\NormalFont\ShortTitle{KAPYEGELE}

{\MTB Zhezu wi pitunmbolo pe

\par }{\MT KAPYEGELE

\par }{\MTB wele

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Sɛwɛ shyɛn woo ŋa Luki wìla yɔnlɔgɔ wowi ŋa yɛɛn. Laga ki sɛwɛ ŋa wi ni, ŋga kìla pye Zhezu wi fɔrɔgɔfɛnnɛ pe na, wi yiriŋgɔlɔ ma kari wa yɛnŋɛlɛ na, Luki wi yɛn naga nari we na. Zhezu wìla wi pitunmbolo pe tun pe saa Sɛntanra ti yari dunruya wi lagapyew ki ni; paa daga mbe keli mbege lɛ wa Zheruzalɛmu ca gbɛn. Tagafɛnnɛ koŋgbanmbala pàa pye Zhufuye, ɛɛn fɔ, we Fɔ wìla pe kara maga naga pe na fɔ Sɛntanra ti yɛn lere pyew wi woro. Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn kagbɔgɔ yɔn fɔ jɛŋgɛ, katugu wi yɛn na we sari we sɛwɛɛlɛ mbele pitunmbolo pàa yɔnlɔgɔ pe kɔrɔ jɛn.

\par }{\IP Ki Luki sɛwɛ ŋa wi yɛn ma kɔn ma yiri kɔnsara taanri. Wa wi kɔnsaga koŋgbanŋga ki ni (1–7), ŋga pitunmbolo pàa pye wa Zheruzalɛmu, wi yɛn naga yuun we kan. Naa Zhezu wìla yiri ma kari wa yɛnŋɛlɛ na, a Yinnɛkpoyi lì si yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma pan ma koro pitunmbolo pe ni. Làa yawa kan pe yeri paa Sɛntanra ti yari konaa paa kafɔnŋgɔlɔ piin. Legilizi ŋa wa Zheruzalɛmu ca wi woolo pàa lɛgɛ fyaw, fɔ a kì kayaŋga leŋge Zhufuye teele pe ni, maga kan pè yiri na Zhezu wi fɔrɔgɔfɛnnɛ pe jɔlɔ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo ki ni (8–12), Luki wi yɛn naga yuun we kan paa yɛgɛ ŋga na Zhezu wi fɔrɔgɔfɛnnɛ pàa gbɔn ma jaraga, ma kari wa Zhude tara ti kanŋgara na tara to naa Samari tara ti ni. Zhufuye mbele pàa pye na Zhezu wi fɔrɔgɔfɛnnɛ pe jɔlɔ, pe ni nuŋgba la kanŋga ma pye Zhezu wi pitunŋɔ, pàa pye naa yinri Pɔli. Zhezu wìla wi yɛɛ naga wi na yariyanga ka ni, maa yeri wi pye wi pitunŋɔ wa mbele pe woro Zhufuye pe yeri. Sanni Luki wi sa Pɔli wi sɛnrɛ sannda ti yo, wìla keli ma para we ni pitunŋɔ Pyɛri wi tunŋgo wogo ko na konaa paa yɛgɛ ŋga na mbele pe woro Zhufuye pe koŋgbanmbala pàa kanŋga ma pye Zhezu wi fɔrɔgɔfɛnnɛ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga taanri wogo ki ni (13–28), Luki wi yɛn na Sɔli wi sɛnrɛ sannda ti yuun. Pàa kaa na Sɔli wi yinri Pɔli. Pɔli wìla tangaŋgala titɔnlɔŋgɔlɔ taanri tanga na Sɛntanra ti yari lalɛgɛrɛ na wa Ɔrɔmu tara wunluwɔ pi ni. Lelɛgɛrɛ la saa Pɔli wi torogo maa saga wa we Fɔ wi tunŋgo ki ni. Ki leele poro pele la wɛlɛ Barinabasi, naa Silasi, naa Timote, naa Tite, naa Apolɔsi konaa Mariki.

\par }{\IP Luki wìla saa pɔli wi torogo fun wi tangaŋgala kele na. Ko kì ti wa sɛwɛ wi lara ta ni, mbe wo naa Pɔli ni pe ta laga nuŋgba, wi ma kaa yo fɔ: «Wè sigi pye yɛɛn.» Pɔli wìla legiliziye tɛgɛtɛgɛ cagbɔrɔ nda ti yɛn kagbɔgɔ yɔn ti lɛgɛrɛ ni. Wìla tunŋgo pye ŋgbanga jɛŋgɛ wi Fɔ wi kan, ɛɛn fɔ wìla jɔlɔ fun jɛŋgɛ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔsaga yeri, Luki wi yɛn naga yuun fɔ pàa Pɔli wi torogo paa kasopyɔ yɛn wa Ɔrɔmu ca, wunlumbolo to wi ta wi kiti kɔn wi na.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ
{\IOR{1.1-3}}

\par }{\IO Yinnɛkpoyi li panga konaa Legilizi wi pelimɛ wa Zheruzalɛmu
{\IOR{1.4–7.60}}

\par }{\IO Pitunmbolo pàa Zhezu Sɛntanra ti yari wa Samari tara naa Zhude tara
{\IOR{8.1–12.25}}

\par }{\IO Pɔli wi kondangala koŋgbanna Yɛnŋɛlɛ tunŋgo ki na wo naa Barinabasi konaa Zhan Mariki
{\IOR{13.1–15.35}}

\par }{\IO Pɔli wi kondangala shyɛn wolo Yɛnŋɛlɛ tunŋgo ki na wo naa Silasi konaa Timote
{\IOR{15.36–18.23}}

\par }{\IO Pɔli wi kondangala taanri wolo Yɛnŋɛlɛ tunŋgo ki na
{\IOR{18.24–21.16}}

\par }{\IO Pɔli wi yingiwɛ wa Zheruzalɛmu konaa wi kaso yege wa Sesare ca
{\IOR{21.17–26.32}}

\par }{\IO Pɔli wi kondangala mbe kari wa Ɔrɔmu ca konaa wi kaso yege
{\IOR{27.1–28.31}}



\par }{\MS SƐWƐ WI LƐSAGA SƐNRƐ

\par }\ChapOne{1}{\MR 1.1-3

\par }{\PP \VerseOne{1}Na wɔnlɔ Tewofili, wa na sɛwɛ koŋgbanŋa wi ni, kagala ŋgele Zhezu wì pye, ma nagawa mba naga leele pe na, maga lɛ wa wi tunŋgo ki lɛsanga wi ni

\VS{2}fɔ ma saa gbɔn pilige ŋga wìla kaa yiri ma kari wa yɛnŋɛlɛ na ki na, mìla ke ni fuun ke yɛgɛ yo ma kan. Sanni wi sa yiri wi kari wa yɛnŋɛlɛ na, wìla konɔ kan wi pitunmbolo mbele wìla wɔ pe yeri Yinnɛkpoyi li fanŋga na.

