\NormalFont\ShortTitle{YƐNŊƐLƐ SƐNRƐ YOFƆ}

{\MT YƐNŊƐLƐ SƐNRƐ YOFƆ

\par }{\MTB wi sɛwɛ

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wi sɛwɛ mɛgɛ kì ta ma yiri wa Eburuye sɛnrɛ ti sɛnpyɔ ŋa pe yinri «Kohelɛti» wo ni. Maga logo Kohelɛti ko kɔrɔ wo yɛn fɔ: «Nagafɔ» nakoma «Leele gbogolofɔ.» Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn na lere wa jatere yɛgɛ nari we na, ŋa wìla jatere pye jɛŋgɛ yinwege ki kɔrɔ wi na konaa tɔnli ŋa pe mbe ya ta wa ki ni wi na. Mbe yala jɛnmɛ pi ni, ki kajɛnŋɛ wi yɛn na yinwege kagala ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke cancan na wele konaa na ke kayɔngɔ ki taanla taanla na wele. Koro ke yɛn mbaa jɛnmɛ pi lagajaa, mbaa yarijɛndɛ gbogolo yɛɛ kan, konaa ki dunruya ŋa wi katangala ke ni. Wìgi sɛnrɛ ti go kaw ma yo fɔ to ti ni fuun to yɛn tifɛlɛgɛ. Ki sɛnpyɔ pe maa kanŋga ki gbɔɔ na mbe yala wi kɔrɔ koŋgbanŋa pe maa logo logowo mba na po ni, ko yɛn fɔ: «Ki woro pyewe.» Wìgi jɛn ma filige ki na ma yo yinwege ki yɛn ma were konaa kaŋgbangala yɛn wa ki ni; koro ke yɛn mbe yɛsanga wa lere na, naa jɔlɔgɔ konaa kambasinnde.

\par }{\IP Ki kagala ŋgele ke jɛnwɛ po naa ki ni fuun, kajɛnŋɛ wìgi jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn wa. Zhɔbu wìla ki yo yɛgɛ ŋga na, wo fun wìgi yan ma fɔ sɛnwee wi se ya mbe ŋga Yɛnŋɛlɛ laa piin ki kɔrɔ jɛn, nakoma mbeli jatere wi tijuguwo pi kɔrɔ jɛn. Mbe kajɛnŋɛ wi ta wa ki kagala ke kɔrɔ mbajɛnmɛ pi ni, wì kala la wele ma yan, ma yo fɔ:

\par }{\IP Mìgi jɛn fɔ sɛnwee pyɔ wila yɔgɔri, wila kajɛŋgɛ piin wi yinwege piliye yi ni, yaraga ka woro wa ma yɔn wi yeri mbe sa wɛ ko na. Lere o lere wi maa nii, na woo, na yɔgɔri wi tunndo ti ni fuun ti tɔnli wi kala na, ko yɛn Yɛnŋɛlɛ li yarikanga (3.12-13).

\par }{\IP Nagafɔ wìgi naga ma yo wo yɛrɛ jate wi yɛn na para, ɛɛn fɔ wagati wa ni, ki yɛn ma ŋgban mbe sɛnrɛ ti kɔnsara ti jɛn mberi wɔwɔ ti yɛɛ ni wa sɛwɛ wi ni. Wo jate wi yɛn na para kagala ŋgele na, kè pinlɛ yuuro jɛndɛ tanra ta ni (1.3-11; 3.1-8), naa kagala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ kele ni (4.7-8) konaa yomiyɛgɛlɛ ni, ŋgele ke yɛn ma gbogolo ke yɛɛ na (7.1-14; 10.1–11.6). Maga lɛ wa wagati ŋa wì toro wa fafafa wi ni, leele pè ki kajɛnŋɛ ŋa wi sɛnrɛ ti kɔrɔ wi logo logolɔmɔ lɛgɛrɛ na, mba pì yiri pi yɛ pi yɛ. Ɛɛn fɔ we daga mbege jɛn fɔ ki nagafɔ wùu sɛnrɛ ti go kaw ma sɛnrɛ nda yo, ti yɛn lere sagaworo ma wɛ ti se ya mbe lere saga ko na.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Kajɛnŋɛ wi sɛnrɛ
{\IOR{1.1–6.9}}

\par }{\IOB Go yɛn sɛnwee wi yinwege ki na le?
{\IOR{1–2}}

\par }{\IOB Kala pyew naa li wagati
{\IOR{3.1-8}}

\par }{\IOB Nagafɔ wi yɛn na jatere piin yinwege kagala kele na
{\IOR{3.9–6.9}}

\par }{\IO Nagafɔ wi Kajɛnmɛ yɛrɛwɛ sɛnrɛ
{\IOR{6.10–12.14}}

\par }{\IOB Yinwege kagala ke yɛgɛ
{\IOR{6.10–8.15}}

\par }{\IOB Yeresaga yɛn kajɛnmɛ pi na
{\IOR{8.16–9.10}}

\par }{\IOB Kajɛnmɛ naa Yara kapyere
{\IOR{9.11–11.6}}

\par }{\IOB Yaa Yɛnŋɛlɛ li jate yaa tanri li sɛnrɛ ti na 11.7-12



\par }{\MS KAJƐNŊƐ WI SƐNRƐ

\par }\ChapOne{1}{\MR 1.1–6.9

\par }{\SH Yiŋgi ki yɛn wa yinwege ki ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wi sɛnyoro ti nda, Davidi wi pinambyɔ we, wo ŋa wìla pye Zheruzalɛmu ca ki wunlunaŋa.


\par }{\Q \VS{2}Wagafe naa wagafe, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wo wì yo ma,

\par }{\Q wagafe naa wagafe, yaara ti ni fuun ti yɛn wagafe.


\par }{\Q \VS{3}Sɛnwee pyɔ wi maa yɛɛ yɛgɛ ki wɛri tunŋgo ŋga na laga dunruya wi ni,

\par }{\Q yiŋgi tɔnli wi ma kaa ta wa ki ni?


\par }{\Q \VS{4}Sɛrɛ nuŋgba woolo yirisaga ka ma yiri ma kari, sɛrɛ nuŋgba woolo yirisaga ka yɛgɛ ma pan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ tara ti yɛn wa ti yɔngɔlɔ ke ni sanga pyew.


\par }{\Q \VS{5}Yɔnlɔ ki ma yiri, yɔnlɔ ki ma saa to,

\par }{\Q ko puŋgo na, ki ma fyɛɛlɛ ma sɔngɔrɔ wa ki yirisaga naa.


\par }{\Q \VS{6}Tifɛlɛgɛ ki ma gbɔn ma kari yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri,

\par }{\Q mbe gbɔn mbe kari yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri;

\par }{\Q ki maa gbɔɔn na sunrugu sunrugu,

\par }{\Q mbe si sɔngɔrɔ wa ki torosaga lɛgɛ ki ni naa.


\par }{\Q \VS{7}Gbaanla pe ni fuun pe maa fuun ma saa na yiin wa kɔgɔje wi ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kɔgɔje wi fa yin gbɛn;

\par }{\Q ma sigi ta gbaanla pe maa fuun na kee kɛɛ ŋga na,

\par }{\Q pa pe koro na fuun na kee wa ki kɛɛ ki na suyi.


\par }{\Q \VS{8}Yaara pyew ti yɛn tege na;

\par }{\Q lere se ya mbege wogo ki yo mbege kɔ,

\par }{\Q yɛnlɛ laa te welege na,

\par }{\Q nuŋgbolo laa te logowo na.


\par }{\Q \VS{9}Kagala ŋgele kàa pye wa faa, ke yaa pan naa fɔnŋgɔ;

\par }{\Q kagala ŋgele kàa pye ma toro wa faa, ke yaa pye naa;

\par }{\Q yaraga ko ka kpɛ woro fɔnŋgɔ laga tara ti na.


\par }{\Q \VS{10}Ali na lere wa ka yaraga ka yan mbege yo ki wogo na fɔ: «Ye wele, yaraga ŋga ko yɛn fɔnŋgɔ,»

\par }{\Q ma yaa saga yan fɔ ki kala làa pye na piin faa, wagati titɔnlɔwɔ ŋa wì toro wa fafafa we yɛgɛ wi ni.


\par }{\Q \VS{11}Kagala ŋgele kè pye ma toro wa faa, lere se ya nawa to ke na naa,

\par }{\Q kagala ŋgele ke yaa pye puŋgo na, mbele pe yaa ka yiri puŋgo na, pe se ka nawa to ke na\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FR{1.11:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi sɛnrɛ ti mbe ya logo naa fɔ: Faa woolo mbele pè toro, lere se ya nawa to pe kagala ke na naa; mbele pe yaa yiri puŋgo na, pe kagala wele, mbele pe yaa ka yiri poro puŋgo na, pe se ka nawa to ke na.}}}.


\par }{\SH Kajɛnmɛ pi yɛn wagafe
\par }
{\PP \VS{12}Mi Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ mìla pye
Izirayɛli tara ti wunlunaŋa, ma cɛn wa Zheruzalɛmu ca.

\VS{13}Kala o kala li yɛn na piin laga tara ti na, mìla ki kɔn maga tɛgɛ ma yewe jɛŋgɛ ke ni fuun ke wogo na konaa ma ke cancan ma wele, ma yala kajɛnmɛ pi ni. Ke yɛn tege gbɔgɔ ka, ŋga Yɛnŋɛlɛ lì wa sɛnwee piile pe na paa tege.


\par }{\Q \VS{14}Koni mìgi wele maga yan fɔ kala o kala li yɛn na piin laga tara ti na, koro ke ni fuun yɛn wagafe,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\Q \VS{15}Yaraga ŋga kì kuru ki se ya mbe sin,

\par }{\Q yaraga ŋga woro wa, pe se ya mbege jiri.


\par }{\PP \VS{16}Mìla na yɛɛ pye fɔ: «Wele, mì kari yɛgɛ ma kajɛnmɛ gbɔɔ ta ma wɛ mbele fuun pàa keli ma cɛn wunluwɔ pi na na yɛgɛ wa Zheruzalɛmu ca pe na.» Mì kajɛnmɛ gbɔɔ naa jɛnmɛ gbɔɔ ta\XREF{†}{{\XO 1:16 }{\XO{1.16:
}}{\XT{1 Wunlu 3.12; 5.9-14}}}.

