wa yarikanga ka pye mbaa tunŋgo piin sanmbala pe kan, wila ki tunŋgo ki piin. Ŋa yarikanga ka pye mbaa nagawa kaan leele yeri, wi koro wila pe nari.

\VS{8}Ŋa yarikanga ka pye mbaa kotogo nii sanmbala pe ni, wila kotogo nii pe ni. Ŋa kaa kaan, wila kaan nandanwa ni. Ŋa kaa yɛkelewe tunŋgo ki piin, wila ki piin wi bala ki na. Ŋa kaa leele yinriwɛ taa, wila pe yinriwɛ taa nayinmɛ ni.


\par }{\PP \VS{9}Ndanlawa pi daga mbe pye kaselege ni, ŋga ki yɛn tipege ki ye mbɛn. Ye mara kajɛŋgɛ pyege ki na.

\VS{10}Ye ye yɛɛ ndanla paa nɔsepiile yɛn. Yaa sefɛnnɛ pe gbogo ye wɛ gbɔgɔwɔ mba paa ye gbogo pi na.

\VS{11}Ye bala yaa tunŋgo piin, yaga ka pye tiyanmbala. Yaa tunŋgo piin
we Fɔ wi kan yangayanga.

\VS{12}Ye pye nayinmɛ ni jigi tagasaga ŋga ki yɛn ye yeri ki kala na. Yaa kagala kunni ye yɛɛ ni wa jɔlɔgɔ ki ni. Yaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri suyi.

\VS{13}Sefɛnnɛ tagafɛnnɛ mbele pe yɛn jorowo, yaa pe sari, yaa nambanmbala pe yaara woo.


\par }{\PP \VS{14}Mbele pe yɛn na ye jɔlɔ, yaa duwaw piin pe kan. Yaa duwaw piin, yaga kaa leele daŋgi.

\VS{15}Mbele pe yɛn na yɔgɔri, yaa yɔgɔri pe ni ja. Mbele pe yɛn na gbele, yaa gbele pe ni ja.

\VS{16}Ye ye jatere wi pye nuŋgba ye yɛɛ ni. Yaga kaa ye yɛɛ gbogo, ye yɛɛ pinlɛ mbele pè pe yɛɛ tirige pe ni.
{\QT{Yaga kaa ye yɛɛ jate kajɛnmbɛlɛ.}}\XREF{†}{{\XO 12:16 }{\XO{12.16:
}}{\XT{Yomi 3.7; Eza 5.21}}}


\par }{\PP \VS{17}Yaga ka lere wa kapege fɔgɔ tɔn kapege ni. Yaa kajɛŋgɛ pyege ki lagajaa leele pe ni fuun pe yɛgɛ na.

\VS{18}Yaa ŋga fuun ye mbe ya pye ki piin, ye ta ye pye yɛyinŋge na leele pe ni fuun pe ni, na ki mbe ya pye we.

\VS{19}Na wɛnnɛ, yaga kaa kapege kayaŋga woo ye yɛ, ɛɛn fɔ, ye Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi yaga pi pi wogo pye; katugu ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ: «{\QT{Muwi mi yaa ka kapere ti kayaŋga wɔ. Muwi mi yaa ka leele pe sara. We Fɔ wo wì yo ma.»}}\XREF{†}{{\XO 12:19 }{\XO{12.19:
}}{\XT{Dete 32.35}}}

\VS{20}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun naa ma yo fɔ: «{\QT{Na fuŋgo ka pye ma jugu wi na, maa kan wi ka. Na wɔgɔ ka pye wi na, maa kan wi wɔ. Na ma kaa ki piin ma, kona kì cɛn ndɛɛ ma yɛn na kasɔn naŋganra gbogolo wa wi go ki na.»}}\FTNT{†}{{\FR 12:20 }{\FR{12.20:
}}{\FT{Ko ki naga ma yo na ma kaa ki piin ma, ma yaa ka fɛrɛ wa wi na;
}}{\XT{Yomi 25.21-22}}{\FT{.}}}

\VS{21}Maga ka kapege ki yaga ki fanŋga ta ma na, ɛɛn fɔ, ta kajɛŋgɛ piin ma fanŋga ta kapege ki na.




\par }\Chap{13}{\SH Tagafɛnnɛ pe daga \newline  mbaa fanŋga fɛnnɛ pe gbogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Fanŋga fɛnnɛ mbele pe yɛn ma cɛn tara woolo pe go na, leele pe ni fuun pe daga mbaa pe gbogo, katugu fanŋga ko ka woro wa, ŋga kii yiri Yɛnŋɛlɛ yeri. Fanŋga fɛnnɛ mbele pe yɛn wa, Yɛnŋɛlɛ lì pe tɛgɛ.