\VS{3}Zhezu wi kunwɔ pi puŋgo na, wìla wi yɛɛ naga pitunmbolo pe na kacɛn lɛgɛrɛ ni, naga nari pe na pege jɛn fɔ wìla yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni. Wìla pye naa yɛɛ nari pe na, ma saa gbɔn fɔ piliye nafa shyɛn, na
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ pi sɛnrɛ yuun pe kan.


\par }{\MS YINNƐKPOYI LI PANGA KONAA LEGILIZI WI PELIMƐ WA ZHERUZALƐMU CA

\par }{\MR 1.4–7.60

\par }{\PP \VS{4}Pilige ka, maa ta wila nii pe ni, a wì sigi yo maga ŋgban pe ni ma yo fɔ: «Yaga ka lali Zheruzalɛmu ca ki ni, ɛɛn fɔ, na To wi
yɔn fɔlɔ na mìla li sɛnrɛ yo ye kan, yeli sige.

\VS{5}Katugu Zhan la leele pe
batize tɔnmɔ ni, ɛɛn fɔ, sanni piliye jɛnri ni, Yɛnŋɛlɛ li yaa ye batize Yinnɛkpoyi lo ni.\FTNT{†}{{\FR 1:5 }{\FR{1.5:
{\QT{Mbe batize Yinnɛkpoyi li ni}} ko kɔrɔ wo yɛn mbe Yinnɛkpoyi li ta li ye ma ni tiyɔngɔ.}}}»


\par }{\SH Zhezu wì yiri ma kari \newline  wa yɛnŋɛlɛ na
\par }
{\PP \VS{6}Naa pitunmbolo pàa kaa pe yɛɛ gbogolo le Zhezu wi tanla, a pè suu yewe ma yo fɔ: «We Fɔ, wagati ŋa yɛɛn wo ma yaa
Izirayɛli tara wunluwɔ pi gbegele mboo tɛgɛ naa fɔnŋgɔ le?»


\par }{\PP \VS{7}A Zhezu wì si pe pye fɔ: «Na To wì sanga naa wagati ŋa kɔn maa tɛgɛ wi yɛɛ fanŋga ki na, yoro si daga mbe wo jɛn.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, ye yaa ka fanŋga ta, na Yinnɛkpoyi liga ka tigi mbe pan ye na we. Ye yaa ka pye na sɛrɛfɛnnɛ wa Zheruzalɛmu ca, naa Zhude tara ti ni fuun ti ni konaa
Samari tara ti ni, fɔ sa gbɔn wa tara ti kɔsaga ki na.»


\par }{\PP \VS{9}Naa wìla kaa ki sɛnrɛ ti yo ma kɔ, a wì si yiri ma kari wa yɛnŋɛlɛ na. A pe nɛɛ wi wele, a kambaaga kà si pan maa tɔn pe na.


\par }{\PP \VS{10}Naa pàa pe yɛngɛlɛ ke kan wa naayeri na wele bere wa wi karisaga, a nambala shyɛn pèle si yiri le pe na. Pàa pe yɛɛ pɔ parifire ni;

\VS{11}a ki nambala shyɛn pè si pe pye fɔ: «Yoro Galile tara fɛnnɛ, yiŋgi na, a yè si koro ma yere na wele wa yɛnŋɛlɛ na? Ki Zhezu ŋa wì yiri na ye sɔgɔwɔ ma kari wa yɛnŋɛlɛ na yɛɛn, pa wi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan ma fun, paa yɛgɛ ŋga na yòo yan wila kee wa yɛnŋɛlɛ na we.»


\par }{\SH Pàa Matiyasi wi wɔ maa tɛgɛ \newline  wa Zhudasi wi yɔnlɔ
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a pitunmbolo pè si yiri wa oliviye tire yanwiga ki na ma sɔngɔrɔ ma kari wa Zheruzalɛmu ca. Ki yanwiga kii lali Zheruzalɛmu ni, ki sɔgɔwɔ pi yɛn paa culo nuŋgba yɛn.

\VS{13}Naa pàa kaa ye wa ca, a pè si lugu ma ye wa sanŋgazo wi ni, ma kari wa yumbyɔ ŋa pàa pye na tungu faa wi ni. Mbele pàa pye wa, pe mɛrɛ tori nda: Pyɛri, naa Zhan, naa Zhaki, naa Andire, naa Filipu, naa Toma, naa Baritelemi, naa Matiye, naa Alife pinambyɔ Zhaki wi ni, naa Simɔ Zelɔti, konaa Zhaki pinambyɔ Zhude wi ni.

\VS{14}Pe ni fuun pàa pe yɔn ki wa nuŋgba ma koro na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma pinlɛ jɛɛlɛ pe ni, naa Zhezu wi nɔ Mari wi ni, naa wi nɔsepiile nambala pe ni.


\par }{\PP \VS{15}Ki piliye yi ni, tagafɛnnɛ mbele pàa pye ma gbogolo wa, pe mbaa cɛnmɛ naa nafa (120) yɔn ko tin. A Pyɛri wì si yiri ma yere wa pe sɔgɔwɔ, ma sho fɔ:

\VS{16}«Sefɛnnɛ, Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ tila daga mberi yɛɛ yɔn fili, nda Yinnɛkpoyi làa yo faa wa Davidi wi yɔn Zhudasi wi kanŋgɔlɔ we. Wo wìla pye Zhezu wi yigifɛnnɛ pe yɛkelewe.

\VS{17}Wìla pye wa we ŋgbelege ki ni, ma wi tasaga ta wa we tunŋgo ki ni.


\par }{\PP \VS{18}«(Yiŋgɔ ki naŋa wì kɛrɛ ta lɔ wi kapege pyege sara wi ni, ko puŋgo na, a wì si to ma jiile, a wi lara tì fugu, a wi latiire tì yiri ma jaraga.

