\NormalFont\ShortTitle{EZAYI}

{\MTB Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ

\par }{\MT EZAYI

\par }{\MTB wi sɛwɛ we

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Ezayi wìla pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ gbɔɔ wa, ŋa wìla wi yinwege ki pye wa Zheruzalɛmu ca. Wi mɛgɛ ko pè taga ki sɛwɛ ŋa wi na. Wi mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li maa leele shoo. Yɛnŋɛlɛ làa wi yeri wila li yɔn sɛnrɛ ti yuun, a ki yɛlɛ cɛnmɛ kɔlɔshyɛn naa nafa shyɛn (740) yɔn ko tin Zhezu Kirisi wi sege ki yɛgɛ. Wìla wi Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yo yɛlɛ nafa shyɛn ni. Ɛɛn fɔ kagala ŋgele ke yɛn ma yɔnlɔgɔ laga sɛwɛ wi ni, koro wagati wo tɔnlɔ ma wɛ, ke yɛn na kee yɛlɛ cɛnmɛ shyɛn (200) yeri. Sɛwɛ wì kɔɔnlɔ ma yiri kɔnsara tugbɔɔrɔ taanri. Ki kɔnsara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti yɛn na para kagala ŋgele na, ke wagati wi yɛn wi yɛ wi yɛ.

\par }{\IP Wa wi kɔnsaga koŋgbanŋga ki ni, mbege lɛ go nuŋgba sa gbɔn go nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔjɛrɛ (1–39), Ezayi wi yɛn naga yuun leele pe kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nawa ŋgban lewɛlɛwɛ kapyere, naa kambasinnde konaa java kapyere nda ti yɛn na piin wa tara ti ni ti kala na. Yɛnŋɛlɛ li yɛn kpoyi, li si yɛn tara lombondo ti wunluwɔ. Li se li woolo pe kapere to naa cɛngɛlɛ sanŋgala ke kapere ti kala yaga, na lii pe jɔlɔ. Yɛnŋɛlɛ li yaa Asiri tara woolo naa Babilɔni tara woolo pe yirige mbe pe wa li woolo pe na. Ali mbege ta Yɛnŋɛlɛ làa ki sɛnŋgbanra ti yo, Yɛnŋɛlɛ lì yo li woolo pe mbe ya sɔngɔrɔ mbe pan li kɔrɔgɔ. Wagati wa yɛn wa na paan, leele pe ni fuun pe yaa ka pye yɛyinŋge na.

\par }{\IP Sɛwɛ wi go nafa shyɛn mbe sa gbɔn nafa shyɛn ma yiri kɛ ma yiri kaŋgurugo (40-55), ko yɛn na para wagati ŋa Zhuda tara woolo pàa pe gbɔɔ yigi kasopiile ma kari pe ni wa Babilɔni tara. Pè jigi wìla kɔn pe na, a pe fanŋga kì kɔ pe ni. A Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wì sigi yo pe kan ma yo Yɛnŋɛlɛ li yaa poro mbele li woolo pe shɔ mbe sɔngɔrɔ pe ni wa Zheruzalɛmu ca. Kagala ŋgele kè pye ma toro faa konaa ŋgele ke yɛn na piin, Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn ke fɔ we. Li yaa Izirayɛli woolo poro tɛgɛ mbe duwaw cɛngɛlɛ sanŋgala ke na. Wa ki kɔnsaga shyɛn wogo ŋga ki ni, lara ta yɛn wa ti yɛn na para «Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee» sɛnrɛ na. Ki lara ti yɛn ma jɛn jɛŋgɛ wa Yɔn fɔlɔ lɛlɛ sɛwɛ wi ni.

\par }{\IP Sɛwɛ wi go nafa shyɛn ma yiri kɛ ma yiri kɔgɔlɔni mbe sa gbɔn nafa taanri ma yiri kɔgɔlɔni (56-66), ko yɛn na para mbele pàa yigi kasopiile ma kari tara ta yɛgɛ ni, wagati ŋa pe gbɔɔ la sɔngɔrɔ ma pan wa pe tara wo sɛnrɛ na. Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi yɛn naga nari ma yo mbaa cɛnpilige ki cɛɛn, naa saara wɔmɔ konaa Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ pi ni, ti yɛn kagbɔgɔ yɔn. Yɛnŋɛlɛ lìgi yo maga filige li woolo pe kan ma yo fɔ na paga koro sinmbele li kan, li yaa duwaw pe na. Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi sila wi sɛnrɛ ti yo Zhuda tara to cɛ kan, wìla ti yo fun cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn laga tara na ke kan. Koro fun ke yaa ka ke tasaga ta wa naayeri fɔnŋɔ wo naa tara fɔnndɔ nda Yɛnŋɛlɛ li yaa ka da ti ni. Ki yɛn ma yɔnlɔgɔ fɔ:

\par }{\IQ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\IQ Naayeri fɔnŋɔ naa tara fɔnndɔ nda mi yaa ka da,

\par }{\IQ ti yaa mɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\IQ pa ye setirige piile konaa ye mɛgɛ ki ni, ti yaa koro mbe mɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ ma fun.

\par }{\IQ Yevɔnŋgɔ o yevɔnŋgɔ, naa cɛnpilige o cɛnpilige,

\par }{\IQ sɛnwee piile pe ni fuun pe yaa kaa paan mbaa fɔli na yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa na gbogo (Eza 66.22-23).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi kɔnsaga koŋgbanŋga
{\IOR{1–39}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yɛn na Zhuda tara woolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe jɛrɛgi
{\IOR{1–5}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ làa Ezayi wi yeri wi pye li yɔn sɛnrɛ yofɔ
{\IOR{6.1-13}}

\par }{\IOB Zhuda tara ti yaa ka tɔngɔ konaa pe yaa ka sɔngɔrɔ mberi kan naa fɔnŋɔ
{\IOR{7–12}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke na
{\IOR{13–23}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa ka cew ta
{\IOR{24–27}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn li woolo pe na
{\IOR{28–31}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa Edɔmu cɛnlɛ woolo pe le jɔlɔgɔ, mbe duwaw Zheruzalɛmu ca woolo pe na
{\IOR{32–35}}

\par }{\IOB Pàa Ezekiyasi wi tɛgɛ wunluwɔ
{\IOR{36–39}}

\par }{\IO Sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo
{\IOR{40–55}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa li woolo pe shɔ
{\IOR{40–48}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa tunmbyee wa kan
{\IOR{49–53}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ lì yɔn fɔlɔ na lɛ, li yaa li tɔn
{\IOR{54–55}}

\par }{\IO Sɛwɛ wi kɔnsaga taanri wogo
{\IOR{56–66}}

\par }{\IOB Cɛngɛlɛ sanŋgala ke yaa ka pye Yɛnŋɛlɛ li woolo pele fun
{\IOR{56.1-8}}

\par }{\IOB Tara ti yɛkeele pe yaa ka jɔlɔgɔ ta
{\IOR{56.9–59.21}}

\par }{\IOB Zheruzalɛmu ca ki yaa ka gbɔgɔwɔ ta
{\IOR{60–62}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa ka dunruya fɔnŋɔ da
{\IOR{63–66}}



\par }{\MS SƐWƐ WI KƆNSAGA KOŊGBANŊGA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1–39

\par }{\PP \VerseOne{1}Yariyanra nda to Amɔzi pinambyɔ
Ezayi wìla yan Zhuda tara naa Zheruzalɛmu ca ki wogo na; kìla pye Zhuda tara wunlumbolo Oziyasi, naa Yotamu, naa Ahazi, konaa Ezekiyasi pe wagati wi na ma tagala pe yɛɛ na\XREF{†}{{\XO 1:1 }{\XO{1.1:
}}{\XT{2 Wunlu 15.1-7; 15.32–16.20; 18.1-20;
}}{\XT{2 Kuro 26.1-3; 27.1-9; 28.1-27; 29.1–32.33}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ woolo pe kambajɛnmɛ we
\par }
{\Q \VS{2}Mboro naayeri, ta nuru. Mboro tara, nuŋgbogolo jan ma logo\FTNT{†}{{\FR 1:2 }{\FR{1.2:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda Yɛnŋɛlɛ li mari yo mbe naayeri wo naa tara ti pye paa sɛrɛfɛnnɛ shyɛn yɛn, mbeli woolo pe jɛrɛgi pe kapere ti wogo na. Ki sɛnrɛ ti yɛn fun wa
}}{\XT{Dete 4.26; 30.19; 31.28; 32.1}}{\FT{lara ti ni.}}}!

\par }{\Q Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na para fɔ:

\par }{\Q «Mì piile gbegele ma pe koro, ɛɛn fɔ pè yiri ma je na na.


\par }{\Q \VS{3}Nɛgɛ kìgi tafɔ wi jɛn,

\par }{\Q sofile wùu kayaraga ki jɛn wa wi tafɔ wi laga.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ
Izirayɛli woolo pee yaraga ka kpɛ jɛn,

\par }{\Q na woolo pee kala la kɔrɔ jɛn.»


\par }{\SH Yarijɛŋgɛ ka si koro naa \newline  wa Zhuda tara
\par }
{\Q \VS{4}Yoro cɛnlɛ woolo mbele kapere pyefɛnnɛ, jɔlɔgɔ yɛn ye wogo!

\par }{\Q Ye kajɔgɔrɔ ti yɛn ma lɛgɛ!

\par }{\Q Yoro cɛnlɛ woolo mbele tipeele!

\par }{\Q Yoro pijɔgɔmbɔlɔ wele!

\par }{\Q Yè je Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q yè Izirayɛli Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li tifaga,

\par }{\Q yè puŋgo le li ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mi yaa ye gbɔn laga kikiin ni naa?

\par }{\Q Naa ye koro na yinrigi na jege suyi we?

\par }{\Q Ye go ki yɛn sagbanra ni lagapyew,

\par }{\Q ye nawa pi yɛn ma tanga ye na.


\par }{\Q \VS{6}Mbege lɛ wa ye tɔndanra ti na fɔ sa gbɔn wa ye go ki na,

\par }{\Q ŋgbanwa laga ka kpɛ si koro;

\par }{\Q lagapyew wɛlɛgɛsaga, naa gbɔnrɔ tuuro, naa sagbanra nda tì kɔɔnlɔ pɔyi pɔyi;

\par }{\Q pee ti fɔ, sinmɛ si taga ti na, mberi pɔpɔ.


\par }{\Q \VS{7}Ye tara tì tɔngɔ ma koro waga,

\par }{\Q kasɔn ye cara ti sogo;

\par }{\Q nambanmbala pele pè pan na ye tara ti tɔnli wi nii ye yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Tì tɔngɔ ma koro waga,

\par }{\Q paa nambanmbala ma kaa laga ŋga jɔgɔ we.


\par }{\Q \VS{8}Siyɔn ca kì koro ki yɛ

\par }{\Q paa segbaga yɛn
ɛrɛzɛn kɛrɛ ta nawa,

\par }{\Q paa gbata yɛn kɔnkɔnmburu kɛrɛ ta nawa,

\par }{\Q paa ca yɛn ŋga pè maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ki tanla maga yɔn tɔn.


\par }{\Q \VS{9}Ndɛɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li sila leele pele jɛnri yaga we ni yinwege na,

\par }{\Q anmɛ we tɔngɔ paa
Sodɔmu ca ki yɛn,

\par }{\Q anmɛ we pye paa
Gomɔri ca ki yɛn\FTNT{†}{{\FR 1:9 }{\FR{1.9:
}}{\FT{Sodɔmu ca fɛnnɛ naa Gomɔri ca fɛnnɛ pàa kapere lɛgɛrɛ pye faa, ki kala na, Yɛnŋɛlɛ làa ki cara ti tɔngɔ. Ki sɛnrɛ ti yɛn wa
}}{\XT{Zhenɛ 19.24-25}}{\FT{laga ki ni.}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔlɔmɔ \newline  mba pi sili ndanla
\par }
{\Q \VS{10}Yoro Sodɔmu ca teele ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo!

\par }{\Q Yoro Gomɔri ca woolo\FTNT{†}{{\FR 1:10 }{\FR{1.10:
}}{\FT{Laga ki laga ŋga ki ni, Ezayi wìla Zhuda tara naa Izirayɛli tara teele pe taanla Sodɔmu naa Gomɔri cara teele pe ni; Sodɔmu naa Gomɔri tìla pye cara shyɛn ta, nda tìla tipege pye fɔ ma saa toro.}}}, ye nuŋgbolo jan ye Yɛnŋɛlɛ li
lasiri sɛnrɛ ti logo!


\par }{\Q \VS{11}Ye
saara lɛgɛrɛ nda ye yɛn na woo, ti yaa yiŋgi yɔn na kan?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mì tin ye simbapɛnɛ
saara sogoworo ti na, naa ye napire saara yanlaga ki na.

\par }{\Q Ye napɛnɛ, naa ye simbapiile konaa ye sikapɛnɛ pe kasanwa pì la kɔ na na.


\par }{\Q \VS{12}Ye ma pan ma yere na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ambɔ wi maga konɔ kan ye yeri yaa tanri wa na
shɛrigo gbɔgɔ laga nawa pi ni?


\par }{\Q \VS{13}Ye kayɔngɔ fu yarikanra nda ye yɛn na kaan na yeri, yege yaga;

\par }{\Q ye
wusuna nuwɔ taan wi yɛn mala mbɛn.

\par }{\Q Ye
yevɔnndɔ fɛtiye, naa ye cɛnpilige shɛrɛgɛ konaa ye gbogolomɔ gbɔɔ mba ye ma pye mbanla gbɔgɔ, mi se yɛnlɛ ti na naa;

\par }{\Q ye shɛrɛgɛ gbogolomɔ mba ye maa piin na pinlɛlɛ ye kapere tugbɔɔrɔ ti ni, mi woro nari jaa.


\par }{\Q \VS{14}Ye yevɔnndɔ fɛtiye sanmbala pe yɛn mala mbɛn.

\par }{\Q Pe yɛn paa tugugbɔrɔ yɛn na go na,

\par }{\Q mi se ya mberi kun na yɛɛ ni naa.


\par }{\Q \VS{15}Na yaga ye kɛyɛn yi yirige mbaa na yɛnri,

\par }{\Q mi yaa na yɛgɛ ki lara ye na, jaŋgo mi ka ka ye yan.

\par }{\Q Ali na ye kaa yɛnri lari lege yɛgɛ o yɛgɛ,

\par }{\Q mi se logo ye yeri,

\par }{\Q katugu ye kɛyɛn yi yɛn ma fa legbogo kasanwa pi ni.


\par }{\Q \VS{16}Ye ye yɛɛ woli ye pye fyɔngɔ fu,

\par }{\Q ye ye kapyere tijangara ti kɔ yeri wɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ye kapere pyege ki yaga.


\par }{\Q \VS{17}Yaa kajɛŋgɛ pyege ki fɔrɔgi,

\par }{\Q yaa kasinŋge ki lagajaa.

\par }{\Q Pe yɛn na mbele jɔlɔ, yaa pe shoo,

\par }{\Q yaa pijiriwele pe kiti wi kɔɔn kasinŋge ni.

\par }{\Q Ye yere naŋgunjaala pe ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Koni, ye pan we yo we yan we yɛɛ yeri.

\par }{\Q Ali na kaa pye ye kapere tì yanlaga kpanyi,

\par }{\Q ti yaa filige pow paa
nɛzhi yɛn.

\par }{\Q Ali na kaa pye tì yanlaga fɔ ma saa na woo,

\par }{\Q ti yaa filige pow paa simbasifire yɛn.


\par }{\Q \VS{19}Na yaga yɛnlɛ mbaa nuru na yeri,

\par }{\Q tara ti yarilire ti ni fuun tiyɔnrɔ to ye yaa la kaa.


\par }{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ na yaga je mbe yo ye se logo, na yaga yiri mbe je na na,

\par }{\Q kona tokobi wo wi yaa ye tɔngɔ mbe ye kɔ,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì para wa li yɔn.»


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca ki kapere re
\par }
{\Q \VS{21}Ki cɛn mɛlɛ? Ca ŋga kìla pye ma sin,

\par }{\Q ko kì sɔngɔrɔ ma pye paa nanjaa yɛn.

\par }{\Q Kìla pye ma yin kaselege ki ni,

\par }{\Q kasinŋge la pye na piin wa ki ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ koni, kì kanŋga ma pye legboleele cɛnsaga.


\par }{\Q \VS{22}Zheruzalɛmu ca woolo, ye warifuwe wì kanŋga ma pye tugurɔn fire;

\par }{\Q tɔnmɔ ye wa ye duvɛn taan wi ni maa pɛn.


\par }{\Q \VS{23}Ye yɛkeele pe yɛn leele mbele pè yiri ma je;

\par }{\Q yoolo poro pe yɛn pe pinlɛyɛɛnlɛ wele.

\par }{\Q Yarikanra nda ti maa leele go jogo, to ti yɛn ma pe ni fuun pe ndanla,

\par }{\Q boyan yaara to pe maa fee ti puŋgo na.

\par }{\Q Paa kiti wi kɔn mbe pijiriwe wi tanga ki kan wi yeri;

\par }{\Q naŋgunjɔ wi go kala lii pe jori.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ki kala na,
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,

\par }{\Q Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ na fanŋga gbɔgɔfɔ, lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «E, mi yaa na kayaŋga ki fɔgɔ tɔn na winfɛnnɛ pe na;

\par }{\Q mi yaa na kayaŋga ki wɔ na juguye pe ni.


\par }{\Q \VS{25}Mi yaa na kɛɛ ki yirige mboro Zheruzalɛmu ca ma na naa,

\par }{\Q mi yaa kasɔn tɛgɛ mbɔɔn pye
kpoyi, mbɔɔn tugurɔn ti yan mberi fire ti wɔ wa ma ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na gbanŋga maga pye we;

\par }{\Q mi yaa
fyɔngɔ pyew ki wɔ ma ni, mbɔɔn pye kpoyi.


\par }{\Q \VS{26}Mi yaa kiti kɔnfɛnnɛ kan ma yeri naa, paa yɛgɛ ŋga na kìla pye faa we,

\par }{\Q mbe yɛrifɛnnɛ kan ma yeri naa, paa wagati ŋa wì toro faa wi yɛn.

\par }{\Q Ko puŋgo na, pa pe yaa lɔɔn yinri ‹kasinŋge ca› konaa ‹ca ŋga ki yɛn sinŋge mi Yɛnŋɛlɛ na ni.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Siyɔn ca ki yaa go shɔsaga ta kaselege ko fanŋga na,

\par }{\Q ca woolo na paga pe kapere ti jɛn mberi yaga, pe yaa go shɔsaga ta kasinŋge ko fanŋga na.


\par }{\Q \VS{28}Ɛɛn fɔ mbele pè yiri ma je konaa kapere pyefɛnnɛ pe ni, poro yaa ka tɔngɔ,

\par }{\Q mbele pè je Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Pa kona
terebɛnti tire nda tì ye ndanla, a yaa sunnu wa ti nɔgɔ,

\par }{\Q ye yaa fɛrɛ shɔ ti kala na;

\par }{\Q naŋgɔ kɔɔrɔ nda yàa wele ma wɔ na sunnu wa ti nɔgɔ,

\par }{\Q fɛrɛ yaa ye ta ti kala na.


\par }{\Q \VS{30}Katugu ye yaa ka pye paa terebɛnti tige yɛn, ŋga ki wɛrɛ tì fanla;

\par }{\Q mbe pye paa naŋgɔ kɔlɔgɔ yɛn, ŋga tɔnmɔ woro wa mbaa yaara ti suguru.


\par }{\Q \VS{31}Naŋa ŋa wi yɛn ma ŋgban, wi yaa ka pye paa kanŋgewaga fɔɔngɔ yɛn,

\par }{\Q wi kapyegele ke yaa ka pye paa kasɔn njaanra yɛn.

\par }{\Q Pe ni fuun shyɛn pe yaa ka pinlɛ mbe sogo,

\par }{\Q lere kpɛ se ka ta mbege kasɔn ki figi.




\par }\Chap{2}{\SH Cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yaa ka kari \newline  wa Zheruzalɛmu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kagala ŋgele koro Yɛnŋɛlɛ làa naga Amɔzi pinambyɔ
Ezayi wi na Zhuda tara naa Zheruzalɛmu ca ki wogo na.


\par }{\Q \VS{2}Wagati wa yɛn wa na paan, Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki yɛn ma kan yanwiga ŋga na,

\par }{\Q ko ki yaa ka pye yanwira ti ni fuun ti go na;

\par }{\Q ki yaa ka yagara tinndiye pe ni fuun pe na.

\par }{\Q Cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yaa kaa gbinri mbaa paan wa ki na.


\par }{\Q \VS{3}Tara lɛgɛrɛ woolo yaa kaa paan wa, mbaa yuun fɔ:

\par }{\Q «Ye pan we lugu we kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yanwiga ki na,

\par }{\Q wa lo na Zhakɔbu Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni,

\par }{\Q jaŋgo li we naga li koŋgolo ke ni,

\par }{\Q waa tanri li koŋgolo ke na.

\par }{\Q Katugu pa
lasiri sɛnrɛ ti yaa ka yiri wa
Siyɔn ca ki ni,

\par }{\Q pa Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yaa ka yiri wa ko ŋga Zheruzalɛmu ca ki ni.»


\par }{\Q \VS{4}Yɛnŋɛlɛ li yaa kaa kiti wi kɔɔn cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q li yaa kaa cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ woolo kagala yɛgɛ woo.

\par }{\Q Kona pe yaa ka pe tokobiye pe gbɔn mbe pe pye falinɛrɛ capire,

\par }{\Q mbe pe njaanra ti gbɔn mberi pye mali kɔngbeŋgele.

\par }{\Q Cɛnlɛ la se ka yiri cɛnlɛ la yɛgɛ kɔrɔgɔ malaga ni naa,

\par }{\Q pe se kaa malaga gbɔngɔ ki fɔrɔgi naa\XREF{†}{{\XO 2:4 }{\XO{2.4:
}}{\XT{Zhowɛ 4.10}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yoro Zhakɔbu setirige piile,

\par }{\Q ye pan waa tanri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yanwa pi ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔnpilige \newline  ki yɛn na paan
\par }
{\Q \VS{6}Kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mà je ma woolo, Zhakɔbu setirige piile pe na,

\par }{\Q katugu pe tara ti yɛn ma yin yɔnlɔ yirisaga kɛɛ woolo pe kalɛgɛlɛ ke ni;

\par }{\Q pe maa jɛɛrɛ kapyere piin paa
Filisiti tara fɛnnɛ pe yɛn;

\par }{\Q pè pye tara ta yɛgɛ woolo pinlɛyɛɛnlɛ.


\par }{\Q \VS{7}Pe tara ti yɛn ma yin warifuwe naa tɛ wi ni,

\par }{\Q yɔn woro pe yarijɛndɛ tɛgɛsara yarijɛndɛ ti na.

\par }{\Q Pe tara ti yɛn ma yin shɔnye pe ni,

\par }{\Q yɔn woro pe malaga gbɔn wotoroye pe na.


\par }{\Q \VS{8}Pe tara ti yɛn ma yin yarisunndo ti ni.

\par }{\Q Pe maa fɔli yaara nda poro yɛrɛ jate pè gbegele ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo;

\par }{\Q pe maa fɔli pe yɛɛra kɛɛ tunndo ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo.


\par }{\Q \VS{9}Ki kala na, sɛnwee piile pe yaa ka go sogo,

\par }{\Q sɛnweele pe yaa ka fɛrɛ shɔ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, maga ka pe kala yaga!


\par }{\Q \VS{10}Ye sa ye wa waliwere ti ni,

\par }{\Q ye lara wa tara ti nɔgɔ\XREF{†}{{\XO 2:10 }{\XO{2.10:
}}{\XT{2 Tesa 1.9; Naga 6.15}}},

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sunndo kɔngɔ ŋga waa, ye lali ki ni,

\par }{\Q konaa li gbɔgɔwɔ yanwa pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Lere ŋa wi maa yɛgɛ tungu leele na, wi yaa ka go sogo,

\par }{\Q lere ŋa wi maa wi yɛɛ mbɔnrɔgi leele na, wi yaa ka fɛrɛ shɔ;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba pe lo li yaa ka gbɔgɔwɔ ta ko pilige ko ni.


\par }{\Q \VS{12}Kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lì pilige ka kɔn ma tɛgɛ,

\par }{\Q mbe yiri mbele fuun pe maa yɛgɛ tungu leele na konaa mbele pe maa pe yɛɛ gbogo pe kɔrɔgɔ;

\par }{\Q jaŋgo mbe pe tirige.


\par }{\Q \VS{13}Li yaa ka yiri Liban tara
sɛdiri tire nda tì tɔnlɔndɔnlɔ ma yagara ti ni fuun ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q naa Bazan tara tigbɔrɔ ti ni fuun ti kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{14}Li yaa ka yiri yanwira titɔɔnrɔ ti ni fuun ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q konaa tinndiye mbele fuun pè yagara pe kɔrɔgɔ;


\par }{\Q \VS{15}mbe yiri malaga sigesanŋgazoye titɔnlɔmbɔlɔ pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q konaa malaga sigemboro nda tì liri ti ni fuun ti kɔrɔgɔ;


\par }{\Q \VS{16}mbe yiri Tarisisi tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ ti ni fuun ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q konaa tɔnmɔkɔɔrɔ tiyɔnrɔ sɔnŋgbanga woro ti ni fuun ti kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{17}Sɛnwee pyɔ ŋa wi maa yɛgɛ tungu leele na, wi yaa ka go sogo,

\par }{\Q lere ŋa wi maa wi yɛɛ mbɔnrɔgi leele na, wi yaa ka fɛrɛ shɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba pe lo li yaa ka gbɔgɔwɔ ta ko pilige ko ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yarisunndo ti ni fuun ti yaa ka kɔ mbe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{19}Leele pe yaa ka ye wa waliwere ti ni,

\par }{\Q mbe ye fɔ wa tara ti nɔgɔ,

\par }{\Q mbe lara Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sunndo kɔngɔ ŋga waa ki yɛgɛ,

\par }{\Q konaa li gbɔgɔwɔ yanwa pi yɛgɛ,

\par }{\Q na liga ka yiri mbe fyɛrɛ wa tara woolo pe na sanga ŋa ni we.


\par }{\Q \VS{20}Ko pilige ko ni, warifuwe yarisunndo konaa tɛ yarisunndo nda sɛnwee piile pè gbegele,

\par }{\Q na foli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo,

\par }{\Q pe yaa kari wa ndagasɛnɛ naa ndiire ti kan.


\par }{\Q \VS{21}Leele pe yaa ka ye wa waliwere ti ni,

\par }{\Q mbe ye fɔ wa yanwira were ti ni,

\par }{\Q mbe lara Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sunndo kɔngɔ ŋga waa ki yɛgɛ,

\par }{\Q konaa li gbɔgɔwɔ yanwa pi yɛgɛ,

\par }{\Q na liga ka yiri mbe fyɛrɛ wa tara woolo pe na sanga ŋa ni we.


\par }{\Q \VS{22}Yaga ka ye jigi wi taga sɛnwee pyɔ na,

\par }{\Q katugu na wi yinwege wɔnwɔn po ka ya yere, wi wogo ki ma kɔ.

\par }{\Q Yiŋgi wi mbe ya yɔn naa?




\par }\Chap{3}{\SH Zhuda tara naa Zheruzalɛmu \newline  ca kagala kè gbɔn ma piri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ye wele,
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,

\par }{\Q li yaa Zheruzalɛmu ca woolo naa Zhuda tara woolo pe sagawa pi yirisaga ki ni fuun ki shɔ pe yeri konaa pe kɛɛndagaserege ki ni fuun ki ni,

\par }{\Q li yaa pe yaakara tasara ti ni fuun konaa pe tɔnmɔ tasara ti ni fuun ti kɔ mberi wɔ wa;


\par }{\Q \VS{2}naa nambala kotogofɛnnɛ konaa maliŋgbɔɔnlɔ pe ni,

\par }{\Q naa kiti kɔnfɛnnɛ konaa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q naa jɛlɛfɛnnɛ konaa lelɛɛlɛ pe ni;


\par }{\Q \VS{3}naa maliŋgbɔɔnlɔ teele mbele pe yɛn nambala nafa shyɛn ma yiri kɛ kɛ go na

\par }{\Q konaa legbɔɔlɔ pe ni,

\par }{\Q naa yɛrifɛnnɛ konaa kapyɔ jɛnfɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q naa lekara jɛnfɛnnɛ jɛmbɛlɛ pe ni.


\par }{\Q \VS{4}Mi yaa lefɔnmbɔlɔ kan pe yeri pe pye pe teele;

\par }{\Q piile pe yaa ka cɛn pe go na.


\par }{\Q \VS{5}Tara woolo pe yaa kaa pe yɛɛ jɔlɔ,

\par }{\Q wa yaa yiri wa kɔrɔgɔ,

\par }{\Q cɛnyɛnlɛ wa yaa yiri wi cɛnyɛnlɛ wa kɔrɔgɔ,

\par }{\Q lefɔnŋɔ wi yaa yiri mbe je lelɛgbaraga ki na,

\par }{\Q lejaga wi yaa yiri mbe je legbɔɔ wi na.


\par }{\Q \VS{6}Ko wagati wo ni, lere wa yaa ka saa nɔsepyɔ lenaŋa wa yigi

\par }{\Q wa wi tosee wi go ki ni, mboo pye fɔ:

\par }{\Q «Derigbɔgɔ nuŋgba yɛn mboro yeri, pan ma pye we to!

\par }{\Q Cɛn tegere ti na, maa ki katara nda ti yɛgɛ sinni!»


\par }{\Q \VS{7}Ɛɛn fɔ ko pilige ko ni, ki lerefɔ wi yaa kaa yɔn sogo mbe yo fɔ:

\par }{\Q «Mi woro lɔgɔtɔrɔ mbe ye yama pi gbara!

\par }{\Q Yarikara kpɛ woro wa na go, yaripɔrɔ si woro wa;

\par }{\Q yaga kanla tɛgɛ tara woolo pe to!»


\par }{\Q \VS{8}Ee, Zheruzalɛmu ca teele pè kurugo,

\par }{\Q Zhuda tara teele pè toori,

\par }{\Q katugu pè yiri ma je Yawe Yɛnŋɛlɛ li na wa pe sɛnyoro to naa pe kapyere ti ni;

\par }{\Q pè je li gbɔgɔwɔ pi na.


\par }{\Q \VS{9}Poro jate pe yɛgɛ cɛnwɛ pi yɛn na pe jɛrɛgi,

\par }{\Q pe yɛn na pe kapere ti piin kpeŋgbeleŋgbe paa Sodɔmu\FTNT{†}{{\FR 3:9 }{\FR{3.9:
}}{\FT{Ye Sodɔmu ca woolo pe kala li wele wa
}}{\XT{Eza 1.9}}{\FT{laga ki ni.}}} ca ki yɛn,

\par }{\Q pe yɛrɛ woro nari lara.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ yɛn pe wogo,

\par }{\Q katugu pe yɛn na jɔlɔgɔ gbɛgɛlɛ pe yɛɛ kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ye mbe ya mbaa ki yuun fɔ lesinŋɛ wi wogo kì yɔn,

\par }{\Q katugu wi yaa kaa kapyere jɛndɛ ti tɔnli wi ta.


\par }{\Q \VS{11}Ɛɛn fɔ lepee wo na, jɔlɔgɔ ki yɛn wi wogo, kapege ki yaa kaa ta,

\par }{\Q katugu kapyere nda wì pye, ko sara wo wi yaa ta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Piile pe yɛn nala woolo pe jɔlɔ,

\par }{\Q jɛɛlɛ pe yɛn ma cɛn pe go na.

\par }{\Q Na woolo, ye yɛkeele pe yɛn na ye punŋgu,

\par }{\Q pe yɛn na ye nii kombele.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kiti kɔn \newline  li woolo pe na
\par }
{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yiri mbe leele pe jɛrɛgi,

\par }{\Q lì yiri ma yere mbe kiti kɔn li woolo pe na.


\par }{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na li woolo pe lelɛɛlɛ poro naa teele pe yinri kiti na,

\par }{\Q lì yo fɔ: «Yoro yè
ɛrɛzɛn kɛrɛ\FTNT{†}{{\FR 3:14 }{\FR{3.14:
}}{\FT{Ɛrɛzɛn kɛrɛ nda ti sɛnrɛ tì yo, ti yɛn ma taanla Izirayɛli tara to ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo wele;
}}{\XT{Eza 5.1-7}}{\FT{.}}} ti jɔgɔ;

\par }{\Q yè fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kɛɛ yaara ti shɔ ma ye yinrɛ ti yin.


\par }{\Q \VS{15}Yiŋgi na, ye nɛɛ na woolo pe jɔlɔ?

\par }{\Q Yiŋgi na, ye nɛɛ fyɔnwɔ fɛnnɛ pe tege?

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa yɛrɛwɛ kan \newline  Zheruzalɛmu ca jɛɛlɛ pe wogo na
\par }
{\PP \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Siyɔn ca jɛɛlɛ pe maa yɛgɛ tungu leele na,

\par }{\Q pe ma pe yɔlɔgɔ ki yirige caw na tanri,

\par }{\Q na nambala pe nɛgɛnɛgɛ pe welelɔmɔ pi ni.

\par }{\Q Pe maa sumborowo tangala li tanri yɔɔrɔ,

\par }{\Q na pe tɔɔrɔ wenjanra ti tinni.


\par }{\Q \VS{17}Ki kala na, we Fɔ wi yaa Siyɔn ca jɛɛlɛ pe yinrɛ ti kulu;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa pe fɛrɛ ti yirige funwa na.»


\par }{\PP \VS{18}Ko pilige ko ni, we Fɔ wi yaa ka pe fereyaara ti ni fuun ti wɔ pe na, to ti yɛn pe tɔɔrɔ wenjanra, naa gbatoye, naa yɔlɔgɔ somu kiiri kiiri wi ni,

\VS{19}naa nuŋgbogolo, naa kɛɛ kannjiŋgele, naa pe go tɔnmbɔgɔlɔ ke ni,

\VS{20}naa wunluwɔ njagala ŋgele pè fere ke ni, naa pe tɔɔrɔ yɔngɔwɔ pi ni, naa kurusijaraye, naa latikɔrɔ nuwɔ taan kugbogolo ke ni, naa tafoolo pe ni,

\VS{21}naa vegembele, naa numala kannjiŋgele,

\VS{22}naa fɛti yaripɔrɔ, naa bunduye, naa derigbɔrɔ, naa kɛɛ kashara,

\VS{23}naa duwaleele, naa yaripɔrɔ nda ti yɛn milɛnmilɛn, naa gbɔgɔwɔ njagala, konaa laŋganaye pe ni.


\par }{\Q \VS{24}Pe sinmɛ nuwɔ taan pi yaa ka kanŋga mbe pye yarifɔngɔ nuwɔ,

\par }{\Q manda ti yaa ka pye pe na kurusijaraye pe yɔnlɔ,

\par }{\Q go yinzire nda tì kɔlɔgi kɔlɔgi, to ti yaa ka pye pe na yinrɛ nda tì ti ma yɔn ti yɔnlɔ,

\par }{\Q kunwɔ yaripɔrɔ ti yaa ka pye pe na derigbɔrɔ tiyɔnrɔ ti yɔnlɔ,

\par }{\Q pe witire tiyɔnwɔ pi yaa kanŋga mbe tijanga.


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca jɛɛlɛ pe kɔlɔmɔ
\par }
{\Q \VS{25}Mboro Siyɔn ca, tokobi wi yaa ma maliŋgbɔɔnlɔ pe gbo,

\par }{\Q ma maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe yaa ku malaga.


\par }{\Q \VS{26}Kona, ca woolo pe yaa kaa jɛɛn mbaa kunwɔ gbelege gbele,

\par }{\Q pe yaa ka koro kɛwara mbe cɛn tara.




\par }\PoetryChap{4}{\Q \VerseOne{1}Ko pilige ko ni, jɛɛlɛ kɔlɔshyɛn yaa ka gbogolo naŋa nuŋgba na mboo pye fɔ:

\par }{\Q «We yaa yere we yɔn suro ti ni, mbe yere we yaripɔrɔ wogo ki ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ki yaga ma we lɛ ma jɛɛlɛ,

\par }{\Q jaŋgo mbe we fɛrɛ ti laga we na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Zheruzalɛmu \newline  ca woolo pele yaga go na
\par }
{\PP \VS{2}Ko wagati wo ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka vile na yirige wa tara ti ni, li yaa ka pye tiyɔnwɔ naa gbɔgɔwɔ ni; li yaa ka tɔnli ŋa leŋge wa tara ti ni, wi yaa ka gbɔgɔwɔ naa fɛrɛwɛ kan
Izirayɛli woolo mbele pe yaa ka koro yinwege na pe yeri.

\VS{3}Ko wagati wo ni, mbele pe yaa ka koro yinwege na wa
Siyɔn ca ki ni, poro mbele pe yaa ka koro go na wa ko ŋga Zheruzalɛmu ca ki ni, pe yaa kaa pe yinri leele mbele pe yɛn
kpoyi; poro pe ni fuun poro mɛrɛ to ti yaa yɔnlɔgɔ, mbaa pe yinwege ki piin wa Zheruzalɛmu ca.

\VS{4}We Fɔ wi yaa ka Siyɔn ca jɛɛlɛ pe fyɔngɔ ki jogo mbege laga pe na; leele pè leele mbele gbo wa ki Zheruzalɛmu ca ki ni, mbe pe kasanwa pi jogo mboo wɔ wa ki ni wi kiti sinŋɛ kɔngɔ konaa wi tifɛlɛgɛ kasɔn ŋga ki maa jɔgɔwɔ piin ki fanŋga na.

\VS{5}Ko sanga wo ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kambaaga naa wirige yirige wa Siyɔn yanwiga ki lagapyew ki ni, konaa janwa ŋa fuun wi ma gbogolo wa ki na wi go na yɔnlɔ na, mbe kasɔn yinnɛ gbɔlɔ yanwa yirige wa ki go na yembinɛ; li gbɔgɔwɔ yanwa po pi yaa ka tɔn yaara ti ni fuun ti na\XREF{†}{{\XO 4:5 }{\XO{4.5:
}}{\XT{Ɛki 13.21-22; 16.10; 24.17; 40.34-35}}}.

\VS{6}Ki yaa ka pye paa segbaga yɛn, mbaa yinmɛ kaan yɔnlɔ tufunwɔ sanga ni, mbe pye larasaga naa gona tɔnyaraga tisaga tifɛliŋgbɔrɔ to naa tisara ti na.




\par }\Chap{5}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li ɛrɛzɛn kɛɛrɛ kala
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yege yaga mbe yurugo kɔ na wɔnlɔ wi kan,

\par }{\Q mi yɛn na jaa mbege yurugo ki kɔ na ndanlafɔ wi kan wi
ɛrɛzɛn kɛrɛ ti wogo na.

\par }{\Q Ɛrɛzɛn kɛrɛ tà la pye na ndanlafɔ wi yeri yanwiga tigiwɛn pa na, tara tanra ta na. 

\par }{\Q \VS{2}A wì sigi laga ki tugu maga sinndɛɛrɛ ti wɔ,

\par }{\Q mɛɛ ɛrɛzɛn tiire jɛndɛ sanri wa ki ni.

\par }{\Q A wì si kɛrɛ sigewe gbata titɔnlɔwɔ wa kan wa kɛrɛ ti nandogomɔ,

\par }{\Q ma wege wɔ ma ɛrɛzɛn pire ti tɔnmɔ wɔsaga ki gbegele wa.

\par }{\Q Wìla pye naga sɔnri ndɛɛ kɛrɛ ti yaa ɛrɛzɛn pire jɛndɛ sɛ wi kan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, a tì si kaa ɛrɛzɛn pire tijangara sɛ\XREF{†}{{\XO 5:2 }{\XO{5.2:
}}{\XT{Mati 21.33; Maki 12.1; Luki 20.9}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Koni, yoro Zheruzalɛmu ca woolo naa Zhuda tara woolo,

\par }{\Q mi yɛn na ye yɛnri fɔ ye kiti wi kɔn mi naa na ɛrɛzɛn kɛrɛ ti ni we sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{4}Yiŋgi kì koro mbe pye na ɛrɛzɛn kɛrɛ ti kan,

\par }{\Q ŋga mi si pye ti kan?

\par }{\Q Mìla pye naga sɔnri ma yo tila pire jɛndɛ sɛni,

\par }{\Q yiŋgi na, a tì si pire tijangara sɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Koni ŋga mi yaa pye na ɛrɛzɛn kɛrɛ ti na,

\par }{\Q mi yaa ki yo ye kan.

\par }{\Q Jasa ŋa mìla le mari maga, mi yaa wi kɔlɔgi,

\par }{\Q jaŋgo yaayoro tiri ka.

\par }{\Q Mbogo ŋga ki yɛn mari maga, mi yaa ki jan,

\par }{\Q jaŋgo leele paa ti tangala.


\par }{\Q \VS{6}Mi yaa ti jɔgɔ mberi yaga waga;

\par }{\Q lere se ka ta mberi yaanla, mberi nɔgɔ ki fali naa.

\par }{\Q Yantiire naa wuuro ti yaa fi wa ti ni.

\par }{\Q Mi yaa kaga yo kambaara ti kan fɔ tiga ka ti tisaga mbe pan ti na.


\par }{\Q \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li ɛrɛzɛn kɛrɛ to ti yɛn
Izirayɛli woolo wele;

\par }{\Q Zhuda tara woolo poro pe yɛn ɛrɛzɛn kɛrɛ nda ti yɛn mali ndanla we.

\par }{\Q Làa pye naga sɔnri pe yaa la tanri kaselege na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kambasinnde to pàa pye na piin,

\par }{\Q làa pye naga sɔnri pe yaa la tanri kasinŋge na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe yɛn na mbele tege, pe gbeere to ti yɛn na yinrigi wa\FTNT{†}{{\FR 5:7 }{\FR{5.1-7:
}}{\FT{Ɛrɛzɛn kɛrɛ sɛnrɛ nda tì yo ti yɛn na para Yɛnŋɛlɛ li woolo poro sɛnrɛ na;
}}{\XT{Eza 3.14; 27.2-7; Zhere 12.10; Eze 17.6; Oze 10.1; Yuuro 80.9-17; Mati 20.1; 21.33; Zhan 15}}}.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ yɛn kambasinnde pyefɛnnɛ \newline  pe wogo
\par }
{\Q \VS{8}Jɔlɔgɔ yɛn ye wogo, yoro mbele ye maa yinrɛ kanni nari tagala yinrɛ na,

\par }{\Q na kɛɛrɛ shoo nari tagala kɛɛrɛ na,

\par }{\Q fɔ laga ka kpɛ si koro naa,

\par }{\Q mbe ti yoro cɛ mbe cɛn laga tara ti ni.


\par }{\Q \VS{9}Wuguro sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì le na nuŋgbolo ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ki woro nala kɔɔn shyɛn, ki yinrɛ lɛgɛrɛ nda ti yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa,

\par }{\Q ki yinrɛ tugbɔɔrɔ tiyɔnrɔ nda ti yaa ka koro waga,

\par }{\Q lere se ka pye mbe cɛn wa ti ni.


\par }{\Q \VS{10}Ɛrɛzɛn kɛrɛ ɛkitari taanri, ki ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ pe kaa wɔ, pi se toro litiri nafa shyɛn ma yiri kɛ na,

\par }{\Q yariluguro ti culo cɛnmɛ pe kaa lugu, ki yarilire tiga ka kɔn, ti se toro culo kɛ na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mbele pe ma yiri yirifaga na,

\par }{\Q na fee sinmɛ wɛlɛwɛ pi puŋgo na,

\par }{\Q jɔlɔgɔ yɛn pe wogo;

\par }{\Q poro mbele yige ki ma saa lɛ mbe pe ta pe yɛn ma tin duvɛn wi ni we.


\par }{\Q \VS{12}Pe maa pe sinndire ti piin na ŋgɔni, naa juru konaa pimbigile gbɔɔn, na wegele wiin,

\par }{\Q na duvɛn wi woo wa pe liwɛn gbɔɔ lara ti ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ paa la Yawe Yɛnŋɛlɛ li kapyegele ke jate,

\par }{\Q paa la li kɛɛ yɔnlɔ tunŋgo ki yaan.


\par }{\Q \VS{13}Ki kala na, pe yaa na woolo pe yigi mbe kari pe ni kulowo ni,

\par }{\Q pe kambajɛnmɛ pi kala na.

\par }{\Q Pe legbɔɔlɔ pe yaa kaa kuun fuŋgo ki kɛɛ,

\par }{\Q wɔgɔ ki yaa kaa pe janwa woolo pe kuun.


\par }{\Q \VS{14}Ki kala na,
kuulo tara tìri yɔn ki yɛngɛ gbegbeŋge,

\par }{\Q tìri yɔn ki yɛngɛ maga piyɛɛlɛ kɔnlɔ fu,

\par }{\Q pe legbɔɔlɔ poro naa ca ki janwa woolo pe yaa tigi wa ti ni,

\par }{\Q mbe pinlɛ pe tinmɛ gbɔɔ naa pe yɔgɔrimɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{15}Ki kala na, sɛnwee pyɔ wi yaa ka go sogo,

\par }{\Q sɛnwee wi yaa ka tirige,

\par }{\Q mbele pe maa yɛgɛ tungu leele na, pe yaa ka go sogo.


\par }{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa ka gbɔgɔwɔ ta li kaselege ki fanŋga na,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na li yɛn
kpoyi, li yaa kaga naga fɔ li yɛn kpoyi kasinŋge ki fanŋga na.


\par }{\Q \VS{17}Simbaala pele yaa ka saa kaa wa ca ki kataga ki ni paa yaayoro kasaga yɛn;

\par }{\Q penjagbɔrɔ fɛnnɛ pe lara nda tì tɔngɔ, to ti yaa pye sikapire ti kasara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Leele mbele fuun pe ma yagbogowo pi pye paa maŋga yɛn ma pɔ kambasinŋge ki na,

\par }{\Q na kapege ki tile pe yɛɛ puŋgo na, paa pe ma kaa wotoro pɔ shɔn na maŋgala ŋgbangala ni, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo.


\par }{\Q \VS{19}Pe maa yuun fɔ: «Yɛnŋɛlɛ ligi pye fyaw ye,

\par }{\Q lili kapyegele ke pye fyaw, jaŋgo we ke yan.

\par }{\Q Izirayɛli Yɛnŋɛlɛ kpoyi lì kagala ŋgele kɔn ma tɛgɛ mbe pye,

\par }{\Q li ke pye li ke yɔn fili fyaw,

\par }{\Q jaŋgo wege jɛn.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Leele mbele pe maa kapege ki yinri kajɛŋgɛ,

\par }{\Q na kajɛŋgɛ ki yinri kapege, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo!

\par }{\Q Poro mbele pe ma yanwa pi pye diwi

\par }{\Q mbe diwi wi pye yanwa,

\par }{\Q mbe yaritisorogo ki pye mbe yo kì tanla,

\par }{\Q mbe yaritanga ki pye mbe yo kì sori.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Leele mbele pe maa pe yɛɛ jate kajɛnmbɛlɛ,

\par }{\Q konaa na pe yɛɛ yaan tijinliwɛ fɛnnɛ, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Leele mbele pe maa pe yɛɛ jate pe yɔngɔ woro wa duvɛn wɔgɔ ki na,

\par }{\Q mbele pe maa sinmɛ wɛlɛwɛ pi pinlɛlɛ pi yɛɛ ni, mbe pe yɛɛ wɛri, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo!


\par }{\Q \VS{23}Pe ma tanga ki kan jɔgɔfɔ wi yeri yarikanga na,

\par }{\Q mbe tanga ki shɔ lesinŋɛ wi yeri.


\par }{\Q \VS{24}Ki kala na, kasɔn yinnɛ li ma yan waga ki sogo yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q kasɔn yinnɛ li ma yan sigire ti sogo mberi kɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, pè ndire nda kan ti yaa ka fɔngɔ,

\par }{\Q tifɛlɛgɛ yaa ka pe yarifyɛɛnrɛ ti lɛ mbe kari ti ni paa gbanŋgban yɛn;

\par }{\Q katugu pè je Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li
lasiri wi na,

\par }{\Q pè Izirayɛli Yɛnŋɛlɛ na kpoyi li sɛnrɛ ti tifaga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nawa ŋgban li woolo pe ni fɔ jɛŋgɛ,

\par }{\Q lìli kɛɛ ki yirige pe na ma pe gbɔn.

\par }{\Q Yanwira tì tigile;

\par }{\Q pe gboolo pe yɛn na tuunri wa ca nawa koŋgolo ke ni paa kayangara yɛn.

\par }{\Q Konaa ki ni fuun, li naŋgbanwa pi fa sogo li na gbɛn,

\par }{\Q li kɛɛ ki yɛn ma yirige pe na bere.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì cɛngɛlɛ kele yɛgɛ yeri \newline  ma wa Izirayɛli woolo pe na
\par }
{\Q \VS{26}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa dirapo wa yirige mboo naga taleere woolo pele na;

\par }{\Q li yaa wofele win mbe pe yeri, mbe yiri fɔ wa dunruya wi go ka na.

\par }{\Q Pe mbele pe yɛn na fyɛɛlɛ na paan.


\par }{\Q \VS{27}Pe ni, wa kpɛ si te, wa kpɛ si kurugo mbe to,

\par }{\Q wa kpɛ woro na wɔnlɔ na tingi, wa kpɛ woro na wɔnlɔ,

\par }{\Q wa kpɛ suu kurusijara wi sanga,

\par }{\Q wa kpɛ sawira manda si sangala.


\par }{\Q \VS{28}Pè pe wangala ke yɔnrɔ ti wɔwɔ,

\par }{\Q ma pe sandira ti ni fuun ti wangala ke taga mbe wɔn;

\par }{\Q pe shɔnye pe yenjoro tì sheli paa sinndɛɛrɛ yɛn,

\par }{\Q pe malaga gbɔnwotoroye pe ŋgeere tì wege paa tifɛlinjolo yɛn.


\par }{\Q \VS{29}Ti yɛn na tinmɛ yinrigi paa jara nɔ ma kaa na kuunru we,

\par }{\Q pe yɛn na gbele paa jara yirifɔnmbɔlɔ yɛn;

\par }{\Q pe yɛn na jɛngɛri, ma pe kagboro ti yigi na kee ti ni,

\par }{\Q lere se ya mberi shɔ pe yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ko pilige ko ni, tinmɛ gbɔɔ pa yaa yiri ki tara nda ti go na,

\par }{\Q paa kɔgɔje tinmɛ gbɔɔ pi yɛn.

\par }{\Q Na maga ka tara ti wele, diwi naa jɔlɔgɔ ma yaa yan;

\par }{\Q kambaara wɔrɔ ta yaa ka pan, mbe yanwa pi tɔn, mbe laga ki pye diwi.




\par }\Chap{6}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Ezayi wi yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Oziyasi wi kuyɛlɛ li ni, a mì si
we Fɔ wi yan wi yɛn ma cɛn wunluwɔ jɔngɔ ka na, ŋga kì yaraga wa naayeri fɔ jɛŋgɛ. Wi wunluwɔ derege yɔnrɔ tìla shɛrigo gbɔgɔ ki yin\FTNT{†}{{\FR 6:1 }{\FR{6.1:
}}{\FT{Oziyasi wo nuŋgba wo pàa pye na yinri fun Azariya;
}}{\XT{2 Wunlu 15.7}}{\FT{.}}}.

\VS{2}Mɛrɛgɛye mbele pe yinri Serafɛnye pèle la pye ma yere wa wi go na. Kanwira kɔgɔlɔni kɔgɔlɔni tìla pye pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe na. Pe ma shyɛn tɛgɛ ma pe yɛrɛ ti tɔn, mbe shyɛn tɛgɛ mbe pe tɔɔrɔ ti tɔn, mbe si shyɛn tɛgɛ mbaa yinrigi sire na.


\par }{\Q \VS{3}Pàa pye na para pe yɛɛ ni na yuun fɔ:

\par }{\Q «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,

\par }{\Q li yɛn
kpoyi, kpoyi, kpoyi;

\par }{\Q tara ti ni fuun ti yɛn ma yin li gbɔgɔwɔ yanwa pi ni.»


\par }{\PP \VS{4}Pe jɔrɔgɔmɔ pi kala na,
shɛrigo gbɔgɔ yeyɔnrɔ ti nɔgɔ leyaara tìla pye na tigile, a wirige si shɛrigo gbɔgɔ ki yin.

\VS{5}Kona, a mì sho fɔ: «E! Jɔlɔgɔ yɛn na wogo, na wogo kì kɔ\FTNT{†}{{\FR 6:5 }{\FR{6.5:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele yɛgɛ ni, ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Na wogo kì kɔ}}, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ:
{\QT{Mì puŋgo.}}}}}, katugu mi yɛn lere ŋa wi yɔn sɛnrɛ ti yɛn
fyɔngɔ ni. Mi yɛn ma cɛn leele mbele sɔgɔwɔ pe yɔn sɛnrɛ ti yɛn fyɔngɔ ni fun, ma si yala, mì wunlunaŋa, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yan yɛnlɛ ni.»


\par }{\PP \VS{6}Ɛɛn fɔ mɛrɛgɛye mbele pe yinri Serafɛnye, a nuŋgba si yiri sire na ma pan na kɔrɔgɔ kasɔn naŋganga ni wi kɛɛ; wìla ki wɔ wa
saraga wɔsaga ki na kamilan ni.

\VS{7}A wì sigi jiri na yɔn ki na, mɛɛ yo fɔ:

\par }{\Q «Koni naa ŋga kì jiri ma yɔngbasɛɛrɛ ti na,

\par }{\Q ma kajɔɔgɔ kì laga ma na,

\par }{\Q ma kapege kì kala yaga ma na.»


\par }{\PP \VS{8}Ko puŋgo na, a mì si we Fɔ wi magala li logo ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ambɔ fɔ mi yaa tun?

\par }{\Q Ambɔ wi yaa kari we tunŋgo ki na?»

\par }{\PP A mì sigi shɔ ma yo fɔ: «Mi ŋa, na tun!»


\par }{\PP \VS{9}Kona, a wì sho fɔ:

\par }{\Q «Kari ma saga yo ki leele mbele pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Ye yaa kaa nuru jɛŋgɛ, ɛɛn fɔ ye se kaa ti kɔrɔ jɛnni,

\par }{\Q ye yaa kaa wele jɛŋgɛ, ɛɛn fɔ ye se kaa yaan!›


\par }{\Q \VS{10}Ma ti ki leele mbele pe kotogo ki ŋgban pe na,

\par }{\Q ma pe pye nuŋgboŋgbanla fɛnnɛ,

\par }{\Q ma pe yɛngɛlɛ ke tɔn pe na,

\par }{\Q jaŋgo paga kaa yaan pe yɛngɛlɛ ke ni,

\par }{\Q paga kaa nuru pe nuŋgbogolo ke ni,

\par }{\Q paga kaa kagala kɔrɔ jɛnni wa pe kotogo na,

\par }{\Q jaŋgo paga ka kanŋga mbe pan mi Yɛnŋɛlɛ na kɔrɔgɔ mbe ta mbe sagala\FTNT{†}{{\FR 6:10 }{\FR{6.10:
}}{\FT{Mbege lɛ konɔ kɔlɔjɛrɛ mbe gbɔn kɛ (9-10), ki sɛnrɛ tì yo wa
}}{\XT{Mati 13.14-15; Maki 4.12; Luki 8.10; Zhan 12.40; Kapye 28.26-27}}{\FT{lara ti ni.}}}.»


\par }{\PP \VS{11}A mì si yewe ma yo fɔ: «Ko yaa pye ma fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?» A wì sho fɔ: «Ki yaa pye ma fɔ cara ti sa tɔngɔ, lere ka ka pye wa ti ni naa,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ kpɛ ka ka pye go ka ni naa,

\par }{\Q fɔ pe tara ti sa tɔngɔ ti koro waga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}«Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka sɛnwee piile pe purɔ mbe kari pe ni fɔ lege,

\par }{\Q lalɛgɛrɛ yaa ka koro waga wa tara ti ni.


\par }{\Q \VS{13}Ali na tara woolo pe kɔnsaga kɛwogo ki leele paga koro wa tara ti ni,

\par }{\Q poro fun pe yaa ka tɔngɔ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yɛgɛ ŋga na pe ka
terebɛnti tige kɔn nakoma pe ka tigbɔgɔ kɔn, ki yunŋgɔngɔ ki ma koro wa tara,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, ki leele pe yunŋgɔngɔ ki yaa setirige piile yirige, mbele pe yaa pye kpoyi.»




\par }\Chap{7}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Ezayi wi tun \newline  wa wunlunaŋa Akazi wi yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Oziyasi pinambyɔ Yotamu wi pinambyɔ Ahazi wi wunluwɔ sanga wi ni wa Zhuda tara ti ni, a Siri tara wunlunaŋa Erezɛn wo naa Eremaliya pinambyɔ Peka ŋa wìla pye
Izirayɛli tara wunlunaŋa wi ni, pè si kari sa to Zheruzalɛmu ca ki na, mbe malaga gbɔn ki ni, ɛɛn fɔ pe sila ya mbe ca ki shɔ.


\par }{\PP \VS{2}A pè si saa ki sɛnrɛ ti yo Davidi wi go woolo pe kan, ma yo fɔ: «Siri tara fɛnnɛ maliŋgbɔɔnlɔ pè pan ma pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan wa Efirayimu tara\FTNT{†}{{\FR 7:2 }{\FR{7.2:
}}{\FT{Efirayimu tara tìla pye Izirayɛli tara ti laga ŋga wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki na; ki laga ki sila lali Zheruzalɛmu ca ki ni.}}}.» A wunlunaŋa Akazi wo naa wi woolo pe ni pe sunndo wi nɛɛ suun pe na fyɛrɛ ti kala na, paa yɛgɛ ŋga na tifɛlɛgɛ ma kaa na kɔlɔgɔ tire fingi we.


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si
Ezayi wi pye fɔ: «Yiri mboro naa ma pinambyɔ Sheyari Yashubu\FTNT{†}{{\FR 7:3 }{\FR{7.3:
{\QT{Sheyari Yashubu}} mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ leele pele jɛnri yaa ka koro, mbe sɔngɔrɔ mbe pan (10.21). Pinambiile shyɛn Ezayi wìla se. Ŋga ki mbaa pye Izirayɛli woolo pe na, pe mɛrɛ tìla pye na ko kɔrɔ wo nari.}}} wi ni, ma sa Ahazi wi fili wa tɔnmɔ foŋgologo ki kɔsaga ki na, ko ŋga ki ma saa ye wa tɔnmɔ wege ŋga wa ca ki go na ki ni we, wa konɔ na li maa kee wa paara jogofɛnnɛ pe paara jogosaga ki ni.

\VS{4}Maga yo wi kan fɔ: ‹Ma jatere wi tɛgɛ laga nuŋgba, maga ka fyɛ. Ma sunndo wiga ka kɔn ma na, ma wire tiga ka fanla ma na Siri tara fɛnnɛ naŋa Erezɛn wo naa Eremaliya pinambyɔ pe naŋgbanwa pi kala na, poro mbele pe yɛn paa sumboyuro shyɛn yɛn, nda ti yɛn na wirige yinrigi.

\VS{5}Ki yɛn kaselege fɔ Siri tara fɛnnɛ, naa Efirayimu tara fɛnnɛ konaa Eremaliya pinambyɔ wi ni, pège kɔn maga tɛgɛ mbe kapege pye ma na. Pe yɛn na yuun fɔ:

\VS{6}Yoo kari we sa to Zhuda tara ti na, we sunndo kɔngɔ wa ca woolo pe na, we pe tara ti shɔ, we Tabeyɛli pinambyɔ wi tɛgɛ pe go na wunluwɔ.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, pa
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Ki kala li se yere,

\par }{\Q li se si pye.


\par }{\Q \VS{8}Katugu Damasi ca ko ki yɛn Siri tara ti cagbɔgɔ ye,

\par }{\Q a Erezɛn wo pye Damasi ca ki to we;

\par }{\Q sanni sa gbɔn yɛlɛ nafa taanri ma yiri kaŋgurugo Efirayimu cɛnlɛ woolo pe yaa tɔngɔ,

\par }{\Q pe se pye naa cɛnlɛ.


\par }{\Q \VS{9}Samari ca ko ki yɛn Efirayimu tara ti cagbɔgɔ ye,

\par }{\Q a Eremaliya pinambyɔ wo pye Samari ca ki to we.

\par }{\Q Na yee yeresaga ta wa tagawa pi ni, pa ye se fanŋga ta mbe yere.› »


\par }{\SH Pyɔ ŋa pe yaa ka se \newline  mboo mɛgɛ taga Emanuwɛli
\par }
{\PP \VS{10}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para naa Ahazi wi ni, maa pye fɔ:

\VS{11}«Kacɛn wa yɛnri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri luu naga ma na, mbe yiri wa tara ti nɔgɔna, wa
kuulo tara, nakoma mbe yiri wa naayeri, wa yɛnŋɛlɛ na.»


\par }{\PP \VS{12}A Ahazi wì sho fɔ: «Mi se yaraga ko ka kpɛ yɛnri, mi se si Yawe Yɛnŋɛlɛ li wa mbe wele.»


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Ezayi wì sho fɔ: «Yaa nuru, yoro Davidi go woolo wele! Naa ye yɛn na leele pe tege, ko si ye bɔ bere, fɔ a yaa jaa mbaa na Yɛnŋɛlɛ li tege!

\VS{14}Ki kala na, we Fɔ wo jate wi yaa ka kacɛn wa naga ye na, wo yɛn fɔ sumboro ŋa wii naŋa kala jɛn, wi yaa ka kugbɔ lɛ mbe pinambyɔ se, mboo mɛgɛ taga mbaa wi yinri Emanuwɛli\FTNT{†}{{\FR 7:14 }{\FR{7.14:
}}{\FT{Emanuwɛli mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛn we ni. Ki sɛnrɛ tì yo wa
}}{\XT{Mati 1.23}}{\FT{laga ki ni.}}}.

\VS{15}Nɔnɔ nara naa sɛnrɛgɛ wi yaa kaa kaa, fɔ wi sa kala jɛn, mbe je kapege ki na, mbe kajɛŋgɛ ki jɛn mbaa ki piin.

\VS{16}Ɛɛn fɔ sanni pyɔ wi sa kapege ki jɛn mbe je ki na, mbe kajɛŋgɛ ki jɛn mbaa ki piin, ki wunlumbolo shyɛn mbele maa fyɛ pe yɛgɛ, pe tara ti yaa jɔgɔ mbe koro waga.

\VS{17}Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka ti jɔlɔgɔ wagati wa mbe gbɔn mboro naa ma tara woolo konaa ma go woolo ye na; ki wagati wi yɔngɔ fa pan gbɛn, maga lɛ Efirayimu tara tì wali ma laga Zhuda tara ti na\FTNT{†}{{\FR 7:17 }{\FR{7.17:
}}{\FT{Ki laga ŋga ki yɛn na para wagati ŋa sɛnrɛ na, ki kala làa pye yɛgɛlɛ cɛnmɛ shyɛn (200) koro la toro Ezayi sanga wi yɛgɛ.}}}. Ki sɛnrɛ ti yɛn na para Asiri tara wunlunaŋa wi sanga wo na.»


\par }{\SH Asiri tara fɛnnɛ pe yaa ka \newline  ŋga pye Zhuda tara ti na
\par }
{\PP \VS{18}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka tishɔnrɔ nda wa Ezhipiti tara Nili gbaan wi lago ki na ti yeri wofele ni, mbe pan ti ni konaa sɛnrimbire\FTNT{†}{{\FR 7:18 }{\FR{7.18:
}}{\FT{Tishɔnrɔ to naa sɛnrimbire kacɛn wi yɛn na para tara shyɛn nda tìla pye fanŋga ni ki sanga wi ni to sɛnrɛ na; ki tara shyɛn, Yɛnŋɛlɛ li yaa ti torogo ti sa to Zhuda tara ti na.}}} nda wa Asiri tara ti ni.

\VS{19}Ti ni fuun ti yaa ka pan mbe cɛncɛn wa yanwira tigiwɛn lawere tijangara ti ni, naa wa waliwere ti ni, naa wa kɔmbigile ke ni fuun ke ni, konaa wa tɔnmɔ lara ti ni fuun ti ni.


\par }{\PP \VS{20}Ko pilige ko ni, we Fɔ wi yaa ka yunŋguluwo wa lɛ sara na mbe yiri wa Efirati gbaan wi kɛɛ sanŋga ki na. Wo wi yɛn Asiri tara wunlunaŋa we. Wi yaa ka ye yinrɛ ti kulu, naa ye tɔɔrɔ sire to naa ye siyɔɔlɔ pe ni\FTNT{†}{{\FR 7:20 }{\FR{7.20:
}}{\FT{Wi yaa ka ye yinrɛ ti kulu, naa ye tɔɔrɔ sire to naa ye siyɔɔlɔ pe ni: Ki kapyege kìla pye kacɛn wa, ŋa wìla pye naga nari fɔ fɛrɛ nakoma kunwɔ to leele mbele pàa kulu pe na, naga nari fun fɔ pè pe yigi malaga kasopiile.}}}.


\par }{\PP \VS{21}Ko pilige ko ni, lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yaa kaa nasumboro nuŋgba naa simbanɛɛlɛ shyɛn koro.

\VS{22}Nɔnɔ lɛgɛrɛ yaa kaa taa wa ki yaayoro ti ni, fɔ nɔnɔ nara wo wi yaa ka pye leele pe yaakara. Mbele pe yaa ka koro go na wa tara ti ni, nɔnɔ nara naa sɛnrɛgɛ ki yaa ka pye pe yaakara\FTNT{†}{{\FR 7:22 }{\FR{7.21-22:
}}{\FT{Nɔnɔ, naa nɔnɔ nara konaa sɛnrɛgɛ ki ni, ti yɛn naga nari fɔ Yɛnŋɛlɛ li woolo jɛnri mbele pe yaa ka koro, li yaa ka kagbaraga pye pe kan, mbe yaakara lɛgɛrɛ kan pe yeri.}}}.


\par }{\PP \VS{23}Ko pilige ko ni,
ɛrɛzɛn tiire wagakele (1 000) ka ka pye kɛrɛ nda ni, kɛrɛ nda ti sɔnŋgɔ ki mbe ya mbe warifuwe pyɔ wagakele (1 000) bɔ, ti yaa ka koro wa yantiire to naa wuuro ti sɔgɔwɔ.

\VS{24}Leele pe yaa kaa kee mbe saa yanri wa sandira naa wangala ni, katugu tara ti lagapyew ki yaa ka pye yantiire naa wuuro ni.

\VS{25}Yanwira tigiwɛn lara nda leele pàa pye na fali ti na capire ni, leele pe se ka ya mbaa yiin wa ti ni, yantiire to naa wuuro ti fyɛrɛ ti kala na. Pe yaa ka nɛrɛ ti wa tila kaa wa, mbe simbaala naa sikaala pe yaga paa yanri wa.




\par }\Chap{8}{\SH Kapege ŋga Asiri tara fɛnnɛ \newline  pe yaa ka pye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa na pye fɔ: «Yiri ma walaga gbeŋɛ wa lagaja, ma yɔɔnrɔ tugbɔɔrɔ ta yɔnlɔgɔ wi na, ma yo fɔ: ‹Mahɛri Shalali Hashi Bazi›, ko kɔrɔ wo ŋa fɔ: ‹Ye fyɛɛlɛ ye yaara ti koli, ye gbinri ye yarijɛndɛ ti shɔ\FTNT{†}{{\FR 8:1 }{\FR{8.1:
}}{\FT{Sɛnrɛ nda tì yo fɔ: Ye fyɛɛlɛ ye yaara ti koli, ye gbinri ye yarijɛndɛ ti shɔ, ki sɛnrɛ ti yɛn na para Asiri tara fɛnnɛ poro sɛnrɛ na. Pe yaa ka pan mbe to Izirayɛli tara ti na mberi shɔ, mbe pe yarijɛndɛ ti koli mbe kari ti ni.}}}!› »

\VS{2}A mì si leele pele lɛ ma pe pye na sɛrɛfɛnnɛ jɛmbɛlɛ. Poro pàa pye
saraga wɔfɔ Uri konaa Yeberekiya pinambyɔ Zakari.