\VS{2}Ki kala na, lere ŋa fuun kaa kendige woo fanŋga ki ni, kona ki cɛn wi yɛn na kendige woo Yɛnŋɛlɛ li katɛɛgɛ ko ni. Mbele pe yɛn na kendige woo, pe yaa jɔlɔgɔ wa pe yɛɛ na.

\VS{3}Mbele pe yɛn na kajɛŋgɛ piin, poro ma pe maa fyɛ fanŋga fɛnnɛ pe yɛgɛ, ɛɛn fɔ, tipege pyefɛnnɛ poro wɛlɛ. Mɛɛ jori mbaa fyɛ fanŋga ki yɛgɛ le? Ta kajɛŋgɛ piin, pa pe yaa lɔɔn sɔnni,

\VS{4}katugu fanŋga fɔ wi maa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan nɔɔ ŋgbanga maa kajɛŋgɛ piin. Ɛɛn fɔ, na ma kaa tipege piin, maa fyɛ wi yɛgɛ, katugu kii cɛn ndɛɛ fanŋga ki yɛn wi yeri jaga. Ki kan wi yeri wila tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan, wila mbele paa tipege piin pe jɔlɔ wila Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi nari.

\VS{5}Ki kala na, ki daga maa fanŋga fɛnnɛ pe gbogo. Ma kaa pe gbogo mbe ta mbe shɔ Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa po ni cɛ, ɛɛn fɔ, ta pe gbogo ma nawa jatere jɛnŋɛ wi kala na fun.


\par }{\PP \VS{6}Ko kala kì ti ye maa nizara wi woo; katugu fanŋga fɛnnɛ pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele, pè pe yɛɛ kan ki tunŋgo jate ki yeri.

\VS{7}Ŋga ki daga ye kan leele pe ni fuun pe yeri, yege kan pe yeri. Ye daga mbe nizara wi wɔ mboo kan ŋa yeri, yoo kan wi yeri. Ye daga mbe lɔgɔwuru wi sara ŋa yeri, yoo sara wi yeri. Ye daga mbaa fyɛ ŋa yɛgɛ, yaa fyɛ wi yɛgɛ. Ye daga mbaa ŋa gbogo, yaa wo gbogo.


\par }{\PP \VS{8}Lere kpɛ fɔgɔ ka ka pye ye na, ndɛɛ mbe ye yɛɛ ndanla ko fɔgɔ ko cɛ, katugu lere ŋa fuun wi lewee yɛnlɛ wi yɛn maa ndanla, wo Yɛnŋɛlɛ li
lasiri sɛnrɛ ti ni fuun ti tanga mari yɔn fili.

\VS{9}Ŋgasegele ŋgele kè yo fɔ: «{\QT{Maga ka jataga pye, maga ka lere gbo, maga ka yu, ma yɛgɛ ka ka yiri yaraga na»}} ki ŋgasegele ŋgele koro naa sanŋgala ke ni fuun ke ni, kè gbogolo, a ke go kì pye nuŋgba. Ki ŋga fɔ: «{\QT{Ma lewee yɛnlɛ wi daga mbɔɔn ndanla paa yɛgɛ ŋga na mɔɔ yɛɛ ndanla we.»}}\XREF{†}{{\XO 13:9 }{\XO{13.9:
}}{\XT{Ɛki 20.13-17; Levi 19.18; Dete 5.17-21}}}

\VS{10}Lere ŋa wi lewee yɛnlɛ wi yɛn maa ndanla, wila tipege kpɛ pye wi na. Ŋa wi lewee yɛnlɛ wi yɛn maa ndanla, wo Yɛnŋɛlɛ li lasiri sɛnrɛ ti ni fuun ti tanga mari yɔn fili.


\par }{\SH Mbe gbɛgɛlɛ \newline  mbaa Kirisi wi panga ki singi
\par }
{\PP \VS{11}Ye daga mbaa ki piin ma, katugu we yɛn wagati ŋa ni, ye yɛn maa jɛn. Sanga wì gbɔn ye yɛn ye yiri wa wɔnlɔwɔ pi ni, katugu wè yɔngɔ shɔwɔ pi ni tɔɔn yiŋgɔ ma wɛ wagati ŋa wè taga fɔnŋɔ wi na.