\VS{19}Zheruzalɛmu ca fɛnnɛ pe ni fuun pège wogo ki jɛn, a pège kɛrɛ ti mɛgɛ taga pe sɛnrɛ ti ni, nari yinri ‹Akɛlidama›. Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ‹kasanwa kɛrɛ\XREF{†}{{\XO 1:19 }{\XO{1.18-19:
}}{\XT{Mati 27.3-8}}}.›)


\par }{\PP \VS{20}«Katugu ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔyuuro sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ye ti wi go ki kanŋga kataga, lere ka ka cɛn wa ki nawa naa.}}

\par }{\MM Ki si yɛn ma yɔnlɔgɔ naa fɔ:
{\QT{Lere wa yɛgɛ mbe cɛn tunŋgo ki na wa wi yɔnlɔ.}}\XREF{†}{{\XO 1:20 }{\XO{1.20:
}}{\XT{Yuuro 69.26; 109.8}}}


\par }{\PP \VS{21-22}«Ki kala na, wagati ŋa fuun wàa pye Zhezu wi ni, na tanri na kee na paan, nambala mbele pàa pinlɛ we ni, maga lɛ wa sanga ŋa ni Zhan wìla pye na
batɛmu wi piin, fɔ ma pan ma gbɔn pilige ŋga Zhezu wìla kaa yiri we sɔgɔwɔ ma kari ki na, poro wa nuŋgba we daga mbe wɔ. Wo wa nuŋgba daga mbe taga we na, we pye Zhezu wi yɛnmɛ ma yiri wa kunwɔ pi ni pi sɛrɛfɛnnɛ.»


\par }{\PP \VS{23}Kì kaa pye ma, a pè si nambala shyɛn naga: Zhozɛfu ŋa pàa pye na yinri Barisabasi, a pè kaa wi mɛgɛ taga naa yinri Zhusitusi, wo naa Matiyasi.

\VS{24}Ko puŋgo na, a pè si Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo fɔ: «We Fɔ, mboro ŋa ma yɛn lere pyew wi kotogo ki jɛnfɔ, ŋa mà wɔ ki leele shyɛn mbele pe ni, wi naga we na,

\VS{25}jaŋgo wi ye wa ki tunŋgo ŋga ki ni, wì pye
pitunŋɔ Zhudasi wi yɔnlɔ, wo ŋa wì wɔ wa ki ni ma kari wi karisaga we.»


\par }{\PP \VS{26}A pè si pɛtɛ gbɔn, a pɛtɛ gbɔngɔ kì si Matiyasi wi wɔ. A wo si taga pitunmbolo kɛ ma yiri nuŋgba pe na ma pye pitunŋɔ wa.




\par }\Chap{2}{\SH Yinnɛkpoyi li panga ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa
Pantikɔti fɛti pilige kìla kaa gbɔn, tagafɛnnɛ pe ni fuun pàa pye ma gbogolo laga nuŋgba.

\VS{2}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a tinmɛ pà si yiri wa yɛnŋɛlɛ na paa tifɛliŋgbɔgɔ tinmɛ yɛn, mɛɛ ye wa go ŋga pàa pye ma cɛn ki ni fuun ki ni.

\VS{3}A pè si ŋgayinŋgele kele yan paa kasɔn yinŋgele yɛn, a kè si walagi walagi ma cɛncɛn tagafɛnnɛ pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe na.

\VS{4}A pe ni fuun pè si yin Yinnɛkpoyi li ni, mɛɛ ki lɛ na yuun
sɛnfɔnndɔ ni ma yala nda Yinnɛkpoyi làa le wa pe yɔn paa yuun ti ni.


\par }{\PP \VS{5}Ma si yala, ki piliye yi ni,
Zhufuye mbele pàa pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, pèle la pan wa Zheruzalɛmu fɛti wi na. Pàa pan ma yiri dunruya tara pyew ti ni.

\VS{6}Naa ki tinmɛ pìla kaa yiri ma, a janwa wì si gbogolo wi yɛɛ na. Kìla pe pari, katugu pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pàa pye na pe sɛnrɛ jate ti nuru tagafɛnnɛ pe yeri paa ti yuun.

\VS{7}Kìla to pe yɔn na fɔ ma pe nawa pi wɔ, a pe nɛɛ pe yɛɛ yewe na yuun fɔ: «Mì yo ki leele mbele paa para yɛɛn, pe ni fuun pe yɛn Galile tara fɛnnɛ?

\VS{8}A kì si cɛn mɛlɛ, we ni fuun nuŋgba nuŋgba, we sɛnrɛ jate nda pè we se wa ti ni, a we nɛɛ ti nuru pe yeri paa ti yuun?

\VS{9}We pele yɛn Pariti tara fɛnnɛ, naa Medi tara fɛnnɛ, naa Elami tara fɛnnɛ, naa mbele pè yiri wa Mezopotami tara, naa Zhude tara, naa Kapadɔsi kinda wo naa Pɔn kinda wi ni, naa Azi tara ti ni,

\VS{10}naa Firizhi tara ti ni, naa Panfili tara to naa Ezhipiti tara ti ni, naa Libi tara laga ŋga kì mara Sirɛni tara ti na ki ni, naa mbele pè yiri wa Ɔrɔmu ca,

\VS{11}ma pye Zhufuye, naa mbele pè ye Zhufuye shɛrɛgɛ ki ni pe ni, naa Kirɛti tara fɛnnɛ konaa Larabuye pe ni, we ni fuun waa Yɛnŋɛlɛ li kagbɔgɔlɔ ke nuru pe yeri paa ke yuun we sɛnrɛ jate ti ni.»


\par }{\PP \VS{12}A kì si pe pari ma pe jatere wi piri pe na, a pe nɛɛ ki yuun pe yɛɛ kan fɔ: «Ŋga ko kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ?»


\par }{\PP \VS{13}Ɛɛn fɔ, pèle la pye na tɛgɛ tagafɛnnɛ pe na, nɛɛ yuun fɔ: «Pè tin duvɛn taan ni.»


\par }{\SH Pyɛri wi Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo we
\par }
{\PP \VS{14}Kì kaa pye ma, a Pyɛri wì si yiri ma yere, wo naa
pitunmbolo kɛ ma yiri nuŋgba sanmbala pe ni. A Pyɛri wi nɛɛ para ŋgbanga janwa wi ni na yuun fɔ: «Na Zhufuye woolo, konaa mbele fuun pe yɛn ma cɛn laga Zheruzalɛmu ca, ye nuŋgbogolo jan na sɛnrɛ ti yeri, yege jɛn

\VS{15}ye yo fɔ ki leele mbele pee tin sinmɛ ni paa yɛgɛ ŋga na yaa ki jate we; katugu yɔnlɔ ki fa ŋgban gbɛn.

\VS{16}Ɛɛn fɔ,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zhowɛli wìla para kala na na, loli na lì pye yɛɛn we.