\par }{\PP \VS{3}Ko puŋgo na, a mì si ye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ jɛlɛ wi kɔrɔgɔ, wo ŋa wi yɛn na jɔ we. A wì si kugbɔ lɛ ma pinambyɔ se. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: «Wi mɛgɛ ki taga maa wi yinri: ‹Mahɛri Shalali Hashi Bazi,› ko kɔrɔ wo yɛn fɔ: ‹Ye fyɛɛlɛ ye yaara ti koli, ye gbinri ye yarijɛndɛ ti shɔ!›

\VS{4}Katugu sanni pyɔ wi sa ya wi yo fɔ: ‹Baba› nakoma ‹Nɔ,› Asiri tara wunlunaŋa wi yaa pan mbe Damasi ca yarijɛndɛ naa
Samari ca fɛnnɛ pe kɛɛ yaara ti koli mbe kari ti ni.»


\par }{\PP \VS{5}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni naa, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{6}«Kì kaa pye ki tara nda ti woolo pè je Silowe lawege tɔnmɔ pi na,

\par }{\Q po mba pi ma yɛgɛ to na fuun yɔɔrɔ,

\par }{\Q ma saa na yɔgɔri Erezɛn wo naa Eremaliya pinambyɔ pe kala na\FTNT{†}{{\FR 8:6 }{\FR{8.6:
}}{\FT{Erezɛn wìla pye Siri tara to wunlunaŋa konaa ma pye Eremeliya wi pinambyɔ; Peka wìla pye Izirayɛli tara ti wunlunaŋa;
}}{\XT{Eza 7.1}}{\FT{.}}},


\par }{\Q \VS{7}ki kala na, ye wele,
we Fɔ wi yaa Efirati gbaan tɔnŋgbɔɔ mba pi yɛn fanŋga ni pi yirige mboo wa pe na;

\par }{\Q po pi yɛn Asiri tara wunlunaŋa wo naa wi fanŋga ki ni fuun.

\par }{\Q Gbaan wi yaa yin fɔ mbe toro wi yɔn koŋgo ki na, mbe jaraga mboo kanŋgara lara ti ni fuun ti yin.


\par }{\Q \VS{8}Wi yaa ka fo mbe ye wa Zhuda tara ti ni,

\par }{\Q wi yaa ka yin mbe fo mbe lagapyew ki shɔ,

\par }{\Q tɔnmɔ pi yaa ka leele pe yigi yɔlɔgɔ\FTNT{†}{{\FR 8:8 }{\FR{8.8:
}}{\FT{Tɔnmɔ pi ka leele pe yigi yɔlɔgɔ, go ŋga kì koro, ko yɛn ma taanla Zheruzalɛmu ca ko ni, Zhuda tara cagbɔgɔ ye; ko nuŋgba ki yaa ka koro juguye pe se ya mbege shɔ. Ki kala làa kaa pye ki yɛlɛ cɛnmɛ kɔlɔshyɛn ma yiri nuŋgba (701), na Zhezu wi fa se. Ye sɛwɛ wi yinrɛ 36-37 lara ti wele.}}}.

\par }{\Q Pi yaa jaraga mbe kari fɔ lege, mbɔɔn tara ti lagapyew ki yin, Emanuwɛli.»


\par }{\SH Emanuwɛli wi cew tawa kacɛn
\par }
{\Q \VS{9}Yoro cɛngɛlɛ woolo wele, yaa malaga kɔŋgɔlɔ waa;

\par }{\Q fyɛrɛ gbɔrɔ yaa ka ye yigi.

\par }{\Q Ye ni fuun ye nuŋgbogolo jan,

\par }{\Q yoro taleere fɛnnɛ wele.

\par }{\Q Ye ye yɛɛ gbɛgɛlɛ malaga ki na;

\par }{\Q fyɛrɛ gbɔrɔ yaa ka ye yigi.

\par }{\Q Ye ye yɛɛ gbɛgɛlɛ malaga ki na;

\par }{\Q fyɛrɛ gbɔrɔ yaa ka ye yigi.


\par }{\Q \VS{10}Ye kagala kele kɔn ye tɛgɛ mbe pye;

\par }{\Q ke yaa ka jɔgɔ.

\par }{\Q Ye yo ye ye yɔn ki wa nuŋgba;

\par }{\Q ki kala li se yɔn,

\par }{\Q katugu Yɛnŋɛlɛ li yɛn we ni.


\par }{\SH We daga mbaa fyɛ Yɛnŋɛlɛ lo yɛgɛ
\par }
{\PP \VS{11}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo na kan yɛɛn, sanga ŋa ni làa na yigi li kɛɛ ki ni, mala yɛri ma yo mi ka kaa tanri ki tara woolo pe tangalɔmɔ pi na.


\par }{\Q \VS{12}Lì yo fɔ: «Yaraga ŋga ki leele mbele pe maa yinri yɔnlemɛ,

\par }{\Q yaga kaa ki yinri yɔnlemɛ.

\par }{\Q Pe maa fyɛ yaraga ŋga yɛgɛ, yaga kaa fyɛ ki yɛgɛ;

\par }{\Q ki ka kaa ye sunndo wi kɔɔn ye na fun.


\par }{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo ye daga mbaa jate Yɛnŋɛlɛ na li yɛn
kpoyi,

\par }{\Q lo ye daga mbaa gbogo,

\par }{\Q lo ye daga mbaa fyɛ li yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{14}Li yɛn larasaga ŋga ki yɛn kpoyi,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li yaa ka pye sinndɛlɛgɛ ŋga leele pe yaa kaa kunrugu ki na;

\par }{\Q li yaa ka pye walaga ŋga
Izirayɛli tara wunluwɔ shyɛn woolo pe yaa kaa kunrugu ki na mbaa tuunri,

\par }{\Q mbe pye paa mɛrɛ naa pɛnɛ yɛn Zheruzalɛmu ca woolo pe na.


\par }{\Q \VS{15}Lelɛgɛrɛ yaa ka kurugo ki na,

\par }{\Q pe yaa ka toori mbe pe yɛɛ kaari;

\par }{\Q pe yaa ka pe yigi pɛnɛ ni, na pe se ya wɔ wa li ni.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi daga \newline  mbaa Yɛnŋɛlɛ li singi
\par }
{\PP \VS{16}Ki sɛrɛya sɛnrɛ nda ti gbegele mari tɛgɛ, ki nagawa sɛnrɛ nda ti tɔn ma tɛgɛrɛ tɛgɛ ti na, mari tɛgɛ na fɔrɔgɔfɛnnɛ pe kan.

\VS{17}Mi yɛn na wele Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yeri, lo na lìli yɛɛ lara Zhakɔbu setirige piile pe na we; mìlan jigi wi taga lo na.

\VS{18}Piile mbele Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan na yeri, mi ŋa pe ni. We yɛn kagala ŋgele ke yɛn na paan ke kacɛn konaa ma pye yaraga ŋga ki ma lere nuŋgbolo kan laga Izirayɛli tara ti ni; pa ki wogo kì yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yeri, lo na li cɛnsaga ki yɛn wa
Siyɔn yanwiga ki na we.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{19}Na leele pele ka ye pye mbe yo fɔ leele mbele pe maa kuulo pe yewe, ye kari ye sa pe yewe konaa jɛlɛfɛnnɛ pe ni, poro mbele pe maa kalɛgɛrɛ sɛnrɛ yuun, na kɔngɔri; na paga yo fɔ: «Naga yɛn ma, cɛngɛlɛ kee daga mbaa ke yarisunndo ti gbogo wi le? Konaa mbaa kuulo pe yewe weele pe kan wi le?» Kona ye pe yɔn sogo fɔ:

\VS{20}«Yɛnŋɛlɛ li
lasiri naa li sɛrɛya sɛnrɛ to we daga mbaa tanri ti na.» Na lere ŋa si para mbe yala ko sɛnrɛ to ni, wo se ka lalaaga yanwa pi yan.


\par }{\PP \VS{21}Pe yaa ka tara ti pari mbe toro, tege naa fuŋgo ki ni; na fuŋgo ki ka ka wɛri pe na, pe yaa ka nawa ŋgban mbaa pe wunlunaŋa wi daŋgi konaa mbaa pe yɛngɛŋgɛlɛ ke daŋgi. Pe yaa ka pe yɛrɛ ti yirige wa naayeri,

\VS{22}ko puŋgo na, mbe yɛrɛ ti sogo mbaa tara ti wele. Pe se ka yaraga ko ka yan, kaawɔ jatere piriwɛn, naa diwi konaa lawɔrɔ ndorogo. Pe Yaa ka pye wa diwi wɔlɔ li ni.


\par }{\SH Pè pyɔ se we kan
\par }
{\PP \VS{23}Ɛɛn fɔ koni, lawɔrɔ ti yɛn leele pe na laga tara nda ni, diwi wi se koro wa ki tara ti ni sanga pyew. Ali mbege ta Zabulɔn tara naa Nɛfitali tara tìla tifagawa ta wagati ŋa wì toro faa wi ni, ɛɛn fɔ wa wagati ŋa wila paan wi ni, gbɔgɔwɔ yaa ka pye ki kɔgɔje konɔ yɔn tara ti na, Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga kɛɛ tara ti na, konaa Galile tara nda ti yɛn cɛngɛlɛ sanŋgala ke tara ti na.




\par }\Chap{9}{\PP \VerseOne{1}Leele mbele pe yɛn na tanri wa diwi wi ni,

\par }{\Q pè yanwa gbɔɔ yan.

\par }{\Q Mbele pàa pye ma cɛn wa kunwɔ ca ki diwi wi ni,

\par }{\Q yanwa yiri pe kan\FTNT{†}{{\FR 9:1 }{\FR{9.1:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo Zhezu Kirisi wi wogo na wa
}}{\XT{Mati 4.16}}{\FT{naa
}}{\XT{Luki 1.79}}{\FT{lara ti ni.}}}.


\par }{\Q \VS{2}We Fɔ, mà nayinmɛ gbɔɔ kan cɛnlɛ woolo pe yeri,

\par }{\Q ma yɔgɔrimɔ lɛgɛrɛ kan pe yeri.

\par }{\Q Pe yɛn na yɔgɔri ma yɛgɛ sɔgɔwɔ

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na leele ma kaa na yɔgɔri yarilire kɔnsanga ni we,

\par }{\Q nakoma paa yɛgɛ ŋga na maliŋgbɔɔnlɔ ma kaa na yɔgɔri yaara nda pè koli ti yɛɛlɛsanga ni we.


\par }{\Q \VS{3}Katugu nɛrɛ
tunŋgo pyetige ŋga kìla pye na yiin pe ni,

\par }{\Q naa gbɔnrɔ kanŋgala na làa tɛgɛ na pe gbɔɔn wa pe pɔgɔlɔ,

\par }{\Q naa pe jɔlɔfɛnnɛ pàa pye na pe gbɔɔn sanwiga ŋga ni,

\par }{\Q màri kaari

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na màa ki pye Madiyan tara fɛnnɛ pe sɔnlɔ ki na, ma ya pe ni\FTNT{†}{{\FR 9:3 }{\FR{9.3:
}}{\FT{Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti, a Zhedewɔn wì ya Madiyan tara fɛnnɛ pe ni ko pilige ko ni (Kiti 6–7).}}}.


\par }{\Q \VS{4}Sawira nda fuun leele paa le ma kari wa malaga gbɔnsaga,

\par }{\Q derigbɔrɔ nda fuun pè piligi wa kasanwa pi ni,

\par }{\Q to ti ni fuun to yaa ka wa wa kasɔn ki ni,

\par }{\Q mbe sogo mbe kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Katugu pè pyɔ wa se we kan,

\par }{\Q pinambyɔ kan we yeri.

\par }{\Q Tegere ti yaa ka kan wi yeri,

\par }{\Q pe yaa kaa mɛgɛ taga mbaa wi yinri

\par }{\Q «Yɛrifɔ ŋa wi yɛn kafɔnnɔ pyefɔ,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yafɔ,

\par }{\Q To Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu, Yɛyinŋge wunluwɔ.»


\par }{\Q \VS{6}Wi fanŋga ki yaa ka gbɔgɔ mbe kari yɛgɛ,

\par }{\Q wi yaa ka yɛyinŋge mbakɔgɔ kan Davidi wunluwɔ pi yeri konaa wi wunluwɔ tara ti yeri.

\par }{\Q Wi yaa ka yeresaga kan pi yeri, mboo gbegele mboo teŋge kaselege naa kasinŋge ki fanŋga na,

\par }{\Q mbege lɛ yiŋgɔ fɔ sanga pyew.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa ko kala lo pye li ndanlawa gbɔɔ pi kala na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa \newline  Izirayɛli wunluwɔ pi na
\par }
{\Q \VS{7}We Fɔ wì sɛnrɛ ta yo Zhakɔbu setirige piile pe na,

\par }{\Q ki sɛnrɛ tì to
Izirayɛli tara ti na.


\par }{\Q \VS{8}Leele pe ni fuun pe yaa ka ki kala li jɛn,

\par }{\Q Efirayimu tara woolo naa Samari ca fɛnnɛ wele,

\par }{\Q poro mbele pe maa pe yɛɛ gbogo na pe yɛɛ nari na yuun fɔ:


\par }{\Q \VS{9}«Tofa mboro tì toori,

\par }{\Q ɛɛn fɔ we yaa ti wa naa sinndɛɛrɛ nda pè tɛtɛ to ta ni.

\par }{\Q Sikomɔri tire tiyapaara tì kaari,

\par }{\Q ɛɛn fɔ
sɛdiri tire tiyapaara we yaa tɛgɛ wa ti yɔnlɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa cew kan Erezɛn wi juguye pe yeri mbe pe yirige mbe pe wa Izirayɛli woolo pe na,

\par }{\Q mbe poro mbele pe winfɛnnɛ pe sun mbe pe wa pe na\FTNT{†}{{\FR 9:10 }{\FR{9.10:
}}{\FT{Wunlunaŋa Erezɛn wi juguye poro pàa pye Asiri tara fɛnnɛ wele (}}{\XT{2 Wunlu 16.8-9; Eza 7.1}}{\FT{).}}}.


\par }{\Q \VS{11}Siri tara fɛnnɛ mbe yiri wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri,

\par }{\Q Filisiti tara fɛnnɛ mbe yiri wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri;

\par }{\Q pe yaa pan mbe Izirayɛli tara ti tɔngɔ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, li naŋgbanwa pi woro na sogo li na,

\par }{\Q li yɛn mali kɛɛ ki yirige pe na bere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Izirayɛli woolo pee sɔngɔrɔ mbe pan pe gbɔnfɔ wi kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pee sɔngɔrɔ mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{13}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa Izirayɛli tara ti go naa ti naga ki kɔn mberi wɔ wa,

\par }{\Q mbe sɛngɛmbanra to naa gbagara wi ni, ti kɔn mberi wɔ wa pilige nuŋgba ki ni\FTNT{†}{{\FR 9:13 }{\FR{9.13:
}}{\FT{Mbege lɛ konɔ 13 mbe gbɔn 16, ki laga ki yɛn na para tara woolo pe yɛkeele poro sɛnrɛ na. Sɛngɛmbanra to naa gbagara wi ni, ti yɛn yaara ta nda ti yɛn ma taanla legbɔɔlɔ poro naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni (}}{\XT{Eza 19.15; Dete 28.13,44}}{\FT{).}}}.


\par }{\Q \VS{14}Lelɛɛlɛ poro naa mɛgbɔgɔ fɛnnɛ pe ni, poro pe yɛn go ye,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagboyoolo poro pe yɛn nɔgɔna we.


\par }{\Q \VS{15}Ki leele mbele pe yɛkeele pe yɛn na pe punŋgu,

\par }{\Q mbele pè pe yɛɛ yaga pe yɛn na pe yɛgɛ sinni, poro fun pè wa ma la.


\par }{\Q \VS{16}Ki kala na, we Fɔ wi nawa pi woro ma yinŋgi pe lefɔnmbɔlɔ pe ni,

\par }{\Q wi se pe pijiriwele poro naa pe naŋgunjaala pe yinriwɛ ta;

\par }{\Q katugu pe ni fuun pe yɛn mbasinmbele ma pye lepeele,

\par }{\Q sɛnfaara ti maa yinrigi wa pe ni fuun pe yɔn.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, wi naŋgbanwa pi woro na sogo wi na, wi yɛn maa kɛɛ ki yirige pe na bere.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kaselege ko na, nambewe pi maa jɔgɔwɔ piin paa kasɔn yɛn;

\par }{\Q ki ma yantiire naa wuuro ti sogo mari kɔ,

\par }{\Q ki ma wirige gbɔgɔ yirige ma kari wa naayeri pya.


\par }{\Q \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li naŋgbanwa gbɔɔ pi kala na,

\par }{\Q tara ti yɛn na sori.

\par }{\Q Leele pe yɛn ndɛɛ kasɔn yɛn na pe sori,

\par }{\Q lere kpɛ woro naa nɔsepyɔ wi yinriwɛ taa.


\par }{\Q \VS{19}Pe ma wa yigi pe kalige kɛɛ ki na mbe ka,

\par }{\Q ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, fuŋgo yɛn pe na bere;

\par }{\Q pe ma wa yigi pe kamɛŋgɛ kɛɛ ki na mbe ka,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe se si tin.

\par }{\Q Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yɛn na pe lewee yɛɛnlɛ pe kaa.


\par }{\Q \VS{20}Manase cɛnlɛ woolo pe yɛn na Efirayimu cɛnlɛ woolo pe kaa,

\par }{\Q Efirayimu cɛnlɛ woolo pe yɛn na Manase cɛnlɛ woolo pe kaa;

\par }{\Q poro pe ni fuun shyɛn poro gbogolo ma saa to Zhuda cɛnlɛ woolo pe na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, li naŋgbanwa pi woro na sogo li na,

\par }{\Q li yɛn mali kɛɛ ki yirige pe na bere.




\par }\Chap{10}{\SH Zhuda tara yɛkeele mbele \newline  pe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi yirige
\par }
{\Q \VerseOne{1}Leele mbele pe ma kondɛgɛŋgɛlɛ mbasinŋgele tɛgɛtɛgɛ,

\par }{\Q poro mbele pe ma kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ tɛgɛ ma ke yɔnlɔgɔ,

\par }{\Q jɔlɔgɔ yɛn pe wogo!


\par }{\Q \VS{2}Pe ma ko pye ma, jaŋgo mbe mbele pe yɛn tege ni pe tanga ki shɔ pe yeri,

\par }{\Q na woolo mbele pe yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ, mbe ŋga ki daga pe ni ki shɔ pe yeri.

\par }{\Q Pe ma naŋgunjaala pe pye paa yarijɛndɛ nda pè koli ti yɛn,

\par }{\Q mbe pijiriwele pe san mbe pe kɛɛ yaara ti shɔ pe yeri.


\par }{\Q \VS{3}Na ye kapere ti fɔgɔ tɔnpilige ki ka ka gbɔn, yiŋgi ye yaa ka pye san?

\par }{\Q Na jɔlɔgɔ ki ka ka yiri wa lege mbe pan mbe to ye na pilige ŋga ni, yiŋgi ye yaa ka pye san?

\par }{\Q Ye yaa ka fe mbe kari ambɔ fɔ kɔrɔgɔ mbe yo wi ye shɔ?

\par }{\Q Ye yaa ka ye yarijɛndɛ ti tɛgɛ se yeri?


\par }{\Q \VS{4}Ye se ka ya mbe kala la yɛgɛ pye, kaawɔ mbe gbɔw wa kasopiile sanmbala pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mbe to tara leele mbele pe yaa gbo pe ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun,
we Fɔ wi naŋgbanwa pi woro na sogo wi na,

\par }{\Q wi yɛn maa kɛɛ ki yirige pe na bere.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ yɛn Asiri tara fɛnnɛ \newline  pe wogo
\par }
{\Q \VS{5}We Fɔ wì yo fɔ: «Jɔlɔgɔ yɛn Asiri tara fɛnnɛ pe wogo,

\par }{\Q poro mbele pe yɛn paa na naŋgbanwa kanŋgaga yɛn.

\par }{\Q Ŋgbologo ŋga ki yɛn pe kɛɛ,

\par }{\Q ko yɛn nala kɔnrɔ tandorogo ki nari.


\par }{\Q \VS{6}Mi ma pe yirige mbe pe wa cɛnlɛ na li woro na fyɛ mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ li na,

\par }{\Q cɛnlɛ na kanla nawa pi ŋgban, mi ma pe yeri mbe pe wa ki cɛnlɛ woolo pe na,

\par }{\Q jaŋgo pe sa pe kɛɛ yaara ti koli, pe pe san pe pe yarijɛndɛ ti shɔ pe yeri,

\par }{\Q mbe pe tangala paa ca nawa koŋgolo fɛnrɛgɛ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}«Ɛɛn fɔ Asiri tara fɛnnɛ pe sigi jɛn mbe wali ki na ma,

\par }{\Q pee jatere pye ki na ma.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ poro jatere wo yɛn mbaa jɔgɔwɔ piin,

\par }{\Q mbe cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{8}Katugu pè yo fɔ: ‹Naga yɛn ma, we kundigile pe ni fuun pe woro wunlumbolo wi le?


\par }{\Q \VS{9}Naga yɛn ma, we sila Kalino ca ki pye paa yɛgɛ ŋga na wàa Karikemishi ca ki pye wi le?

\par }{\Q Ma Hamati ca ki pye paa yɛgɛ ŋga na wàa Aripadi ca ki pye wi le,

\par }{\Q ma
Samari ca ki pye paa yɛgɛ ŋga na wàa Damasi ca ki pye wi le\FTNT{†}{{\FR 10:9 }{\FR{10.9:
}}{\FT{Asiri tara fɛnnɛ pàa malaga gbɔn ki cara ti ni, ma ya ti ni.}}}?


\par }{\Q \VS{10}Kì kaa pye wè ya ma kɛɛ taga wunluwɔ tara nda ti maa yarisunndo gbogo ti na mari shɔ,

\par }{\Q ma si yala, ki yarisunndo tì lɛgɛ ma wɛ Zheruzalɛmu ca naa Samari ca woro ti na,


\par }{\Q \VS{11}kona ŋga wè pye Samari ca naa ki yarisunndo ti na,

\par }{\Q naga yɛn ma, we se ya mbege nuŋgba ki pye Zheruzalɛmu ca naa ki yarisunndo yanlɛrɛ ti na wi le?› »


\par }{\PP \VS{12}Ɛɛn fɔ na we Fɔ wi ka ka wi kapyegele ke pye mbe ke yɔn fili sanga ŋa ni wa
Siyɔn yanwiga ki na, konaa wa Zheruzalɛmu ca ki ni, wi yaa yo fɔ: «Mi yaa yiri Asiri tara wunlunaŋa wi kɔrɔgɔ wi yɛɛ gbɔgɔwɔ jatere konaa wi yɛɛ nagawa mba wi maa piin na yɛgɛ tungu pi kala na.

\VS{13}Katugu Asiri tara wunlunaŋa wì yo fɔ:

\par }{\Q ‹Mì ki ni fuun ki pye na yɛɛra fanŋga ki ni,

\par }{\Q konaa na yɛɛra kajɛnmɛ pi ni, katugu mì jilige;

\par }{\Q mì cɛngɛlɛ sanŋgala ke tara kɔngɔlɔ ke wɔ wa ke yɔngɔlɔ ke ni, ma ka taga na tara ti na,

\par }{\Q mì pe yarijɛndɛ ti shɔ pe yeri.

\par }{\Q Mì wunlumbolo tirige ma pe laga wa pe jɔnrɔ ti na,

\par }{\Q paa lenaŋa kotogofɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{14}Mì leele pe yarijɛndɛ ti shɔ pe yeri na kɛɛ ki ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na lere ma kàa sannjɛsere laga we;

\par }{\Q mì tara woolo pe ni fuun pe yarijɛndɛ ti koli pe yeri,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa sannjɛlɛ jɛnrɛwɛ koli we.

\par }{\Q Yaraga ka kpɛ si kanwiga gbɔn,

\par }{\Q nakoma mbe yɔn yɛngɛ, nakoma mbe sɛnpyɔ yo.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Naga yɛn ma, gbɔnlɔgɔ ki maa ki yɛɛ gbogo ŋa wila kɔɔn ki ni wi na wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, tire kɔnsi wi maa yɛɛ mbɔnrɔ ŋa wila kɔɔn wi ni wi na wi le?

\par }{\Q Ki yɛn ndɛɛ kanŋgaga ko ki yɛn na ki yigifɔ wi kɛɛ ki yinrigi,

\par }{\Q ki yɛn ndɛɛ ŋgbologo ko ki yɛn na ki yigifɔ wi kɛɛ ki yinrigi.


\par }{\Q \VS{16}Ki kala na, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa cɔgɔrɔ yama wa Asiri tara maliŋgbɔɔnlɔ mbele pe yɛn fanŋga ni pe na;

\par }{\Q pe gbɔgɔwɔ kala li yaa ka sogo paa yɛgɛ ŋga na kasɔn ma kaa na yiin ma yaara sogo.


\par }{\Q \VS{17}Yɛnŋɛlɛ na li yɛn Izirayɛli woolo pe yanwa, li yaa ka pye paa kasɔn yɛn;

\par }{\Q Izirayɛli woolo pe Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li yaa ka pye paa kasɔn yinnɛ yɛn,

\par }{\Q na li yaa yantiire naa wuuro pyew ti sogo,

\par }{\Q mberi kɔ pilige nuŋgba ki ni.


\par }{\Q \VS{18}Li yaa ka pe kɔɔrɔ tiyɔnrɔ naa pe tire kɛɛrɛ tiyɔnrɔ ti sogo mberi kɔ pew,

\par }{\Q ki yaa ka pye paa yaŋa yɛn, ŋa yama pùu fanŋga ki kɔ.


\par }{\Q \VS{19}Pe kɔɔrɔ tire nda ti yaa ka koro, ti yaa ka pye jɛgɛlɛ,

\par }{\Q fɔ pyɔ jɛɛ mbe ka ya mberi jiri mberi yɔn jɛn.


\par }{\SH Izirayɛli woolo mbele \newline  pe yaa ka koro go na pe kala
\par }
{\PP \VS{20}Ko sanga wo ni, Izirayɛli woolo sanmbala mbele pe yaa ka koro go na, poro Zhakɔbu setirige piile mbele pe yaa ka shɔ mbe koro yinwege na, pe se ka kɛɛ kan mbele paa pe gbɔɔn pe na naa. Ɛɛn fɔ pe yaa ka kɛɛ kan Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi lo na kaselege ni.

\VS{21}Pe sanmbala mbele pe yaa ka koro, pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan, poro Zhakɔbu setirige piile mbele pe yaa ka koro, pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan Yɛnŋɛlɛ na fanŋga fɔ li kɔrɔgɔ.

\VS{22}E, Izirayɛli woolo, ali na yaga lɛgɛ paa kɔgɔje yɔn taambugɔ ki yɛn, ye jɛnri ye yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan. Ye tɔngɔ kala lì kɔn ma tɛgɛ makɔ. Ko yaa ti kasinŋge ki yaa la kee yɛgɛ.

\VS{23}We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, li tɔngɔwɔ kala na kɔn ma tɛgɛ, li yaa li pye mbeli yɔn fili tara ti lagapyew ki ni\XREF{†}{{\XO 10:23 }{\XO{10.23:
}}{\XT{Ɔrɔmu 9.27-28}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa \newline  Asiri tara fɛnnɛ pe na
\par }
{\PP \VS{24}Ki kala na, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Na woolo, yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa Siyɔn ca, yaga kaa fyɛ Asiri tara fɛnnɛ pe yɛgɛ. Pe yɛn na ye gbɔɔn kanŋgaga ni, ma pe ŋgbologo ki yirige ye na paa yɛgɛ ŋga na Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa pye naga piin we.

\VS{25}Ɛɛn fɔ sanni wagati jɛnri ni, na naŋgbanwa gbɔɔ pi yaa kɔ ye ni, ɛɛn fɔ na kɔnrɔ tandorogo ki yaa pye poro Asiri tara fɛnnɛ poro ni mbe pe tɔngɔ.»

\VS{26}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa yiri pe kɔrɔgɔ sapige ni, paa yɛgɛ ŋga na làa ki pye Madiyan tara fɛnnɛ pe na wa Orɛbu walaga ki tanla we. Li yaa ka li kanŋgala li yirige wa kɔgɔje wi go na, paa yɛgɛ ŋga làa li yirige Ezhipiti tara ti na we\XREF{†}{{\XO 10:26 }{\XO{10.26:
}}{\XT{Kiti 7.25; Ɛki 14.15-28}}}.


\par }{\Q \VS{27}Ko pilige ko ni, Asiri tara fɛnnɛ pe tugugbɔrɔ nda wa ye pajoro ti na,

\par }{\Q ti yaa laga wa ti na;

\par }{\Q pe nɛrɛ
tunŋgo pyetige ŋga pè taga wa ye yɔlɔgɔ ki na kila yiin ye ni,

\par }{\Q ki yaa ka laga wa;

\par }{\Q ye yaa ka tugbɔlɔ, fɔ mbege kaari mbege laga wa\FTNT{†}{{\FR 10:27 }{\FR{10.27:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ: Ye yaa ka tugbɔlɔ, fɔ mbege kaari mbege laga wa, ki sɛnrɛ ti woro ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni.}}}.


\par }{\SH Juguye pè yɔngɔ \newline  Zheruzalɛmu ca ki ni
\par }
{\Q \VS{28}Juguye pè gbɔn wa Ayati ca ki na,

\par }{\Q pè Migirɔn ca ki kɔn ma yiri,

\par }{\Q pè saa pe tuguro ti tɛgɛ wa Mikimashi ca.


\par }{\Q \VS{29}Ye wele, pe yɛn na tooro wa yanwira ti sɔgɔwɔ kombile li ni.

\par }{\Q Pè yo fɔ: «Ye pan we sa wɔnlɔ wa Geba ca!»

\par }{\Q Arama ca woolo pe yɛn na seri fyɛrɛ ti kala na;

\par }{\Q Gibeya ca woolo, ko ŋga ki yɛn Sawuli ca ye, pe yɛn na fee.


\par }{\Q \VS{30}Yoro Galimu ca woolo, yaa jɔrɔgi!

\par }{\Q Yoro Layisha ca woolo, yaa ye yɛɛ kɔrɔsi!

\par }{\Q Yoro Anatɔti ca woolo, jɔlɔgɔ yɛn ye wogo!


\par }{\Q \VS{31}Madimena ca woolo pè gbɔn ma jaraga,

\par }{\Q Gebimu ca woolo pe yɛn na fee na larasaga jaa!


\par }{\Q \VS{32}Nala yɛrɛ, juguye pe yaa sa yere wa Nɔbu ca;

\par }{\Q pe yaa pe kɛɛ ki yirige Siyɔn ca woolo pe yanwiga ki mɛgɛ ni,

\par }{\Q ko ŋga ki yɛn Zheruzalɛmu ca tinndi we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Ye wele, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,

\par }{\Q li yɛn na tige njere ti yaanla fanŋga gbɔgɔ ni;

\par }{\Q li yɛn na tire tugbɔɔrɔ ti kɔɔnlɔ,

\par }{\Q na tire titɔɔnrɔ tugbɔɔrɔ ti kɔɔnlɔ nari jaanri.


\par }{\Q \VS{34}Li yɛn na kɔlɔgɔ tire ti kɔɔnlɔ gbɔnlɔgɔ ni nari jaanri,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na Liban tara
sɛdiri tire tiyɔnrɔ ti yɛn na tuunri tara we\XREF{†}{{\XO 10:34 }{\XO{10.34:
}}{\XT{Eza 37.24; Nawu 1.1-4; Sofo 2.13-15}}}.




\par }\Chap{11}{\SH Zhese setirige pyɔ \newline  wi wunluwɔ fɔnmbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Koni, tige njege fɔnŋgɔ yaa yiri wa Zhese wi tige yuŋgɔngɔ ki na,

\par }{\Q vile fɔnnɔ yaa ka fi mbe yiri wa wi ndire ti na\FTNT{†}{{\FR 11:1 }{\FR{11.1:
}}{\FT{Zhese wìla pye wunlunaŋa Davidi wo to. Ki vɛrise ŋa wi kɔrɔ wo yɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa ka lere wa yirige wa pe setirige piile pe sɔgɔwɔ, mboo pye Yɛnŋɛlɛ lere. Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo ma yɛgɛ sin we Fɔ Zhezu wo sɛnrɛ na (}}{\XT{1 Sami 16.18-19; Naga 5.5; 22.16}}{\FT{).}}}.


\par }{\Q \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ li yaa ka pye wi ni;

\par }{\Q li yɛn yinnɛ na li yaa kajɛnmɛ naa tijinliwɛ kan wi yeri,

\par }{\Q yinnɛ na li yaa yɛrɛwɛ kajɛnmɛ naa fanŋga kan wi yeri,

\par }{\Q yinnɛ na li yaa Yɛnŋɛlɛ jɛnmɛ naa li yɛgɛ fyɛrɛ ti kan wi yeri.


\par }{\Q \VS{3}Mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko ki yaa ka pye wi kandanlaga gbɔgɔ ye.

\par }{\Q Wi se kaa kiti wi kɔɔn mbaa leele yɛgɛ wele;

\par }{\Q wi se kaa kagala ke yɛgɛ woo, mbaa yala nuŋgbolo li yɛn na nda nuru to ni.


\par }{\Q \VS{4}Ɛɛn fɔ wi yaa kaa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kiti wi kɔɔn mbe yala kasinŋge ko ni;

\par }{\Q wi yaa kaa tara woolo mbele pe yɛn tege ni pe kagala ke yɛgɛ woo, mbaa yala kaselege ko ni.

\par }{\Q Wi yɔn sɛnrɛ ti yaa kaa dunruya woolo pe gbɔɔn paa kanŋgaga yɛn,

\par }{\Q wi yɔn sɛnyoro tifɛlɛgɛ ki yaa la lepeele pe kuun\XREF{†}{{\XO 11:4 }{\XO{11.4:
}}{\XT{2 Tesa 2.8}}}.


\par }{\Q \VS{5}Kasinŋge ki yaa ka pye paa kurusijara yɛn wa wi sɛnnɛ;

\par }{\Q mbe pye sɛnrɛ nuŋgba yofɔ ki yaa ka pye paa kurusijara yɛn wa wi nandogomɔ\XREF{†}{{\XO 11:5 }{\XO{11.5:
}}{\XT{Efɛ 6.14}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kona, kombokaga konaa simbapyɔ wi ni, ti yaa ka pinlɛ mbe cɛn laga nuŋgba,

\par }{\Q kamɔlɔ wo naa sikapile li ni, pe yaa ka sinlɛ pe yɛɛ tanla.

\par }{\Q Napige ko naa jara yirifɔnŋɔ wi ni, naa yaayoro nda pè gbegele tì tɔrɔ ti ni, ti yaa ka pye laga nuŋgba;

\par }{\Q lenambile lali li yaa kaa ti kɔnri.


\par }{\Q \VS{7}Nanɔ wo naa cɛngɛ urusi ki ni, pe yaa ka pinlɛ mbaa kaa laga nuŋgba,

\par }{\Q pe piile pe yaa kaa sinlɛlɛ pe yɛɛ tanla;

\par }{\Q jara wi yaa kaa yan ki kaa paa nɛgɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{8}Piyɛnlɛ li yaa kaa jinrigi wa mɛrɛgɛ ki wege ki yɔn na,

\par }{\Q pyɔ ŋa wì laga yinnɛ na, wi yaa kaa kɛɛ ki le wa firisho wi wege ki ni kaŋgbanga fu.


\par }{\Q \VS{9}Pe se ka tipege nakoma jɔgɔwɔ pye wa Yɛnŋɛlɛ li yanwiga
kpoyi ki na;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li jɛnmɛ pi yaa ka tara ti yin, paa yɛgɛ ŋga na tɔnmɔ pi ma kɔgɔje wi yin we\XREF{†}{{\XO 11:9 }{\XO{11.9:
}}{\XT{Aba 2.14}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo \newline  pe yaa ka yeresaga ta
\par }
{\PP \VS{10}Ko pilige ko ni, Zhese setirige pyɔ wi yaa ka yiri mbe yere, mbe pye paa kacɛn yaraga yɛn, ŋga pè yirige tara sannda ti woolo pe kan. Cɛngɛlɛ ke yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan wi kɔrɔgɔ. Wi yaa ka pye mbe cɛn laga ŋga na, Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yaa kaa yiin wa\XREF{†}{{\XO 11:10 }{\XO{11.10:
}}{\XT{Ɔrɔmu 15.12}}}.


\par }{\PP \VS{11}Ko pilige ko ni, we
Fɔ wi yaa kaa kɛɛ ki sanga naa ki shyɛn wogo na, mboo woolo mbele pè koro yinwege na pe go shɔ, poro mbele pe yaa koro go na wa Asiri tara, naa wa Ezhipiti tara, naa wa Patirɔsi tara, naa wa
Etiyopi tara, naa wa Elamu tara, naa wa Sineyari tara, naa wa Hamati ca konaa wa
lɔgɔ furo nda wa kɔgɔje wi ni ti ni.


\par }{\Q \VS{12}We Fɔ wi yaa kacɛn yaraga ka yirige wa naayeri cɛngɛlɛ sanŋgala ke kan;

\par }{\Q wi yaa ka
Izirayɛli woolo mbele pè yigi malaga kasopiile pe gbogolo naa,

\par }{\Q mbe Zhuda tara woolo mbele pè gbɔn ma jaraga tara ti go tijɛrɛ ki na pe gbogolo pe yɛɛ na naa.


\par }{\Q \VS{13}Efirayimu cɛnlɛ woolo pe yenjaga ki yaa ka kɔ Zhuda tara woolo pe ni,

\par }{\Q Zhuda tara woolo pe yaa ka pe tipewe pi yaga Efirayimu cɛnlɛ woolo pe ni.


\par }{\Q \VS{14}Pe yaa ka gbogolo mbe gbinri sa to
Filisiti tara fɛnnɛ pe na wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri,

\par }{\Q mbe gbogolo mbe sa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ tara woolo pe kɛɛ yaara ti koli pe yeri.

\par }{\Q Pe yaa ka Edɔmu tara naa Mowabu tara ti shɔ mberi ta;

\par }{\Q Amɔ cɛnlɛ woolo pe yaa ka go sogo pe kan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Ezhipiti tara kɔgɔje wi waga;

\par }{\Q li yaa ka li kɛɛ ki yirige mbege fige Efirati gbaan wi go na,

\par }{\Q mbe tifɛliŋgbɔgɔ ka yirige kila gbɔɔn wi na,

\par }{\Q mboo gbɔn mboo kɔɔnlɔ wi yiri lɔpigile kɔlɔshyɛn,

\par }{\Q ŋgele lere mbe ya mbe ke kɔn mbe yiri wi sawira ti ni wi tɔɔrɔ na.


\par }{\Q \VS{16}Li woolo sanmbala mbele pe yaa ka koro wa Asiri tara,

\par }{\Q pe yaa ka konɔ ta mbe pan,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na fafafa Izirayɛli woolo pàa konɔ ta ma pan,

\par }{\Q pilige ŋga ni pàa yiri wa Ezhipiti tara we.




\par }\Chap{12}{\SH Yurugo ŋga kì kɔ \newline  mbe Yɛnŋɛlɛ na shɔfɔ li sɔn
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ko pilige ko ni, ma yaa kaga yo fɔ:

\par }{\Q «Yawe Yɛnŋɛlɛ mi yɛn nɔɔ sɔnni;

\par }{\Q katugu màa nawa ŋgban na ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ma naŋgbanwa pì kɔ na ni,

\par }{\Q a màla kotogo ki sogo na na.


\par }{\Q \VS{2}Ee, Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na shɔfɔ we,

\par }{\Q na jigi wi yɛn li na, mi woro na fyɛ yaraga ko ka na;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ le, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na fanŋga ye,

\par }{\Q mi yaa la yurugo koo mbaa li sɔnni;

\par }{\Q lo li yɛn na shɔfɔ we\XREF{†}{{\XO 12:2 }{\XO{12.2:
}}{\XT{Ɛki 15.2; Yuuro 118.14}}}.


\par }{\Q \VS{3}Ye yaa kaa yɔgɔri mbe saa kori wa shɔwɔ pulugo ki ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ko pilige ko ni, ye yaa kaa yuun fɔ:

\par }{\Q «Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɔnni, yaa li mɛgɛ ki gbogo!

\par }{\Q Yaa li kagbɔgɔlɔ ke yari wa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q yaa ke nawa tuun ki na fɔ li mɛgɛ ki yɛn ma gbɔgɔ.


\par }{\Q \VS{5}Yaa yuuro koo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan,

\par }{\Q katugu lì katiyɔngɔlɔ tugbɔŋgɔlɔ pye.

\par }{\Q Tara woolo pe ni fuun pe daga mbe ke jɛn.»


\par }{\Q \VS{6}Yoro
Siyɔn ca woolo, yaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa, yaa jɔrɔgi nayinmɛ ni,

\par }{\Q katugu
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi na wa ye sɔgɔwɔ, li yɛn ma gbɔgɔ.




\par }\Chap{13}{\SH Babilɔni tara ti tɔngɔkala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda Yɛnŋɛlɛ làa naga Amɔzi pinambyɔ
Ezayi wi na Babilɔni tara ti wogo na.


\par }{\Q \VS{2}We Fɔ wì yo fɔ: «Ye kacɛn yaraga ka yirige wa naayeri yanwiga ka go na, ŋga ki yɛn waga!

\par }{\Q Ye ye magala li yirige ye leele pe yeri!

\par }{\Q Ye kɛɛ wa pe yeri,

\par }{\Q pe pan pe ye wa legbɔɔlɔ pe yeyɔngɔ ki ni.


\par }{\Q \VS{3}Nambala mbele pè tɛgɛ pe yɛ na kan, mì konɔ kan pe yeri,

\par }{\Q mìlan maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q poro mbele mi yaa ti panla naŋgbanwa pi kayaŋga wɔ we;

\par }{\Q poro mbele na gbɔgɔwɔ kala li yɛn ma pe ndanla we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tinmɛ gbɔɔ pa yɛn na yinrigi wa yanwira ti go na,

\par }{\Q paa janwa gbɔlɔ tinmɛ yɛn!

\par }{\Q Wunluwɔ tara woolo poro tinmɛ gbɔɔ wi,

\par }{\Q cɛngɛlɛ ŋgele kè gbogolo koro tinmɛ gbɔɔ wi!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yɛn nali maliŋgbɔɔnlɔ pe jinri malaga ki mɛgɛ ni.


\par }{\Q \VS{5}Pe yɛn na paan ma yiri taleere ta ni,

\par }{\Q ma yiri fɔ wa dunruya wi kɔsaga ki na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo naa li naŋgbanwa pi kayaŋga wɔfɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q pe yaa ka ki tara nda ti ni fuun ti tɔngɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Yaa kunwɔ gbelege gbele,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li pilige kì yɔngɔ;

\par }{\Q ki yɛn na paan, ko ki yɛn yawa pi ni fuun fɔ wi jɔgɔwɔ pyepilige gbɔgɔ ye\XREF{†}{{\XO 13:6 }{\XO{13.6:
}}{\XT{Zhowɛ 1.5}}}.


\par }{\Q \VS{7}Ki kala na, leele pe ni fuun pe kɛyɛn yì fanla pe na,

\par }{\Q lere pyew wi sunndo wila kɔɔn wi na.


\par }{\Q \VS{8}Fyɛrɛ gbɔrɔ pe yigi,

\par }{\Q jɔlɔgɔ naa tege yɛn pe na.

\par }{\Q Pe yɛn na nagala jɔlɔgɔ ki kala na paa jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni we.

\par }{\Q Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yɛn na pe yɛɛ wele lawɔrɔ ni;

\par }{\Q pe yɛnlɛ lì yanlaga pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ li pilige ki yɛn na paan,

\par }{\Q ki yɛn pilipege, naa kɔnrɔ tandorogo konaa naŋgbanwa gbɔɔ pilige.

\par }{\Q Li yaa ka tara ti tɔngɔ ti koro waga,

\par }{\Q mbe kapere pyefɛnnɛ pe kɔ mbe pe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{10}Naayeri wɔnŋgɔlɔ koro naa ke wɔnŋgɔlɔ gbogolomɔ pi ni, ke se kaa yanwa yinrigi naa.

\par }{\Q Yɔnlɔ ki yaa ka kanŋga diwi ki yirisanga wi ni,

\par }{\Q yeŋge ki se ka ki yanwa pi yirige\XREF{†}{{\XO 13:10 }{\XO{13.10:
}}{\XT{Eze 32.7; Mati 24.29; Maki 13.24-25; Luki 21.25; Naga 6.12-13; 8.12}}}.


\par }{\Q \VS{11}We Fɔ wì yo fɔ: «Mi yaa ka jɔlɔgɔ wa dunruya woolo pe na pe tipewe pi kala na,

\par }{\Q mbe lepeele pe jɔlɔ pe kapere ti kala na.

\par }{\Q Mi yaa ka mbele pe maa yɛgɛ tungu leele na pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kɔ,

\par }{\Q mbe lewɛlimbɛlɛ pe yɛɛ nagawa pi kɔ.


\par }{\Q \VS{12}Mbe sɛnwee yan, mi yaa ka ti ki ŋgban mbe wɛ tɛ piiri wi yanga na,

\par }{\Q mbe ti sɛnwee piile pe yanga ki ŋgban mbe wɛ Ofiri tara tɛ wi na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ki kala na, mi yaa naayeri wi tigile,

\par }{\Q mbe tara ti yɛgɛ mberi fɛngɛ wa ti nɔgɔna cɛnyaara ti na.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ na naŋgbanwa gbɔɔ pi kala na,

\par }{\Q pilige ŋga ni na kɔnrɔ tandorogo ki yaa yiri we.


\par }{\Q \VS{14}Kona, pe yaa pye paa lufaa yɛn, ŋa pe yɛn na puro,

\par }{\Q paa simbaala yɛn, mbele kɔnrifɔ woro pe na mbe pe gbogolo.

\par }{\Q Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa ka sɔngɔrɔ wa pe cɛnlɛ woolo pe yeri,

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa ka fe mbe kari pe tara.


\par }{\Q \VS{15}Na paga ka mbele fuun yan, pe yaa ka pe furugu wangala ni;

\par }{\Q na paga ka mbele fuun yigi, pe yaa ka poro gbo tokobi ni.


\par }{\Q \VS{16}Pe yaa ka pe piile tunmɔmbɔlɔ pe wa tara, mbe pe tɔngɔlɔ pe yɛgɛ sɔgɔwɔ;

\par }{\Q pe yaa ka pe go nawa yaara ti koli,

\par }{\Q mbe pe jɛɛlɛ pe yigi mbe sinlɛ pe ni fanŋga na.


\par }{\Q \VS{17}Wele, mi yaa Medi tara fɛnnɛ pe sun mbe pe wa Babilɔni tara fɛnnɛ pe na.

\par }{\Q Poro woro na warifuwe wi jate,

\par }{\Q pee si jori tɛ kala.


\par }{\Q \VS{18}Pe yaa ka pe lefɔnmbɔlɔ pe wɔn pe wangala ke ni, mbe pe jaanri tara;

\par }{\Q piile pe yuŋgbɔgɔrɔ se ka pye pe na,

\par }{\Q pe se ka piile tunmɔmbɔlɔ pe yinriwɛ ta.


\par }{\Q \VS{19}Kona, Babilɔni ca ŋga kìla pye wunluwɔ tara pyew ti ca tiyɔngɔ ye,

\par }{\Q ko ŋga kìla pye Babilɔni tara fɛnnɛ pe yɛɛ fereyaraga konaa pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi go ye,

\par }{\Q ki yaa pye paa
Sodɔmu naa
Gomɔri cara nda Yɛnŋɛlɛ làa tɔngɔ ti yɛn\XREF{†}{{\XO 13:19 }{\XO{13.19:
}}{\XT{Zhenɛ 19.24}}}.


\par }{\Q \VS{20}Lere se ka pye mbe cɛn wa ki ni,

\par }{\Q ki yaa ka koro waga sanga pyew fɔ tetete.

\par }{\Q Ali mbele pe maa yanri na cɛɛn pe yaayoro ti ni na toro, pe se ka pe
paara yinrɛ ti kan wa,

\par }{\Q yaayoro kɔnrifɛnnɛ pe se ka cɛn wa pe yaayoro ti ni tila wogo wa.


\par }{\Q \VS{21}Ɛɛn fɔ yanyaara nda wa
gbinri wi ni to ti yaa kaga pye ti sinlɛsaga,

\par }{\Q kuwere to ti yaa ka ye wa pe yinrɛ ti ni mberi yin.

\par }{\Q Kɔnrɔsogoloye pe yaa kaga pye pe cɛnsaga,

\par }{\Q sikapɛnɛ pe yaa kaa yeni mbaa kanni wa\XREF{†}{{\XO 13:21 }{\XO{13.21:
}}{\XT{Naga 18.2}}}.


\par }{\Q \VS{22}Komboolo poro pe yaa kaa gbele wa pe wunluwɔ yinrɛ ti ni,

\par }{\Q dabaala poro pe yaa kaa gbele wa pe yuŋgbɔrɔ ŋgbɔrɔ tiyɔnrɔ ti ni.

\par }{\Q Babilɔni ca ki kɔsanga wì gbɔn,

\par }{\Q ka se taga wa ki piliye yɔn ki na naa.




\par }\Chap{14}{\SH Izirayɛli woolo pe yaa yiri \newline  wa kulowo pi ni \newline  mbe sɔngɔrɔ wa pe tara
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki yɛn ma filige fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa Zhakɔbu setirige piile pe yinriwɛ ta naa, li yaa ka poro
Izirayɛli woolo pe wɔ naa. Li yaa ka sɔngɔrɔ pe ni wa pe tara ti ni naa. Nambanmbala yaa ka pan mbe taga pe na, pe yaa ka pinlɛ mbe cɛn poro Zhakɔbu setirige piile pe ni.


\par }{\PP \VS{2}Cɛngɛlɛ kele yɛgɛ woolo yaa ka pe lɛ mbe kari pe ni wa Izirayɛli tara. Izirayɛli woolo pe yaa ka ki cɛngɛlɛ woolo pe pye pe kulonambala naa pe kulojaala wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li tara ti ni. Cɛngɛlɛ woolo mbele pàa Izirayɛli woolo pe yigi malaga kasopiile, Izirayɛli woolo pe yaa ka poro fun pe yigi malaga kasopiile, mbele pàa pye ma cɛn Izirayɛli woolo pe go na, Izirayɛli woolo poro pe yaa ka cɛn poro go na.


\par }{\SH Babilɔni tara wunlunaŋa \newline  wi kunwɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{3}Na Yawe Yɛnŋɛlɛ liga ka wogosaga kan yoro Izirayɛli woolo ye yeri sanga ŋa ni, ye tege naa ye jɔlɔgɔ ki puŋgo na, konaa kulowo tunŋgbanra nda tìla taga ye na ti puŋgo na,

\VS{4}pa kona yege yurugo ŋga ki le Babilɔni tara wunlunaŋa wi na, ye yo fɔ:

\par }{\Q E, kì pye mɛlɛ, leele jɔlɔfɔ wì wogo kì si kɔ yɛɛn?

\par }{\Q Wi fanŋga ŋga wìla taga leele pe na kì kɔ.


\par }{\Q \VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì lepeele pe fanŋga kanŋgala li kaari,

\par }{\Q ma fanŋga fɛnnɛ tipeele pe wunluwɔ kanŋgala li kaari.


\par }{\Q \VS{6}Wo wìla koro na tara sannda ti woolo pe kuun wa wi naŋgbanwa gbɔɔ pi ni, na pe kuun kɔnlɔ fu;

\par }{\Q wa wi kɔnrɔ tandorogo ki ni, wìla cɛngɛlɛ sanŋgala ke go sogo fanŋga na,

\par }{\Q ma jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa pe na, ŋga kɔsaga woro ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Koni tara ti ni fuun ti yɛn yɛyinŋge na na wogo;

\par }{\Q leele pe yɛn na yɔgɔrimɔ yuuro koo.


\par }{\Q \VS{8}Ali yɛrɛ
sipirɛsi tire to naa Liban tara
sɛdiri tire ti yɛn na yɔgɔri ma tolo li kala na.

\par }{\Q Tì yo fɔ: «Maga lɛ mà to,

\par }{\Q tire kɔnfɛnnɛ pe woro na paan mbaa we kɔɔn.»


\par }{\Q \VS{9}Kuulo tara ti yɛn na tinni wa nɔgɔna, nɔɔ panga ki singi mbɔɔn fili;

\par }{\Q ti yɛn na kuulo pe yɛnni ma kala na,

\par }{\Q mbele fuun pàa pye legbɔɔlɔ laga dunruya wi ni we.

\par }{\Q Ti yɛn na cɛngɛlɛ ke wunlumbolo pe ni fuun pe yinrigi wa pe wunluwɔ jɔnrɔ ti na ma kala na.


\par }{\Q \VS{10}Pe ni fuun pe yaa ka sɛnrɛ ti lɛ mbɔɔn pye fɔ:

\par }{\Q «Mboro fun ma pye fanŋga fu fɔ paa we yɛn,

\par }{\Q mboro fun mà pye paa we yɛn.»


\par }{\Q \VS{11}Ma yɛɛ gbɔgɔwɔ pì tigi wa kuulo tara ti ni,

\par }{\Q konaa ma juruye magaŋgala ke ni;

\par }{\Q fanga fyɛnrɛ to tì pye ma sinlɛyaraga ye,

\par }{\Q fyɛnrɛ tunmɔɔrɔ to tì pye ma paritɔnŋgɔ ye.


\par }{\Q \VS{12}E, yindogo wɔnnɔ, lalaaga wɔnnɔ!

\par }{\Q Mboro mà yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma to yɛɛn?

\par }{\Q Pɔ̀ɔn wa tara,

\par }{\Q mboro ŋa màa fanŋga ta cɛngɛlɛ sanŋgala ke na we\XREF{†}{{\XO 14:12 }{\XO{14.12:
}}{\XT{Naga 8.10; 9.1}}}.


\par }{\Q \VS{13}Màa pye naga yuun wa ma nawa fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa lugu mbe kari fɔ wa yɛnŋɛlɛ na,

\par }{\Q mi yaa sanla wunluwɔ jɔngɔ ki tɛgɛ fɔ wa Yɛnŋɛlɛ li wɔnŋgɔlɔ ke go na;

\par }{\Q mi yaa sa cɛn fɔ wa yanwiga ŋga yɛngɛŋgɛlɛ ke maa ke yɛɛ gbogolo wa ki na,

\par }{\Q fɔ wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki puŋgo na\FTNT{†}{{\FR 14:13 }{\FR{14.13:
}}{\FT{Fafafa Kana tara fɛnnɛ pàa pye naga sɔnri ndɛɛ pe yɛngɛŋgɛlɛ kàa pye na ke finliwɛ pi piin yanwiga ka na, fɔ wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki puŋgo na, na dunruya kagala ke kɔɔn na ke teri.}}}.


\par }{\Q \VS{14}Mi yaa lugu mbe kari fɔ wa kambaara ti go na,

\par }{\Q mi yaa pye paa Yɛnŋɛlɛ na yaara ti ni fuun ti go na li yɛn\XREF{†}{{\XO 14:14 }{\XO{14.14:
}}{\XT{Mati 11.23; Luki 10.15}}}.»


\par }{\Q \VS{15}Ɛɛn fɔ pɔ̀ɔn wɔnrɔgɔ mɔɔ tirige wa kuulo tara ti ni,

\par }{\Q fɔ wa wegbɔgɔ tijugo ki nɔgɔna.


\par }{\Q \VS{16}Leele mbele kɔɔn yan, poro yaa pe yɛngɛlɛ ke kan ma na lɔɔn wele,

\par }{\Q pe yaa lɔɔn kɔrɔsi jɛŋgɛ mbe yo fɔ:

\par }{\Q «E, naŋa ŋa wìla pye na tara ti tigile, wowi yɛɛn gbari?

\par }{\Q Wo ŋa wìla pye na wunluwɔ tara sannda ti yɛgɛyɛgɛ we.


\par }{\Q \VS{17}Wo ŋa wìla pye na tara ti kanŋgi nari piin
gbinri na kee,

\par }{\Q na cara ti tɔnri;

\par }{\Q kìla pye, mbele wì yigi malaga kasopiile, wila yɛnlɛ mbe wa wa fyew.»


\par }{\Q \VS{18}Cɛngɛlɛ sanŋgala ke wunlumbolo pe ni fuun,

\par }{\Q ee, pe ni fuun pe yɛn ma sinlɛ na wogo wa pe fanra ti ni gbɔgɔwɔ ni.


\par }{\Q \VS{19}Ɛɛn fɔ mboro wo na, pɔ̀ɔn wa wa funwa na, mɔɔ laga lali ma fanga ki ni.

\par }{\Q Mà pye paa pyɔ ŋa wì ku wa wi nɔ lara, a pè suu se;

\par }{\Q ŋa wi kala li lakɔ leele pe na.

\par }{\Q Pɔ̀ɔn yɔn tɔn wa leele mbele pè gbo pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q poro mbele pè pe gbo tokobi ni, ma pe gboolo pe wa waliwege ka ni wa sinndɛɛrɛ ti na.

\par }{\Q Mà pye paa gboo yɛn, ŋa leele pòo tangala.


\par }{\Q \VS{20}Pe se kɔɔn le fanga ni paa wunlumbolo sanmbala pe yɛn,

\par }{\Q katugu mɔ̀ɔ tara ti jɔgɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tara woolo pe gbo.

\par }{\Q Lepee wi cɛnlɛ li mɛgɛ ki se ka yeri naa fyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ye pe piile pe gbo kala li gbɛgɛlɛ,

\par }{\Q pe teele pe kambasinnde ti kala na,

\par }{\Q jaŋgo paga ka yiri pilige ka mbe tara ti shɔ mberi ta,

\par }{\Q mbe pe cara ti kan lagapyew ki ni.


\par }{\PP \VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma fɔ: «Mi yaa ka yiri pe kɔrɔgɔ. Mi yaa ka Babilɔni ca ki tɔngɔ mbege mɛgɛ ki kɔ mbege wɔ wa, naa leele jɛnri mbele pe yaa ka koro wa ki ni pe ni, naa ki piile konaa ki setirige piile pe ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{23}Mi yaa kaga pye njuguniye pe cɛnsaga konaa mbege pye laŋgɔrɔgɔ. Mi yaa kaga pɛ kambɛrɛ nda ti maa jɔgɔwɔ piin ta ni.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma\XREF{†}{{\XO 14:23 }{\XO{13.1–14.23:
}}{\XT{Eza 47.1-15; Zhere 50.1–51.64}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Asiri tara ti wogo na
\par }
{\Q \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì wugu ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ŋga mì sɔnri mbe pye, ko ki yaa pye.

\par }{\Q Ŋga mì kɔn ma tɛgɛ mbe pye, ki yaa pye mbe yɔn fili!


\par }{\Q \VS{25}Mi yaa ka Asiri tara fɛnnɛ pe tɔngɔ laga na tara ti ni,

\par }{\Q mi yaa ka pe tangala wa na yanwira ti na.

\par }{\Q Nɛrɛ
tunŋgo pyetige ŋga pè taga na woolo pe na na pe tege, mi yaa ki laga pe na,

\par }{\Q tuguro nda pè taga pe na, mi yaa ti laga wa pe pajoro ti na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Kala na
we Fɔ wì kɔn ma tɛgɛ dunruya lomboŋɔ wi wogo na, loli na;

\par }{\Q lìli kɛɛ ki yirige cɛngɛlɛ ke ni fuun ke na, mbe kala na pye ke na, loli na.


\par }{\Q \VS{27}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lìgi kala na li kɔn ma li tɛgɛ;

\par }{\Q ambɔ wi mbe ya mbeli sa?

\par }{\Q Lìli kɛɛ ki yirige mbeli pye,

\par }{\Q ambɔ wi mbe ya mbege yerege\XREF{†}{{\XO 14:27 }{\XO{14.27:
}}{\XT{Eza 10.5-34; Nawu 1.1-13; Sofo 2.13-15}}}?


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Filisiti tara ti wogo na
\par }
{\PP \VS{28}Wunlunaŋa Ahazi wìla ku yɛlɛ na ni ko ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo, ma yo fɔ\XREF{†}{{\XO 14:28 }{\XO{14.28:
}}{\XT{2 Wunlu 16.20; 2 Kuro 28.27}}}:


\par }{\Q \VS{29}Yoro Filisiti tara lombondo, yaga kaa yɔgɔri

\par }{\Q mbe yo fɔ ye gbɔnkanŋgaga kì kaari;

\par }{\Q katugu firisho yaa yiri wa wɔɔgɔ kugo ki ni,

\par }{\Q ko yaa pyɔ ŋa se, wo yaa pye wɔɔgɔ pege, ŋga ki yɛn kanwira wogo\FTNT{†}{{\FR 14:29 }{\FR{14.29:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ye gbɔnkanŋgaga}} konaa
{\QT{wɔɔgɔ pege ŋga ki yɛn kanwira wogo}}, ki sɛnrɛ ti yɛn na para Asiri tara to naa ti wunlunaŋa wo sɛnrɛ na, poro mbele pe yɛn juguye wele.}}}.


\par }{\Q \VS{30}Pa kona, mbele pe yɛn tege na ma wɛ pe ni fuun na, pe yaa la yaakara taa mbaa kaa,

\par }{\Q fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yaa wogosaga ta mbe pye yɛyinŋge na pɔw.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yoro
Filisiti tara fɛnnɛ, mi yaa ye setirige piile pe gbo fuŋgo ni,

\par }{\Q ye woolo mbele fuun pe yaa ka koro yinwege na, mi yaa ka pe gbo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mboro ca yeyɔngɔ, ta gbele!

\par }{\Q Mboro cagbɔgɔ, ta jɔrɔgi;

\par }{\Q yoro Filisiti tara lombondo, yaa seri fyɛrɛ ti na,

\par }{\Q katugu wirige ka yɛn na yinrigi wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri na paan,

\par }{\Q wa ki leele pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki ni, lere wa kpɛ si koro puŋgo na\XREF{†}{{\XO 14:31 }{\XO{14.29-31:
}}{\XT{Zhere 47.1-7; Eze 25.15-17; Zhowɛ 3.4-5; Amɔ 1.6-8; Sofo 2.4-7; Zaka 9.5-7}}}.


\par }{\Q \VS{32}Ki cɛnlɛ na li pitunmbolo, we yaa pe yɔn sogo yiŋgi ni?

\par }{\Q Fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì
Siyɔn ca ki kan,

\par }{\Q fɔ wa li woolo pe ni, mbele pe yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yaa larasaga ta wa.




\par }\Chap{15}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Mowabu tara fɛnnɛ pe wogo na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Sɛnŋgbanra nda tìla yo Mowabu tara ti wogo na.

\par }{\BB \par }
{\Q Ee, Ari ca ŋga wa Mowabu tara kì tɔngɔ yembinɛ nuŋgba li ni!

\par }{\Q Ee, Kiri ca ŋga wa Mowabu tara kì tɔngɔ yembinɛ nuŋgba li ni\XREF{†}{{\XO 15:1 }{\XO{15.1–16.14:
}}{\XT{Eza 25.10-12; Zhere 48.1-47; Eze 25.8-11; Amɔ 2.1-3; Sofo 2.8-11}}}!


\par }{\Q \VS{2}Dibɔn ca woolo pè kari wa pe yarisunŋgo gbɔgɔgo ki ni,

\par }{\Q pè kari wa pe sunzara nda wa tinndiye pe na ti na, mbe sa gbele wa.

\par }{\Q Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɛn na kunwɔ gbelege gbele Nebo ca naa Medeba ca ki kala na.

\par }{\Q Pe ni fuun pè pe yinrɛ ti kulu, ma pe siyɔɔlɔ pe kulu.


\par }{\Q \VS{3}Pè jatere piriwɛn yaripɔrɔ le pe yɛɛ na wa ca nawa koŋgolo ke ni;

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yɛn na gbele,

\par }{\Q pe yɛn na yɛntunwɔ woo

\par }{\Q wa pe biriyinrɛ ti go na konaa wa pe katoro ti ni.


\par }{\Q \VS{4}Ɛshibɔn ca woolo naa Eleyale ca woolo pe yɛn na jɔrɔgi na sagawa jaa.

\par }{\Q Pe jɔrɔgɔmɔ pi yɛn na gbɔɔn fɔ wa Yahazi ca.

\par }{\Q Ki kala na, Mowabu cɛnlɛ woolo pe maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛn na kɔŋgɔlɔ waa,

\par }{\Q pe sunndo wila kɔɔn pe na fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Na nawa pì tanga na na Mowabu cɛnlɛ woolo pe wogo na;

\par }{\Q pe woolo mbele pe yɛn na fee malaga ki yɛgɛ, pè saa gbɔn wa Sowari ca,

\par }{\Q fɔ ma saa gbɔn wa Egilati Shelishiya ca.

\par }{\Q Pe yɛn na gbele na nuru na kee wa Luhiti ca ki yeri;

\par }{\Q ma pe ta wa Horonayimu ca konɔ li na paa kee, pe yɛn na kɔŋgɔlɔ waa jɔgɔwɔ mba pì pye pe na pi kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nimirimu ca tɔnmɔ lara tì waga,

\par }{\Q yan kì waga,

\par }{\Q wasege yan kì kɔ,

\par }{\Q yan tipirige woro laga ka kpɛ ni.


\par }{\Q \VS{7}Ki kala na, pe kɛɛ yaara nda tì koro pe yeri,

\par }{\Q konaa tɛgɛwɛ mba fuun pàa ya ma tɛgɛ,

\par }{\Q sɔli tire ti yɛn yanwira lafogo ŋga ni, pe yɛn nari koli na kee ti ni wa ki puŋgo na.


\par }{\Q \VS{8}Katugu gbeere yɛn na yinrigi Mowabu tara ti kɛɛ ki ni fuun ki na,

\par }{\Q pe gbelege ki yɛn na gbɔɔn fɔ wa Egilayimu ca ki na,

\par }{\Q na gbɔɔn fɔ wa Bɛri Elimu ca ki na.


\par }{\Q \VS{9}Dimɔ ca lɔrɔ tɔnmɔ pi ni fuun pì kanŋga kasanwa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mi yaa ka jɔlɔgɔ kagala kele yɛgɛ taga Dimɔ ca wogolo ke na naa.

\par }{\Q Mowabu cɛnlɛ woolo mbele pè shɔ ma koro go na, mbele pè koro wa tara ti ni,

\par }{\Q mi yaa ti jara mbe yiri pe kɔrɔgɔ mbe to pe na.




\par }\Chap{16}{\SH Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɛn \newline  na Zheruzalɛmu ca woolo pe yɛnri \newline  pe pe saga
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ye simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ wa torogo tara ti wunlunaŋa wi kan yarikanga,

\par }{\Q mbe yiri wi ni wa Sela ca mbe toro wa
gbinri konɔ li ni,

\par }{\Q mbe saa kan wi yeri fɔ wa
Siyɔn yanwiga ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mowabu tara jɛɛlɛ pe yaa ka pye wa laga ŋga pe maa Arinɔ lafogo ki kɔɔn tɔɔrɔ na we,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa sannjɛlɛ purɔ mali yirige li sere ni, li maa mari na toro faa.


\par }{\Q \VS{3}Pe yɛn naga yuun Zheruzalɛmu ca woolo pe kan fɔ: «Yaa yɛrɛwɛ kaan we yeri,

\par }{\Q ye kala la kɔn ye tɛgɛ we wogo na;

\par }{\Q ye pye yinmɛ ye tɔn we na yɔnlɔ fuŋgbanga na, paa yɛgɛ ŋga na diwi ma kaa ye laga ni we.

\par }{\Q We woolo mbele pe yɛn na fee mbe shɔ, ye pe lara;

\par }{\Q mbele pe yɛn na fee malaga ki yɛgɛ, yaga ka pe java.


\par }{\Q \VS{4}Yege yaga Mowabu cɛnlɛ woolo mbele pè purɔ, pe sa karafa wa ye yeri,

\par }{\Q ye pye pe larasaga mbe pe shɔ jɔgɔwɔ pyefɔ wi kɛɛ.»

\par }{\BB \par }
{\Q Katugu pilige ka, lepee wi yaa ka kɔ mbe wɔ wa,

\par }{\Q jɔlɔgɔ ki yaa ka kɔ,

\par }{\Q jɔgɔwɔ pyefɔ wi yaa kɔ mbe wɔ wa tara ti ni.


\par }{\Q \VS{5}Ko puŋgo na, wunlunaŋa wa yaa ka yiri mbe cɛn wunluwɔ pi na Davidi wi yɔnlɔ.

\par }{\Q Wi wunluwɔ pi yaa ka yeresaga ta,

\par }{\Q katugu wi yaa kaa leele pe yɛgɛ sinni kajɛŋgɛ ni konaa mbe pye sɛnrɛ nuŋgba yofɔ;

\par }{\Q wi yaa kaa kiti wi kɔɔn kaselege ni,

\par }{\Q mbaa fyɛɛlɛ kasinŋge pyege ki na.