\VS{12}Yembinɛ lì toro ma lali, lalaaga kì yɔngɔ, ki kala na, kapyere nda ti maa piin wa wɔwɔ pi ni, weri yaga, we maliŋgbɔnyaara ti le we yɛɛ na, nda we yaa lɛ mbaa gbegele ti ni wa yanwa\FTNT{†}{{\FR 13:12 }{\FR{13.12:
}}{\FT{Yembinɛ lo li yɛn nala pilige kapege pyesanga we. Lalaaga ko ki yɛn pilige ŋga Kirisi wi yaa ka pan mbe shɔwɔ pi kan wi woolo pe yeri, mbe duwaw pe na. Mbaa gbegele ti ni wa yanwa pi ni ko kɔrɔ wo yɛn mbaa tanri Kirisi wi sɛnyoro ti na, mbe puŋgo le kapege ki ni.}}} pi ni.

\VS{13}Waa tanri we pye sɔbɛ ni paa yɛgɛ ŋga na ki daga waa piin wa yanwa pi ni we. We yɛɛ yingiwɛ jɛn lindinmɛ ndorogo ki ni, naa sinwɔrɔ ti ni, naa kɛɛnrɛ limɛ naa kalikalawa pi ni, naa maara ti ni, naa yenjara ti ni.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, ye
we Fɔ Zhezu Kirisi wi tangalɔmɔ pi lɛ yaa tanri pi na. Yaga ka ye yɛɛ jori mbaa sɛnwee jogo kagala koro piin.




\par }\Chap{14}{\SH Maga kaa ma tagafɔ yɛnlɛ wi jɛrɛgi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Lere ŋa wi tagawa pì kologo, yoo yigi jɛŋgɛ. Yaga kaa kendige woo kagala ŋgele wila jate koro na.

\VS{2}Lere wa yɛn wa, wo ma taga ki na ma yo wi mbe ya mbaa yaara ti ni fuun ti kaa. Ma si yala, ŋa wi fanŋga kì kologo wa tagawa pi ni, sɛrɛ yaara wo maa kaa cɛ.

\VS{3}Ŋa wi maa yaakara ti ni fuun ti kaa, wiga ka ŋa wi ma ta naga ma yo wi saa ti kaa wi tifaga. Ŋa wi ma ta naga ma yo wi saa ti kaa, wiga kaa ŋa wi maa ti ni fuun ti kaa wi jɛrɛgi, katugu Yɛnŋɛlɛ lùu yigi jɛŋgɛ.

\VS{4}Ambɔ wi mboro, ma sila wa tunmbyee jɛrɛgi? Wi yɛgɛ sin wi tunŋgo ki na o, wi to o, wi fɔ wo kala li lo. Wi yaa si pye mbe yɛgɛ sin ki na, katugu yawa yɛn
we Fɔ wi ni wuu pye wi yere.


\par }{\PP \VS{5}Lere wa maa ki jate ndɛɛ piliye ya yɛn piligbɔyɔ ma wɛ ya na. Ma si yala, wa maa piliye yi ni fuun yi jate yi yɛn ja. Ki daga lere nuŋgba nuŋgba pyew, ŋga wila jate ki yɛn sinŋge wa wi kotogo na, wi yɛnlɛ ki na.

\VS{6}Ŋa wi maa piliye ya jate piligbɔyɔ, wi maa yi jate piligbɔyɔ na we Fɔ wo gbogo. Ŋa wi maa yaakara ti ni fuun ti kaa, wi maa ti kaa na we Fɔ wo gbogo; katugu wi ma Yɛnŋɛlɛ li shari wi yaakara wogo ki na. Ŋa wila la yaakara ti ni fuun ti kaa, wi maa ki piin na we Fɔ wo gbogo, wi ma sila Yɛnŋɛlɛ li shari.

\VS{7}Wa kpɛ woro naa yinwege ki piin wi yɛɛ kan, wa na si ku wi yɛɛ kan. Na we kaa we yinwege ki piin, we maa ki piin we Fɔ wo kan.

\VS{8}Na we yaa si ku, we yaa ku we Fɔ wo kan. Ki kala na, we yɛn na we yinwege ki piin o, we ku o, we yɛn we Fɔ wo woolo.

\VS{9}Ko kì ti
Kirisi wì ku ma sɔngɔrɔ ma yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni, jaŋgo mbe pye kuulo poro naa weele pe Fɔ.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, mboro we, yiŋgi na ma sila ma sefɔ wi jɛrɛgi? Yiŋgi na ma sila ma sefɔ wi tifaga? We ni fuun we yaa ka yere wa Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔnsaga li kiti kɔn we na.