\VS{17}Wìla ki yo ma yo Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Sanni dunruya kɔpiliye ni, mi yaa na Yinnɛ la tirige sɛnwee piile pe ni fuun pe na.}}

\par }{\Q {\QT{Ye pinambiile naa ye sumborombiile pe yaa kaa Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun.}}

\par }{\Q {\QT{Ye lefɔnmbɔlɔ pe yaa kaa yariyanra yaan (mbaa yinrigi wa li yeri).}}

\par }{\Q {\QT{Ye lelɛŋgbaara ti yaa kaa wɔɔnrɔ wɔnlɔ, (mbaa yinrigi wa li yeri).}}


\par }{\Q \VS{18}{\QT{Ee, ko piliye yo ni, mi yaa na Yinnɛ li tirige na tunmbyeele pe na, nambala o, jɛɛlɛ o.}}

\par }{\Q {\QT{Pe yaa kaa Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun.}}


\par }{\Q \VS{19}{\QT{Mi yaa ka kafɔnŋgɔlɔ pye mbe naga wa naayeri wa yɛnŋɛlɛ na,}}

\par }{\Q {\QT{mbe kacɛn lɛgɛrɛ pye laga nɔgɔna wa tara ti na.}}

\par }{\Q {\QT{Ki yaa ka pye kasanwa naa kasɔn konaa wirige wɔgɔ.}}


\par }{\Q \VS{20}{\QT{Yɔnlɔ ki yaa ka kanŋga diwi,}}

\par }{\Q {\QT{yeŋge ki yaa yanlaga paa kasanwa yɛn,}}

\par }{\Q {\QT{sanni we
Fɔ wi pilige ki sa gbɔn,}}

\par }{\Q {\QT{ki piligbɔgɔ ŋga ki yɛn gbɔgɔwɔ ni we.}}


\par }{\Q \VS{21}{\QT{Kona, lere ŋa fuun ka we Fɔ wi mɛgɛ ki yeri.}}\FTNT{†}{{\FR 2:21 }{\FR{2.21:
}}{\FT{Lere ŋa fuun ka we Fɔ wi mɛgɛ ki yeri ko kɔrɔ wo yɛn fɔ lere ŋa fuun ka yɛnlɛ mbe taga wi na.}}}, wo yaa shɔ\XREF{†}{{\XO 2:21 }{\XO{2.17-21:
}}{\XT{Zhowɛ 3.1-5}}}


\par }{\PP \VS{22}«Yoro
Izirayɛli woolo wele, yaa nuru! Nazarɛti ca fɛnnɛ Zhezu wo wi yɛn ŋa Yɛnŋɛlɛ làa naga ye na fanŋga ni; katugu làa kafɔnŋgɔlɔ, naa kagbɔgɔlɔ, naa kacɛn lɛgɛrɛ pye wi fanŋga na laga ye sɔgɔwɔ, paa yɛgɛ ŋga na yoro jate yège jɛn we.

\VS{23}Pàa ki naŋa wi le ye kɛɛ paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ làa ki kɔn maga tɛgɛ faa, maga jɛn ma yo ki yaa ka pye we. A yòo kan kapere pyefɛnnɛ pe yeri, a pòo kan
tiparaga na maa gbo.

\VS{24}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, maa wɔ wa kunwɔ pi jɔlɔgɔ ki ni, katugu yawa sila pye kunwɔ pi ni puu yerege.

\VS{25}Davidi wìla para wi sɛnrɛ na ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mìla pye na we Fɔ wi yaan wa na yɛgɛ sanga pyew.}}

\par }{\Q {\QT{Wi yɛn wa na kalige kɛɛ ki na, jaŋgo na jatere wi ka ka piri na na.}}


\par }{\Q \VS{26}{\QT{Ki kala na, na nawa pì yinŋgi na na, a na yɔn kila yɔgɔrimɔ sɛnrɛ yuun.}}

\par }{\Q {\QT{Ali maga ta na wire ti yɛn kuworo, na jigi wi yɛn ma cɛn yɛyinŋge na;}}


\par }{\Q \VS{27}{\QT{katugu ma sanla yinnɛ li yaga wa
kuulo tara ti ni.}}

\par }{\Q {\QT{Ma se yɛnlɛ ki na ma woo
kpoyi wi fɔngɔ.}}


\par }{\Q \VS{28}{\QT{Mà yinwege koŋgolo ke naga na na.}}

\par }{\Q {\QT{Ma yaa kanla nawa pi yinŋgi, na mi ka ka pye wa ma tanla we.}}\XREF{†}{{\XO 2:28 }{\XO{2.25-28:
}}{\XT{Yuuro 16.8-11}}}


\par }{\PP \VS{29}«Sefɛnnɛ, ye ti mbe we tɛlɛ Davidi wi kala li yo mbeli filige ye kan: Wìla ku, a pòo le, wi fanga ki yɛn laga we sɔgɔwɔ ali ma pan ma gbɔn nala.

\VS{30}Wìla pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ. Wìla ki jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu maa kan, ma yo li yaa ka wi setirige pyɔ wa tɛgɛ wi
wunluwɔ jɔngɔ ki na\XREF{†}{{\XO 2:30 }{\XO{2.30:
}}{\XT{Yuuro 132.11; 2 Sami 7.12}}}.

\VS{31}Ko kala kì ti wìla para
Kirisi wi yɛnmɛ mbe yiri wa kunwɔ pi ni pi sɛnrɛ na, katugu sanni ki sa pye, wìla ki yo ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Wi sila koro wa kuulo tara ti ni,}}

\par }{\Q {\QT{wi wire ti sila si fɔngɔ.}}


\par }{\MM \VS{32}Ki Zhezu we, Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, we ni fuun we yɛn ki sɛrɛ.

\VS{33}Ki kala na, wi lɛŋgɔlɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri maa tɛgɛ wa li kalige kɛɛ ki na, a wì si Yinnɛkpoyi li ta ma yala wi To wìla yɔn fɔlɔ na kɔn li ni, ma li tirige we na fɔ jɛŋgɛ. Koyi ŋga yiŋgɔ yaa yaan na nuru yɛɛn we.

\VS{34}Katugu Davidi jate wi sila yiri mbe kari wa yɛnŋɛlɛ na, ɛɛn fɔ, wìla ki yo ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{We Fɔ wìgi yo na Fɔ wi kan ma yo:}}

\par }{\Q {\QT{Cɛn wa na kalige kɛɛ ki na,}}


\par }{\Q \VS{35}{\QT{fɔ mbe sɔɔn mbɛnfɛnnɛ pe ŋgbanga, mbe pe pye ma tɔɔrɔ ti tɛgɛsaga.}}\XREF{†}{{\XO 2:35 }{\XO{2.34-35:
}}{\XT{Yuuro 110.1}}}


\par }{\PP \VS{36}«Ki kala na, Izirayɛli tara woolo pe ni fuun pe daga mbege jɛn mbe filige ki na, fɔ ki Zhezu ŋa yè kan wa tiparaga ki na, Yɛnŋɛlɛ lùu pye we Fɔ naa
Kirisi.»