\VS{17}Mìla ki kɔn maga tɛgɛ wa na kotogo na mbege lagaja mbege jɛn yiŋgi ki yɛn kajɛnmɛ we, mbege jɛn yiŋgi ki yɛn lembigewe konaa yara kapyere ti ni. Ɛɛn fɔ mìgi wele maga yan fɔ ko fun ki yɛn paa lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\Q \VS{18}Katugu na maga kajɛnmɛ gbɔɔ ta, jatere piriwɛn gbɔɔ yɛn ma woo;

\par }{\Q maga jɛnmɛ gbɔɔ ta, tege gbɔgɔ ki yɛn ma wogo.




\par }\Chap{2}{\SH Dunruya katangala \newline  naa yarijɛndɛ ti ma yiŋgi yɔn
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mìla na yɛɛ pye fɔ: «Koni, mi yaa yɔgɔrimɔ kapyere pye mbe wele, mbe katangala ke tanwa pi li mbe wele.»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ko ki ni fuun ŋga ko yɛn wagafe.

\VS{2}A mì sho fɔ:

\par }{\Q «Titɛgɛrɛ ti yɛn lembigewe kala,

\par }{\Q yɔgɔrimɔ pila si kala yɔn.»


\par }{\MM \VS{3}Kona, a mì sigi kɔn maga tɛgɛ wa na nawa fɔ mi yaa koro wa na tijinliwɛ konɔ li ni, mbanla yɛɛ kan duvɛn wɔgɔ ki yeri, konaa mbanla yɛɛ le lembigewe pi ni. Mìla pye na jaa mbege jɛn ki tunŋgo ŋga sɛnwee piile paa piin laga tara ti na pe yinwege piliye yi ni, ki ma kajɛŋgɛ ŋga pye pe kan.


\par }{\PP \VS{4}Mì tunŋgbɔrɔ pye, ma yinrɛ kan na yɛɛ kan, ma
ɛrɛzɛn tiire sanri na yɛɛ kan\XREF{†}{{\XO 2:4 }{\XO{2.4-8:
}}{\XT{1 Wunlu 10.23-27; 2 Kuro 9.22-27}}}.

\VS{5}Mì naŋgɔ kɔlɔyɔ kɔn, ma tire kɛɛrɛ sanri na yɛɛ kan; mì tire nda ti maa sɛni ti cɛnlɛ pyew ta sanri wa ti ni.

\VS{6}Mì tɔnmɔ were wɔ na yɛɛ kan, mbe ta mbaa tipire yirifɔnndɔ ti sugurun ti tɔnmɔ pi ni.

\VS{7}Mì kulonambala naa kulojaala lɔ na yɛɛ kan. A pè piile se wa na go ki ni. Mì nɛrɛ naa simbaala konaa sikaala lɛgɛrɛ ta ma wɛ mbele fuun pàa keli ma cɛn na na wa Zheruzalɛmu ca pe na\XREF{†}{{\XO 2:7 }{\XO{2.7:
}}{\XT{2 Kuro 8.8-9}}}.

\VS{8}Mì warifuwe, naa tɛ gbogolo na yɛɛ kan fun, konaa wunlumbolo yarijɛndɛ naa tara ta yɛgɛ yarijɛndɛ ni. Mì yurukɔɔlɔ nambala naa jɛɛlɛ lagaja yurukɔgɔ ki na na yɛɛ kan. Mì jɛɛlɛ lɛgɛrɛ ta na yɛɛ kan fun, poro mbele pe yɛn nambala pe kandanlaga ye\XREF{†}{{\XO 2:8 }{\XO{2.8:
}}{\XT{1 Wunlu 10.10,14-22}}}.


\par }{\PP \VS{9}Mìla pye legbɔɔ ma wɛ mbele fuun pàa keli ma cɛn na na wa Zheruzalɛmu ca pe na. Konaa ki ni fuun, na kajɛnmɛ pìla pye na ni\XREF{†}{{\XO 2:9 }{\XO{2.9:
}}{\XT{1 Kuro 29.25}}}.

\VS{10}Yaraga ŋga fuun na yɛgɛ la yiri ki na, mi sila na yɛɛ kun ko ka kpɛ ni. Mi sila na yɛɛ kun yɔgɔrimɔ kala la kpɛ ni; katugu mìla pye na yɔgɔri na tunŋgo ki fanŋga na, ko kìla pye na tunŋgo tege ki ni fuun ki tɔnli we.


\par }{\PP \VS{11}Ko puŋgo na, tunndo nda fuun mì pye konaa tege ŋga mì te mari pye, a mì si jatere pye ki na. A mì sigi yan fɔ ko ki ni fuun ko yɛn wagafe, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we. Tɔnli woro ko ka kpɛ ni laga tara ti na.


\par }{\SH Lere pyew wi yɛn kufɔ
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a mì sigi lagaja mbe kajɛnmɛ, naa kambajɛnmɛ konaa yara kapyere ti cancan mbe wele. A mì silan yɛɛ yewe fɔ lere ŋa wi yaa ka cɛn wunluwɔ pi na wunlunaŋa wi yɔnlɔ, yiŋgi wi yaa ka pye fɔnŋgɔ, ŋga ki fa pye faa gbɛn?

\VS{13}Kì pye ma, mìgi wele maga yan fɔ kajɛnmɛ pì mbɔnrɔ ma wɛ lembigewe pi na, paa yɛgɛ ŋga na yanwa pì mbɔnrɔ ma wɛ diwi wi na we.


\par }{\Q \VS{14}Kajɛnŋɛ wi maa karisaga ki jɛn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige ki maa tanri wa diwi wi ni.

\par }{\MM Konaa ki ni fuun, mìgi kɔrɔsi maga yan, fɔ pe pe ni fuun shyɛn pe kɔlɔmɔ pi yɛn nuŋgba.

\VS{15}A mì silan yɛɛ pye fɔ: «Lembige ki yaa ka kɔ yɛgɛ ŋga na, pa mi yaa ka kɔ ma fun. Kì pye ma, na kajɛnmɛ pi tɔnli wo yɛn yiŋgi?» A mì silan yɛɛ pye ma yo fɔ ko fun ko yɛn wagafe.

\VS{16}Katugu leele pe se koro mbaa nawa tuun kajɛnŋɛ wi kala li na mbe mɔ mbe sa wɛ lembige ki kala li na. Sanni la kee wa yɛgɛ, leele pe ma fɛgɛ pe ni fuun shyɛn pe kala li na. Ɛnhɛn, kajɛnŋɛ wi ma ku, lembige ki ma ku fun.


\par }{\PP \VS{17}Kì pye ma, yinwege kìlan mbɛn, katugu mi wo yeri, kagala ŋgele ke yɛn na piin laga tara ti na, ke yɛn jɔlɔgɔ; ko ki ni fuun ko yɛn wagafe paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\SH Mbaa tunŋgo piin la tege \newline  ki tɔnli wo yɛn yiŋgi
\par }
{\PP \VS{18}Tunŋgo ŋga fuun mì pye ma te laga tara ti na, ki ni fuun kìlan mbɛn; katugu mi yaa ka kari mbege tɔnli wi yaga ŋa wi yaa ka pan na puŋgo na wo kan.

\VS{19}Ambɔ ki jɛn na kaa pye wi yaa ka pye kajɛnŋɛ nakoma lembige? Ma si yala mìlan yɛɛ te ma tunŋgo ŋga fuun pye na kajɛnmɛ pi ni laga tara ti na, ko fɔ wo wi yaa ka pye ki tɔnli wi tafɔ. Ko ki ni fuun ŋga ko yɛn wagafe.

\VS{20}Kì pye ma, tunŋgo ŋga fuun mì pye laga tara ti na, a kì silan jatere wi piri na na.

\VS{21}Lere wa maa tunŋgo ki pye kajɛnmɛ ni, naa jɛnmɛ ni konaa mbe fanŋga ta ki ni. Ɛɛn fɔ wi ma kaa ki tɔnli wi yaga wa yɛgɛ kan, ŋa wi sigi tege ka te. Ko fun ko yɛn wagafe, ma pye kayaŋga gbɔgɔ.

\VS{22}Tunŋgo ŋga fuun sɛnwee wi maa piin na tege laga tara ti na, konaa tege ŋga fuun wi ma taga wi yɛɛ na wa ki ni, yiŋgi tɔnli wi yaa ka ta wa ki ni?

\VS{23}Wi yinwege piliye yi ni fuun yi ma pye tege ni, wi tunndo ti maa jatere wi piri wi na. Ali yɛrɛ yembinɛ wila wogosaga ta. Ko fun ko yɛn wagafe\XREF{†}{{\XO 2:23 }{\XO{2.23:
}}{\XT{Zhɔbu 5.7; 14.1}}}.


\par }{\PP \VS{24}Yaraga ko ka woro wa ma mbɔnrɔ sɛnwee wi yeri mbe pye, kaawɔ mbe li mbe wɔ konaa mbaa yɔgɔri wi tunŋgo tɔnli wi kala na. Ɛɛn fɔ ko fun mìgi wele maga yan fɔ Yɛnŋɛlɛ lo li ma ko pye sɛnwee wi kan\XREF{†}{{\XO 2:24 }{\XO{2.24:
}}{\XT{Yofɔ 3.13; 5.17; 9.7; Eza 56.12; Luki 12.19; 1 Korɛn 15.32}}}.

\VS{25}Ambɔ wi mbe ya mbaa nii mbaa yɔgɔri, na Yɛnŋɛlɛ li sigi kan wi yeri?

\VS{26}Katugu lere ŋa kala ka Yɛnŋɛlɛ li ndanla, li ma kajɛnmɛ, naa jɛnmɛ konaa yɔgɔrimɔ kan wi yeri. Ɛɛn fɔ li ma ti kapege pyefɔ wo maa tunŋgo piin na yarijɛndɛ gbogolo, mbe kari yaga ŋa wi kala li yɛn mali ndanla wo kan\XREF{†}{{\XO 2:26 }{\XO{2.26:
}}{\XT{Zhɔbu 32.8; Yomi 2.6}}}. Ko fun ko yɛn wagafe, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.




\par }\Chap{3}{\SH Kala li ni fuun naa li wagati
\par }
{\Q \VerseOne{1}Kala li ni fuun naa li wagati,

\par }{\Q kala pyew naa li pyesanga laga tara ti na.