\par }{\SH Zheruzalɛmu woolo pe se ya \newline  mbe Mowabu cɛnlɛ woolo pe saga
\par }
{\Q \VS{6}Wè Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi sɛnrɛ logo,

\par }{\Q naa pe yɛɛ gbɔgɔwɔ ndorogo ki ni,

\par }{\Q naa pe yɛɛ nagawa po naa pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi ni,

\par }{\Q naa pe yɔn gbɔgɔwɔ sɛnyoro ti ni konaa pe maa pe yɛɛ mbɔnrɔgi leele na, na sɛnwara nda yuun ti ni.


\par }{\Q \VS{7}Ki kala na, Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɛn na gbele Mowabu tara ti wogo na,

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛn na gbele.

\par }{\Q Yaa yuŋgbɔgɔrɔ gbelege gbele, ye jatere wi piri ye na,

\par }{\Q katugu pe se ka
ɛrɛzɛn gato gbegele wa Kiri Haresɛti ca naa.


\par }{\Q \VS{8}Ɛshibɔn ca kɛɛrɛ tì waga,

\par }{\Q naa Sibima ca ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti ni.

\par }{\Q Cɛngɛlɛ sanŋgala ke teele pè ki ɛrɛzɛn tiire njere ti kaari kaari,

\par }{\Q to nda tìla jaraga ma kari fɔ wa Yayezɛri ca,

\par }{\Q ma saa gbɔn fɔ wa gbinri wi ni.

\par }{\Q Ti njere tìla fun ma tɔnlɔndɔnlɔ ma gbɔn fɔ wa Kɔgɔje kuwo wi puŋgo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ki kala na, mi yɛn na gbele ja Yayezɛri ca fɛnnɛ pe ni

\par }{\Q Sibima ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti wogo na;

\par }{\Q e, Ɛshibɔn ca woolo! E, Eleyale ca woolo!

\par }{\Q Mi yɛn na yɛntunwɔ lɛgɛrɛ woo na ye yinŋgi;

\par }{\Q katugu malaga kɔŋgɔlɔ kele yɛn na yinrigi

\par }{\Q ma ye yarilire kɔngɔ yɔgɔrimɔ po naa ye ɛrɛzɛn pire cɔgɔ yɔgɔrimɔ pi kɔ.


\par }{\Q \VS{10}Yɔgɔrimɔ po naa nayinmɛ pi ni, ti kɔ wa ye tire kɛɛrɛ ti ni,

\par }{\Q nayinmɛ yuuro woro na shoo wa ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti ni,

\par }{\Q yɔgɔrimɔ tinmɛ woro wa naa.

\par }{\Q Lere kpɛ woro na ɛrɛzɛn pire ti tangala mbaa ti tɔnmɔ pi woo wa ti pire tɔnmɔ wɔsaga ki ni naa,

\par }{\Q katugu mì ti, a pe nayinmɛ gbeere tì kɔ.


\par }{\Q \VS{11}Ki kala na, na nawa pì tanga na na Mowabu cɛnlɛ woolo pe wogo na,

\par }{\Q paa ŋgɔni yɛn, ŋa pe yɛn na gbɔɔn na yuŋgbɔgɔrɔ yuuro koo wi ni;

\par }{\Q na jatere wì piri na na Kiri Haresɛti ca ki wogo na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɛn na pe yɛɛ tege na kee wa pe sunzara nda wa tinndiye pe na ti na,

\par }{\Q pe yɛn na kee wa pe yarisunndo gbɔgɔyinrɛ ti ni, ma saa nari yɛnri wa,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ko se ya yaraga ka kpɛ yɔn.


\par }{\PP \VS{13}Sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Mowabu cɛnlɛ woolo pe wogo na, maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni.

\VS{14}Koni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Sanni yɛlɛ taanri ni, mbe yala tunmbyee ŋa pe maa sara wi maa yɛlɛ yɔn ki jinri yɛgɛ ŋga na ki ni, Mowabu tara gbɔgɔwɔ pi yaa kɔ, ali mbege ta janwa gbɔlɔ yɛn wa tara ti ni; leele jɛnri mbele pe yaa ka koro yinwege na, pe yaa ka kologo, pe se ka fanŋga ta.»




\par }\Chap{17}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Damasi ca naa Izirayɛli woolo \newline  pe wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnŋgbanra nda tìla yo Damasi ca ki wogo na.

\par }{\Q Wele, Damasi ca ki se ka pye ca naa;

\par }{\Q ki yaa ka tɔngɔ mbe pye kataga\FTNT{†}{{\FR 17:1 }{\FR{17.1:
}}{\FT{Damasi ca ko kìla pye Siri tara ti cagbɔgɔ ye (}}{\XT{Eza 10.9}}{\FT{). Damasi ca ki tɔngɔwɔ sɛnrɛ tì yo wa
}}{\XT{2 Wunlu 16.9}}{\FT{laga ki ni.}}}.


\par }{\Q \VS{2}Aroyɛri ca ki kanŋgara na cara ti yaa ka koro waga,

\par }{\Q ti yaa ka pye yaayoro ŋgbeleye yi cɛnsaga,

\par }{\Q ti yaa ka pye ti sinlɛsara,

\par }{\Q lere kpɛ se kaa ti maga wa.


\par }{\Q \VS{3}Malaga sigecara ti yaa ka kɔ mbe wɔ wa Efirayimu tara ti ni,

\par }{\Q Damasi ca tara wunluwɔ pi yaa ka kɔ mbe wɔ wa,

\par }{\Q Siri tara fɛnnɛ, jɛnri mbele pe yaa ka koro pe ni,

\par }{\Q pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa, paa yɛgɛ ŋga na
Izirayɛli tara woolo pe gbɔgɔwɔ pì kɔ ma wɔ wa we.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ko pilige ko ni, Zhakɔbu setirige piile pe gbɔgɔwɔ pi yaa ka kologo;

\par }{\Q pe yaa ka cɔgɔ cɔgɔ, yanlaga ki kɔ ki wɔ wa pe witire ti ni.


\par }{\Q \VS{5}Yarilire nda ti ma pye yere na, yarilire kɔnfɛnnɛ pe maa ti yinri kɛyɛn ni nari kɔɔn yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa Izirayɛli woolo pe yaa ka pye ma;

\par }{\Q pe yaa ka pye paa yɛgɛ ŋga na pe maa yarilire sheshegele wulowulo wa Erefayi gbunlundɛgɛ ki ni.


\par }{\Q \VS{6}Izirayɛli woolo jɛnri mbele pe yaa ka koro go na, pe yaa ka pye paa yɛgɛ ŋga na pe ma oliviye tige yangara mbege pire ti wo tara;

\par }{\Q pe yaa ka pye paa tige pire shyɛn, nakoma taanri yɛn, nda tì koro wa tige namunjɔ wi na,

\par }{\Q nakoma paa tige pire tijɛrɛ nakoma kaŋgurugo yɛn, nda tì koro wa njere nda ti maa sɛni jɛŋgɛ ti na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{7}Ko pilige ko ni, sɛnwee piile pe yaa ka kanŋga mbe yɛgɛ wa pe Dafɔ wi yeri, pe yaa kaa wele Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li yeri.

\VS{8}Pe se ka yɛgɛ wa
saara wɔsara nda pè gbegele pe kɛyɛn yi ni to yeri naa; yaara nda pè gbegele pe yɛɛra kɛyɛn yi ni, yarisunŋgo jɛlɛgɛ
Ashera ki tiyagala koro naa saara wɔsara nda pe maa wusuna nuwɔ taan wi sori ti na, pe se kaa to wele naa.


\par }{\PP \VS{9}Ko pilige ko ni, Izirayɛli woolo pe malaga sigecara ti yaa ka koro waga, paa yɛgɛ ŋga na cara nda tìla pye katara wa kɔɔrɔ ti sɔgɔwɔ konaa wa yanwira ti go na\FTNT{†}{{\FR 17:9 }{\FR{17.9:
}}{\FT{Ŋga kì yo: Wa kɔɔrɔ ti sɔgɔwɔ konaa wa yanwira ti go na, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Amɔri cɛnlɛ woolo pe cara.}}} fafafa ti yɛn, to nda leele pàa fe mari yaga waga, sanga ŋa ni Izirayɛli woolo pàa pan ma to pe na mari shɔ we. Pa Izirayɛli woolo pe cara ti yaa ka koro waga ma.


\par }{\Q \VS{10}Katugu yoro Izirayɛli woolo, yè fɛgɛ ye shɔfɔ Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q yee nawa to ŋa wi yɛn paa ye walaga yɛn na fanŋga kaan ye yeri wi na.

\par }{\Q Ki kala na yè tire kɛrɛ tiyɔnrɔ kɔn,

\par }{\Q ma
ɛrɛzɛn njere luguworo ti lugu yarisunndo nambannda ta mɛgɛ ni mbaa ti gbogo.


\par }{\Q \VS{11}Pilige ŋga ni yèri lugu, ki pilige nuŋgba ki ni, a yè siri yan tì fi ma yiri;

\par }{\Q ki goto pinliwɛ pi ni, a yè siri yan tì fyɛnwɛ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yarilire kɔnsanga ni, yaraga ka kpɛ se ta wa,

\par }{\Q wɛrɛ woro ki jɔlɔgɔ ŋga ki na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma yere \newline  li woolo pe ni
\par }
{\Q \VS{12}E, cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ tinmɛ yɛn na yinrigi!

\par }{\Q Ki tinmɛ pi yɛn paa kɔgɔje tinmɛ yɛn.

\par }{\Q Cɛngɛlɛ tugbɔŋgɔlɔ kunluwɔ yɛn na yinrigi,

\par }{\Q ki kunluwɔ pi yɛn paa tɔnŋgbɔɔ ma kaa na kunlu.


\par }{\Q \VS{13}Cɛngɛlɛ tugbɔŋgɔlɔ kele yɛn na kunlu paa yɛgɛ ŋga na tɔnŋgbɔɔ ma kaa na kunlu we;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pe figiri,

\par }{\Q pe yaa ka fe mbe kari fɔ lege.

\par }{\Q Li yaa ka pe gbɔn mbe pe jaraga paa yɛgɛ ŋga na tifɛlɛgɛ ma kaa yiri yanwira go na ma yan waga fɛ ma kari ki ni we;

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na tisaga tifɛlɛgɛ ma kaa gbanŋgban yirige tifɛlinjolo ni we.


\par }{\Q \VS{14}Yɔnlɔkɔgɔ yɛgɛ ni, fyɛrɛ gbɔrɔ ma pe yigi,

\par }{\Q ɛɛn fɔ sanni lalaaga yɛgɛ ni, pe ma kɔ saw ma wɔ wa.

\par }{\Q Mbele pe yɛn na we kɛɛ yaara ti koli we yeri, ko ki yɛn pe tasaga ye;

\par }{\Q mbele pe yɛn na we sanni na we yaara ti shoo, ko ki yɛn pe tasaga ye.




\par }\Chap{18}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Etiyopi tara ti wogo na
\par }
{\Q \VerseOne{1}E, jɔlɔgɔ yaa to mboro tara nda ma na, tara nda kanwira tinmɛ yɛn na yinrigi wa ti ni\FTNT{†}{{\FR 18:1 }{\FR{18.1:
}}{\FT{Tinmɛ mba pi sɛnrɛ ti yɛn na yuun laga ki laga ŋga ki ni, pi mbe ya pye gbatɔ tinmɛ nakoma tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ nda parigbɔrɔ ma pye ma pɔ ti na to ta tinmɛ.}}},

\par }{\Q tara nda ti yɛn wa Kushi\FTNT{†}{{\FR 18:1 }{\FR{18.1:
}}{\FT{Kushi tara, Lewɔɔlɔ tara laga ko kayi. Kìla Ezhipiti tara laga ka lɛ ma saa pinlɛ Sudan tara laga ka ni.}}} tara gbaanla pe puŋgo na we.


\par }{\Q \VS{2}Mboro tara nda ma yɛn na pitunmbolo tugbɔmbɔlɔ pe torogi tɔnŋgbɔɔ pi na,

\par }{\Q poro mbele pe ma ye tɔnmɔkɔɔrɔ ni, nda pè gbegele gbagara kanŋgirɛ ni we.

\par }{\Q Yoro pitunmbolo mbele ye yɛn ma wege,

\par }{\Q yaa kee ki cɛnlɛ woolo mbele pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q poro mbele pe yɛn ma tɔnlɔndɔnlɔ, a pe wire tì wɔlɔgɔ pe na;

\par }{\Q poro cɛnlɛ woolo mbele pe maa fyɛrɛ waa leele mbele pe yɛn tɔɔn

\par }{\Q konaa mbele pe yɛn wa lege pe na.

\par }{\Q Cɛnlɛ woolo mbele pe yɛn fanŋga ni,

\par }{\Q poro mbele pe ma yaraga pyew ki tɔngɔlɔ tɔɔrɔ ni we.

\par }{\Q Gbaanla pè pe tara ti pari ma yiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yoro dunruya woolo ye ni fuun,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn ma cɛn laga tara ti na,

\par }{\Q na paga ka dirapo wi yirige wa yanwira ti na sanga ŋa ni, yaa wi wele!

\par }{\Q Na paga ka mbanlaga ki win sanga ŋa ni, yege logo!


\par }{\Q \VS{4}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo na kan ma yo fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa koro wa na cɛnsaga mbaa wele;

\par }{\Q mi yaa cɛn yɛw

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na kafugo ma kaa na wuun yɔnlɔfunŋgbanga na tinmɛ fu,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na kambaaga ma kaa fɔɔngɔ wo yarilire kɔnsanga ni kafugo wagati ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ma si yala, na
ɛrɛzɛn wi ka ka fyɛnwɛ mbe kɔ, ɛrɛzɛn wi cɔsanga wi yɛgɛ,

\par }{\Q na wi fyɛɛnrɛ tiga ka kanŋga mbe pye shashara nda ti pire tì lɛ,

\par }{\Q pe ma njere tunmɔɔrɔ fɔnndɔ ti yaanla mari wɔ wa mali kɔngbeŋgele ni,

\par }{\Q mbe njewara ti kɔɔnlɔ mberi wɔ wa.


\par }{\Q \VS{6}Pe yaa ka maliŋgbɔɔnlɔ pe gboolo\FTNT{†}{{\FR 18:6 }{\FR{18.6:
}}{\FT{Gboolo mbele pe sɛnrɛ tì yo laga ki laga ki ni, pe mbe ya pye Asiri tara maliŋgbɔɔnlɔ pe gboolo poro pele.}}} pe ni fuun pe yaga wa,

\par }{\Q pe yaa ka pye kara kasannjɛrɛ nda ti ma pye wa yanwira ti na to woro,

\par }{\Q mbe pye yan woŋgaala pe yaakara.

\par }{\Q Kara kasannjɛrɛ ti yaa ka kafugbɔgɔ sanga wi pye wa pe na,

\par }{\Q yan woŋgaala pe ni fuun pe yaa ka weresanga wi pye wa pe na.


\par }{\PP \VS{7}Ko wagati wo ni, leele pe yaa kaa paan yarikanra ni Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li kan, mbaa yinrigi wa cɛnlɛ woolo mbele pè tɔnlɔndɔnlɔ, a pe wire tì wɔlɔgɔ pe na pe yeri. Cɛnlɛ woolo mbele pe maa fyɛrɛ waa leele mbele pe yɛn tɔɔn konaa leele mbele pe yɛn wa lege pe na. Cɛnlɛ woolo mbele pe yɛn fanŋga ni, poro mbele pe ma yaraga pyew ki tɔngɔlɔ tɔɔrɔ ni we. Poro mbele gbaanla pè pe tara ti pari ma yiri we. Pe yaa kaa paan yarikanra ni Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li kan, wa laga ŋga li mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na, wa
Siyɔn yanwiga ki na.




\par }\Chap{19}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Ezhipiti tara ti wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnŋgbanra nda tìla yo Ezhipiti tara ti wogo na.

\par }{\Q Ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì lugu kambaaga ŋga kì wege ka na,

\par }{\Q li yɛn na paan wa Ezhipiti tara.

\par }{\Q Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yarisunndo ti yɛn na seri li yɛgɛ sɔgɔwɔ fyɛrɛ ti kala na.

\par }{\Q Ezhipiti tara fɛnnɛ pe sunndo wi yɛn na kɔɔn pe na.


\par }{\Q \VS{2}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe sun mbe pe wa pe yɛɛ na.

\par }{\Q Nɔsepiile nambala pe yaa ka wiin pe yɛɛ ni,

\par }{\Q wɛnnɛ pe yaa kaa wiin pe yɛɛ ni,

\par }{\Q cara ti yaa kaa wiin ti yɛɛ ni, wunluwɔ tara ti yaa kaa wiin ti yɛɛ ni.


\par }{\Q \VS{3}Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa ka kotogo la,

\par }{\Q kagala ŋgele pè kɔn ma tɛgɛ mbe pye mi yaa ka ke jɔgɔ.

\par }{\Q Pa kona pe yaa ka saa jɛlɛ pe yarisunndo fɛnnɛ pe yeri, naa kajɛnmɛ pyefɛnnɛ pe yeri

\par }{\Q naa kuulo yewefɛnnɛ konaa jɛlɛfɛnnɛ pe yeri.


\par }{\Q \VS{4}Mi yaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe le tafɔ wɛlɛwɛ wa kɛɛ,

\par }{\Q wunlunaŋa tipee wɛlɛwɛ wa wi yaa ka cɛn pe go na.

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kɔgɔje tɔnmɔ pi yaa ka waga,

\par }{\Q Nili gbaan tɔnmɔ pi yaa ka kɔ.


\par }{\Q \VS{6}Gbaanla tɔnmɔ pi yaa ka jɔgɔ,

\par }{\Q Ezhipiti tara Nili gbaan njere tɔnmɔ pi yaa ka tigi mbe waga;

\par }{\Q gbagara wo naa yan ki ni, ti yaa ka waga.


\par }{\Q \VS{7}Yan ŋga fuun ki yɛn Nili gbaan wi yɔn ki na ma kari, konaa wa gbaan wi yesaga wa kɔgɔje wi ni,

\par }{\Q yaraga o yaraga pe ma lugu Nili gbaan wi yɔn na, ki ni fuun ki yaa ka waga,

\par }{\Q tifɛlɛgɛ ki yaa kaga lɛ mbe kari ki ni, mbege kɔ pew.


\par }{\Q \VS{8}Ŋgbanra wɔfɛnnɛ pe yɛn na jɛɛn,

\par }{\Q mbele pe maa njegeŋgele ke waa wa Nili gbaan wi ni, pe yaa kaa kunwɔ gbelege gbele,

\par }{\Q mbele pe yɛn na mɛrɛ ti waa wa Nili gbaan wi ni, pe jigi wi yaa ka kɔn pe na.


\par }{\Q \VS{9}Mbele pe maa lɛn jese tiyɔɔn wi tunŋgo piin, pe jatere wi yaa piri pe na;

\par }{\Q jɛɛlɛ mbele pe maa jese wi cɔnri konaa nambala mbele pe maa parisanyɛɛrɛ fire fire ti tiin, pe yaa ka fɛrɛ shɔ.


\par }{\Q \VS{10}Pe gbɛrɛ tifɛnɛ pe jigi wi yaa ka kɔn pe na,

\par }{\Q mbele pe yɛn na tunŋgo piin sara na, pe jatere wi yaa ka piri pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Zowan\FTNT{†}{{\FR 19:11 }{\FR{19.11:
}}{\FT{Zowan ca kìla pye Ezhipiti tara ca ko ka; kìla pye wa Nili gbaan wi yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri. Pàa pye naga ca ki yinri fun Tanisi.}}} ca teele pe yɛn lembire,

\par }{\Q Farawɔn wi kajɛnmbɛlɛ mbele pe yɛn wi yɛrifɛnnɛ, pe yɛn tijinliwɛ fu fɛnnɛ.

\par }{\Q Ye mbe ya saga yo Farawɔn wi kan mɛlɛ mbe yo fɔ:

\par }{\Q «We yɛn kajɛnmbɛlɛ piile,

\par }{\Q we yɛn wunlumbolo lɛɛlɛ piile?»


\par }{\Q \VS{12}Ye kajɛnmbɛlɛ pe yɛn se san?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì kagala ŋgele kɔn ma tɛgɛ Ezhipiti tara ti wogo na,

\par }{\Q ye ti pe ke yo ye kan ye ke jɛn yiŋgɔ ye!


\par }{\Q \VS{13}Zowan ca teele pe jatere wì jɔgɔ pe na,

\par }{\Q Mɛfisi\FTNT{†}{{\FR 19:13 }{\FR{19.13:
}}{\FT{Mɛfisi ca kìla pye Ezhipiti tara cagbɔgɔ ko ka; pàa pye naga yinri fun Nɔfu.}}} ca teele pe yɛn na pe yɛɛ fanla;

\par }{\Q Ezhipiti tara cɛngɛlɛ teele paa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe fanla na pe punŋgu.


\par }{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yɛkanŋguwa yama wa pe na,

\par }{\Q ma ti Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yɛn na punŋgu wa pe kapyere ti ni fuun ti ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na sinwɔɔ ma kaa gbali ma to wa wi yɛɛra tuguro ti ni we.


\par }{\Q \VS{15}Lere kpɛ se ka ta wa Ezhipiti tara mbe kala la yɔn tara ti kan naa;

\par }{\Q yɛkelewe se ka ya, puŋgofɔ se ka ya,

\par }{\Q legbɔɔ se ka ya, lepile se ka ya\FTNT{†}{{\FR 19:15 }{\FR{19.15:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, yɛkelewe wo wi yɛn go ye, puŋgofɔ wo wi yɛn naga ye; legbɔɔ wo wi yɛn sɛngɛmbanra re; lepile lo li yɛn gbagara we.}}}.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{16}Ko pilige ko ni, Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa ka pye paa jɛɛlɛ yɛn. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, na liga kali kɛɛ ki yirige pe na mbege fige pe go na, pe yaa kaa seri fyɛrɛ ti kala na.

\VS{17}Zhuda tara ti yaa ka pye sunndo kɔngɔ yaraga Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yeri. Na lere wa ka ka Zhuda tara mɛgɛ ki yeri pe yɛgɛ na sanga o sanga, pe yaa la fyɛ kagala ŋgele Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì kɔn ma tɛgɛ mbe pye pe na ke kala na.


\par }{\PP \VS{18}Ko pilige ko ni, cara kaŋgurugo yaa ka ta wa Ezhipiti tara, nda ti woolo pe yaa kaa Eburuye sɛnrɛ ti yuun. Pe yaa kaa wungu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li mɛgɛ ki na. Wa ki cara ti ni, pe yaa kaa nuŋgba yinri Yɔnlɔ ca\FTNT{†}{{\FR 19:18 }{\FR{19.18:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ŋga kì yo fɔ
{\QT{Yɔnlɔ ca}}, pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Tɔngɔwɔ ca.}}}.


\par }{\PP \VS{19}Ko pilige ko ni,
saraga wɔsaga ka yaa ka pye wa Ezhipiti tara ti nandogomɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni; pe yaa ka sinndɛlɛgɛ titɔnlɔgɔ ka yerege wa tara ti kɔnlɔ li na Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, mbege pye nandowo yaraga.

\VS{20}Ki yaa ka pye kacɛn naa sɛrɛya yaraga Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li wogo na, mbege naga fɔ li yɛn wa Ezhipiti tara ti ni; na paga kaa gbele mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinri pe jɔlɔfɛnnɛ pe kɛɛ sanga ŋa ni, pa li yaa ka shɔfɔ torogo pe kan, ŋa wi yaa ka yere pe go kala li ni, mbe pe shɔ pe juguye pe kɛɛ.

\VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka li yɛɛ naga Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na; Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li jɛn pe Yɛnŋɛlɛ ko pilige ko ni. Pe yaa kaa li gbogo saara wɔgɔ naa yarikanra ni. Pe yaa ka
yɔn fɔgɔlɔ kɔn Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, mbe ke yɔn fili.

\VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Ezhipiti tara fɛnnɛ pe jɔlɔ; li yaa ka pe jɔlɔ, ɛɛn fɔ li yaa ka pe sagala. Poro jate pe yaa ka sɔnrɔgɔ mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ. Li yaa ka yɛnlɛ pe yɛnrɛwɛ pi na, mbe pe sagala.


\par }{\PP \VS{23}Ko pilige ko ni, koŋgbɔgɔ ka yaa ka yiri wa Ezhipiti tara mbe kari wa Asiri tara. Asiri tara fɛnnɛ pe yaa kaa kee wa Ezhipiti tara, Ezhipiti tara fɛnnɛ paa paan wa Asiri tara. Ezhipiti tara fɛnnɛ poro naa Asiri tara fɛnnɛ pe ni, pe yaa ka pinlɛ mbaa tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.


\par }{\PP \VS{24}Ko pilige ko ni,
Izirayɛli tara to ti yaa ka pye tara taanri woro mbe taga Ezhipiti tara naa Asiri tara ti na; ki tara taanri ti kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka duwaw dunruya woolo pe na.

\VS{25}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa ka duwaw pe na, mbe yo fɔ: «Fɛrɛwɛ yɛn Ezhipiti tara fɛnnɛ pe woo, poro mbele pe yɛn na woolo; fɛrɛwɛ yɛn Asiri tara fɛnnɛ pe woo, poro mbele mì da na kɛɛ ki ni we; fɛrɛwɛ yɛn Izirayɛli woolo pe woo, poro mbele pe yɛn na kɔrɔgɔ ye.»




\par }\Chap{20}{\SH Ezayi kala làa pye Ezhipiti \newline  tara fɛnnɛ naa Etiyopi tara fɛnnɛ \newline  pe tege ki kacɛn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yɛlɛ na ni Asiri tara wunlunaŋa Sarigɔn wìla wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye togbɔɔ wi torogo, a wì saa malaga gbɔn Asidɔdi ca ki ni maga shɔ,

\VS{2}ki wagati wi ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Amɔzi pinambyɔ
Ezayi wi ni ma yo fɔ: «Jatere piriwɛn yaripɔrɔ nda ti yɛn ma na, kari ma sari wɔ mari tɛgɛ, mɔɔ sawira ti wɔ wa ma tɔɔrɔ ti na.» A Ezayi wì sigi pye ma, nɛɛ yanri witiwaga naa tɔwara\FTNT{†}{{\FR 20:2 }{\FR{20.2:
}}{\FT{Kìla pye pe ka lere wa yigi malaga kasopyɔ, wi maa yanri witiwaga naa tɔwara;
}}{\XT{Eza 3.24; 2 Kuro 28.15}}{\FT{.}}}.


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Na tunmbyee Ezayi wì tanga witiwaga naa tɔwara fɔ ma saa gbɔn yɛlɛ taanri, a kì pye kacɛn konaa na kagala ŋgele ke yɛn na paan ke yɛgɛ nari Ezhipiti tara naa
Etiyopi tara ti wogo na yɛgɛ ŋga na,

\VS{4}ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, Asiri tara wunlunaŋa wi yaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yigi malaga kasopiile, mbe Etiyopi tara fɛnnɛ pe koli mbe kari pe ni kulowo ni. Wi yaa kari lefɔnmbɔlɔ naa lelɛɛlɛ pe ni witiwaga naa tɔwara, konaa nawewara; ko yaa pye fɛrɛ gbɔrɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yeri.


\par }{\PP \VS{5}«Kona, mbele pàa pe jigi wi taga Etiyopi tara ti na, na pe yɛɛ gbogo Ezhipiti tara ti sagawa pi kala na, sunndo kɔngɔ naa fɛrɛ yaa pe ta.

\VS{6}Ko pilige ko ni, ki kɔgɔje yɔn tara fɛnnɛ pe yaa kaa yuun fɔ: ‹Ye wele, wàa we jigi wi taga leele mbele na, poro mbele wàa pye we larasaga ma yo pe we saga, mbe we shɔ Asiri tara wunlunaŋa wi kɛɛ, ŋga kì poro ta koyi yɛɛn; woro wo yaa shɔ mɛlɛ koni?› »




\par }\Chap{21}{\SH Babilɔni tara ti tolo kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnŋgbanra nda tìla yo kɔgɔje yɔn tara
gbinri wi wogo na, fɔ:

\par }{\Q Yɛgɛ ŋga na tifɛliŋgbɔgɔ ma yiri ma pan ma
Negɛvu tara ti pari ma toro,

\par }{\Q pa juguye pe yɛn na paan ma, ma yiri wa gbinri wi ni,

\par }{\Q ma yiri wa tara nda ti yɛn fyɛrɛ ni ti ni.


\par }{\Q \VS{2}Kaŋgbanga kayi kì naga na na yariyanga ni.

\par }{\Q Leele javafɔ wi yɛn na java wi piin,

\par }{\Q jɔgɔwɔ pyefɔ wi yɛn na jɔgɔwɔ pi piin.

\par }{\Q Elamu tara maliŋgbɔɔnlɔ, ye yiri ye sa to malaga ki na!

\par }{\Q Medi tara\FTNT{†}{{\FR 21:2 }{\FR{21.2:
}}{\FT{Elamu tara fɛnnɛ naa Medi tara fɛnnɛ pe tara to tìla pye nala pilige Iran tara re.}}} maliŋgbɔɔnlɔ ye sa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ye ca ki yɔn tɔn!

\par }{\Q We Fɔ wì yo fɔ: «Leele pe yɛn na jɛngɛ ŋga jɛɛn, mi yaa ki ni fuun ki kɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ki kala na, na sɛnnɛ li yɛn nala yaa jɛŋgɛ,

\par }{\Q lara ti yɛn nala yaa paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni.

\par }{\Q Na jigi wì kɔn na na fɔ mi woro na nuru naa,

\par }{\Q sunndo kɔngɔ ki kala na, mi woro na yaan naa.


\par }{\Q \VS{4}Na jatere wì piri na na,

\par }{\Q fyɛrɛ gbɔrɔ na yigi.

\par }{\Q Mìla pye na yembinɛ li singi, mbe ta mbe tifɛnɛ tanla ta,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lì kanŋga ma pye fyɛrɛ ni na yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Pe yɛn na lisaga ki gbɛgɛlɛ, na paara ti jaan,

\par }{\Q pe yɛn na nii, pe yɛn na woo.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ pe yaa ka fo mbege logo fɔ:

\par }{\Q «Yoro maliŋgbɔɔnlɔ teele, ye yiri!

\par }{\Q Ye sinmɛ fa ye
tugurɔn sigeyaara ti na!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Katugu we Fɔ wìgi yo na kan fɔ:

\par }{\Q «Kari ma sa kɔrɔsiri pyefɔ wa tɛgɛ wila laga ki kɔrɔsi,

\par }{\Q fɔ na wi ka yaraga ŋga yan wigi yo.»


\par }{\Q \VS{7}Na wi ka malaga gbɔnwotoro yan shɔnye shyɛn na tilele,

\par }{\Q na wi ka leele pele yan pè lugu sofilele na,

\par }{\Q mbe pele yan pè lugu yɔngɔmɛye na,

\par }{\Q wila kɔrɔsiri piin jɛŋgɛ,

\par }{\Q wila kɔrɔsiri piin jɛŋgɛ tiyɔngɔ.


\par }{\Q \VS{8}A kɔrɔsiri pyefɔ wì si kaa gbele ŋgbanga paa jara yɛn, ma yo fɔ:

\par }{\Q «Na tafɔ, sanŋgazo ŋa pe maa kɔrɔsiri piin wi na mì yere wa wi go na, na kɔrɔsiri piin pilige lomboŋgo ki ni;

\par }{\Q mì koro ma yere wa na yeresaga na wele yembinɛ li ni fuun li ni.


\par }{\Q \VS{9}Ye wele, naŋa wa yɛn na paan wa, malaga gbɔnwotoro na,

\par }{\Q ŋa shɔnye shyɛn na tilele.

\par }{\Q Wì sɛnrɛ ti lɛ na yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Kì to, Babilɔni ca kì to!

\par }{\Q Pe yarisunndo yanlɛrɛ tì toori tara, ma yaari.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}E, na woolo, yoro mbele pè ye sun paa yarilire yɛn, wa na yarilire sunsaga ki ni,

\par }{\Q ŋga mì logo Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q koyi ŋga mì yo ye kan we.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Duma tara ti wogo na
\par }
{\Q \VS{11}Sɛnŋgbanra nda tìla yo Duma\FTNT{†}{{\FR 21:11 }{\FR{21.11:
}}{\FT{Duma tara ti yɛn wa Larabuye tara ti yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, wa Babilɔni tara naa Siri tara ti shyɛn ti sɔgɔwɔ pi ni. Leele pele maa ki sɔnri ma yo Duma tara to ti yɛn Edɔmu tara re. Duma kɔrɔ wowi ŋa fɔ «pyerege.»}}} tara ti wogo na.

\par }{\Q Lere wa koro wa Seyiri\FTNT{†}{{\FR 21:11 }{\FR{21.11:
}}{\FT{Seyiri tara to pe maa yinri fun Edɔmu.}}} tara ma gbele ŋgbanga mala yeri, ma yo fɔ:

\par }{\Q «Kɔrɔsiri pyefɔ, yembinɛ li yɛn mɛlɛ?

\par }{\Q Kɔrɔsiri pyefɔ, yembinɛ li yɛn mɛlɛ?»


\par }{\Q \VS{12}A kɔrɔsiri pyefɔ wì suu yɔn sogo ma yo fɔ:

\par }{\Q «Lalaaga ki ma pan, yembinɛ fun li ma wɔ.

\par }{\Q Na kaa pye ye yɛn na jaa mbe yewe, ye yewe;

\par }{\Q ko puŋgo na, ye sɔngɔrɔ ye pan naa fɔnŋgɔ.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Larabu tara ti wogo na
\par }
{\PP \VS{13}Sɛnŋgbanra nda tìla yo Larabu tara ti wogo na.

\par }{\Q Yoro Dedan ca yɔngɔmɛ fɛnnɛ mbele tangafɛnnɛ,

\par }{\Q ye yaa sa wɔnlɔ wa Larabu tara yan nawa pi ni.


\par }{\Q \VS{14}Yoro Tema tara fɛnnɛ,

\par }{\Q ye sa mbele wɔgɔ yɛn pe na pe fili, ye tɔnmɔ kan pe yeri.

\par }{\Q Ye sa yaakara kan mbele paa fee mbe shɔ pe yeri.


\par }{\Q \VS{15}Katugu pe yɛn na fee tokobi wi yɛgɛ,

\par }{\Q tokobi ŋa pè kɔw wa wi wofogo ki ni, pe yɛn na fee wi yɛgɛ,

\par }{\Q naa sandiga ŋga pe yɛn na tile pe na ki yɛgɛ,

\par }{\Q naa malaga ki jɔlɔgɔ ki yɛgɛ.


\par }{\PP \VS{16}Katugu pa we Fɔ wìgi yo na kan yɛɛn fɔ: «Sanni yɛlɛ nuŋgba, mbe yala tunmbyee ŋa pe maa sara wi tunŋgo pyeyɛlɛ li ni, mi yaa Kedari tara ti gbɔgɔwɔ pi kɔ pew.

\VS{17}Kedari tara maliŋgbɔɔnlɔ mbele pe yɛn sandira wɔnfɛnnɛ jɛmbɛlɛ, pe yaa ka koro jɛgɛlɛ. Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{22}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo Zheruzalɛmu ca ki wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnŋgbanra nda tìla yo yariyanra gbunlundɛgɛ ki wogo na.

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca, ki cɛn mɛlɛ?

\par }{\Q Yiŋgi na, a ca woolo pe ni fuun pè si lugu wa biriyinrɛ ti go na?


\par }{\Q \VS{2}Mboro ca ŋga tinmɛ gbɔɔ maa yinrigi wa ma ni,

\par }{\Q ca ŋga ki yɛn ma yin tinmɛ lɛgɛrɛ naa yɔgɔrimɔ ni we.

\par }{\Q Ma woolo mbele pè ku, tokobi ma wi pe gbo,

\par }{\Q pee pe gbo malaga gbɔnsaga na.


\par }{\Q \VS{3}Ma maliŋgbɔɔnlɔ teele pe ni fuun pè pinlɛ ma fe,

\par }{\Q sandiga wɔnfɛnnɛ pè pe yigi malaga kasopiile.

\par }{\Q Pɔ̀ɔn ca woolo mbele fuun pe yan pe yigi malaga kasopiile,

\par }{\Q ali mbele pàa fe ma kari lege pè pe yigi malaga kasopiile.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ki kala na, mi yɛn naga yuun ye kan fɔ:

\par }{\Q «Ye ye yɛrɛ ti laga na na,

\par }{\Q yanla yaga mbe gbele jɛŋgɛ.

\par }{\Q Yaga kaa ye yɛɛ tege mbe yo fɔ ye yaa na kotogo ki sogo na na,

\par }{\Q na woolo pe tɔngɔwɔ pi kala na.


\par }{\Q \VS{5}Katugu ki nala pilige ŋga ki yɛn yɛwɛrɛgɛ pilige,

\par }{\Q naa jatere piriwɛn pilige konaa lawɔrɔ pilige.»

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì ko wa we na wa yariyanra gbunlundɛgɛ ki ni.

\par }{\Q Pe yɛn na ca ki malaga sigembogo ki jaanri,

\par }{\Q jɔlɔgɔ gbeere yɛn na yinrigi wa yanwira kɛɛ yeri na sagawa jaa.


\par }{\Q \VS{6}Elamu tara maliŋgbɔɔnlɔ pè pe sanŋgbɔye pe lɛ;

\par }{\Q maliŋgbɔɔnlɔ yɛn wa pe malaga gbɔnwotoroye pe ni, a pèle lugu shɔnye na.

\par }{\Q Kiri ca maliŋgbɔɔnlɔ pè pe
tugurɔn sigeyaara ti yirige funwa na.


\par }{\Q \VS{7}E, Zheruzalɛmu ca fɛnnɛ, ye gbunlundɛrɛ nda tì yɔn ti ni fuun ti na, ti yɛn ma yin malaga gbɔnwotoroye pe ni!

\par }{\Q Maliŋgbɔɔnlɔ mbele pe yɛn shɔn lugufɛnnɛ, pè pan ma yere malinjɛ wi na wa ye ca mbogo yeyɔngɔ ki na.


\par }{\Q \VS{8}Pè Zhuda tara woolo pe go sigeyaara ti shɔ pe yeri.

\par }{\BB \par }
{\Q Ko pilige ko ni, go ŋga pàa pye na yinri Kɔlɔgɔ go pa pe jigi wìla pye ki maliŋgbɔnyaara ti na.


\par }{\Q \VS{9}Mbogo ŋga ki yɛn ma Davidi ca ki maga, ki jɛɛnri sara lɛgɛrɛ yèri yan;

\par }{\Q yàa tɔnmɔ yɛtɛgɛwɛ tɛgɛ ye yɛɛ kan wa nɔgɔna tɔnmɔ wege ki ni.


\par }{\Q \VS{10}Yàa Zheruzalɛmu ca yinrɛ ti jiri mari yɔn jɛn,

\par }{\Q ma yinrɛ ta jaanri ti ni, mbe ta mbe ka taga ca ki malaga sigembogo ki liriwɛn pi na.


\par }{\Q \VS{11}Yàa tɔnmɔ wege ka wɔ wa mboro shyɛn ti sɔgɔwɔ pi ni, jaŋgo mbe tɔnmɔ wege lɛgɛ ki tɔnmɔ pi tile mboo le wa ki ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ŋa wi yɛn ki kagala ŋgele ke pyefɔ, ye sila pye na wo wele.

\par }{\Q Ŋa wìgi kagala ke gbɛgɛlɛ maga lɛ wa fafafa, ye sila wi jate.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ko pilige ko ni, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ làa ye yeri,

\par }{\Q ma yo fɔ yaa gbele, yaa yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q ye ye yinrɛ ti kulu, ye jatere piriwɛn yaripɔrɔ le ye yɛɛ na.


\par }{\Q \VS{13}Ɛɛn fɔ, ye wele, ye yɛn nayinmɛ na, na yɔgɔri!

\par }{\Q Ye yɛn na nɛrɛ kuun, na simbaala kɔnlɔgi,

\par }{\Q na kara ti kaa, na duvɛn woo.

\par }{\Q Ye yɛn na yuun fɔ: «Ye ti waa nii waa woo,

\par }{\Q katugu goto we yaa ku\FTNT{†}{{\FR 22:13 }{\FR{22.13:
}}{\FT{Pɔli wìla ki sɛnrɛ nda ti yo wa
}}{\XT{1 Korɛn 15.32}}{\FT{laga ki ni.}}}!»


\par }{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lìgi sɛnrɛ nda ti le na nuŋgbolo ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ki kajɔɔgɔ ŋga ki se kala yaga ye na fɔ ye sa ku.»

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Shebina wi wogo na
\par }
{\PP \VS{15}We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Yiri ma kari wa Shebina wi yeri, wo ŋa wi yɛn ma cɛn wunluwɔ go ki go na, maga yo wi kan fɔ:


\par }{\Q \VS{16}‹Yiŋgi yaraga ki yɛn ma yeri lagamɛ,

\par }{\Q ma sege woo wiwiin wi yɛn ma yeri lagamɛ,

\par }{\Q fɔ a maa fanga woo ma yɛɛ kan lagamɛ?

\par }{\Q Ma yɛn na fanga woo ma yɛɛ kan wa yanwira ti go na,

\par }{\Q nɔɔ gboo wi sinlɛsaga ki tɛni wa walaga ki ni mbege tɛgɛ.


\par }{\Q \VS{17}Wele, mboro ŋa naŋa fanŋga fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ma yigi mbɔɔn kunnu jɛŋgɛ,

\par }{\Q mbɔɔn wa fanŋga ni fɔ lege.


\par }{\Q \VS{18}Li yaa kɔɔn wa maa koŋgi, maa koŋgi paa fuŋgɔrɔgɔ yɛn,

\par }{\Q mbe kari tara ta ni, nda ti nawa pì gbɔgɔ.

\par }{\Q Pa ma yaa ka sa ku wa, ma malaga gbɔnwotoroye mbele pe yɛn gbɔgɔwɔ ni, pa pe yaa ka koro wa,

\par }{\Q mboro ŋa màa fɛrɛ wa ma tafɔ wi go woolo pe na we.


\par }{\Q \VS{19}Mi yaa kɔɔn purɔ mbɔɔn laga wa ma tunŋgo ki na,

\par }{\Q we Fɔ wo wì yo ma, fɔ mi yaa kɔɔn tile mbɔɔn laga wa ma cɛnsaga ki na.


\par }{\Q \VS{20}Ko pilige ko ni, mi yaa kanla tunmbyee wi yeri,

\par }{\Q Hilikiya pinambyɔ Eliyakimu we.


\par }{\Q \VS{21}Mi yaa kɔɔn legbɔɔlɔ derigbɔgɔ ki le wi kan,

\par }{\Q mbɔɔn kurusijara wi pɔ wa wi sɛnnɛ,

\par }{\Q mbɔɔn fanŋga ki le wi kɛɛ.

\par }{\Q Wi yaa ka pye Zheruzalɛmu ca woolo pe to,

\par }{\Q mbe pye Zhuda tara wunluwɔ pi to.


\par }{\Q \VS{22}Mi yaa ka Davidi wi wunluwɔ go lakile wi le wi kɛɛ.

\par }{\Q Wi ka go ŋga yɛngɛ, lere kpɛ se ya mbege tɔn.

\par }{\Q Wi ka go ŋga tɔn, lere kpɛ se ya mbege yɛngɛ\XREF{†}{{\XO 22:22 }{\XO{22.22:
}}{\XT{Mati 16.19; Naga 1.18; 3.7}}}.


\par }{\Q \VS{23}Mi yaa kaa kan mboo yerege wa tara ti na, paa tugumbolo yɛn lashelege ka na;

\par }{\Q wi wunluwɔ jɔngɔ ki yaa ka gbɔgɔwɔ ta, mbe mɛgbɔgɔ kan wi to go woolo pe yeri.›


\par }{\PP \VS{24}«Wi go woolo pe ni fuun pe yaa ka pye mbe yanŋga yanŋga wi na, legbɔɔlɔ mbe pinlɛ lepigile ke ni, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa yaapire yanŋga tugumbolo na, mbege lɛ wɔjɛŋgɛlɛ ke na mbe saga wa cɔgbɔrɔ ti na.»

\VS{25}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma fɔ: «Ko pilige ko ni, ki tugumbolo na pàa kan mali yerege lashelege ka na, li yaa ka kɔw mbe wɔ wa. Pe yaa kali kaari mbeli jaanri. Tuguro nda fuun tìla pye ma yanŋga yanŋga li na, ti yaa ka toori mbe jɔgɔ.» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.




\par }\Chap{23}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Tiri naa Sidɔn cara ti wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnŋgbanra nda tìla yo
Tiri\FTNT{†}{{\FR 23:1 }{\FR{23.1:
}}{\FT{Tiri naa Sidɔn cara tìla pye Fenesi tara ti cagbɔrɔ shyɛn to ta. Ki cara tìla pye wa kɔgɔje wi yɔn na. Tɔnmɔkɔɔrɔ yeresara la pye wa ki cara ti ni fun. Lelɛgɛrɛ tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ la pye na paan wa yarilɛgɛrɛ ni.}}} ca ki wogo na.

\par }{\Q Yoro Tarisisi ca tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ, yaa yuŋgbɔgɔrɔ gbelege gbele,

\par }{\Q katugu Tiri ca kì tɔngɔ!

\par }{\Q Yinrɛ woro wa naa, tɔnmɔkɔɔrɔ yeresaga woro wa naa!

\par }{\Q Pe yirisanga wi ni wa Shipiri
lɔgɔ fugo tara ti ni ma pan, pàa ki sɛnrɛ ti yo pe kan.


\par }{\Q \VS{2}Yoro kɔgɔje yɔn tara fɛnnɛ, ye pyeri fyɛrɛ ti kala na,

\par }{\Q yoro Sidɔn ca safari wafɛnnɛ, ye pyeri,

\par }{\Q yoro mbele ye pitunmbolo pe maa yanri na kee na paan wa kɔgɔje wi na.


\par }{\Q \VS{3}Yariluguro nda pàa pye na nuru wa Nili gbaan wi yɔn na,

\par }{\Q ki yarilire nda pàa pye na kɔɔn wa gbaan wi yɔn na,

\par }{\Q to tìla pye Sidɔn ca fɛnnɛ pe yarijɛndɛ tawa pi go ye.

\par }{\Q Pe ca ko kìla pye cɛngɛlɛ sanŋgala ke safari wasaga ye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mboro Sidɔn ca, ki yala fɛrɛ mbɔɔn yigi,

\par }{\Q mboro ŋa ma yɛn kɔgɔje yɔn tara cagbɔgɔ ŋga ki yɛn fanŋga ni we;

\par }{\Q katugu pa kɔgɔje wì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Mi si selara yama jɛn, mi fa pyɔ se;

\par }{\Q mi si pinambiile koro,

\par }{\Q nakoma mbe sumborombiile gbegele\FTNT{†}{{\FR 23:4 }{\FR{23.4:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda ti kɔrɔ wo yɛn fɔ Fenesi tara fɛnnɛ pe se ka yarijɛndɛ ta naa tunŋgo ŋga paa piin wa kɔgɔje wi ni ki fanŋga na. Lagamɛ pè kɔgɔje wi taanla jɛlɛ ŋa pè pɔri wa ni, katugu ki leele pàa pye naga sɔnri ndɛɛ kɔgɔje wi yɛn pe cɛnlɛ woolo pe jɔ.}}}.»


\par }{\Q \VS{5}Na Ezhipiti tara fɛnnɛ paga ki sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q na paga Tiri ca tolo wogo ki logo,

\par }{\Q pe yaa la seri fyɛrɛ ti kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ye kɔgɔje wi kɔn ye kari wa Tarisisi ca,

\par }{\Q yoro kɔgɔje yɔn tara woolo, yaa yuŋgbɔgɔrɔ gbelege gbele!


\par }{\Q \VS{7}Ye ca ŋga kìla pye yɔgɔrimɔ ni, ko ki cɛn yɛɛn gbari?

\par }{\Q Ki ca ŋga kì kan maga lɛ wa fafafa wa;

\par }{\Q ca ŋga ki woolo pàa pye na tanri na kee fɔ lege,

\par }{\Q ma saa yinrɛ kan ma cɛn wa cɛngɛlɛ kele yɛgɛ go na fanŋga na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ambɔ wìgi kala na li kɔn mali tɛgɛ Tiri ca ki mɛgɛ ni ma?

\par }{\Q Ca ŋga kìla pye na wunluwɔ njagala ke kaan we,

\par }{\Q ko ŋga ki safari wafɛnnɛ pàa pye na jate paa fanŋga fɛnnɛ yɛn,

\par }{\Q ko ŋga ki pɛrɛfɛnnɛ pàa pye mɛgbɔgɔ fɛnnɛ laga dunruya wi ni we.


\par }{\Q \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lìgi kala na li kɔn mali tɛgɛ,

\par }{\Q jaŋgo mbe leele mbele pe maa pe yɛɛ gbogo, mbe pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kɔ,

\par }{\Q mbe legbɔɔlɔ mbele fuun pe yɛn laga dunruya wi ni pe tirige.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yoro Tarisisi ca fɛnnɛ, ye yiri yaa ye tara ti fali,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na Ezhipiti tara fɛnnɛ pe maa Nili gbaan yɔn tara ti fali we;

\par }{\Q katugu tɔnmɔkɔɔrɔ yeresaga woro wa ye yeri naa.


\par }{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì li kɛɛ ki yirige kɔgɔje wi na,

\par }{\Q li yɛn na wunluwɔ tara pyew ti tigile.

\par }{\Q Lì konɔ kan leele pele yeri ma yo pe Kana tara fɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 23:11 }{\FR{23.11:
}}{\FT{Fenisi tara fɛnnɛ pàa pye Kana tara fɛnnɛ poro pele (}}{\XT{Zhenɛ 10.15}}{\FT{), wagati wa ni, pàa pye na safari wafɛnnɛ pe yinri fun Kana tara fɛnnɛ.}}} pe
malaga sigeyinrɛ ti jaanri.


\par }{\Q \VS{12}Lì yo fɔ: «Yoro Sidɔn ca woolo, ye se ka yɔgɔri naa,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn paa sumboro naŋambajɛɛn yɛn, ŋa pè sinlɛ wi ni fanŋga na.

\par }{\Q Ye yiri ye kɔgɔje wi kɔn ye kari wa Shipiri lɔgɔ fugo tara ti ni, ye sa cɛn wa,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ali mbe ye ta wa ki laga ki na, ye se wogosaga ta.»


\par }{\Q \VS{13}Ye Kalide tara fɛnnɛ pe tara ti wele,

\par }{\Q pe cɛnlɛ lì kɔ ma wɔ wa.

\par }{\Q Asiri tara fɛnnɛ pège laga ki shɔ maga pye yanyaara ti cɛnsaga.

\par }{\Q Pè lugusara gbegele ma Babilɔni ca mbogo ki maga,

\par }{\Q ma pe wunluwɔ yinrɛ ti jaanri, mari pye kataga.


\par }{\Q \VS{14}Yoro Tarisisi ca tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ, yaa yuŋgbɔgɔrɔ gbelege gbele,

\par }{\Q katugu pè ye malaga sigeca ki jaanri.


\par }{\PP \VS{15}Ko wagati wo ni, leele pe yaa ka fɛgɛ Tiri ca ki na, fɔ sa gbɔn yɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ; ko yɛn wunlunaŋa nuŋgba yinwege yɛgɛlɛ yɔn. Na ki yɛgɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ ke ka ka ke yɛɛ yɔn fili, Tiri ca kala li yaa ka pye paa nanjaa ŋa wi sɛnrɛ ti yo wa yurugo ki ni, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{16}«Mboro nanjaa ŋa leele pè fɛgɛ ma kala,

\par }{\Q ŋgɔni wa lɛ maa ca ki mari.

\par }{\Q Maa ŋgɔni wi gbɔɔn jɛŋgɛ, maa yuuro lɛgɛrɛ koo,

\par }{\Q jaŋgo nambala pe ta pe nawa to ma na naa.»


\par }{\PP \VS{17}Na yɛgɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ ke ka ka toro mbe kɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa jatere pye Tiri ca ki na naa. Pa ca ki yaa sɔngɔrɔ naa, mbaa ki penjara mbasinnde woro ti taa; ki yaa ka koro mbaa nanjara piin wunluwɔ tara ti ni fuun ti ni laga tara ti na.

\VS{18}Ɛɛn fɔ ki tɔnli wo naa ki yaritara nda ti yɛn fyɔngɔ woro, ti yaa ka tɛgɛ ti yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Pe se kari gbogolo ti yɛɛ na, pe se si kari tɛgɛ naa. Mbele pe yɛn na tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, ti yaa ka pye poro woro, jaŋgo paa yaakara taa paa tinni, konaa paa yaripɔrɔ tiyɔnrɔ taa paa nii.




\par }\Chap{24}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka tara ti tɔngɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka tara ti tɔngɔ mberi yaga waga;

\par }{\Q li yaa kari gbɔn mberi piri mbe leele pe jaraga.


\par }{\Q \VS{2}Ŋga ki yaa pye leele sanmbala pe na, ko nuŋgba ko ki yaa pye
saraga wɔfɛnnɛ pe na,

\par }{\Q ŋga ki yaa pye kulonaŋa wi na, ko nuŋgba ko ki yaa pye wi tafɔ wi na,

\par }{\Q ŋga ki yaa pye kulojɔ wi na, ko nuŋgba ko ki yaa pye wi tafɔ jɛlɛ wi na,

\par }{\Q ŋga ki yaa pye pɛrɛfɔ wi na, ko nuŋgba ko ki yaa pye lɔfɔ wi na,

\par }{\Q ŋga ki yaa pye leele jinfɔ wi na, ko nuŋgba ko ki yaa pye ŋa wi saa jin wi na,

\par }{\Q ŋga ki yaa pye fɔgɔ kɔnfɔ wi na, ko nuŋgba ko ki yaa pye fɔgɔ tagafɔ wi na.


\par }{\Q \VS{3}Tara ti yaa ka tɔngɔ pew mbe koro waga;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìgi sɛnrɛ nda ti yo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tara ti yɛn na kunwɔ gbelege gbele, ti fanŋga kì kɔ,

\par }{\Q tara woolo pe yɛn tege na, pe yɛn na cogo,

\par }{\Q dunruya legbɔɔlɔ pe yɛn na cogo.


\par }{\Q \VS{5}Tara woolo pè tara ti tɛgɛ
fyɔngɔ ni,

\par }{\Q katugu pè Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi jɔgɔ,

\par }{\Q mali kondɛgɛŋgɛlɛ ke kanŋga,

\par }{\Q mali
yɔn finliwɛ mbakɔɔ pi jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{6}Ki kala na daŋga tara ti yigi nari jogo,

\par }{\Q tara woolo pe kajɔgɔrɔ ti go kala lì to pe na.

\par }{\Q Ki kala na tara woolo pe yɛn na koo na kee,

\par }{\Q leele jɛnri pè koro ko cɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Duvɛn fɔnŋɔ wì kɔ pew,

\par }{\Q ɛrɛzɛn tiire tì waga;

\par }{\Q leele mbele fuun pàa pye nayinmɛ na, pe yɛn na jɛɛn.


\par }{\Q \VS{8}Pimbigile gbɔngɔ yɔgɔrimɔ pì kɔ,

\par }{\Q leele pe yɔgɔrimɔ tinmɛ pì yere,

\par }{\Q ŋgɔni magala tanla lì kɔ.


\par }{\Q \VS{9}Lere woro na duvɛn woo na yuuro koo naa;

\par }{\Q sinmɛ wɛlɛwɛ pì sori wa pi wɔfɛnnɛ pe yɔn.


\par }{\Q \VS{10}Ca kì ya ma koro waga;

\par }{\Q yinrɛ ti ni fuun ti yɛn ma tɔn,

\par }{\Q lere kpɛ woro na yiin wa ti ni naa.


\par }{\Q \VS{11}Leele pe yɛn na gbele wa ca nawa koŋgolo ke ni,

\par }{\Q katugu duvɛn wì jerege.

\par }{\Q Yɔgɔrimɔ pì kɔ pew,

\par }{\Q nayinmɛ pì kɔ laga tara ti ni.


\par }{\Q \VS{12}Ca ki ni fuun kì tɔngɔ ma koro waga,

\par }{\Q ca ki yeyɔnrɔ kɔɔrɔ tì kaari ma jɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ŋga ki yaa ka pye laga tara ti ni, konaa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ki yaa ka pye paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa oliviye tige ki yangara mbege pire ti wo we,

\par }{\Q konaa paa yɛgɛ ŋga na ɛrɛzɛn pire ti cɔŋgɔlɔ, pe ma kaa ɛrɛzɛn kɛrɛ ti san we. 

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yɛn na yɔgɔri, \newline  na yɔgɔrimɔ wagati wi fa gbɔn
\par }
{\Q \VS{14}Ɛɛn fɔ mbele pè shɔ, pè pe magaŋgala ke yirige na nayinmɛ kɔŋgɔlɔ waa;

\par }{\Q pe yɛn na yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa, na Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo, ma yiri wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri.


\par }{\Q \VS{15}Ki kala na, yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ tara ti ni;

\par }{\Q yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki gbogo wa
lɔgɔ furo tara nda wa kɔgɔje wi ni ti ni.


\par }{\Q \VS{16}We yɛn na yuuro shɔgɔ nuru na yinrigi wa dunruya wi kɔsaga ki na, na yuun fɔ:

\par }{\Q «Gbɔgɔwɔ yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn sinnɛ li woo!»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ, a mì sho fɔ: «E, na wogo kì jɔgɔ! Na wogo kì jɔgɔ!

\par }{\Q Jɔlɔgɔ yɛn na wogo!»

\par }{\Q Java pyefɛnnɛ pe yɛn na java wi piin! Java wo wi!

\par }{\Q Java pyefɛnnɛ pe yɛn na java wi piin!


\par }{\Q \VS{17}Sunndo kɔngɔ, naa wetijugo konaa mɛrɛ ti ni,

\par }{\Q to ti yɛn wa ye yɛgɛ, yoro tara woolo wele.


\par }{\Q \VS{18}Lere ŋa kaa fee sunndo kɔngɔ kagala ke yɛgɛ,

\par }{\Q wo yaa sa to wa wetijugo ki ni,

\par }{\Q lere ŋa ka yiri wa wetijugo ki ni,

\par }{\Q mɛrɛ ti yaa wo yigi;

\par }{\Q katugu naayeri wegele kè yɛngɛ,

\par }{\Q tara ti nɔgɔna cɛnyaara ti yɛn na yɛgɛyɛgɛ.


\par }{\Q \VS{19}Tara tì jɛɛnri na lagala,

\par }{\Q tara tì yaari fɔ na pagala,

\par }{\Q tara ti yɛn na yɛgɛyɛgɛ fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{20}Tara ti yɛn na fingi paa sinndire fɔ yɛn;

\par }{\Q ti yɛn na yɛgɛ paa segbaga yɛn.

\par }{\Q Ti kapere ti yɛn ma nugu ti go na;

\par }{\Q ti yaa to, ti se ya yiri naa.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa ka pye \newline  wunluwɔ wa Zheruzalɛmu ca
\par }
{\PP \VS{21}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka naayeri fanŋga yaara ti fɔgɔ tɔn ti na, mbe tara na wunlumbolo pe kapere ti fɔgɔ tɔn pe na.

\VS{22}Pe yaa ka pe gbogolo pe yɛɛ na paa kasopiile yɛn wege ka ni. Pe yaa ka kaso go ki yɔn tɔn pe na; na wagati titɔnlɔwɔ wa ka ka toro, pe yaa ka pe le jɔlɔgɔ.


\par }{\Q \VS{23}Yeŋge ki yaa ka go sogo,

\par }{\Q yɔnlɔ ki yaa ka fɛrɛ shɔ;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa ka cɛn wunluwɔ pi na wa
Siyɔn yanwiga ki na konaa wa Zheruzalɛmu ca.

\par }{\Q Li gbɔgɔwɔ yanwa pi yaa kaa yɛngɛlɛ li tara
lelɛɛlɛ pe yɛgɛ sɔgɔwɔ.




\par }\Chap{25}{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe daga \newline  mbaa li sɔnni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro ma yɛn na Yɛnŋɛlɛ le.

\par }{\Q Mi yaa lɔɔn sɔnni mbaa ma gbogo,

\par }{\Q katugu mà kagbɔgɔlɔ pye.

\par }{\Q Ŋga mà kɔn ma tɛgɛ, maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni, ki yaa koro wa ki yɔnlɔ li ni, ki se kanŋga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mà ca ki tɔngɔ maga pye kataga,

\par }{\Q ko ŋga
malaga sigeca, màga jɔgɔ maga pye sinndɛɛrɛ gbogolosaga,

\par }{\Q ko ŋga nambanmbala pe wunluwɔ go gbɔgɔ ye, màga ya, pe se kaga kan naa.


\par }{\Q \VS{3}Ki kala na, cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn fanŋga ni ke yɛn nɔɔ gbogo;

\par }{\Q cɛngɛlɛ woolo mbele pe yɛn lewɛlimbɛlɛ pe cara ti yɛn na fyɛ ma yɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mboro ma yɛn fanŋga fɛnnɛ pe larasaga ye,

\par }{\Q mboro ma yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ pe larasaga pe jorowo sanga ni,

\par }{\Q mboro ma yɛn pe larasaga ye tisagbɔgɔ wagati ni,

\par }{\Q mboro ma yɛn paa pe yinmɛ yɛn kafugo sanga ni,

\par }{\Q katugu lewɛlimbɛlɛ pe naŋgbanwa pi yɛn paa tisagbɔgɔ ma kaa na paan na mbogo gbɔɔn we;


\par }{\Q \VS{5}nakoma paa yɛgɛ ŋga na yɔnlɔ tufunwɔ pi ma tawara ti wɛri we.

\par }{\Q Mboro ma ma cɛngɛlɛ ke yɛɛ gbɔgɔwɔ tinmɛ pi kɔ;

\par }{\Q yɛgɛ ŋga na kambaara ti ma yɔnlɔ ki tɔn mbege tufunwɔ pi yerege,

\par }{\Q mboro fun pa ma ma lewɛlimbɛlɛ pe yurukɔgɔ ki kɔ ma.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn \newline  na liwɛn gbɔɔ gbɛgɛlɛ \newline  cɛngɛlɛ ke ni fuun ke kan
\par }
{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yɛn na liwɛn gbɔɔ gbɛgɛlɛ cɛngɛlɛ ke ni fuun ke kan,

\par }{\Q wa
Siyɔn yanwiga ki na.

\par }{\Q Yanlaga kara naa duvɛn taan yɛn wa pi ni,

\par }{\Q naa kara nda ti sɔgɔlɔ lì yɔn konaa ti sinmɛ pi ni,

\par }{\Q konaa duvɛn taan ŋa pè fyɛnli tiyɔngɔ!


\par }{\Q \VS{7}Wa ki yanwiga nuŋgba ki na, yɛsanga mbɔgbɔgɔ ŋga ki yɛn ma tara na leele pe ni fuun pe yɛgɛ ki tɔn, li yaa kaga walagi;

\par }{\Q paritɔnŋgɔ ŋga ki yɛn ma cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yɛgɛ ki tɔn, li yaa kaga walagi\XREF{†}{{\XO 25:7 }{\XO{25.7:
}}{\XT{1 Wunlu 19.13; Eza 29.10-12; 2 Korɛn 3.13-18}}}.


\par }{\Q \VS{8}Li yaa ka kunwɔ pi fanŋga ki kɔ pew,

\par }{\Q we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yɛntunwɔ pi tulu wa pe ni fuun pe yɛrɛ ti na\XREF{†}{{\XO 25:8 }{\XO{25.8:
}}{\XT{1 Korɛn 15.54; Naga 7.17; 21.4}}}.

\par }{\Q Tifagawa mba pìla pye li woolo pe na, li yaa pi kɔ mboo laga pe na tara ti lagapyew ki ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe yaa yɛyinŋge ta, \newline  Mowabu tara woolo \newline  poro yaa jɔlɔgɔ ta
\par }
{\Q \VS{9}Ko pilige ko ni, pe yaa ka yo fɔ:

\par }{\Q «We Yɛnŋɛlɛ loli na yɛɛn,

\par }{\Q wè we jigi wi taga lo na,

\par }{\Q lo lì we shɔ.

\par }{\Q Lo li yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na wè we jigi wi taga li na;

\par }{\Q ye ti waa yɔgɔri we yin nayinmɛ ni,

\par }{\Q katugu lì we shɔ.


\par }{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li kɛɛ ki taga ki yanwiga ŋga ki na mbaa ki go singi.»

\par }{\BB \par }
{\Q Ɛɛn fɔ pe yaa ka Mowabu tara ti tangala mberi tɔngɔlɔ yɔnlɔ nuŋgba,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa yan waga kaari mbege le titɛgɛ mbege fɔngɔ mbege pye fyɔngɔ.


\par }{\Q \VS{11}Mbe pe ta wa ki titɛgɛ ki ni, pe yaa kaa kɛyɛn yi yinrigi mbaa yi fingi,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na lɔgɔ gbɔnfɔ maa wi kɛyɛn yi yinrigi na lɔgɔ gbɔɔn we;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kɔ

\par }{\Q konaa pe fanŋga kagala ke ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yoro Mowabu tara fɛnnɛ, ye malaga sigemboro nda tì yagara ma pye fanŋga ni,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kari yaari mberi jaanri,

\par }{\Q mberi sinŋge tara wa taambugɔ ki ni.




\par }\Chap{26}{\SH Cagbɔgɔ ŋga ki yɛn fanŋga ni \newline  ki cew tawa yurugo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ko pilige ko ni, pe yaa kaga yurugo ŋga ki shɔ wa Zhuda tara mbe yo fɔ:

\par }{\Q «Malaga sigeca yɛn we yeri;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate lì nawa mboro naa puŋgo mboro wa maga maga,

\par }{\Q jaŋgo mbe we shɔ.


\par }{\Q \VS{2}Ye ca ki yeyɔnrɔ ti yɛngɛlɛ,

\par }{\Q ye cɛnlɛ na li woolo pe yɛn ma sin pe yaga pe ye,

\par }{\Q ki cɛnlɛ na li woolo pe yɛn tagawa ni we.


\par }{\Q \VS{3}Lere ŋa wi jatere wi yɛn ma cɛn wi na laga nuŋgba,

\par }{\Q ma ma yɛyinŋge jɛŋgɛ kan wi yeri,

\par }{\Q katugu wùu jigi wi taga ma na.


\par }{\Q \VS{4}Ye ye jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na fɔ sanga pyew,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn paa walaga yɛn na we go singi wagati wi ni fuun.


\par }{\Q \VS{5}Leele mbele pàa pye ma cɛn wa yanwira ti go na yɛɛ gbɔgɔwɔ ni, lì pe tirige,

\par }{\Q lì cagbɔgɔ ŋga kìla pye fanŋga ni ki jan tara,

\par }{\Q maga jan maga sinŋge wa taambugɔ ki ni.


\par }{\Q \VS{6}Leele pe yɛn naga tangala tɔɔrɔ ni,

\par }{\Q fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yɛn naga tangala,

\par }{\Q mbele pe yɛn tege na, pe yɛn naga tangala.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ jafɛnnɛ pe Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ
\par }
{\Q \VS{7}Lesinŋɛ wi konɔ li yɛn sinnɛ;

\par }{\Q we Fɔ, mboro ŋa ma yɛn sinŋɛ, ma ma lesinŋɛ wi konɔ li yɔn yala wi kan.


\par }{\Q \VS{8}Kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yɛn na konɔ na nari, we yaa koro wa li ni;

\par }{\Q we yɛn na wele mboro yeri.

\par }{\Q We nandanwa kala lo yɛn mbaa ma mɛgɛ ki yinri konaa mbaa ma gbogo.


\par }{\Q \VS{9}Yembinɛ ma wogo ki ma pye wa na jatere wi na;

\par }{\Q mi maa ma lagajaa na kotogo ki ni fuun ki ni.

\par }{\Q Na ma kiti kɔnkala li ka to dunruya woolo pe na sanga ŋa ni,

\par }{\Q ko sɛnwee piile pe maa kasinŋge konɔ li lagajaa.


\par }{\Q \VS{10}Ali na pe ka lepee wi yinriwɛ ta,

\par }{\Q wila kasinŋge konɔ li lagaja.

\par }{\Q Wi ma koro na kapege ki piin wa lesinmbele pe tara ti ni;

\par }{\Q wila la Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi jate.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ, mɔ̀ɔ kɛɛ ki yirige lepeele pe na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe woro naga yaan.