\par }{\PP \VS{37}Naa pàa kaa ki sɛnrɛ ti logo, a pe jatere wì si piri pe na. A pè si Pyɛri wo naa pitunmbolo sanmbala pe pye fɔ: «Sefɛnnɛ, yiŋgi we daga mbe pye?»


\par }{\PP \VS{38}A Pyɛri wì si pe pye fɔ: «Ye ye kapere ti jɛn yeri yaga, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye
batize Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ki na, jaŋgo ye ye kapere ti kala yagawa ta. Kona, pa ye yaa Yɛnŋɛlɛ li yarikanga ki ta, ko ki yɛn Yinnɛkpoyi le.

\VS{39}Katugu ki yɔn fɔlɔ lì kɔn yoro naa ye piile ye kan, naa mbele fuun pe yɛn lalerege na, naa mbele fuun Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yeri pe pan li kɔrɔgɔ we.»


\par }{\PP \VS{40}A Pyɛri wì si nuru naa ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ta yɛgɛ yo pe kan sɛnlɛgɛrɛ ni, ma pe yɛri fɔ: «Ye yɛnlɛ shɔwɔ pi na, ye ye yɛɛ yigi ki nala pilige lepeele pe kapyere ti ni.»


\par }{\PP \VS{41}Mbele pàa yɛnlɛ wi sɛnrɛ ti na, poro la batize. Ki pilige ki ni, leele mbele pàa taga pe na, pe mbaa lere waga taanri (3 000) yɔn ko tin.


\par }{\SH Tagafɛnnɛ pe tangalɔmɔ we
\par }
{\PP \VS{42}A pè si koro na pitunmbolo pe nagawa sɛnrɛ ti nuru, ma gbogolo pe ni nuŋgba, na nii pe ni ja, na Yɛnŋɛlɛ yɛnri.


\par }{\PP \VS{43}Leele pe ni fuun pàa pye na fyɛ, katugu pitunmbolo pàa pye na kagbɔgɔlɔ naa kafɔnŋgɔlɔ lɛgɛrɛ piin.

\VS{44}Tagafɛnnɛ pe ni fuun pàa pye pe yɛɛ ni, ma pe kɛɛ yaara ti pye pe pe ni fuun woro.

\VS{45}Pàa pye na pe kɛɛrɛ to naa pe kɛɛ yaara ti pɛrɛ naga penjara ti yɛɛlɛ pe yɛɛ na, ma yala pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe jorowo pi ni.

\VS{46}Pilige pyew pàa koro na kee wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni jatere nuŋgba ni. Na pe yaakara ti kaa ja wa pe yinrɛ ti ni, na nii nayinmɛ ni, ma pye kapitanra ni.

\VS{47}Pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li sɔnni, a pe kala lì lere pyew wi ndanla. Pilige pyew Yɛnŋɛlɛ làa pye na pele tari pe ŋgbelege ki na, mbele Yɛnŋɛlɛ làa pye na shoo we.




\par }\Chap{3}{\SH Pyɛri wìla naŋa murugu wa sagala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige ka, Pyɛri naa Zhan pàa pye na kee ja wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni yɔnlɔparaga ka na, ko kìla yala Yɛnŋɛlɛ yɛnrisanga wi ni.

\VS{2}Naŋa murugu wà la pye wa, pa pàa wi se ma. Kìla pye pilige pyew, leele pe maa lɛ ma saa wi tɛgɛ wa shɛrigo gbɔgɔ yeyɔngɔ ka na, ŋga pàa pye na yinri Yeyɔngɔ tiyɔngɔ, jaŋgo wila yaara yɛnri leele mbele pàa pye na yiin wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni pe yeri.

\VS{3}Naa wìla kaa Pyɛri naa Zhan pe yan paa yiin wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, a wì si pe yɛnri ma yo pe yaraga ka kan wi yeri.

\VS{4}A Pyɛri naa Zhan pè si pe yɛngɛlɛ ke kan wi na nɛɛ wi wele. A Pyɛri wì suu pye fɔ: «Ta we wele!»


\par }{\PP \VS{5}A naŋa wi nɛɛ pe wele maga yan ndɛɛ pe yaa yaraga ka kan wi yeri.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, a Pyɛri wì suu pye fɔ: «Penjara naa tɛ woro na yeri, ɛɛn fɔ, ŋga ki yɛn na yeri, mi yaa ki kan ma yeri. Nazarɛti ca fɛnnɛ Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ki na, yiri maa tanri.»


\par }{\PP \VS{7}A Pyɛri wì suu yigi wi kalige kɛɛ ki na maa yirige. Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a wi jegele naa ke kurusara tì si fanŋga ta.

\VS{8}A wì si yew ma kan ma yere wi tɔɔrɔ ti na, nɛɛ tanri. A wì si pinlɛ ma ye pe ni wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, na tanri, na yeni, na Yɛnŋɛlɛ li sɔnni.

\VS{9}Leele pe ni fuun pàa wi yan wila tanri na Yɛnŋɛlɛ li sɔnni.

\VS{10}A pe sigi jɛn ma yo naŋa ŋa wìla pye ma cɛn wa shɛrigo gbɔgɔ Yeyɔngɔ tiyɔngɔ ki na na yaara yɛnri wo lawi. Ŋga kìla pye wi na kìla pe pari ma pe jatere wì piri pe na.


\par }{\SH Pyɛri Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yogo \newline  wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni
\par }
{\PP \VS{11}Naa ki naŋa wìla koro ma pɔ Pyɛri naa Zhan pe na, a kì si leele pe ni fuun pe pari. A pè si fe ma kari pe kɔrɔgɔ wa toŋgbo ŋa pàa pye na yinri Salomɔ toŋgbo wi tanla.

\VS{12}Naa Pyɛri wìla kaa ki yan ma, a wì si janwa wi pye fɔ: « ‹Izirayɛli tara woolo, yiŋgi na ki naŋa ŋa wì sagala kala lì si ye pari ma? Yiŋgi na, a yè si ye yɛngɛlɛ ke kan we na, ma mbe yo woro yɛɛra fanŋga yi, nakoma naa wàa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ko kala kì ti ki naŋa ŋa wì tanga?

\VS{13}Abirahamu naa Izaki naa Zhakɔbu Yɛnŋɛlɛ le, we tɛlɛye Yɛnŋɛlɛ le, lo lùu tunmbyee Zhezu wi gbɔgɔ. Yàa wi le kɛɛ, ma je wi na wa
Pilati wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ma si yala, Pilati wìla ki sɔnri mboo wa wila kee.