\par }{\Q \VS{2}Lere sesanga yɛn wa, kusanga yɛn wa.

\par }{\Q Tire sanrisanga yɛn wa, ti kɔlɔgisanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{3}Lere gbosanga yɛn wa, wi sagalama sanga yɛn wa.

\par }{\Q Go jansanga yɛn wa, ki kansanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{4}Gbelesanga yɛn wa, titɛgɛrɛ sanga yɛn wa.

\par }{\Q Kunwɔ gbelesanga yɛn wa, yɔrɔ sanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{5}Sinndɛɛrɛ wasanga yɛn wa, sinndɛɛrɛ gbogolosanga yɛn wa.

\par }{\Q Mbe magala yɛɛ ni mbe shari ko sanga yɛn wa, yaga ka magala ye yɛɛ ni mbe shari ko sanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{6}Yaraga jasanga yɛn wa, yaraga puŋgosanga yɛn wa.

\par }{\Q Yaraga tɛgɛsanga yɛn wa, yaraga wasanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{7}Paraga ki walisanga yɛn wa, ki yɔlisanga yɛn wa.

\par }{\Q Lere wi pyerisanga yɛn wa, wi parasanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{8}Ndanlawa sanga yɛn wa, lere panrasanga yɛn wa.

\par }{\Q Malaga gbɔnsanga yɛn wa, yɛyinŋge sanga yɛn wa.


\par }{\PP \VS{9}Tunmbyee wi ma tege ŋga te, yiŋgi tɔnli wi ma ta wa ki ni?

\VS{10}Tege ŋga Yɛnŋɛlɛ lì wa sɛnwee piile pe na mbe pe kuru, mìgi wele maga yan.

\VS{11}Lì kala pyew li pye ma li yɔn li sanga wi na. Lì yɛrɛ wagati kɔsaga fu woo wi jatere wi le wa sɛnwee wi kotogo na. Konaa ki ni fuun, tunŋgo ŋga Yɛnŋɛlɛ lì pye, mbege lɛ wa ki lɛsaga fɔ sa gbɔn wa ki kɔsaga, sɛnwee wi se ya mbege kɔrɔ wi jɛn mbe sa yiri wa.

\VS{12}A mì sigi jɛn fɔ kala lo la woro ma mbɔnrɔ sɛnwee wi yeri mbe pye, kaawɔ mbaa yɔgɔri konaa mbaa katangala ke tanwa pi nii wi yinwege piliye yi ni.

\VS{13}Na lere o lere kaa nii, mbaa woo, mbaa wi kɛɛ tunndo ti tɔnli wi nii, wi daga mbege jɛn fɔ ko yɛn Yɛnŋɛlɛ li yarikanga.


\par }{\PP \VS{14}Mìgi kɔrɔsi maga yan fɔ yaraga ŋga fuun Yɛnŋɛlɛ li ma gbegele, ki ma koro wa fɔ sanga pyew. Yaraga ka se ya taga ki na, yaraga ka se si ya kɔn ki na. Yɛnŋɛlɛ lì ko pye ma, jaŋgo sɛnwee wila fyɛ li yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{15}Kala o kala li yɛn wa nala, làa pye faa ma toro;

\par }{\Q kala o kala li yaa ka pye puŋgo na, lo la pye faa makɔ.

\par }{\Q Kagala ŋgele kè toro makɔ, Yɛnŋɛlɛ li ma ti ke ma sɔngɔrɔ ma pan.


\par }{\SH Kala pyew li kɔsaga \newline  ko ki yɛn kunwɔ we
\par }
{\PP \VS{16}Mìgi wele maga yan laga tara ti na naa, fɔ kaselege ki ja daga mbe pye laga ŋga na, tipege ki maa piin wa ki yɔnlɔ; kasinŋge ki ja daga mbaa piin laga ŋga na, tipege ki maa piin wa ki yɔnlɔ.

\VS{17}Kona, a mì silan yɛɛ pye fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn lesinŋɛ wo naa lepee wi na, katugu kala pyew naa li pyesanga, kapyege pyew naa ki pyesanga.»


\par }{\PP \VS{18}A mì sigi yo na yɛɛ kan sɛnwee piile pe wogo na, fɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛn na pe waa na wele, jaŋgo mbege naga pe na fɔ poro naa yaayoro ti ni pe yɛn yaraga nuŋgba.

\VS{19}Katugu sɛnwee wi kɔlɔmɔ po naa yaayogo ki kɔlɔmɔ pi ni pi yɛn nuŋgba. Sɛnwee wi ma ku, yaayogo ki ma ku fun. Yinwege wɔnwɔn nuŋgba po pi yɛn pe ni fuun shyɛn pe ni. Sɛnwee wii mbɔnrɔ yaayogo ki na kala la kpɛ ni, katugu kala pyew li yɛn wagafe.

\VS{20}Pe ni fuun pe yɛn na kee wa laga nuŋgba ki ni. Pa pe ni fuun pè yiri wa taambugɔ ki ni, pa pe ni fuun pe yaa ka sɔngɔrɔ wa taambugɔ ki ni naa.

\VS{21}Ambɔ ki jɛn na kaa pye sɛnwee ka ku wi yinnɛ li ma kari naayeri wa yɛnŋɛlɛ na, yaayogo ka ku ko yinnɛ lo ma tigi wa tara ti nɔgɔna.


\par }{\PP \VS{22}Mìgi wele maga yan fɔ kala lo la woro ma mbɔnrɔ sɛnwee wi yeri mbe pye, kaawɔ mbaa yɔgɔri wi tunŋgo tɔnli wi kala na. Ko ki yɛn wi tasaga ye, katugu ŋga ki yaa kaa piin laga wi puŋgo na wi kuŋgɔlɔ, ambɔ wi yaa kaa sɔngɔrɔ laga dunruya na wi pan wigi yan?




\par }\Chap{4}{\SH Sɛnwee piile pe yɛɛ jɔlɔkala \newline  naa pe tege laga cɛnwɛ pi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, jɔlɔgɔ ŋga fuun leele pe maa tari pe yɛɛ na laga tara ti na, a mì sigi wele maga yan fun.

\par }{\Q Pe yɛn na mbele jɔlɔ, pe yɛn na gbele, ɛɛn fɔ lere kpɛ woro wa mbe pe kotogo ki sogo pe na.

\par }{\Q Fanŋga ki yɛn pe jɔlɔfɛnnɛ pe yeri, ɛɛn fɔ lere kpɛ woro wa mbe pe kotogo ki sogo pe na.


\par }{\MM \VS{2}Kona, a mì sigi yo ma yo fɔ mbele pè ku makɔ, poro wogo ko mbɔnrɔ weele poro na, poro mbele pe yɛn yinwege na we.

\VS{3}Ɛɛn fɔ lere ŋa pe fa se, wo ŋa wi fa tipere nda ti yɛn na piin laga tara na ti yan, wo mbɔnrɔ poro pe ni fuun shyɛn poro na.


\par }{\PP \VS{4}Mìgi wele maga yan fun fɔ sɛnwee wi maa wi yɛɛ tege na wi tunŋgo ki piin kila yɔngɔ, katugu wi cɛnyɛɛnlɛ pe yaritara ti ma yenjara yirige wi ni. Ko fun ki yɛn wagafe, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\PP \VS{5}Lembige ki maga kɛyɛn yi migi yi yɛɛ ni ma cɛn na wele, mbege yɛɛ jɔgɔ.

\VS{6}Ma kɛɛ yɛnlɛ nuŋgba ta konaa wogosaga jɛnri ni, ko mbɔnrɔ ma kɛɛ yɛnlɛ shyɛn ta konaa yɛwɛrɛgɛ ni ko na. Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\PP \VS{7}Mì kala la wele ma yan, na li yɛn wagafe laga tara ti na.

\VS{8}Lere wa ma pye wa, wi yɛn wi nuŋgba, lere wa yɛgɛ woro wi ni. Pyɔ woro wi yeri, nɔsepyɔ woro wi yeri. Ɛɛn fɔ wi maa tunŋgo piin sanga pyew. Wi yɛgɛ na tin yarijɛndɛ lɛgɛrɛ tawa na. Konaa ki ni fuun, wi maa yɛɛ pye fɔ: «Mi yɛn naga tunŋgbɔlɔ na li piin, mala yɛɛ kun katangala ke ni ambɔ fɔ kan?» Ko fun ko yɛn wagafe, ma pye nandangawa kala.


\par }{\PP \VS{9}Leele shyɛn mbe pye pe yɛɛ ni ko mbɔnrɔ lere nuŋgba na, katugu leele shyɛn tunŋgo tɔnli wo ma pye ma gbɔgɔ.

\VS{10}Pe shyɛn pe ni, na nuŋgba ka to, sanŋa wi maa yirige. Ɛɛn fɔ lere ŋa wi yɛn wi nuŋgba, tege yɛn ki fɔ wi wogo, na wi ka to, lere woro wa mboo yirige.

\VS{11}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, na leele shyɛn ka sinlɛ pe yɛɛ tanla, pe maa tufunwɔ nii pe yɛɛ ni. Ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa sinlɛ wi yɛ, wi yaa tufunwɔ po le wi yɛɛ ni mɛlɛ?

\VS{12}Lere nuŋgba mbe ya naŋa nuŋgba ni, ɛɛn fɔ nambala shyɛn poro mbe ya yere mboo sige. Mana na pè pili garipiile taanri ni, li kɔnwɔ na tanla.


\par }{\PP \VS{13}Lefɔnŋɔ fyɔnwɔ fɔ ŋa wi yɛn kajɛnŋɛ, wì mbɔnrɔ wunlunaŋa lelɛɛ ŋa wi yɛn lembige wi na, wo ŋa wila yɛnlɛ yɛrɛwɛ sɛnrɛ na we.

\VS{14}Ali na ki ka pye ki lefɔnŋɔ wì yiri wa kaso wi ni, mɛɛ cɛn wunluwɔ pi na, nakoma ki pye poo se wa fyɔnwɔ pi ni wa wunluwɔ tara ti ni, ko mbɔnrɔ.

\VS{15}Mìgi wele maga yan fɔ sɛnwee piile mbele fuun pe yɛn yinwege na laga tara ti na, ko lefɔnŋɔ cɛnlɛ ŋa wi yaa cɛn wunluwɔ pi na wa wunlunaŋa lɛɛ wi yɔnlɔ, wo pe ma taga wi puŋgo na.