\par }{\Q Ŋga ma yaa pye ma woolo pe kan ma ndanlawa gbɔɔ pi fanŋga na,

\par }{\Q pe yaa ki yan fɔ mbe fɛrɛ shɔ.

\par }{\Q Kasɔn ŋga kì gbɛgɛlɛ ma juguye pe mɛgɛ ni, ko ki yaa ka lepeele pe sogo pew.


\par }{\Q \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma maa yɛyinŋge kaan we yeri;

\par }{\Q katugu kala o kala we ka li nɔgɔ lɛ, mboro ma mali pye mbeli yɔn fili.


\par }{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ, tafɛnnɛ pèle yɛgɛ cɛn we go na, mbele pe yɛn pe yɛ mboro ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, ma fanŋga na, mboro nuŋgba pe, mboro mɛgɛ ko we yɛn na gbogo.


\par }{\Q \VS{14}Mbele pè ku makɔ, pe se ka yiri mbaa pe yinwege ki piin naa;

\par }{\Q kuulo pe se ka yiri naa.

\par }{\Q Kì pye ma, mà yiri pe kɔrɔgɔ ma pe tɔngɔ,

\par }{\Q ma pe mɛgɛ ki kɔ maga wɔ wa leele pe jatere wi ni.


\par }{\Q \VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ, we cɛnlɛ woolo pe pye pe lɛgɛ,

\par }{\Q we cɛnlɛ li pye li lɛgɛ, mɔɔ gbɔgɔwɔ pi naga;

\par }{\Q ma we tara ti kɔngɔlɔ ke kanŋga ma ka taga we tara ti gbemɛ pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ, sanga ŋa ni wàa pye wa jɔlɔgɔ ki ni, wàa ma lagaja;

\par }{\Q sanga ŋa ni màa we le jɔlɔgɔ, wàa ma yɛnri jɛŋgɛ ma yo ma we saga.


\par }{\Q \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ, wàa pye ma yɛgɛ sɔgɔwɔ paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni,

\par }{\Q ŋa wi yɛn na gbele na nagala lara yama pi kɛɛ.


\par }{\Q \VS{18}Wàa kugbɔ lɛ, ma selara yama pi jɛn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ tifɛlɛgɛ wàa kaa se.

\par }{\Q Wee ya mbe kala la pye mbe tara woolo pe shɔ,

\par }{\Q wee ya mbe piile se mbe taga wa dunruya woolo pe na.


\par }{\SH Kuulo pe yaa ka yɛn \newline  mbe yiri wa kunwɔ pi ni
\par }
{\Q \VS{19}Na woolo, ye woolo mbele pè ku pe yaa ka yɛn mbe pye yinwege na,

\par }{\Q ye kuulo pe yaa ka yɛn mbe yiri wa kunwɔ pi ni.

\par }{\Q Yoro mbele ye yɛn ma sinlɛ wa tara ti nɔgɔna,

\par }{\Q ye yɛn ye yiri wa kunwɔ pi ni, yaa jɔrɔgi nayinmɛ ni;

\par }{\Q katugu Yɛnŋɛlɛ li yaa li fɔɔngɔ ŋga ki maa yanwa kaan ki tirige tara ti na,

\par }{\Q pa kona tara ti yaa ti leele mbele pè ku pe sɔngɔrɔ pe yɛn pe yiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Na woolo, ye kari ye sa ye wa ye yinrɛ ti ni,

\par }{\Q ye kɔɔrɔ ti tɔn ye yɛɛ na,

\par }{\Q ye lara wa wagati jɛnri ni,

\par }{\Q sanni we Fɔ wi naŋgbanwa wagati wi sa kɔ.


\par }{\Q \VS{21}Katugu, ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na yinrigi wa li cɛnsaga ki ni,

\par }{\Q jaŋgo mbe tara na woolo pe kapere ti fɔgɔ tɔn pe na.

\par }{\Q Leele mbele pè gbo, tara ti yaa ka pe kasanwa pi yirige funwa na;

\par }{\Q leele mbele pè gbo, ti se ka pe lara naa.




\par }\Chap{27}{\SH Pè cew ta \newline  yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka li tokobi pee, ŋa wi yɛn gbegbeŋɛ, ma pye fanŋga ni wi lɛ
yarifɛlɛgɛ Leviyatan ki na, mbege le jɔlɔgɔ; ko ŋga ki yɛn wɔɔgɔ ŋga ki yɛn na fee we; yarifɛlɛgɛ Leviyatan, ko ŋga ki yɛn wɔɔgɔ ŋga kì kuuro kuuro we! Li yaa ka ki yarifɛlɛgɛ ŋga wa kɔgɔje wi ni ki gbo.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li ɛrɛzɛn kɛrɛ kala
\par }
{\Q \VS{2}Ko pilige ko ni, ye yurugo shɔ

\par }{\Q ye
ɛrɛzɛn kɛrɛ nda ti maa duvɛn taan kaan ti sɔn!


\par }{\Q \VS{3}Mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mi yɛn ti welefɔ;

\par }{\Q mi yaa lari suguru tɔnmɔ ni sanga pyew.

\par }{\Q Mi yaa lari go singi sɔnlɔ naa yembinɛ,

\par }{\Q jaŋgo yaraga kpɛ ka ka pan mberi jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{4}Naŋgbanwa kpɛ woro na ni naa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, na mi ka wuuro naa yantiire wuuro yan wa ti ni,

\par }{\Q kona mi yaa yiri ti kɔrɔgɔ mbe malaga gbɔn ti ni,

\par }{\Q mbe ti ni fuun ti pinlɛ mberi sogo.


\par }{\Q \VS{5}Kaawɔ panla pye pe larasaga,

\par }{\Q pe yɛyinŋge le mi naa poro sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ee, pe yɛyinŋge le mi naa poro sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe kapere \newline  ti yaa ka kala yaga pe na
\par }
{\Q \VS{6}Wagati wa yɛn wa na paan, Zhakɔbu setirige piile pe yaa ka ndire kan,

\par }{\Q poro
Izirayɛli woolo pe yaa ka njere fɔnndɔ yirige, mbe fyɛnwɛ,

\par }{\Q fɔ mbe dunruya wi yin pe pire ti ni.


\par }{\Q \VS{7}Naga yɛn ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pe gbɔn paa yɛgɛ ŋga na làa pe gbɔnfɛnnɛ pe gbɔn wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, làa pe gbo paa yɛgɛ ŋga làa pe gbofɛnnɛ pe gbo wi le?


\par }{\Q \VS{8}Ayoo, lì pe kiti wi kɔn maa yala:

\par }{\Q Lì pe purɔ ma kari pe ni kulowo ni tara ta yɛgɛ ni;

\par }{\Q lì pe fɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ŋgbanga ki ni ma kari pe ni,

\par }{\Q paa yɔnlɔ yirisaga tifɛliŋgbɔgɔ ki yiripilige ka yɛn.


\par }{\Q \VS{9}Ki pyewe pi na ma, pa Zhakɔbu setirige piile pe kajɔgɔrɔ ti kasulugo ki yaa ka pye yɛɛn,

\par }{\Q pe kapere ti ka kala yaga pe na ki puŋgo kala lo li na:

\par }{\Q Pe yaa ka pe yarisunndo
saara wɔsara sinndɛɛrɛ ti ni fuun ti yaari mberi pye muwɛ

\par }{\Q paa pe ma kaa supugu purugu maa pye muwɛ we.

\par }{\Q Yarisunŋgo jɛlɛgɛ
Ashera ki tiyagala ŋgele pe ma kan naga gbogo konaa
wusuna nuwɔ taan saara wɔsara ta se ka pye wa naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ee,
malaga sigeca gbɔgɔ kì pye kataga;

\par }{\Q leele pe ni fuun pè kari maga yaga waga, a kì pye paa
gbinri yɛn.

\par }{\Q Napire to ti maa nii na sinlɛlɛ wa,

\par }{\Q na tipire ti wɛrɛ ti kaa.


\par }{\Q \VS{11}Na ti njere tiga ka waga, pe mari kaari kaari,

\par }{\Q jɛɛlɛ pe ma saa ti lɛ mbe sa kasɔn gbɛri ti ni.

\par }{\Q Ki cɛnlɛ woolo pe yɛn tijinliwɛ fu fɛnnɛ,

\par }{\Q ki kala na, pe dafɔ wi sila pe yinriwɛ ta,

\par }{\Q ŋa wìla pe fanri pe yuŋgbɔgɔrɔ woro wi na.


\par }{\SH Izirayɛli woolo mbele paa yigi \newline  malaga kasopiile \newline  pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan
\par }
{\Q \VS{12}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa yarilire tiire ti yangara,

\par }{\Q mbege lɛ Efirati gbaan wi na fɔ saga wa Ezhipiti tara lafogo ki na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yoro Izirayɛli woolo wele, li yaa ka ye wulowulo nuŋgba nuŋgba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ko pilige ko ni, pe yaa ka mbanlaga gbegbeŋge ki win;

\par }{\Q kona mbele pàa puŋgo wa Asiri tara ti ni,

\par }{\Q mbele pàa purɔ ma kari pe ni wa Ezhipiti tara,

\par }{\Q pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan.

\par }{\Q Pe yaa ka pan mbaa fɔli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbaa li gbogo,

\par }{\Q wa li yanwiga kpoyi ki na wa Zheruzalɛmu ca.




\par }\Chap{28}{\SH Efirayimu tara ti yaa ka tɔngɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Jɔlɔgɔ yɛn
Samari\FTNT{†}{{\FR 28:1 }{\FR{28.1:
}}{\FT{Samari ca ko kìla pye Izirayɛli wunluwɔ tara nda wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri ti cagbɔgɔ ye.}}} ca ki wogo,

\par }{\Q ki ca ŋga ki yɛn paa wunluwɔ njala yɛn,

\par }{\Q ko ŋga ki yɛn ma cɛn wa gbunlundɛgɛ tara tanra ti sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Ko Efirayimu tara sinwɔɔlɔ pe maa pe yɛɛ gbogo ki kala na.

\par }{\Q Pe fereyaara ti yɛn yarifyɛɛnrɛ nda tì fanla ko cɛ wa pe sinwɔɔlɔ pe go na.


\par }{\Q \VS{2}Ye wele, naŋa wà yiri wa
we Fɔ wi yeri,

\par }{\Q naŋa ŋa wi yɛn fanŋga ni ma pye kotogofɔ\FTNT{†}{{\FR 28:2 }{\FR{28.2:
}}{\FT{Naŋa ŋa wi yɛn fanŋga ni ma pye kotogofɔ wo wi yɛn Asiri tara wunlunaŋa we.}}};

\par }{\Q wi yɛn na paan paa sinndɛɛrɛ tisaga yɛn,

\par }{\Q paa tisaga tifɛliŋgbɔgɔ ŋga ki maa jɔgɔwɔ piin ki yɛn,

\par }{\Q paa tisagbɔgɔ yɛn, ŋga ki ma pan ma lɔrɔ ti fo.

\par }{\Q Wi lewɛlɛwɛ kapyere ti yaa yaraga pyew ki jan tara.


\par }{\Q \VS{3}Ki wunluwɔ njala na lì ti a Efirayimu tara sinwɔɔlɔ pe nɛɛ pe yɛɛ gbogo,

\par }{\Q leele pe yaa kali tangala tɔɔrɔ ni.


\par }{\Q \VS{4}Ki yarifyɛɛnrɛ nda tì fanla, a pèri pye pe fereyaara,

\par }{\Q to nda ti yɛn wa pe gbunlundɛgɛ tara tanra ti go na,

\par }{\Q ti yaa ka pye paa
figiye pige yɛn,

\par }{\Q ŋga kì keli ma pe sannda ti na ti cɔsanga wi yɛgɛ.

\par }{\Q Lere ŋa kaga yan, wi maga cɔ,

\par }{\Q mbe sigi ka le teere.


\par }{\PP \VS{5}Ko pilige ko ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, li woolo sanmbala mbele pè koro go na, li yaa ka pye paa pe wunluwɔ njala gbɔgɔwɔ wolo yɛn, konaa mbe pye paa pe fereyaraga tiyɔngɔ yɛn.

\VS{6}Mbele pe yaa ka cɛn mbaa kiti wi kɔɔn, li yaa ka kasinŋge jatere kan pe yeri; mbele pe ma malaga kì gbɔn juguye pe ni, mbe pe wɔnrɔgɔ fɔ wa ca ki yeyɔngɔ ki na, li yaa kotogo le pe ni.


\par }{\SH Sinwɔɔlɔ pe yɛn na tɛgɛ \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe na
\par }
{\Q \VS{7}Zhuda tara woolo poro fun pe yɛn na gbali duvɛn wi kala na,

\par }{\Q sinmɛ wɛlɛwɛ pì pe puŋgo.

\par }{\Q Saraga wɔfɛnnɛ poro naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na gbali sinmɛ wɛlɛwɛ pi kala na,

\par }{\Q pè tin duvɛn wi ni;

\par }{\Q sinmɛ wɛlɛwɛ pì pe puŋgo,

\par }{\Q pe kaa pe yariyanra ti sɛnrɛ yuun pe maa gbali,

\par }{\Q pe maa fingi nɛɛ kiti wi kɔɔn.


\par }{\Q \VS{8}Pe tabaliye pe ni fuun pe yɛn ma yin pe tuguro naa pe
fyɔngɔ yaara ti ni,

\par }{\Q laga ka si koro naa kpoyi wa tabaliye pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Pe yɛn na yuun fɔ: «Ambɔ
Ezayi wila jaa mbaa nari kajɛnmɛ ni okɛ?

\par }{\Q Wila jaa mbaa kagala kɔrɔ jɛnmɛ kaan ambɔ yeri yɛrɛ?

\par }{\Q Wi yɛn naga sɔnri ndɛɛ piile mbele pè laga yinnɛ na fɔnŋgɔ poro pele wɛlɛ woro wi le?

\par }{\Q Piile mbele pè wɔ yinnɛ ni fɔɔnfɔɔn ŋga, we yɛn poro pele wi le?


\par }{\Q \VS{10}Katugu wi yɛn na yuun fɔ: ‹Ye toro lagamɛ, ye ye lagamɛ,

\par }{\Q yege pye yɛɛn, ye kari yɛɛn,

\par }{\Q ye jɛnri pye lagamɛ, ye jɛnri pye wamɛ\FTNT{†}{{\FR 28:10 }{\FR{28.10:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ cɛnlɛ nda leele pàa pye nari yuun mbege naga fɔ pe woro piile mbele pe yɛn na kara poro pele, jaŋgo mbaa tɛgɛ konaa mbaa ki lakoo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi na.}}}.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ki kala na, pe woro na leele mbele sɛnrɛ nuru,

\par }{\Q to nda ti yɛn cɛnlɛ la yɛgɛ woolo sɛnrɛ,

\par }{\Q ko sɛnrɛ to Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka tɛgɛ mbaa para pe ni.


\par }{\Q \VS{12}Làa ki yo pe kan fɔ: «Lagamɛ wi yɛn wogosaga ye,

\par }{\Q ye leele mbele pè te pe yaga pe cɛn pe wogo.

\par }{\Q Wogosaga koyi yɛɛn.»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ pe sila yɛnlɛ mbe logo na yeri\FTNT{†}{{\FR 28:12 }{\FR{28.12:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo wa
}}{\XT{1 Korɛn 14.21}}{\FT{laga ki ni.}}}.


\par }{\Q \VS{13}Ki kala na, poro wo yeri, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yaa pye fɔ:

\par }{\Q «Ye toro lagamɛ, ye ye lagamɛ,

\par }{\Q yege pye yɛɛn, ye kari yɛɛn,

\par }{\Q ye jɛnri pye lagamɛ, ye jɛnri pye wamɛ.»

\par }{\Q Kona, pe yaa gbali mbe to mbe jali pe sɛnnɛ li na, mbeli kɔn,

\par }{\Q pe yaa ka ye pɛnɛ ni, li pe yigi.


\par }{\SH Go yɛnlɛ sinndɛlɛgɛ
\par }
{\Q \VS{14}Ki kala na, yoro mbele ye maa kala lakoo leele na,

\par }{\Q ma pye ma cɛn Zheruzalɛmu ca woolo pe go na,

\par }{\Q ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo!


\par }{\Q \VS{15}Ye maa yuun fɔ: «Wè
yɔn finliwɛ le kunwɔ pi ni,

\par }{\Q ma
yɔn fɔlɔ lɛ
kuulo tara ti yeri.

\par }{\Q Ali na jɔlɔgɔ jɔgɔwɔ pyewogo ka pan, ki se gbɔn we na;

\par }{\Q katugu wè nambara wi pye we larasaga,

\par }{\Q ma yagbolo li tɛgɛ na we yɛɛ tɔnni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ki kala na, pa we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, mi yɛn na sinndɛlɛgɛ ka teri mbege pye gonɔgɔ lege sinndɛlɛgɛ wa
Siyɔn ca;

\par }{\Q Ki yɛn sinndɛlɛgɛ jɛŋgɛ,

\par }{\Q go yɛnlɛ sinndɛlɛgɛ koŋgbanŋga yi, sinndɛlɛgɛ sɔnŋgbanga wogo yi, go nɔgɔ lege sinndɛlɛgɛ jɛŋgɛ yi.

\par }{\Q Lere ŋa kaga pye wi kɛɛ ndagaserege, wi se ka fyɛ mbe fe\FTNT{†}{{\FR 28:16 }{\FR{28.16
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo wa
}}{\XT{Yuuro 118.22-23; Ɔrɔmu 9.33; 10.11; 1 Pyɛ 2.6}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{17}Mi yaa kaselege ki pye na taanlamana,

\par }{\Q mbe kasinŋge ki pye na mbogo sinmana.

\par }{\Q Ye larasaga ŋga ki yɛn yagbogowo we, sinndɛɛrɛ tisaga ki yaa ki pɛ mbege wɔ wa;

\par }{\Q tɔnŋgbɔɔ pa yaa pan mbe ye yagbogowo mba pi yɛn ye larasaga pi kɔ mboo wɔ wa.»


\par }{\Q \VS{18}Kona, yɔn finliwɛ mba yè le kunwɔ pi ni, pi yaa ka jɔgɔ mbe wɔ wa,

\par }{\Q yɔn fɔlɔ na yè kɔn kuulo tara ti yeri, li se ka koro wa naa.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ ŋga ki maa jɔgɔwɔ piin, na ka ka pan,

\par }{\Q ki yaa ka ye purugu mbe toro.


\par }{\Q \VS{19}Na jɔlɔgɔ ki kaa toro sanga o sanga, ki yaa gbɔn ye na;

\par }{\Q katugu ki yaa kaa tooro pinliwɛ pyew, naa yɔnlɔ pyew konaa yembinɛ pyew;

\par }{\Q ki sɛnrɛ ti logowo po cɛ ko yaa sunndo kɔngɔ wa ye na.


\par }{\Q \VS{20}Sinlɛyaraga ki yaa ka pye mbe were, fɔ lere se ka ya mbe sinlɛ ki na mbe sanga,

\par }{\Q paritɔnŋgɔ ki yaa ka pye mbe kologo, fɔ lere se ka ya mboo yɛɛ tɔn ki ni\FTNT{†}{{\FR 28:20 }{\FR{28.20:
}}{\FT{Sinlɛyaraga naa paritɔnŋgɔ ŋga ki sɛnrɛ tì yo, to yɛn ma taanla sɛnwee piile pe yaara nda ki mbatagambala pè pe jigi wi taga ti na to sɛnrɛ na. Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi yɛn na tɛgɛ ko yaara to na.}}}.


\par }{\SH Ŋga Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pye \newline  lepeele pe na
\par }
{\Q \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yiri paa yɛgɛ ŋga na làa yiri wa Perazimu yanwiga ki na we\XREF{†}{{\XO 28:21 }{\XO{28.21:
}}{\XT{2 Sami 5.20}}};

\par }{\Q li yaa ka nawa ŋgban paa yɛgɛ ŋga na làa nawa ŋgban wa Gabawɔn\XREF{†}{{\XO 28:21 }{\XO{28.21:
}}{\XT{Zhozu 10.10-11; 1 Kuro 14.16}}} ca gbunlundɛgɛ ki ni we.

\par }{\Q Li yaa ka li kapyege ki pye, kapyege ŋga ki cɛnlɛ la fa pye;

\par }{\Q li yaa kali tunŋgo ki pye, kafɔnnɔ tunŋgo ŋga ki cɛnlɛ la fa pye.


\par }{\Q \VS{22}Ki kala na koni, yaga ka koro mbaa kala lakoo leele na,

\par }{\Q jaŋgo ye pɔmaŋgala kaga ka ye sere mbe ŋgban ye na;

\par }{\Q katugu mìgi logo we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yeri fɔ tara ti ni fuun ti tɔngɔkala lì kɔn ma tɛgɛ.


\par }{\SH Kɛrɛ falifɔ wi tijinliwɛ \newline  konaa Yɛnŋɛlɛ li kajɛnmɛ kala
\par }
{\Q \VS{23}Koni ye nuŋgbolo jan ye logo na yeri,

\par }{\Q yanla sɛnrɛ ti logo ye wali ti na.


\par }{\Q \VS{24}Naga yɛn ma, lere ŋa kaa laga fali mbe yariluguro lugu, wi ma koro na fali suyi wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, wi ma koro na palaye wari, nakoma na tara ti yɔn yala sanga pyew wi le\FTNT{†}{{\FR 28:24 }{\FR{28.24:
}}{\FT{Yɛgɛ ŋga na falifɔ wila koro mbaa fali suyi, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔnsanga wi yɛn ma tɛgɛ wa wagati wi ni.}}}?


\par }{\Q \VS{25}Na wi ka laga ki yɔn yala mbe kɔ,

\par }{\Q ko puŋgo na, wi mɛɛ jɛn ma sɛrɛ yaara nda pe yinri nizhɛli ti pire ta yanragi wa, konaa mbe nda pe yinri kumɛ ti pire ta lugu wa;

\par }{\Q ko puŋgo na, wi mɛɛ jɛn ma
bile wi lugu koloyo koloyo,

\par }{\Q mbe si
ɔrizhi wi lugu kɛrɛ ti laga ka yɛgɛ ni,

\par }{\Q mbe si jɛn mbe shɔgɔlɔ ke lugu mbe kɛrɛ ti maga.


\par }{\Q \VS{26}Ma si yala, Yɛnŋɛlɛ lo lùu naga ki pyelɔmɔ pi ni,

\par }{\Q ma ki nagawa pi kan wi yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Paa yarilire sunkanŋgaga pɔ nɛgɛ na mbaa sɛrɛ yaara nizhɛli ti suun mbaa ti pire ti woo;

\par }{\Q paa lugu sɛrɛ yaara kumɛ ti na wotoro ŋgerege ni mbaa ti pire ti woo.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ pe ma nizhɛli wi sun simbinɛ ni mboo pire ti wɔ,

\par }{\Q mbe kumɛ wi gbɔn kanŋgagala ni mboo pire ti wɔ.


\par }{\Q \VS{28}Pe ma bile wi sun mboo muwɛ wɔ mboo pye buru,

\par }{\Q ɛɛn fɔ paa koro mbaa wi suun mbaa wi pyɔ wi woo.

\par }{\Q Pe ma lugu yarilire ti na wotoro ŋgeere naa nɛrɛ ni, nari tangala nari pire ti woo,

\par }{\Q ɛɛn fɔ paa ti tangala mberi purugu\FTNT{†}{{\FR 28:28 }{\FR{28.28:
}}{\FT{Yɛgɛ ŋga na paa yarilire pire ti tangala mberi purugu, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, pe se ka Yɛnŋɛlɛ li woolo pe tɔngɔ mbe pe kɔ pew.}}}.


\par }{\Q \VS{29}Ko wogo ŋga fun pa ko yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yeri,

\par }{\Q kagala ŋgele lì kɔn ma tɛgɛ mbe pye ke yɛn kafɔnnɔ wogolo,

\par }{\Q li kajɛnmɛ pì gbɔgɔ.




\par }\Chap{29}{\SH Jɔlɔgɔ yɛn Zheruzalɛmu ca ki wogo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Jɔlɔgɔ yɛn Ariyɛli\FTNT{†}{{\FR 29:1 }{\FR{29.1:
}}{\FT{Maga logo lagamɛ Ariyɛli, Zheruzalɛmu ca ko pe yɛn na piin. Ariyɛli mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ saraga wɔsaga ki gbɔngɔlɔ; ko laga koyi pàa pye na saara yaayoro ti sori wa ki na;
}}{\XT{2 Sami 5.6-7}}{\FT{.}}} laga ki wogo, jɔlɔgɔ yɛn Ariyɛli laga ki wogo!

\par }{\Q Davidi wìla saa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma ca ŋga yɔn tɔn we.

\par }{\Q Yɛlɛ o yɛlɛ, ye maa ye shɛrɛgɛ fɛtiye pe piin.


\par }{\Q \VS{2}Konaa ki ni fuun, mi yaa Ariyɛli laga ki jori;

\par }{\Q gbeere naa yɛntunwɔ pi yaa ka pye wa.

\par }{\Q Mi yaa ka ca ki tɛgɛ paa
saara sogoworo ti maa woo
saraga wɔsaga ŋga na ki yɛn.


\par }{\Q \VS{3}Mi yaa ka maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan mbe ye yɔn tɔn kɛɛ ki ni fuun na;

\par }{\Q mi yaa maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye tɛgɛtɛgɛ mbe ye maga,

\par }{\Q mi yaa lugusara gbegele ca ki mbogo ki na mberi yagara ye mɛgɛ ni.


\par }{\Q \VS{4}Ye yaa ka to bugu bugu bugu,

\par }{\Q ye sɛnpaara ti yaa kaa yinrigi ndɛɛ ye yɛn tara;

\par }{\Q ye sɛnyoro ti yaa kaa tigi ndɛɛ ti yɛn na yinrigi wa taambugɔ ki ni;

\par }{\Q ye magala li yaa kaa yinrigi wa tara ti nɔgɔna paa gboo yinnɛ wolo yɛn,

\par }{\Q ye sɛnyoro ti yaa kaa yinrigi wa tara ti nɔgɔna paa kalɛgɛrɛ sɛnrɛ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ye juguye janwa wi yaa ka pye paa gbanŋgban yɛn;

\par }{\Q ki lewɛlimbɛlɛ janwa wi yaa ka pye paa yan waga yɛn, ŋga tifɛlɛgɛ ki maga lɛ.

\par }{\Q Ki kagala ke yaa ka fo mbe pye yɔnlɔ nuŋgba li ni\FTNT{†}{{\FR 29:5 }{\FR{29.5:
}}{\FT{Ki laga ŋga ki yɛn na para Asiri tara fɛnnɛ poro sɛnrɛ na, pe yaa ka pan mbe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan mbe Zheruzalɛmu ca ki yɔn tɔn.}}}.


\par }{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa ka ye saga;

\par }{\Q li yaa ka yɛnŋɛlɛ gbaanra pye, naa tara tigilemɛ ni, naa tinmɛ gbɔɔ ni,

\par }{\Q naa tisagbɔgɔ konaa tifɛliŋgbɔgɔ ni, konaa kasɔn yinnɛ ni, na li yɛn na sorogi.


\par }{\Q \VS{7}Cɛngɛlɛ woolo lɛgɛrɛ mbele pàa pye na malaga gbɔɔn Ariyɛli laga woolo pe ni,

\par }{\Q poro mbele fuun pàa yiri ma to pe na,

\par }{\Q ma to poro naa pe malaga sigeyinrɛ ti na ma pe jori,

\par }{\Q pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa paa wɔɔnrɔ yɛn, paa yariyanra yɛn yembinɛ\XREF{†}{{\XO 29:7 }{\XO{29.6-7:
}}{\XT{Eza 36–37}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ki yaa ka pye paa fuŋgo fɔ wa yɛn, ŋa wi yɛn na wɔɔnrɔ wɔnlɔ maga yan ndɛɛ wi yɛn na nii,

\par }{\Q ɛɛn fɔ na wi ka ka yɛn, wi mɛɛ ki yan fɔ wi lara ti yɛn waga.

\par }{\Q Nakoma ki yaa ka pye paa lere wa yɛn, ŋa wɔgɔ wì yigi, a wi nɛɛ wɔɔnrɔ wɔnlɔ maga yan ndɛɛ wi yɛn na woo,

\par }{\Q ɛɛn fɔ na wi ka ka yɛn, wi mɛɛ wi yɛɛ yan wi yɛn ma te wɔgɔ ki kɛɛ, yagbolo lì waga wi na.

\par }{\Q Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, cɛngɛlɛ woolo lɛgɛrɛ mbele pe yɛn na malaga gbɔɔn
Siyɔn yanwiga ki ni,

\par }{\Q pa pe yaa ka pye ma.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ woolo \newline  pe kagala kɔrɔ mbajɛnmɛ
\par }
{\Q \VS{9}Yaa kawa, ki to ye yɔn na;

\par }{\Q ye pye fyɔɔnlɔ, yaga kaa yaan.

\par }{\Q Pe yɛrɛ tila kanŋgi pe na, ma si yala duvɛn ma pe wɔ;

\par }{\Q pe yɛn na tanri na gbali, ma si yala sinmɛ wɛlɛwɛ ma pe wɔ.


\par }{\Q \VS{10}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì ye jatere wi tɔn ye na;

\par }{\Q lì yoro
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ ye yɛngɛlɛ ke tɔn ye na,

\par }{\Q lì yoro yariyanra yanfɛnnɛ ye yɛrɛ ti tɔn paraga ni.


\par }{\PP \VS{11}Koni, kagala ŋgele fuun kè naga ye na, ke yɛn ye yeri paa sɛlɛgɛ sɛwɛ wa nawa sɛnrɛ yɛn, nda pè sɛlɛgɛ sɛwɛ wi migili ti na, maa yɔn tɔn maa mara tɛgɛrɛ ni. Na ma kaa kan sɛwɛ jɛnfɔ wa yeri mbe yo wuu kara, wi yaa ma yɔn sogo mbe yo fɔ: «Mi se ya mboo kara, katugu wi yɔn ki yɛn ma tɔn, ma mara tɛgɛrɛ ni.»

\VS{12}Nakoma, na pe ka ki sɛlɛgɛ sɛwɛ wi kan sɛwɛ mbajɛɛn wa yeri mbe yo fɔ: «Ki yaga maga sɛwɛ ŋa wi kara.» Wi yaa ki fɔ wi yɔn sogo mbe yo fɔ: «Mi si sɛwɛ jɛn.»


\par }{\Q \VS{13}We Fɔ wì yo fɔ: «Ki leele mbele pe maa fulo na tanla nala gbogo pe yɔn ko ni win,

\par }{\Q pe maa na gbogo pe yɔn sɛnrɛ to ni win,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wa pe nawa jatere wo ni, pe yɛn ma lali na ni.

\par }{\Q Na yɛgɛ fyɛrɛ nda ti yɛn pe ni, to ti yɛn ŋgasegele ŋgele pe ma fɔrɔgɔ ma jɛn sɛnwee piile pe yeri koro cɛ\XREF{†}{{\XO 29:13 }{\XO{29.13:
}}{\XT{Mati 15.8-9; Maki 7.6-7}}}.


\par }{\Q \VS{14}Ki kala na, ye wele, mi yaa koro mbaa kafɔnŋgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ piin,

\par }{\Q mbe ti kaa tuun ki leele mbele pe yɔn na;

\par }{\Q kajɛnmbɛlɛ pe kajɛnmɛ pi yaa kɔ,

\par }{\Q tijinliwɛ fɛnnɛ pe tijinliwɛ pi yaa yiri waga\XREF{†}{{\XO 29:14 }{\XO{29.14:
}}{\XT{1 Korɛn 1.19}}}.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Jɔlɔgɔ yɛn pe wogo,

\par }{\Q leele mbele pe maa pe kagala ŋgele pè kɔn ma tɛgɛ mbe pye ke lara fɔ lege Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q poro mbele pe maa pe kapyegele ke piin wa diwi wi ni,

\par }{\Q na yuun fɔ: «Ambɔ wi yɛn na we yaan? Ambɔ wi we jɛn?»


\par }{\Q \VS{16}Ye ta ma pye kagala pirifɛnnɛ!

\par }{\Q Naga yɛn ma, ki daga paa cɔgɔ fanrifɔ wi jate paa joro ti yɛn wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, yaraga ŋga pè gbegele, ki daga mbege gbegelefɔ wi pye mbe yo fɔ: «Mboro ma mala gbegele wi le?»

\par }{\Q Nakoma cɔgɔ ki daga mbege yo ki gbegelefɔ wi kan mbe yo fɔ: «Tijinliwɛ woro ma ni wi le\XREF{†}{{\XO 29:16 }{\XO{29.16:
}}{\XT{Eza 45.9}}}?»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka li woolo pe jatere \newline  wi kanŋga pe na
\par }
{\Q \VS{17}Naga yɛn ma, ye sigi jɛn wi le?

\par }{\Q Sanni wagati jɛnri ni, Liban tara ti yaa kanŋga mbe pye tire kɛrɛ,

\par }{\Q ki tire kɛrɛ ti yaa kanŋga mbe pye kɔlɔgɔ.


\par }{\Q \VS{18}Ko pilige ko ni, nuŋgbojiile pe yaa kaa sɛwɛ wi sɛnrɛ ti nuru.

\par }{\Q Fyɔɔnlɔ pe yaa ka yiri wa wɔwɔ pi ni, wa diwi wɔlɔ li ni; pe yaa kaa yaan pe yɛngɛlɛ ke ni.


\par }{\Q \VS{19}Mbele pè pe yɛɛ tirige, ka yaa ka koro mbaa tari pe yɔgɔrimɔ pi na Yawe Yɛnŋɛlɛ li fanŋga na;

\par }{\Q sɛnwee piile pe sɔgɔwɔ, mbele pe yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ ma wɛ, pe yaa kaa nayinmɛ nii
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li kala na.


\par }{\Q \VS{20}Katugu lewɛlimbɛlɛ se ka pye wa naa,

\par }{\Q mbele pe maa tɛgɛ Yɛnŋɛlɛ na pe yaa ka kɔ;

\par }{\Q mbele pàa pye na leele pe pɛɛlɛ mbe kapege pye pe na, pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa;


\par }{\Q \VS{21}poro mbele pàa pye na baga leele pe na ma yo pè kapege pye wa kiti kɔnsaga,

\par }{\Q na pɛŋgɛlɛ nii ca ki kiti kɔnfɛnnɛ pe na, na pe punŋgu wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na,

\par }{\Q na lesinmbele pe tanga ki shoo pe yeri go fu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na làa Abirahamu wi go shɔ,

\par }{\Q pa lì yo yɛɛn Zhakɔbu setirige woolo pe kan fɔ:

\par }{\Q «Koni, Zhakɔbu setirige piile pe se ka fɛrɛ shɔ naa,

\par }{\Q pe se ka go sogo naa.»


\par }{\Q \VS{23}Katugu na pe piile paga kanla kɛɛ yɔnlɔ tunŋgo ki yan wa pe yɛɛ sɔgɔwɔ sanga ŋa ni,

\par }{\Q pa pe yaa lanla mɛgɛ ki jate fɔ ki yɛn kpoyi,

\par }{\Q mi ŋa Zhakɔbu Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kpoyi pe yaa lanla jate,

\par }{\Q mbaa mi ŋa Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ na gbogo.


\par }{\Q \VS{24}Mbele pe jatere wìla pye na pe punŋgu, pe yaa tijinliwɛ ta;

\par }{\Q mbele pàa pye na kɔngɔri, pe yaa nagawa ta.




\par }\Chap{30}{\SH Ezhipiti tara sagawa \newline  pi se yaraga ka yɔn
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Piile mbele pè yiri ma je, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo,

\par }{\Q pe ma pe kagala ke kɔn ma ke tɛgɛ, ma si yala kee yiri mi yeri.

\par }{\Q Pe ma saa
yɔn finliwɛ le, mba pi woro na nandanwa kala,

\par }{\Q ma koro na kapere ta tari kapere ta na.


\par }{\Q \VS{2}Pe ma konɔ li lɛ ma kari wa Ezhipiti tara,

\par }{\Q ma si yala paa na yewe,

\par }{\Q pe ma saa pe yɛɛ karafa wa
Farawɔn wi fanŋga ki nɔgɔ,

\par }{\Q mbe sa larasaga ja wa Ezhipiti tara yinmɛ pi ni.


\par }{\Q \VS{3}Ye larasaga wa Farawɔn wi yeri, ki yaa ka sɔngɔrɔ mbe pye fɛrɛ kala ye yeri;

\par }{\Q ye larasaga wa Ezhipiti tara, ki yaa ka sɔngɔrɔ mbe pye go sogowo kala ye yeri.


\par }{\Q \VS{4}Ye yɛkeele pè ye wa Zowan ca makɔ,

\par }{\Q ye pitunmbolo gbɔɔlɔ pè gbɔn wa Hanɛsi ca makɔ.


\par }{\Q \VS{5}Ɛɛn fɔ pe ni fuun pe yaa ka fɛrɛ shɔ Ezhipiti tara woolo pe wogo na,

\par }{\Q katugu pe yɛn cɛnlɛ woolo mbele pe se ya yaraga ka yɔn lere kan,

\par }{\Q pe se ka ya mbe pe saga,

\par }{\Q nakoma mbe pe wogo ki yɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Ezhipiti tara woolo pe kala li yaa ka pye pe yeri fɛrɛ naa tifagawa kala.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Sɛnrɛ nda tì yo
Negɛvu tara yaayoro ti wogo na ti nda fɔ:

\par }{\Q «Tara nda jɔlɔgɔ naa lawɔrɔ yɛn wa ti ni,

\par }{\Q jara nɛɛlɛ naa jara pɛnɛ pe yɛn wa ti ni,

\par }{\Q mɛɛrɛ naa wɔɔgɔ pege ŋga ki maa yinrigi sire na ti yɛn wa ti ni,

\par }{\Q pe ma pe yarijɛndɛ tuguro ti taga sofilele pe na,

\par }{\Q ma pe yarijɛndɛ sɔnŋgbanga woro ti taga yɔngɔmɛye pe na, ma ki tara ti kɔn ma yiri,

\par }{\Q mbe sa ki yarijɛndɛ ti kan cɛnlɛ la yɛgɛ yeri, cɛnlɛ na li se ya yaraga ka yɔn pe kan.


\par }{\Q \VS{7}Ezhipiti tara sagawa pi yɛn wagafe, pi se ya yaraga ka yɔn.

\par }{\Q Ki kala na, mi yɛn naga yuun ki tara ti wogo na fɔ:

\par }{\Q ‹Tinmɛ gbɔɔ yirigefɔ, mba pi se ya yaraga ka pye.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pè yiri ma je
\par }
{\Q \VS{8}Koni, yiri ma sa ki kagala ke yɔnlɔgɔ pe yɛgɛ na sinndɛlɛgɛ paparapa ka na;

\par }{\Q ma ke yɔnlɔgɔ sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wa na,

\par }{\Q jaŋgo ke koro wa wagati ŋa wila paan wa yɛgɛ wi kala na,

\par }{\Q mbe pye paa sɛrɛfɔ yɛn sanga pyew fɔ tetete.


\par }{\Q \VS{9}Katugu pe yɛn cɛnlɛ na lì yiri ma je,

\par }{\Q pe yɛn piile mbele pe maa yagbogolo finlɛlɛ,

\par }{\Q pe yɛn piile mbele pe woro na jaa mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li lasiri sɛnrɛ ti nuru.


\par }{\Q \VS{10}Pe maa ki yuun
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe kan fɔ:

\par }{\Q «Yaga kaa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun naa.»

\par }{\Q Pe maa ki yuun yariyanra yanfɛnnɛ pe kan fɔ:

\par }{\Q «Yaga kaa yariyanra kaselege woro yuun we kan!

\par }{\Q Yaa sɛntanra to cɛ yuun we kan,

\par }{\Q yaa lefanlaga sɛnrɛ yuun we kan.


\par }{\Q \VS{11}Ye kɛɛ wɔ wa konɔ jɛnɛ li ni,

\par }{\Q ye kɛ ye kozinnɛ li wa!

\par }{\Q Yaga kaa
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li sɛnrɛ yuun we yɛgɛ sɔgɔwɔ naa.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ki kala na, pa Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Kì kaa pye yè je ki sɛnrɛ nda ti na,

\par }{\Q ma ye jigi wi taga lewɛlɛwɛ kapyere naa nambara wo na,

\par }{\Q mari pye ye kɛɛndagaserege,


\par }{\Q \VS{13}ki kala na, ki kambasinnde ti yaa pye ye yeri

\par }{\Q paa jɛnwsaga ma kaa pye mbogo ŋga kì yaraga ki na, ma yɛri we,

\par }{\Q ki mbogo ki ma kaa fo ma to yɔnlɔ nuŋgba.


\par }{\Q \VS{14}Ki yaa ka to mbe yaari paa yɛgɛ ŋga na joro cɔgɔ ma to ma yaari we,

\par }{\Q mbe yaari wɔngɔwɔngɔ fɔ yaraga se koro wa ki ni,

\par }{\Q tisɛgɛ se ta wa ki ni ŋga pe mbe ya tɛgɛ mbaa kasɔn woo ki ni,

\par }{\Q nakoma mbaa tɔnmɔ kori ki ni tɔnmɔ wege ni.»


\par }{\SH Ye koro yɛw ye taga Yɛnŋɛlɛ li na
\par }
{\Q \VS{15}Kona, a
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi lì sho fɔ:

\par }{\Q «Na yaga sɔngɔrɔ mbe pan mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na kɔrɔgɔ, mbe ye jatere wi tɛgɛ laga nuŋgba, pa ye yaa shɔ.

\par }{\Q Na yaga yɛgɛ to, mbe ye jigi wi taga na na, pa ye yaa fanŋga ta.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yee si yɛnlɛ ki na.


\par }{\Q \VS{16}A ye sho fɔ: ‹Ayoo, we yaa lugu shɔnye na mbe fe!›

\par }{\Q Ɛɛn koni, yaa fee fasi!

\par }{\Q A yè sho fɔ: ‹We yaa lugu shɔnye na, mbele pè wege!›

\par }{\Q Ki kala na, mbele pe yaa taga ye na mbaa ye puro, pe yaa wege mbe wɛ ye na.


\par }{\Q \VS{17}Ye ni, nambala wagakele (1 000) yaa ka fe ye juguye nuŋgba yɛgɛ;

\par }{\Q ye juguye kaŋgurugo yaa ti ye ni fuun ye fe,

\par }{\Q fɔ mbe ti ye sanmbala ye koro nuŋgba nuŋgba paa pe ma kaa tiyala kan yanwira go na,

\par }{\Q paa dirapoye yɛn tinndi wa go na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yinriwɛ taga kì gbɔgɔ
\par }
{\Q \VS{18}Konaa ki ni fuun, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbe ye yinriwɛ ta,

\par }{\Q ye yuŋgbɔgɔrɔ yɛn na jaa mbe pye li na,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ma sin.

\par }{\Q Mbele fuun pe maa wele li yeri, fɛrɛwɛ yɛn pe woo.


\par }{\Q \VS{19}Yoro
Siyɔn ca fɛnnɛ, yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa Zheruzalɛmu ca,

\par }{\Q ye se kaa gbele naa.

\par }{\Q Na yaga ka gbele mbe Yɛnŋɛlɛ li yeri, a lìgi logo,

\par }{\Q li yaa ye yinriwɛ ta.

\par }{\Q Na liga ka ye gbelege ki logo, li yaa ye yɔn sogo.


\par }{\Q \VS{20}We Fɔ wi yaa yaakara kan ye yeri ye jorisanga wi ni,

\par }{\Q mbe ye kan tɔnmɔ ni ye jɔlɔgɔ sanga wi ni.

\par }{\Q Ye nagafɛnnɛ pe se ka lara ye na naa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ye yaa kaa pe yaan gbɔgɔyi.


\par }{\Q \VS{21}Na ye kaa kee kalige kɛɛ yeri, nakoma kamɛŋgɛ kɛɛ yeri,

\par }{\Q ye yaa kaa ki sɛnrɛ nda ti nuru ye puŋgo na fɔ:

\par }{\Q «Konɔ li na, yaa tanri li na!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kona, warifuwe ŋa yè maramara ye yaara yanlɛrɛ nda yè tɛ ti na,

\par }{\Q konaa tɛ ŋa yè gbɔn ma mara ye yarisunndo nda yè gbegele tugurɔn ni ti na,

\par }{\Q ye daga mbaa ti jate
fyɔngɔ ni.

\par }{\Q Ye yaa ka ki yaara ti koli mbe sari wa paa fyɔngɔ yaara yɛn,

\par }{\Q mbe sigi yo ti kan fɔ: «Ye kari ye wɔ laga!»


\par }{\Q \VS{23}Pa ko na, yariluguro nda yè lugu wa tara ti ni,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yaa tisaga ki yaga ki pan ti na.

\par }{\Q Yarilire nda ti yaa ka yiri wa tara ti ni, ti yaa pye mbe yɔn, mbaa fanŋga nii lere ni.

\par }{\Q Ko wagati wo ni, ye yaayoro kasara ti yaa ka pye mbe yɔn mbe tugbɔlɔ.


\par }{\Q \VS{24}Nɛrɛ to naa sofilele mbele pe maa fali wa kɛrɛ ti ni,

\par }{\Q pe yaakara ti yaa ka pye kɔ ni, mbe tanla;

\par }{\Q yan ŋga pe maa kaa, pe yaa kaga fɛ mbege cɔnri yarilire fɛkanŋgaga naa teli ni.


\par }{\Q \VS{25}Ye juguye pe gbopilige ki na,

\par }{\Q ki pilige ŋga sanŋgazoye titɔnlɔmbɔlɔ pe yaa ka toori,

\par }{\Q tɔnmɔ yaa kaa fuun lɛgɛrɛ mbaa yinrigi wa yanwira nda tì yagara ti ni fuun na ti go na,

\par }{\Q konaa tinndiye mbele fuun pè yagara pe go na.


\par }{\Q \VS{26}Yawe Yɛnŋɛlɛ li ka kaa li woolo pe sagbanra ti foo pilige ŋga ni,

\par }{\Q mbaa pe wɛlɛgɛsara ti sagala pilige ŋga ni,

\par }{\Q pa yeŋge ki yanwa pi yaa ka gbɔgɔ paa yɔnlɔ ki yanwa pi yɛn.

\par }{\Q Yɔnlɔ ko yanwa po yaa ka gbɔgɔ gbɔgɔsaga kɔlɔshyɛn,

\par }{\Q mbe pye paa piliye kɔlɔshyɛn yɔnlɔ yanwa yɛn, mba pì gbogolo pi yɛɛ na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa malaga gbɔn \newline  Asiri tara fɛnnɛ pe ni
\par }
{\Q \VS{27}Ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yɛrɛ jate lì yiri taleere ta ni na paan,

\par }{\Q li naŋgbanwa pi yɛn na sorogi ma wɛli paa kasɔn yɛn.

\par }{\Q Li yɛn na paan paa kambaaga wɔgɔ gbeŋge yɛn;

\par }{\Q li sɛnpaara ti yɛn na fyɛrɛ gbɔrɔ waa,

\par }{\Q li yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa kasɔn yɛn, ŋga ki yɛn na sorogi.


\par }{\Q \VS{28}Li yɔn tifɛlɛgɛ ki yɛn paa lafogo yɛn ŋga kì yin ma jaraga,

\par }{\Q ŋga ki tɔnmɔ pi ma lere yigi fɔ wa wi yɔlɔgɔ;

\par }{\Q li yaa ka cɛngɛlɛ ke jɛlɛ mbe ke yuguyugu wa li jɔgɔwɔ pye kɛnmɛ wi ni.

\par }{\Q Li yaa ka karafe le wa cɛngɛlɛ woolo pe yɔnrɔ ti na, mbe kari pe ni wa laga ŋga pe woro na jaa.


\par }{\PP \VS{29}Yoro Zheruzalɛmu ca woolo, yoro wo na, ye yaa kaa yuuro koo, paa yɛgɛ ŋga na ye maa ki piin yembinɛ ye fɛtiye piliye yi na we. Ye nawa pi yaa ka yinŋgi, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa na wegele wiin leele mbele kan, pe yɛn na tanri na kee wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yanwiga ki na, wa Izirayɛli woolo pe go sigefɔ ŋa wi yɛn paa walaga yɛn wi yeri.


\par }{\Q \VS{30}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li wunluwɔ magala li yirige mbe para,

\par }{\Q leele pe yaa kali fanŋga kɛɛ ki yan ki yɛn na tinrigi pe na, mbe pe gbɔn wa li naŋgbanwa gbɔɔ pi ni,

\par }{\Q naa li kasɔn yinnɛ na li yɛn na sorogi li ni,

\par }{\Q naa tisagbɔgɔ ni, naa tisaga tifɛlɛgɛ ni, konaa sinndɛɛrɛ tisaga ni.


\par }{\Q \VS{31}Kona, na Asiri tara fɛnnɛ paga ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li magala li logo, pa pe yaa la seri fyɛrɛ ti kala na;

\par }{\Q li yaa ka pe gbɔn li gbɛgɛ ki ni.


\par }{\PP \VS{32}Gbɛgɛ gbɔnsaga nuŋgba nuŋgba ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa pe gbɔn mbe pe koro, pe yaa pimbigile naa ŋgɔni magala logo li woolo pe yeri. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa ka malaga ki gbɔn pe ni li fanŋga kɛɛ ki ni.


\par }{\Q \VS{33}Maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni, kasɔn gbɔgɔ ka yɛn ma gbɛgɛlɛ makɔ,

\par }{\Q ki yɛn ma gbɛgɛlɛ Asiri tara wunlunaŋa wo mɛgɛ ni.

\par }{\Q Ki yɛn ma jugo, ma pyɛɛlɛ,

\par }{\Q kasɔn gbɔlɔ li, naa kanŋgirɛ lɛgɛrɛ ni;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ko ki yaa ki mu mbege pye paa kiribi kasɔn yinnɛ gbɔlɔ yɛn.




\par }\Chap{31}{\SH Mbele pè pe jigi wi taga \newline  Ezhipiti tara ti na, \newline  jɔlɔgɔ yɛn pe wogo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Leele mbele pe yɛn na kee wa Ezhipiti tara, mbe sa sagawa lagaja wa, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo!

\par }{\Q Poro mbele pe ma pe kɛɛ ki kan ma sere Ezhipiti tara shɔnye pe na,

\par }{\Q ma pe jigi wi taga malaga gbɔnwotoroye pe lɛgɛwɛ pi na,

\par }{\Q konaa ma pe jigi wi taga shɔn lugufɛnnɛ pe fanŋga ki na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ paa la wele
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi lo yeri,

\par }{\Q paa sila Yawe Yɛnŋɛlɛ li lagajaa.


\par }{\Q \VS{2}Ma si yala lo fun, li yɛn ma jilige,

\par }{\Q li ma jɔlɔgɔ wa lere na,

\par }{\Q laa li yɔn sɛnrɛ ti kanŋga.

\par }{\Q Li ma yiri lepeele pe gbogolomɔ pi kɔrɔgɔ,

\par }{\Q li ma kambasinnde pyefɛnnɛ pe sagawa pi jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{3}Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yɛn sɛnwee piile, pe woro Yɛnŋɛlɛ;

\par }{\Q pe shɔnye pe yɛn yaayoro ko cɛ, pe woro Yɛnŋɛlɛ yinnɛ.

\par }{\Q Na Yawe Yɛnŋɛlɛ li kali kɛɛ ki yirige,

\par }{\Q ŋa wila sagawa piin, wi yaa kurugo,

\par }{\Q ŋa pe yɛn na sari wi yaa to.

\par }{\Q Pe ni fuun shyɛn pe yaa pinlɛ mbe tɔngɔ mbe kɔ ja.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn \newline  Zheruzalɛmu ca ki shɔfɔ
\par }
{\PP \VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo na kan fɔ:

\par }{\Q «Jara nakoma jara yirifɔnŋɔ wi maa kuunru wi kagboro ti go na yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q ali na paga yaayoro kɔnrifɛnnɛ lɛgɛrɛ yeri wi na,

\par }{\Q pe tinmɛ pila fyɛrɛ wa wi na,

\par }{\Q pe lɛgɛwɛ pila wi sunndo wi kɔn wi na,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, li yaa ka tigi

\par }{\Q mbe pan mbe malaga gbɔn wa
Siyɔn yanwiga ki na, konaa wa ki tinndi wi na.


\par }{\Q \VS{5}Yɛgɛ ŋga na sannjɛlɛ li ma li kanwira ti sanga mari jaraga mali piile pe tɔn,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yaa kaa Zheruzalɛmu ca ki go singi mbege shɔ,

\par }{\Q li yaa kaga go yirige mbege wɔ kala.»


\par }{\PP \VS{6}Koni, yoro
Izirayɛli woolo wele, Yɛnŋɛlɛ na yè yiri ma je li na pew, ye sɔngɔrɔ ye pan li kɔrɔgɔ.

\VS{7}Ko pilige ko ni, ye warifuwe yarisunndo, naa ye tɛ yarisunndo nda yè gbegele ye kapere kɛyɛn yi ni, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye yaa kari wa.


\par }{\Q \VS{8}«Tokobi wa yaa ka Asiri tara fɛnnɛ pe gbo, ŋa wi woro lere woo;

\par }{\Q tokobi ŋa wi woro sɛnwee pyɔ woo, wo wi yaa ka pe tɔngɔ.

\par }{\Q Pe yaa ka fe ki tokobi wi yɛgɛ mbe ta mbe shɔ.

\par }{\Q Pe juguye pe yaa ka pe lefɔnmbɔlɔ pe yigi mbe kari pe ni kulowo tunndo ni.


\par }{\Q \VS{9}Ŋa wi yɛn pe lenaŋa fanŋga fɔ jɛnŋɛ, wi yaa ka fe fyɛrɛ ti kala na;

\par }{\Q pe maliŋgbɔɔnlɔ teele pe yaa ka fyɛ mbe fe mbe pe dirapo wi yaga.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma,

\par }{\Q lo na li kasɔn ki yɛn na yiin wa Siyɔn ca,

\par }{\Q lo na li kasɔn gbɔgɔ ki yɛn wa Zheruzalɛmu ca.




\par }\Chap{32}{\SH Wunlunaŋa ŋa wi yɛn ma sin wi kala
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ye wele, wunlunaŋa wa yaa ka cɛn mbaa wi wunluwɔ pi piin kasinŋge ni\FTNT{†}{{\FR 32:1 }{\FR{32.1:
}}{\FT{Wunlunaŋa wa yaa ka cɛn mbaa wi wunluwɔ pi piin kasinŋge ni: Ki yaa pye ki wunlunaŋa wo wìla pye Ezekiyasi we.}}};

\par }{\Q wi tara teele pe yaa kaa tara ti yɛgɛ sinni kaselege ni.


\par }{\Q \VS{2}Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa ka pye paa larasaga yɛn, mbaa lere go singi tifɛlɛgɛ ki na,

\par }{\Q mbe pye paa go yɛn, ŋga ki ma lere go tɔn tisaga tifɛlɛgɛ ki na,

\par }{\Q mbe pye paa lafogo yɛn, ŋga ki yɛn na fuun wa lawaga ki ni,

\par }{\Q paa waliŋguŋgo gbeŋge ka yɛn, ŋga ki yɛn na yinmɛ waa lawaga tara ta na.


\par }{\Q \VS{3}Leele mbele pe yɛn na yaan, pe yɛngɛlɛ ke se ka wɔ pe na;

\par }{\Q mbele pe yɛn na nuru, pe yaa ka nuŋgbolo jan jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{4}Leele mbele jatere woro pe ni, pe yaa ka tijinliwɛ ta mbaa kagala kɔrɔ jɛnni;

\par }{\Q mbele pe yɛn dagbara fɛnnɛ, pe yaa kaa para pe sɛnrɛ ti laga.


\par }{\Q \VS{5}Pe se ka lembige ki tɛgɛ mɛgbɔgɔ na,

\par }{\Q nakoma mbe nambara fɔ wi pye legbɔɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Lembige ki maa lembigewe sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q kapege ko wi maa sɔnri wa wi kotogo na mbe pye;

\par }{\Q wi maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li tifaga,

\par }{\Q na para nali mɛgɛ jogo.

\par }{\Q Wi ma lere ŋa fuŋgo yɛn wi na, wi yaga lawara ni,

\par }{\Q mbe lere ŋa wɔgɔ yɛn wi na, wi kun tɔnmɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{7}Nambara fɔ wi kapyere ti ma pye ma tisaw;

\par }{\Q wi ma kapege ki gbɛgɛlɛ wa wi nawa,

\par }{\Q jaŋgo mbaa mbele pe yɛn tege na pe jɔlɔ wi yagbogowo sɛnrɛ ti ni,

\par }{\Q ali mbege ta fyɔnwɔ fɔ wi yɛn wi tanga na wa ŋga wila yuun ki ni.


\par }{\Q \VS{8}Ɛɛn fɔ lejɛnŋɛ we, kajɛŋgɛ ko wi maa sɔnri,

\par }{\Q wi ma koro na kajɛŋgɛ piin.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ mba pìla kan \newline  Zheruzalɛmu ca jɛɛlɛ pe yeri
\par }
{\Q \VS{9}Yoro jɛɛlɛ mbele ye yɛn na ye yinwege ki piin yɛyinŋge na,

\par }{\Q ye yiri ye logo na yeri!

\par }{\Q Yoro sumbonɔ mbele ye yɛn ma taga ye yɛɛ na,

\par }{\Q ye nuŋgbolo jan yanla sɛnrɛ ti logo!


\par }{\Q \VS{10}Na yɛlɛ nuŋgba naa piliye jɛnri ka toro mbe kɔ,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn ma taga ye yɛɛ na, ye yaa kaa seri;

\par }{\Q katugu
ɛrɛzɛn pire se ka ta mbe cɔ,

\par }{\Q yarilire kɔngɔ se ka pye wa naa.


\par }{\Q \VS{11}Yoro jɛɛlɛ mbele ye yɛn na ye yinwege ki piin yɛyinŋge na, ye sunndo wi yaa kaa kɔɔn ye na!

\par }{\Q Yoro mbele ye yɛn ma taga ye yɛɛ na, yaa seri fyɛrɛ ti kala na!

\par }{\Q Ye ye yaripɔrɔ ti wɔ ye yɛɛ na, ye koro waga,

\par }{\Q ye jatere piriwɛn yaripɔrɔ le ye yɛɛ na.


\par }{\Q \VS{12}Yaa ye kotoro ti gbɔɔn kayaŋga ki kala na,

\par }{\Q yaa gbele ye kɛɛrɛ tiyɔnrɔ ti kala na,

\par }{\Q konaa ye ɛrɛzɛn kɛɛrɛ nda ti maa sɛni jɛŋgɛ ti jɔgɔwɔ pi kala na.


\par }{\Q \VS{13}Yaa gbele na woolo pe tara ti kala na,

\par }{\Q to nda wuuro naa yantiire wuuro yiri wa ti ni mari tɔn,

\par }{\Q ali ma yiri fun wa pe yinrɛ ti ni fuun ti ni, to nda nayinmɛ la pye wa ti ni

\par }{\Q konaa ma yiri wa ki ca ŋga kìla pye ma yin yɔgɔrimɔ ni ki ni.


\par }{\Q \VS{14}Katugu wunluwɔ go kì koro waga,

\par }{\Q ca ŋga kìla pye na tinmɛ gbɔɔ yinrigi pège yaga waga.

\par }{\Q Ofɛli laga tinndi wo naa malaga sigesanŋgazo titɔnlɔwɔ wi ni, ti yaa ka pye kataga fɔ sanga pyew;

\par }{\Q ti yaa ka pye yan sofilele pe yanrisaga konaa mbe pye yaayoro ti kasaga.


\par }{\SH Kasinŋge ki tɔnli \newline  wi yaa pye yɛyinŋge
\par }
{\Q \VS{15}Ki yaa pye ma fɔ sa gbɔn pilige ŋga ni Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ li yaa ka yiri wa naayeri mbe tigi we na;

\par }{\Q kona
gbinri wi yaa ka kanŋga mbe pye tire kɛrɛ,

\par }{\Q mbe tire kɛrɛ ti kanŋga mberi pye kɔlɔgɔ.


\par }{\Q \VS{16}Ko sanga wo ni, pe yaa kaa tanri kasinŋge na wa gbinri wi ni,

\par }{\Q kasinŋge yaa ka pye wa tire kɛrɛ ti yɛn tara nda ni ti ni.


\par }{\Q \VS{17}Kasinŋge ki tɔnli wi yaa ka pye yɛyinŋge,

\par }{\Q kasinŋge ki puŋgo kala li yaa ka pye mbe koro ma yɛɛ kan

\par }{\Q konaa mbe pye yɛyinŋge na pɔw fɔ sanga pyew.


\par }{\Q \VS{18}Na woolo pe yaa ka pye mbe cɛn yɛyinŋge laga na,

\par }{\Q wa yinrɛ nda kaŋgbanga se ya gbɔn pe na we,

\par }{\Q wa wogosara nda ti yɛn pɔw.


\par }{\Q \VS{19}Sinndɛɛrɛ tisaga ki yaa ka kɔlɔgɔ tire ti tɔngɔ,

\par }{\Q mbe ca ki ya pew.


\par }{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ yoro wo na, fɛrɛwɛ yɛn ye woo,

\par }{\Q yoro mbele ye maa yariluguro nuru lɔrɔ yɔnrɔ ti lagapyew ki na,

\par }{\Q mbe ye nɛrɛ naa ye sofilele pe sanga mbe pe wa paa yanri pe yɛ.




\par }\Chap{33}{\SH Jɔgɔwɔ pyefɔ wi jɔlɔgɔ kala
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mboro ŋa ma yɛn na jɔgɔwɔ pi piin, mbe sigi ta pe fɔɔn jɔgɔ gbɛn,

\par }{\Q mboro ŋa ma yɛn na java wi piin, mbe sigi ta pe fɔɔn java gbɛn,

\par }{\Q jɔlɔgɔ yɛn ma wogo!

\par }{\Q Na maga ka jɔgɔwɔ pi pye mbe kɔ sanga ŋa ni,

\par }{\Q pe yaa kɔɔn jɔgɔ fun;

\par }{\Q na maga ka java wi pye mbe sa kɔ sanga ŋa ni,

\par }{\Q pe yaa kɔɔn java fun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we yinriwɛ ta,

\par }{\Q we jigi wi yɛn mboro na.

\par }{\Q Ki yaga maa fanŋga kaan we yeri pilige pyew,

\par }{\Q konaa maa we shoo we jɔlɔgɔ sanga ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Na ma ka tinmɛ gbɔɔ yirige, leele pe maa fee;

\par }{\Q na ma ka yiri mbe yere, cɛngɛlɛ ke ma gbɔn ma jaraga.


\par }{\Q \VS{4}Juguye pe yɛn na pe kɛɛ yaara ti koli pe yeri paa yɛgɛ ŋga na gbatɔ ma kaa yarilire ka we,

\par }{\Q pe yɛn na gbinri ti na paa kambɛɛrɛ lɛgɛrɛ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn yaraga pyew ki go na,

\par }{\Q katugu li yɛn ma cɛn wa naayeri,

\par }{\Q lì kaselege konaa kasinŋge ki ni ti leŋge wa
Siyɔn ca lagapyew ki ni.


\par }{\Q \VS{6}Yoro mbele ye yɛn
we Fɔ wi woolo, ye yinwege piliye yi ni fuun yi ni, wi yaa la ye go singi;

\par }{\Q tijinliwɛ po naa kajɛnmɛ pi ni, ti yɛn yarijɛndɛ nda ti ma shɔwɔ kan lere yeri;

\par }{\Q mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko ki yɛn ye yarijɛndɛ sɔnŋgbanga woro re.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li woolo \newline  pe saga
\par }
{\Q \VS{7}Ye wele, nambala kotogofɛnnɛ pe yɛn na jɔrɔgi wa ca nawa koŋgolo ke ni,

\par }{\Q pitunmbolo mbele pàa kari sa yɛyinŋge ki lagaja pe yɛn na paan na gbele ŋgbanga\XREF{†}{{\XO 33:7 }{\XO{33.7:
}}{\XT{2 Wunlu 18.13-37}}}.


\par }{\Q \VS{8}Koŋgbɔrɔ tì koro waga,

\par }{\Q lere kpɛ woro na toro wa koŋgolo ke ni naa.

\par }{\Q Jɔgɔwɔ pyefɔ wì
yɔn finliwɛ pi jɔgɔ,

\par }{\Q wì sɛrɛfɛnnɛ pe tifaga,

\par }{\Q wii lere wo wa kpɛ jate.


\par }{\Q \VS{9}Kunwɔ kayaŋga to wa tara ti ni, tì tɔngɔ.

\par }{\Q Liban tara tì fɛrɛ shɔ, tire ti yɛn na waga,

\par }{\Q Sarɔn tara tì pye paa
gbinri yɛn,

\par }{\Q Bazan tara tire naa Karimɛli yanwira tire ti ni tì yangara ma wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Koni mi yaa yiri mbe kala la pye,

\par }{\Q koni mi yaa yiri mbe yere,

\par }{\Q ee, koni mi yaa na gbɔgɔwɔ pi naga.


\par }{\Q \VS{11}Kagala ŋgele yè kɔn ma tɛgɛ mbe pye, ke yɛn paa yan waga yɛn,

\par }{\Q na kaga ka pye sanga ŋa ni, ke yaa pye paa yan sigire yɛn;

\par }{\Q ye yɔn tifɛlɛgɛ ki yaa pye paa kasɔn yɛn mbe ye sogo.


\par }{\Q \VS{12}Cɛngɛlɛ woolo pe yaa ka sogo, mbe pye paa cɔnrɔ fire yɛn,

\par }{\Q nakoma paa wuuro yɛn nda pè kɔn ma wa kasɔn, ti yɛn na sori.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yoro mbele ye yɛn wa lege, ye nuŋgbolo jan ye kapyegele ŋgele mì pye ke sɛnrɛ logo,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn na tɔɔn, yawa mba pi yɛn na ni ye daga mboo jɛn.


\par }{\Q \VS{14}Kapere pyefɛnnɛ pe sunndo wi yɛn na kɔɔn pe na wa Siyɔn ca,

\par }{\Q mbele pe woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ pe yɛn na seri fyɛrɛ ti kala na.

\par }{\Q Pe yɛn na pe yɛɛ piin fɔ: «We ni, ambɔ wi mbe ya koro le ki kasɔn ŋgbanli ŋga ki se figi ki tanla?»


\par }{\Q \VS{15}Lere ŋa wi maa tanri kasinŋge ki na,

\par }{\Q lere ŋa wi maa kaselege sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q lere ŋa wi ma je tɔnli pee na,

\par }{\Q lere ŋa wi ma je yarikanra nda pe ma shɔ mbe tɔn kaselege ki na ti na,

\par }{\Q lere ŋa wi maa nuŋgbogolo ke tɔn, jaŋgo wiga ka ta mbaa legbogo sɛnrɛ nuru,

\par }{\Q lere ŋa wi maa yɛngɛlɛ ke tɔn, jaŋgo wiga ka ta mbaa kapege pyewe pi yaan yɛnlɛ ni,


\par }{\Q \VS{16}ko lerefɔ wo wi yaa ka cɛn wa naayeri lara ti ni,

\par }{\Q waara lara nda ti yɛn fanŋga ni, to ti yaa pye wi larasaga ye;

\par }{\Q yaakara ti yaa la kaan wi yeri,

\par }{\Q tɔnmɔ fun pi se kɔ wi yeri.


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca ki yaa ka shɔ
\par }
{\Q \VS{17}Ye yaa ka wunlunaŋa wo naa wi tiyɔnwɔ pi yan yɛngɛlɛ ni,

\par }{\Q ye yaa ka tara ti yan naa ti gbemɛ pi ni fuun pi ni.


\par }{\Q \VS{18}Ye yaa ka nawa to ye fyɛrɛ kagala ŋgele kè toro faa ke na.

\par }{\Q Ye yaa kaa yewe mbaa yuun fɔ: «Sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ ŋa wi maa nizara penjara ti jinri wi yɛn se yeri?

\par }{\Q Nizara shɔfɔ wi yɛn se yeri?

\par }{\Q Sanŋgazoye titɔnlɔmbɔlɔ kɔrɔsifɔ wi yɛn se yeri?»


\par }{\Q \VS{19}Ye se ka ki leele mbele pe yɛn yɛɛ nagawa ni pe yan naa;

\par }{\Q ki leele mbele pe sɛnrɛ ti logowo pi yɛn ma ŋgban, ye se ya mberi jɛn;

\par }{\Q ki leele mbele pe sɛnrɛ ti yɛn ma piri, ye se ya mberi logo mbe wali ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ye Siyɔn ca ki wele, we maa we shɛrɛgɛ fɛtiye pe piin ca ŋga ni koyi;

\par }{\Q ye yaa ka Zheruzalɛmu ca ki yan, ki ca ŋga ki yɛn pɔw we;

\par }{\Q ki
paara yinrɛ ti se ka kɔlɔgi mbe wɔ wa ti yɔngɔlɔ ke ni,

\par }{\Q paara yinrɛ ti kankanŋgagala ke se ka kɔlɔgi naa,

\par }{\Q ti pɔmanda ti se ka kɔɔnlɔ naa.