\VS{14}Yaa je wo ŋa wi yɛn
kpoyi, ma sin wi na, ma Pilati wi yɛnri ma yo wi legbolere wo wa.

\VS{15}A yè si ŋa wi yɛn yinwege ki ni fuun go wi gbo. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, we yɛn ki sɛrɛ.

\VS{16}Ki naŋa ŋa yaa yaan maa jɛn yɛɛn, Zhezu mɛgɛ ŋga ki yɛn fanŋga ni, naa tagawa mba wì taga ki mɛgɛ ki na, ko kìgi kan wì fanŋga ta. Naa wì taga Zhezu mɛgɛ ki na, ko kùu sagala pew ye ni fuun ye yɛgɛ na we.


\par }{\PP \VS{17}«Yiŋgɔ, sefɛnnɛ, mìgi jɛn ma yo kambajɛnmɛ po pìla ti yoro naa ye teele pe ni yàa ko pye ma.

\VS{18}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ làa kagala ŋgele yo faa wa
li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni fuun pe yɔn, ma yo li Kirisi wi yaa ka jɔlɔ, pa lì ke ni fuun ke pye ma ke yɔn fili ma.

\VS{19}Ki kala na, ye ye kapere ti jɛn yeri yaga, ye sɔngɔrɔ Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ, ye kapere ti ta ti laga ye na pew.

\VS{20}Kona,
we Fɔ wi yaa wogosanga pye wi pan ye kan, mbe Kirisi wi torogo ye kan, wo ŋa wìla wi wɔ faa ye kan we, wo wi yɛn Zhezu we.

\VS{21}Wi daga mbe koro wa yɛnŋɛlɛ na fɔ wagati wi sa gbɔn Yɛnŋɛlɛ li yeri li yaraga pyew ki gbegele naa fɔnŋgɔ, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo faa wa li yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ kpoyi pe yɔn we.

\VS{22}Moyisi wìla ki yo ma yo fɔ: ‹{\QT{We Fɔ, ye Yɛnŋɛlɛ le, li yaa li yɔn sɛnrɛ
yofɔ wa yirige ye kan mbe yiri wa ye sefɛnnɛ pe sɔgɔwɔ paa na yɛn. Sɛnrɛ nda fuun wi yaa ka yo ye kan, yeri logo.}}

\VS{23}{\QT{Na lere ŋa fuun si ka yɛnlɛ mbe logo ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi yeri, wo yaa ka jɔgɔ mbe wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.›}}\XREF{†}{{\XO 3:23 }{\XO{3.22-23:
}}{\XT{Dete 18.18-19}}}

\VS{24}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele fuun pè para maga lɛ wa Samiyɛli na, naa mbele fuun pè pan wo puŋgo na, pe ni fuun pè para ki piliye yi sɛnrɛ ti na.

\VS{25}Ye yɛn Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe setirige piile.
Yɔn fɔlɔ na Yɛnŋɛlɛ làa kɔn we tɛlɛye pe yeri, yoro yaa ki duwaw wi taa, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo ma Abirahamu wi kan ma yo fɔ: ‹{\QT{Sege ŋga fuun ki yɛn laga tara na, ki yaa ka duwaw ta mbe yiri wa ma setirige ki ni.›}}\XREF{†}{{\XO 3:25 }{\XO{3.25:
}}{\XT{Zhenɛ 22.18}}}

\VS{26}Kì pye ma, a Yɛnŋɛlɛ lì si li tunmbyee wi yirige yoro kan gbɛn. Làa wi torogo wi duwaw yoro na, mbe ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye kanŋga ye wɔ wa ye kapyere tijangara ti ni.»




\par }\Chap{4}{\SH Pyɛri naa Zhan pe yerewe \newline  wa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege \newline  ki yɛgɛ sɔgɔwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ma Pyɛri naa Zhan pe ta pàa pye na para leele pe ni, a
saraga wɔfɛnnɛ, naa
shɛrigo gbɔgɔ sorodasheele to wi ni konaa
Sadusiye pèle si kari pe kɔrɔgɔ.

\VS{2}Pàa nawa ŋgban fɔ jɛŋgɛ, katugu Zhezu wi yɛnmɛ sɛnrɛ to
pitunmbolo pe shyɛn pàa pye na yuun na leele pe nari ma yo kuulo pe yaa ka yɛn.

\VS{3}A pè si pitunmbolo pe yigi ma pe le kaso fɔ ki goto, katugu yembinɛ làa wɔ makɔ.

\VS{4}Konaa ki ni fuun, mbele pàa pitunmbolo pe Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo pi logo, pe lɛgɛrɛ la taga Zhezu wi na, fɔ tagafɛnnɛ pe ni fuun pe yɔn ki mbaa nambala waga kaŋgurugo (5 000) yɔn ko tin.


\par }{\PP \VS{5}Ki goto pinliwɛ pi ni,
Zhufuye teele, naa Zhufuye
lelɛɛlɛ pe ni, konaa
lasiri sɛwɛ jɛnfɛnnɛ pe ni, pè si pe yɛɛ gbogolo wa Zheruzalɛmu.

\VS{6}Saraga wɔfɛnnɛ to Annɛ wìla pye wa fun, naa Kayifu, naa Zhan naa Alɛgizandire konaa saraga wɔfɛnnɛ to wi woolo pe ni fuun pe ni.

\VS{7}A pè si Pyɛri naa Zhan pe yeri ma pe wa nandogomɔ, mɛɛ pe yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi yawa, nakoma ambɔ mɛgɛ fanŋga na, a yè sigi naŋa ŋa wi sagala?»


\par }{\PP \VS{8}Kona, ma Pyɛri wi ta Yinnɛkpoyi lùu yin, a wì si pe pye fɔ: «Izirayɛli woolo teele konaa lelɛɛlɛ,

\VS{9}mbege ta yaa we yewe nala kagbaraga ŋga kì pye naŋa murugu wi kan, konaa wi sagalalɔmɔ pi ni we,

\VS{10}ye ni fuun ye daga mbege jɛn, Izirayɛli tara woolo pe ni fuun pe daga mbege jɛn fun, fɔ kì pye Nazarɛti ca fɛnnɛ Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ko fanŋga na. Wo ŋa yàa kan wa
tiparaga ki na, a Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kuulo pe sɔgɔwɔ we. Wo fanŋga na ki naŋa ŋa wì sagala, wi si yɛn ma yere na ye yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{11}Zhezu wo wi yɛn ŋa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi yɛn na para wi kanŋgɔlɔ naga finligi fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yoro go wafɛnnɛ yè je sinndɛlɛgɛ ŋga na,}}

\par }{\Q {\QT{ko kì pye go yɛnlɛ li sinndɛlɛgɛ koŋgbanŋga ye!}}\XREF{†}{{\XO 4:11 }{\XO{4.11:
}}{\XT{Yuuro 118.22; Eza 28.16}}}


\par }{\MM \VS{12}Shɔwɔ pi se ta lere wa ni na Zhezu wo ma, katugu Yɛnŋɛlɛ lii mɛgɛ ka kan lere wa yeri laga dunruya wi ni fuun wi ni, ŋga we mbe ya shɔ ki fanŋga na, na wo mɛgɛ ko ma.»