\VS{16}Leele mbele pàa taga ki wunlunaŋa wi puŋgo na, ki janwa wi yɔn ki saa jɛn. Ma si yala, setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na, wi kala li se ka yɔgɔrimɔ kan poro yeri. Ko fun ko yɛn wagafe, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\SH Sɛnwee wi daga \newline  mbaa wi sɛnyoro ti kɔrɔsi
\par }
{\PP \VS{17}Na ma kaa yiin wa Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔgo ki ni, ma daga mbaa ma tangalɔmɔ pi kɔrɔsi. Ma fulo wa maa nuru Yɛnŋɛlɛ li yeri, ko mbɔnrɔ ma sa
saraga wɔ paa lembige saraga wɔmɔ yɛn ko na; katugu lembire to naga jɛn mbe yo kapege ti yɛn na piin.




\Chap{5}\VerseOne{1}Maga ka fyɛɛlɛ mbe sɛnrɛ ta yirige wa ma yɔn, maga ka fogolo mbe
yɔn fɔlɔ lɛ Yɛnŋɛlɛ li yeri; katugu Yɛnŋɛlɛ lo yɛn wa yɛnŋɛlɛ na, mboro wo yɛn laga tara ti na. Ki kala na, maga kɔɔn sɛnyoro ti lɛgɛ.

\VS{2}Jatere lɛgɛrɛ ti maa paan wɔɔnrɔ ni, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, sɛnlɛgɛrɛ maa yinrigi wa lembige ki yɔn.


\par }{\PP \VS{3}Na maga yɔn fɔlɔ kɔn Yɛnŋɛlɛ li yeri, maga ka mɔ mbeli yɔn fili, katugu lembire ti kapyege ki woro ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla. Ki kala na, na maga yɔn fɔlɔ kɔn, mali yɔn fili\XREF{†}{{\XO 5:3 }{\XO{5.3:
}}{\XT{Yuuro 66.13-14}}}.

\VS{4}Maga ka yɔn fɔlɔ kɔn ko mbɔnrɔ mali kɔn maga si kali tɔn ko na.

\VS{5}Maga ka ti ma yɔn kɔɔn le kapege. Maga kaga yo Yɛnŋɛlɛ li pitunŋɔ\FTNT{†}{{\FR 5:5 }{\FR{5.5:
}}{\FT{Pitunŋɔ ŋa sɛnrɛ tì yo wo wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔfɔ we.}}} wi kan fɔ: «Mìla wa ma la maga yɔn fɔlɔ li kɔn win.» Ki ka pye ma, pa Yɛnŋɛlɛ li yaa nawa ŋgban ma ni ma sɛnyoro ti kala na, mbɔɔn kɛɛ tunŋgo pyew ki jɔgɔ.

\VS{6}Yɛgɛ ŋga na wɔɔnrɔ ti ka lɛgɛ mbe toro, ti ma pye go fu, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, sɛnrɛ ti ka lɛgɛ mbe toro, ti ma pye go fu. Ki kala na, ma daga mbaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.


\par }{\SH Fanŋga fɛnnɛ pe lejɔlɔgɔ
\par }
{\PP \VS{7}Na maga ki yan tara ta ni pe yɛn na fyɔnwɔ fɛnnɛ pe jɔlɔ, ma je kaselege konaa kasinŋge ki na, kiga ka to ma yɔn na; katugu fanŋga fɔ wa ma pye fanŋga fɔ wa go na, fanŋga fɔ wa yɛgɛ yɛn poro pe ni fuun shyɛn poro go na.

\VS{8}Tara ti tɔnli wi ma pye lere pyew wi woo. Ali wunlunaŋa wo jate wi kala pyew pa li maa yinrigi wa kɛɛrɛ ti ni\FTNT{†}{{\FR 5:8 }{\FR{5.8:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ali wunlunaŋa wo jate wi kala pyew pa li maa yinrigi wa kɛɛrɛ ti ni}} ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi logowo pi yɛn ma ŋgban. Pèle ki kanŋga ma yo fɔ:
{\QT{Wunlunaŋa ŋa wi ma ti kɛɛrɛ tunŋgo wogo ki ma pye kagbɔgɔ yɔn, wo wi yɛn ma yɔn tara ti go na.}}}}}.


\par }{\SH Penjagbɔrɔ ti yɛn toroyaraga
\par }
{\PP \VS{9}Lere o lere penjara ti yɛn maa ndanla, wi yɛnlɛ na tin ti na. Lere o lere yarijɛndɛ tawa pi yɛn maa ndanla, wi tawa pila wi yɛnlɛ tin. Ko fun ko yɛn wagafe.

\VS{10}Na ma yarijɛndɛ ti ka lɛgɛ, ti lifɛnnɛ pe ma lɛgɛ fun. Naga yɛn ma, ti tafɔ wo tɔnli wo yɛn yiŋgi? Kaawɔ naa wìri yan yɛnlɛ ni ko cɛ.

\VS{11}Tunmbyee wi yaakara jɛnri ta ma ka wi yo, nakoma wi yaakara lɛgɛrɛ ta ma ka wi yo, wi ma wɔnlɔndanwa ta yembinɛ. Ɛɛn fɔ penjagbɔrɔ fɔ wi tawa gbɔɔ pi maga kan wila ya mbe wɔnlɔ.


\par }{\PP \VS{12}Mì kapege gbɔgɔ ka yan laga tara ti na, ko yɛn fɔ: Penjagbɔrɔ fɔ wi maa wi penjara ti gbogolo wi yɛɛra jɔlɔgɔ ki mɛgɛ ni.

\VS{13}Ki penjagbɔrɔ ti ma kaa jɔgɔ wi yeri kawaga ka ni. Ali na ki lerefɔ wi ka ka pyɔ se, ki pyɔ wila ka yaraga ka kpɛ ta wa ki penjara ti ni.

\VS{14}Ki naŋa wìla yiri wa wi nɔ wi lara ma pan kɛwara yɛgɛ ŋga na, pa wi yaa ka sɔngɔrɔ mbe kari kɛwara ma, wi se ka kari wi tunŋgo tɔnli wa kpɛ ni wi kɛɛ\XREF{†}{{\XO 5:14 }{\XO{5.14:
}}{\XT{Zhɔbu 1.21; Yuuro 49.18; 1 Timo 6.7}}}.

\VS{15}Ko fun ki yɛn kapege gbɔgɔ ka. Sɛnwee wìla se ma pan waga yɛgɛ ŋga na, pa wi yaa ka sɔngɔrɔ mbe kari waga ma. Kona yiŋgi tɔnli wì ta wa wi tunŋgo ki ni? Wi tunŋgo tɔnli wì yiri tifɛlɛgɛ.

\VS{16}Mbe taga wa ko na, wùu yinwege ki ni fuun ki pye wa yɛsanga ki ni, naa jɔlɔgɔ ki ni, naa nandangawa pi ni konaa kayaŋga ki ni.


\par }{\PP \VS{17}Mìgi wele maga yan fɔ ŋga kì mbɔnrɔ sɛnwee wi yeri mbe pye, ko yɛn mbaa nii mbaa woo konaa mbaa yɔgɔri wi tunŋgo tɔnli wi kala na, wi yinwege piliye yan Yɛnŋɛlɛ lì kan wi yeri yi ni. Ko ki yɛn wi tasaga ye.

\VS{18}Na Yɛnŋɛlɛ li ka penjagbɔrɔ ti kan lere o lere yeri mboo pye yarijɛndɛ tafɔ, mbe ti ki fɔ wila ti tanwa pi nii, mbaa yɔgɔri wi tunŋgo tɔnli wi kala na, ko yɛn Yɛnŋɛlɛ li yarikanga.

\VS{19}Ki lerefɔ wila la sɔnri wi yinwege kì were yɛgɛ ŋga na ki na naa, katugu Yɛnŋɛlɛ lùu nawa pi yin yɔgɔrimɔ ni.




\par }\Chap{6}{\SH Mbe yarijɛndɛ ta, \newline  maga ka ya mberi tanwa pi li
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mì kapege ka yɛgɛ yan laga tara ti na, ŋga ki yɛn na sɛnwee piile pe jɔlɔ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{2}Lere wa yɛn wa, Yɛnŋɛlɛ li ma penjagbɔrɔ kan wi yeri, naa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ni konaa gbɔgɔwɔ ni. Yaraga ŋga fuun ki la yɛn wi na, wi maga ta. Konaa ki ni fuun, Yɛnŋɛlɛ laa wi yaga wila ti tanwa pi nii, ɛɛn fɔ lere wa yɛgɛ wi ma kaa nari nii. Ko fun ki yɛn wagafe, ma pye jɔlɔgɔ gbɔgɔ.

\VS{3}Lere wa mbe ya mbe pyɔ cɛnmɛ se, mbe yinwetɔnlɔgɔ ta. Ali na wi ka yinwetɔnlɔgɔ ta yɛgɛ o yɛgɛ, mbe sigi ta wii yɔgɔrimɔ kpɛ ta wi yarijɛndɛ ti ni, fanga yɛrɛ si ta mboo gboo wi le, kona, mi wo yeri, pyɔ ŋa pè se, a wì toro, wi wogo kì mbɔnrɔ wi na.

\VS{4}Katugu ki pyɔ pòo se wagafe, wì sɔngɔrɔ ma kari wa diwi wi ni. Wi mɛgɛ kì koro wa larawa.

\VS{5}Ki pyɔ wii funwa pi yan, wii si yinwege kala la kpɛ jɛn. Wo yɛn yɛyinŋge na ma wɛ ŋa wì yinwetɔnlɔgɔ ta wi na.

\VS{6}Ali na lere wa ka yɛlɛ waga keleŋgele tɛgɛsaga shyɛn ta yinwege ki ni, mbe sigi ta wii fɛrɛwɛ ta, ko yaa yiŋgi yɔn wi kan? Katugu pa pe ni fuun paa kee wa laga nuŋgba ki ni.


\par }{\SH Sɛnwee wi yɛnlɛ na tin yaraga na
\par }
{\PP \VS{7}Sɛnwee wi maa tunŋgo piin na tege wi yɔn suro to kala na; konaa ki ni fuun, wi yɛgɛ na tin yaraga na.