\par }{\Q \VS{21}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li gbɔgɔwɔ pi naga we na wa ki laga ki na;

\par }{\Q ki yaa pye laga ŋga gbaanla tugbɔmbɔlɔ yɛn wa konaa laforo tugbɔɔrɔ ni.

\par }{\Q Maliŋgbɔɔnlɔ tɔnmɔkɔɔrɔ se kaa tooro wa,

\par }{\Q tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ ti se kaa tooro wa fun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we yɛgɛ sinvɔ we,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we yɛkelewe we,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we wunluwɔ we,

\par }{\Q lo li yaa we shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Yoro Asiri tara fɛnnɛ wele, ye tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki manda tì yɔgɔrɔ,

\par }{\Q tɔnmɔkɔrɔ ki parigbɔgɔ ki ma pɔ tiyala titɔɔnlɔ na na, manda ti woro ma pɔ ma ŋgban li na,

\par }{\Q tii ya mbaa tɔnmɔkɔrɔ ki parigbɔgɔ ki tile naa, mbege kan ki yɛngɛ tifɛlɛgɛ ki na.

\par }{\BB \par }
{\Q Kì pye ma, pe yaa ka pe kɛɛ yaara ti lɛgɛrɛ koli mberi yɛɛlɛ pe yɛɛ na;

\par }{\Q ali jejɔgɔlɔ fɛnnɛ pe yaa ka sa yaara ta koli fun.


\par }{\Q \VS{24}Zheruzalɛmu ca woolo wa kpɛ se ka yo fɔ: «Mi woro ŋgbaan.»

\par }{\Q Leele mbele pe yɛn ma cɛn wa Zheruzalɛmu ca, pe kambasinnde ti yaa ka kala yaga pe na.




\par }\Chap{34}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn \newline  Edɔmu tara woolo pe na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Cɛngɛlɛ woolo ye fulo laga ye logo!

\par }{\Q Tara nuŋgba nuŋgba pyew woolo, ye nuŋgbolo jan ye logo!

\par }{\Q Tara to naa ti nawa yaara ti ni fuun, yaa nuru,

\par }{\Q konaa dunruya wo naa wi nawa yaara ti ni fuun ti ni.


\par }{\Q \VS{2}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nawa ŋgban cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni,

\par }{\Q li kɔnrɔ tandorogo ki yɛn ke maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi ni fuun yi ni.

\par }{\Q Li yaa ke tɔngɔ mbe ke wɔ wa,

\par }{\Q li yaa ke kan pe ke gbogbɔlɔ gbo.


\par }{\Q \VS{3}Pe woolo mbele pè gbo, pe yaa ka pe wa wa tara ti na,

\par }{\Q gboolo pe yaa kaa lugo, pe kasanwa pi yaa kaa fuun wa yanwira ti na.


\par }{\Q \VS{4}Yaara nda fuun ti yɛn wa yɛnŋɛlɛ na, ti yaa ka yan,

\par }{\Q naayeri wi yaa ka migili paa yɛgɛ ŋga na pe ma sɛlɛgɛ sɛwɛ migili we;

\par }{\Q naayeri yaara ti ni fuun ti yaa ka toori

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na
ɛrɛzɛn tirige wɛrɛ ma kaa fanla ma kaanla ma toori,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na
figiye tige wɛrɛ ma kaa fanla ma kaanla ma toori we\XREF{†}{{\XO 34:4 }{\XO{34.4:
}}{\XT{Naga 6.13-14}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: Na tokobi wì tin kasanwa pi ni wa naayeri, fɔ a wi yɛgɛ kila kanŋgi;

\par }{\Q koni wi yɛn na tinrigi Edɔmu cɛnlɛ woolo pe na,

\par }{\Q ki leele mbele mìgi kɔn maga tɛgɛ mbe pe tɔngɔ mbe pe kɔ pew we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ li tokobi wi yɛn ma fa kasanwa pi ni lagapyew,

\par }{\Q yanlaga ki yɛn ma fa wi na.

\par }{\Q To ti yɛn simbapiile naa sikapɛnɛ kasanwa we,

\par }{\Q naa simbapɛnɛ pe jinŋgele yanlaga ki ni;

\par }{\Q katugu pe yaa
saraga ka wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri wa Bozira\FTNT{†}{{\FR 34:6 }{\FR{34.6:
}}{\FT{Bozira ca kìla pye Edɔmu tara ca ko ka, ŋga yaayoro korowo pìla pye ma gbɔgɔ wa ki ni. Kìla pye wa Kɔgɔje kuwo wi yɔnlɔ yirisaga kɛɛ ki na mbe kari yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri; ti sɔgɔwɔ pi mbaa culo nafa ma yiri kɛ ma yiri kaŋgurugo yɔn ko tin.}}} ca,

\par }{\Q pe yaa leele pe gbogbɔlɔ gbo wa Edɔmu tara.


\par }{\Q \VS{7}Ki wagati nuŋgba wi ni, yannɛrɛ ti yaa ka toori,

\par }{\Q naa napɛnɛ konaa nanɛɛlɛ pe ni;

\par }{\Q pe tara ti yaa ka kasanwa pi wɔ mbe tin,

\par }{\Q taambugɔ ki yaa kaa yanni yanlaga ki ni\XREF{†}{{\XO 34:7 }{\XO{34.5-7:
}}{\XT{Eza 63.2-6; Zhere 49.7-22; Eze 25.12-14; 35.1-15; Amɔ 1.11-12; Abi 1-14;
}}{\XT{Mala 1.2-5}}}.


\par }{\Q \VS{8}Katugu ki pilige ki yɛn kayaŋga wɔpilige Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q konaa ma pye kapere ti fɔgɔ tɔn yɛlɛ, mbe
Siyɔn ca ki kayaŋga wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Edɔmu tara laforo tɔnmɔ pi yaa ka kanŋga mbe pye ŋguro wɔrɔ tɔnmɔ;

\par }{\Q ti taambugɔ ki yaa kanŋga mbe pye paa
kiribi yɛn,

\par }{\Q tara ti yaa ka pye paa ŋguro wɔrɔ tɔnmɔ yɛn, mba pi yɛn na sori.


\par }{\Q \VS{10}Ki kasɔn ki se figi yɔnlɔ na, ki se si figi yembinɛ;

\par }{\Q ki wirige ki yaa la yinrigi sanga pyew.

\par }{\Q Edɔmu tara ti yaa ka koro kataga sanga pyew fɔ tetete,

\par }{\Q lere kpɛ se ka toro wa ti ni naa fyew.


\par }{\Q \VS{11}Lɔgɔ simbaala naa njuguniye poro pe yaa kari shɔ mberi ta;

\par }{\Q gbinŋgbiinle naa kaankaanye poro pe yaa kari pye pe cɛnsaga.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yaa ka jɔgɔwɔ pyemana tɛgɛ mbe tara ti taanla mberi tɔngɔ,

\par }{\Q mbe mbogo sinmana tɛgɛ mberi taanla mberi jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{12}Legbɔɔlɔ se ka pye wa pe ni mbe wunluwɔ wa yɛgɛ tɛgɛ,

\par }{\Q tara teele pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{13}Wuuro yuguyugu wi yaa ka fi wa pe wunluwɔ yinrɛ ti ni,

\par }{\Q yanpege naa wurufire yaa ka fi wa pe
malaga sigeyinrɛ ti ni.

\par }{\Q Ti yaa ka pye kombokara ti cɛnsara

\par }{\Q konaa kɔnrɔsogoloye pe larasaga.


\par }{\Q \VS{14}Cɛnrɛ to naa komboolo pe ni, pe yaa kaa pe yɛɛ finli wa;

\par }{\Q likatɔlɔye pe yaa kaa pe yɛɛ yinri wa,

\par }{\Q gbinŋgbiinle\FTNT{†}{{\FR 34:14 }{\FR{34.14:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ
{\QT{Gbinŋgbiinle:}} Eburuye sɛnrɛ ti ni pège yo ma yo fɔ Liliti. Pele yɛn naga sɔnri ma yo fɔ wa Babilɔni tara fɛnnɛ pe yeri, ki mɛgɛ kìla pye gbosho nɔ wo wa mɛgɛ.}}} pe yaa kari pye pe cɛnsaga,

\par }{\Q katugu pe yaa ka wogosaga ta wa ti ni.


\par }{\Q \VS{15}Wɔɔgɔ ki yaa titɛgɛ kɔn wa mbege jɛnrɛwɛ pi se wa,

\par }{\Q mboo tɔn fɔ pi sa jiri, mbe sigi pire ti gbogolo wa ki yɛɛ nɔgɔ.

\par }{\Q Pɛtɛɛlɛ pe yaa kaa pe yɛɛ gbogolo wa,

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba naa pe pinlɛyɛɛnlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ sɛwɛ wi sɛgɛsɛgɛ, yoo kara, ye yaa ki yan wa fɔ:

\par }{\Q Ki yanyaara nda ka kpɛ se la wa ti ni,

\par }{\Q ka kpɛ se kaga pinlɛyɛnlɛ wi la;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate lìgi yo wa li yɔn ki ni,

\par }{\Q li yinnɛ lo lì ki yaara ti gbogolo.


\par }{\Q \VS{17}Yɛnŋɛlɛ lo jate lì pɛtɛ gbɔn ma ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti tasaga kan ti yeri,

\par }{\Q lo jate lo lì tara ti taanla mana ni mari yɛɛlɛ ti na.

\par }{\Q Ti yaa ka pye ti woro fɔ sanga pyew,

\par }{\Q ti yaa ka cɛn wa ti ni sanga pyew fɔ tetete.




\par }\Chap{35}{\SH Yɛnŋɛlɛ woolo pe sɔngɔrɔkala \newline  ma yiri wa kulowo pi ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Gbinri wo naa tara nda tì waga ti ni, ti yaa kaa yɔgɔri,

\par }{\Q funwa laga falafala tara nda tì waga ti yaa kaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa,

\par }{\Q tire yaa fi wa mbe yarifyɛɛnrɛ yirige mbe yɔn, paa wasege yan yɛn.


\par }{\Q \VS{2}Funwa laga falafala ki yaa ka yarifyɛɛnrɛ yirige lagapyew,

\par }{\Q lagapyew ki yaa kaa nayinmɛ nii, mbaa yɔgɔrimɔ yuuro koo.

\par }{\Q Liban tara yanwira ti gbɔgɔwɔ po cɛnlɛ li yaa kan ti yeri,

\par }{\Q Karimɛli yanwira to naa Sarɔn laga falafala ki ni, ti tiyɔnwɔ po cɛnlɛ li yaa kan ki yeri.

\par }{\Q Leele pe yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yan,

\par }{\Q pe yaa kali tiyɔnwɔ pi yan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Leele mbele pè te, a pe kɛyɛn yì fanla pe na, ye fanŋga le pe ni;

\par }{\Q mbele pe kanŋguuro tila seri pe na, ye fanŋga le pe ni.


\par }{\Q \VS{4}Mbele pe sunndo wila kɔɔn pe na, yege yo pe kan fɔ:

\par }{\Q «Ye kotogo le ye yɛɛ ni, yaga ka fyɛ.

\par }{\Q Ye wele, ye Yɛnŋɛlɛ li na li yɛn na paan mbe ye kayaŋga ki wɔ ye kan,

\par }{\Q mbe kapege ŋga ye juguye pè pye ye na ki fɔgɔ tɔn pe na ye kan.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa pan mbe ye shɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ko wagati wo ni, fyɔɔnlɔ pe yaa kaa yaan,

\par }{\Q nuŋgbojiile pe yaa kaa nuru.


\par }{\Q \VS{6}Jejɔgɔlɔ fɛnnɛ pe yaa kaa yeni mbaa kanni paa wolowo yɛn,

\par }{\Q bomboolo pe yaa kaa yɔgɔrimɔ yuuro koo wa pe yɔn.

\par }{\Q Katugu tɔnmɔ yaa ka janri mbe yiri wa gbinri wi ni mbaa fuun,

\par }{\Q laforo yaa kaa fuun wa lawaga tara ti ni\XREF{†}{{\XO 35:6 }{\XO{35.6:
}}{\XT{Mati 11.5; Luki 7.22}}}.


\par }{\Q \VS{7}Lawaga tara nda ti maa sorogi, ti yaa ka kanŋga mbe pye lambaaga,

\par }{\Q tara nda tɔnmɔ woro wa ti yaa kanŋga mbe pye puluyo ni.

\par }{\Q Kombokara tìla pye na sinlɛlɛ lara nda na, gbagara naa lɔgɔ yɔn yan yaa ka fi wa ti ni.


\par }{\Q \VS{8}Konɔ la yaa ka pye wa ki laga ki ni, pe yaa kaa li yinri Konɔ kpoyi.

\par }{\Q Lere ŋa wi yɛn
fyɔngɔ ni wa kpɛ se ka toro wa li ni,

\par }{\Q kaawɔ Yɛnŋɛlɛ li woolo poro cɛ pe yaa ka toro wa li ni,

\par }{\Q ali mbele pe yɛn lembire wa se sa puŋgo wa li ni.


\par }{\Q \VS{9}Jara se ka pye wa ki konɔ li ni,

\par }{\Q cɛngɛ ŋga kì pe ka se ka yan wa ki konɔ li ni;

\par }{\Q pe se ka fili ki cɛnrɛ nda ka kpɛ ni wa ki konɔ li ni.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ lì leele mbele go shɔ, poro pe yaa kaa tanri wa li ni.


\par }{\Q \VS{10}Ki pyewe pi na ma, leele mbele Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pe go shɔ,

\par }{\Q pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan,

\par }{\Q mbe pan mbe ye wa
Siyɔn ca ki ni yɔgɔrimɔ yuuro ni paa koo.

\par }{\Q Nayinmɛ mba pi yɛn kɔsagafu, pa yaa ka pye wa pe go ki na paa wunlunjala yɛn.

\par }{\Q Nayinmɛ naa yɔgɔrimɔ yaa ka pye pe yeri,

\par }{\Q yɛsanga konaa mbaa jɛɛn, ti yaa ka kɔ mbe wɔ wa.




\par }\Chap{36}{\SH Asiri tara wunlunaŋa wìla pan \newline  mbe to Zheruzalɛmu ca ki na
\par }
{\R (2 Wunlu 18.13,17-37)

\par }{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa Ezekiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri tijɛrɛ wolo li ni, a Asiri tara wunlunaŋa Senakeribu wì si pan ma to Zhuda tara cara nda fuun pè malaga sigemboro kan mari maga ti na mari shɔ.

\VS{2}Kona, a Asiri tara wunlunaŋa wì suu laga kɔrɔsifɛnnɛ to wi tun wa wunlunaŋa Ezekiyasi wi yeri wa Zheruzalɛmu ca, ma yiri wa Lakishi ca, ma maliŋgbɔɔnlɔ lɛgɛrɛ pinlɛ wi ni. A laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì si saa yere wa tɔnmɔ wege ŋga wa gona kɛɛ yeri ki lafoŋgologo ki tanla, wa Jogofɛnnɛ kɛrɛ ŋgonɔ li ni\XREF{†}{{\XO 36:2 }{\XO{36.2:
}}{\XT{Eza 7.3; 2 Wunlu 18.17}}}.

\VS{3}Kona, a Hilikiya pinambyɔ Eliyakimu ŋa wìla pye wunluwɔ go ki kagala yɛgɛwɔfɔ wì si yiri ma kari wa wi tanla, wo naa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Shebina wi ni, konaa Asafu pinambyɔ Yowa ŋa wìla pye sɛwɛɛrɛ tɛgɛfɔ wi ni.


\par }{\PP \VS{4}A Asiri tara wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì si pe pye fɔ: «Ye saga sɛnrɛ nda ti yo Ezekiyasi wi kan fɔ wunlunaŋa gbɔɔ, Asiri tara wunlunaŋa we, pa wì yo yɛɛn fɔ: ‹Mɔɔ jigi wi taga yiŋgi na ma?

\VS{5}Mi yɛn naga yuun ma kan fɔ, na kaa pye ma yɛn naga yuun ma yo fɔ malaga gbɔngɔ tijinliwɛ, naa malaga gbɔngɔ fanŋga yɛn ma ni, to yɛn go fun sɛnrɛ. Koni mɔɔ jigi wi taga yiŋgi na ma, mɛɛ yiri ma je na na?

\VS{6}Wele, mɔ̀ɔ jigi wi taga Ezhipiti tara to na, to nda ti yɛn paa gbagara kanŋgaga yɛn, ŋga kì kaw we. Lere ŋa fuun wi maa jigi wi taga ki na ma jiige ki na, ki maa kɛɛ ki sun maga furu. Pa Ezhipiti tara wunlunaŋa
Farawɔn wi yɛn ma. Leele mbele fuun pe ma pe jigi wi taga wi na, pa wi yɛn ma pe kanŋgɔlɔ.›


\par }{\PP \VS{7}«Kana ma yaa na pye mbe yo fɔ yè ye jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo na. Ɛɛn fɔ, mì yo ko Yɛnŋɛlɛ lo Ezekiyasi wìla li gbɔgɔsara nda wa tinndiye pe na to naa li
saara wɔsara ti kɔ mari wɔ wa tara ti ni, mɛɛ ki yo Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe kan ma yo fɔ saraga wɔsaga ŋga wa Zheruzalɛmu ca, pe pan paa fɔli ki yɛgɛ sɔgɔwɔ paa li gbogo wa!

\VS{8}Koni, yɔn kan na tafɔ wi yeri, Asiri tara wunlunaŋa we. Ki ka pye ma, pa mi yaa shɔnye waga shyɛn (2 000) kan ma yeri, na kaa pye ma mbe shɔn lugufɛnnɛ pele ta paa nuru pe na we.

\VS{9}Ma yaa ki pye mɛlɛ mbe si ya mbanla tafɔ wi maliŋgbɔɔnlɔ teele wa nuŋgba kan wi fe, ali na kaa pye wo wi yɛn pe pe ni fuun jɛɛ we? Mɔɔ jigi wi taga Ezhipiti tara to na, ma yo fɔ pe yaa malaga gbɔnwotoroye naa shɔn lugufɛnnɛ kan ma yeri.

\VS{10}Koni maa ki jate ndɛɛ ki pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala lo ja ma, mbe ja ya pan mbe to ki tara nda ti na mberi tɔngɔ wi le? Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìlan pye fɔ: ‹Yiri ma sa to ki tara nda ti na, mari tɔngɔ.› »


\par }{\PP \VS{11}Kona, a Hilikiya pinambyɔ Eliyakimu, naa Shebina konaa Yowa wi ni, pè sigi yo Asiri tara wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wi kan fɔ: «Ki yaga maa para we ni Aramuye sɛnrɛ ni, katugu we maa ti nuru. Maga kaa para we ni Eburuye sɛnrɛ ni, mbe ti leele mbele pe yɛn ma cɛn wa ca ki mbogo ki na, paa nuru we yeri.»

\VS{12}A Asiri tara wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yaa ki jate ndɛɛ na tafɔ wìlan tun mbe pan mbege sɛnrɛ nda ti yo mboro naa ma tafɔ wi ni, yoro cɛ kan wi le? Ki sɛnrɛ nda ti yɛn ki leele mbele fuun pe yɛn ma cɛn wa ca ki mbogo ki na pe woro, poro mbele pe yaa ka jori mbaa pe koŋgaraga ki kaa konaa mbaa pe finriwɛ pi woo mbe pinlɛ ye ni we.»


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Asiri tara wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì si yiri ma yere, mɛɛ para ŋgbanga wi fanŋga ki ni fuun ni Eburuye sɛnrɛ ni, ma yo fɔ: «Ye wunlunaŋa gbɔɔ wi sɛnyoro ti logo, Asiri tara wunlunaŋa we.

\VS{14}Pa wunlunaŋa wì yo yɛɛn fɔ: ‹Yaga ka ye yɛɛ yaga Ezekiyasi wi ye fanla, katugu wi se ya mbe ye shɔ.

\VS{15}Yaga ka ye yɛɛ yaga Ezekiyasi wi ye puŋgo mbe ye kan ye ye jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, mbe yo fɔ: Kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa we shɔ, ki ca ŋga ki se le Asiri tara wunlunaŋa wi kɛɛ.

\VS{16}Yaga ka logo Ezekiyasi wi yeri, katugu pa Asiri tara wunlunaŋa wì yo yɛɛn fɔ: Ye yɛyinŋge le na ni, ye ye yɛɛ kan na yeri, kona ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye yaa la ye
ɛrɛzɛn naa ye
figiye tire pire ti kaa konaa mbaa ye kɔlɔye tɔnmɔ pi woo;

\VS{17}fɔ mbe ka sa pan mbe ye lɛ mbe kari ye ni tara ta ni, paa ye woro ti yɛn, tara nda
bile naa duvɛn yɛn wa ti ni, tara nda yaakara naa ɛrɛzɛn kɛɛrɛ yɛn wa ti ni.

\VS{18}Ki kala na, yaga ka ti Ezekiyasi wi ye puŋgo, mbe yo fɔ: Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa we shɔ. Cɛngɛlɛ sanŋgala ke yarisunndo ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti ya ma ke shɔ Asiri tara wunlunaŋa wi kɛɛ le?

\VS{19}Hamati ca naa Aripadi ca yarisunndo ti ya ma yiŋgi pye? Sefarivayimu ca yarisunndo tìla koro se yeri? Ki yarisunndo tìla ya ma
Samari ca ki shɔ na kɛɛ le?

\VS{20}Ki tara nda ti yarisunndo ti ni fuun ti ni, kikiin kila ya ma ki tara woolo pe shɔ na kɛɛ? Ko Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yaa ka Zheruzalɛmu ca ko shɔ na kɛɛ!› »


\par }{\PP \VS{21}A leele pè si pyeri dinw, pe sila wi yɔn sogo sɛnpyɔ nuŋgba ni, katugu wunlunaŋa Ezekiyasi wìla konɔ kan ma yo paga kaa yɔn sogo.

\VS{22}Ko puŋgo na, Hilikiya pinambyɔ Eliyakimu ŋa wìla pye wunluwɔ go ki kagala yɛgɛ wɔfɔ, naa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Shebina konaa Asafu pinambyɔ Yowa ŋa wìla pye sɛwɛɛrɛ tɛgɛfɔ wi ni, pè si sɔngɔrɔ ma kari wa wunlunaŋa Ezekiyasi wi tanla. Pàa pe yɛɛra yaripɔrɔ ti walagi jatere piriwɛn pi kala na. Asiri tara wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wìla sɛnrɛ nda yo, a pè siri yo Ezekiyasi wi kan.




\par }\Chap{37}{\SH Ezekiyasi wìla saa Yɛnŋɛlɛ \newline  yɔn sɛnrɛ yofɔ Ezayi wi yewe \newline  wi tijinliwɛ kan wi yeri
\par }
{\R (2 Wunlu 19.1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}Naa wunlunaŋa Ezekiyasi wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo sanga ŋa ni, a wì suu yɛɛra yaripɔrɔ ti walagi ma jatere piriwɛn yaripɔrɔ lɛ ma le, mɛɛ yiri ma kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{2}Ko puŋgo na, a wì si Eliyakimu ŋa wìla pye wunluwɔ go ki kagala yɛgɛ wɔfɔ, naa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Shebina konaa
saraga wɔfɛnnɛ lɛɛlɛ pe tun wa Amɔzi pinambyɔ
Ezayi ŋa wìla pye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi yeri. Jatere piriwɛn yaripɔrɔ tìla pye pe ni fuun pe na.

\VS{3}Pàa Ezayi wi pye fɔ: «Ezekiyasi wì yo wege yo ma kan fɔ: ‹Ki nala pilige ŋga ki yɛn jatere pirindorogo, naa jɔlɔgɔ konaa fɛrɛ pilige. We yɛn paa kugbɔrɔ fɛnnɛ yɛn, mbele pe selara yiri pe ni, ɛɛn fɔ fanŋga woro pe ni pe ya pe se.

\VS{4}Asiri tara wunlunaŋa wùu laga kɔrɔsifɛnnɛ to wi tun, a wì pan ma wi tafɔ wunlunaŋa wi sɛnrɛ nda yo ma Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li tɛgɛlɛ, kana Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa ki tɛgɛlɛ sɛnrɛ ti logo mberi fɔgɔ tɔn wi na. Ki kala na, woro mbele wè koro yinwege na, ma Yɛnŋɛlɛ yɛnri we kan.› »


\par }{\PP \VS{5}Kona, a wunlunaŋa Ezekiyasi wi tunmbyeele pè si saa gbɔn wa Ezayi wi na.

\VS{6}A Ezayi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ye saga yo ye tafɔ wi kan fɔ pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Sɛnrɛ nda mà logo, Asiri tara wunlunaŋa wi tunmbyeele lefɔnmbɔlɔ pè pan mala tɛgɛlɛ sɛnrɛ nda ni we, maga ka fyɛ ti yɛgɛ.

\VS{7}Wele, wi yaa ka sɛnrɛ ta logo. Ti logoŋgɔlɔ mi yaa wi jatere wi kanŋga, mbe ti wi sɔngɔrɔ wa wi tara. Pa kona mi yaa ti poo gbo tokobi ni wa wi tara.› »


\par }{\SH Senakeribu wìla sɛwɛ wa torogo \newline  Ezekiyasi wi kan
\par }
{\R (2 Wunlu 19.8-13)

\par }{\PP \VS{8}Kona, a Asiri tara wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì sigi logo ma yo fɔ wunlunaŋa wì yiri wa Lakishi ca ma saa to Libina ca ki na. Kì pye ma, a wì si sɔngɔrɔ ma kari wi kɔrɔgɔ wa.

\VS{9}A Asiri tara wunlunaŋa wì si kaa sɛnrɛ ta logo
Etiyopi tara wunlunaŋa Tiraka wi kanŋgɔlɔ, ma yo fɔ wi yɛn na paan mbe to wi na malaga ni. Naa wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo, a wì si pitunmbolo torogo wa Ezekiyasi wi yeri, maa pye fɔ:

\VS{10}«Ye saga yo Zhuda tara wunlunaŋa Ezekiyasi wi kan fɔ: ‹Mɔ̀ɔ jigi wi taga Yɛnŋɛlɛ na na, maga kɔɔn yɛɛ yaga lɔɔn fanla mbe yo fɔ Asiri tara wunlunaŋa wi se ya mbe Zheruzalɛmu ca ki shɔ.

\VS{11}Asiri tara wunlumbolo pè ŋga pye tara sannda pyew ti na, mboro jate maga logo. Pèri tɔngɔ pew, a mboro nɛɛ ki jate ndɛɛ ma yaa shɔ na yeri?

\VS{12}Na tɛlɛye paa cɛngɛlɛ ŋgele tɔngɔ, ke yarisunndo tila ya ma ke shɔ le? Koro ŋgele kàa pye wa Gozan ca, naa Haran ca, naa Erezɛfu ca konaa Edɛn setirige piile mbele pàa pye ma cɛn wa Telesari ca ki ni we.

\VS{13}Hamati ca, naa Aripadi ca, naa Sefarivayimu ca, naa Hena ca konaa Iva ca ki ni, ti wunlumbolo pe pye mɛlɛ?› »


\par }{\SH Ezekiyasi wi Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ
\par }
{\R (2 Wunlu 19.14-19)

\par }{\PP \VS{14}Kona, a Ezekiyasi wì si sɛwɛ wi shɔ Asiri tara pitunmbolo pe yeri maa kara. Ko puŋgo na, a wì si kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ma saa wi yɛngɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{15}A Ezekiyasi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo fɔ:

\VS{16}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, mboro ŋa ma yɛn ma cɛn wa
Sherubɛnye pe go na, mboro nuŋgba ma yɛn Yɛnŋɛlɛ dunruya wunluwɔ pi ni fuun pi go na. Mboro mà naayeri wo naa tara ti da\XREF{†}{{\XO 37:16 }{\XO{37.16:
}}{\XT{Ɛki 25.22}}}.

\VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ, nuŋgbolo jan ma logo! Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma yɛngɛlɛ ke yɛngɛ ma wele! Senakeribu wi sɛnyoro ti ni fuun ti logo, wo ŋa wì lere torogo, a wì pan ma mboro ŋa Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo ma tɛgɛlɛ we.

\VS{18}Ee, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ki yɛn kaselege fɔ Asiri tara wunlumbolo pè cɛngɛlɛ sangala ke ni fuun koro naa ke tara ti tɔngɔ,

\VS{19}ma ke yarisunndo ti wa wa kasɔn mari sogo. Ɛɛn fɔ ko yarisunndo to sila pye Yɛnŋɛlɛ jɛnnɛ le. Sɛnwee kɛɛ tunndo lari, nda pàa tire naa sinndɛɛrɛ tɛgɛ mari gbegele. Ki kala na, pàa ya mari jɔgɔ.

\VS{20}Koni, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ, we shɔ Senakeribu wi kɛɛ, jaŋgo tara na wunluwɔ pi ni fuun pigi jɛn fɔ mboro nuŋgba mboro ma yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Ezekiyasi \newline  wi yɛnrɛwɛ pi logo
\par }
{\PP \VS{21}Kona, a Amɔzi pinambyɔ Ezayi wì si leele tun ma yo pe saga yo Ezekiyasi wi kan fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, lo na màli yɛnri Asiri tara wunlunaŋa Senakeribu wi wogo na, pa lì yo yɛɛn.

\VS{22}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ma wa wi na ti nda fɔ:

\par }{\Q ‹Siyɔn ca ŋga ki yɛn paa sumboro naŋa mbajɛɛn yɛn, ki yɛn nɔɔ tifaga, ki yɛn na tɛgɛ ma na;

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca ŋga ki yɛn paa sumboro yɛn, ki yɛn na go yangara na tɛgɛ ma kala na.


\par }{\Q \VS{23}Ambɔ ma tɛgɛlɛ ma?

\par }{\Q Ambɔ ma sɛnjagara yo wi na ma?

\par }{\Q Muwi ma soro na para na ni ma?

\par }{\Q Mi ŋa Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi le, muwi ma yɛgɛ le na ni na para ma?


\par }{\Q \VS{24}Ma pitunmbolo mà pe tun, a pè pan ma mi ŋa
ye Fɔ na tɛgɛlɛ.

\par }{\Q A mà sho fɔ: Mi Senakeribu, na malaga gbɔnwotoroye pe lɛgɛwɛ pi kala na,

\par }{\Q mi yaa lugu wa yanwira ti go na,

\par }{\Q mbe sa gbɔn fɔ wa Liban tara tì nandogomɔ,

\par }{\Q mbe sa Liban tara
sɛdiri tire nda tì tɔnlɔndɔnlɔ ma wɛ ti ni fuun na ti kɔɔnlɔ

\par }{\Q naa
sipirɛsi tire nda tì yɔn ma wɛ ti ni fuun na ti ni.

\par }{\Q Mi yaa sa gbɔn wa yanwiga puŋgo wogo ki go na fun,

\par }{\Q mbe sa gbɔn wa ki kɔwɔgɔ ki nawa.›


\par }{\Q \VS{25}A mà yo fɔ mà kɔlɔye wɔ tara ta yɛgɛ ni, ma ki tara woolo pe tɔnmɔ pi wɔ,

\par }{\Q fɔ ma yaa Ezhipiti tara Nili gbaan njege tɔnmɔ pi ni fuun pi waga ma tɔndanra ti ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɛɛn fɔ Senakeribu, ma faga logo fɔ muwi mìgi kagala ŋgele ke gbɛgɛlɛ maga lɛ wa faa,

\par }{\Q fɔ mìgi kagala ke kɔn ma ke tɛgɛ maga lɛ wa wagati ŋa wì toro wi ni?

\par }{\Q Koni ŋga kì kɔn ma tɛgɛ, ko mi yɛn na piin na yɔn finli.

\par }{\Q Mìla ki kɔn maga tɛgɛ fɔ cagbɔrɔ nda malaga sigemboro yɛn mari maga, mboro ma yaa kari tɔngɔ mberi pye katara.


\par }{\Q \VS{27}Ki cara ti woolo pe fanŋga kì kɔ pe ni,

\par }{\Q paa fyɛ, fɛrɛ pe yigi.

\par }{\Q Pe yɛn paa kɛrɛ yan yɛn, paa yanmɔli yɛn,

\par }{\Q paa yan ŋga ki ma fi wa go ki gona ki yɛn,

\par }{\Q ko ŋga ki ma waga na ki fa tinnɛ wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɛɛn fɔ mɔ̀ɔ cɛnsanga wi jɛn,

\par }{\Q naa ma yirisanga wi ni, naa ma yesanga wi ni,

\par }{\Q konaa ma ma yiri na kɔrɔgɔ sanga ŋa ni wi ni.


\par }{\Q \VS{29}Ee, mà yiri na kɔrɔgɔ,

\par }{\Q ma yɛɛ gbɔgɔwɔ sɛnrɛ nda mà yo, mìri logo.

\par }{\Q Ki kala na, mi yaa ma numala li furu mbe kannjinɛ le wa,

\par }{\Q mbanla karafe wi le wa ma yɔn, mbe ta mbaa ma yɛgɛ sinni,

\par }{\Q mbɔɔn pye ma sɔngɔrɔ ma toro wa konɔ na mà lɛ ma pan li ni.


\par }{\PP \VS{30}«Ezekiyasi, mboro wo na, kacɛn ŋa wi yaa ki naga fɔ na sɛnrɛ ti yɛn kaselege wi ŋa:

\par }{\Q ‹Yariluguro nda tì to ma fi ti yɛ, ko yarilire to ye yaa ka yɛlɛ na.

\par }{\Q Yelapanna nda ti yaa ka fi ti yɛ, to ye yaa ka ka.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yɛlɛ taanri wolo lo ni,

\par }{\Q yoro jate ye ye yariluguro ti lugu, ye kari kɔn yaa ti kaa.

\par }{\Q Ye ye
ɛrɛzɛn tiire ti sanri, ye kaa ti pire ti kaa.›


\par }{\Q \VS{31}Na ki ka pye ma, Zhuda cɛnlɛ woolo mbele pe yaa ka koro go na, pe yaa ka pye paa tige yɛn,

\par }{\Q ŋga ki yɛn na ninde fɔnndɔ kanni na yiin wa tara, ma sɛ wa naayeri.


\par }{\Q \VS{32}Ee, leele pele yɛgɛ yaa ka yiri bere wa Zheruzalɛmu ca;

\par }{\Q leele pele yaa ka shɔ mbe koro wa Siyɔn yanwiga ki na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, kala na li yaa ka pye ye kan mbe yiri wa li ndanlawa gbɔɔ pi ni, loli yɛɛn.


\par }{\PP \VS{33}«Ki kala na, sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo Asiri tara wunlunaŋa wi wogo na ti nda:

\par }{\Q ‹Asiri tara wunlunaŋa wi se ye wa ca ki ni.

\par }{\Q Wi se ka lere wɔn wanla ni wa ca ki ni,

\par }{\Q wi se ka
tugurɔn sigeyaraga lɛ mbe to ca ki na,

\par }{\Q wi se ka lugusaga gbegele ca ki mɛgɛ ni, mbe ye wa ki ni, mbe to ki na.


\par }{\Q \VS{34}Konɔ na wì lɛ ma pan, lo wi yaa ka lɛ mbe sɔngɔrɔ,

\par }{\Q wi se ka ye laga ki ca ŋga ki ni.›

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mì yo ma.


\par }{\Q \VS{35}‹Mi yaa la ki ca ŋga ki go singi, mbege shɔ wi kɛɛ,

\par }{\Q na yɛɛra mɛgɛ ki gbɔgɔwɔ pi kala na konaa na tunmbyee Davidi wi kala na.› »


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ \newline  làa Zhuda tara woolo pe shɔ
\par }
{\R (2 Wunlu 19.35-37)

\par }{\PP \VS{36}Kì pye ma, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛ wì si pan wa Asiri tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni, ma lere waga cɛnmɛ naa nafa tijɛrɛ ma yiri kaŋgurugo (185 000) wo gbo pe ni. Ki goto pinliwɛ pi ni, naa pàa kaa yiri, pe mbe wele, mɛɛ pe ni fuun pe yan pe pye gboolo.

\VS{37}Kì pye ma, a Asiri tara wunlunaŋa Senakeribu wì suu maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki yirige, mɛɛ sɔngɔrɔ ma kari ma saa cɛn wa Ninive ca.


\par }{\PP \VS{38}Pilige ka, maa ta wa wi yarisunŋgo Nisirɔki ki gbɔgɔgo ki ni wila ki gbogo, a wi pinambiile shyɛn, Adiramelɛki naa Sarezɛri pè suu gbɔn maa gbo tokobi ni, mɛɛ fe ma kari wa Ararati tara. A wi pinambyɔ Azari Hadɔn wì si cɛn wunluwɔ pi na wa wi yɔnlɔ.




\par }\Chap{38}{\SH Ezekiyasi wi yama \newline  naa wi sagalama sɛnrɛ
\par }
{\R (2 Wunlu 20.1-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ki wagati wi ni, a Ezekiyasi wì si to na yaa fɔ na kee mbe ku. A Amɔzi pinambyɔ
Ezayi ŋa wìla pye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ, wì si pan wa wi yeri ma suu pye fɔ: «Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Sɛnrɛ nda ma yaa yo ma go woolo pe kan, ti yo pe kan, katugu ma yaa ku, ma se yiri ki yama mba pi na.› »

\VS{2}Kona, a Ezekiyasi wì si kanŋga ma yɛgɛ wa mbogo ki yeri, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri.

\VS{3}Wìla pye na yuun fɔ: «E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ki yaga ma nawa to ki na fɔ mì tanga ma yɛgɛ sɔgɔwɔ tagawa ni konaa na kotogo ki ni fuun ni. Kala na lɔ̀ɔn ndanla, lo mì pye.» Kona, a Ezekiyasi wì si gbele fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Amɔzi pinambyɔ Ezayi wi ni, ma yo fɔ:

\VS{5}«Kari ma saga yo Ezekiyasi wi kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ le, wi tɛlɛ Davidi wi Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mɔ̀ɔ yɛnrɛwɛ pi logo, mɔ̀ɔ yɛntunwɔ pi yan. Wele, mi yaa yɛlɛ kɛ ma yiri kaŋgurugo taga wa ma yinwege ki na.

\VS{6}Mi yaa mboro naa ki ca ŋga ki ni ye shɔ Asiri tara wunlunaŋa wi kɛɛ. Mi yaa la ki ca ŋga ki go singi.

\VS{7}Kacɛn ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pye ma kan, mbege naga fɔ li yaa li sɛnyoro ti tanga mberi yɔn fili, wi ŋa.

\VS{8}Wele, Ahazi go yeyɔngɔ lugusaga ŋga yɔnlɔ kì pye ki na, yinmɛ mba pì tigi ki na, mi yaa ti pi sɔngɔrɔ puŋgo na, mbe sa gbɔn fɔ tɔɔrɔ tagasaga kɛ na.› » Kì pye ma, yinmɛ pìla pye yeyɔngɔ lugusaga ŋga na, a yɔnlɔ kì si sɔngɔrɔ ki na naa, ma saa gbɔn fɔ tɔɔrɔ tagasaga kɛ na.


\par }{\SH Ezekiyasi wi Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔyurugo \newline  wi sagalama pi puŋgo na
\par }
{\PP \VS{9}Zhuda tara wunlunaŋa Ezekiyasi wìla yurugo ŋga yɔnlɔgɔ wi yama po naa wi sagalama pi wogo na koyi ŋga fɔ:


\par }{\Q \VS{10}«Mìla pye nala yɛɛ piin fɔ, mbanla ta mila na yinwege ki piin yɛyinŋge na,

\par }{\Q mi daga mbe ku makɔ mbe kari wa
kuulo tara,

\par }{\Q mbe sanla yinwege sanŋga ki pye wama.


\par }{\Q \VS{11}Mìla pye na yuun fɔ mi se ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li yan naa,

\par }{\Q mi se ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li yan sɛnwee piile mbele pe yɛn yinwege na laga dunruya wi ni pe sɔgɔwɔ naa,

\par }{\Q mi se ka sɛnwee pyɔ kpɛ yan laga dunruya woolo pe sɔgɔwɔ naa.


\par }{\Q \VS{12}Mìla yo fɔ na yinwege kì wɔ na ni, ma kari lege, ma lali na ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na
simbaala kɔnrifɔ wi
paraga go ki ma pye ma lali wi ni we.

\par }{\Q Mìla yo fɔ na yinwege kì kɔn, paa yɛgɛ ŋga na gbɛrɛ tifɔ ma kaa pariyɛɛgɛ migi baŋgɔlɔma na, mbe si jɛn mbege kɔn jese piile pe na.

\par }{\Q Mìla yo fɔ sanni yɔnlɔ ki sa kɔ mbe sa gbɔn yembinɛ li na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma yaa kɔ na ni!


\par }{\Q \VS{13}Mìlan jɔlɔgɔ ki kun na yɛɛ ni ma saa gbɔn lalaaga ki na.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ làa na kajeere ti yaari na na paa jara yɛn.

\par }{\Q Mìla yo fɔ sanni yɔnlɔ ki sa kɔ mbe sa gbɔn yembinɛ li na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma yaa kɔ na ni.


\par }{\Q \VS{14}Mìla pye na gbele paa yɛgɛ ŋga na ndinɛ maa gbele na toro wa naayeri we;

\par }{\Q mìla pye na jɛɛn paa jɛndɛtuwa yɛn.

\par }{\Q Mìla pye na wele wa naayeri, fɔ a na yɛngɛlɛ ke saa wɔ binriw.

\par }{\Q E,
we Fɔ, mi yɛn na jɔlɔ; pan mala saga!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}«Yiŋgi mbe ya yo koni?

\par }{\Q Lìlan yɔn sogo, lo jate lo lìgi kagala ke pye.

\par }{\Q Mi yaa la tanri go sogowo ni\FTNT{†}{{\FR 38:15 }{\FR{38.15:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ: Mi yaa la tanri go sogowo ni, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Mi se ya mbe wɔnlɔ.}}} na yinwege piliye yi ni fuun yi ni na nawa mba pì tanga na na pi kala na.


\par }{\Q \VS{16}E, we Fɔ, sɛnwee wi ma yinwege ta ma kajɛŋgɛ kagala koro fanŋga na,

\par }{\Q koro kala na mi yɛn yinwege na bere;

\par }{\Q ma yɛn nala sagala, na yinwege kaan na yeri.


\par }{\Q \VS{17}Wele, na nandangawa pì kanŋga ma pye yɛyinŋge;

\par }{\Q mboro wo na, ma ndanlawa pi kala na, màla tile mala wɔ wa wegbɔgɔ tijugo ki ni,

\par }{\Q màla kapere ti wa wa ma yɛɛ puŋgo na.


\par }{\Q \VS{18}Katugu kuulo tara fɛnnɛ poro ma pe yaa kaa ma shari mbaa ma gbogo,

\par }{\Q kuulo poro ma pe yaa kaa ma sɔnni;

\par }{\Q ma yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q mbele pè tigi wa kuulo tara, pe jigi wi woro ki na naa.


\par }{\Q \VS{19}Leele mbele pe yɛn yinwege na, poro cɛ pe maa ma shari nɔɔ gbogo,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na mi yɛn naga piin nala we.

\par }{\Q Ma yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q teele pe ma pe piile pe kara, pe ta pege jɛn.


\par }{\Q \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan shɔ!

\par }{\Q We yaa la sɔnmɔ yuuro koo li kan we yarigbɔnrɔ ti ni we yinwege piliye yi ni fuun ni,

\par }{\Q wa li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni.»


\par }{\PP \VS{21}Kona, a Ezayi wì sho fɔ pe pan
figiye tige pire shashaga nuŋgba ni, peri tire peri taga wa naŋgbanga ki na, pa Ezekiyasi wi yaa sagala.

\VS{22}A Ezekiyasi wì si Ezayi wi yewe ma yo fɔ: «Kacɛn wiwiin wi yaa ki naga na na fɔ mi yaa ka kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni naa?»




\par }\Chap{39}{\SH Babilɔni tara pitunmbolo \newline  pèle la pan wa Ezekiyasi wi yeri
\par }
{\R (2 Wunlu 20.12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ki wagati nuŋgba wi ni, Baladan pinambyɔ Berodaki Baladan ŋa wìla pye Babilɔni tara wunlunaŋa, wì si pitunmbolo torogo sɛwɛ naa yarikanra ni wa Ezekiyasi wi yeri, katugu wìla Ezekiyasi wi yama naa wi sagalama wogo ki logo.

\VS{2}A kì si tanla Ezekiyasi wi ni fɔ jɛŋgɛ. Kì pye ma, yaara nda fuun tìla pye wa wi yarijɛndɛ sɔnŋgbanga woro ti tɛgɛsaga ki ni, a wì siri naga pitunmbolo pe na: Warifuwe, naa tɛ, naa nuwɔ taanyaara, naa sinmɛ sɔnŋgbanga woo, naa wi maliŋgbɔnyaara konaa yaara nda fuun tìla pye wa wi yarijɛndɛ tɛgɛsaga ki ni ti ni. Yaraga ko ka sila koro, ŋga Ezekiyasi wi sila naga pe na wa wi wunluwɔ go ki ni konaa wa wi wunluwɔ tara ti ni.


\par }{\PP \VS{3}Kona, a
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔEzayi wì si kari wa wunlunaŋa Ezekiyasi wi yeri, ma saa yewe ma yo fɔ: «Ki leele mbele pè pan ma yo mɛlɛ ma kan? Pè yiri se ma pan laga ma yeri?»

\par }{\PP A Ezekiyasi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Pè yiri taleere ta ni, fɔ wa Babilɔni tara, ma pan mbanla yan.»


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Ezayi wì sho naa fɔ: «Yiŋgi naa yiŋgi pè yan laga ma go?»

\par }{\PP A Ezekiyasi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yaraga o yaraga ki yɛn laga na go, pège yan. Yaraga ko ka si koro wa na yarijɛndɛ tɛgɛsaga ki ni, na mi si ŋga naga pe na.»


\par }{\PP \VS{5}Kona, a Ezayi wì si Ezekiyasi wi pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li sɛnyoro ti logo!

\VS{6}Wele, piliye ya wa na paan, yaara nda fuun ti yɛn laga ma go konaa yaara nda fuun ma tɛlɛye pàa tɛgɛ wa, fɔ ma pan ma gbɔn nala, pe yaa kari koli mbe kari ti ni wa Babilɔni tara. Ka kpɛ se ka koro wa. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{7}Pe yaa kɔɔn setirige piile pele koli, mboro jate piseele, mbe kari pe ni, mbe sa pe san mbe pe pye Babilɔni tara wunlunaŋa wi tunmbyeele wa wunluwɔ go ki ni.»

\VS{8}A Ezekiyasi wì si Ezayi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ nda mà yo na kan ti yɛn sɛnjɛndɛ.» A wì sigi sɛnrɛ nda ti taga wa naa fɔ: «Ɛɛn fɔ mbanla ta go na, mì yo yɛyinŋge ki yaa pye laga tara ti ni, konaa we yaa pye mbe cɛn pɔw!»




\par }{\MS SƐWƐ WI KƆNSAGA SHYƐN WOGO

\par }\Chap{40}{\MR 40–55

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Zheruzalɛmu ca woolo \newline  pe kotogo ki sogo pe na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ye pe kotogo ki sogo pe na, yanla woolo pe kotogo ki sogo pe na,

\par }{\Q ye Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{2}Ye para Zheruzalɛmu ca ki ni, yege kotogo ki sogo ki na,

\par }{\Q yege yari ki kan fɔ pe jɔlɔgɔ tunŋgbanra tì kɔ,

\par }{\Q fɔ pe kajɔgɔrɔ tì kala yaga pe na,

\par }{\Q fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì ki kapere ti ni fuun ti fɔgɔ ki tɔn ki na fɔ tɔnsaga shyɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lere wa magala yɛn na yinrigi na yuun fɔ:

\par }{\Q «Ye konɔ li gbegele Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan wa
gbinri wi ni,

\par }{\Q ye koŋgbɔgɔ wɔ, yege yala we Yɛnŋɛlɛ li kan wa ki tara nda tì waga ti ni\XREF{†}{{\XO 40:3 }{\XO{40.3:
}}{\XT{Mati 3.3; Maki 1.3; Zhan 1.23}}}.


\par }{\Q \VS{4}Ye yanwira gbunlundɛrɛ ti ni fuun ti yinyin,

\par }{\Q ye yanwira to naa tinndiye pe ni ti yaari yeri yɔn yala,

\par }{\Q ye mbogolo ke jaraga ye ke pye falafala,

\par }{\Q ye tigiwɛn lara nda tì tijanga ti yɔn yala.


\par }{\Q \VS{5}Kona, Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yaa pi yɛɛ naga,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ pyew wi yaa kaa yan;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma\XREF{†}{{\XO 40:5 }{\XO{40.5:
}}{\XT{Luki 3.4-6}}}.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Magala la yɛn na yuun fɔ: «Ta jɔrɔgi!»

\par }{\Q A mì sho fɔ: «Mi yaa la jɔrɔgi mbaa yuun mɛlɛ?»

\par }{\Q A magala lì sho fɔ: «Sɛnwee pyɔ pyew wi yɛn paa yan yɛn,

\par }{\Q pe tiyɔnwɔ pi yɛn paa yanfyɛɛnrɛ yɛn wa wasege.


\par }{\Q \VS{7}Na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ki ka yan ki fɛ,

\par }{\Q ki ma waga, ki fyɛɛnrɛ ti ma fanla.

\par }{\Q Kaselege ko na, sɛnwee piile pe yɛn paa yan yɛn.


\par }{\Q \VS{8}Yan ki ma waga, ki fyɛɛnrɛ ti ma fanla,

\par }{\Q ɛɛn fɔ we Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yaa koro wa ti yɔnlɔ fɔ sanga pyew\XREF{†}{{\XO 40:8 }{\XO{40.6-8:
}}{\XT{Zhaki 1.10-11; 1 Pyɛ 1.24-25}}}.»


\par }{\SH Sɛntanra nda ti daga mbe yari
\par }
{\Q \VS{9}Mboro
Siyɔn ca, lugu yanwiga titɔnlɔgɔ ka go na,

\par }{\Q mboro ca ŋga ma maa sɛntanra ti yari we.

\par }{\Q Mboro Zheruzalɛmu ca, ma magala li yirige ŋgbanga,

\par }{\Q mboro ca ŋga ma maa sɛntanra ti yari we.

\par }{\Q Maga ka fyɛ, maga yo Zhuda tara cara ti kan fɔ:

\par }{\Q «Ye Yɛnŋɛlɛ li na!»


\par }{\Q \VS{10}Wele,
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na paan fanŋga gbɔgɔ ni,

\par }{\Q li yɛn nali tegere ti piin li fanŋga kɛɛ ki ni.

\par }{\Q Li yɛn na paan li sara wi ni li kɛɛ,

\par }{\Q li tunŋgo tɔnli wì keli li yɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 40:10 }{\FR{40.10:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ li sara naa li tunŋgo tɔnli, ki mbe ya mbe pye Izirayɛli tara woolo poro, poro mbele Yɛnŋɛlɛ làa pe yirige ma pe wɔ wa Babilɔni tara fanŋga ki nɔgɔ, ma sɔngɔrɔ pe ni wa pe tara ti ni.}}}.


\par }{\Q \VS{11}Li yaa kaa li woolo pe kɔrɔsi paa
simbaala kɔnrifɔ yɛn;

\par }{\Q wi yaa ka simbapiile pe gbogolo wi kɛɛ ki ni,

\par }{\Q mbe pe lɛ mbe pe taga kotogo na.

\par }{\Q Li yaa kaa simbanɛɛlɛ mbele piile na wɔnri pe na pe kɔnri yɔɔrɔ\XREF{†}{{\XO 40:11 }{\XO{40.11:
}}{\XT{Yuuro 23.1; 80.2; Zhan 10.11}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ \newline  po naa li tijinliwɛ gbɔɔ
\par }
{\Q \VS{12}Ambɔ wila kɔgɔje tɔnmɔ pi taanla wi kɛndala li ni?

\par }{\Q Ambɔ wila naayeri wi taanla wi kɛndala gbemɛ pi ni?

\par }{\Q Ambɔ wila tara ti gbanŋgban wi ni fuun wi le tiwiyaraga ni maa taanla?

\par }{\Q Ambɔ wila yanwira to naa tinndiye pe nuguwɔ pi taanla culo na?


\par }{\Q \VS{13}Ambɔ wi Yawe Yɛnŋɛlɛ li nawa jatere gbemɛ pi jɛn?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn li yɛrifɔ mali naga\XREF{†}{{\XO 40:13 }{\XO{40.13:
}}{\XT{Ɔrɔmu 11.34; 1 Korɛn 2.16}}}?


\par }{\Q \VS{14}Laa yɛrɛwɛ pi lagaja ambɔ yeri, jaŋgo mbe kagala kɔrɔ jɛnmɛ pi ta?

\par }{\Q Ambɔ wi kasinŋge konɔ tangala li naga wi na?

\par }{\Q Ambɔ wili naga jɛnmɛ pi ni,

\par }{\Q ma kajɛnmɛ konɔ li naga li na?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wele, cɛngɛlɛ ke yɛn li yɛgɛ na paa tɔnmɔ sɔlɔsaga nuŋgba yɛn, ma yiri kpoŋgbo ni,

\par }{\Q ke yɛn paa tambyɔ nuŋgba yɛn culo na;

\par }{\Q lɔgɔfuro tara ti yɛn li yɛgɛ na paa gbanŋgban yɛn wa naayeri.


\par }{\Q \VS{16}Liban tara tire ti ni fuun ti se ya mbeli
saraga sogowo kanŋgirɛ ti bɔ,

\par }{\Q ti yaayoro ti se ka bɔ mbe pye li
saara sogoworo.


\par }{\Q \VS{17}Cɛngɛlɛ ke ni fuun ke woro yaraga ka li yɛgɛ na,

\par }{\Q li yɛn na ke jate kayɔngɔ fu yaara, ma pye wagafe.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɔngɔ woro wa
\par }
{\Q \VS{18}Ye yɛn na jaa mbe Yɛnŋɛlɛ li taanla yiŋgi yaraga ni?

\par }{\Q Yaraga yanlɛgɛ kikiin ye mbe gbegele ki yiri li kɔrɔgɔ?


\par }{\Q \VS{19}Kapyɔ jɛnfɔ wi ma tugurɔn ti yan ma yaraga yanlɛgɛ ka gbegele,

\par }{\Q tɛ gbɔnfɔ wi ma tɛ wi yan mboo wo ki na,

\par }{\Q mbe si warifuwe yɔngɔwɔ yaŋgala kele tɛgɛ mbege fere.


\par }{\Q \VS{20}Lere ŋa ka pye fyɔnwɔ fɔ mbe sa toro, mbe pye wi se ya ko wogo ŋga ko ka ta,

\par }{\Q ko fɔ wo ma saa tige ka lagaja, ŋga kambuguwo se ya mbege jɔgɔ.

\par }{\Q Wi mɛɛ saa kapyɔ jɛnfɔ wa lagaja,

\par }{\Q wo mbe yaraga yanlɛgɛ ka gbegele yarisunŋgo, ŋga wi mbe ya yerege, ki yere tiyɔngɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ye sigi jɛn wi le? Ye faga logo wi le?

\par }{\Q Pe faga yo ye kan maga lɛ wa fafafa wi le?

\par }{\Q Pe tara ti nɔgɔ ki teŋge yɛgɛ ŋga na, ye sigi wogo ki jɛn mbe wali ki na wi le?


\par }{\Q \VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn ma cɛn wa tara ti go na, to nda ti yɛn kiiri,

\par }{\Q tara na woolo pe yɛn li yɛgɛ na paa kambɛɛrɛ yɛn.

\par }{\Q Lo lì naayeri wi jaraga paa parigbɔgɔ fɛgɛfɛgɛ yɛn,

\par }{\Q ma naayeri wi pye paa
paraga go yɛn, mbe cɛn wa ki nawa.


\par }{\Q \VS{23}Li ma tara ti fanŋga fɛnnɛ pe pye yarijagara,

\par }{\Q mbe dunruya kiti kɔnfɛnnɛ pe pye leele mbele pe woro yaraga ka.


\par }{\Q \VS{24}Na pè pe tɛgɛ, pa paa cɛɛn,

\par }{\Q pe yɛrɛ fa ta mbe ndire kan wa tara,

\par }{\Q a Yɛnŋɛlɛ lì si pe fɛ li yɔn tifɛlɛgɛ ki ni, a pè si waga.

\par }{\Q A tisaga tifɛlɛgɛ kì si pe lɛ paa yan waga yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Yɛnŋɛlɛ na
kpoyi lì yo fɔ:

\par }{\Q «Ye yɛn na jaa mbanla taanla ambɔ fɔ ni?

\par }{\Q Mi naa ambɔ we yala?»


\par }{\Q \VS{26}Ye ye yɛrɛ ti yirige ye wele wa naayeri!

\par }{\Q Ambɔ wigi yaara nda ti da?

\par }{\Q Wo wi yɛn ŋa wi ma wɔnŋgɔlɔ ke yirige ma ke tanli ke yɛɛ na paa maliŋgbɔɔnlɔ yɛn,

\par }{\Q wi maa ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke yinri ke mɛrɛ ti na.

\par }{\Q Wi fanŋga gbɔgɔ ko naa wi yawa gbɔɔ pi kala na, ali nuŋgba lo na la wa ke ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka fanŋga fɔnŋgɔ le \newline  fanŋga fu fɛnnɛ pe ni
\par }
{\Q \VS{27}Yoro Zhakɔbu setirige piile, yiŋgi na, a ye nɛɛ ki sɛnrɛ nda ti yuun?

\par }{\Q Yoro
Izirayɛli woolo wele, yiŋgi na, a ye nɛɛ ki sɛnrɛ nda ti yuun nari tagala ti yɛɛ na fɔ:

\par }{\Q «We yinwege kala li yɛn ma lara Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q we daga mbe tanga ta laga ŋga na, li woro naga jate.»


\par }{\Q \VS{28}Ye sigi jɛn wi le?

\par }{\Q Ye faga logo wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu,

\par }{\Q lo lì tara ti da ma gbɔn fɔ wa ti kɔsaga ki na.

\par }{\Q Li fanŋga ki se kɔ, li se te,

\par }{\Q li tijinliwɛ pi se ya jɛn mbe kɔ.


\par }{\Q \VS{29}Li ma fanŋga kan ŋa wì te wi yeri,

\par }{\Q mbe fanŋga le ŋa wi fanŋga kì kɔ wi ni.


\par }{\Q \VS{30}Lefɔnmbɔlɔ yirifɔnmbɔlɔ pe ma te, pe fanŋga ki ma kɔ pe ni;

\par }{\Q ali lefɔnmbɔlɔ tugbɔmbɔlɔ pe ma kurugo ma to.


\par }{\Q \VS{31}Ɛɛn fɔ mbele pe maa wele Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q pe maa fanŋga taa.

\par }{\Q Pe maa yinrigi sire na paa yɔn yɛn,

\par }{\Q pe maa fee, paa te,

\par }{\Q pe maa tanri, pe fanŋga kila kɔ.




\par }\Chap{41}{\SH Shɔfɔ ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì torogo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yoro
lɔgɔ furo tara woolo, ye pyeri ye logo na yeri!

\par }{\Q Cɛngɛlɛ woolo, ye fanŋga le ye yɛɛ ni;

\par }{\Q ye fulo laga na tanla ye para,

\par }{\Q ye pan we pinlɛ we sa we kiti kɔnkala li yɛgɛ wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ambɔ wìgi cew tafɔ ŋa wi yeri ma yiri wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri,

\par }{\Q wo ŋa wì kasinŋge ki lɛ naga piin lagapyew?

\par }{\Q Ambɔ wi cɛngɛlɛ ke le wi kɛɛ,

\par }{\Q ma wunlumbolo pe go sogo wi nɔgɔ?

\par }{\Q Wi tokobi wi yaa ka pe tɔngɔ, mbe pe tɛgɛ paa taambugɔ yɛn,

\par }{\Q wi wangala ke yaa ka pe gbɔn mbe pe jaraga, paa yɛgɛ ŋga na tifɛlɛgɛ ma kaa yan waga jaraga we\FTNT{†}{{\FR 41:2 }{\FR{41.2:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi yɛn na para lere ŋa sɛnrɛ na wo wi yɛn Pɛrisi tara wunlunaŋa Sirusi we. Wo wi mbaa ka malaga gbɔn Babilɔni tara fɛnnɛ pe ni mbe pe fanŋga ki shɔ pe yeri. Wo wìla Izirayɛli woolo pe yaga, a pè sɔngɔrɔ wa pe tara, ma pan ma Zheruzalɛmu ca ko naa shɛrigo gbɔgɔ ki ni ti lɛ nari kanni (}}{\XT{Ɛsidi 1.2; Eza 41.25; 44.28; 45.1}}{\FT{).}}}.


\par }{\Q \VS{3}Wi ma taga pe na ma pe purɔ, ma toro na kee, yaraga naa ta,

\par }{\Q wa konɔ na wi fa yɔnlɔ kan wa li ni faa.


\par }{\Q \VS{4}Ambɔ wigi kagala ŋgele ke pye ma ke yɔn fili?

\par }{\Q Ŋa wì wagati wi ni fuun woolo pe yeri maga lɛ wa fafafa, wowi.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi ŋa mi yɛn koŋgbanŋa konaa mi ŋa mi yɛn puŋgofɔ, muwi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Lɔgɔ furo tara woolo pàa ki wogo ki yan ma fyɛ fɔ jɛŋgɛ;

\par }{\Q mbele pe yɛn wa tara ti kɔsaga ki na, pe yɛn na seri fyɛrɛ ti kala na,

\par }{\Q pe yɛn na fulo na paan.


\par }{\Q \VS{6}Pe yɛn na pe yɛɛ sari,

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yɛn naga yuun pe yɛɛ kan fɔ: «Ye kotogo le ye yɛɛ ni.»


\par }{\Q \VS{7}Kapyɔ jɛnfɔ wi maa kotogo nii tɛ gbɔnfɔ wi ni,

\par }{\Q ŋa wi ma tugurɔn ti wɔlɔgɔ marito wi ni, wi maa kotogo nii ŋa wi maa tunŋgo piin fɛɛnlɛ sinndɛlɛgɛ na wi ni;

\par }{\Q wi ma yo fɔ: «Tugurɔn ti maralɔmɔ pì yɔn!»

\par }{\Q Pe ma yarisunŋgo ki gbegele, mbege kan pɔndiile ni, mbege yerege, jaŋgo ki ka kaa yɛgɛyɛgɛ.


\par }{\SH Yaga kaa fyɛ koni
\par }
{\Q \VS{8}Ɛɛn fɔ yoro
Izirayɛli woolo, yoro mbele na tunmbyeele,

\par }{\Q yoro Zhakɔbu setirige piile, yoro mbele mì wɔ,

\par }{\Q yoro Abirahamu setirige piile mbele na wɛnnɛ,


\par }{\Q \VS{9}yoro mbele mì saa yigi kɛɛ na ma yiri ye ni fɔ wa tara ti kɔsaga ki na,

\par }{\Q mì saa ye yeri ma yiri fɔ wa tara ti lologoŋgolo ke ni.

\par }{\Q Mìgi yo ye kan, ma yo fɔ yoro ye yɛn na tunmbyeele wele,

\par }{\Q mì ye wɔ, mi se je ye na.


\par }{\Q \VS{10}Yaga kaa fyɛ, katugu mi yɛn ye ni,

\par }{\Q ye jatere wiga ka piri ye na, katugu muwi mi yɛn ye Yɛnŋɛlɛ le.

\par }{\Q Mi yaa fanŋga le ye ni mbe ye saga,

\par }{\Q mi yaa la ye tɔgɔlɔ na yawa gbɔɔ mba pi ma cew ta pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ye wele, mbele fuun pàa nawa ŋgban ye ni,

\par }{\Q pe yaa ka fɛrɛ shɔ mbe go sogo;

\par }{\Q mbele pe yɛn na wiin ye ni,

\par }{\Q pe yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa pew.


\par }{\Q \VS{12}Mbele pè yiri ye kɔrɔgɔ,

\par }{\Q ye yaa ka pe lagaja, ɛɛn fɔ ye se ka pe yan naa;

\par }{\Q mbele pe yɛn na malaga gbɔɔn ye ni,

\par }{\Q pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{13}Katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le;

\par }{\Q muwi mì ye yigi kɛɛ na, mɛɛ ye pye ma yo fɔ:

\par }{\Q «Yaga ka fyɛ, mi yaa ye saga.»


\par }{\Q \VS{14}Yaga ka fyɛ, yoro Zhakɔbu setirige piile wele, fanŋga fu fɛnnɛ paa fyɛngɛ yɛn,

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo mbele fanŋgɔgɔ fɛnnɛ,

\par }{\Q mi jate mi yaa ye saga.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye go shɔfɔ we, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi le, lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ye wele, mi yɛn na ye piin paa yarilire sunkanŋgaga yɛn, ŋga ki maa yarilire ti suun nari pire ti woo,

\par }{\Q ŋga ki yɛn fɔnŋgɔ, ma pye ŋgangala ni, ŋgele ke yɔnrɔ ti yɛn ma tanla.

\par }{\Q Ye yaa ka yanwira ti walagi mberi yaari,

\par }{\Q mbe tinndiye pe jaraga mbe pe pye paa yan waga yɛn\FTNT{†}{{\FR 41:15 }{\FR{41.15:
}}{\FT{Yɛgɛ ŋga na yarilire sunkanŋgaga ma yarilire sun mari pire ti wɔ, pa Izirayɛli woolo pe yaa ka pe juguye pe tɔngɔlɔ ma;
}}{\XT{Eza 28.27}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{16}Ye yaa kari fɛ paa yarilire yɛn, tifɛlɛgɛ ki yaa kari lɛ mbe kari ti ni,

\par }{\Q tisaga tifɛlɛgɛ ki yaa kari jaraga.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yoro wo na, ye yaa ka yɔgɔrimɔ ta Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q ye yaa kaa ye yɛɛ gbogo Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi li fanŋga na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka gbinri \newline  ŋa wì waga wi kanŋga \newline  mboo pye tɔnmɔ tara
\par }
{\Q \VS{17}Fyɔnwɔ fɛnnɛ poro naa fanŋgɔgɔ fɛnnɛ pe yɛn na tɔnmɔ lagajaa,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe woro na tɔnmɔ taa,

\par }{\Q pe yagbogolo kè waga pe na wɔgɔ ki kala na.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yaa ka pe yɔn sogo,

\par }{\Q mi ŋa Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, mi se je pe na.


\par }{\Q \VS{18}Yanwira nda tire woro wa ti go na, mi yaa ti gbaanla mbe janri mbe yiri wa ti go na mbaa fuun,

\par }{\Q mbe ti puluyo yila fuun wa yanwira gbunlundɛrɛ ti ni;

\par }{\Q mi yaa
gbinri wi kanŋga mboo pye lambaaga,

\par }{\Q mbe tara nda tì waga ti pye tɔnmɔ mbaa fuun wa ti ni.


\par }{\Q \VS{19}Mi yaa ti
sɛdiri tire mbe fi wa gbinri wi ni, naa akasiya tire ni, naa miriti tire ni konaa oliviye tire ni,

\par }{\Q mi yaa ti
sipirɛsi tire mbe fi wa tara nda tì waga ti ni, naa pɛn tire ni konaa buyisi tire ni, ti ni fuun ti yaa fi wa ja;


\par }{\Q \VS{20}jaŋgo leele pege yan pege jɛn,

\par }{\Q pe jatere pye ki na, pege kɔrɔ jɛn,

\par }{\Q fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ ko kìgi kagala ŋgele ke pye,

\par }{\Q fɔ
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi lo lìri da.


\par }{\SH Yarisunndo ti se ya yaraga ka yɔn
\par }
{\Q \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Yoro yarisunndo re, ye pan ye ye yɛɛ go sɛnrɛ ti yo!»

\par }{\Q Zhakɔbu setirige piile pe wunlunaŋa wo wì yo ma fɔ: «Ŋga ki yɛn ye yeri, yege yo!»


\par }{\Q \VS{22}Kala na li yɛn na paan wa yɛgɛ, ye pan yeli yɛgɛ yo we kan.