\VS{11}Katugu Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{We Fɔ wìgi yo ma yo fɔ: Mi yɛn yinwege na, sɛnwee piile pe ni fuun pe yaa ka kanŋguuro kan na yɛgɛ sɔgɔwɔ.}}

\par }{\Q {\QT{Leele pe ni fuun pe yaa kaa mi Yɛnŋɛlɛ na gbogo.}}\XREF{†}{{\XO 14:11 }{\XO{14.11:
}}{\XT{Eza 45.23}}}


\par }{\MM \VS{12}Kì pye ma, we ni fuun nuŋgba nuŋgba we yaa ka we kapyegele ke yɛgɛ yo Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\SH Maga ka ti tagafɔ wa mbe to kapege
\par }
{\PP \VS{13}Ki kala na, waga kaa we yɛɛ jɛrɛgi naa. Ɛɛn fɔ, ye yere ki yerewe fɔ ye se kala la pye, na li mbe sefɔ wa kan wi kurugo, nakoma mboo kan wi to wa kapege ki ni.

\VS{14}Wa we gbogolomɔ pi ni we Fɔ Zhezu wi ni, mìgi jɛn ma filige ki na ma yo yaraga ko ka na pye
fyɔngɔ ni Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na ki yɛ. Ɛɛn fɔ, na lere wa kaa yaraga ka jate ki yɛn fyɔngɔ yaraga Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na, ki ma kanŋga ma pye fyɔngɔ yaraga wi kan.

\VS{15}Na sefɔ wa ka yɛgɛ san yaakaga ŋga maa kaa ki kala na mbe yo ki yɛn fyɔngɔ ni, kona, ma woro na tanri ndanlawa ni. Kirisi wì ku lere ŋa kala na, maga ka ti wi puŋgo Yɛnŋɛlɛ li na yaraga ŋga maa kaa ki kala na.

\VS{16}Ŋga ki yɛn yarijɛŋgɛ yoro yeri, kii daga mbe kanŋga mbe pye sanmbala pe yeri yaraga ka, paa sɛnpere yuun ki na.

\VS{17}Katugu
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ pi woro mbaa kaa mbaa woo kala. Ki yɛn ma pye ma sin, ma pye yɛyinŋge na, naa nayinmɛ ni, mba Yinnɛkpoyi li maa kaan we.

\VS{18}Ŋa wi maa tunŋgo piin Kirisi wi kan ko pyelɔmɔ po na, wi ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla. Wi ma mɛtanga ta leele pe yeri fun.


\par }{\PP \VS{19}Kì pye ma, ŋga ki ma yɛyinŋge le leele pe sɔgɔwɔ, naa ŋga ki yaa we kan we fanŋga le we yɛɛ ni jɛŋgɛ wa tagawa pi ni ja, waa ko lagajaa.

\VS{20}Maga ka Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki jɔgɔ yaakara kala na. Ki yɛn kaselege fɔ yaakara ti ni fuun ti mbe ya mbaa kaa. Ɛɛn fɔ, ki yɛn tipege, na maga sefɔ wa kan wi to wa kapege ki ni yaakaga ŋga maa kaa ki kala na we.

\VS{21}Ŋga ki yɛn ma yɔn ki ŋga: Maga kaa kara kaa, maga kaa sinmɛ woo, ma je yaraga ŋga fuun ki mbɔɔn sefɔ wi kan wi to wa kapege ki na.

\VS{22}Tagawa mba pi yɛn ma ni ki wogo ki na, maa yigi ma yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Lere ŋa wi ma yere kala la yerewe mbe pye, na wi nawa pi woro naa kɔɔn shyɛn ki wogo ki na, fɛrɛwɛ yɛn wi woo.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, ŋa nawa kaa wi kɔɔn shyɛn yaakaga ka wogo na, na wiga ki ka, Yɛnŋɛlɛ li yaa kiti kɔn wi na, katugu wii tanga mbe yala tagawa konɔ li ni. Kala o kala lii pye tagawa ni, lo yɛn kapege.




\par }\Chap{15}{\SH Maa ma lewee yɛnlɛ \newline  wi nandanwa kagala ke piin
\par }
{\PP \VerseOne{1}Woro mbele fanŋga yɛn we ni wa tagawa pi ni, mbele fanŋga woro pe ni, we daga mbaa pe sari wa pe fanŋga fu kagala ke ni. Waga kaa kagala ŋgele ke we ndanla koro lagajaa mbaa ke piin.

\VS{2}We ni fuun nuŋgba nuŋgba waa we lewee yɛɛnlɛ pe nayinmɛ kagala ke piin pe yɔnwɔ pi kala na, jaŋgo ka mbaa tari pe tagawa pi na.