\par }{\PP \VS{13}Kìla to
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki yɔn na, katugu pàa Pyɛri naa Zhan pe yan pè kotogo ta. A pè sigi jɛn le ma yo pe jɛnmɛ pii gbɔgɔ, pe yɛn sɛwɛ mbajɛɛnlɛ. A pè nuru naa maga jɛn ma yo pàa pye Zhezu wi pinlɛyɛɛnlɛ.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, naa pàa naŋa ŋa wìla sagala wi yan yeresaga le pe yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ, pe sila sɛnrɛ ta mbe pe yɔn sogo.

\VS{15}A pè si Pyɛri naa Zhan pe wɔ wa kiti kɔnsaga. Ko puŋgo na, a pè si pe yɛɛ yan nɛɛ pe yɛɛ yewe na yuun fɔ:

\VS{16}«Yiŋgi we yaa pye ki leele mbele pe na? Kì filige Zheruzalɛmu fɛnnɛ pe ni fuun pe yɛgɛ na, fɔ poro pège kafɔnnɔ gbɔlɔ na li pye, we se ya je li na.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, na we kaa jaa ki kala liga kaa yari leele pe sɔgɔwɔ mbaa kee yɛgɛ, ye ti we pe kɔkɔ gbɔn, we sɛnŋgbanra yo pe na paga ka para lere ni ki Zhezu wi mɛgɛ na naa.»


\par }{\PP \VS{18}Kona, a pè si Pyɛri naa Zhan pe yeri ma pe leŋge wa kiti kɔnsaga, mɛɛ ki yo maga ŋgban pe ni ma yo paga ka para, nakoma mbe nagawa kan lere yeri Zhezu wi mɛgɛ ki na naa tatata.

\VS{19}Ɛɛn fɔ, a Pyɛri naa Zhan pè si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Kikiin ki yɛn ma sin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, we yoro sɛnrɛ to lɛ lee, nakoma we Yɛnŋɛlɛ lo sɛnrɛ to lɛ? Yoro jate ye ka yo.

\VS{20}Woro wo na, kagala ŋgele wè yan ma logo, we se ya koro ke mbayowo.»


\par }{\PP \VS{21}A kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege kì si sɛnŋgbanra yo Pyɛri naa Zhan pe na naa, mɛɛ pe wa ma yo paa kee. Pè sila pyewe ta mbe pe jɔlɔ leele pe kala na, katugu leele pe ni fuun pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li gbogo ŋga kìla pye ki kala na.

\VS{22}Naŋa ŋa pàa ki kafɔnnɔ li pye wi na maa sagala, wi yɛlɛ yɔn kìla yɛlɛ nafa shyɛn naa ki puŋgo ko tin.


\par }{\SH Tagafɛnnɛ pe yɛnrɛwɛ we
\par }
{\PP \VS{23}Pyɛri naa Zhan pe waŋgɔlɔ ma yiri wa kaso, a pè si kari pe tagafɛnnɛ yɛɛnlɛ sanmbala pe kɔrɔgɔ. Saraga wɔfɛnnɛ teele poro naa lelɛɛlɛ pe ni pàa sɛnrɛ nda yo ma pe kan, a pè si saa ti yɛgɛ yo ma pe tagafɛnnɛ yɛɛnlɛ pe kan.

\VS{24}Naa tagafɛnnɛ pàa kaa ki sɛnrɛ ti logo pe yeri, a pè si Yɛnŋɛlɛ li yɛnri nawa nuŋgba ni, ma yo fɔ: «We Fɔ, mboro mà naayeri, naa tara, naa kɔgɔje konaa ti nawa yaara ti ni fuun ti da.

\VS{25}Mboro màga yo Yinnɛkpoyi li fanŋga na wa ma tunmbyee, we tɛlɛ Davidi wi yɔn fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yiŋgi na, a cɛngɛlɛ kè si yiri ma je?}}

\par }{\Q {\QT{Yiŋgi na, a tara woolo pè si yɔn le wagafe ma?}}


\par }{\Q \VS{26}{\QT{Tara na wunlumbolo pè pe yɛɛ gbɛgɛlɛ mbe malaga gbɔn.}}

\par }{\Q {\QT{Tara teele pè pe yɛɛ gbogolo}}

\par }{\Q {\QT{mbe yiri we Fɔ wo naa Kirisi wi ni pe kɔrɔgɔ.}}\XREF{†}{{\XO 4:26 }{\XO{4.25-26:
}}{\XT{Yuuro 2.1-2}}}


\par }{\MM \VS{27}Katugu ki yɛn kaselege fɔ
Erɔdi naa Pɔnsi
Pilati, naa Izirayɛli woolo poro naa tara woolo pe ni, pè pe yɛɛ gbogolo laga ki ca ŋga ki ni, ma tunmbyee
kpoyi Zhezu ŋa mà wɔ wi mɛgɛ ni.

\VS{28}Ŋga màa kɔn ma tɛgɛ faa, ma yala ma yawa naa ma nandanwa kala li ni, pa pège pye maga yɔn fili yɛɛn.

\VS{29}Ki kala na, yiŋgɔ, we Fɔ, sɛnŋgbanra nda pè yo we na ti logo, ma kotogo kan ma tunmbyeele pe yeri, pe ta paa ma sɛnrɛ ti yuun.

\VS{30}Ma kɛɛ ki sanga, jaŋgo yambala paa sagala, kafɔnŋgɔlɔ, naa kagbɔgɔlɔ mbaa piin ma tunmbyee kpoyi Zhezu wi mɛgɛ ki na.»


\par }{\PP \VS{31}Naa pàa kaa kɔ Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ pi na, pàa pye ma gbogolo laga ŋga na, a kì si yɛgɛ. A pè si yin Yinnɛkpoyi li ni nɛɛ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun kotogo ni.


\par }{\SH Tagafɛnnɛ pe gbogolomɔ we
\par }
{\PP \VS{32}Tagafɛnnɛ pe ni fuun pe jatere wìla pye nuŋgba, naa yinnɛ nuŋgba ni. Lere kpɛ sila pye naga yuun mbe yo wi kɛɛ yaara ti yɛn wo nuŋgba woro. Ɛɛn fɔ, pe yaara tìla pye pe ni fuun pe woro.