\par }{\Q Kagala ŋgele kè pye ma toro faa, ye ke naga we na;

\par }{\Q pa kona we yaa jatere pye ke na, mbe ŋga ki yaa pye puŋgo na ki jɛn,

\par }{\Q nakosima kagala ŋgele ke yɛn na paan goto, ye ke yo we kan.


\par }{\Q \VS{23}Kagala ŋgele ke yɛn na paan wa puŋgo na, ye ke yari we kan,

\par }{\Q pa kona we yaa ki jɛn mbe yo fɔ kaselege ko na, ye yɛn yɛngɛŋgɛlɛ kele.

\par }{\Q Ye kajɛŋgɛ nakoma kapege ka pye,

\par }{\Q jaŋgo wege yan, ki ta ki to we yɔn na.


\par }{\Q \VS{24}Ye wele, ye woro yaraga ka.

\par }{\Q Ye kapyegele ke yɛn wagafe!

\par }{\Q Ki yɛn katijaanga lere wa mbe ye wɔ paa wi yɛnŋɛlɛ yɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mì lere wa yirige wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri,

\par }{\Q wì pan ma yiri wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri;

\par }{\Q na mɛgɛ ko wi yɛn na yinri.

\par }{\Q Wi yɛn na tara teele pe tangala tɔɔrɔ ni paa joro yɛn,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na cɔrɔ fanrifɔ wi maa joro ti tangala we.


\par }{\Q \VS{26}Ambɔ wigi kagala ke yan ma ke yo maga lɛ wa faa, jaŋgo we ke jɛn?

\par }{\Q Ambɔ wìla keli ma ke sɛnrɛ yo we kan, jaŋgo we yo fɔ kaselege yi?

\par }{\Q Lere kpɛ sila ki wogo ki yo, lere kpɛ sila ki yari,

\par }{\Q lere kpɛ sila yaraga ka logo ye yeri ki wogo na.


\par }{\Q \VS{27}Ɛɛn fɔ muwi mì pye koŋgbanŋa maga yo
Siyɔn ca ki kan fɔ:

\par }{\Q «Wele, pe mbele paa paan!»

\par }{\Q Mì sɛntanra yofɔ wa torogo wa Zheruzalɛmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ma si yala, na mi ka wele, mila lere kpɛ yan;

\par }{\Q yɛrifɔ kpɛ woro wa ki yarisunndo ti sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Na mi ka yewe, ka woro wa mbe ya mbanla yɔn sogo.


\par }{\Q \VS{29}Ye wele, ti ti ni fuun ti woro yaraga ka,

\par }{\Q ti kapyegele ke yɛn wagafe.

\par }{\Q Pe tugurɔn yarisunndo ti yɛn tifɛlɛgɛ ma pye yarijagara.




\par }\Chap{42}{\SH Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee wi kala
\par }
{\SHB Yurugo koŋgbanŋga
\par }
{\Q \VerseOne{1}We Fɔ wì yo fɔ: «Na tunmbyee wi ŋa,

\par }{\Q wo ŋa mi yɛn ma tɔgɔ we;

\par }{\Q wo wi yɛn ŋa mì wɔ,

\par }{\Q wi kala li yɛn mala ndanla fɔ jɛŋgɛ.

\par }{\Q Mìlan yinnɛ li le wi ni,

\par }{\Q wi yaa kaa kasinŋge ki nari cɛngɛlɛ woolo pe na.


\par }{\Q \VS{2}Wi se ka jɔrɔgɔ, wi se kaa magala li yirige ŋgbanga;

\par }{\Q pe se kaa yogo logo wa ca nawa koŋgolo ke ni.


\par }{\Q \VS{3}Wi se ka gbagara kanŋgala na lì kunnu li kaari,

\par }{\Q wi se ka fitanla ŋa wi yɛn na finri wi figi;

\par }{\Q wi yaa kaa kiti wi kɔɔn mbaa yala kaselege ki ni.


\par }{\Q \VS{4}Wi fanŋga ki se ka kɔ wi ni, wi wire ti se ka fanla wi na,

\par }{\Q fɔ wi ka sa kasinŋge ki kan ki yeresaga ta laga tara ti na.

\par }{\Q Lɔrɔ furo tara fɛnnɛ pe yaa ka pe jigi wi taga wi
lasiri wi na\XREF{†}{{\XO 42:4 }{\XO{42.4:
}}{\XT{Mati 12.18-21}}}.»


\par }{\SH Yanwa mba pì yiri \newline  cɛngɛlɛ woolo pe kan
\par }
{\Q \VS{5}Yɛnŋɛlɛ le, Yawe Yɛnŋɛlɛ le, lo lì naayeri wi da maa sanga ma kari,

\par }{\Q ma tara ti jaraga lagapyew, ma yaara nda ti ma fi ti yirige wa ti na,

\par }{\Q ma yinwege kan tara woolo pe yeri,

\par }{\Q ma yinwege wɔnwɔn pi le mbele pe maa yanri tara ti na pe ni\XREF{†}{{\XO 42:5 }{\XO{42.5:
}}{\XT{Kapye 17.24-25}}}; lì yo fɔ:


\par }{\Q \VS{6}«Mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mɔ̀ɔ yeri, ma ta maa kasinŋge ki nari;

\par }{\Q mi yaa kɔɔn yigi kɛɛ na, mbaa wele ma na.

\par }{\Q Mi yaa kɔɔn tɛgɛ mbɔɔn pye na
yɔn finliwɛ pi lefɔ mi naa leele pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mbɔɔn pye paa yanwa yɛn cɛngɛlɛ ke kan\XREF{†}{{\XO 42:6 }{\XO{42.6:
}}{\XT{Eza 49.6; Luki 2.32; Kapye 13.47; 26.25}}},


\par }{\Q \VS{7}jaŋgo mbe fyɔɔnlɔ pe yɛngɛlɛ ke yɛngɛ,

\par }{\Q mbe kasopiile pe wɔ wa kaso wi ni,

\par }{\Q mbe mbele pe yɛn ma tɔn wa diwi ni pe tile mbe pe wɔ wa wi ni\XREF{†}{{\XO 42:7 }{\XO{42.7:
}}{\XT{Luki 4.18}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le, ko ki yɛn na mɛgɛ ye;

\par }{\Q mi se na gbɔgɔwɔ pi kan wa yɛgɛ yeri,

\par }{\Q sɔnmɔ mba pi daga paa na sɔnni, mi se ti poo kan yarisunndo tige woro yeri.


\par }{\Q \VS{9}Ye wele, kagala ŋgele kàa keli ma yo faa, kè pye ma yɔn fili;

\par }{\Q koni mi yɛn na kagala fɔnŋgɔlɔ yɛgɛ yuun ye kan,

\par }{\Q sanni ke sa pye, mi yaa ti yege jɛn.»


\par }{\SH Dunruya woolo pe ni fuun \newline  pe yaa kaa Yɛnŋɛlɛ li cew tawa \newline  pi sɔnni
\par }
{\Q \VS{10}Ye yurugo fɔnŋgɔ shɔ ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ,

\par }{\Q yaa li sɔnni fɔ wa tara ti kɔsaga ki na,

\par }{\Q yoro mbele ye maa tangaŋgala piin tɔnmɔkɔɔrɔ ti ni wa kɔgɔje wi na,

\par }{\Q naa kɔgɔje nawa yaara ti ni fuun,

\par }{\Q naa lɔgɔ furo tara to naa ti nawa fɛnnɛ pe ni.


\par }{\Q \VS{11}Gbinri wo naa cara nda wa gbinri wi ni tiri magaŋgala ke yirige mbeli sɔn,

\par }{\Q konaa Kedari cɛnlɛ woolo pe kapire ti ni.

\par }{\Q Yoro Sela waara lara woolo yaa yɔgɔrimɔ yuuro koo;

\par }{\Q ye koro wa yanwira ti go na yaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa.


\par }{\Q \VS{12}Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo,

\par }{\Q yoro lɔgɔ furo tara woolo yaa li sɔnni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na yinrigi paa maliŋgbɔɔn kotogofɔ yɛn,

\par }{\Q li yɛn nali kayaŋga ki yinrigi li yɛɛ ni paa maliŋgbɔɔn yɛn;

\par }{\Q li yɛn na malaga kɔŋgɔlɔ waa, na magaŋgbɔlɔ yinrigi,

\par }{\Q li yɛn na cew taa li juguye pe na.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kali tunŋgo \newline  ki yɔn fili
\par }
{\Q \VS{14}We Fɔ wì yo fɔ: «Mìla pyeri ma mɔ;

\par }{\Q mi sila para, mila na yɛɛ yingiwɛ jɛn.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ koni, mi yɛn na jɛɛn paa kugbɔfɔ selara ma kaa yiri wi ni we,

\par }{\Q ŋa wi wɔnwɔn pì gbɔn ma piri wi na, a wila wɔɔn na kologi.


\par }{\Q \VS{15}Mi yaa ka yanwira naa tinndiye pe tɔngɔ,

\par }{\Q mbe yan tipirige naa tige tipirige pyew ki waga;

\par }{\Q mi yaa ka gbaanla pe kanŋga mbe pe pye lawaga tara,

\par }{\Q mbe lambaara ti waga.


\par }{\Q \VS{16}Mi yaa ka ti fyɔɔnlɔ paa tanri konɔ la ni,

\par }{\Q konɔ na pee jɛn;

\par }{\Q konɔ na pee jɛn, pa mi yaa pe yɛgɛ le wa li ni.

\par }{\Q Mi yaa ka diwi wi kanŋga mboo pye yanwa wa pe yɛgɛ,

\par }{\Q mbe lara nda tì yagara yagara ti yɔn yala.

\par }{\Q Ko kagala ŋgele koro mi yaa pye;

\par }{\Q mi se ka ke yaga mbapyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}«Mbele pe ma pe jigi wi taga yarisunndo yanlɛrɛ nda pè tɛ ti na,

\par }{\Q pe yaa ka sɔngɔrɔ puŋgo ni, mbe fɛrɛ shɔ fɔ jɛŋgɛ;

\par }{\Q poro mbele pe maa ki yuun tugurɔn yarisunndo ti kan fɔ:

\par }{\Q ‹Yoro ye yɛn we yarisunndo re!› »


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe yɛn nuŋgbojiile \newline  naa fyɔɔnlɔ
\par }
{\Q \VS{18}Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Yoro nuŋgbojiile, yaa nuru!

\par }{\Q Yoro fyɔɔnlɔ, yaa wele, yaa yaan!


\par }{\Q \VS{19}Ambɔ wi yɛn fyɔɔn wo, na na tunmbyee wo ma?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn nuŋgbojili wo paa na yɛɛra pitunŋɔ ŋa mì tun wi yɛn?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn fyɔɔn wo paa ŋa wì yɛyinŋge ta wi yɛn?

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn fyɔɔn wo paa Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee wi yɛn?


\par }{\Q \VS{20}Yè yarilɛgɛrɛ yan, ɛɛn fɔ ye siri jate;

\par }{\Q ye nuŋgbogolo ke yɛn ma yɛngɛ ye na, ɛɛn fɔ yee yaraga ko ka logo.»


\par }{\Q \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma sin, ki kala na,

\par }{\Q làa pye na jaa mbe gbɔgɔwɔ kan li lasiri wi yeri, mboo tiyɔnwɔ pi naga.


\par }{\Q \VS{22}Ɛɛn fɔ Izirayɛli woolo pe mbele, leele pèle pan ma to pe na,

\par }{\Q ma pe kɛɛ yaara ti koli, ma pe san mari shɔ pe yeri.

\par }{\Q Pe ni fuun pè toori wegbɔgɔ ka ni, a kì pye pɛnɛ ma pe yigi;

\par }{\Q pàa pe yigi ma pe tɔn kaso.

\par }{\Q Pàa pe kɛɛ yaara ti koli, lere kpɛ sila ta mbe pe shɔ.

\par }{\Q Pàa pe san ma pe yarijɛndɛ ti shɔ pe yeri, ɛɛn fɔ lere kpɛ sila ta mbe yo fɔ yeri sɔngɔrɔ pe na.


\par }{\Q \VS{23}Ɛɛn fɔ ye ni, ambɔ wi yaa nuŋgbolo jan ki kagala ke yeri, mbe ke tɛgɛ wi nawa?

\par }{\Q Ambɔ wi yaa nuŋgbolo jan, mbe kagala ŋgele ke yɛn na paan wa yɛgɛ ke logo?


\par }{\Q \VS{24}Naga yɛn ma, ambɔ wi Zhakɔbu setirige piile pe kɛɛ yaara ti le mbele pè pe san mari shɔ pe yeri pe kɛɛ?

\par }{\Q Ambɔ wi pe yarijɛndɛ ti le mbele pèri koli pe kɛɛ?

\par }{\Q Naga yɛn ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo ma wi le? Lo na wè kapege pye li na we.

\par }{\Q Wee yɛnlɛ mbe tanga li konɔ li na,

\par }{\Q wee yɛnlɛ mbeli lasiri sɛnrɛ ti logo.


\par }{\Q \VS{25}Ki kala na, naŋgbanwa gbɔɔ yɛn li ni Izirayɛli woolo pe ni,

\par }{\Q a lì malaga wa pe na fɔ tipege.

\par }{\Q Ki malaga kasɔn kìla pye na sori kɛɛ ki ni fuun ki na, ɛɛn fɔ pe sila kala la kɔrɔ jɛn;

\par }{\Q ki kasɔn kìla pe sogo, ɛɛn fɔ pe sila ki kala li yigi kala.




\par }\Chap{43}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn \newline  Izirayɛli woolo pe shɔfɔ we
\par }
{\Q \VerseOne{1}Koni, Zhakɔbu setirige piile, Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì ye da,

\par }{\Q lo na lì ye gbegele yoro
Izirayɛli woolo wele,

\par }{\Q pa lì yo yɛɛn fɔ: «Yaga ka fyɛ, katugu mì ye go shɔ;

\par }{\Q muwi mì ye yeri ye mɛgɛ ki na, ye yɛn na woolo.


\par }{\Q \VS{2}Ali na ye kaa tɔnŋgbɔɔ kɔɔn mbe yiri, mi yaa pye ye ni,

\par }{\Q ali na yaga gbaan wi pari mboo kɔn mbe yiri, wi se ye li;

\par }{\Q ali na ye kaa tanri wa kasɔn ki nandogomɔ, ki se ye sogo,

\par }{\Q kasɔn yinnɛ li se ye sogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}«Katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le;

\par }{\Q muwi mi yɛn yoro Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi le, ye shɔfɔ we.

\par }{\Q Mi yaa Ezhipiti tara ti kan, ti pye ye go shɔgɔ sara,

\par }{\Q mbe
Etiyopi tara naa Seba tara ti kan ye yɔnlɔ, mbe ye shɔ.


\par }{\Q \VS{4}Kì kaa pye ye kala li yɛn ma ŋgban na ni,

\par }{\Q ye kala li yɛn ma gbɔgɔ na yeri, ye si yɛn mala ndanla,

\par }{\Q ki kala na, leele pele yɛgɛ mi yaa kan ye yɔnlɔ,

\par }{\Q mbe cɛngɛlɛ kele yɛgɛ kan mbe ye go shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}«Ki kala na, yaga ka fyɛ, katugu mi yɛn ye ni.

\par }{\Q Mi yaa ka ye setirige piile pe yirige wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, mbe pan pe ni,

\par }{\Q mbe ye yirige wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri, mbe pan mbe ye gbogolo.


\par }{\Q \VS{6}Mi yaa kaga yo yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti kan fɔ: ‹Ye pe kan na yeri,›

\par }{\Q mbege yo yɔnlɔparawa kalige kɛɛ tara ti kan fɔ: ‹Yaga ka pe yaga wa ye yɛɛ yeri naa.›

\par }{\Q Yanla pinambiile pe yirige wa taleere ti ni, pe pan,

\par }{\Q yanla sumborombiile pe yirige fɔ wa tara ti kɔsaga ki na, pe pan.


\par }{\Q \VS{7}Poro mbele fuun na mɛgɛ ki yɛn na yinri pe na,

\par }{\Q poro mbele fuun mì da paa na gbogo,

\par }{\Q poro mbele fuun mì fanri ma pe gbegele we.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo poro pe yɛn \newline  Yɛnŋɛlɛ li sɛrɛfɛnnɛ wele
\par }
{\Q \VS{8}Ye ki leele mbele pe yaga paa paan,

\par }{\Q poro mbele pe woro na yaan, ma si yala yɛngɛlɛ yɛn pe na;

\par }{\Q poro mbele pe woro na nuru, ma si yala nuŋgbogolo yɛn pe na.


\par }{\Q \VS{9}Cɛngɛlɛ ke ni fuun ke daga mbe gbogolo,

\par }{\Q leele pe ni fuun pe daga mbe pile pe yɛɛ na.

\par }{\Q Pe ni ambɔ wila ki kagala ke yan ma ke yo?

\par }{\Q Ambɔ wila kagala ŋgele kè pye ma toro faa ke sɛnrɛ yo we kan?

\par }{\Q Pe pan pe sɛrɛfɛnnɛ pe ni, pege naga fɔ tanga yɛn pe yeri;

\par }{\Q ki sɛrɛfɛnnɛ pe logo pe yeri, pege yo pege filige fɔ: «Kaselege yi.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: Yoro Izirayɛli woolo, yoro ye yɛn na sɛrɛfɛnnɛ wele;

\par }{\Q yoro ye yɛn na tunmbyeele mbele mì wɔ,

\par }{\Q jaŋgo yege jɛn; ye taga na na,

\par }{\Q ki filige ye kan fɔ muwi mi yɛn Yɛnŋɛlɛ le.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ sila pye wa na yɛgɛ,

\par }{\Q la yɛgɛ se si pan mi puŋgo na.


\par }{\Q \VS{11}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q mbe wɔ mi wo ni, shɔfɔ wa yɛgɛ woro wa naa.


\par }{\Q \VS{12}Muwi mìla ki kagala ke yo, muwi mì ye shɔ, muwi mìla ke yo ma ke naga;

\par }{\Q yarisunndo nambannda nda wa ye sɔgɔwɔ ko ka ma.

\par }{\Q Yoro ye yɛn na sɛrɛfɛnnɛ wele,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Muwi mi yɛn Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\Q \VS{13}Mi yɛn Yɛnŋɛlɛ wagati wi ni fuun ni,

\par }{\Q lere se ya yaraga ka shɔ na kɛɛ.

\par }{\Q Mi ka kala na pye, ambɔ wi mbe ya mbeli kanŋga?


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa sagafɔ \newline  torogo Izirayɛli woolo pe yeri
\par }
{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ye go shɔfɔ we, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi le, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Yoro kala na, mi yaa lere wa torogo wa Babilɔni tara malaga ni,

\par }{\Q wi sa Babilɔni tara fɛnnɛ pe tirige wi pe jan;

\par }{\Q pe yaa ka ye wa pe tɔnmɔkɔɔrɔ ti ni mbe fe,

\par }{\Q to nda pàa pye na jɔrɔgi wa ti ni nayinmɛ ni.


\par }{\Q \VS{15}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ kpoyi le,

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo dafɔ we, ye wunlunaŋa we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Faa Yawe Yɛnŋɛlɛ lo làa kologo wɔ wa kɔgɔje wi ni,

\par }{\Q ma torosaga wɔ wa tɔnŋgbɔɔ mba pi yɛn fanŋga ni pi ni.


\par }{\Q \VS{17}Lo làa malaga gbɔnwotoroye poro naa shɔnye pe yirige, ma pe torogo malaga ki na,

\par }{\Q konaa maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege naa maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe ni.

\par }{\Q Pè toori ma sinlɛ sinlɛ, pe se ka yiri naa,

\par }{\Q pè figi paa fitanla maŋga yɛn\FTNT{†}{{\FR 43:17 }{\FR{43.17:
}}{\FT{Ki laga ŋga ki yɛn na nandowo kaan Moyisi sanga wo na, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo pe shɔ Farawɔn wi kɛɛ, ma ti a pè Kɔgɔje yɛɛn wi kɔn ma yiri we (}}{\XT{Ɛki 14.1-31}}{\FT{).}}}.


\par }{\Q \VS{18}Pa lì yo yɛɛn fɔ: «Yaga kaa nawa tuun kagala ŋgele kè pye ma toro faa ke na naa,

\par }{\Q yaga kaa jatere piin faa kagala ke na naa.


\par }{\Q \VS{19}Ye wele, mi yaa kala fɔnnɔ la pye,

\par }{\Q li yɛrɛ lɛ na piin makɔ, ye woro na li yaan wi le?

\par }{\Q Mi yaa konɔ wɔ wa
gbinri wi ni,

\par }{\Q mbe ti gbaanla mbaa fuun wa lawaga tara ti ni.


\par }{\Q \VS{20}Yan woŋgaala pe yaa kaa na gbogo,

\par }{\Q poro pe yɛn dabaala poro naa kɔnrɔsogolo ye wele;

\par }{\Q katugu mi yaa ka tɔnmɔ yirige wa gbinri wi ni,

\par }{\Q mbe ti gbaanla mbaa fuun wa lawaga tara ti ni,

\par }{\Q mbe ta mbe tɔnmɔ kan na woolo pe yeri poo wɔ, poro mbele mì wɔ we.


\par }{\Q \VS{21}Leele mbele mì gbɛgɛlɛ na yɛɛ kan,

\par }{\Q pe yaa kaa na gbɔgɔwɔ wogo ki yari.»


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn \newline  na li woolo pe jɛrɛgi
\par }
{\Q \VS{22}«Konaa ki ni fuun, yoro Zhakɔbu setirige piile, ye sila na mɛgɛ ki yeri mbanla gbɔgɔ,

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo yè te na ni.


\par }{\Q \VS{23}Ye sila ye simbapiile pe wɔ na yeri
saraga sogowogo,

\par }{\Q ye sila pye na ye
saara ti woo mbaa mi gbogo;

\par }{\Q mi sila ye ŋgbanga mbe yo fɔ yaa yarikanra kaan na yeri,

\par }{\Q nakoma mbe ye te
wusuna nuwɔ taan saara wɔgɔ ni.


\par }{\Q \VS{24}Ye sila penjara wɔ mbe gbagara kanŋgirɛ nuwɔ taan woro lɔ na kan,

\par }{\Q ye sila na nawa pi yinŋgi ye yaayoro saara yanlaga lara ti ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yàa ye kapere tuguro ti taga na go na,

\par }{\Q yàa na te ye kambasinnde ti ni.


\par }{\Q \VS{25}Konaa ki ni fuun, mi jate, muwi mi yɛn na ye kapere ti kala yari ye na, na yɛɛra gbɔgɔwɔ pi kala na;

\par }{\Q mi se jatere pye ye kapere ti na naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}«Yanla nawa to ŋga mì pye ki na, we yo we yan we yɛɛ yeri;

\par }{\Q yoro jate ye para yege naga fɔ ye tanga ta.


\par }{\Q \VS{27}Ye tɛlɛ koŋgbanŋa wìla kapege pye,

\par }{\Q a ye sɛnrɛ yofɛnnɛ pè yiri ma je na na.


\par }{\Q \VS{28}Ki kala na, mìla shɛrigo gbɔgɔ kpoyi ki yɛkeele pe tifaga,

\par }{\Q ma Zhakɔbu setirige piile pe tɔngɔ, ma poro Izirayɛli woolo pe kan paa tɛgɛ pe na.»




\par }\Chap{44}{\SH Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn Yɛnŋɛlɛ \newline  na li yaa li woolo pe saga
\par }
{\Q \VerseOne{1}Koni, yoro Zhakɔbu\FTNT{†}{{\FR 44:1 }{\FR{44.1:
}}{\FT{Zhakɔbu mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ lere ŋa wi maa leele fanla;
}}{\XT{Zhenɛ 27.36; Eza 41.8; 42.23}}{\FT{.}}} setirige piile, yoro mbele na tunmbyeele,

\par }{\Q yoro
Izirayɛli woolo, yoro mbele mì wɔ, yaa nuru!


\par }{\Q \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì ye da, lo na lì ye gbegele wa ye nɔ wi lara sanni ye sa se,

\par }{\Q lo na li yɛn ye sagafɔ we, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Yaga kaa fyɛ, Zhakɔbu setirige piile yoro mbele na tunmbyeele,

\par }{\Q yoro Yeshuruni\FTNT{†}{{\FR 44:2 }{\FR{44.2:
}}{\FT{Izirayɛli woolo poro pe maa yinri fun Yeshuruni. Ki mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ mbe pye mbe sin, mbe pye tagawa ni;
}}{\XT{Dete 32.15; 33.5,26}}{\FT{.}}} woolo, yoro mbele mì wɔ we.


\par }{\Q \VS{3}Mi yaa tɔnmɔ yirige pila fuun wa tara nda tɔnmɔ woro wa ti ni,

\par }{\Q mbe laforo yirige tila fuun wa lawaga tara ti ni.

\par }{\Q Mi yaa kanla yinnɛ li tirige ye setirige piile pe na,

\par }{\Q mbe duwaw ye piile pe na.


\par }{\Q \VS{4}Pe yaa ka yiri mbe jiti paa lɔgɔ yɔn yan yɛn,

\par }{\Q paa laforo yɔn sɔli tire yɛn.


\par }{\Q \VS{5}Lere wa yaa ka yo fɔ: ‹Mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woo!›

\par }{\Q Wa yaa ka yo fɔ mi yɛn Zhakɔbu setirige pyɔ.

\par }{\Q Wa yɛgɛ yaa kaga yɔnlɔgɔ wa wi kɛɛ ki na mbe yo fɔ: ‹Mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woo!›

\par }{\Q Pe yaa kaa pe yɛɛ gbogo Izirayɛli mɛgɛ ki kala na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa \newline  Yawe Yɛnŋɛlɛ lo puŋgo na
\par }
{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo wunlunaŋa we, lo na li yɛn na pe go shoo,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Muwi mi yɛn koŋgbanŋa, muwi mi yɛn puŋgofɔ,

\par }{\Q mbe wɔ mi wo ni, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa\XREF{†}{{\XO 44:6 }{\XO{44.6:
}}{\XT{Eza 48.12; Naga 1.17; 22.13}}}.


\par }{\Q \VS{7}Ambɔ wi yɛn paa na yɛn, ki fɔ wi yiri wigi yo!

\par }{\Q Ki fɔ wi para wigi filige, wigi yɛgɛ naga na na,

\par }{\Q kagala ŋgele kè pye maga lɛ na woolo mì pe tɛgɛ wa fafafa;

\par }{\Q kagala ŋgele ke yɛn na paan konaa ŋgele ke yaa ka pye koro puŋgo na, wi ke yo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Yoro mbele na woolo, yaga ka fyɛ, yaga kaa seri fyɛrɛ ti kala na;

\par }{\Q naga yɛn ma, mi sila ki kagala ke yo ma ke naga ye na maga lɛ wa faa wi le?

\par }{\Q Yoro ye yɛn na sɛrɛfɛnnɛ wele:

\par }{\Q Naga yɛn ma, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ yɛn wa mi puŋgo na le?

\par }{\Q Walaga ka yɛgɛ woro wa, mi si ka yɛgɛ jɛn\XREF{†}{{\XO 44:8 }{\XO{44.8:
}}{\XT{Eza 17.10}}}.»


\par }{\SH Yarisunndo gbegelefɛnnɛ pe kala
\par }
{\Q \VS{9}Leele mbele pe maa yaara yanlɛrɛ ti gbegele yarisunndo, pe woro yaraga ka;

\par }{\Q pe yarisunndo nda pè gbegele, wa ti ni, ŋga ki yɔn ma wɛ ti ni fuun na, ki yɛn wagafe.

\par }{\Q Mbele pe yɛn ki yarisunndo ti sɛrɛfɛnnɛ pe woro na yaan, pee yaraga ko ka jɛn,

\par }{\Q ki kala na, pe yaa ka fɛrɛ shɔ.


\par }{\Q \VS{10}Mbe yarisunŋgo gbegele ma yɛɛ kan nakoma mbe tugurɔn yan mbe yaraga yanlɛgɛ ka gbegele,

\par }{\Q ko yaa yiŋgi yɔn lere kan, mbe sigi ta tɔnli woro ki ni?


\par }{\Q \VS{11}Wele, mbele fuun pe maa ki yarisunndo ti gbogo, pe yaa ka fɛrɛ shɔ;

\par }{\Q yarisunndo gbegelefɛnnɛ pe yɛn sɛnwee piile ko cɛ.

\par }{\Q Ki daga pe ni fuun pe pan pe gbogolo, pe ni fuun pe pan pe yere lagamɛ!

\par }{\Q Pe ni fuun pe sunndo wi yaa ka kɔn pe na, pe yaa fɛrɛ shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Fɛnlɛnaŋa wi ma tugurɔn ti kɔn mberi le wa kasɔn ki ni,

\par }{\Q mbe siri gbɔn marito ni, mbe yarisunŋgo gbegele.

\par }{\Q Wi maa ki tunŋgo ki piin wi kɛɛ fanŋga ki ni fuun ki ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ na fuŋgo kaa yigi wi fanŋga ki ma kɔ,

\par }{\Q na wii tɔnmɔ ta mbe wɔ, wi ma te.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Tire tɛfɔ wi ma mana li sanga mbe tige ki taanla,

\par }{\Q mbe sigi tuuro ti kerikeri naŋganga ni,

\par }{\Q ko puŋgo na, wi mɛɛ kotɛnɛ li lɛ mbege tɛ,

\par }{\Q wi maa ki taanla taanlayaraga ki ni, naga tɛni naga yɔn yala.

\par }{\Q Wi maga tɛ maga pye paa lere yɛn,

\par }{\Q mbege pye ki ma yiri sɛnwee kɔrɔgɔ, ma yɔn,

\par }{\Q mbe saga yerege go ka ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wi ma
sɛdiri tire ta kɔn,

\par }{\Q nakoma wi ma
sipirɛsi tire naa shɛni tire ta cɔnri, mbe to yaga ti tugbɔlɔ wa kɔlɔgɔ tire ti sɔgɔwɔ;

\par }{\Q nakosima wi ma pɛn tire ta sanri wi yɛ,

\par }{\Q tisara ti mɛɛ pan ti na mberi lɛ.


\par }{\Q \VS{15}Ko tire nuŋgba to tari sɛnwee wi ma pye kanŋgirɛ mbaa gbɛri,

\par }{\Q wi ma ta le wa kasɔn ki ni mbaa ki waga,

\par }{\Q mbe ta lɛ mbe kasɔn gbɛri, mbe yaakara ti sɔgɔ ki na.

\par }{\Q Wi ma ka gbegele mbege pye yɛnŋɛlɛ, mbaa ki gbogo,

\par }{\Q mbe ka gbegele yarisunŋgo, mbaa fɔli ki yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ki gbogo.


\par }{\Q \VS{16}Wi ma tige ki walaga pye kanŋgirɛ, mberi le kasɔn, mbe kara sɔgɔ ki na;

\par }{\Q wi ma kara ta fɔ ki na mbe ka mbe tin.

\par }{\Q Wi maa ki kasɔn ki waga fun mbe sho fɔ:

\par }{\Q «E, mi yɛn na waga jɛŋgɛ, kasɔn yinnɛ li wele!»


\par }{\Q \VS{17}Wi mɛɛ tige walaga sanŋga ki lɛ mbege gbegele yɛnŋɛlɛ la, mbege pye wi yarisunŋgo;

\par }{\Q wi maa fɔli ki yɛgɛ sɔgɔwɔ, naga gbogo.

\par }{\Q Wi maa ki yɛnri na yuun fɔ:

\par }{\Q «Na shɔ, katugu mboro ma yɛn na yɛnŋɛlɛ le!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ki leele pee kala jɛn, pee kala kɔrɔ jɛn;

\par }{\Q pe yɛngɛlɛ ke yɛn ma tɔn pe na, jaŋgo paga kaa yaan,

\par }{\Q pe jatere wi yɛn ma tɔn pe na, jaŋgo paga kaa kagala kɔrɔ jɛnni.


\par }{\Q \VS{19}Lere kpɛ woro na jatere piin wa wi nawa,

\par }{\Q nakoma mbe kajɛnmɛ ta, nakoma mbe tijinliwɛ ta mbe yo fɔ:

\par }{\Q «Mì tige ki walaga pye kanŋgirɛ mari le wa kasɔn,

\par }{\Q ma yaakara sɔgɔ ki naŋganra ti na,

\par }{\Q ma kara fɔ mari ka.

\par }{\Q Yiŋgi na mi nɛɛ yarisunŋgo tijaanga gbegele ki tige sanŋga ki ni?

\par }{\Q Yiŋgi na mbe sila fɔli ki tikɔngɔ ki yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ki gbogo?»


\par }{\Q \VS{20}Lere ŋa wi maa ki piin, wi yɛn paa lere ŋa wi maa fee cɔnrɔ puŋgo na,

\par }{\Q wi jatere ŋa wì jɔgɔ wi na, wi maa puŋgo.

\par }{\Q Wi se ya mboo yɛɛ shɔ, wi se suu yɛɛ pye fɔ:

\par }{\Q «Yaraga ŋga ki yɛn na kɛɛ, ki yɛn lere fanlayaraga.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Izirayɛli woolo \newline  pe go shɔfɔ we
\par }
{\Q \VS{21}Yoro Zhakɔbu setirige piile, yaa nawa tuun ki na;

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo, yoro ye yɛn na tunmbyeele wele.

\par }{\Q Muwi mì ye gbegele, jaŋgo ye pye na tunmbyeele;

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo, mi se fɛgɛ ye na.


\par }{\Q \VS{22}Mì ye kapere ti jogo mari wɔ wa, paa yɛgɛ ŋga na kambaaga wɔgɔ ma kaa kɔ ma wɔ wa,

\par }{\Q mì ye kajɔgɔrɔ ti jogo mari wɔ wa, paa yɛgɛ ŋga na kambaaga ma kaa kari ma wɔ wa.

\par }{\Q Ye sɔngɔrɔ ye pan na kɔrɔgɔ,

\par }{\Q katugu mì ye go shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mboro naayeri, ta yɔgɔri maa jɔrɔgi,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìgi kala na li pye!

\par }{\Q Tara ti nɔgɔna latijuro, yaa nayinmɛ yuuro koo!

\par }{\Q Yoro yanwira, yaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa,

\par }{\Q Yoro fun kɔlɔyɔ konaa tire ti ni fuun, yaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Zhakɔbu setirige piile pe go shɔ,

\par }{\Q mali gbɔgɔwɔ pi naga poro Izirayɛli woolo pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ye go shɔfɔ,

\par }{\Q lo na làa ye gbegele wa ye nɔ wi lara sanni ye sa se, lì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mi yɛn na ki kagala ŋgele ke ni fuun ke piin;

\par }{\Q mi nuŋgba muwi mì naayeri wi sanga maa jaraga,

\par }{\Q mì nuŋgba muwi mì tara ti jaraga lagapyew.


\par }{\Q \VS{25}Mi ma Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagboyoolo pe kacɛn kagala ke jɔgɔ,

\par }{\Q mbe yara sɛnyogo le jɛlɛfɛnnɛ pe yɔn;

\par }{\Q mi ma kajɛnmbɛlɛ pe sɔngɔrɔ puŋgo na,

\par }{\Q mbe pe kajɛnmɛ pi kanŋga lembigewe.


\par }{\Q \VS{26}Ɛɛn fɔ mi yɛn naga yuun naga finligi, fɔ na tunmbyee wi sɛnrɛ ti yɛn kaselege,

\par }{\Q mi yɛn nala
yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnyoro ti piin nari yɔn finli.

\par }{\Q Mi yɛn naga yuun Zheruzalɛmu ca ki wogo na fɔ: ‹Leele yaa ka cɛn wa ki ni naa,›

\par }{\Q naga yuun Zhuda tara woolo pe cara ti wogo na fɔ:

\par }{\Q ‹Pe yaa kari kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q mi yaa ka pe katara ti kan mberi yirige naa fɔnŋgɔ.›


\par }{\Q \VS{27}Mi maga yo kɔgɔje wi latijugo ki kan fɔ: ‹Waga!

\par }{\Q Mi yaa ma tɔnmɔ pi ni fuun pi waga!›


\par }{\Q \VS{28}Mi maga yo Sirusi wi kan fɔ: ‹Wi yɛn na woolo pe kɔnrifɔ.

\par }{\Q Wi yaa kanla nandanwa kagala ke ni fuun ke pye.

\par }{\Q Wi yaa ka yo fɔ pe Zheruzalɛmu ca ki kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q mbe yo fɔ pe shɛrigo gbɔgɔ ki nɔgɔ le naa fɔnŋgɔ\XREF{†}{{\XO 44:28 }{\XO{44.28:
}}{\XT{2 Kuro 36.23; Ɛsidi 1.2; Eza 41.2}}}.› »




\par }\Chap{45}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Sirusi wi wɔ \newline  ma tunŋgo kan wi yeri
\par }
{\Q \VerseOne{1}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn Sirusi wi kan, wo ŋa wi yɛn lere ŋa lì wɔ we;

\par }{\Q wo ŋa lì yigi kɛɛ na ma fanŋga le wi ni,

\par }{\Q jaŋgo mbe cɛngɛlɛ sanŋgala ke go sogo wi fanŋga ki nɔgɔ,

\par }{\Q mbe wunlumbolo pe fanŋga ki shɔ pe yeri,

\par }{\Q mbe cara ti kɔɔrɔ ti yɛngɛlɛ wi kan,

\par }{\Q tiga ka ya mbe tɔn naa\XREF{†}{{\XO 45:1 }{\XO{45.1:
}}{\XT{Eza 41.1-4}}}. Lì yo fɔ:


\par }{\Q \VS{2}«Mi jate mi yaa keli ma yɛgɛ mbaa tanri,

\par }{\Q mbe tinndiye pe yɔn yala mbe pe pye falafala,

\par }{\Q mbe tuguyɛnrɛ kɔɔrɔ ti kaari,

\par }{\Q mbe tugurɔn sɔgɔyaara ti kaari kaari.


\par }{\Q \VS{3}Mi yaa ka yarijɛndɛ nda ti yɛn ma lara ti kan ma yeri,

\par }{\Q mbe yarijɛndɛ sɔnŋgbanga woro nda ti yɛn wa larasaga ti kan ma yeri,

\par }{\Q jaŋgo maga jɛn fɔ mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mɔ̀ɔ yeri ma mɛgɛ ki na,

\par }{\Q muwi mi yɛn
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}«Na tunmbyeele, Zhakɔbu setirige piile pe kala na,

\par }{\Q poro Izirayɛli woolo mbele mì wɔ pe kala na,

\par }{\Q mɔ̀ɔ yeri ma mɛgɛ ki na,

\par }{\Q ma mɛgbɔgɔ kan ma yeri, ma sigi ta ma silan jɛn.


\par }{\Q \VS{5}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa mi puŋgo na.

\par }{\Q Mì fanŋga kan ma yeri, ma sigi ta ma silan jɛn.


\par }{\Q \VS{6}Ko pye ma, jaŋgo mbege lɛ wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ ki na mbe saga wa wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ ki na,

\par }{\Q leele pege jɛn fɔ mbe wɔ mi wo ni, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa;

\par }{\Q muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa mi puŋgo na.


\par }{\Q \VS{7}Muwi mi ma yanwa pi pye pi ma yiri,

\par }{\Q mbe diwi wi pye wi ma ye;

\par }{\Q muwi mi ma yɛyinŋge ki pye ki ma pan,

\par }{\Q mbe jɔlɔgɔ ki pye ki ma pan.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mi yɛn na ki kagala ke ni fuun ke piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Naayeri wi ti kasinŋge ki tigi ki pan paa fɔɔngɔ yɛn,

\par }{\Q kambaara ti ti kasinŋge ki pan paa tisaga yɛn;

\par }{\Q tara tiri yɔn ki yɛngɛ, jaŋgo shɔwɔ pi pan fun,

\par }{\Q kasinŋge ki fi ki pan.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mi yɛn na ki kagala ke ni fuun ke piin.»


\par }{\SH Yaara nda tì da to naa ti dafɔ
\par }
{\Q \VS{9}Lere ŋa wi maa kendige woo wi dafɔ wi ni, daŋga yɛn wi wogo,

\par }{\Q ma sigi ta mboro jate ma yɛn joro cɔgɔ wa cɔrɔ sannda ti sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Naga yɛn ma, joro ti mbe ya mbege yo cɔgɔ fanrifɔ wi kan fɔ: «Yiŋgi maa piin yɛɛn?»

\par }{\Q Nakoma «Ma tunŋgo kii pye mbe yɔn\XREF{†}{{\XO 45:9 }{\XO{45.9:
}}{\XT{Ɔrɔmu 9.20}}}.»


\par }{\Q \VS{10}Lere ŋa wi maga yo wi to wi kan fɔ: «Yiŋgi na ma sanla se?»

\par }{\Q Nakoma mbege yo wi nɔ wi kan fɔ: «Yiŋgi pyɔ ma se?»

\par }{\Q Jɔlɔgɔ yɛn wi wogo.


\par }{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi le, lo na li yɛn pe dafɔ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Naga yɛn ma, na piile pe yaa ka pye yɛgɛ ŋga na, yoro ye daga mbanla yewe ko ni wi le?

\par }{\Q Yoro ye daga mbanla kapyegele ke naga na na wi le?


\par }{\Q \VS{12}Muwi mì tara ti da,

\par }{\Q ma sɛnwee piile pe da, ma pe tɛgɛ wa ti ni.

\par }{\Q Mi jate muwi mì naayeri wi sanga maa jaraga na kɛyɛn yi ni,

\par }{\Q muwi mi yɛn naayeri wi yanwa yirigeyaara ti go na.»


\par }{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Muwi mì Sirusi wi sun maa yirige na kasinŋge pyege ki kala na;

\par }{\Q mi yaa wi koŋgolo ke ni fuun ke yɔn yala wi kan.

\par }{\Q Wi yaa kanla Zheruzalɛmu ca ki kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q mbanla woolo mbele pàa yigi ma kari pe ni pe yaga, pe sɔngɔrɔ pe pan,

\par }{\Q wi se ka go shɔgɔ sara shɔ pe yeri nakoma yarikanra.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn \newline  Izirayɛli woolo pe ni
\par }
{\Q \VS{14}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yaritara, naa
Etiyopi tara fɛnnɛ pe tɔnli wi ni,

\par }{\Q naa Seba tara fɛnnɛ mbele letitɔɔnrɔ pe ni,

\par }{\Q to ti ni fuun to yaa ka pan wa ye yeri, mbe pye ye woro.

\par }{\Q Ki cɛngɛlɛ woolo pe yaa ka taga ye puŋgo na, mbe pye mbe pɔ yɔngɔwɔ ni.

\par }{\Q Pe yaa kaa fɔli ye yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ye gbogo,

\par }{\Q mbaa ye yɛnri mbaa yuun fɔ:

\par }{\Q «Yɛnŋɛlɛ li yɛn laga yoro cɛ yeri, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa naa.

\par }{\Q Yarisunndo ti yɛn wagafe.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kaselege ko na, mboro ma yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ma lara;

\par }{\Q Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, mboro ma yɛn shɔfɔ Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Yarisunndo gbegelefɛnnɛ pè fɛrɛ shɔ, a pe go kì sogo pe na;

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛn na sɔngɔrɔ na kee fɛrɛ ti kala na.


\par }{\Q \VS{17}Ɛɛn fɔ Izirayɛli woolo poro na, pè shɔwɔ mbakɔɔ ta Yawe Yɛnŋɛlɛ lo fanŋga na.

\par }{\Q Ye se ka fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q ye se ka go sogo fɔ sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì naayeri wi da,

\par }{\Q lo nuŋgba lo li yɛn Yɛnŋɛlɛ na lì tara ti gbegele,

\par }{\Q mari gbɛgɛlɛ, mari kan yeresaga ni.

\par }{\Q Li siri da mberi yaga waga,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lìri da, jaŋgo leele mbe cɛn wa ti ni,

\par }{\Q pa lì yo yɛɛn fɔ: «Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa mi puŋgo na.


\par }{\Q \VS{19}Mi sila para larawa,

\par }{\Q mi sila para tara ti diwi laga ka ni,

\par }{\Q mi sila ki yo Zhakɔbu setirige piile pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Yaa na lagajaa wagafe!›

\par }{\Q Mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, ŋga ki yɛn ma sin ko mi maa yuun,

\par }{\Q ŋga ki yɛn kaselege ko mi maa yari.»


\par }{\SH Cɛngɛlɛ sanŋgala \newline  ke yaa ka Yɛnŋɛlɛ li jɛn
\par }
{\Q \VS{20}Yoro cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele yè koro yinwege na, ye gbogolo ye pan,

\par }{\Q ye pinlɛ ye fulo laga!

\par }{\Q Mbele pe ma pe yarisunndo tire woro ti tugo na yanri ti ni, pee kala la jɛn;

\par }{\Q pe maa yɛnri yɛnŋɛlɛ la yeri, na li se ya mbe pe shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ye ye woyoro ti yo, ye kagala ŋgele ke yɛn ye yeri ke yɛgɛ naga.

\par }{\Q Ye cɛn ye yo ye logo ye yɛɛ yeri!

\par }{\Q Ambɔ wigi kagala ŋgele kè yo maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni?

\par }{\Q Ambɔ wi ke yɛgɛ yo maga lɛ wa faa?

\par }{\Q Naga yɛn ma, mi Yawe Yɛnŋɛlɛ mi ma wi le?

\par }{\Q Mbe wɔ mi ni, yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa naa;

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa, na li yɛn ma sin, na li ma lere shɔ;

\par }{\Q mbe wɔ mi ni, la yɛgɛ woro wa naa.


\par }{\Q \VS{22}Ye kanŋga ye yɛgɛ wa na yeri, jaŋgo ye ta ye shɔ,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn fɔ wa dunruya wi kɔsaga ki na;

\par }{\Q katugu muwi mi yɛn Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q la yɛgɛ woro wa mi puŋgo na.


\par }{\Q \VS{23}Mì wugu na yɛɛra mɛgɛ ki na,

\par }{\Q sɛnsinnde ti maa yinrigi wa na yɔn,

\par }{\Q sɛnrɛ nda ti se ya mbe kanŋga, fɔ:

\par }{\Q «Sɛnwee piile pe ni fuun pe yaa ka kanŋguuro kan na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q leele pe ni fuun pe yaa kaa wungu na mɛgɛ ki na\XREF{†}{{\XO 45:23 }{\XO{45.23:
}}{\XT{Ɔrɔmu 14.11; Fili 2.10-11}}}.


\par }{\Q \VS{24}Pe yaa kaa ki yuun na wogo na fɔ:

\par }{\Q ‹Kasinŋge naa fanŋga ki maa taa Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba yeri.› »

\par }{\Q Mbele fuun pàa nawa ŋgban li ni,

\par }{\Q pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan li kɔrɔgɔ fɛrɛ ni pe na.


\par }{\Q \VS{25}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo fanŋga na, Izirayɛli setirige piile pe ni fuun pe yaa ka kasinŋge ta,

\par }{\Q konaa mbaa pe yɛɛ tanga.




\par }\Chap{46}{\SH Babilɔni tara yarisunndo kala \newline  to naa Yɛnŋɛlɛ jɛnnɛ li ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yarisunŋgo Bɛli kì kanŋguuro kan, yarisunŋgo Nebo\FTNT{†}{{\FR 46:1 }{\FR{46.1:
}}{\FT{Bɛli naa Nebo pàa pye Babilɔni tara fɛnnɛ poro yarisunndo.}}} ki fanŋga kì kɔ;

\par }{\Q pè ki yaara yanlɛrɛ ti pɔ mari taga yaayoro nda ti maa tuguro lee ta na.

\par }{\Q Yàa pye na ki yarisunndo ti tungu faa na kee ti ni,

\par }{\Q tì pye tuguro nda ti yɛn ma nugu wa yaayoro ti pɔgɔlɔ ke na, nari tege.


\par }{\Q \VS{2}Ki yarisunndo ti fanŋga kì kɔ, tì kanŋguuro kan,

\par }{\Q ti se ya mberi yɛɛ shɔ;

\par }{\Q pè to jate ti yigi kasopiile na kee ti ni tara ta yɛgɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yoro Zhakɔbu setirige piile, ye logo na yeri,

\par }{\Q yoro
Izirayɛli woolo sanmbala mbele fuun yè koro go na, ye logo na yeri.

\par }{\Q Yoro mbele mì yere ye go kala li ni maga lɛ wa ye sesanga wi ni,

\par }{\Q ma ye kala li lɛ maga lɛ wa ye sepilige ki na.


\par }{\Q \VS{4}Mi yaa koro ma ye ni fɔ sa gbɔn ye lelɛwɛ sanga wi na;

\par }{\Q mi yaa la ye sari fɔ ye yinzire ti ka sa filige.

\par }{\Q Muwi mì yere ye ni, mi yaa si yere ye ni bere;

\par }{\Q mi yaa ye go kala li lɛ mbe ye shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ye yɛn na jaa mbanla taanla ambɔ ni,

\par }{\Q mbe yo fɔ mi naa ki fɔ wi ni we yɛn ja?

\par }{\Q Ye yɛn na jaa mbanla yala ambɔ ni,

\par }{\Q mbe yo fɔ mi naa ki fɔ wi ni we yɛn nuŋgba?


\par }{\Q \VS{6}Leele pele ma tɛ ŋa wa pe bɔtɛ pile li ni wi wɔ,

\par }{\Q mbe pe warifuwe wi taanla taanlayaraga ni,

\par }{\Q pe mɛɛ tɛ gbɔnfɔ wa sara mberi kan wi yeri, mbe yo wiri gbegele pe kan yarisunŋgo,

\par }{\Q kona pe mɛɛ la fɔli ki yɛgɛ sɔgɔwɔ naga gbogo.


\par }{\Q \VS{7}Pe maga lɛ pe pajogo ki na, mbe kari ki ni,

\par }{\Q mbe saga tɛgɛ ki tɛgɛsaga, ki ma koro wa;

\par }{\Q kila ya yiri wa ki yɔnlɔ li ni.

\par }{\Q Ali na lere wa kaga yeri ŋgbanga, kila ya mbege shɔ;

\par }{\Q kila ya mbe lere shɔ mboo wɔ wa jɔlɔgɔ ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ye ye yɛɛ nawa to ki wogo ŋga ki na, ye pye lenambala!

\par }{\Q Yoro mbele yè yiri ma je, ye jatere pye jɛŋgɛ!


\par }{\Q \VS{9}Ye ye yɛɛ nawa to kagala ŋgele kè pye ma toro faa ke na,

\par }{\Q katugu muwi mi yɛn Yɛnŋɛlɛ le, Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa mi puŋgo na;

\par }{\Q muwi mi yɛn Yɛnŋɛlɛ le, la yɛgɛ woro wa paa mi yɛn.


\par }{\Q \VS{10}Kala na li yaa ka pye, mi mali yo wa li lɛsaga

\par }{\Q kagala ŋgele ke fa pye gbɛn, mì ke yo maga lɛ wa fafafa.

\par }{\Q Mì yo fɔ: «Kagala ŋgele mì kɔn ma tɛgɛ mbe pye, ke yaa yeresaga ta,

\par }{\Q mi yaa na nandanwa kala li ni fuun li pye mbeli yɔn fili.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mi yaa kara kasannjɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 46:11 }{\FR{46.11:
{\QT{Kara kasannjɛgɛ:}} Yɔn wìla pye wunlunaŋa Sirusi wi kacɛn yaraga. Mbe to tara na malaga ni mberi shɔ, Sirusi wìla pye ma wege ki pyewe pi na paa yɛgɛ ŋga na yɔn yɛn ma wege (Eza 8.8; Zhere 49.22).}}} ka yeri mbe yiri wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri,

\par }{\Q naŋa wa wi, ŋa mi yaa yeri mbe yiri fɔ taleere ta ni,

\par }{\Q wi yaa kagala ŋgele mì kɔn ma tɛgɛ mbe pye ke yɔn fili;

\par }{\Q ŋga mì yo, mi yaa ti ki pye,

\par }{\Q ŋga mì kɔn ma tɛgɛ mbe pye, mi yaa ki pye mbege yɔn fili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yoro kotoŋgbanga fɛnnɛ, ye logo na yeri,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn ma lali kasinŋge ki ni we.


\par }{\Q \VS{13}Mi yɛn na paan na kasinŋge ki ni,

\par }{\Q ki laga woro ma lali naa;

\par }{\Q mi se mɔ ye shɔwɔ pi ni naa.

\par }{\Q Mi yaa
Siyɔn ca ki shɔ,

\par }{\Q mbanla gbɔgɔwɔ yanwa pi kan Izirayɛli woolo pe yeri.




\par }\Chap{47}{\SH Babilɔni ca ki yaa to
\par }
{\Q \VerseOne{1}We Fɔ wì yo fɔ: «Yoro Babilɔni ca woolo, ye tigi ye cɛn wa taambugɔ ki ni!

\par }{\Q Ye tigi ye cɛn tara, katugu wunluwɔ jɔngɔ woro ye yeri naa, yoro Kalide tara fɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 47:1 }{\FR{47.1:
}}{\FT{Kalide tara fɛnnɛ poro nuŋgba poro pe yɛn Babilɔni woolo wele.}}} wele.

\par }{\Q Lere se kaa ye ca ki yinri naa fɔ: ‹Ca tiyɔngɔ, ca ŋga ki yɛn fɛrɛwɛ na!›


\par }{\Q \VS{2}Ye yiri ye tirara shyɛn lɛ, ye muwɛ pi tire.

\par }{\Q Ye ye gbato wi laga wa ye go ki na,

\par }{\Q ye ye deritɔnlɔgɔ ki yirige, ye ye saanra ti yirige funwa na, ye gbaan wi kɔn ye yiri.


\par }{\Q \VS{3}Pe yaa ka ye witiwaga ki yan,

\par }{\Q ye fɛrɛ laga ki yaa ka yiri funwa na.

\par }{\Q Mi yaa kanla kayaŋga ki wɔ ye ni,

\par }{\Q lere kpɛ se kanla yɛgɛ kɔn mbege pye\FTNT{†}{{\FR 47:3 }{\FR{47.3:
}}{\FT{Tunndo nda Babilɔni tara fɛnnɛ pe yaa la piin konaa tifagawa mba pe yaa ta, ti yaa pye kulolo woro.}}}.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}We go shɔfɔ pe maa wi yinri Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,

\par }{\Q Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi le.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}«Babilɔni ca woolo, ye cɛn ye koro ye pyeri,

\par }{\Q ye ye wa diwi wi ni ye lara;

\par }{\Q pe se kaa ye yinri naa cɛngɛlɛ ke wunluwɔ ca.


\par }{\Q \VS{6}Mìla nawa ŋgban na woolo pe ni fɔ jɛŋgɛ,

\par }{\Q poro mbele pe yɛn na kɔrɔgɔ ye, mìla pe tifaga,

\par }{\Q ma pe le ye kɛɛ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ye sila pe yinriwɛ ta,

\par }{\Q yàa jɔlɔgɔ gbɔgɔ taga lelɛɛlɛ pe na.


\par }{\Q \VS{7}Yàa pye na yuun fɔ: ‹We ca ki yaa koro wunluwɔ ca fɔ sanga pyew.›

\par }{\Q Ye sila ki kagala ke yigi kala,

\par }{\Q ki yaa ka sa kɔ yɛgɛ ŋga na, ye sila sɔnri ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Koni yaa nuru na yeri, yoro mbele katangala ke yɛn ma ye ndanla.

\par }{\Q Yoro mbele ye yɛn ma cɛn yɛyinŋge na pɔw, naga yuun wa ye yɛɛ nawa fɔ:

\par }{\Q ‹Woro wo na, we yɔngɔ woro wa!

\par }{\Q We se ka pye naŋgunjaala fyew,

\par }{\Q we se ka we piile pe la fyew!›


\par }{\Q \VS{9}Ki jɔlɔgɔ kagala shyɛn ke yaa gbɔn ye na yɔnlɔ nuŋgba ni, pilige nuŋgba ki ni;

\par }{\Q ye yaa ka ye piile pe la, mbe pye naŋgunjaala.

\par }{\Q Ki kagala ke yaa gbɔn ye na fɔ mbe tijanga,

\par }{\Q ye lekara kapyere to naa ki ni fuun ni, konaa ye dobodobo kapyere lɛgɛrɛ to naa ki ni fuun ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}«Yàa ye jigi wi taga ye kapere pyege ko na;

\par }{\Q yàa pye na yuun fɔ: ‹Lere kpɛ woro na we yaan!›

\par }{\Q Ye tijinliwɛ po naa ye kajɛnmɛ pì ye puŋgo.

\par }{\Q Yàa pye na ye yɛɛ piin fɔ: ‹Woro wo na, we yɔngɔ woro wa.›


\par }{\Q \VS{11}Jɔlɔgɔ ka yaa to ye na,

\par }{\Q ye se kaga yigilɔmɔ pi jɛn;

\par }{\Q jɔgɔwɔ pa yaa gbɔn ye na,

\par }{\Q ye se ka ya shɔ pi kɛɛ.

\par }{\Q Kapege ka yaa fo mbe to ye na,

\par }{\Q sanni ye saga jɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}«Ye koro yaa ye dobodobo kapyere ti piin san, konaa lekara kapyere ti ni,

\par }{\Q to nda yè ye yɛɛ kan ti tunŋgo ki yeri, maga lɛ wa ye punwɛ pi ni we.

\par }{\Q Kana ye yaa ka tɔnli ta wa ti ni,

\par }{\Q kana ti yaa ti paa fyɛ ye yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{13}Yè ye yɛɛ te wa jɛɛrɛ kapyere ti ni san!

\par }{\Q Koni mbele pe naayeri kacɛn kagala ke kɔrɔ jɛn, mbele pe maa jɛɛrɛ piin wɔnŋgɔlɔ ke kacɛn wi ni,

\par }{\Q mbele pe maa yevɔnndɔ kacɛn wi wele na kagala ŋgele kaa paan wa yɛgɛ ke yuun ye kan,

\par }{\Q poro mbe yiri pe ye shɔ san!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}«Wele, pe ni fuun pe yaa ka pye paa yan waga yɛn,

\par }{\Q ŋga kasɔn yaa ki sogo.

\par }{\Q Pe se ya mbe pe yɛɛ shɔ ki kasɔn yinnɛ li yeri.

\par }{\Q Naŋganra kasɔn ŋga lere ma yaakara sɔgɔ ki na, ko ka ma,

\par }{\Q lere ma cɛn kasɔn ŋga tanla na waga ko ka ma.


\par }{\Q \VS{15}Ye wele, yàa pye na ye yɛɛ tege mbele kala na, na kanuŋgbaŋga piin pe ni,

\par }{\Q poro mbele yàa pye na yewe, maga lɛ wa ye punwɛ pi ni,

\par }{\Q pe yaa ka pye yɛgɛ ŋga na, koyi ŋga yɛɛn;

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa ka gbɔn mbe jaraga, mbe kari pe yɛ pe yɛ.

\par }{\Q Lere kpɛ se ka ye shɔ.»




\par }\Chap{48}{\SH We Fɔ wi yɛn na kagala fɔnŋgɔlɔ \newline  kele sɛnrɛ yuun
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yaa nuru, yoro Zhakɔbu setirige piile wele,

\par }{\Q yoro mbele
Izirayɛli mɛgɛ ki yɛn ye na we,

\par }{\Q yoro mbele yè yiri wa Zhuda sege ki ni we,

\par }{\Q yoro mbele ye maa wungu Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na we,

\par }{\Q yoro mbele ye maa Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yɛnri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ye woro naga piin kaselege naa kasinŋge ni.


\par }{\Q \VS{2}Ma sigi ta ye maa ye yɛɛ gbogo na ye yɛɛ yinri ca
kpoyi ki woolo,

\par }{\Q ma ye kɛɛ ki kan Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ lo na,

\par }{\Q lo na pe maa yinri Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kagala ŋgele kè pye ma toro,

\par }{\Q mìla ke sɛnrɛ yo ma ke naga, maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni.

\par }{\Q Ki sɛnrɛ tìla yiri wa na yɔn, a mìri yo ye kan.

\par }{\Q A mì si kaa ki pye le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni,

\par }{\Q a kì pye ma ki yɛɛ yɔn fili.


\par }{\Q \VS{4}Katugu mìgi jɛn ma yo yoro Izirayɛli woolo, ye yɛn nuŋgboŋgbangala fɛnnɛ,

\par }{\Q ye yɔlɔgɔ kì sheli ye na paa tugurɔn yɛn,

\par }{\Q ye go kì liri ye na paa tugurɔn yɛn.


\par }{\Q \VS{5}Mìla ki kagala ke yo ye kan maga lɛ wa faa,

\par }{\Q mìla ke sɛnrɛ yo ye kan sanni ke sa gbɔn ye na,

\par }{\Q jaŋgo yaga kaa ki yuun mbe yo fɔ ye yarisunndo to tigi kagala ke pye,

\par }{\Q fɔ ye yaara yanlɛrɛ tire woro nakoma tuguyɛnrɛ woro to tìgi kagala ke kɔn ma ke tɛgɛ.


\par }{\Q \VS{6}Nda mì yo yeri logo, yoro jate yège yan fɔ ti ni fuun tìri yɛɛ yɔn fili,

\par }{\Q naga yɛn ma, ye se ki wogo ki yari fun wi le?

\par }{\BB \par }
{\Q Koni mi yaa ti ye kagala fɔnŋgɔlɔ sɛnrɛ logo,

\par }{\Q kagala ŋgele ke yɛn ma lara,

\par }{\Q ŋgele ye sila ke jɛn faa.


\par }{\Q \VS{7}Yiŋgɔ ko ke yaa pye, ke woro kagala ŋgele kè toro wa faa;

\par }{\Q fɔ ma pan ma gbɔn yiŋgɔ, ye fa ke sɛnrɛ logo gbɛn;

\par }{\Q jaŋgo yaga kaa ki yuun mbe yo fɔ yàa ke jɛn faa!


\par }{\Q \VS{8}Ye sila ki kagala ke sɛnrɛ logo, ye sila kala la jɛn ke wogo na,

\par }{\Q maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni, ye sila yɛnlɛ mbe logo.

\par }{\Q Mìgi jɛn ma yo ye yɛn leele fanlafɛnnɛ ko cɛ,

\par }{\Q maga lɛ wa ye sesanga wi na, pe maa ye yinri leele mbele pè yiri ma je.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɛɛn fɔ na mɛgɛ ki kala na, mìla naŋgbanwa gbɔɔ pi sogo,

\par }{\Q na gbɔgɔwɔ pi kala na, mìlan yɛɛ yigi

\par }{\Q jaŋgo mi ka ka ye tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{10}Ye wele, mì ye wa ma wele, ma ye pye fyɔngɔ fu,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kii pye paa yɛgɛ ŋga na pe ma warifuwe wi wa maa wele kasɔn ni;

\par }{\Q mì ye wa ma wele wa jɔlɔgɔ ki kasɔn ki ni.


\par }{\Q \VS{11}Mi yaa ko pye ma, na mɛgɛ ko kala na, na yɛɛra mɛgɛ ko kala na,

\par }{\Q katugu mi se yere ki na panla mɛgɛ ki jɔgɔ.

\par }{\Q Mi sanla gbɔgɔwɔ pi kan lere wa yɛgɛ yeri.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa tunŋgo kan \newline  wunlunaŋa Sirusi wi yeri
\par }
{\Q \VS{12}Yoro Zhakɔbu setirige piile, ye logo na yeri,

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo, yoro mbele mì yeri, ye logo na yeri!

\par }{\Q Muwi mi yɛn koŋgbanŋa, muwi mi yɛn puŋgofɔ\XREF{†}{{\XO 48:12 }{\XO{48.12:
}}{\XT{Eza 41.4; 44.6; Naga 1.17; 2.8; 22.13}}}.


\par }{\Q \VS{13}Na yɛɛra kɛɛ ko kì tara ti nɔgɔ ki teŋge,

\par }{\Q na kalige kɛɛ ko kì naayeri wi jaraga ma kari lagapyew;

\par }{\Q na mi kari yeri, ti ma pinlɛ ma pan.


\par }{\Q \VS{14}Ye ni fuun ye pan ye gbogolo, ye logo na yeri!

\par }{\Q Ye ni ambɔ wi keli ma ki kagala ke yo?

\par }{\Q Lere ŋa wi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla, wi yaa li nandanwa kala li pye Babilɔni tara ti na,

\par }{\Q wi yaa wi kɛɛ ki yirige poro Kalide tara fɛnnɛ pe na.


\par }{\Q \VS{15}Mi kpaw, muwi mì para, muwi mùu yeri;

\par }{\Q muwi mùu pye wì pan, wi kagala ke yaa si yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ye fulo laga na tanla, yege sɛnrɛ nda ti logo!

\par }{\Q Maga lɛ wa ki lɛsaga ki na, mii para larawa.

\par }{\Q Maga lɛ wa ki kagala ke lɛsaga ki na, mìla pye wa.

\par }{\BB \par }
{\Q Koni
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan tun mali yinnɛ li tirige na na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ye go shɔfɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi le, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q na li yɛn na ye nari ye tɔnli wo kala na,

\par }{\Q na ye yɛgɛ sinni wa konɔ na ye daga mbaa tanri li ni.


\par }{\Q \VS{18}Ndɛɛ kì pye yaa yɛnlɛ ma ye jatere wi tɛgɛ na ŋgasegele ke na,

\par }{\Q ye mbe ja yɛyinŋge ta ki pye paa gbaan yɛn mbaa fuun,

\par }{\Q kasinŋge ki jɛn na lɛgɛ ye sɔgɔwɔ paa kɔgɔje tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pi yɛn.


\par }{\Q \VS{19}Ye setirige piile pe jɛn na lɛgɛ paa taambugɔ ki yɛn,

\par }{\Q ye piile pe jɛn na lɛgɛ paa taayɛngɛ ki yɛn.

\par }{\Q Pe mɛgɛ ki se jɛn na kɔ nakoma mbe tɔngɔ mbe kɔ mbe wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yaa ka yiri \newline  wa Babilɔni ca
\par }
{\Q \VS{20}Ye yiri wa Babilɔni ca ki ni, ye fe ye yiri wa poro Kalide tara fɛnnɛ pe sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Yaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa, yaa ki wogo ŋga ki yari, mbe ti lere pyew wigi logo;

\par }{\Q yege sɛnrɛ ti jaraga fɔ wa dunruya wi kɔsaga ki na,

\par }{\Q yege yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì li tunmbyeele Zhakɔbu setirige piile pe go shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Lì pe yɛgɛ sin wa
gbinri ŋa wì waga wi ni, wɔgɔ si pe yigi;

\par }{\Q lì ti tɔnmɔ janri ma yiri wa walaga ki ni,

\par }{\Q lì walaga ki jɛnw, a tɔnmɔ janri ma yiri wa ki ni\XREF{†}{{\XO 48:21 }{\XO{48.21:
}}{\XT{Ɛki 17.1-7; Nɔmbu 20.1-13}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ɛɛn fɔ lepeele pe se yɛyinŋge ta fyew.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.




\par }\Chap{49}{\SH Yurugo shyɛn wogo: \newline  Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yoro
lɔgɔ furo tara fɛnnɛ, ye logo na yeri!

\par }{\Q Yoro taleere fɛnnɛ, ye nuŋgbolo jan na yeri!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan yeri mala ta wa na nɔ wi lara,

\par }{\Q làa na mɛgɛ ki taga maga lɛ wa na sesanga wi ni\XREF{†}{{\XO 49:1 }{\XO{49.1:
}}{\XT{Zhere 1.5; Gala 1.15}}}.


\par }{\Q \VS{2}Lìlan yɔn ki pye kì tanla, paa tokobi yɔn tanga woo yɛn,

\par }{\Q lìlan lara wa li kɛɛ ki nɔgɔ.

\par }{\Q Lìlan pye paa wanla yɛn, na pèli yɔn ki wɔ,

\par }{\Q lìlan lara wa li sanŋgbɔ wi ni.


\par }{\Q \VS{3}Lìgi yo na kan fɔ: «Mboro
Izirayɛli tara, mboro ma yɛn na tunmbyee we,

\par }{\Q mboro mi yaa tɛgɛ mbanla gbɔgɔwɔ pi naga.»


\par }{\Q \VS{4}Mi wo na, a mì silan yɛɛ pye fɔ: «Mìlan yɛɛ te jaga,

\par }{\Q mìlan fanŋga kì kɔ wagafe, tɔnli fu kala na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ŋga ki daga na ni, ki yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ lo yeri,

\par }{\Q na sara wi yɛn wa Yɛnŋɛlɛ lo yeri.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Koni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì para,

\par }{\Q lo lìlan fanri maga lɛ wa na nɔ wi lara, mala pye li tunmbyee,

\par }{\Q jaŋgo mbe ti Zhakɔbu setirige piile pe sɔngɔrɔ li kɔrɔgɔ,

\par }{\Q mbe poro Izirayɛli woolo pe gbogolo wa li tanla.