\VS{3}Katugu
Kirisi wi sila pye naga lagajaa mbaa wi nayinmɛ kagala koro piin, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ: «{\QT{Mbele pàa pye nɔɔ tegele Yɛnŋɛlɛ, pe tɛgɛlɛ lì to na na.»}}\XREF{†}{{\XO 15:3 }{\XO{15.3:
}}{\XT{Yuuro 69.10}}}

\VS{4}Kagala ŋgele fuun kàa yɔnlɔgɔ faa wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni, kàa yɔnlɔgɔ mbaa we nari, jaŋgo kagala ŋgele waa kunni we yɛɛ ni, naa kotogo ŋga wè ta Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi fanŋga na, ti ti we jigi tagasaga ta.

\VS{5}Yɛnŋɛlɛ na li ma ti we maa kala kunni we yɛɛ ni, na we kotoro ti sogo we na, li ye yɔn ki pye nuŋgba ye yɛɛ ni mbe yala Zhezu Kirisi wi pyelɔmɔ pi ni;

\VS{6}jaŋgo ye ni fuun, yaa Yɛnŋɛlɛ li gbogo nawa nuŋgba naa magala nuŋgba ni, lo li yɛn
we Fɔ Zhezu Kirisi wi To we.


\par }{\SH Sɛntanra ti yɛn leele pe ni fuun \newline  pe woro
\par }
{\PP \VS{7}Ki kala na, ye yɛɛ yigi tiyɔngɔ paa yɛgɛ ŋga na Kirisi wì ye yigi tiyɔngɔ we, jaŋgo leele paa Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{8}Mi yɛn naga yuun naga finligi fɔ Kirisi wì pye
Zhufuye pe sagafɔ, mbe ta mbe
yɔn fɔgɔlɔ ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa kɔn pe tɛlɛye pe yeri ke yɔn fili, mbege naga fɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ.

\VS{9}Wì pan fun, jaŋgo mbele pe woro Zhufuye paa Yɛnŋɛlɛ li gbogo, naa li yɛn na pe yinriwɛ taa ki kala na. Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn naga yuun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ki kala na mi yaa kaa ma sɔnni cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ.}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa kaa ma mɛgɛ ki gbogo yuuro ni.}}\XREF{†}{{\XO 15:9 }{\XO{15.9:
}}{\XT{2 Sami 22.50; Yuuro 18.50}}}


\par }{\MM \VS{10}Ti yɛn naga yuun naa fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yoro cɛngɛlɛ woolo wele, yaa yɔgɔri ja Yɛnŋɛlɛ li woolo pe ni.}}\XREF{†}{{\XO 15:10 }{\XO{15.10:
}}{\XT{Dete 32.43}}}


\par }{\MM \VS{11}Tìgi yo naa fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yoro cɛngɛlɛ woolo ye ni fuun, yaa we Fɔ wi sɔnni.}}

\par }{\Q {\QT{Leele pe ni fuun paa wi gbogo!}}


\par }{\MM \VS{12}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔEzayi wìla ki yo fun ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Izayi wi setirige pyɔ wi yaa ka pan,}}

\par }{\Q {\QT{wi yaa ka yiri mbe cɛn cɛngɛlɛ woolo pe go na.}}

\par }{\Q {\QT{Cɛngɛlɛ woolo pe yaa ka pe jigi wi taga wi na.}}\XREF{†}{{\XO 15:12 }{\XO{15.11-12:
}}{\XT{Yuuro 117.1; Eza 11.1,10}}}


\par }{\PP \VS{13}Yɛnŋɛlɛ na li maa jigi tagasaga ki kaan, li ye yin nayinmɛ ni, li yɛyinŋge ki ni fuun ki kan ye yeri ye tagawa pi fanŋga na, jaŋgo ye jigi wila gbogo wila kee yɛgɛ jɛŋgɛ Yinnɛkpoyi li yawa pi fanŋga na.


\par }{\MS SƐWƐ WI KƆSAGA SƐNRƐ KONAA SHARAGA PUŊGO WOGO

\par }{\MR 15.14–16.27

\par }{\SH Konɔ yɛn Pɔli wi yeri wigi sɛwɛ \newline  ŋa wi yɔnlɔgɔ paa yɛgɛ ŋga na \newline  wùu yɔnlɔgɔ we
\par }
{\PP \VS{14}Sefɛnnɛ, mi jate mì taga ki na ma yo yoro wo na, ye maa kajɛŋgɛ piin jɛŋgɛ, ye yɛn ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ kajɛnmɛ pi ni fuun pi jɛn, ye mbe si ya mbaa ye yɛɛ yɛrɛgi.