\VS{8}Yiŋgi tɔnli kajɛnŋɛ wi ta ma saa wɛ lembige ki na? Na fyɔnwɔ fɔ wi ka wi yɛɛ yingiwɛ jɛn sɛnwee piile pe sɔgɔwɔ, ko yaa yiŋgi yɔn wi kan?

\VS{9}Sɛnwee wi kaa yaraga ŋga yaan yɛnlɛ ni, ko mbɔnrɔ ma wɛ wi jatere wila wi tile wila kee wi yɛnlɛ yaara ti kɔrɔgɔ ko na. Ko fun ki yɛn wagafe paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na tifɛlɛgɛ ki puro mbege yigi we.


\par }{\MS NAGAFƆ WI KAJƐNMƐ YƐRƐWƐ SƐNRƐ

\par }{\MR 6.10–12.14

\par }{\SH Kajɛnmɛ yɛrɛwɛ
\par }
{\PP \VS{10}Yaraga o yaraga ki yɛn laga makɔ, ki mɛgɛ kì jɛn maga lɛ wa faa. Sɛnwee wi yɛn yaraga ŋga cɛnlɛ, ki yɛn ma jɛn. Wila ya mbe kendige wɔ lere ŋa wi fanŋga kì wɛ wi wogo ki na wi ni.

\VS{11}Na sɛnrɛ ti ka lɛgɛ, ti gbɔɔ ma pye wagafe. Lere na tɔnli kpɛ ta wa ti ni.

\VS{12}Sɛnwee wi yinwege piliye yi woro yaraga ka. Wi yinwege ŋga kì were, ki ma toro paa yinmɛ yɛn. Yaraga ŋga kì yɔn sɛnwee wi kan, ambɔ ki jɛn? Ŋga ki yaa ka pye laga tara na wi puŋgo na, ambɔ wi mbe ya mbege yo wi kan?




\par }\Chap{7}{\SH Ŋga kì yɔn sɛnwee wi kan \newline  wi yinwege ki ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mɛtanga tawa pì mbɔnrɔ sinmɛ nuwɔ taan sɔnŋgbanga woo na,

\par }{\Q sɛnwee wi kupilige kì mbɔnrɔ wi sepilige ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mbe kari kunwɔ go ni

\par }{\Q kì mbɔnrɔ mbe kari liwɛn gbɔɔ lisaga ko na;

\par }{\Q katugu kunwɔ po pi yɛn lere pyew wi kɔsaga ye.

\par }{\Q Sɛnwee piile pe daga mbaa sɔnri ki wogo ki na jɛŋgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yɛsanga kì mbɔnrɔ titɛgɛrɛ na,

\par }{\Q katugu yɛsanga ki ma ti sɛnwee wi ma jatere jɛnŋɛ ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kajɛnŋɛ wi maa jatere piin kunwɔ go wogo ki na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige ko maa jatere piin katangala pyege go ko na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mbe kajɛnŋɛ wi yɛrɛwɛ sɛnŋgbanra ti logo,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ lembige ki yuuro logowo po na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wuuro ti maa fuunru wa kasɔn ki ni cɔgɔ ki nɔgɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa lembige ki titɛgɛrɛ ti ma pye ma fun.

\par }{\Q Ko fun ki yɛn wagafe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mbe jɔlɔgɔ ki taga kajɛnŋɛ wi na, ki maa pye lembige,

\par }{\Q yarikanra ti ma sɛnwee wi jatere jɛnŋɛ wi jɔgɔ wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kala li kɔsaga kì mbɔnrɔ li lɛsaga ki na,

\par }{\Q mbaa kala kunni yɛɛ ni kì mbɔnrɔ yɛɛ gbɔgɔwɔ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Maga kaa kɔnrɔ taa jaga jaga,

\par }{\Q katugu naŋgbanwa pi ma pye lembire to woo\XREF{†}{{\XO 7:9 }{\XO{7.9:
}}{\XT{Zhaki 1.19}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Maga ka yewe mbe yo fɔ: «Yiŋgi na faa wagati wo la si tanla nala wo na?»

\par }{\Q Katugu ki yewige ki woro kajɛnmɛ wogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kajɛnmɛ pi yɛn ma yɔn paa kɔrɔgɔ yɛn,

\par }{\Q mbele fuun pe yɛn yinwege na, pe maa tɔnli taa wa pi ni.


\par }{\Q \VS{12}Kajɛnmɛ pi ma lere fɛrɛ tɔn paa yɛgɛ ŋga na penjara ti ma lere fɛrɛ tɔn we;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnmɛ pi kayɔngɔ ko yɛn fɔ mbele kaa ta, pi ma yinwege kan pe yeri.

\par }{\Q Ki kala na, mboo jɛn ki yɛn tɔnli ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yɛnŋɛlɛ li kapyegele ke wele!

\par }{\Q Yaraga ŋga kì kuru, ambɔ wi mbe ya mbege sin?


\par }{\Q \VS{14}Fɛrɛwɛ pilige ka pan, maa yɔgɔri!

\par }{\Q Ɛɛn fɔ jɔlɔgɔ pilige ka pan, maa sɔnri!

\par }{\Q Katugu Yɛnŋɛlɛ lo lìgi kagala shyɛn ke pye ma ke yala,

\par }{\Q jaŋgo ŋga ki yaa ka pye sɛnwee wi puŋgo na, wiga kaga jɛn.


\par }{\SH Sɛnwee wi daga \newline  mbaa kasinŋge piin \newline  konaa mbe kajɛnmɛ ta
\par }
{\PP \VS{15}Na yinwege jɛnri ŋga mì pye ki ni, ko ŋga ki woro yaraga ka, mìgi kagala ŋgele ke ni fuun ke yan. Lesinŋɛ wa ma ku fyaw, ali mbege ta wi yɛn ma sin; ma si yala lepee wa ma yinwetɔnlɔgɔ ta wi tipewe po naa ki ni fuun ni.

\VS{16}Maga kɔɔn yɛɛ pye lesinŋɛ mbe sa toro, maga si kɔɔn yɛɛ pye kajɛnŋɛ mbe sa toro. Yiŋgi na mɛɛ ma yɛɛ jɔgɔ?

\VS{17}Maga ka pye lepee mbe sa toro, maga si ka pye lembige fun. Yiŋgi na ma yaa ti ma ku fyaw, na ma kusanga wi fa gbɔn gbɛn?

\VS{18}Ki yɛn ma yɔn, maga yɛrɛwɛ sɛnrɛ shyɛn nda ti yigi, maga ka ti ta mbe shɔ ma yeri ti shyɛn ti ni; katugu lere o lere wi maa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, wi yaa yigilɔmɔ ta ki kagala shyɛn ŋgele ke na.


\par }{\PP \VS{19}Kajɛnmɛ pi ma fanŋga kan kajɛnŋɛ wi yeri mbe wɛ ca ki fanŋga fɛnnɛ kɛ na.

\VS{20}Lere wo wa woro sinŋɛ laga dunruya wi ni, ŋa wi maa kajɛŋgɛ piin, wi fa wa mbe la mbe kapege pye.


\par }{\PP \VS{21}Maga kaa sɛnrɛ nda fuun leele pe maa yuun ti nuru, nakoma ma yaa kaga logo fɔ ma tunmbyee wi yɛn na sɛnpere yuun ma kanŋgɔlɔ;

\VS{22}katugu mboro yɛrɛ jate màga jɛn ma yo wagati lɛgɛrɛ na mà sɛnpere yo pele yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{23}Mìgi kagala ŋgele ke ni fuun ke cancan ma wele kajɛnmɛ pi fanŋga na, a mì silan yɛɛ pye fɔ: «Mila jaa mbe kajɛnmɛ ta.» Ɛɛn fɔ kajɛnmɛ pi laga la lali na ni.

\VS{24}Yaraga ŋga ki yɛn wa, ki yɛn ma lali, ki kɔrɔ wì jugo fɔ ma jugo. Ambɔ wi mbe ya mbege jɛn mbe wali ki na?

\VS{25}Kona, a mì silan yɛɛ kan na kotogo ki ni fuun ki ni, jaŋgo mbe kajɛnmɛ po naa kagala ke pyego ki ni ti sagaja, mberi cancan mbe wele, mberi kɔrɔ jɛn; a mì sigi wele maga yan fɔ mbe pye lepee ki yɛn lembigewe, fɔ kambajɛnmɛ pi yɛn yara kapyere.


\par }{\PP \VS{26}Mì kala la yɛgɛ wele ma yan, na lì pe ma wɛ kunwɔ pi na. Lo yɛn fɔ jɛlɛ ŋa wi yɛn paa pɛnɛ yɛn mbe lere yigi, wi nawa pi yɛn paa mɛrɛ yɛn, wi kɛyɛn yi yɛn paa yɔngɔwɔ yɛn, mba pi ma lere pɔ. Lere ŋa wi kala li yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla, wo ma shɔ wi yeri. Ɛɛn fɔ wi ma kapege pyefɔ wo yigi.


\par }{\PP \VS{27}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wì yo fɔ: «Mì kagala ke cancan nuŋgba nuŋgba mbe ke pyego ki jɛn, ŋga mì yan wa koyi ŋga.

\VS{28}Mi yɛn na yaraga nuŋgba ki lagajaa ali ma pan ma gbɔn yiŋgɔ, mi fa yɛgɛ ta ki na gbɛn. Mì naŋa nuŋgba ta wa nambala wagakele (1 000) sɔgɔwɔ; ŋa wi yɛn ki naŋa sinŋɛ we; ɛɛn fɔ wa jɛɛlɛ pe ni fuun pe sɔgɔwɔ, mii jɛlɛ nuŋgba yan wa, ŋa wi yɛn ki jɛlɛ.

\VS{29}Kala nuŋgba mì yan wa, loli na fɔ: ‹Yɛnŋɛlɛ lì sɛnwee wi da lesinŋɛ, ɛɛn fɔ sɛnwee wo wì kapyere ti lagaja mari ŋgban wi yɛɛ na.› »




\par }\Chap{8}{\SH Mbaa wunlunaŋa wi gbogo, \newline  ko ki naga fɔ ma yɛn kajɛnŋɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ambɔ wi yɛn kajɛnŋɛ jate wo?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya mbe kagala ke kɔrɔ jɛn?

\par }{\Q Kajɛnmɛ pi ma ti sɛnwee wi yɛgɛ welewe pi ma tanla,

\par }{\Q wi yɛsanga ki ma kɔ ma kanŋga yɔgɔrimɔ.