\par }{\Q Mì gbɔgɔwɔ ta Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q na Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na fanŋga ye.


\par }{\Q \VS{6}Làa na pye fɔ: «Mbɔɔn pye na tunmbyee,

\par }{\Q mbe ta mbe Zhakɔbu setirige piile pe cɛnlɛ li yirige,

\par }{\Q mbe ta mbe poro Izirayɛli woolo sanmbala mbele pè koro go na pe pye pe sɔngɔrɔ pe pan,

\par }{\Q ki kɔ wo ma.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ mi yaa ma pye paa yanwa yɛn cɛngɛlɛ sanŋgala ke kan,

\par }{\Q jaŋgo na shɔwɔ kala li gbɔn fɔ wa tara ti kɔsaga ki na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pan \newline  Izirayɛli woolo pe ni
\par }
{\Q \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Izirayɛli woolo pe go shɔfɔ, ma pye pe Yɛnŋɛlɛ
kpoyi le;

\par }{\Q lere ŋa pe yɛn na tifaga,

\par }{\Q a wì pye yaritijaanga cɛngɛlɛ sanŋgala ke yɛgɛ na,

\par }{\Q ma pye fanŋga fɛnnɛ pe kulo,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na Izirayɛli woolo pe go shɔfɔ, ma pye pe Yɛnŋɛlɛ kpoyi le,

\par }{\Q pa lì yo yɛɛn wi wogo na fɔ:

\par }{\Q «Na wunlumbolo paga kɔɔn yan, pe yaa yiri mbe yere;

\par }{\Q na tara teele paga kɔɔn yan, pe yaa fɔli ma yɛgɛ sɔgɔwɔ mbɔɔn gbɔgɔ,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ li kala na,

\par }{\Q lo na li yɛn Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi na lɔ̀ɔn wɔ we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Mɔ̀ɔ yɛnrɛwɛ pi logo na wagati jɛnŋɛ wi ni,

\par }{\Q mɛɛ ma saga shɔwɔ pilige ki ni.

\par }{\Q Mi yaa lɔɔn go singi, mbɔɔn tɛgɛ ma pye
yɔn finliwɛ pi lefɔ mi naa leele pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mbe tara ti yirige naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q mbe kɔrɔgɔ tara nda tì jɔgɔ ma koro waga ti yɛɛlɛ pe na naa;


\par }{\Q \VS{9}mbege yo kasopiile pe kan fɔ: ‹Ye yiri wa kaso,›

\par }{\Q mbege yo mbele pe yɛn wa diwi wi ni pe kan fɔ: ‹Ye yiri wa diwi wi ni!›

\par }{\Q Pa kona, pe yaa kaa taa mbaa nii koŋgolo ke yɔn na,

\par }{\Q mbaa yaakara taa mbaa kaa wa tinndiye pe ni fuun pe na, paa yaayoro ŋgbelege yɛn.


\par }{\Q \VS{10}Fuŋgo se ka pe yigi naa, wɔgɔ se ka pe yigi naa,

\par }{\Q gbinri tifɛlɛgɛ tufunwɔ naa yɔnlɔ se ka pe ya naa;

\par }{\Q katugu ŋa wi yɛn na pe yinriwɛ taa, wi yaa pe yɛgɛ sin,

\par }{\Q mbe kari pe ni puluyo tɔnmɔ tanla.


\par }{\Q \VS{11}Mi yaa koŋgolo wɔ wa na yanwira ti ni fuun ti go na,

\par }{\Q mbanla koŋgbɔrɔ ti yɔn yala.


\par }{\Q \VS{12}Na woolo pe mbele paa paan ma yiri fɔ lege,

\par }{\Q pele mbele pè yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, konaa ma yiri wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri;

\par }{\Q pele mbele pe yɛn na paan ma yiri wa Sinimu tara.»


\par }{\Q \VS{13}Mboro naayeri, ta nayinmɛ kɔŋgɔlɔ waa!

\par }{\Q Mboro tara, ta yɔgɔri!

\par }{\Q Yoro yanwira, yaa nayinmɛ yuuro koo!

\par }{\Q Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn nali woolo pe kotogo ki sogo pe na,

\par }{\Q li yɛn na li woolo mbele pe yɛn tege na pe yinriwɛ taa.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li se fɛgɛ li woolo pe na
\par }
{\Q \VS{14}Siyɔn ca woolo pàa pye na yuun fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lì we wa,

\par }{\Q we Fɔ wì fɛgɛ we na.»


\par }{\Q \VS{15}Naga yɛn ma, jɛlɛ wi mbe ya mbe fɛgɛ wi pyɔ ŋa wi yɛn na wɔnri wi na, wi na le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, wi soo yɛɛra pisee wi yinriwɛ ta wi le?

\par }{\Q Ali na wi ka fɛgɛ wi na, mi wo se fɛgɛ ye na fyew.


\par }{\Q \VS{16}Wele, mboro Siyɔn ca, mɔ̀ɔ kerikeri wa na kɛndala paa tɛgɛrɛ yɛn,

\par }{\Q mbogo ŋga ki yɛn mɔɔ maga, ki yɛn na yɛgɛ sɔgɔwɔ sanga pyew.


\par }{\Q \VS{17}Ma piile pe yɛn na fee na paan,

\par }{\Q ma si yala, mbele pɔ̀ɔn tɔngɔ konaa mɔɔ jɔgɔ mɔɔ pye kataga, pe yaa kari mbe laga ma na.


\par }{\Q \VS{18}Ma yɛgɛ ki yirige ma wele mɔɔ yɛɛ maga,

\par }{\Q ma piile pe ni fuun pe yɛn na pe yɛɛ gbogolo na paan ma kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Mbege ta mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo,

\par }{\Q mì wugu fɔ ma yaa ka pe pɔ ma yɛɛ na paa fereyaara yɛn,

\par }{\Q mbɔɔn yɛɛ fere pe ni paa pijɔ fɔnŋɔ yɛn.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{19}Ma ca ŋga kì pye kataga, naa ma lara nda tì koro waga,

\par }{\Q konaa ma tara nda tì jɔgɔ ti ni,

\par }{\Q ti yaa ka kologo ma woolo pe na.

\par }{\Q Mbele pàa pye nɔɔ jogo, pe yaa ka fe mbe kari mbe laga ma na.


\par }{\Q \VS{20}Màa pye naga sɔnri mà la ma piile mbele ni,

\par }{\Q pe yaa kaa ki yuun wa ma nuŋgbolo fɔ:

\par }{\Q «Laga kì kologo we na, laga ka kan we yeri we ta we cɛn wa ki ni.»


\par }{\Q \VS{21}Kona, ma yaa kaa ma yɛɛ piin fɔ:

\par }{\Q «Ambɔ wigi piile mbele pe se na kan?

\par }{\Q Katugu mìla pye piile fu, ma pye jambasee.

\par }{\Q Pàa na yigi ma kari na ni kasopyɔ,

\par }{\Q mala purɔ ma kari na ni tara ta yɛgɛ ni.

\par }{\Q Naga yɛn ma, ambɔ wigi piile mbele pe gbegele?

\par }{\Q Mì koro na yɛ, mbele yɛɛn poro la pye se yeri?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Pa we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa na kɛɛ ki yirige mbe wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke yeri,

\par }{\Q mbanla dirapo wi yirige tara woolo pe kan.

\par }{\Q Kona, pe yaa ma pinambiile pe lɛ kɛyɛn na, mbe pan pe ni,

\par }{\Q mbɔɔn sumborombiile pe lɛ pajoro na mbe pan pe ni.


\par }{\Q \VS{23}Wunlumbolo poro pe yaa ka pye teele mbele pe yɛn ma piile pe nagafɛnnɛ,

\par }{\Q wunlunjaala poro pe yaa ka pye nɛɛlɛ mbele pe yɛn ma piile pe gbegelefɛnnɛ;

\par }{\Q pe yaa kaa fɔli ma yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbaa pe yɛrɛ ti jiile wa tara, mbaa ma gbogo,

\par }{\Q mbaa ma tɔɔrɔ gbanŋgban wi laala.

\par }{\Q Pa kona, ma yaa ki jɛn mbe yo fɔ muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q fɔ mbele pè pe jigi wi taga na na, pe se ka fɛrɛ shɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Naga yɛn ma, maliŋgbɔɔn kotogofɔ wì yaara nda koli wa malaga,

\par }{\Q ti mbe ya shɔ wi yeri le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, lewɛlɛwɛ wì lere ŋa yigi kasopyɔ, wi mbe ya shɔ wi yeri wi le?


\par }{\Q \VS{25}Ee, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Maliŋgbɔɔn kotogofɔ wì yaara nda koli wa malaga ki na, ti yaa ka shɔ wi yeri,

\par }{\Q lewɛlɛwɛ wì kasopyɔ ŋa yigi wa malaga, wi yaa ka shɔ wi yeri.

\par }{\Q Mi yaa ka malaga gbɔn ma winfɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q mbɔɔn piile pe shɔ.


\par }{\Q \VS{26}Mi yaa ka ti mbele pe yɛn nɔɔ jɔlɔ, pe pe yɛɛra wire kara ti ka;

\par }{\Q pe yaa ka pe yɛɛra kasanwa pi wɔ paa duvɛn fɔnŋɔ yɛn, fɔ wila pe yɛgɛ ki kanŋgi.

\par }{\Q Pa kona lere pyew wi yaa ki jɛn fɔ muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ma shɔfɔ we,

\par }{\Q naa ma go shɔfɔ, konaa Zhakɔbu Yɛnŋɛlɛ na fanŋga gbɔgɔfɔ.»




\par }\Chap{50}{\SH Yɛnŋɛlɛ lii je li woolo pe na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Pɔrɔgɔ jɔgɔsɛwɛ ŋa mì kan ye nɔ ŋa wi yɛn Zheruzalɛmu ca ki yeri, ma wi pɔrɔgɔ ki sa, wi yɛn se yeri?

\par }{\Q Ambɔ fɔgɔ kila pye na na, fɔ a mi ye pɛrɛ ki fɔ wi yeri kulolo mala fɔgɔ ki tɔn?

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yege jɛn ye yo fɔ pè ye pɛrɛ ye kajɔgɔrɔ to kala na;

\par }{\Q ye nɔ wi pɔrɔgɔ kì jɔgɔ, naa yè yiri ma je ki kala na.


\par }{\Q \VS{2}Naa mìla pan, yiŋgi na mi sila si lere yan?

\par }{\Q Mìla ye yeri, ɛɛn fɔ lere kpɛ sigi shɔ.

\par }{\Q Naga yɛn ma, na kɛɛ ki were ma toro mbe ye shɔ wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, fanŋga woro na ni mbe ya mbe ye shɔ wi le?

\par }{\Q Ma si yala, na mi ka gbanla nuŋgba kɔgɔje wi na, wi ma waga,

\par }{\Q mi ma gbaanla pe kanŋga ma pe pye lawaga;

\par }{\Q ŋgbanra ti ma fɔngɔ tɔnmɔ lama pi kala na,

\par }{\Q katugu wɔgɔ ki mari gbo.


\par }{\Q \VS{3}Mi ma diwi wi le wa naayeri maa fo paa paraga yɛn,

\par }{\Q mbe naayeri lara ti tɔn paa lere ma kaa jatere piriwɛn yaripɔrɔ le wi yɛɛ na we.»


\par }{\SH Yurugo taanri wogo: \newline  Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee wi kala
\par }
{\Q \VS{4}We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan naga sɛnrɛ yolɔmɔ pi ni,

\par }{\Q jaŋgo lere ŋa wi yɛn tege na, mbe ya mboo saga na sɛnyoro ti ni.

\par }{\Q Pinliwɛ nuŋgba nuŋgba pyew li mala yɛn,

\par }{\Q li mala yɛn, jaŋgo mbe nuŋgbolo jan mbaa nuru paa fɔrɔgɔfɛnnɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{5}Ee, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan nuŋgbogolo ke yɛngɛ;

\par }{\Q mii yiri mbe je, mii si sɔngɔrɔ puŋgo na.


\par }{\Q \VS{6}Mìla na pɔgɔlɔ ke kan na gbɔnfɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q mala mbatelege ki jan mbele pàa pye nala siyɔ wi kologi pe kan;

\par }{\Q mbele pàa pye nala tegele konaa na cɛnrɛ ti surugun na na,

\par }{\Q mi sila na yɛgɛ ki lara pe na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɛɛn fɔ we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan saga,

\par }{\Q ki kala na, mi sila go sogo,

\par }{\Q ki kala na, mìla na go ki sheli paa sinndɛlɛgɛ yɛn;

\par }{\Q katugu mìla ki jɛn ma yo mi se fɛrɛ shɔ.


\par }{\Q \VS{8}Ŋa wi yɛn na tanga ki kaan na yeri, wi yɛn na tanla tɔɔn;

\par }{\Q ambɔ wila jaa mbe kiti kɔn na na?

\par }{\Q Ki lerefɔ wi pan we kari wa kiti kɔnsaga.

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn na winfɔ wo?

\par }{\Q Ki lerefɔ wi yiri wi pan na mɛgɛ ni.


\par }{\Q \VS{9}Ee, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan saga,

\par }{\Q ambɔ wi mbe ya mbe kiti kɔn mboo jan na na?

\par }{\Q Na winfɛnnɛ pe ni fuun pe yaa kɔn mbe toori paa parisankɔnrɔ kɔnrɔ yɛn,

\par }{\Q fyɛnrɛ yaa ka ye pe ni mbe pe ka mbe pe kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ye ni, ambɔ wi maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ

\par }{\Q nali tunmbyee wi sɛnrɛ ti nuru?

\par }{\Q Lere o lere wi yɛn na tanri wa wɔwɔ pi ni;

\par }{\Q yanwa kpɛ si woro wi yeri wa wi konɔ li ni,

\par }{\Q wo mboo jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q wuu kɛɛ ki kan wi Yɛnŋɛlɛ lo na.


\par }{\Q \VS{11}Ɛɛn fɔ yoro mbele fuun ye yɛn na kasɔn ki muni,

\par }{\Q ma ye yɛɛ maga wangala kasɔn wogolo ni,

\par }{\Q yaa kee ye sa ye wa kasɔn ŋga yè mu ye yɛ ki ni,

\par }{\Q konaa wa ye wangala kasɔn wogolo ke sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Muwi mi yaa ti ki wogo ŋga ki gbɔn ye na,

\par }{\Q ye yaa ka sinlɛ mbe ku wa jɔlɔgɔ ki ni.




\par }\Chap{51}{\SH Yɛnŋɛlɛ li shɔwɔ pi yɛn kɔsaga fu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Yoro mbele yè taga kasinŋge ki na naga jaa, yoro mbele ye yɛn na Yawe Yɛnŋɛlɛ li laga jaa,

\par }{\Q ye logo na yeri!

\par }{\Q Pè ye tɛ ma ye wɔ walaga ŋga ni, yege walaga ki wele,

\par }{\Q pè ye tile ma ye wɔ waliwege ŋga ni, yege wele!


\par }{\Q \VS{2}Ye ye tɛlɛ Abirahamu wi wele

\par }{\Q konaa Sara ŋa wì ye se wi ni;

\par }{\Q mìla Abirahamu wi yeri sanga ŋa ni, kìla yala pyɔ woro wi yeri,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, a mì si duwaw wi na ma setirige piile kan wi yeri\XREF{†}{{\XO 51:2 }{\XO{51.2:
}}{\XT{Zhenɛ 12.2; Dete 7.12-14}}}.»


\par }{\Q \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka
Siyɔn ca woolo pe kotogo ki sogo pe na,

\par }{\Q mbe lara nda tì jɔgɔ ma koro waga ti kotoro ti sogo ti na.

\par }{\Q Li yaa ka
gbinri wi kanŋga mboo pye paa Edɛn naŋgɔ kɔlɔgɔ ki yɛn.

\par }{\Q Nayinmɛ naa yɔgɔrimɔ yaa ka pye wa ki ni,

\par }{\Q naa Yɛnŋɛlɛ li sɔnmɔ yuuro konaa yuuro shɔgɔ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}«Yoro mbele na woolo, ye logo na yeri,

\par }{\Q yoro mbele cɛnlɛ na li yɛn na woolo, ye nuŋgbolo jan na yeri!

\par }{\Q Katugu pa
lasiri sɛnrɛ ti yaa yiri laga na yeri mbe kan ye yeri;

\par }{\Q mi yaa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ tɛgɛ, mbe ta mbe yanwa yirige cɛngɛlɛ ke kan.


\par }{\Q \VS{5}Na kasinŋge wagati wì yɔngɔ,

\par }{\Q na shɔwɔ wagati wì gbɔn makɔ;

\par }{\Q mi jate mi yaa kiti kɔn cɛngɛlɛ sanŋgala ke na,

\par }{\Q lɔgɔ furo tara woolo pe yaa ka pe jigi wi taga na na,

\par }{\Q mbe pe jigi wi taga na fanŋga ki na.


\par }{\Q \VS{6}Ye ye yɛrɛ ti yirige ye naayeri wi wele,

\par }{\Q ye ye yɛrɛ ti sogo ye tara ti wele;

\par }{\Q katugu naayeri wi yaa ka kɔ saw paa wirige yɛn,

\par }{\Q tara ti yaa ka lɛ mbe wɔ ti yɛɛ ni paa parisankɔnrɔ kɔnrɔ yɛn,

\par }{\Q tara woolo pe yaa ka ku paa tishɔnrɔ yɛn.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ shɔwɔ mba mi yɛn na kaan, pi yaa koro wa fɔ sanga pyew,

\par }{\Q na kasinŋge ki se kɔ fyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}«Yoro mbele ye yɛn ma kasinŋge ki jɛn, ye logo na yeri,

\par }{\Q yoro mbele na lasiri sɛnrɛ ti yɛn wa ye kotogo na we!

\par }{\Q Yaga ka fyɛ sɛnwee piile pe tifagawa sɛnrɛ ti yɛgɛ,

\par }{\Q ye sunndo wiga ka kɔn ye na pe tɛgɛlɛ li kala na.


\par }{\Q \VS{8}Yaawere yaa ka ye pe ni, mbe pe ka paa paraga yɛn,

\par }{\Q fyɛnrɛ yaa ka pe ka paa simbasire yaripɔrɔ yɛn.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ na kasinŋge ki yaa koro wa fɔ sanga pyew;

\par }{\Q na shɔwɔ mba mi yɛn na kaan, pi yaa koro wa sanga pyew fɔ tetete.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yɛnrɛwɛ \newline  pì pe saga
\par }
{\Q \VS{9}Yɛn ma yiri, Yawe Yɛnŋɛlɛ, yɛn ma yiri, mɔɔ fanŋga ki le ma yɛɛ ni!

\par }{\Q Yɛn ma yiri paa yɛgɛ ŋga na màa pye naga piin fafafa we,

\par }{\Q wa wagati ŋa wì toro faa wi ni.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mboro ma maa yaripege Arahavu ki tɔngɔ wi le?

\par }{\Q Mboro ma maa kɔgɔje
yarifɛlɛgɛ ki gbo wi le?


\par }{\Q \VS{10}Naga yɛn ma, mboro ma maa kɔgɔje wi waga,

\par }{\Q ma latijugo tɔnŋgbɔɔ pi waga wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, mboro ma maa torosaga wɔ wa kɔgɔje wi nandogomɔ,

\par }{\Q ma woolo mbele mà pe go shɔ, ma ti a pe toro wi le\XREF{†}{{\XO 51:10 }{\XO{51.10:
}}{\XT{Ɛki 14.21}}}?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo mbele lì pe go shɔ, pa pe yaa ka sɔngɔrɔ ma;

\par }{\Q pe yaa ka pan mbe ye wa Siyɔn ca yɔgɔrimɔ yuuro ni,

\par }{\Q nayinmɛ mbakɔɔ yaa ka pye pe yeri paa wunluwɔ njala yɛn pe go na.

\par }{\Q Yɔgɔrimɔ naa nayinmɛ yaa ka pye pe yeri,

\par }{\Q yɛsanga naa jɛngɛ ki ni, ti laga yaa ka lali pe ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe daga mbaa fyɛ
\par }
{\Q \VS{12}Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Mi we, muwi mi yaa ye kotogo ki sogo ye na;

\par }{\Q yiŋgi na ye sila fyɛ sɛnwee yɛgɛ, wo ŋa wi yɛn kufɔ we?

\par }{\Q Yiŋgi na ye sila fyɛ sɛnwee pyɔ yɛgɛ, wo ŋa wi yɛn paa yan yɛn we?


\par }{\Q \VS{13}Ye pye mɛlɛ mɛɛ fɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, lo na li yɛn ye dafɔ we?

\par }{\Q Lo lì naayeri wi jaraga ma kari, ma tara ti nɔgɔ ki teŋge.

\par }{\Q Ye yɛn na fyɛ suyi ye jɔlɔfɔ wi yɛgɛ pilige pyew,

\par }{\Q fɔ wì gbɛgɛlɛ mbe pan mbe ye tɔngɔ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ye jɔlɔfɔ wi naŋgbanwa pi yɛn se koni?


\par }{\Q \VS{14}Sanni jɛnri, mbele pè pɔ ma le wa kaso, pe yaa pe wa pe koro pe yɛɛ kan;

\par }{\Q pe se koro wa kaso go ki ni mbe ku,

\par }{\Q pe se ka pe yɔnsuro ti la fun.


\par }{\Q \VS{15}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le;

\par }{\Q muwi mi ma ti kɔgɔje wi maa tinmɛ yinrigi,

\par }{\Q mbe ti wi tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun, pi maa kunlu ŋgbanga.

\par }{\Q Na mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.


\par }{\Q \VS{16}Mìlan sɛnrɛ ti le ma yɔn,

\par }{\Q mala kɛɛ yinmɛ pi tɛgɛ mɔɔ tɔn.

\par }{\Q Muwi mì naayeri wi jaraga ma kari lagapyew, ma tara ti nɔgɔ ki teŋge,

\par }{\Q maga yo Siyɔn ca fɛnnɛ pe kan fɔ: ‹Yoro ye yɛn na woolo wele.› »


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca, yɛn ma yiri
\par }
{\Q \VS{17}Yɛn ma yiri, Zheruzalɛmu ca, yɛn ma yiri,

\par }{\Q ma yiri ma yere.

\par }{\Q Yoro mbele yàa Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa wɔjɛnnɛ li shɔ li kɛɛ ma li wɔ we.

\par }{\Q Yàa li wɔ mali kɔ pew, fɔ ma saa gbɔn sinndɛɛrɛ ti na, fɔ a ye yɛgɛ kila kanŋgi.


\par }{\Q \VS{18}Pàa piile mbele fuun se,

\par }{\Q ali lere nuŋgba wo sila ta wa pe ni mbe pe yɛgɛ sin;

\par }{\Q pàa piile mbele fuun gbegele,

\par }{\Q ali lere nuŋgba wo sila ta wa pe ni mbe pe yigi kɛɛ na.


\par }{\Q \VS{19}Jɔlɔgɔ kagala shyɛnzhyɛn gbɔn ye na,

\par }{\Q koro ke yɛn tɔngɔwɔ naa jɔgɔwɔ, naa fuŋgo konaa tokobi wi ni.

\par }{\Q Ambɔ fɔ wi yaa gbele mbe ye kan?

\par }{\Q Ambɔ fɔ wi yaa ye kotogo ki sogo ye na?


\par }{\Q \VS{20}Ye piile pe fanŋga kì kɔ pe ni,

\par }{\Q pè toori, ma sinlɛ wa ca nawa koŋgolo ke ni fuun ke yɔn na,

\par }{\Q paa pe ma kaa woŋgoli yigi mɛrɛ ni we.

\par }{\Q Ko pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa gbɔɔ mba pi yɛn li ni pe ni pi kala na,

\par }{\Q konaa naa Yɛnŋɛlɛ lì yiri pe kɔrɔgɔ we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ki kala na, ye logo na yeri, yoro Zheruzalɛmu ca woolo mbele yuŋgbɔgɔrɔ ni,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛgɛ ki yɛn na kanŋgi, ma si yala duvɛn ma ye wɔ.


\par }{\Q \VS{22}Ye Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q lo na li yɛn ma yere yoro mbele li woolo ye go kala li ni, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, wɔjɛnnɛ na li yɛn ye kɛɛ,

\par }{\Q lo na li duvɛn wi maa lere yɛgɛ kanŋgi,

\par }{\Q mi yaa li shɔ ye yeri.

\par }{\Q Na naŋgbanwa wɔjɛnnɛ ye se wɔ wa li ni naa.


\par }{\Q \VS{23}Mi yaa li le ye jɔlɔfɛnnɛ pe kɛɛ;

\par }{\Q poro mbele pàa pye na ye piin fɔ:

\par }{\Q ‹Ye sinlɛ, we yaa lugu ye na, mbe ye tangala mbe toro!›

\par }{\Q Ko sanga wo ni, yàa ye pɔgɔlɔ ke pye paa tara ti yɛn,

\par }{\Q paa torokonɔ yɛn torofɛnnɛ pe kan.»




\par }\Chap{52}{\SH Zheruzalɛmu ca \newline  ki yaa ka yiri naa fɔnŋgɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yɛn ma yiri, yɛn ma yiri!

\par }{\Q Siyɔn ca, yiri ma fanŋga le ma yɛɛ ni!

\par }{\Q Mboro Zheruzalɛmu ca ŋga ki yɛn
kpoyi, ma yaripɔrɔ tiyɔnrɔ ti le ma yɛɛ na!

\par }{\Q Katugu leele mbele pee
kɛnrɛkɛnrɛ konaa leele mbele pe yɛn
fyɔngɔ ni, wo wa kpɛ se ka ye wa ma ni naa.


\par }{\Q \VS{2}Yiri ma gbanŋgban wi yangara, maa lagala ma yɛɛ na,

\par }{\Q ma pan ma cɛn wa ma cɛnsaga, mboro Zheruzalɛmu ca ye!

\par }{\Q Kulowo maŋga ŋga pè le wa ma yɔlɔgɔ, ki sanga,

\par }{\Q mboro Siyɔn ca ŋga paa sumboro yɛn.


\par }{\PP \VS{3}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Kì kaa pye pàa ye pɛrɛ sɔnŋgɔ fu na, penjara se ka sara fun mbe ye go shɔ.»

\VS{4}Katugu pa
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Maga lɛ wa faa, na woolo pàa kari wa Ezhipiti tara ma saa cɛn wa; ko puŋgo na, a Asiri tara fɛnnɛ pè si pan ma baga pe na ma pe jɔlɔ go fu.»

\VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Koni yiŋgi mi daga mbe pye? Katugu pànla woolo pe yigi ma kari pe ni kulowo ni wagafe. Mbele pè cɛn pe go na fanŋga, pe yɛn na cew tawa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa. Pe yɛn nala mɛgɛ ki jogo pilige pyew. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{6}Ki kala na, pilige ka, na woolo pe yaa kanla mɛgɛ ki jɛn. Ko pilige ko ni, pe yaa kaga jɛn fɔ muwi mì para. Mi kpaw muwi!»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa sɔngɔrɔ \newline  mbe pan wa Zheruzalɛmu ca
\par }
{\Q \VS{7}Mbele pe yɛn na paan sɛntanra ti ni mberi yo,

\par }{\Q pe panlɔmɔ pi yɛn ma yɔn wa yanwira ti na,

\par }{\Q poro mbele pe yɛn na yɛyinŋge sɛnrɛ ti yari,

\par }{\Q na yarijɛndɛ sɛntanra ti yuun,

\par }{\Q na shɔwɔ pi sɛnrɛ ti yari,

\par }{\Q naga yuun Siyɔn ca ki kan fɔ: «Ye Yɛnŋɛlɛ lo lì yɛn wunluwɔ we\FTNT{†}{{\FR 52:7 }{\FR{52.7:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo wa
}}{\XT{Ɔrɔmu 10.15}}{\FT{laga ki ni.}}}!»


\par }{\Q \VS{8}Ye ca kɔrɔsifɛnnɛ pe magaŋgala ke yɛn na yinrigi,

\par }{\Q pè pinlɛ na cew tawa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa;

\par }{\Q katugu poro jate pe yɛn naga yaan yɛnlɛ ni

\par }{\Q fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sɔngɔrɔ na paan wa Siyɔn ca.


\par }{\Q \VS{9}Zheruzalɛmu katara woolo, ye pinlɛ yaa jɔrɔgi nayinmɛ ni;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na Zheruzalɛmu ca woolo pe kotoro ti sogo pe na,

\par }{\Q li yaa Zheruzalɛmu ca ki go shɔ.


\par }{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìli yawa po naa li yɛn kpoyi yɛgɛ ŋga na ki naga cɛngɛlɛ sanŋgala ke yɛgɛ na;

\par }{\Q leele pe ni fuun pe yaa ka we Yɛnŋɛlɛ li shɔwɔ pi yan sa gbɔn fɔ wa tara ti kɔsaga ki na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo pe yirige \newline  wa Babilɔni tara
\par }
{\Q \VS{11}Yaa kee, yaa kee ye yiri laga ki laga ŋga ki ni!

\par }{\Q Yaga ka jiri fyɔngɔ yaraga ka kpɛ na.

\par }{\Q Ye yiri wa Babilɔni ca ki ni, ye ye yɛɛ pye kpoyi,

\par }{\Q yoro mbele ye maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔyaara ti lee we\XREF{†}{{\XO 52:11 }{\XO{52.11:
}}{\XT{2 Wunlu 24.13; 25.13-14}}}.


\par }{\Q \VS{12}Yaga ka yiri wa fyɛlɛgɛ na,

\par }{\Q yaga ka fe mbe yiri,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka keli ye yɛgɛ,

\par }{\Q lo na
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, li yaa ka pye ye puŋgo na.


\par }{\SH Yurugo tijɛrɛ wogo: \newline  Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee wi jɔlɔgɔ kala
\par }
{\Q \VS{13}Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Wele, na tunmbyee wi kagala ke yaa kaa yɔngɔ mbaa kee yɛgɛ,

\par }{\Q wi yɔlɔgɔ ki yaa ka yiri caw,

\par }{\Q wi yaa ka gbɔgɔwɔ ta,

\par }{\Q wi yaa ka yiri naayeri fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{14}Wìla pye fyɛrɛ yaraga lelɛgɛrɛ yeri,

\par }{\Q katugu wi yɛgɛ cɛnwɛ pìla jɔgɔ ma piri, pi sila yiri sɛnwee woo kɔrɔgɔ,

\par }{\Q wi cɛnlɔmɔ pi sila sɛnwee pyɔ woo lɛ.


\par }{\Q \VS{15}Ki kala na, wi kala lì to cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ yɔn na fun,

\par }{\Q wunlumbolo pele yaa ka pyeri dinw wi yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q katugu kala na pe fa li yɛgɛ yo pe kan faa, lo pe yaa yan.

\par }{\Q Kala na pe fa logo faa, pe yaa li kɔrɔ jɛn.»




\par }\PoetryChap{53}{\Q \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda tì yo we kan, ambɔ wi taga ti na?

\par }{\Q Ambɔ wi Yawe Yɛnŋɛlɛ li fanŋga ki jɛn\XREF{†}{{\XO 53:1 }{\XO{53.1:
}}{\XT{Zhan 12.38; Ɔrɔmu 10.16}}}?


\par }{\Q \VS{2}Wìla yiri ma lɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ paa tipile yirifɔnnɔ yɛn,

\par }{\Q paa tige niŋge yɛn, ŋga kì fi ma yiri tawara na.

\par }{\Q Tiyɔnwɔ kpɛ sila pye wi na, wi sila pye sara ni, jaŋgo leele paa wi wele;

\par }{\Q gbɔgɔwɔ kpɛ sila pye wi na mbe ti lere mbaa yɛgɛ yinrigi wi na.


\par }{\Q \VS{3}Leele pàa wi tifaga ma je wi na,

\par }{\Q wìla pye tege na, ma tara wa jɔlɔgɔ ki ni.

\par }{\Q Wìla pye lere ŋa lere kpɛ sila pye na jaa mbaa wi wele;

\par }{\Q wàa wi tifaga, we sila pye naa jate.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ma si yala, wìla we jɔlɔgɔ kagala ke lɛ we yɔnlɔ,

\par }{\Q ma we tege ki go tugo.

\par }{\Q A woro nɛɛ ki jate ma yo Yɛnŋɛlɛ lo lì jɔlɔgɔ wa wi na,

\par }{\Q maa gbɔn maa tifaga.


\par }{\Q \VS{5}Ɛɛn fɔ pàa wi furugu we kapere to kala na,

\par }{\Q pàa wi gbɔn maa tɔngɔlɔ we kajɔgɔrɔ to kala na;

\par }{\Q jɔlɔgɔ ŋga ki mbaa yɛyinŋge ki kan we yeri, kì to wo na,

\par }{\Q wi wɛlɛgɛsara to fanŋga na wè sagala.


\par }{\Q \VS{6}We ni fuun wàa puŋgo na yanri faa paa simbaala yɛn,

\par }{\Q we ni fuun nuŋgba nuŋgba wàa pye na kee we yɛɛra koŋgolo koro ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa we ni fuun we kajɔgɔrɔ tuguro ti taga wi go na\XREF{†}{{\XO 53:6 }{\XO{53.6:
}}{\XT{1 Pyɛ 2.24-25}}}.


\par }{\Q \VS{7}Pàa wi jɔlɔ fɔ tipege, a wùu yɛɛ tirige pe kan,

\par }{\Q wi suu yɔn ki yɛngɛ.

\par }{\Q Wìla pye paa simbapyɔ yɛn, ŋa pè yigi na kee wi ni wa wi gbosaga,

\par }{\Q paa sumbyɔ yɛn, ŋa wì pyeri wi sire kɔnfɛnnɛ pe kɛɛ,

\par }{\Q wi suu yɔn ki yɛngɛ.


\par }{\Q \VS{8}Pàa wi yigi fanŋga ma kiti kɔn wi na, maa yigi ma kari wi ni.

\par }{\Q Wi wagati woolo wi kala li sila wa kpɛ jori,

\par }{\Q naa pàa wi yinwege ki kɔn, maa wɔ laga dunruya wi ni weele pe sɔgɔwɔ we.

\par }{\Q Pàa wi gbo na woolo pe kapere to kala na\XREF{†}{{\XO 53:8 }{\XO{53.8:
}}{\XT{Kapye 8.32-33}}}.


\par }{\Q \VS{9}Pàa wi le wa lepeele pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q wi kuŋgɔlɔ, pàa saa wi gboo wi le wa penjagbɔrɔ fɛnnɛ pe gboolo pe lesaga ki ni;

\par }{\Q ma si yala, wi sila lewɛlɛwɛ kapyege kpɛ pye,

\par }{\Q lefanlaga sɛnrɛ kpɛ sila yiri wa wi yɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ kìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla mbeli tunmbyee wi jɔlɔ, mboo tɔngɔlɔ.

\par }{\Q Wùu yɛɛ kan ma pye kapere ti kala yagawa jasaraga.

\par }{\Q Wi yaa ka setirige piile ta,

\par }{\Q mbe yinwetɔnlɔgɔ ta;

\par }{\Q wi yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li pye mbeli yɔn fili.


\par }{\Q \VS{11}Wi jɔlɔgɔ gbɔgɔ ko puŋgo na, wi yaa yinwetanga ta fɔ kuu yɛnlɛ tin.

\par }{\Q Naa lelɛgɛrɛ yaa kaa jɛn,

\par }{\Q ki kala na, na tunmbyee sinŋɛ wi yaa ka ki leele pe jate lesinmbele,

\par }{\Q wi yaa ka yere pe kapere ti go kala li ni.


\par }{\Q \VS{12}Ki kala na, mi yaa ka wi tasaga ki kan wi yeri wa legbɔɔlɔ pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q wo naa mɛgbɔgɔ fɛnnɛ pe ni, pe yaa ka yarijɛndɛ nda tì koli ti yɛɛlɛ pe yɛɛ na;

\par }{\Q katugu wì yere ki na maa yɛɛ kan ma ku.

\par }{\Q Pòo jate kapere pyefɛnnɛ wo wa;

\par }{\Q ma si yala, wì lelɛgɛrɛ kapere tuguro lɛ,

\par }{\Q ma yɛnri kajɔgɔrɔ pyefɛnnɛ pe kan\XREF{†}{{\XO 53:12 }{\XO{53.12:
}}{\XT{Maki 15.28; Luki 22.37}}}.




\par }\Chap{54}{\SH Zheruzalɛmu ca ki yaa ka gbɔgɔwɔ ta naa
\par }
{\Q \VerseOne{1}«Mboro ŋa jambasee, ta yɔgɔri!

\par }{\Q Mboro ŋa ma fa pyɔ se mbe yan, ta nayinmɛ nii, maa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa!

\par }{\Q Katugu jɛlɛ ŋa pè wa,

\par }{\Q wi piile pe yaa ka lɛgɛ mbe wɛ jɛlɛ ŋa wì pɔri naŋa yeri wi woolo pe na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma\FTNT{†}{{\FR 54:1 }{\FR{54.1:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo fun wa Galasi sɛwɛ wi ni (}}{\XT{Gala 4.27}}{\FT{).}}}.»


\par }{\Q \VS{2}Ka taga ma
paraga go ki gbemɛ pi na,

\par }{\Q ma paraga go ki tɔnpaara ti sangala jɛŋgɛ maga gbɔgɔ,

\par }{\Q maga kaa ki sɔnŋgɔ ko jate.

\par }{\Q Ma ka taga ki pɔmanda ti titɔnlɔwɔ pi na,

\par }{\Q ma ki kankanŋgagala ke kan ke yere tiyɔngɔ.


\par }{\Q \VS{3}Katugu ma piile pe yaa ka lɛgɛ mbe jaraga mbe kari kɛɛ ki ni fuun ki na.

\par }{\Q Ma setirige piile pe yaa ka cɛngɛlɛ sanŋgala ke tara ti shɔ ke yeri mberi ta,

\par }{\Q mbe cɛn wa ma cara nda tì koro waga ti ni, mberi yin leele pe ni naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Maga ka fyɛ, katugu ma se ka fɛrɛ shɔ naa;

\par }{\Q ma jatere wiga ka piri ma na, katugu pe se kɔɔn tifaga.

\par }{\Q Fɛrɛ nda tìla ma ta ma sumborowo sanga wi ni, ma yaa ka fɛgɛ ti na;

\par }{\Q tifagawa mba màa ta ma naŋgunjagara sanga wi ni, ma se ka nawa to pi na naa.


\par }{\Q \VS{5}Katugu ma Dafɔ wo wi yaa pye ma nambɔrɔwɔ we;

\par }{\Q wi mɛgɛ koyi ŋga «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.»

\par }{\Q Ma go shɔfɔ wo wi yɛn
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi le;

\par }{\Q li mɛgɛ koyi ŋga Tara ti ni fuun Yɛnŋɛlɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn nɔɔ yinri naa,

\par }{\Q paa jɛlɛ yɛn ŋa wì pɔlɔ wi wa, a wi jatere wì piri wi na.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Ma lefɔnrɔ sanga japɔrɔwɔ ma mbe ya mboo je mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{7}Mìla ma je wagati jɛnri ni ko cɛ;

\par }{\Q ɛɛn fɔ na yinriwɛ tawa gbɔɔ pi kala na, mi yaa ma lɛ naa.


\par }{\Q \VS{8}Wa na naŋgbanwa gbɔɔ pi ni ma ni,

\par }{\Q mìla na yɛgɛ ki lara ma na wagati jɛnri ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wa na ndanlawa mba pi yɛn kɔsaga fu pi ni,

\par }{\Q mi yaa kɔɔn yinriwɛ ta naa.»

\par }{\Q Ma go shɔfɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ le, lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}«Mi yaa ki pye paa yɛgɛ ŋga na mìla ki pye Nowe\XREF{†}{{\XO 54:9 }{\XO{54.9:
}}{\XT{Zhenɛ 9.8-17}}} sanga wi ni.

\par }{\Q Mìla wugu ma yo fɔ tɔnŋgbɔɔ po pa se pan mbe tara ti li naa, paa Nowe sanga woo pi yɛn.

\par }{\Q Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, mì wugu ki na fɔ mi se ka nawa ŋgban ma ni naa,

\par }{\Q mi se ka yiri ma kɔrɔgɔ naa.


\par }{\Q \VS{10}Ali na yanwira ti ka yiri wa ti yɔngɔlɔ ke ni,

\par }{\Q ali na tinndiye paga tigile,

\par }{\Q na kagbaraga pyege ma kan ki se wɔ wa ki yɔnlɔ li ni;

\par }{\Q na yɛyinŋge
yɔn finliwɛ mba mì le ma ni, pi se kanŋga.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn nɔɔ yinriwɛ taa lo lì yo ma.»


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca \newline  ki yaa ka kanŋga fɔnŋgɔ
\par }
{\Q \VS{11}E, mboro ca ŋga ki yɛn na jɔlɔ, a tisaga tifɛlɛgɛ kɔ̀ɔn fige mɔɔ jan,

\par }{\Q lere kpɛ wo sila ta mbɔɔn kotogo ki sogo ma na.

\par }{\Q «Wele, sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro mi yaa tɛgɛ mbɔɔn kan,

\par }{\Q mbɔɔn nɔgɔ ki le
safiri sinndɛɛrɛ ni.


\par }{\Q \VS{12}Mi yaa ma naayeri mboro ti wa mberi yirige urubisi sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ni,

\par }{\Q mbe ca ki mbogo yeyɔnrɔ ti gbegele
ɛsikaribukili sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ni,

\par }{\Q mbe mboro nda ti ca ki maga maga fili ti wa sinndɛɛrɛ sɔnŋgbanga woro ni\XREF{†}{{\XO 54:12 }{\XO{54.12:
}}{\XT{Naga 21.18-21}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}«Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa ka pye ma piile pe ni fuun pe nagafɔ,

\par }{\Q ma piile pe yaa ka fɛrɛwɛ gbɔɔ ta.


\par }{\Q \VS{14}Ma yaa ka yeresaga ta yɛyinŋge ki fanga na,

\par }{\Q ma yaa ka shɔ leele pe jɔlɔgɔ ki kɛɛ;

\par }{\Q ma se kaa fyɛ yaraga ko ka kpɛ yɛgɛ,

\par }{\Q ma yaa ka shɔ sunndo kɔngɔ kagala ke kɛɛ,

\par }{\Q sunndo kɔngɔ se ka gbɔn ma na naa.


\par }{\Q \VS{15}Na lere wa ka yiri mbe to ma na malaga ni,

\par }{\Q ko se ka yiri mi yeri;

\par }{\Q lere o lere wi yaa ka yiri mbe yo wi yaa to ma na,

\par }{\Q ki fɔ wi yaa to ma yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{16}Wele, fɛnlɛnaŋa wi ma naŋganra kasɔn ki fɛ

\par }{\Q mbe maliŋgbɔnyaraga ka gbegele kala la mɛgɛ ni,

\par }{\Q muwi mì wo da.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ jɔgɔwɔ pyefɔ ŋa wi ma ki maliŋgbɔnyaraga ki jɔgɔ, muwi mì wo fun wi da.


\par }{\Q \VS{17}Maliŋgbɔnyaraga ŋga fuun pè gbegele ma mɛgɛ ni,

\par }{\Q ko ka se ka ya yaraga ka kpɛ yɔn;

\par }{\Q lere o lere ka yiri ma kɔrɔgɔ, mbe yo wi yaa kiti kɔn mboo jan ma na kiti kɔnsaga,

\par }{\Q kiti wi yaa to ko fɔ wo na.»

\par }{\Q Ko ki yaa pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele pe tasaga ye,

\par }{\Q pa mi yaa tanga ki kan pe yeri yɛɛn;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.




\par }\Chap{55}{\SH Yɛnŋɛlɛ li ma li kajɛŋgɛ ki pye \newline  we kan waga
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yoro mbele fuun wɔgɔ yɛn ye na,

\par }{\Q ye pan tɔnmɔ pi kɔrɔgɔ ye wɔ!

\par }{\Q Ali yoro mbele penjara woro ye yeri,

\par }{\Q ye pan ye lɔ ye ka.

\par }{\Q Ye pan ye duvɛn naa nɔnɔ lɔ penjara fu, penjara wɔmɔ woro wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}«Yaraga ŋga ki se ya mbe ye baro, yiŋgi na, a ye nɛɛ ye penjara ti nii wa ko ni?

\par }{\Q Yaraga ŋga ki se ya lere tin, yiŋgi na, a ye nɛɛ ye yɛɛ tege ko kala na?

\par }{\Q Yaa nuru na yeri jɛŋgɛ, pa kona ye yaa la yaakara jɛndɛ kaa,

\par }{\Q ye yaa la yaakara tanra kaa.


\par }{\Q \VS{3}Ye nuŋgbolo jan na yeri, ye pan na kɔrɔgɔ!

\par }{\Q Yaa nuru na yeri, pa ye yaa yinwege ta.

\par }{\Q Mi yaa
yɔn finliwɛ mbakɔɔ le ye ni.

\par }{\Q Kajɛŋgɛ ŋga mìla ki
yɔn fɔlɔ lɛ mbe pye Davidi wi kan, mi yaa ki pye ye kan kasinŋge ni\XREF{†}{{\XO 55:3 }{\XO{55.3:
}}{\XT{Kapye 13.34}}}.


\par }{\Q \VS{4}Wele, mìla wi pye na kapyegele ke sɛrɛfɔ wa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q maa pye cɛngɛlɛ ke yɛgɛ sinfɔ konaa ke fanŋga fɔ.


\par }{\Q \VS{5}Wele, cɛnlɛ na yee jɛn, ye yaa ka ki cɛnlɛ woolo pe yeri pe pan ye kɔrɔgɔ;

\par }{\Q cɛnlɛ na lii ye jɛn, ki cɛnlɛ woolo pe yaa ka fe mbe pan ye kɔrɔgɔ,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kala na,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li kala na,

\par }{\Q lo na lì gbɔgɔwɔ kan ye yeri we.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li ka yɔn fɔlɔ na lɛ, \newline  li ma li yɔn fili
\par }
{\Q \VS{6}«Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li lagajaa, sanga ŋa ni ye mbe ya mbeli yan we,

\par }{\Q yaa li yinri, sanga ŋa ni li yɛn ma yɔngɔ ye ni we.


\par }{\Q \VS{7}Lepee wi wɔ wa wi kombele li ni,

\par }{\Q kapege pyefɔ wuu jatere pere ti yaga;

\par }{\Q wi sɔngɔrɔ wi pan Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pa li yaa wi yinriwɛ ta;

\par }{\Q katugu li maa kapere ti kala yari lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Katugu na jatere wi woro paa ye woo wi yɛn,

\par }{\Q na koŋgolo ke woro paa ye wogolo ke yɛn.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{9}Naayeri wi yɛn ma lali tara ti ni yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa na koŋgolo ke yɛn ma lali ye wogolo ke ni ma,

\par }{\Q ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, pa na jatere wi yɛn ma lali ye woo wi ni ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}«Yɛgɛ ŋga na tisaga konaa
nɛzhi wi ni ti ma yiri wa naayeri ma pan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ tila sɔngɔrɔ mbe kari, na tii tara ti yinŋgi mberi pe,

\par }{\Q mbe ti yariluguro ti fi ti yiri,

\par }{\Q mbe yariluguro kan kɛrɛ kɔnfɔ wi yeri,

\par }{\Q konaa mbe ti ti fɛnnɛ pe ma pe yɔn suro ti ta,


\par }{\Q \VS{11}ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, sɛnrɛ nda ti ma yiri wa na yɔn pa ti yɛn ma.

\par }{\Q Tila sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ wagafe,

\par }{\Q na tii ŋga mila jaa ki pye mbege yɔn fili,

\par }{\Q na tii ŋga mìla kɔn ma tɛgɛ ki pye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}«Ee, ye yaa ka yiri wa Babilɔni tara yɔgɔrimɔ ni mbe kari,

\par }{\Q pe yaa ka keli ye yɛgɛ mbe kari ye ni yɛyinŋge na;

\par }{\Q yanwira to naa tinndiye pe ni, ti yaa kaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa wa ye yɛgɛ,

\par }{\Q yan nawa tire ti ni fuun ti yaa kaa kɛndagala gbɔɔn ye kan\FTNT{†}{{\FR 55:12 }{\FR{55.12:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yaa ka yiri wa Babɔlɔni tara, to nda ti yɛn pe juguye pe tara re, mbe sɔngɔrɔ wa pe yɛɛra tara ti ni. Ki yaa ka pye nayinmɛ konaa yɔgɔrimɔ lɛgɛrɛ ni.}}}.


\par }{\Q \VS{13}Sipirɛsi tire tiyɔnrɔ yaa ka fi wa wuuro yuguyugu wi yɔnlɔ,

\par }{\Q miriti tire wɛtipiire woro yaa ka fi wa yanpege ki yɔnlɔ;

\par }{\Q ki yaa ka gbɔgɔwɔ kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q mbe pye kacɛn ŋa wi yɛn kɔsaga fu, ŋa wi se wɔ wa wi yɔnlɔ.»




\par }{\MS SƐWƐ WI KƆNSAGA TAANRI WOGO

\par }\Chap{56}{\MR 56–66

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki yaa \newline  ka pye cɛngɛlɛ ke ni fuun wogo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Yaa tanri kaselege ki na,

\par }{\Q ŋga kì sin yaa ko piin;

\par }{\Q katugu shɔwɔ mba mi yaa ye shɔ pì gbɛrɛ pan,

\par }{\Q na kasinŋge ki yaa ki yɛɛ naga wagati ŋa ni wì yɔngɔ.


\par }{\Q \VS{2}Lere ŋa kaa tanri ŋga mìla yuun ki na,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ ŋa kaga yigi jɛŋgɛ, mbe koro mbaa tanri ki na,

\par }{\Q mbaa cɛnpilige ki cɛɛn, wiga kaa ki jogo,

\par }{\Q mbe kɛɛ wɔ kapege pyege cɛnlɛ pyew ki ni,

\par }{\Q fɛrɛwɛ yɛn ki fɔ wi woo!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nambanŋa ŋa fuun ka mara Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, wiga kaa ki jate mbe yo fɔ:

\par }{\Q «Ki woro nala kɔɔn shyɛn, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa na laga li woolo pe na!»

\par }{\Q Naŋa ŋa pè san wiga ka yo fɔ: «E, mi wo yɛn paa tiwaga yɛn!»


\par }{\Q \VS{4}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Ki nambala mbele pè san, na pe kaa na
cɛnpilige ki cɛɛn,

\par }{\Q mbaa na nandanwa kala li piin,

\par }{\Q mbe koro mbe mara na
yɔn finliwɛ pi na,


\par }{\Q \VS{5}pa mi yaa nandowo yaraga ka gbegele pe mɛgɛ ni,

\par }{\Q mbe mɛgbɔgɔ kan pe yeri wa na shɛrigo gbɔgɔ ki ni, wa na go ki nawa,

\par }{\Q mɛgɛ ŋga kì mbɔnrɔ ma wɛ pinambiile konaa sumborombiile na.

\par }{\Q Mi yaa mɛgɛ kan pe yeri, ŋga ki yɛn kɔsaga fu,

\par }{\Q mɛgɛ ŋga ki se ka kɔ mbe wɔ wa.»


\par }{\Q \VS{6}Nambanmbala mbele pe yaa ka mara Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q mbaa tunŋgo piin li kan, Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki pe ndanla,

\par }{\Q mbe pye li tunmbyeele,

\par }{\Q mbele fuun pe yaa kaa cɛnpilige ki cɛɛn, pe se kaga jɔgɔ,

\par }{\Q mbe koro mbe mara na yɔn finliwɛ pi na,


\par }{\Q \VS{7}pa mi yaa kari pe ni wa na yanwiga
kpoyi ki na,

\par }{\Q mbe yɔgɔrimɔ kan pe yeri wa na yɛnrigo ki ni.

\par }{\Q Pe
saara sogoworo to naa pe yaayoro
saara nda pe maa woo na yeri wa
saraga wɔsaga ki na,

\par }{\Q pa mi yaa yɛnlɛ ti na;

\par }{\Q katugu na go pe yaa kaa ki yinri cɛngɛlɛ ke ni fuun ke Yɛnŋɛlɛ yɛnrigo\FTNT{†}{{\FR 56:7 }{\FR{56.7:
}}{\FT{We Fɔ Zhezu wìla ki sɛnrɛ ti yo wa (}}{\XT{Mati 21.13; Maki 11.17}}{\FT{) konaa (}}{\XT{Luki 19.46}}{\FT{) lara ti ni.}}}.


\par }{\Q \VS{8}We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì
Izirayɛli woolo mbele pàa jaraga pe gbogolo,

\par }{\Q lo lì yo ma fɔ: «Na woolo mbele mì gbogolo makɔ, mi yaa pele yɛgɛ gbogolo mbe taga wa pe na.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli tara teele \newline  pe jɛrɛgi
\par }
{\Q \VS{9}Yoro yan woŋgaala ye ni fuun yaa paan,

\par }{\Q yoro yanyaara nda fuun ti yɛn wa kɔlɔgɔ ki ni, yaa paan ye ka!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Izirayɛli tara kɔrɔsifɛnnɛ pe ni fuun pè pye fyɔɔnlɔ,

\par }{\Q pee kala la kpɛ jɛn;

\par }{\Q pe yɛn paa pyɔɔnlɔ bomboolo yɛn,

\par }{\Q mbele pe se ya mbaa wɛli.

\par }{\Q Pe ma sinlɛ na wɔnlɔ, na wɔɔnrɔ wɔnlɔ;

\par }{\Q wɔnlɔwɔ po pi yɛn ma pe ndanla.


\par }{\Q \VS{11}Pe yɛn paa pyɔɔnlɔ yɛn, mbele pe yɛn mafɛ ni, paa ka mbe tin;

\par }{\Q pe yɛn
simbaala kɔnrifɛnnɛ mbele pee kala la kɔrɔ jɛn.

\par }{\Q Pe pe ni fuun pe yɛn na tanri pe yɛɛra koŋgolo koro na,

\par }{\Q pe pe ni fuun pe yɛɛra tɔnli wo pe yɛn na lagajaa\FTNT{†}{{\FR 56:11 }{\FR{56.11:
}}{\FT{Simbaala kɔnrifɛnnɛ poro pe yɛn Izirayɛli tara teele wele.}}}.


\par }{\Q \VS{12}Pe ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ye pan we sa duvɛn lagaja we wɔ,

\par }{\Q we sinmɛ wɛlɛwɛ wɔ we tin, pila we yɛrɛ ti kanŋgi;

\par }{\Q goto we nuru wege pye ma naa,

\par }{\Q katugu pi lɛgɛrɛ pi yɛn wa mbe wɔ.»




\par }\Chap{57}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li woolo pe jɛrɛgi \newline  yarisunndo ta yɛgɛ wogo na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Lesinŋɛ wi ma ku,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere kpɛ na laga wogo ki jate;

\par }{\Q lejɛnŋɛ wi ma ku ma wɔ wa,

\par }{\Q ɛɛn fɔ lere kpɛ naga kɔrɔ jɛn,

\par }{\Q mbe yo fɔ lesinŋɛ wi ma ku mbe ta mbe shɔ jɔlɔgɔ ko kɛɛ\FTNT{†}{{\FR 57:1 }{\FR{57.1:
}}{\FT{Ŋga ki yo fɔ: Lesinŋɛ wi ma ku mbe ta mbe shɔ jɔlɔgɔ ko kɛɛ, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ: Lesinŋɛ wi ma ku lepeele pe tipewe po kala na.}}}.


\par }{\Q \VS{2}Yɛyinŋge ki yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan,

\par }{\Q mbele pe yɛn na tanri wa kozinnɛ li ni,

\par }{\Q pe yaa ka sinlɛ mbaa wogo yɛyinŋge na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɛɛn fɔ yoro wo na, ye fulo laga,

\par }{\Q yoro lekaajɔ piile wele,

\par }{\Q yoro cɛnlɛ woolo mbele kɛɛnrɛ piile konaa nanjara piile.


\par }{\Q \VS{4}Ye yɛn naga lakoo ambɔ na ma?

\par }{\Q Ye yɛn na tɛgɛ ambɔ na ma, fɔ na ye ŋgayinnɛ li yinrigi nali waa?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ye woro leele mbele pe yiri ma je konaa yagboyoolo wi le?


\par }{\Q \VS{5}Nanjara la ki ma yiri ye ni wa
terebɛnti tire ti nɔgɔ

\par }{\Q konaa wa tire nda fuun ti yɛn wɛtipiire ni ti nɔgɔ;

\par }{\Q ye maa ye piile pe kɔnlɔgi na pe piin saraga,

\par }{\Q wa yanwira laforo ti ni konaa wa waliwere ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Yanwira laforo sinndɛŋgɛlɛ ŋgele kè wɔlɔgɔ, koro ye pye yarisunndo nda ye maa gbogo;

\par }{\Q koro yè pye ye yaritara re.

\par }{\Q Duvɛn saraga ŋga pe ma wo, pa ye maa ki woo ki sinndɛŋgɛlɛ ke yeri,

\par }{\Q na ye yarilire
saraga sogoworo ti woo ke yeri.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mi ŋa Yɛnŋɛlɛ, mbaa yarisunndo ti gbogo ki mbe ya mbanla kotogo ki sogo mɛlɛ na na?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ye ma saa ye sinlɛyaraga ki gbɛgɛlɛ yanwiga ŋga kì yaraga ka go na kalikalawa pi mɛgɛ ni\FTNT{†}{{\FR 57:7 }{\FR{57.7:
}}{\FT{Pe ma saa pe sinlɛyaraga ki gbɛgɛlɛ nanjara ti mɛgɛ ni. Kìla pye faa, pe kaa yarisunndo ti gbogo, pe maa nanjara ti piin wa fun. Mbaa yarisunndo ti gbogo kìla pye katijangara Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na konaa ma pye paa nanjara yɛn.}}};

\par }{\Q ye ma lugu wa ti go na, ma saa na ye
saara ti woo wa fun.


\par }{\Q \VS{8}Ye ma ye yarisunndo nandowo woro ti yanŋga wa kɔɔrɔ ti puŋgo na,

\par }{\Q konaa wa yeyɔnrɔ kɔɔrɔ tire ti na.

\par }{\Q Yè lara na na, ma ye yɛɛ pagala,

\par }{\Q ma lugu wa ye sinlɛyaraga ki na,

\par }{\Q ma ye yarisinlɛgɛ ki pyɛɛlɛ.

\par }{\Q Ye yɛn na kɛɛnlɛ jaa ye yɛɛ kan,

\par }{\Q poro mbele ki yɛn ma ye ndanla yaa sinlɛlɛ pe ni,

\par }{\Q yaa pe witiwaga ki wele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ye ma tangala tanga ma kari wa wunluŋgbɔɔ\FTNT{†}{{\FR 57:9 }{\FR{57.9:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ wunluŋgbɔɔ, ki yaa pye yarisunŋgo Molɔki ko pàa pye na yinri ma.}}} wi yeri;

\par }{\Q ye ma saa wi gbɔgɔ sinmɛ nuwɔ taan ni.

\par }{\Q Yè pitunmbolo torogo fɔ wa lege,

\par }{\Q yège pye ma, ma tigi ma kari fɔ wa
kuulo tara.


\par }{\Q \VS{10}Yè tanga fɔ ma saa te,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ye fa sho fɔ: «Ki yɛn go fu kala.»

\par }{\Q Yè fanŋga le ye yɛɛ ni naa,

\par }{\Q kì pye ma, ye fanŋga kii kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}«Kì pye ma, yaa fyɛ ambɔ yɛgɛ?

\par }{\Q Ambɔ wila fyɛrɛ waa ye na, fɔ a yànla java,

\par }{\Q ma ye jatere wi laga na na,

\par }{\Q mala kala li wɔ wa ye kotogo na?

\par }{\Q Naga yɛn ma, naa mì pyeri maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni, ko kì ti wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ko kì ti ye woro na fyɛ na yɛgɛ wi le?


\par }{\Q \VS{12}Koni, mi yaa ye kasinŋge konaa ye kapyegele ke yirige funwa na;

\par }{\Q ɛɛn fɔ ki kagala ke se yaraga ka yɔn ye kan.


\par }{\Q \VS{13}Na yaga kaa gbele mbaa sagafɔ jaa sanga ŋa ni,

\par }{\Q kona ye yarisunndo lɛgɛrɛ ti yiri ti ye shɔ!

\par }{\Q Tifɛlɛgɛ kayi ki yaa ka ti ni fuun ti lɛ mbe kari ti ni,

\par }{\Q tifɛlɛgɛ kayi ki yaa kari pɛ mbe kari ti ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ lere ŋa kaa yɛɛ karafa na na,

\par }{\Q wo yaa tara ti ta kɔrɔgɔ,

\par }{\Q na yanwiga
kpoyi ki yaa ka pye wi wogo.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo \newline  pe yinriwɛ ta
\par }
{\Q \VS{14}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Ye konɔ li wɔ, ye konɔ li wɔ, yeli yɛngɛ,

\par }{\Q ye kurugosara ti ni fuun ti wɔ wa na woolo pe konɔ li ni.»


\par }{\Q \VS{15}Katugu Yɛnŋɛlɛ na yaara ti ni fuun ti go na,

\par }{\Q lo na li cɛnsaga ki yɛn kɔsaga fu wogo,

\par }{\Q lo na li mɛgɛ ki yɛn kpoyi, lì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi yɛn ma cɛn wa naayeri lara to naa
laga kpoyi ki ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mi yɛn mbele pe yɛn tege na pe ni konaa mbele pè pe yɛɛ go sogo pe ni,

\par }{\Q jaŋgo mbe mbele pè pe yɛɛ go sogo pe yirige,

\par }{\Q mbe mbele pe yɛn tege na pe yirige.


\par }{\Q \VS{16}Mi se koro mbaa leele pe jɛrɛgi sanga pyew;

\par }{\Q nakoma mbe nawa ŋgban pe ni sanga wi ni fuun ni;

\par }{\Q na ko ka pye, sɛnwee piile mbele mì da,

\par }{\Q pe jɛn na pe yinwege wɔnwɔn pi la, mbe ku mbe wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}«Izirayɛli woolo pe yɛgɛ mbatinwɛ tipewe pi kala na,

\par }{\Q mìla nawa ŋgban pe ni, ma jɔlɔgɔ wa pe na;

\par }{\Q na naŋgbanwa gbɔɔ pi na, mìla na yɛɛ lara pe na.

\par }{\Q Konaa ki ni fuun, pàa koro mbalogombolo, na kee wa pe yɛɛra nawa jatere koŋgolo koro ni.


\par }{\Q \VS{18}Mì pe tangalɔmɔ pi yan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, mi yaa ka pe sagala;

\par }{\Q mi yaa ka keli pe yɛgɛ

\par }{\Q mbe pe kotogo ki sogo pe na;

\par }{\Q mbe pinlɛ pe woolo mbele pe yɛn yɛsanga ni pe ni.


\par }{\Q \VS{19}Mi yaa ka sɔnmɔ yuuro le wa pe yɔn paa koo.

\par }{\Q Yɛyinŋge naa yɛyinŋge mbe pye ŋa wi yɛn wa lege wi wogo, konaa ŋa wi yɛn tɔɔn wi wogo!

\par }{\Q Mi yaa ka pe sagala.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ lepeele poro yɛn paa kɔgɔje tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pi yɛn,

\par }{\Q mba pi se ya sinlɛ yɛw.

\par }{\Q Pi maa fɛnrɛgɛ konaa kayangara ti yinrigi.


\par }{\Q \VS{21}«Lepeele pe se yɛyinŋge ta fyew.»

\par }{\Q Na Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.




\par }\Chap{58}{\SH Yeŋge lege ŋga \newline  ki yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla
\par }
{\Q \VerseOne{1}We Fɔ wì yo fɔ: «Ta jɔrɔgi ŋgbanga ma yagbotirige ki ni fuun ki ni,

\par }{\Q maga ka pyeri;

\par }{\Q ma magala li yirige paa mbanlaga magala yɛn,

\par }{\Q mala woolo pe kambasinnde ti naga pe na,

\par }{\Q ma poro Zhakɔbu setirige piile pe kapere ti yo pe kan.


\par }{\Q \VS{2}Pe yɛn nala lagajaa pilige pyew,

\par }{\Q pe yɛn naga jaa mbanla koŋgolo ke jɛn;

\par }{\Q pè pe yɛɛ pye paa cɛnlɛ la yɛn, na li yɛn na tanri kasinŋge ki na,

\par }{\Q na lii je li Yɛnŋɛlɛ li kakɔnndɛgɛlɛ na li yɛn ma sin li na.

\par }{\Q Pe maa jaa mbaa pe kiti wi kɔɔn mbaa yala kasinŋge ki ni,

\par }{\Q pe maa jaa mi ŋa Yɛnŋɛlɛ mbe fulo pe tanla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}«Ɛɛn fɔ, pe maa yuun fɔ:

\par }{\Q ‹We yeŋge lege ki go ko yɛn kikiin,

\par }{\Q mbege ta ma woro na we yaan we!

\par }{\Q We yɛɛ tigiwɛn pi go ko yɛn kikiin,

\par }{\Q mbege ta ma woro naga jate we?›

\par }{\Q Kona, a mì si pe yɔn sogo ma yo fɔ:

\par }{\Q Ye yeŋge lepilige ki na, ye nandanwa kagala koro ye maa piin,

\par }{\Q ye maga ŋgban ye tunmbyeele pe ni fuun pe na.


\par }{\Q \VS{4}Wele, na yaga yeŋge ki le,

\par }{\Q kendige ye maa woo ye yɛɛ ni na maara wiin,

\par }{\Q na leele pe gbɔɔn ye kɛŋguŋgolo ke ni tipewe pi kala na;

\par }{\Q yeŋge lege cɛnlɛ ŋga yaa piin nala, ye woro naga piin na yala ki lelɔmɔ pi ni,

\par }{\Q jaŋgo ye yɛnrɛwɛ pi logo wa yɛnŋɛlɛ na.


\par }{\Q \VS{5}Naga yɛn ma, yeŋge lege cɛnlɛ ŋga ki yɛn mala ndanla pa ki yɛn yɛɛn le?

\par }{\Q Sɛnwee wi daga mboo yɛɛ tirige yɛgɛ ŋga na koyi yɛɛn wi le?

\par }{\Q Na sɛnwee wi kaa go ki sogo paa gbagara kanŋgaga yɛn,

\par }{\Q mbe jatere piriwɛn yaripɔrɔ le wi yɛɛ na,

\par }{\Q mbe sa sinlɛ wa cɔnrɔ ti ni,

\par }{\Q naga yɛn ma, ko ye maa yinri yeŋge lege wi le?

\par }{\Q Ko pilige ko mbe ya ti ye kala li Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla mɛlɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}«Yeŋge lege ŋga ki yɛn mala ndanla koyi ŋga fɔ:

\par }{\Q ‹Yè yɔngɔwɔ pi le leele mbele na ye tipewe pi kala, yoo sangala pe na,

\par }{\Q fanŋga ŋga yè taga leele pe na kila dingi pe na, yege laga pe na,

\par }{\Q leele mbele pe yɛn na jɔlɔ, ye pe wa paa kee,

\par }{\Q ye kulowo cɛnlɛ pyew pi laga leele pe go na.


\par }{\Q \VS{7}Fuŋgo yɛn mbele na, ye yaakara kan pe yeri,

\par }{\Q fyɔnwɔ fɛnnɛ mbele sinlɛsaga woro pe yeri, ye pe leŋge wa ye yinrɛ ti ni.

\par }{\Q Ye yaripɔrɔ le lere ŋa wi yɛn witiwaga wi na,

\par }{\Q yaga ka puŋgo le ye lewee yɛnlɛ wi ni\XREF{†}{{\XO 58:7 }{\XO{58.7:
}}{\XT{Mati 25.35}}}.›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Pa kona ki yaa pye yanwa, mbaa yinrigi ye kan paa pinliwɛ yɔn yɔnlɔ yɛn,

\par }{\Q pa mi yaa ye yama pi kɔ le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni;

\par }{\Q ye kasinŋge ki yaa ka pye paa ye yɛkelewe yɛn,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi yaa pye ye puŋgo na, mbaa ye kɔrɔsi.


\par }{\Q \VS{9}Pa kona yaga yeri, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ye yɔn sogo,

\par }{\Q na yaga gbele mbeli yɛnri sagawa ni, pa li yaa yo fɔ: ‹Mi ŋa!›

\par }{\BB \par }
{\Q «Na yaga jɔlɔgɔ ŋga ye yɛn na tari leele pe na ki yaga,

\par }{\Q na yaga yombɛlɛ na ye maa nari pe na konaa mbe sɛnpere nda ye maa yuun pe na ti yaga.