\VS{15}Ma si yala, mì kotogo le na yɛɛ ni ma kagala kele yɔnlɔgɔ ye kan na sɛwɛ wi lara ta ni, mbe ye nawa to ke na. Mì ke yɔnlɔgɔ ma, katugu Yɛnŋɛlɛ lì yinmɛ kan na yeri

\VS{16}mbe pye Zhezu Kirisi wi tunmbyee, mbe mbele pe woro Zhufuye pe saga. Mi yɛn na
saraga wɔgɔtunŋgo piin, na Yɛnŋɛlɛ li Sɛntanra ti yari, jaŋgo mbele pe woro Zhufuye pe kanŋga pe pye paa saraga yɛn, ŋga ki yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla, pe pye li woolo Yinnɛkpoyi li fanŋga na.

\VS{17}Wa we gbogolomɔ pi ni Zhezu Kirisi wi ni, mbe ya mbaa na yɛɛ gbogo na tunŋgo ŋga mila piin Yɛnŋɛlɛ li kan ki kala na.

\VS{18}Katugu mi se soro mbe para yaraga ka kpɛ na, ndɛɛ ŋga Kirisi wìlan kan mì pye ko, mbe ta mbe mbele pe woro Zhufuye pe yɛgɛ sin paa Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti lee. Wì ko pye ma, na sɛnyoro to naa na kapyere to fanŋga na,

\VS{19}naa kagbɔgɔlɔ naa kafɔnŋgɔlɔ ŋgele kè pye ke yawa pi fanŋga na, naa Yɛnŋɛlɛ li Yinnɛkpoyi li yawa pi fanŋga na. Kì pye ma, Sɛntanra nda ti yɛn na para Kirisi wi kanŋgɔlɔ, mìri yari fɔ jɛŋgɛ, maga lɛ wa Zheruzalɛmu naa ki kanŋgara na lara ti ni, ma saa gbɔn fɔ wa Iliri tara.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, lara nda pe sila Kirisi wi sɛnrɛ yo wa faa, a mì sigi lagaja mbaa Sɛntanra ti yari wa ko lara to ni cɛ, jaŋgo mi ka ka kan go nɔgɔ ka na, ŋga lere wà la keli ma le we.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, mbaa ki piin paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Pe sila wi sɛnrɛ yo mbele kan, poro yaa kaa yan.}}

\par }{\Q {\QT{Mbele pe sila wi sɛnrɛ logo, poro yaa kaa kɔrɔ jɛn.}}\XREF{†}{{\XO 15:21 }{\XO{15.21:
}}{\XT{Eza 52.15}}}


\par }{\SH Pɔli wìla para \newline  wi Ɔrɔmu ca karaga ki na
\par }
{\PP \VS{22}Ko kìla na karaga ki sa sanga lɛgɛrɛ na wa ye yeri.

\VS{23}Ɛɛn fɔ yiŋgɔ, mìlan tunŋgo ki pye maga kɔ wa ki lara ti ni. Maga lɛ wa yɛgɛlɛ lɛgɛrɛ ni, mi yɛn naga jaa jɛŋgɛ mbe sa ye shari.

\VS{24}Mi nɛɛ jaa mbege pye na mi kaa kee wa Ɛsipayin tara we. Na torosaga mbaa kee wa, na jigi wi yɛn ki na mbe ye yan. Ye la ŋga kìlan yigi, na mi ka ta mbe ye yan mbege la kɔ jɛnri, ye silan saga mbe kari wa ki tara ti ni.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, koni, mi yɛn na kee wa Zheruzalɛmu mbe sa Yɛnŋɛlɛ li woolo mbele wa pe saga.

\VS{26}Katugu Maseduwani tara naa
Akayi tara tagafɛnnɛ pè yere ki yerewe mbe penjara ta gbogolo fyɔnwɔ fɛnnɛ mbele pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li woolo wa Zheruzalɛmu pe kan.

\VS{27}Poro jate pè yere ki yerewe mbege pye, ɛɛn fɔ, kaselege ko na, pe daga mbege pye ki fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kan; katugu yarijɛndɛ nda Yinnɛkpoyi lì kan Zhufuye mbele tagafɛnnɛ wa Zheruzalɛmu pe yeri, mbele pe woro Zhufuye, pè gbogolo ti na pe ni. Ki kala na, mbele pe woro Zhufuye pe daga mbaa mbele pe sari pe kɛɛ yaara ta ni fun.