\par }{\Q \VS{2}Mì yo fɔ: «Ta tanri wunlunaŋa wi sɛnyoro ti na,

\par }{\Q wuguro nda mà wugu ki wogo ki na Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na ti kala na.»


\par }{\Q \VS{3}Maga ka fyɛɛlɛ mbe yiri le wi yɛgɛ sɔgɔwɔ (mbe je wi fanŋga ki na).

\par }{\Q Kapyege ŋga ki yɛn maa mbɛn, maga ka koro mbaa ki piin kapɔrɔ ni,

\par }{\Q katugu kala o kala li wunlunaŋa wi ndanla, lo wi ma pye.


\par }{\Q \VS{4}Ma jɛn wunlunaŋa wi sɛnyoro ti ma pye fanŋga ni,

\par }{\Q ambɔ wi mbe ya mboo yɔn kanŋga, mbe yo fɔ: «Yiŋgi maa piin yɛɛn?»


\par }{\Q \VS{5}Lere ŋa kaa tanri wi sɛnyoro ti na, kapege se gbɔn wo na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnŋɛ wi maga jɛn fɔ kiti sinŋɛ kɔnsanga yɛn wa.


\par }{\Q \VS{6}Katugu kala pyew naa li pyesanga konaa li pyelɔmɔ wi;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kapegbɔgɔ kayi ki yɛn sɛnwee pyɔ wi na.


\par }{\Q \VS{7}Ŋga ki yaa ka pye puŋgo na, sɛnwee se ya mbege jɛn.

\par }{\Q Ki yaa ka pye yɛgɛ ŋga na, ambɔ wi mbe ya mbege yo wi kan?


\par }{\Q \VS{8}Sɛnwee pyɔ wo wa kpɛ yinwege woro wi kɛɛ mbe yo wi se ku,

\par }{\Q lere se ya mbe fanŋga ta wi kupilige ki na;

\par }{\Q lere kpɛ se ya mboo yɛɛ shɔ ki malaga ŋga ki ni.

\par }{\Q Lepee wi tipewe fun pi se ya mboo shɔ.


\par }{\PP \VS{9}Mìgi kagala ŋgele ke ni fuun ke yan, ma jatere pye jɛŋgɛ ŋga fuun ki yɛn na piin laga tara ti ni ki na. Wagati wa ni, lere wa maa fanŋga ki taga wi lewee yɛnlɛ wa na, mbe jɔlɔgɔ wa wi na.


\par }{\SH Lere ŋa wi kapege \newline  kì koro mbajɔlɔwɔ \newline  ki ma pele kan pe ma puŋgo
\par }
{\PP \VS{10}Mìgi wele maga yan fun fɔ pe ma lepeele pe gboolo pe gbegele ma pe le tiyɔngɔ. Leele pàa pye na kee na paan na yinrigi wa Yɛnŋɛlɛ li laga
kpoyi ki ni, na ki leele pe sɔnni wa ca ki ni, ki ca ŋga pàa pe kapere ti pye wa ki ni we\FTNT{†}{{\FR 8:10 }{\FR{8.10:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Leele pàa pye na kee na paan na yinrigi wa Yɛnŋɛlɛ li laga kpoyi ki ni, na ki leele pe sɔnni wa ca ki ni, ki ca ŋga pàa pe kapere ti pye wa ki ni we,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:
{\QT{Leele pàa pye na kee na paan na yinrigi wa Yɛnŋɛlɛ li laga kpoyi ki ni, na ki leele pe sɔnni wa ca ki ni, ɛɛn fɔ pàa fɛgɛ mbele pàa pye na kasinŋge ki piin wa ca ki ni poro na.}}}}}. Ko fun ko yɛn wagafe.


\par }{\PP \VS{11}Kì kaa pye kapere nda tì pye ti fɔgɔ kila tɔn le teere ti pyefɔ wi na, ki kala na sɛnwee pyɔ wi kotogo ki yɛn ma yin kapege pyela ki ni.

\VS{12}Ali na kapege pyefɔ wiga kapege ki pye sa gbɔn fɔ kapege pyesaga cɛnmɛ, mbe si yinwetɔnlɔgɔ ta, konaa ki ni fuun, mìgi jɛn ma yo mbele pe maa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, pe yaa ka fɛrɛwɛ ta pe Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ fyɛrɛ ti kala na.

\VS{13}Ɛɛn fɔ lepee wi se fɛrɛwɛ ta; wi se yinwetɔnlɔgɔ ta, wi yaa ka toro paa yinmɛ yɛn, katugu wi woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.


\par }{\PP \VS{14}Kawaga ka yɛgɛ yɛn na piin laga tara ti na. Wagati wa ni, ma maga yan fɔ ŋga ki daga mbe pye lepeele pe na, ko ki ma pye lesinmbele pe na; ŋga ki daga lesinmbele pe ni, ko ki ma pye lepeele pe kan. Mi yɛn naga yuun fɔ ki wogo fun ki yɛn wagafe.

\VS{15}Ki kala na, mi yɛn naga yuun fɔ mbaa yɔgɔri ko ki yɛn ma yɔn; katugu kala lo la si mbɔnrɔ sɛnwee wi yeri mbe pye laga tara ti na, kaawɔ mbaa nii, mbaa woo konaa mbaa yɔgɔri ko cɛ. Ko wi daga mbaa piin mboo ta wa wi tunŋgo ki ni wi yinwege piliye yi ni fuun yi ni, yo yan Yɛnŋɛlɛ lì kan wi yeri wi pye laga tara ti na we.


\par }{\SH Yeresaga yɛn sɛnwee pyɔ \newline  wi kajɛnmɛ pi na
\par }
{\PP \VS{16}Naa mìla ki kɔn maga tɛgɛ wa na kotogo na mbege lagaja mbege jɛn yiŋgi yi kajɛnmɛ we, mbe jatere pye sɛnwee piile pe kapyegele ke na laga tara ti na, maga wele maga yan fɔ pe se wɔnlɔ sɔnlɔ naa yembinɛ;

\VS{17}kona, a mì si Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki ni fuun ki wele maga yan; kagala ŋgele ke maa piin laga tara ti na, lere se ya mbe ke kɔrɔ jɛn. Sɛnwee wi maa wi yɛɛ tege na yaraga ŋga jaa mbe jɛn, wi se ya mbege jɛn. Ali na kajɛnŋɛ wa kaa ki jate mbe yo wìgi jɛn, ma yaa saga yan fɔ wi se ya mbege kɔrɔ jɛn mbe wali ki na.




\par }\Chap{9}{\SH Kunwɔ pi yaa gbɔn lere pyew wi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a mì si jatere pye ki kagala ŋgele ke ni fuun ke na. Mìgi cancan maga yan fɔ lesinmbele poro naa kajɛnmbɛlɛ pe ni, konaa pe kapyegele ke ni fuun ke yɛn Yɛnŋɛlɛ lo kɛɛ. Sɛnwee wi mbe ka sa fili ndanlawa ni wi yo, nakoma mbɛnwɛ ni wi yo, wi se ya mbe ko jɛn.

\VS{2}Kala nuŋgba lo li ma lere pyew wi ta. Kala na li ma lesinŋɛ wi ta, lo nuŋgba lo li ma lepee wi ta fun; li nuŋgba lo li ma lejɛnŋɛ wo naa ŋa wi yɛn fyɔngɔ fu konaa ŋa wi yɛn
fyɔngɔ ni pe ta; li ma ŋa wi yɛn na
saraga woo wi ta mbe ŋa wi woro na saraga woo wi ta; li ma lejɛnŋɛ wo naa kapege pyefɔ wi ta; li ma lere ŋa wi ma wugu mbe yɔn kan Yɛnŋɛlɛ yeri konaa ŋa wi maa fyɛ mbe wugu mbe yɔn kan li yeri wi ta.

\VS{3}Kapyere nda fuun ti maa piin laga tara ti na, wa ti sɔgɔwɔ kapegbɔgɔ kayi ŋga yɛɛn, fɔ kala nuŋgba lo li ma sɛnwee piile pe ni fuun pe ta. Mbe taga wa ko na, sɛnwee wi kotogo ki yɛn ma yin tipewe pi ni. Yara kapyere to ti yɛn wa sɛnwee wi kotogo na wi yinwege piliye yi ni. Ko puŋgo na, wi mɛɛ ku ma taga wa kuulo pe na.


\par }{\PP \VS{4}Lere ŋa wi yɛn yinwege na leweele pe sɔgɔwɔ, jigi tagasaga yɛn wi yeri; pyɔn ŋa wi yɛn wee wo mbɔnrɔ jara kugo na.

\VS{5}Leele mbele pe yɛn yinwege na, pège jɛn ma yo fɔ pe yaa ka ku. Ɛɛn fɔ kuulo poro si yaraga ka jɛn naa. Tasaga si koro pe yeri naa, katugu lere woro na nawa tuun pe na naa.

\VS{6}Pe ndanlawa, naa pe mbɛnwɛ konaa pe yenjara ti ni tì kɔ ma wɔ wa. Ŋga fuun ki yɛn na piin laga tara ti na, tasaga ka kpɛ woro pe yeri naa fyew wa ki ni.


\par }{\PP \VS{7}Kari ma saa ma suro ti nii yɔgɔrimɔ ni, maa ma duvɛn wi woo nayinmɛ ni, katugu Yɛnŋɛlɛ lì yɛnlɛ ma kapyegele ke na makɔ.

\VS{8}Maa yaripɔrɔ fire nii sanga pyew, maga ka ti sinmɛ nuwɔ taan pi kɔ wa ma go ki na.

\VS{9}Jɛlɛ ŋa wɔ̀ɔn ndanla, ta yɔgɔri wi ni ma yinwege piliye jɛnri yi ni fuun yi ni, yo yan Yɛnŋɛlɛ lì kan ma yeri laga tara ti na we; ko ki yɛn ma tasaga jɛŋgɛ ye laga dunruya wi ni, mbɔɔn ta wa tege ŋga fuun ma yɛn na tege laga tara ti na ki ni.

\VS{10}Tunŋgo o tunŋgo mà ta mbe pye, ki pye fanŋga ŋga ki yɛn ma ni ki ni; katugu ma yɛn na kee laga ŋga na, ko ŋga ki yɛn kuulo tara re, tunŋgo, naa jatere pyege, naa jɛnmɛ konaa kajɛnmɛ woro wa.