\par }{\Q \VS{10}Na ye kaa ye yɛɛra yaakara ta kaan mbele fuŋgo yɛn pe na pe yeri,

\par }{\Q na ye kaa mbele pe yɛn tege na pe kala li yɔngɔ,

\par }{\Q pa kona yanwa yaa yiri ye kan wa diwi wi ni;

\par }{\Q ye yembinɛ li yaa kanŋga mbe pye paa yɔnlɔ fuŋgbanga yanwa yɛn.


\par }{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa la ye yɛgɛ sinni sanga pyew,

\par }{\Q li yaa la ye kala li yɔngɔ ali wa lawaga tara ti ni,

\par }{\Q mbe fanŋga le ye ni.

\par }{\Q Ye yaa ka pye paa naŋgɔ kɛrɛ yɛn, nda ti yɛn tɔnmɔ lɛgɛrɛ laga na,

\par }{\Q paa pulugo yɛn, ŋga ki tɔnmɔ pila waga fyew.


\par }{\Q \VS{12}Pa ye woolo pe yaa ka ye katara lɛrɛ ti gbegele mberi kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q yinrɛ lɛrɛ nda ti nɔgɔ kìla le maga lɛ wa faa, ye yaa ka ki mboro ti kan mberi yirige naa.

\par }{\Q Pe yaa ka ye mɛgɛ taga mbaa ye yinri: ‹Mbogo ŋga kì jɛɛnri ki gbegelefɛnnɛ›

\par }{\Q konaa ‹koŋgolo gbegelefɛnnɛ jaŋgo tara ti pye leele cɛnsaga naa.› »


\par }{\SH Cɛnpilige ŋga \newline  ki yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla
\par }
{\Q \VS{13}«Na ye kaa
cɛnpilige ki cɛɛn ye woro naga jogo,

\par }{\Q na ye woro na kee mbe saa ye nandanwa kagala piin na pilige
kpoyi ki ni,

\par }{\Q na yaga cɛnpilige ki pye ye nandanwa pilige,

\par }{\Q na yaga gbɔgɔwɔ taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li cɛnpilige kpoyi ki na,

\par }{\Q na ye kaa ki gbogo mbe ye yɛɛra koŋgolo ke yaga wa, ye woro na tanri ye yɛɛra nandanwa kagala ke na,

\par }{\Q nakoma mbaa sɛnwara yuun,


\par }{\Q \VS{14}pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li wogo ki yaa yɔgɔrimɔ kan ye yeri,

\par }{\Q mi yaa ka ye tara ti yirige tara sannda pyew ti go na.

\par }{\Q Ye tɛlɛ Zhakɔbu wìla tara nda ta kɔrɔgɔ, mi yaa ti yeri tanwa pi li.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{59}{\SH Leele pe kapere tì fogo le \newline  poro naa Yɛnŋɛlɛ li sɔgɔwɔ pi ni
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ayoo, Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ kii were mbege kan liga ka ya mbe ye shɔ;

\par }{\Q li woro nuŋgbojili mbege kan liga ka ya mbe logo ye yeri.


\par }{\Q \VS{2}Ɛɛn fɔ ye kambasinnde to tì fogo le yoro naa ye Yɛnŋɛlɛ li sɔgɔwɔ pi ni;

\par }{\Q ye kapere to tìli yɛgɛ ki lara ye na,

\par }{\Q maga kan li se yɛnlɛ mbe logo ye yeri.


\par }{\Q \VS{3}Leele mbele yè gbo pe kasanwa pì ye kɛyɛn yi tɛgɛ
fyɔngɔ ni,

\par }{\Q ye kapere tì ye yombɛgɛlɛ ke tɛgɛ fyɔngɔ ni;

\par }{\Q ye maa yagbogolo finlɛlɛ wa ye yɔn ki ni,

\par }{\Q ye ŋgayinŋgele ke maa sɛnrɛ mbasinnde yuun kalɛgɛrɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Lere kpɛ woro na kiti wi kɔɔn kasinŋge ni,

\par }{\Q lere kpɛ woro na kiti kɔngɔ ki piin kaselege ni.

\par }{\Q Pe ma kɛɛ kan yagbogowo sɛrɛya na, na go fu sɛnrɛ yuun;

\par }{\Q pe ma tipege ki sɔnri wa pe nawa, mɛɛ kapege ki pye.


\par }{\Q \VS{5}Pe ma sinlɛ firisho jɛnrɛwɛ pi na maa jiri,

\par }{\Q mbe mɛrɛ wa paa sipee mɛrɛ yɛn.

\par }{\Q Lere ŋa ka ki wɔɔgɔ jɛnɛ la ka, wo yaa ku;

\par }{\Q lere ŋa ka ki wɔɔgɔ jɛnɛ la jiri, mɛrɛgɛ ki ma yiri wa li ni.


\par }{\Q \VS{6}Mɛrɛ nda pe ma wa paa sipee mɛrɛ yɛn, pe se ya mberi ti paraga,

\par }{\Q pe se ya mbege tɛgɛ mbe pe yɛɛ tɔn ki ni;

\par }{\Q pe kapyegele ke yɛn kapyegele tipegele,

\par }{\Q lewɛlɛwɛ kapyere to cɛ pe maa piin pe kɛyɛn yi ni.


\par }{\Q \VS{7}Pe maa fee kapege pyege ki puŋgo na,

\par }{\Q pe maa fyɛɛlɛ mbe lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wi gbo.

\par }{\Q Pe sɔnrimɔ po yɛn mbaa kapege piin,

\par }{\Q jɔgɔwɔ naa tɔngɔwɔ po pi yɛn wa pe torosara ti ni.


\par }{\Q \VS{8}Pee yɛyinŋge konɔ li jɛn,

\par }{\Q kasinŋge woro wa pe torosara ti ni;

\par }{\Q koŋgolo ŋgele kè koolo koro pe maa tanri ke na,

\par }{\Q lere o lere ka ki konɔ li lɛ, wo se yɛyinŋge ki yan yɛnlɛ ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pàa pe kapere \newline  ti jɛn ma yere ti na
\par }
{\Q \VS{9}Ko kì ti kasinŋge ki laga yɛn ma lali we ni,

\par }{\Q shɔwɔ pi se gbɔn we na.

\par }{\Q Wàa pye na yanwa pi singi,

\par }{\Q ɛɛn fɔ diwi wo cɛ wì ye.

\par }{\Q Wàa pye na lalaaga ki singi ki pan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ we yɛn na tanri wa wɔwɔ pi ni.


\par }{\Q \VS{10}We yɛn na talitali paa fyɔɔn ma kaa na talitali na mbogo ka sɔlɔgi na kee;

\par }{\Q we yɛn na talitali paa leele mbele yɛngɛlɛ woro pe na pe yɛn.

\par }{\Q We yɛn na kunrugu yɔnlɔfunŋgbanga na ma mbe yo fɔ yembinɛ wɔ;

\par }{\Q we yɛn ŋgbaanla, ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, we yɛn paa gboolo yɛn.


\par }{\Q \VS{11}We ni fuun we yɛn na kuunru paa cɛnrɛ urusiye pe yɛn;

\par }{\Q we yɛn na kɔngɔri paa keteŋgele yɛn.

\par }{\Q Wàa pye naga sɔnri Yɛnŋɛlɛ li yaa pan mbe we shɔ, ɛɛn fɔ lii we shɔ.

\par }{\Q Wàa pye naga sɔnri mbe shɔwɔ pi ta, ɛɛn fɔ pi laga lali we ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Katugu we
lasiri jɔgɔwɔ pì lɛgɛ ma yɛgɛ sɔgɔwɔ
we Fɔ,

\par }{\Q we kapere ti yɛn na we jɛrɛgi,

\par }{\Q we kajɔgɔrɔ ti yɛn we na;

\par }{\Q wè we kambasinnde ti jɛn.


\par }{\Q \VS{13}Wè pye mbalogombolo ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li fanla,

\par }{\Q wè puŋgo le we Yɛnŋɛlɛ li ni.

\par }{\Q We yɛn na lewɛlɛwɛ kapyere sɛnrɛ yuun, ma yiri ma je li na,

\par }{\Q we yɛn na yagbogowo sɛnrɛ sɔnri wa we nawa nari yuun.


\par }{\Q \VS{14}Kì pye ma, ŋga ki yɛn ma yala kì puŋgo le we ni,

\par }{\Q a kasinŋge kì laga lali we ni;

\par }{\Q kaselege kii yeresaga ta wa we katoro ti ni,

\par }{\Q ŋga ki yɛn ma sin kii yeresaga ta wa.


\par }{\Q \VS{15}Kaselege kì kɔ ma wɔ wa;

\par }{\Q lere ŋa kaa yɛɛ laga kapege ki na, pe ma wo kɛɛ yaara to koli wi yeri.

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo pe shɔ
\par }
{\Q Ŋga ki yɛn ma yala ki woro na piin,

\par }{\Q ki wogo ki Yawe Yɛnŋɛlɛ li mbɛn.


\par }{\Q \VS{16}Lìgi wele maga yan, fɔ ali lere kpɛ wo woro wa,

\par }{\Q kì to li yɔn na fɔ lere kpɛ woro wa na kasulugo piin.

\par }{\Q Kì pye ma, a li yɛɛra kɛɛ kì pye li sagawa,

\par }{\Q a li kasinŋge kì pye li kɛɛndagaserege\XREF{†}{{\XO 59:16 }{\XO{59.16:
}}{\XT{Eza 63.5}}}.


\par }{\Q \VS{17}Lì kasinŋge ki le li yɛɛ na paa malaga gbɔnderege yɛn,

\par }{\Q ma shɔwɔ pi pye paa tugurɔn njala yɛn, mali kan wa li go ki na.

\par }{\Q Lì li kayaŋga wɔmɔ pi pye paa derege yɛn, maga le li yɛɛ na,

\par }{\Q ma li lewɛlɛwɛ kapyere ti pye paa derigbɔgɔ yɛn, maga le\XREF{†}{{\XO 59:17 }{\XO{59.17:
}}{\XT{Efɛ 6.14-17; 1 Tesa 5.8}}}.


\par }{\Q \VS{18}Li yaa ka lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi kapyegele ke ni,

\par }{\Q mbe pye naŋgbanwa gbɔɔ ni li winfɛnnɛ pe ni.

\par }{\Q Li yaa ka li juguye pe sara, mbe yala ŋga ki daga pe ni ki ni,

\par }{\Q mbe
lɔgɔ fugo tara fɛnnɛ mbele wa lege pe le jɔlɔgɔ, mbe yala ŋga ki daga pe ni ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ki ka pye ma, mbege lɛ wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri, pe yaa la fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yɛgɛ,

\par }{\Q mbe sa gbɔn wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, pe yaa la fyɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yɛgɛ.

\par }{\Q Li yaa ka pan paa tɔnŋgbɔɔ yɛn, mba pi yɛn na fuun ŋgbanga,

\par }{\Q mba Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn tifɛlɛgɛ kùu wɔnrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{20}Go shɔfɔ wa yaa pan wa
Siyɔn ca;

\par }{\Q Zhakɔbu setirige piile mbele ka pe kapere ti jɛn mberi yaga, wi yaa ka poro go shɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Mi wo na,
yɔn finliwɛ mba mi yaa le pe ni, powi mba: ‹Na yinnɛ li yaa pye pe ni, na sɛnrɛ nda mì le pe yɔn, ti se ka shɔ pe yeri, ti se ka shɔ pe piile pe yeri, ti se ka shɔ pe piile poro piile pe yeri, mbege lɛ yiŋgɔ fɔ sanga pyew\FTNT{†}{{\FR 59:21 }{\FR{59.21:
}}{\FT{Ezayi wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ pi sɛnrɛ yari naa fɔnŋgɔ, paa yɛgɛ ŋga na Zheremi naa Ezekiyɛli pàa keli maga pye we (}}{\XT{Zhere 31.31-34; Eze 36.26-27}}{\FT{).}}}.› Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{60}{\SH Zheruzalɛmu ca ki yaa gbɔgɔwɔ ta
\par }
{\Q \VerseOne{1}«Zheruzalɛmu ca, yiri maa yɛngɛlɛ, katugu ma yanwa pì pan.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pi yɛn na yinrigi ma kan.


\par }{\Q \VS{2}Wele, diwi wì tara ti tɔn muŋga,

\par }{\Q diwi wɔlɔ lì ye ma cɛngɛlɛ ke yɔn tɔn;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mboro wo na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa yanwa yirige ma kan,

\par }{\Q li gbɔgɔwɔ yanwa pi yaa la yinrigi ma kan.


\par }{\Q \VS{3}Cɛngɛlɛ kele yɛgɛ yaa kaa tanri mbaa paan ma yanwa pi na,

\par }{\Q yanwa mba pila yinrigi ma kan, wunlumbolo pele yaa kaa tanri, mbaa paan wa pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}«Ma yɛgɛ ki yirige ma wele mɔɔ yɛɛ maga;

\par }{\Q pe pe ni fuun pe yɛn na pe yɛɛ gbogolo, mbe pan ma kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Ma pinambiile pè yiri fɔ lege na paan,

\par }{\Q pɔ̀ɔn sumborombiile pe lɛ pajoro na na paan pe ni.


\par }{\Q \VS{5}Na maga ka pe yan, ma nawa pi yaa yinŋgi,

\par }{\Q ma yaa la yɔgɔri fɔ sa toro ki da wi na;

\par }{\Q katugu pe yaa ka pan kɔgɔje wi nawa yarijɛndɛ ti ni ma kɔrɔgɔ,

\par }{\Q cɛngɛlɛ sanŋgala ke yarijɛndɛ ti yaa ka pan ma kɔrɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}«Yɔngɔmɛye lɛgɛrɛ yaa ka pan mbɔɔn tara ti yin,

\par }{\Q Madiyan tara naa Efa tara yɔngɔmɛye wele.

\par }{\Q Pe ni fuun pe yaa ka yiri wa Saba tara mbe pan;

\par }{\Q pe yaa ka pan tɛ naa
wusuna nuwɔ taan ni,

\par }{\Q pe yaa kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɔnmɔ kagala ke yari yuuro ni.


\par }{\Q \VS{7}Kedari tara yaayoro ŋgbeleye yi ni fuun yi yaa ka yi yɛɛ gbogolo wa ma tanla,

\par }{\Q Nebayɔti cɛnlɛ woolo pe simbapɛnɛ pe yaa ka pye ma kɛɛ na.

\par }{\Q Pe yaa ka pye
saraga sogoworo wa na
saraga wɔsaga ki na, saraga ŋga ki yɛn mala ndanla.

\par }{\Q Mi yaa na gbɔgɔwɔ yanwa pi tɛgɛ mbe gbɔgɔwɔ taga na shɛrigo gbɔgɔ ki na\FTNT{†}{{\FR 60:7 }{\FR{60.6-7:
}}{\FT{Cara nda fuun ti mɛrɛ tì yeri laga ki laga ki ni, tìla pye Larabu tara cara to ta.}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Ambɛnɛ pe yiri na toro wa naayeri paa kambaara yɛn,

\par }{\Q paa jɛndɛtuwaye yɛn, mbele pe yɛn na kee pe sinlɛsaga?


\par }{\Q \VS{9}Lɔgɔ furo tara fɛnnɛ mbele wa kɔgɔje wi puŋgo na, pe jigi wi yɛn mi na,

\par }{\Q Tarisisi tara tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ to ti yaa keli yɛgɛ,

\par }{\Q ti yaa kɔɔn piile pe lɛ fɔ wa taleere ti ni, mbe pan pe ni;

\par }{\Q ti yaa pan pe warifuwe naa pe tɛ wi ni,

\par }{\Q pe yaa pan mbe gbɔgɔwɔ taga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na,

\par }{\Q Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi na lì gbɔgɔwɔ kan ma yeri we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}«Cɛnlɛ la yɛgɛ woolo yaa ka pan mbɔɔn ca mboro ti kan,

\par }{\Q pe wunlumbolo pe yaa kaa tunŋgo piin ma kan;

\par }{\Q na naŋgbanwa pi kala na mìla ma gbɔn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ koni, na kajɛŋgɛ pyege ki kala na, mi yaa ma yinriwɛ ta.


\par }{\Q \VS{11}Ma ca mboro yeyɔnrɔ ti yaa koro yɛlɛndɛ sanga pyew,

\par }{\Q ti se ka tɔn yɔnlɔ na, ti se si ka tɔn yembinɛ,

\par }{\Q jaŋgo cɛngɛlɛ sanŋgala ke yarijɛndɛ ti pan ti ye laga ma ni,

\par }{\Q pe wunlumbolo fun pe tanli pe yɛɛ na, pe pan pe ye laga ma ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}«Katugu cɛnlɛ nakoma wunluwɔ tara nda ti woolo pee yɛnlɛ mbaa tunŋgo piin ma kan, poro yaa kɔ mbe wɔ wa,

\par }{\Q ki cɛngɛlɛ ke yaa tɔngɔ pew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}«Liban tara gbɔgɔwɔ pi yaa ka pan mbe pye ma woo,

\par }{\Q mi yaa ti
sipirɛsi tire, naa pɛn tire konaa buyisi tire mbe pan wa ma ni,

\par }{\Q jaŋgo mberi tɛgɛ mbanla
laga kpoyi ki gbegele mbege fere ti ni,

\par }{\Q mbe gbɔgɔwɔ kan na cɛnsaga ki yeri.


\par }{\Q \VS{14}Ma jɔlɔfɛnnɛ pe pinambiile pe yaa ka pan, mbaa pe yɛɛ tinrigi ma yɛgɛ sɔgɔwɔ;

\par }{\Q mbele pàa pye nɔɔ tifaga pe yaa ka pan, mbaa fɔli ma jegele.

\par }{\Q Pe yaa kaa ma yinri fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li ca›,

\par }{\Q konaa ‹Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi li ca Siyɔn.›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}«Leele pàa je ma na, mɔɔ panra,

\par }{\Q lere kpɛ sila pye na paan wa ma yeri naa;

\par }{\Q ɛɛn fɔ mi yaa ma yɔlɔgɔ ki yirige caw fɔ sanga pyew,

\par }{\Q mbe ti setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na, paa yɔgɔri ma kala na.


\par }{\Q \VS{16}Ma yaa kaa cɛngɛlɛ sanŋgala ke nɔnɔ wi woo,

\par }{\Q wunlumbolo pe yaa kaa ma yɔn suro ti woo, paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ maa pyɔ kaan wi maa wɔnri we.

\par }{\Q Pa kona ma yaa ki jɛn mbe yo fɔ muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma shɔfɔ we,

\par }{\Q konaa ma go shɔfɔ, Zhakɔbu Yɛnŋɛlɛ na fanŋga gbɔgɔfɔ we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}«Mi yaa ka pan tɛ ni ma kan tuguyɛnrɛ ti yɔnlɔ,

\par }{\Q mbe pan warifuwe ni ma kan tugurɔn ti yɔnlɔ,

\par }{\Q mbe pan tuguyɛnrɛ ni ma kan tire ti yɔnlɔ,

\par }{\Q mbe pan tugurɔn ni ma kan sinndɛɛrɛ ti yɔnlɔ.

\par }{\Q Mi yaa ka yɛyinŋge ki kan kila ye go singi,

\par }{\Q mbe kasinŋge ki pye ye kagala yɛgɛ wɔfɔ.


\par }{\Q \VS{18}Pe se kaa beŋganri kapyere sɛnrɛ nuru wa ma tara naa,

\par }{\Q jɔgɔwɔ nakoma tɔngɔwɔ sɛnrɛ se ka logo fɔ sa gbɔn wa ma tara kɔngɔlɔ ke na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ma yaa kɔɔn ca mboro ti mɛgɛ taga mbaa ti yinri Shɔwɔ,

\par }{\Q mbe yeyɔnrɔ ti mɛgɛ taga mbaa ti yinri Yɛnŋɛlɛ li Sɔnmɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}«Yɔnlɔ na, yɔnlɔ ko ma ki yaa kaa yanwa yinrigi ma kan,

\par }{\Q yembinɛ, yeŋge ko ma ki yaa kaa yanwa yinrigi ma kan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa ka pye yanwa ma kan fɔ sanga pyew,

\par }{\Q ma Yɛnŋɛlɛ lo li yaa ka pye ma gbɔgɔwɔ yanwa we\XREF{†}{{\XO 60:19 }{\XO{60.19:
}}{\XT{Naga 21.23; 22.5}}}.


\par }{\Q \VS{20}Ma yɔnlɔ ki se ka to naa,

\par }{\Q ma yeŋge ki se ka ye diwi naa;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa pye ma yanwa fɔ sanga pyew,

\par }{\Q ma kunwɔ gbelege ki yaa ka kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}«Ma woolo pe ni fuun pe yaa ka pye lesinmbele,

\par }{\Q pe yaa ka tara ti ta ti pye pe woro fɔ sanga pyew;

\par }{\Q katugu pe yɛn paa tige vige yɛn, ŋga mi sanri na yɛ,

\par }{\Q na kɛyɛn yo yìgi tunŋgo ki pye, jaŋgo mbe gbɔgɔwɔ taga na yɛɛ na.


\par }{\Q \VS{22}Ma woolo pe ni, sege ŋga kì kologo, poro yaa ka lɛgɛ mbe pye lere waga kele (1 000),

\par }{\Q cɛnlɛ na lì kologo ma wɛ ke ni fuun na, lo yaa ka pye cɛnlɛ gbenɛ fanŋga wolo.

\par }{\Q Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yaa fyɛɛlɛ mbe ki kagala ke pye mbe ke yɔn fili ke wagati wi na.»




\par }\Chap{61}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li pitunŋɔ \newline  wi tunŋgo konaa wi sɛnyoro
\par }
{\Q \VerseOne{1}We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ li yɛn na ni,

\par }{\Q katugu lì
sinmɛ kpoyi wo na na mala wɔ.

\par }{\Q Lìlan tun mbe saa sɛntanra ti yuun fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kan,

\par }{\Q mbaa jigi kaan mbele pe jigi wì kɔn pe na pe yeri,

\par }{\Q mbaa ki yari mbele pè yigi kulolo pe kan fɔ pe yaa ka koro pe yɛɛ kan,

\par }{\Q mbaa ki yari kasopiile pe kan fɔ pe yaa ka pe wa,


\par }{\Q \VS{2}mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li kajɛŋgɛ pyeyɛlɛ li wogo ki yari,

\par }{\Q we Yɛnŋɛlɛ li yaa ka li kayaŋga ki wɔ li juguye pe ni pilige ŋga ni, mbaa ki wogo ki yari fun.

\par }{\Q Lìlan tun mbaa mbele fuun kunwɔ kayaŋga gbɔn pe na pe kotogo ki sogo pe na\XREF{†}{{\XO 61:2 }{\XO{61.1-2:
}}{\XT{Eza 63.4; Luki 4.18-19}}}.


\par }{\Q \VS{3}Siyɔn ca woolo mbele kunwɔ kayaŋga gbɔn pe na, lìlan tun mbe pe pye pe pyeri,

\par }{\Q mbe wunluwɔ njala kan pe yeri cɔnrɔ ti yɔnlɔ\FTNT{†}{{\FR 61:3 }{\FR{61.3:
}}{\FT{Kìla pye faa, na jɔlɔgɔ gbɔgɔ nakoma yɛsanga kala ka gbɔn lere wa na, wi ma cɔnrɔ wo wa wi yɛɛra go ki na mbege naga fɔ yɛsanga gbɔn wi na.}}},

\par }{\Q mbe nayinmɛ sinmɛ nuwɔ taan wo pe yinrɛ ti na kunwɔ gbelege ki yɔnlɔ,

\par }{\Q mbe sɔnmɔ yaripɔrɔ le pe kan yɛsanga ki yɔnlɔ.

\par }{\Q Pa kona leele pe yaa kaa pe yinri kasinŋge ki
terebɛnti tire,

\par }{\Q ki tire nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sanri mbaa li gbɔgɔwɔ pi nari.


\par }{\Q \VS{4}Pe yaa ka katara lɛrɛ ti kan mberi yirige naa fɔnŋgɔ;

\par }{\Q yinrɛ nda tìla toori maga lɛ wa faa, pe yaa kari kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q cara nda tìla tɔngɔ ma koro waga maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni,

\par }{\Q pe yaa kari kan naa fɔnŋgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nambanmbala pele yaa ka pan mbaa ye simbaala naa sikaala pe kɔnri,

\par }{\Q cɛngɛlɛ kele yɛgɛ woolo pe yaa ka pan mbaa ye kɛɛrɛ ti kɔɔn ye kan konaa mbaa ye
ɛrɛzɛn tiire kɛɛrɛ ti fali ye kan.


\par }{\Q \VS{6}Ɛɛn fɔ yoro wo na, pe yaa kaa ye yinri: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li
saraga wɔfɛnnɛ,»

\par }{\Q leele pe yaa kaa ye yinri: «We Yɛnŋɛlɛ li tunmbyeele.»

\par }{\Q Ye yaa kaa cɛngɛlɛ sanŋgala ke yarijɛndɛ ti tanwa pi nii,

\par }{\Q mbe pe gbɔgɔwɔ pi lɛ, mbe ye yɛɛ fere pi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ye yaa gbɔgɔwɔ shyɛn ta fɛrɛ nda tìla ye ta ti yɔnlɔ;

\par }{\Q ye yaa yɔgɔrimɔ ta tifagawa mba pìla gbɔn ye na pi yɔnlɔ.

\par }{\Q Ye yaa ka ye tara ti gbemɛ pi yɔngɔ shyɛnzhyɛn ta wa pe tara ti ni;

\par }{\Q ye nayinmɛ pi se ka kɔ fyew.


\par }{\Q \VS{8}«Katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, kaselege ko ki yɛn mala ndanla,

\par }{\Q ɛɛn fɔ beŋganri kapyere to naa nambara wi ni ti yɛn mala mbɛn;

\par }{\Q mi yaa ka pe kajɛŋgɛ ki sara wi kan pe yeri, mbe yala mi yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ yɛgɛ ŋga na ki ni,

\par }{\Q mi yaa ka
yɔn finliwɛ mbakɔɔ le pe ni.»


\par }{\Q \VS{9}Pe yaa ka ye setirige piile pe jɛn mbe pe wɔ pe yɛ wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mbe ye piile pe jɛn mbe pe wɔ pe yɛ wa tara sannda ti ni.

\par }{\Q Leele mbele fuun ka ka pe yan,

\par }{\Q pe yaa ki jɛn mbe yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì duwaw cɛnlɛ na na lo li.


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca woolo \newline  pe yaa ka Yɛnŋɛlɛ li shari \newline  yurugo ni
\par }
{\Q \VS{10}Zheruzalɛmu ca kì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa la nayinmɛ nii jɛŋgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kala na,

\par }{\Q mi yaa la yɔgɔri wa na nawa na Yɛnŋɛlɛ li kala na;

\par }{\Q katugu lì shɔwɔ pi le na na paa yaripɔrɔ yɛn,

\par }{\Q ma kasinŋge ki le na na paa derigbɔgɔ yɛn,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na japɔlɔ ma kaa nɔrɔmiri wi migi wa wi yɛɛ go na, maa yɛɛ fere we,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pijɔ ma kaa wi fereyaara le wi yɛɛ na we\XREF{†}{{\XO 61:10 }{\XO{61.10:
}}{\XT{Naga 21.2}}}.»


\par }{\Q \VS{11}Tara ti ma ti yariluguro ti ma fi ma yiri yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q naŋgɔ kɛrɛ ti ma ti sɛgɛ yaara ti ma fi ma yiri yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kasinŋge konaa li sɔnmɔ pi ni ti pye mberi yirige cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yɛgɛ na ma.




\par }\Chap{62}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Zheruzalɛmu ca \newline  ki shɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Siyɔn ca ki yɛn mala ndanla yɛgɛ ŋga na ki kala na, mi se ya mbe pyeri;

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca ŋga kìlan ndanla ki kala na, mi se wogosaga kan na yɛɛ yeri,

\par }{\Q fɔ Yɛnŋɛlɛ li ka sa pe kasinŋge ki naga paa pinliwɛ yɔnlɔ yanwa yɛn,

\par }{\Q mbe pe shɔwɔ kala li filige paa yangambɔlɔ kasɔn yanwa yɛn.


\par }{\Q \VS{2}Pa kona cɛngɛlɛ ke yaa ma kasinŋge ki yan,

\par }{\Q wunlumbolo pe ni fuun pe yaa ma gbɔgɔwɔ pi yan.

\par }{\Q Pe yaa ka mɛgɛ fɔnŋgɔ taga ma na,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa kaga mɛgɛ ki yeri wa li yɔn.


\par }{\Q \VS{3}Ma yaa ka pye paa wunluwɔ njala gbɔgɔwɔ wolo yɛn wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ,

\par }{\Q mbe pye paa gbɔgɔwɔ njala yɛn wa ma Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ.


\par }{\Q \VS{4}Pe se kaa ma yinri naa fɔ: «Ca ŋga pè fe ma yaga.»

\par }{\Q Pe se kaa ma tara ti yinri naa fɔ: «Tara nda tì koro waga.»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ pe yaa kaa ma yiri fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li nandanwa laga,»

\par }{\Q katugu ma kala li yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla,

\par }{\Q li yaa kɔɔn tara ti lɛ mberi pye li woro.


\par }{\Q \VS{5}Lefɔnŋɔ ma sumboro naŋa mbajɛɛn pɔri yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ma piile pe yaa kɔɔn lɛ mbɔɔn tɛgɛ ma;

\par }{\Q pijɔ wi ma japɔlɔ wi nawa pi yinŋgi yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ma yaa kɔɔn Yɛnŋɛlɛ li nawa pi yinŋgi ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Zheruzalɛmu ca, mì kɔrɔsiri pyefɛnnɛ tɛgɛ wa mbogo ŋga kɔ̀ɔn maga ki go na;

\par }{\Q pe se ka pyeri yɔnlɔ naa yembinɛ.

\par }{\Q Yoro mbele ye maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yinri, nali nawa tuun Zheruzalɛmu ca ki wogo na,

\par }{\Q yaga ka wogosaga kan ye yɛɛ yeri.


\par }{\Q \VS{7}Yaga ka wogosaga yaga li kan, fɔ li sa Zheruzalɛmu ca ki kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q mbe ti dunruya woolo pe ni fuun paa ki gbogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìli kalige kɛɛ ki yirige,

\par }{\Q lìli fanŋga kɛɛ ki yirige ma wugu ma yo fɔ:

\par }{\Q «Mi se kɔɔn
bile wi kan ma juguye pe yeri yaakara naa,

\par }{\Q tara ta yɛgɛ woolo se kɔɔn
ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ pa wɔ naa,

\par }{\Q po mba mà te pi tunŋgo ki na we.


\par }{\Q \VS{9}Ɛɛn fɔ mbele pe yaa ka yarilire ti lugu mbe kari kɔn,

\par }{\Q poro pe yaa kaa ti kaa mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɔnni;

\par }{\Q mbele pe yaa ka ɛrɛzɛn tiire sanri mbe kari pire ti cɔ,

\par }{\Q poro pe yaa kaa ti tɔnmɔ pi woo wa na laga
kpoyi ki laga nawa pi ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Zheruzalɛmu ca woolo, ye yiri, ye yiri fyaw wa ca ki mbogo yeyɔnrɔ ti ni!

\par }{\Q Ye konɔ yɛngɛ na woolo mbele paa sɔngɔrɔ na paan pe kan!

\par }{\Q Ye konɔ wɔ, ye konɔ wɔ yeli yɔn yala!

\par }{\Q Ye sinndɛɛrɛ ti wɔ wa konɔ li ni!

\par }{\Q Ye kacɛn yaraga ka yirige wa naayeri cɛngɛlɛ ke kan!


\par }{\Q \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ li magala li yɛn na yinrigi na gbɔɔn wa dunruya wi kɔsaga ki na, na yuun fɔ:

\par }{\Q «Ye saga yo Siyɔn ca woolo pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Ye Shɔfɔ wi yɛn na paan;

\par }{\Q wi yɛn na paan wi sara wi ni wi kɛɛ,

\par }{\Q wi yɛn na paan wi tunŋgo tɔnli wi ni wi yɛgɛ\XREF{†}{{\XO 62:11 }{\XO{62.11:
}}{\XT{Eza 40.10; Naga 22.12}}}.› »


\par }{\Q \VS{12}Pe yaa kaa ki leele pe yinri «Cɛnlɛ na li yɛn kpoyi,

\par }{\Q leele mbele Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pe go shɔ.»

\par }{\Q Mboro Zheruzalɛmu ca, mboro wo na, pe yaa kaa ma yinri fɔ:

\par }{\Q «Ca ŋga ki mɛgɛ kì tanla, ca ŋga kii koro waga.»




\par }\Chap{63}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo \newline  pe kayaŋga ki wɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ambɔ fɔ wì yiri wa Edɔmu tara na paan yɛɛn?

\par }{\Q Ambɔ fɔ wì yiri wa ti cagbɔgɔ Bozira ki ni yaripɔrɔ yɛnrɛ ni wi na?

\par }{\Q Ambɔ fɔ wi yaripɔrɔ gbɔgɔwɔ woro le,

\par }{\Q na tanri na paan wi yɔlɔgɔ ki ni caw, wi fanŋga ki ni fuun ki ni?

\par }{\BB \par }
{\Q «Mi Yawe Yɛnŋɛlɛ muwi, mi ŋa mi yɛn na para na yala kasinŋge ki ni,

\par }{\Q mi ŋa ki fanŋga yɛn na yeri mbanla woolo pe shɔ!»


\par }{\Q \VS{2}Yiŋgi na, a ma deere tì si yanlaga,

\par }{\Q a ma yaripɔrɔ tì cɛn paa lere ŋa wi yɛn na
ɛrɛzɛn pire tangala wa ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ wɔsaga wi woro ti yɛn? 

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}«Ee, mi nuŋgba mì ɛrɛzɛn pire ti tangala wa ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ wɔsaga ki ni;

\par }{\Q cɛngɛlɛ ke ni, lere wa kpɛ sila pye wa na ni.

\par }{\Q Wa na naŋgbanwa pi ni, mìla leele pe tangala,

\par }{\Q wa na kɔnrɔ tandorogo ki ni, mìla pe tɔngɔlɔ;

\par }{\Q pe kasanwa pìla janri ma wo na yaripɔrɔ ti na,

\par }{\Q mala deere ti ni fuun ti toŋgitoŋgi\XREF{†}{{\XO 63:3 }{\XO{63.3:
}}{\XT{Naga 14.20; 19.13,15}}}.


\par }{\Q \VS{4}Katugu mìla ki kɔn maga tɛgɛ wa na kotogo na, mbanla kayaŋga ki wɔ nala;

\par }{\Q mi yaa na woolo pe go shɔ yɛlɛ na ni lo lì gbɔn.


\par }{\Q \VS{5}Mìla welewele, ɛɛn fɔ mi sila sagafɔ yan;

\par }{\Q kìla to na yɔn na maga yan fɔ lere sila pye wa mbe saga na na.

\par }{\Q Kì pye ma, a na yɛɛra kɛɛ kì silan saga,

\par }{\Q a na naŋgbanwa gbɔɔ pì tɔgɔ na ni\XREF{†}{{\XO 63:5 }{\XO{63.5:
}}{\XT{Eza 59.16}}}.


\par }{\Q \VS{6}Wa na naŋgbanwa pi ni, mìla leele pele tangala;

\par }{\Q wa na kɔnrɔ tandorogo ki ni, mìla pe kan pè wɔ, fɔ a pe yɛgɛ kila kanŋgi,

\par }{\Q mìla pe kasanwa pi wo tara, fɔ a pila fuun\XREF{†}{{\XO 63:6 }{\XO{63.1-6:
}}{\XT{Eza 34.5-17; Zhere 49.7-22; Eze 25.12-14; 35.1-15; Amɔ 1.11-12; Abi 1.1-14; Mala 1.2-5}}}.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li kajɛŋgɛ pyege \newline  li woolo pe kan
\par }
{\Q \VS{7}Mila jaa mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li kajɛŋgɛ pyege ki yari,

\par }{\Q konaa li kapyegele ŋgele ke daga sɔnmɔ ni ke ni,

\par }{\Q mbe yala kajɛŋgɛ ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pye we kan ki ni,

\par }{\Q naa kajɛŋgɛ gbɔgɔ ŋga lì pye woro
Izirayɛli woolo we kan ki ni,

\par }{\Q lìgi pye ma yala li yinriwɛ tawa

\par }{\Q konaa li kagbaraga pyege ki ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Làa ki yo Izirayɛli woolo pe wogo na ma yo fɔ: «Kaselege ko na, pe yɛn na woolo,

\par }{\Q pe yɛn na piile mbele pe se kanla fanla.»

\par }{\Q Kì pye ma, a lì si pye pe shɔfɔ.


\par }{\Q \VS{9}Wa pe jorowo sanga wi ni fuun wi ni, jorowo la gbɔn lo jate li na.

\par }{\Q Li mɛrɛgɛ ŋa wi yɛn le li tanla, wo wìla pe shɔ;

\par }{\Q lo yɛrɛ làa pe go shɔ li ndanlawa po naa li yinriwɛ tawa pi kala na;

\par }{\Q làa pe kala li lɛ ma yere pe go kala li ni, wagati ŋa wì toro maga lɛ wa faa wi ni fuun wi ni.


\par }{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ pàa yiri ma je,

\par }{\Q ma yɛsanga wa Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ
kpoyi li na;

\par }{\Q a Yɛnŋɛlɛ lì kanŋga ma pye pe jugu,

\par }{\Q a lo jate li yɛn na malaga gbɔɔn pe ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kona, a li woolo pè si nawa to fafafa wagati ŋa wì toro wi na,

\par }{\Q wagati ŋa ni Moyisi wìla pye pe ni we.

\par }{\Q A pè sho fɔ: «Yɛnŋɛlɛ na làa ti, a li woolo pè kɔgɔje wi kɔn ma yiri,

\par }{\Q ma ti a
simbaala kɔnrifɛnnɛ poro naa simbaŋgbelege ki ni pòo kɔn ma yiri, li yɛn se yeri?

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na làa li yinnɛ kpoyi li tirige wa pe sɔgɔwɔ li yɛn se yeri?


\par }{\Q \VS{12}Yɛnŋɛlɛ làa pye Moyisi wi tanla,

\par }{\Q naa sari li fanŋga kɛɛ ŋga ki yɛn gbɔgɔwɔ ni ki ni;

\par }{\Q làa kɔgɔje wi kɔn shyɛn wa pe yɛgɛ,

\par }{\Q ma mɛgbɔgɔ kan li yɛɛ yeri, ŋga ki yɛn kɔsaga fu\XREF{†}{{\XO 63:12 }{\XO{63.12:
}}{\XT{Ɛki 14.21}}}.


\par }{\Q \VS{13}Làa toro pe ni wa tɔnŋgbɔɔ pi latijugo ki ni,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na shɔn ma kaa
gbinri kɔn ma yiri we, pe sila kurugo mbe to.


\par }{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ làa kari pe ni wogosaga na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na simbaŋgbelege maa nii ma tigi gbunlundɛgɛ ni we.»

\par }{\Q Pa màa keli ma woolo pe yɛgɛ yɛɛn we,

\par }{\Q ma gbɔgɔwɔ gbembe kan ma yɛɛra mɛgɛ ki yeri.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yɛnrɛwɛ
\par }
{\Q \VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ, mbɔɔn ta wa yɛnŋɛlɛ na, wa ma cɛnsaga kpoyi ŋga ki yɛn gbɔgɔwɔ ni ki ni,

\par }{\Q ma yɛgɛ ki sogo ma wele!

\par }{\Q Ma ndanlawa gbɔɔ po naa ma yawa gbɔɔ pi kari se yeri?

\par }{\Q Ma yinrindawa gbɔɔ po naa ma yuŋgbɔgɔrɔ tawa gbɔɔ pi ni, tì ti yɛɛ laga lali we ni.


\par }{\Q \VS{16}Konaa ki ni fuun, mboro ma yɛn we to we,

\par }{\Q Abirahamu wì sila we jɛn,

\par }{\Q Izirayɛli wi jatere wi sila pye we na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro ma yɛn we to we;

\par }{\Q maga lɛ wa fafafa mboro we maa yinri we go shɔfɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, yiŋgi na, a ma si we yaga we puŋgo ma lali ma koŋgolo ke ni?

\par }{\Q Yiŋgi na, a ma si ti we kotoro ti ŋgban we na, we woro na fyɛ ma yɛgɛ?

\par }{\Q Ma yɛɛ yaga, ma sɔngɔrɔ ma pan woro mbele ma tunmbyeele we kala na,

\par }{\Q ma tara woolo pe kala na.


\par }{\Q \VS{18}Woro mbele ma woolo kpoyi, tara tìla koro we kɛɛ na wagati jɛnri ni;

\par }{\Q ko puŋgo na, a we juguye pè si pan mɔɔ
laga kpoyi ki tangala.


\par }{\Q \VS{19}Maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni, wè pye paa leele mbele ma woro pe go na,

\par }{\Q paa leele mbele ma mɛgɛ ki woro na yinri pe na.

\par }{\BB \par }
{\Q E, ndɛɛ kì pye ma mbe ja yɛnlɛ mbe naayeri wi jɛnw mbe tigi,

\par }{\Q yanwira ti jɛn na tigile ma yɛgɛ sɔgɔwɔ.




\par }\PoetryChap{64}{\Q \VerseOne{1}Kasɔn ki ma yimbiwara ti sogo yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q kasɔn ki ma ti tɔnmɔ mba pè taga pi maa kanni yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ma juguye pe yaa ma mɛgɛ ki jɛn ma,

\par }{\Q mbe ti cɛngɛlɛ kaa fyɛ fɔ mbaa seri ma yɛgɛ.


\par }{\Q \VS{2}Sanga ŋa ni màa kagbɔgɔlɔ fyɛrɛ wogolo ke pye ma we fo,

\par }{\Q naa màa tigi, a yanwira tì si yɛgɛyɛgɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Lere kpɛ faga logo,

\par }{\Q lere kpɛ nuŋgbolo faga logo,

\par }{\Q lere faga yan yɛnlɛ ni,

\par }{\Q mbe yo fɔ yarisunŋgo ka yɛgɛ yɛn wa,

\par }{\Q kaawɔ Yɛnŋɛlɛ mboro ŋa ma maa kagbɔgɔlɔ piin mbele pe maa wele ma yeri pe kan,

\par }{\Q mboro nuŋgba ko cɛ.


\par }{\Q \VS{4}Leele mbele pe maa kasinŋge ki piin nayinmɛ ni,

\par }{\Q mbele pe maa tanri ma koŋgolo ke na, na jatere piin ma wogo ki na,

\par }{\Q ma ma poro fili.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ màa nawa ŋgban we ni,

\par }{\Q katugu wàa kapege pye.

\par }{\Q We yaa shɔ, na we kaa tanri ki faa koŋgolo ke na we.


\par }{\Q \VS{5}We ni fuun we yɛn leele mbele pe yɛn
fyɔngɔ ni;

\par }{\Q we kasinŋge ŋga fuun wè pye, kì kanŋga ma pye paa yaripɔrɔ yɛn, nda ti yɛn fyɔngɔ ni.

\par }{\Q We ni fuun wè pye paa wɛrɛ yɛn nda tì fanla,

\par }{\Q we kambasinnde ti yaa kari we ni paa tifɛlɛgɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{6}Lere kpɛ woro nɔɔ mɛgɛ ki yinri naa,

\par }{\Q lere kpɛ si yiri mbe yere, mbe mara ma na;

\par }{\Q katugu mɔ̀ɔ yɛgɛ ki lara we na,

\par }{\Q mà we yaga, a pè we tɔngɔ we kajɔgɔrɔ ti kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Konaa ki ni fuun, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro ma yɛn we To we;

\par }{\Q woro we yɛn joro re, mboro ma yɛn we fanrifɔ we.

\par }{\Q We ni fuun we yɛn mboro kɛɛ yɔnlɔ tunŋgo.


\par }{\Q \VS{8}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, maga ka nawa ŋgban we ni mbe sa toro,

\par }{\Q maga ka ma jatere wi tɛgɛ we kajɔgɔrɔ ti na fɔ sanga pyew;

\par }{\Q ki yaga maa wele we na, we ni fuun we yɛn ma woolo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ma cara
kpoyi tì koro waga;

\par }{\Q Siyɔn ca kì kanŋga ma pye
gbinri,

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca kì kanŋga ma pye kataga.


\par }{\Q \VS{10}We shɛrigo gbɔgɔ kpoyi ŋga kìla pye gbɔgɔwɔ ni,

\par }{\Q ko ŋga we tɛlɛye pàa pye nɔɔ sɔnni wa ki ni,

\par }{\Q kasɔn yinŋgele kè ki sogo.

\par }{\Q Ki laga ŋga fuun kìla pye kagbɔgɔ yɔn we yeri,

\par }{\Q ki ni fuun kì kanŋga ma pye kataga.


\par }{\Q \VS{11}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ki kagala ŋgele koro ke ni fuun puŋgo na,

\par }{\Q ma yaa pyeri ma se kala la pye we kan wi le?

\par }{\Q Ma yaa pyeri mbe we yaga wa jɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q fɔ sa toro ki da wi na wi le?




\par }\Chap{65}{\SH Kiti kɔngɔ ŋga ki yɛn na paan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q Leele mbele pe sila pye na yaraga ka yewe na wogo na,

\par }{\Q mìla na yɛɛ naga pe na.

\par }{\Q Leele mbele pe sila pye nala lagajaa, mìla ti a pòro na yan.

\par }{\Q Cɛnlɛ na li sila pye nala mɛgɛ ki yinri,

\par }{\Q mìla ki yo li kan ma yo fɔ: «Mi ŋa, mi ŋa lagamɛ!»


\par }{\Q \VS{2}Mìla na kɛyɛn yi sanga pilige lomboŋgo ki ni cɛnlɛ la woolo kan, mbele pè yiri ma je,

\par }{\Q mbele pe yɛn na tanri kombele na,

\par }{\Q mbele pe yɛn na tanri na yala pe yɛɛra nawa jatere wo ni\XREF{†}{{\XO 65:2 }{\XO{65.1-2:
}}{\XT{Ɔrɔmu 10.20-21}}}.


\par }{\Q \VS{3}Pe yɛn cɛnlɛ na lìgi siligi nala naŋgbanwa kagala ke piin na yɛgɛ sɔgɔwɔ suyi;

\par }{\Q pe ma saa na
saara woo wa pe naŋgɔ tire kɔlɔyɔ yi nawa,

\par }{\Q na
wusuna nuwɔ taan wi sori sinndɛɛrɛ tofa wi na.


\par }{\Q \VS{4}Pe ma saa na cɛɛn wa fanra ti sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ma saa na wɔnlɔ wa waliwere ti ni.

\par }{\Q Pe maa cɛlɛ kara ti kaa;

\par }{\Q yaakara nda ti yɛn
fyɔngɔ ni, to ti yɛn ma pe leyaara ti yinyin.


\par }{\Q \VS{5}Pe maa sanmbala pe piin fɔ: «Ye fulo wa, yaga ka yɔngɔ we ni, mbe jiri we na,

\par }{\Q nakoma we yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na, ki yaa ye gbo!»

\par }{\BB \par }
{\Q Mi ka ki kagala ke yan, ke mala nawa pi ŋgban, ma pye paa wirige yɛn na yiin wa na numawegele ke ni,

\par }{\Q ma pye paa kasɔn yɛn, ŋga ki yɛn na sori suyi.


\par }{\Q \VS{6}Ye wele, ye kapyegele ke ni fuun ke yɛn ma yɔnlɔgɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ;

\par }{\Q mi se pyeri mbege yaga ma, fɔ mbege fɔgɔ ki tɔn ye na.

\par }{\Q Kaselege ko na, mi yaa pe kapere ti sara wi kan pe yeri mboo yɔn fili.


\par }{\Q \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa pe kajɔgɔrɔ to naa pe tɛlɛye pe kajɔgɔrɔ ti fɔgɔ tɔn pe na,

\par }{\Q katugu pàa pye na wusuna nuwɔ taan sori yarisunndo kan wa yanwira ti na,

\par }{\Q pàa pye nala tifaga wa tinndiye pe na.

\par }{\Q Pe kapyere nda pè pye maga lɛ wa faa, mi yaa ti fɔgɔ tɔn pe na,

\par }{\Q mbege yɔn fili.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Na lere wa ka
ɛrɛzɛn shashaga ka yan ki pire ti yɛn tɔnmɔ ni wa ɛrɛzɛn tirige ki na,

\par }{\Q wi ma yo fɔ: «Yaga kaga jɔgɔ, katugu duvɛn tiyɔɔn yaa yiri wa ki ni.»

\par }{\Q Ko nuŋgba ko mi yaa pye na tunmbyeele pe wogo na,

\par }{\Q jaŋgo mi ka ka pe ni fuun pe tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{9}Mi yaa ka setirige piile kan Zhakɔbu wi yeri,

\par }{\Q mbe piile yirige wa Zhuda cɛnlɛ li ni, mbele pe yaa kanla yanwira ti ta ti pye pe woro;

\par }{\Q leele mbele mì wɔ ti yaa ka pye pe woro,

\par }{\Q poro mbele na tunmbyeele, pe yaa ka cɛn wa ti na.


\par }{\Q \VS{10}Sarɔn laga falafala ki yaa ka pye simbaala naa sikaala pe kasaga,

\par }{\Q Akɔri gbunlundɛgɛ ki yaa ka pye nɛrɛ ti sinlɛsaga,

\par }{\Q na woolo mbele paa na lagajaa, poro pe yaa kaga laga ki ta\XREF{†}{{\XO 65:10 }{\XO{65.10:
}}{\XT{Zhozu 7.24-26}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɛɛn fɔ yoro mbele yè je mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na na,

\par }{\Q ma fɛgɛ na yanwiga
kpoyi ki na,

\par }{\Q ma saa na yaakara kaan yarisunŋgo Gadi ki yeri saraga,

\par }{\Q na duvɛn ŋa pè pinlɛ wi yɛɛ ni wi kaan saraga yarisunŋgo Mɛni\FTNT{†}{{\FR 65:11 }{\FR{65.11:
}}{\FT{Faa wa Izirayɛli tara kɛɛ yeri, leele pàa pye naga jate ma yo, yarisunŋgo Gadi kìla pye na yɛrijɛgɛ kaan leele pe yeri, yarisunŋgo Mɛni ko ma yeresaga kan sɛnwee wi yinwege kala li yeri.}}} ki yeri,


\par }{\Q \VS{12}mi yaa ti tokobi mbe ye gbo.

\par }{\Q Ye ni fuun ye yaa ka kanŋguuro kan pe ye kɔnlɔgi;

\par }{\Q katugu mìla ye yeri, ɛɛn fɔ yee na yɔn sogo,

\par }{\Q mìla para ye ni, ɛɛn fɔ ye sila logo na yeri.

\par }{\Q Ŋga ki yɛn mala mbɛn, ko pàa pye,

\par }{\Q ŋga ki woro mala ndanla, ko pàa wele ma wɔ na piin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ki kala na,
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, na tunmbyeele pe yaa ka yaakara ta mbe ka,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yoro wo na, fuŋgo yaa ka pye ye na.

\par }{\Q Ye wele, na tunmbyeele pe yaa ka tɔnmɔ ta mbe wɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yoro wo na, wɔgɔ yaa ka pye ye na.

\par }{\Q Ye wele, na tunmbyeele pe yaa kaa yɔgɔri,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yoro wo na, ye yaa ka fɛrɛ shɔ.


\par }{\Q \VS{14}Ye wele, na tunmbyeele pe yaa kaa jɔrɔgi yɔgɔrimɔ ni, mbe pye nayinmɛ ni wa pe kotogo na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yoro wo na, ye yaa kaa gbele nandangawa ni,

\par }{\Q ye yaa kaa jɔrɔgi yɛsanga ki kala na.


\par }{\Q \VS{15}Na woolo mbele mì wɔ, pe yaa kaa ye mɛgɛ ki yinri mbaa leele daŋgi ki ni,

\par }{\Q mbaa yuun fɔ: ‹We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li ti ye ku paa lere tisilan wi yɛn!› »

\par }{\Q Ɛɛn fɔ na tunmbyeele poro na, mɛgɛ fɔnŋgɔ ki yaa ka taga poro na.


\par }{\Q \VS{16}Lere o lere kaa jaa mbe duwaw pye lere wa kan laga tara ti na,

\par }{\Q ki fɔ wi yaa ka ki duwaw wi pye Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kaselege wolo li mɛgɛ ko na.

\par }{\Q Lere o lere kaa jaa mbe wugu laga tara ti ni,

\par }{\Q ki fɔ wi yaa ka wugu Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kaselege wolo li mɛgɛ ko na;

\par }{\Q katugu jɔlɔgɔ ŋga kì pan ma toro faa, pe yaa ka fɛgɛ ki na,

\par }{\Q ki kagala ke yaa ka kɔ mbe wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Naayeri fɔnŋɔ naa tara fɔnndɔ
\par }
{\Q \VS{17}Ye wele, mi yaa naayeri fɔnŋɔ naa tara fɔnndɔ da;

\par }{\Q lere se ka nawa to kagala ŋgele kè pye ma toro faa ke na,

\par }{\Q lere jatere se ka pye ke na naa\XREF{†}{{\XO 65:17 }{\XO{65.17:
}}{\XT{Eza 66.22; 2 Pyɛ 3.13; Naga 21.1}}}.


\par }{\Q \VS{18}Ki daga yaa yɔgɔri, yaa nayinmɛ nii sanga pyew,

\par }{\Q yaara nda mi yaa da ti kala na;

\par }{\Q katugu mi yaa ka Zheruzalɛmu ca ki kan naa fɔnŋgɔ, mbege kan yɔgɔrimɔ ni,

\par }{\Q mbe ca woolo pe pye pe yin nayinmɛ ni.


\par }{\Q \VS{19}Mi yaa kaa yɔgɔri Zheruzalɛmu ca ki kala na,

\par }{\Q mbaa nayinmɛ nii na woolo pe kala na;

\par }{\Q pe se kaa gbelege nakoma kɔŋgɔlɔ nuru wa ki ni naa\XREF{†}{{\XO 65:19 }{\XO{65.19:
}}{\XT{Naga 21.4}}}.


\par }{\Q \VS{20}Piyɛnlɛ se ka pye wa, na li yaa piliye jɛnri pye mbe si ku;

\par }{\Q lelɛɛ se ka pye wa, na wi suu yinwege piliye yi pye mbeyi yɔn fili;

\par }{\Q katugu lere ŋa ka ka ku mbege ta wì ta yɛlɛ cɛnmɛ, pe yaa ka yo fɔ wì ku wa wi punwɛ pi ni.

\par }{\Q Kapege pyefɔ ŋa ka ku mbege ta wi fa yɛlɛ cɛnmɛ ta, pe yaa la ko fɔ wo jate wì daŋga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Pe yaa ka yinrɛ kan mbe cɛn wa ti ni,

\par }{\Q mbe
ɛrɛzɛn kɛrɛ kɔn mbaa ti pire ti kaa.


\par }{\Q \VS{22}Pe se ka yinrɛ kan, lere wa yɛgɛ mbe cɛn wa ti ni,

\par }{\Q pe se ka ɛrɛzɛn tiire kɛrɛ kɔn, lere wa yɛgɛ mbe kaa ki pire ti kaa;

\par }{\Q katugu na woolo pe yaa ka yinwetɔnlɔgɔ ta paa tige yɛn;

\par }{\Q poro mbele mì wɔ, pe yaa kaa pe tunŋgo tɔnli wi nii.


\par }{\Q \VS{23}Pe se kaa tege jaga naa,

\par }{\Q pe se kaa piile siin mbaa pe yaan paa kuun;

\par }{\Q katugu pe yaa ka pye cɛnlɛ na li woolo pe yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li duwaw piile,

\par }{\Q poro naa pe setirige piile pe ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kona, sanni pe sanla yɛnri, pa mi yaa pe yɔn sogo,

\par }{\Q sanni pe sa yo pe para makɔ, pa mi yaa logo pe yeri.


\par }{\Q \VS{25}Kombokaga konaa simbapyɔ wi ni, pe yaa ka pinlɛ mbaa kaa,

\par }{\Q jara wi yaa kaa yan kaa paa nɛgɛ yɛn;

\par }{\Q wɔɔgɔ ko na, gbanŋgban wo wi yaa pye ki yaakara re.

\par }{\Q Kapege kpɛ nakoma jɔgɔwɔ kpɛ se ka pye wa na yanwiga kpoyi ki laga ka kpɛ ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma\XREF{†}{{\XO 65:25 }{\XO{65.25:
}}{\XT{Eza 11.6-9}}}.




\par }\Chap{66}{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pè kanŋga \newline  ma pye fɔnmbɔlɔ
\par }
{\SHB Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔlɔmɔ jɛmbɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Naayeri wi yɛn na wunluwɔ jɔngɔ,

\par }{\Q tara ti yɛn na tɔɔrɔ tɛgɛsaga;

\par }{\Q Yiŋgi go ye mbe ya kan na kan naa?

\par }{\Q Laga kikiin ki yɛn wa mbe pye na wogosaga\XREF{†}{{\XO 66:1 }{\XO{66.1:
}}{\XT{Mati 5.34-35; 23.22}}}.


\par }{\Q \VS{2}Ki yaara nda ti ni fuun, mìri gbegele na kɛɛ ki ni,

\par }{\Q ki yaara ti yɛn wa mi fanŋga na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Wele, lere ŋa wi kala li yɛn ma gbɔgɔ na yeri,

\par }{\Q wo wi yɛn fyɔnwɔ fɔ ŋa wùu yɛɛ go sogo, wi nawa pi yɛn ma tanga wi na,

\par }{\Q ŋa wi maa fyɛ na sɛnrɛ ti yɛgɛ\XREF{†}{{\XO 66:2 }{\XO{66.2:
}}{\XT{Kapye 7.49-50}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}«Lere ŋa wi ma nɛgɛ wɔ
saraga,

\par }{\Q wo nuŋgba wo wi ma lere gbo fun.

\par }{\Q Lere ŋa wi ma sumbyɔ wɔ saraga,

\par }{\Q wo nuŋgba wo wi ma pyɔn wi go ki ya.

\par }{\Q Lere ŋa wi ma muwɛ saraga ki wɔ,

\par }{\Q wo nuŋgba wo wi ma cɛlɛ gbo mboo kasanwa pi wɔ saraga.

\par }{\Q Lere ŋa wi ma
wusuna nuwɔ taan wi sogo saraga,

\par }{\Q wo nuŋgba wo wi maa yarisunndo ti sunnu.

\par }{\Q Ki leele mbele pe ni fuun pe yɛɛra nandanwa koŋgolo koro wɛlɛ pe wele ma wɔ,

\par }{\Q pe katijangara to ti yɛn ma pe ndanla.


\par }{\Q \VS{4}Ki kala na, mi fun ki yaa na ndanla mbe jɔlɔgɔ wa pe na,

\par }{\Q jɔlɔgɔ kagala ŋgele ke yɛn na fyɛrɛ waa pe na, koro mi yaa wa pe na;

\par }{\Q katugu mì pe yeri, ɛɛn fɔ lere kpɛ si shɔ na yeri,

\par }{\Q mì para pe ni, ɛɛn fɔ pee logo na yeri.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ŋga kìlan mbɛn, ko pè pye,

\par }{\Q ŋga ki woro mala ndanla, ko pè wele ma wɔ.»


\par }{\SHB Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo pe saga
\par }
{\Q \VS{5}Yoro mbele ye maa fyɛ na seri Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yɛgɛ,

\par }{\Q yeli sɛnrɛ ti logo.

\par }{\Q Ye sefɛnnɛ mbele pè ye panra,

\par }{\Q poro mbele pè je ye na na mɛgɛ ki kala na,

\par }{\Q pe yɛn naga yuun ye kanŋgɔlɔ fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lili gbɔgɔwɔ pi naga,

\par }{\Q jaŋgo we ye yɔgɔrimɔ pi yan ye!»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ poro yɛrɛ jate fɛrɛ yaa ka pe yigi.


\par }{\Q \VS{6}Tinmɛ gbɔɔ pa yɛn na yinrigi wa ca nawa,

\par }{\Q magala gbɔlɔ la yɛn na yinrigi wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li magala loli,

\par }{\Q li yɛn nali juguye pe kapere ti fɔgɔ ki tɔnni pe na.


\par }{\SHB Pe yaa ka Zheruzalɛmu ca ki tɛgɛ \newline  wa ki yɔnlɔ li ni
\par }
{\Q \VS{7}Sanni
Siyɔn ca ki selara ti sa yiri ki ni, a kì si se!

\par }{\Q Sanni selara yama pi sa yiri ki ni, a kì si pinambyɔ se!


\par }{\Q \VS{8}Ambɔ wila ki wogo cɛnlɛ ŋga ka logo?

\par }{\Q Ambɔ wila ki wogo cɛnlɛ ŋga ka yan?

\par }{\Q Naga yɛn ma, pe mbe ya mbe tara lombondo se pilige nuŋgba ki ni le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, pe mbe ya mbe cɛnlɛ nuŋgba se yɔnlɔ nuŋgba ni le?

\par }{\Q Ma si yala, pa selara ti yɛn na yinrigi Siyɔn ca ki ni,

\par }{\Q le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a kì si piile se.


\par }{\Q \VS{9}Mi ŋa mi ma ti jɛlɛ wi kugbɔ ki ma gbɔn ki sesanga wi na,

\par }{\Q naga yɛn ma, muwi mi yaa ki yɛgɛ kɔn mbe yo wiga ka se le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mi ŋa mi ma ti lere mɛɛ pyɔ se,

\par }{\Q naga yɛn ma, muwi mi yaa sege ki yɛgɛ kɔn le?

\par }{\Q Ma Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yoro mbele fuun Zheruzalɛmu ca ki yɛn ma ye ndanla,

\par }{\Q yaa nayinmɛ nii ki kala na,

\par }{\Q yege pye ye yɔgɔrimɔ pi go.

\par }{\Q Yoro mbele fuun yaa pye na gbele Zheruzalɛmu ca ki kala na,

\par }{\Q yaa yɔgɔri.


\par }{\Q \VS{11}Katugu ki yaa ka kotogo sogowo kan ye yeri, mbe ye yɛnlɛ tin

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na piyɛnlɛ ma yinnɛ wɔnri ma tin we,

\par }{\Q jaŋgo ki gbɔgɔwɔ mba pi yɛn wa pi pi yɛɛ yɔn fili,

\par }{\Q yoo tanwa pi jɛn ye wali pi na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa yɛyinŋge kan Zheruzalɛmu ca ki yeri paa gbaan tɔnmɔ yɛn,

\par }{\Q mbe cɛngɛlɛ ke yarijɛndɛ ti kan ki yeri lɛgɛrɛ paa yɛgɛ ŋga na lafogo ma kaa yin ma jaraga.

\par }{\Q Pa kona pe yaa ka ye lɛ mbaa yinriwɛ kaan ye yeri,

\par }{\Q mbe ye taga tɔɔrɔ na mbaa ye talitali.


\par }{\Q \VS{13}Pyɔ nɔ wi ma wi pyɔ wi kotogo ki sogo wi na yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa mi yaa ka ye kotogo ki sogo ye na ma fun;

\par }{\Q mi yaa ka ye kotogo ki sogo ye na wa Zheruzalɛmu ca.


\par }{\Q \VS{14}Ye yaa kaga yan, ye nawa pi yaa yinŋgi ye na;

\par }{\Q ye wire ti yaa ka pagala paa yan tipirige yɛn.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kali fanŋga ki naga li tunmbyeele pe na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li yaa ka pye naŋgbanwa ni li juguye pe ni.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔnkala
\par }
{\Q \VS{15}Wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na paan wa kasɔn ki nandogomɔ,

\par }{\Q li malaga gbɔnwotoroye mbele shɔnye maa titele pè wege paa tifɛlinjolo yɛn.

\par }{\Q Li yɛn na paan mbeli juguye pe sara wa li naŋgbanwa gbɔɔ pi ni,

\par }{\Q mbe leele pe kambasinnde ti fɔgɔ tɔn pe na kasɔn yinŋgele ni.


\par }{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn leele pe ni fuun pe na kasɔn ni;

\par }{\Q li yaa ka kiti kɔn sɛnwee piile pe ni fuun pe na tokobi ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka mbele gbo, pe yaa ka lɛgɛ.


\par }{\Q \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Mbele pe ma pe yɛɛ pye
fyɔngɔ fu konaa mbe pe yɛɛ pye
kpoyi mbe kari wa naŋgɔ kɔlɔgɔ ki ni mbe saa sunnu,

\par }{\Q pe ma tagala pe yɛɛ na, ma saa yereyere ma lere nuŋgba wa nandogomɔ;

\par }{\Q pe ma saa na cɛlɛ kara ti kaa, naa yaritijangara to naa sacuulo pe ni.

\par }{\Q Ki leele pe ni fuun pe yaa ka tɔngɔ.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali yɛɛ naga \newline  cɛngɛlɛ woolo pe na
\par }
{\PP \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Mì pe kapyegele koro naa pe nawa jatere wi jɛn. Wagati wì gbɔn mi yaa cɛngɛlɛ ke ni fuun ke gbogolo naa, naa sɛnrɛ pyew ti woolo pe ni. Pe yaa ka pan mbanla gbɔgɔwɔ pi yan.

\VS{19}Mi yaa ka kacɛn wa pye wa pe sɔgɔwɔ. Pe woolo mbele pe yaa ka shɔ na kiti kɔngɔ ki kɛɛ mbe koro go na, mi yaa ka poro pele tun cɛngɛlɛ ke yeri wa Tarisisi tara, naa wa Puli konaa Ludi tara. Ko leele poro pe sandiga wɔnmɔ pi jɛn jɛŋgɛ. Mi yaa ka pele tun wa Tubali tara naa Yavan tara konaa wa
lɔgɔ fugo tara nda wa lege ti ni, poro mbele pe fanla sɛnrɛ ti logo faa fyew, pe fa silan gbɔgɔwɔ pi yan yɛnlɛ ni. Pe yaa kaa na gbɔgɔwɔ pi sɛnrɛ yuun ki cɛngɛlɛ ke kan\FTNT{†}{{\FR 66:19 }{\FR{66.19:
}}{\FT{Tarisisi tara pa ti mbaa pye wa Ɛsipayin tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri; Puli tara naa Ludi tara to yɛn Lewɔɔlɔ tara lara to ta, ma mara wa Somali tara naa Libi tara ti na; Tubali tara to yɛn nala pilige Turiki tara laga ko ka; Yavan tara to ti yɛn Girɛsi tara naa ti lɔgɔ furo tara re.}}}.

\VS{20}Pe yaa ka ye sefɛnnɛ pe ni fuun pe lɛ wa cɛngɛlɛ ke ni fuun ke sɔgɔwɔ, mbe pan pe ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan paa saraga yɛn. Pe yaa ka pele lɛ shɔnye na, mbe pele lɛ wotoroye mbele shɔnye maa tilele pele na, mbe pele lɛ mɛrɛ ni, mbe pele lɛ sofilele worosoye na, mbe pele lɛ yɔngɔmɛye na, mbe pan pe ni wa na yanwiga kpoyi ki na, wa Zheruzalɛmu ca. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Pe yaa ka pan paa yɛgɛ ŋga na
Izirayɛli woolo pe maa paan yarikanra ni, leyaara nda ti yɛn fyɔngɔ fu ta ni, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni we.

\VS{21}Mi yaa ka pele wɔ wa ki leele pe ni, mbe poro pye
saraga wɔfɛnnɛ naa
Levi setirige piile. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Naayeri fɔnŋɔ naa tara fɔnndɔ nda mi yaa ka da,

\par }{\Q ti yaa koro mbe mɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ye setirige piile konaa ye mɛgɛ ki ni, ti yaa koro mbe mɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ ma fun\XREF{†}{{\XO 66:22 }{\XO{66.22:
}}{\XT{Eza 65.17; 2 Pyɛ 3.13; Naga 21.1}}}.»


\par }{\Q \VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Yevɔnŋgɔ o yevɔnŋgɔ, naa cɛnpilige o cɛnpilige,

\par }{\Q sɛnwee piile pe ni fuun pe yaa kaa paan mbaa fɔli na yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa na gbogo.


\par }{\Q \VS{24}Na leele paga ka yiri wa ca ki ni,

\par }{\Q pe yaa leele mbele pàa yiri ma je na na pe gboolo pe yan.

\par }{\Q Fyɛnrɛ nda ti yaa kaa pe kaa, ti se ka ku fyew;

\par }{\Q kasɔn ŋga ki yaa kaa pe sori, ki se ka figi.

\par }{\Q Pe yaa ka pye yaritijaanga leele pe ni fuun pe yeri\XREF{†}{{\XO 66:24 }{\XO{66.24:
}}{\XT{Maki 9.48}}}.»

\par }