\VS{28}Na mi ka ki kala li yɛgɛ wɔ mbege penjara ti kan pe yeri mbe kɔ, pa mi yaa toro wa ye yeri mbe sila kee wa Ɛsipayin tara.

\VS{29}Mìgi jɛn ma yo na mi ka kari wa ye yeri, mi yaa gbɔn wa ye na Kirisi wi duwaw wi ni fuun wi ni.


\par }{\PP \VS{30}Ɛɛn fɔ, sefɛnnɛ, mi yɛn na ye yɛnri we Fɔ Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ki na, naa ndanlawa mba Yinnɛkpoyi li yɛn na kaan we yeri pi kala na fɔ: Ye pinlɛ na ni waa ŋgbeli ja, yaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri na kan,

\VS{31}jaŋgo mbe shɔ Zhude tara mbatagambala pe kɛɛ, yarikanga ŋga mi kee sa kan wa Zheruzalɛmu, Yɛnŋɛlɛ li woolo mbele pe wa pe yɛnlɛ ki na.

\VS{32}Na kiga pye ma, Yɛnŋɛlɛ li ka yɛnlɛ, pa mi yaa gbɔn wa ye na nayinmɛ coli. Kona, mi yaa wogo wa ye sɔgɔwɔ.

\VS{33}Yɛnŋɛlɛ na li maa yɛyinŋge ki kaan, li pye ye ni fuun ye ni!
Anmiina!




\par }\Chap{16}{\SH Pɔli wìla tagafɛnnɛ pe shari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi yɛn na we sefɔ jɛlɛ Febe wi mɛtanga yinri ye kan. Wi yɛn tunmbyee wa
legilizi ŋa wa Sankere ca ki ni.

\VS{2}Yoo yigi
we Fɔ wi mɛgɛ ki na, paa yɛgɛ ŋga na ki daga mbaa piin mbele pe yɛn Yɛnŋɛlɛ li woolo pe sɔgɔwɔ we. Ye kala ka to wi na kala o kala na, yoo saga wa li ni fuun li na, katugu wì lelɛgɛrɛ saga, ma mi jate na saga.


\par }{\PP \VS{3}Ye Pirisili naa Akilasi pe shari na kan. Pe yɛn na tunŋgo pyeyɛɛnlɛ wa Zhezu Kirisi wi tunŋgo ki ni.

\VS{4}Pè pe yɛɛ go ki pɛrɛ mbe ta mbanla shɔ. Mi nuŋgba ma mila pe shari, ɛɛn fɔ, mbele pe woro
Zhufuye pe legiliziye woolo paa pe shari fun.

\VS{5}Tagafɛnnɛ mbele pe maa finli wa pe go na shɛri, ye pe shari. Yanla lendanlawa Epayinɛti wi shari. Wo wì pye lere koŋgbanŋa ma taga
Kirisi wi na wa Azi kinda wi ni.

\VS{6}Mari ŋa wì tunŋgo gbɔgɔ pye ye kan, yoo shari.

\VS{7}Ye Andironikusi naa Zhuniyasi shari. Pe yɛn na woolo, pàa pye wa kaso na ni ja. Pe mɛgɛ kì yiri
pitunmbolo pe sɔgɔwɔ. Pàa keli ma taga Kirisi wi na na yɛgɛ.


\par }{\PP \VS{8}Ye Anpiliyatusi shari, ŋa wi yɛn na lendanlawa wa we gbogolomɔ pi ni we Fɔ wi ni.

\VS{9}Ye Uribɛn shari, wi yɛn we tunŋgo pyeyɛnlɛ wa Kirisi wi tunŋgo ki ni. Yanla lendanlawa Sitashisi wi shari fun.

\VS{10}Ye Apelɛsi shari, wì mɛtanga ta wa wi tagawa mba wì taga Kirisi wi na pi ni. Ye Arisitobuli go woolo pe shari.

\VS{11}Ye Erodiyɔn ŋa wi yɛn na cɛnlɛ woo wi shari. Narisi go woolo mbele pè taga we Fɔ wi na, ye pe shari.

\VS{12}Jɛɛlɛ mbele pe yinri Tirifɛni naa Tirifozi, ye pe shari. Pe yɛn na tunŋgo piin we Fɔ wi kan. Jɛlɛ ŋa pe yinri Pɛrisidi, na lendanlawa we, yoo shari. Wì tunŋgo gbɔgɔ pye we Fɔ wi kan.

\VS{13}Urufusi ŋa wì mɛtanga ta wa we Fɔ wi tunŋgo ki ni, yoo shari, naa wi nɔ wi ni, wo ŋa mila jate paa na nɔ yɛn we.