\par }{\SH Kunwɔ pi ma pan pila sara lere na
\par }
{\PP \VS{11}Mìgi wele maga yan naa laga tara ti na, fɔ mbele pè feŋge ya poro ma pe ma fe ma yiri koŋgbanmbala kashara fenɛ li na; maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ poro ma pe ma cew ta wa malaga; kajɛnmbɛlɛ poro ma pe ma yaakara ta; tijinliwɛ fɛnnɛ poro ma pe ma penjagbɔrɔ ta; jɛnmɛ yɛn mbele yeri poro ma pe ma gbɔgɔwɔ ta; katugu yɛnlindanga konaa yɛwɔgɔ ki ni, ti maa gbɔɔn pe ni fuun pe na.

\VS{12}Sɛnwee pyɔ wi suu kusanga wi jɛn. Ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na ŋgbanra yigimɛrɛ ma ŋgbanla yigi li gbowo pi mɛgɛ ni, nakoma paa sannjɛgɛlɛ yɛn, ŋgele pɛnɛ ma ke yigi. Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, pa kapɛnlɛ li ma fo mbe to sɛnwee wi na ma, mboo yigi.


\par }{\SH Kajɛnmɛ pì mbɔnrɔ fanŋga na
\par }
{\PP \VS{13}Mìgi wele maga yan naa kajɛnmɛ pi wogo na laga tara ti na, fɔ pi yɛn kagbɔgɔ yɔn na yɛgɛ na.

\VS{14}Capile là la pye wa, na li leele pe sila lɛgɛ. A wunlunaŋa fanŋga fɔ wà si pan ma to li na, ma maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma ca ki yɔn tɔn; mɛɛ lugusara gbegele ca ki mbogo ki na maga maga.

\VS{15}Naŋa fyɔnwɔ fɔ wà la pye wa ki ca ki ni, ŋa wìla pye kajɛnŋɛ. Wìla ki ca ki shɔ wi kajɛnmɛ pi fanŋga na. Ma si yala, lere kpɛ sila pye na nawa tuun ki naŋa wi na naa.

\VS{16}Kona, a mì sho fɔ:

\par }{\Q Kajɛnmɛ pì mbɔnrɔ fanŋga na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe maa fyɔnwɔ fɔ wi kajɛnmɛ pi tifaga,

\par }{\Q lere na sila wi sɛnyoro ti nuru.


\par }{\Q \VS{17}Kajɛnŋɛ ŋa wi maa para pɔw, mbaa wi sɛnrɛ ti nuru,

\par }{\Q ko mbɔnrɔ to ŋa wi maa jɔrɔgi ŋgbanga wa lembire ti sɔgɔwɔ wi sɛnrɛ to na.


\par }{\Q \VS{18}Kajɛnmɛ pì mbɔnrɔ ma wɛ maliŋgbɔnyaara na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kapege pyefɔ wi kajɔɔgɔ nuŋgba ki ma kajɛŋgɛ lɛgɛrɛ jɔgɔ.




\par }\Chap{10}{\SH Kajɛnmɛ pi fanŋga \newline  konaa sɛnwee wi yara kapyere \newline  ti ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tishɔnrɔ ti ka ku wa sinmɛ nuwɔ taan pi ni, ti maa jɔgɔ mboo nuwɔ pi ŋgban yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, lembigewe jɛnri pi ma kajɛnmɛ pi jɔgɔ mbe sɛnwee wi gbɔgɔwɔ pi laga wi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kajɛnŋɛ wi jatere wi maa kee wi ni kalige na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige ki jatere wo maa kee ki ni kamɛŋgɛ na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ali na lembige ki kaa tanri la kee wa konɔ, tijinliwɛ na pye ki ni,

\par }{\Q ki maa ki nari lere pyew wi na ma yo ki yɛn lembige\FTNT{†}{{\FR 10:3 }{\FR{10.3:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ki maa ki nari lere pyew wi na ma yo ki yɛn lembige,}} Eburuye sɛnrɛ ti ni, ki mbe ya logo fun fɔ: Ki maa ki yuun lere pyew wi kan ma yo pe yɛn lembire.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Na kundigi wi ka nawa ŋgban ma ni, ma koro le ma cɛnsaga,

\par }{\Q katugu mbe pyeri yɛw, ki ma kajɔgɔrɔ lɛgɛrɛ kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mì kapege ka yan laga tara ti na,

\par }{\Q ko ki yɛn tara teele pe punŋguwɔ we.


\par }{\Q \VS{6}Lembige ka ma kaa cɛnsagbɔgɔ ta,

\par }{\Q ma si yala, mɛgbɔgɔ fɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 10:6 }{\FR{10.6:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ mɛgbɔgɔ fɛnnɛ, ki mbe ya kanŋga fun fɔ penjagbɔrɔ fɛnnɛ.}}} poro yɛn ma cɛn wa nɔgɔna.


\par }{\Q \VS{7}Mì kulolo pele yan pè lugu shɔnye na,

\par }{\Q ma si yala, wunluwɔ piile pele yɛn na tanri tara paa kulolo yɛn.


\par }{\Q \VS{8}Lere ŋa wi yɛn na titɛgɛ woo, ki fɔ wi mbe ya to wa ki ni;

\par }{\Q lere ŋa wi yɛn na mbogo jaanri, ki fɔ wɔɔgɔ mbe ya mboo nɔ.


\par }{\Q \VS{9}Lere ŋa wi yɛn na sinndɛɛrɛ woo, ki fɔ sinndɛlɛgɛ mbe ya mboo wɛlɛgɛ;

\par }{\Q lere ŋa wi yɛn na kanŋgirɛ walagi, ki fɔ kaŋgbanga mbe ya mboo ta.


\par }{\Q \VS{10}Na gbɔnlɔgɔ ki yɔn kiga pɛn, na lere sigi yɔn ki yɔ,

\par }{\Q kona tunmbyee ŋa wila kɔɔn ki ni, wo wi daga mbe ka taga wi fanŋga ki na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛnmɛ pi maga kan tunŋgo ki ma pye ma yɔn.


\par }{\Q \VS{11}Sanni wɔɔrɔ yigifɔ wi saa jɛnmɛ pi pye, na wɔɔgɔ ka lere wa nɔ,

\par }{\Q kona go woro ki na wɔɔrɔ yigifɔ wuu jɛnmɛ pi pye naa.


\par }{\SH Maga kaa para mbe sa toro
\par }
{\Q \VS{12}Kajɛnŋɛ wi yɔn sɛnrɛ ti ma ti leele pe ma yɛnlɛ wi na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ lembige ki yɔn ki maga jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{13}Ki ma ki sɛnrɛ ti lɛ lembigewe sɛnrɛ ni, mbe sari kɔ yara tijangara sɛnrɛ ni.


\par }{\Q \VS{14}Lembige ki maa sɛnrɛ ti lege na kee.

\par }{\BB \par }
{\Q Sɛnwee se ya mbe kala na laa paan wa yɛgɛ li jɛn.

\par }{\Q Ŋga ki yaa ka pye wi punŋgo na, ambɔ wi mbe ya mbege yo wi kan?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Lembige ki tunŋgo ki maga te jaga,

\par }{\Q ali yɛrɛ ki ca konɔ kila li jɛn mbeli lɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Tara nda ti wunlunaŋa wi yɛn pyɔ jɛɛ,

\par }{\Q to nda ti teele pe maga lɛ pinliwɛ ni na liwɛn gbɔɔ nii,

\par }{\Q jɔlɔgɔ yɛn ki tara ti wogo!


\par }{\Q \VS{17}Ɛɛn fɔ tara nda ti wunlunaŋa wi sege ki yɛn mɛgbɔgɔ fɛnnɛ wogo,

\par }{\Q to nda ti legbɔɔlɔ pe maa nii na yala wagati ŋa wì yala wi ni, jaŋgo mbe ta mbe fanŋga ta,

\par }{\Q paa si sinmɛ wɔ mbe tin,

\par }{\Q fɛrɛwɛ yɛn ki tara ti wogo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Tiyanra to ti ma ti sɛnwee wi go ki naayeri wi ma kɔn ma to;

\par }{\Q na lere ŋa woro na tunŋgo piin, tisaga ki maa yiin wa wi go.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Leele pe ma sɔgɔlɔ gbɔlɔ li sɔgɔ mbe nayinmɛ li,

\par }{\Q duvɛn wi ma yɔgɔrimɔ kan pe yeri,

\par }{\Q penjara ti ma kala pyew li yɛgɛ wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Maga ka sɛnpere yo wunlunaŋa wi na, ali yɛrɛ wa ma kotogo na;

\par }{\Q maga ka sɛnpere yo penjagbɔrɔ fɔ wa na, ali yɛrɛ wa ma yumbyɔ ŋa ma maa wɔnlɔ wi ni;

\par }{\Q katugu sannjɛlɛ la mbe ya mbɔɔn sɛnyoro ti lɛ mbe kari ti ni;

\par }{\Q kanwira fɔ wa mbe ya mbe kari saga sɛnrɛ ti yari lagapyew.




\par }\Chap{11}{\SH Mbɔɔn yɛɛ yingiwɛ jɛn \newline  kaŋgbangala ke ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ma yaakara ti wa wa lɔgɔ tɔnmɔ pi go na,

\par }{\Q ki mɔnɔ o mɔnɔ, ma yaa kari ta pilige ka\FTNT{†}{{\FR 11:1 }{\FR{11.1:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi kɔrɔ wo yɛn fɔ: Ma yɛɛ le kapyege ka ni, ko puŋgo na, ŋga ki ma ta wa, ma yaa kaga ta.}}}.


\par }{\Q \VS{2}Ma kɛɛ yaara ta kan leele kɔlɔshyɛn, nakoma leele kɔlɔtaanri yeri yɛrɛ,

\par }{\Q katugu jɔlɔgɔ ŋga ki yaa to tara ti na, lere si ko jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Na kambaara ti ka yin tɔnmɔ pi ni,

\par }{\Q ti ma ti tisaga ki ma pan.

\par }{\Q Na tige ki ka to mbe wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, nakoma mbe wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri,

\par }{\Q kì to laga ŋga na, pa ki yaa koro le ki laga ki na.


\par }{\Q \VS{4}Lere ŋa kaa tifɛlɛgɛ ki gbɔnlɔmɔ po kɔrɔsi, ko fɔ wo na yariluguro lugu;

\par }{\Q lere ŋa ka koro mbaa tisaga kambaara to wele, ko fɔ wo na yarilire kɔn.


\par }{\Q \VS{5}Yɛgɛ ŋga na mɛɛ tifɛlɛgɛ ki torokonɔ li jɛn,

\par }{\Q yɛgɛ ŋga na pyɔ wi wire ti ma gbegele wa wi nɔ lara, ma sigi jɛn,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kagala ke ni fuun ke pyefɔ, ma se ya mbeli kapyegele ke kɔrɔ jɛn.


\par }{\Q \VS{6}Tɔɔn yariluguro ti nuru pinliwɛ yɔn na,

\par }{\Q maga ka wogosaga kan ma yɛɛ yeri yɔnlɔkɔgɔ yɔn na;

\par }{\Q katugu nda ti yaa ka yɔn nakoma nda ti yaa ka jɔgɔ, ma sigi jɛn,

\par }{\Q na kaa pye ti ni fuun ti yaa ka yɔn, ma sigi jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yanwa pi yɛn ma yɔn,

\par }{\Q sɛnwee wila yɔnlɔ yanwa pi yaan yɛngɛlɛ ni, ko yɛn yaritanga.


\par }{\Q \VS{8}Na lere ŋa ka yinwetɔnlɔgɔ ta, wi daga mbaa yɔgɔri ki yɛgɛlɛ nuŋgba nuŋgba ke ni fuun ke ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wi daga mbaa nawa tuun ki na fɔ piliye tipeye lɛgɛrɛ yaa ka pan.

\par }{\Q Ŋga fuun ki yaa ka pan mbe pye, ko yɛn wagafe.


\par }{\SH Ta yɔgɔri ma lefɔnrɔ sanga wi ni, \newline  ɛɛn fɔ maga ka fɛgɛ ma dafɔ wi na
\par }
{\Q \VS{9}Mboro lefɔnŋɔ, ta yɔgɔri ma lefɔnrɔ sanga wi ni,

\par }{\Q maa nayinmɛ nii wa ma kotogo na ma lefɔnrɔ piliye yi ni;

\par }{\Q kala o kala kɔɔn ndanla, maa li piin,

\par }{\Q ma yɛgɛ ki ka yiri kala o kala na, maa li piin.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ maga jɛn ma yo fɔ kiti kɔnpilige, Yɛnŋɛlɛ li yaa ka sɔɔn yewe ki kagala ke ni fuun ke ni.


\par }{\Q \VS{10}Ki kala na, yɛsanga kagala ke wɔ wa ma kotogo na,

\par }{\Q kala na li yaa jɔlɔgɔ wa ma wire ti na, mali laga lali ma yɛɛ ni;

\par }{\Q katugu lefɔnrɔ sanga wo naa wi fanŋga ki ni fuun ni, wi ma toro fyaw paa lalaaga yɔn yɛn.




\par }\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Ta nawa tuun ma Dafɔ wi na ma lefɔnrɔ sanga wi ni,

\par }{\Q sanni piliye tipeye yi sa gbɔn,

\par }{\Q sanni yɛgɛlɛ yɔn ki sa koro jɛnri,

\par }{\Q yɛgɛlɛ ŋgele ni mboro yɛrɛ jate ma yaa kaa yuun fɔ: «Yaraga ko ka kpɛ la woro na na naa.»


\par }{\Q \VS{2}Ta nawa tuun ma Dafɔ wi na sanni yɔnlɔ konaa yanwa pi ni ti sa pye diwi,

\par }{\Q sanni yesogo konaa wɔnŋgɔlɔ ke ni ti sa pye diwi,

\par }{\Q sanni kambaara ta yɛgɛ mbe sa yiri ti pan naa tisaga ki panŋgɔlɔ\FTNT{†}{{\FR 12:2 }{\FR{12.1-2:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi sɛnpiile pe yɛn na kunwɔ pi kacɛn wo nari.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ko sanga wo ni, go ki kɔrɔsifɛnnɛ pe yaa la seri,

\par }{\Q nambala fanŋga fɛnnɛ pe yaa kurukuru,

\par }{\Q muwɛ sunvɛnnɛ pe yaa sugo ki yaga, katugu pèle wɔ wa pe ni,

\par }{\Q mbele pe maa wele wa fenɛtiri wi ni, pe yaa wɔ binriw\FTNT{†}{{\FR 12:3 }{\FR{12.3:
}}{\FT{Go ki kɔrɔsifɛnnɛ poro pe yɛn sɛnwee wi kɛyɛn ye; na lelɛwɛ pi ka pan sɛnwee wi yeri, wi kɛyɛn yi maa seri. Nambala fanŋga fɛnnɛ poro pe yɛn jegele wele. Muwɛ sunvɛnnɛ poro pe yɛn ŋgangala wele. Mbele pè maa wele wa fenɛtiri wi ni poro pe yɛn yɛngɛlɛ wele.}}}.


\par }{\Q \VS{4}Yeyɔngɔ kɔrɔ piile shyɛn mbele pe yɛn yɛnlɛgɛ ma wa wa konɔ li yeri, pe yaa tɔn,

\par }{\Q muwɛ sugo magala li yaa jerege,

\par }{\Q sɛnwee wi ma yɛn sannjɛlɛ gbelesanga ni,

\par }{\Q yurukɔɔlɔ pe magala li yaa jerege\FTNT{†}{{\FR 12:4 }{\FR{12.4:
}}{\FT{Yeyɔngɔ kɔrɔ piile shyɛn mbele pe yɛn yɛnlɛgɛ, poro pe yɛn sɛnwee wi nuŋgbogolo wele. Muwɛ sugo magala naa yurukɔɔlɔ poro pe yɛn sɛnwee wi magala le.}}}.


\par }{\Q \VS{5}Ko sanga wo ni, sɛnwee wi maa fyɛ mbe lugu laga ŋga kì yagara ki na,

\par }{\Q kondangala li sunndo kɔngɔ ma pye wi na;

\par }{\Q amandi tige ki ma fyɛnwɛ ma filige pow,

\par }{\Q kambɛrɛgɛ kila ya mbaa yeni naa\FTNT{†}{{\FR 12:5 }{\FR{12.5:
}}{\FT{Amandi tige ki ma fyɛnwɛ, ko ki yɛn sɛnwee wi lelɛwɛ yinzifire re. Kambɛrɛgɛ kila ya mbaa yeni, ko yɛn naga nari ma yo lere wi ka lɛ wi kala pyew li ma yinŋgi.}}},

\par }{\Q yaraga ko ka kpɛ tanwa na koro wi ni naa;

\par }{\Q katugu pilige ka sɛnwee wi yɛn na kee wa wi cɛnsaga kɔsaga fu wogo ki ni,

\par }{\Q cɛnsaga ŋga wi yaa sa koro wa tetete fɔ sanga pyew;

\par }{\Q kunwɔ gbelefɛnnɛ pe yɛn na gbele makɔ wa ca nawa koŋgolo ke ni.


\par }{\Q \VS{6}Ta nawa tuun ma Dafɔ wi na, sanni warifuwe mana li sa kɔn,

\par }{\Q sanni tɛ cɔlɔ li sa ya,

\par }{\Q sanni kojɛnɛ li sa ya wa pulugo ki yɔn na,

\par }{\Q sanni mana li ma pɔ tugurɔn nda na, ti sa kaw ti to wa kɔlɔ wi ni\FTNT{†}{{\FR 12:6 }{\FR{12.6:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda ti yɛn na para kunwɔ po sɛnrɛ na. Sanga o sanga wi ka kunwɔ pi ndanla, pi mbe ya pan. Ko kì ti sɛnwee wi daga mbe wo naa Yɛnŋɛlɛ sɔgɔwɔ pi gbegele.}}}.


\par }{\Q \VS{7}Ta nawa tuun ma Dafɔ wi na, sanni taambugɔ ki sa sɔngɔrɔ wa tara ti ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na kìla yiri wa tara ti ni we,

\par }{\Q sanni sɛnwee wi yinwege wɔnwɔn pi sa sɔngɔrɔ wa pi kanfɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri.


\par }{\Q \VS{8}Wagafe naa wagafe, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wì yo ma,

\par }{\Q yaara ti ni fuun ti yɛn wagafe.


\par }{\SH Sɛnrɛ puŋgo woro
\par }
{\PP \VS{9}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wi sila pye kajɛnŋɛ ko cɛ, ɛɛn fɔ wìla leele pe naga jɛnmɛ pi ni. Wìla yomiyɛgɛlɛ lɛgɛrɛ cancan ma wele, ma ke kɔrɔ wi lagaja, ma ke sogolo sogolo ke yɛɛ na ma ke yɔnlɔgɔ.

\VS{10}Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yofɔ wìla ki ŋgbanga ma sɛnjɛndɛ yo, mari yɔnlɔgɔ mari yɔn, ma yala kaselege ki ni.


\par }{\PP \VS{11}Kajɛnŋɛ wi sɛnrɛ ti yɛn paa yaayoro kɔnrikanŋgagala yɛn, ŋgele pè ke numara ti yɔn wɔwɔ. Wi yomiyɛgɛlɛ ke yɛn paa wangala yɛn, ŋgele pè kan wa tara, a kè yere kinw. Ki sɛnrɛ nda pa tì yiri wa Yɛnŋɛlɛ nuŋgba li yeri, lo na li yɛn
simbaala kɔnrifɔ jɛnŋɛ we.

\VS{12}Mbe taga wa ko na, na pinambyɔ, ma yɛɛ yingiwɛ jɛn, maga ka ka taga ki sɛnrɛ nda ti na. Sɛwɛɛlɛ mbele sɛnwee pyɔ wi mbe ya wɔ, yɔn woro pe na. Mbe kara wi pye mbe sa toro, ki ma sɛnwee pyɔ wi fanŋga ki kɔ.


\par }{\PP \VS{13}Sɛnrɛ nda fuun tì yo, ti go kaaga sɛnrɛ tori nda: Ta fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, maa tanri li ŋgasegele ke na. Ko sɛnwee pyɔ wi daga mbaa piin.

\VS{14}Katugu Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn sɛnwee piile pe kapyegele ke ni fuun ke na, ali ŋgele ke yɛn ma lara o, kajɛŋgɛ konaa tipege ki ni.

\par }