\VS{14}Ye Asɛnkiriti, naa Filegɔn, naa Ɛrimɛsi, naa Patirobasi, naa Ɛrimasi pe shari, sefɛnnɛ mbele pe wa pe ni, ye pe shari.

\VS{15}Ye Filɔlɔgi naa Zhuli shari, naa Nere naa wi nɔsepyɔ sumboro wi ni, naa Olɛnpasi, naa Yɛnŋɛlɛ li woolo mbele fuun pe wa pe ni.


\par }{\PP \VS{16}Yaa ye yɛɛ shari yaa kɛyɛn waa ye yɛɛ yɔlɔgɔ ndanlawa ni. Kirisi wi legiliziye mbele fuun pe yɛn laga, pe woolo pè ye shari.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ puŋgo woro
\par }
{\PP \VS{17}Sefɛnnɛ, mbele pe yɛn na tagafɛnnɛ pe kɔɔn pe yɛɛ na na pe punŋgu, na kendige woo nagawa mba pì naga ye na pi ni, mi yɛn na ye yɛnri fɔ ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn pe ni. Ye laga pe na,

\VS{18}katugu ki leele cɛnlɛ pe woro na tunŋgo piin Kirisi, we Fɔ wo kan, ɛɛn fɔ, pe maa ki piin pe lara to kan, na kambajɛnmbɛlɛ pe fanla na pe jatere wi kanŋgi pe na pe yɔn tangawa sɛnrɛ naa pe yagbogowo sɛnrɛ ti ni.

\VS{19}Ye yɛn ma we Fɔ wi sɛnrɛ ti yigi yɛgɛ ŋga na, lere pyew wìgi jɛn. Ki kala na, mi yɛn na yɔgɔri ye kala na. Ɛɛn fɔ, mi nɛɛ jaa ye pye tijinliwɛ fɛnnɛ mbaa kajɛŋgɛ piin, ye pye
kpoyi yaga kaa tipege piin.

\VS{20}Yɛnŋɛlɛ na li maa yɛyinŋge ki kaan, sanni jɛnri li yaa Sɔtanla wi purugu wa ye tɔɔrɔ ti nɔgɔ, mbege naga fɔ ye fanŋga ta wi na.

\par }{\PP We Fɔ Zhezu wi yinmɛ pi pye ye ni!


\par }{\PP \VS{21}Na tunŋgo pyeyɛnlɛ Timote wì ye shari, naa Lusiyusi ni, naa Zhasɔn, naa Sosipatɛri ni, na cɛnlɛ woolo wele.

\VS{22}Mi Tɛritusi, mi ŋa mìgi sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ Pɔli wi kan, mì ye shari fun wa we gbogolomɔ pi ni we Fɔ wi ni.


\par }{\PP \VS{23}Na kafɔ naŋa Gayusi wì ye shari, legilizi woolo pe ni fuun pe kafɔ naŋa wowi fun. Erasiti ŋa wi yɛn ca ki penjara kɛsu tɛgɛfɔ wì ye shari, naa we sefɔ Karitusi wi ni fun.


\par }{\PP \VS{24}[We Fɔ Zhezu Kirisi wi yinmɛ pi pye ye ni fuun ye ni!
Anmiina.]


\par }{\SH Pɔli wìla Yɛnŋɛlɛ li sɔn \newline  sɛnrɛ puŋgo woro nda ni
\par }
{\PP \VS{25}Ye ti waa Yɛnŋɛlɛ li sɔnni! Yawa yɛn li ni li fanŋga kan ye yeri wa tagawa pi ni, mbe yala Sɛntanra nda mila yari ti ni, to ti yɛn sɛnrɛ nda tila yuun Zhezu Kirisi wi kanŋgɔlɔ we. Konaa mbe yala ŋgundo ŋa Yɛnŋɛlɛ lì naga we na wi ni, ki ŋgundo wìla pye ma lara na dunruya wi fa da.

\VS{26}Ɛɛn fɔ yiŋgɔ,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛwɛɛlɛ pòo yirige funwa na, ma yala Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu làa ŋga kɔn ki ni. Ki ŋgundo wì naga cɛngɛlɛ woolo pe ni fuun pe na poo jɛn, jaŋgo pe taga li na pe li sɛnrɛ ti lɛ.


\par }{\PP \VS{27}Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn tijinliwɛ fɔ, waa li sɔnni fɔ sanga pyew Zhezu Kirisi wi fanŋga na! Anmiina.

\par }