\VS{33}Pitunmbolo pàa pye na we Fɔ Zhezu wi yɛnmɛ pi sɛnrɛ yuun yawa gbɔɔ ni. A Yɛnŋɛlɛ li nɛɛ yinmɛ kaan pe ni fuun pe yeri.

\VS{34}Kɛwagafɔ sila pye pe sɔgɔwɔ, katugu mbele fuun kɛɛrɛ naa yinrɛ la pye pe yeri, pàa pye nari pɛrɛ na paan ki penjara ti ni,

\VS{35}nari kaan pitunmbolo pe yeri, a paa ti yɛɛlɛ lere nuŋgba nuŋgba pyew wi na, ma yala wi jorowo pi ni.


\par }{\PP \VS{36}Naŋa wà la pye wa, pàa pye naa yinri Zhozɛfu, pitunmbolo pàa kaa wi mɛgɛ taga naa yinri Barinabasi. Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ: «Naŋa ŋa wi maa leele kotogo kanni.»
Levi setirige pyɔ lawi, pa pàa wi se wa Shipiri
lɔgɔ fugo tara ti ni.

\VS{37}Kɛrɛ tà la pye wo yeri ma fun, a wìri pɛrɛ ma pan maga penjara ti kan pitunmbolo pe yeri.




\par }\Chap{5}{\SH Ananiyasi naa Safira kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ɛɛn fɔ, naŋa wà la pye wa, pàa pye naa yinri Ananiyasi wo naa wi jɔ Safira, a poro si pe kɛrɛ ta pɛrɛ.

\VS{2}A wì si ta wɔ wa ki penjara ti ni mari tɛgɛ, ma yala wi jɔ wi yɛn ki jɛnmɛ, mɛɛ saa ti sannda ti kan
pitunmbolo pe yeri.

\VS{3}A Pyɛri wì suu yewe ma yo fɔ: «Ananiyasi, kì pye mɛlɛ, a Sɔtanla wì si ya ma ye wa ma kotogo na nɔɔ yɛgɛ sinni, a mà finlɛ ma Yinnɛkpoyi li kan, mbege ta mà kɛrɛ ti pɛrɛ maga penjara ta wɔ ma tɛgɛ we?

\VS{4}Ki pye mɛɛ jari pɛrɛ, ti se jɛn na koro ma woro le? Ti pɛrɛŋgɔlɔ, ki penjara ti woro ma woro mari pye ma pyewe le? Kì pye mɛlɛ, a mà sigi jate wa ma nawa mbege kala cɛnlɛ na li pye? Mɛɛ finlɛ mbe leele kan, ɛɛn fɔ, mà finlɛ ma Yɛnŋɛlɛ lo kan.»


\par }{\PP \VS{5}Naa Ananiyasi wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo, a wì si to mɛɛ ku. Mbele fuun pàa ki kala li logo, pàa fyɛ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{6}A lefɔnmbɔlɔ pè si pan maa gboo wi fo paara ni, mɛɛ kari wi ni ma saa wi le.


\par }{\PP \VS{7}Kì kaa mɔ na kee lɛri taanri yeri, a Ananiyasi jɔ wì si pan wa. Kala na làa pye, wi sila li jɛn.

\VS{8}A Pyɛri wì suu yewe maa pye fɔ: «Ki yo na kan, yɔn ŋga ko mboro naa ma pɔlɔ wi ni, yàa ye kɛrɛ ti pɛrɛ ki na le?»

\par }{\PP A jɛlɛ wì suu yɔn sogo maa pye fɔ: «Ee, ki yɔn koyi we.»


\par }{\PP \VS{9}Kona, a Pyɛri wì suu pye fɔ: «Mɛlɛ, a yè si yere ki na mbe
we Fɔ wi Yinnɛkpoyi li wa mbe wele? Ta nuru, mbele pɔ̀ɔn pɔlɔ wi le pe mbele le go yɔn ki na, pe yaa mboro fun ma lɛ mbe kari ma ni.»


\par }{\PP \VS{10}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a jɛlɛ wì si to le Pyɛri wi jegele mɛɛ ku. A lefɔnmbɔlɔ pè si ye maa yan wì ku, mɛɛ wi lɛ ma saa wi le wa wi pɔlɔ wi tanla.

\VS{11}A
Legilizi woolo pe ni fuun, naa mbele pàa ki kala li logo, pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\SH Pitunmbolo pàa kafɔnŋgɔlɔ \newline  naa kagbɔgɔlɔ pye
\par }
{\PP \VS{12}Pitunmbolo pàa kafɔnŋgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ lɛgɛrɛ pye leele pe sɔgɔwɔ. Tagafɛnnɛ pe ni fuun pàa pye ma gbogolo wa Salomɔ toŋgbo wi nawa, ma pe yɔn ki wa nuŋgba.

\VS{13}Leele sanmbala poro na, wa kpɛ sila soro mbe sa pinlɛ pe ni. Konaa ki ni fuun, leele pàa pye na pe sɔnni fɔ jɛŋgɛ.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, janwa lɛgɛrɛ la pye na tari we Fɔ wi na, nambala poro naa jɛɛlɛ wele, na pinlɛlɛ tagafɛnnɛ ŋgbelege ki ni.

\VS{15}Leele pàa pye na yambala pe lee na paan pe ni wa koŋgolo ke ni, na pe teri sinlɛyaara naa fuuro na, jaŋgo Pyɛri wi torosaga, wi nunu wi ta wi to pele na.

\VS{16}Janwa wìla pye na yinrigi wa Zheruzalɛmu kanŋgara na cara ti ni fun, na paan yambala naa yinnɛ tipegele fɛnnɛ pe ni, a pe ni fuun pè sagala.


\par }{\SH Zhufuye teele \newline  pàa pitunmbolo pe jɔlɔ
\par }
{\PP \VS{17}Kona, a
saraga wɔfɛnnɛ to wo naa wi woolo pe ni, pè si yiri, poro pàa pye
Sadusiye wele. A yenjara si ye pe ni pitunmbolo pe kala na. A pè si yere ki yerewe mbe kala la pye pe na.

\VS{18}A pè si pitunmbolo pe yigi, mɛɛ pe le wa kaso go gbɔgɔ ki ni.

\VS{19}Ɛɛn fɔ, ki yembinɛ li ni, we Fɔ wi
mɛrɛgɛ wà si kaso go kɔɔrɔ ti yɛngɛlɛ, ma pitunmbolo pe yirige wa funwa na, mɛɛ pe pye fɔ:

\VS{20}«Yaa kee ye sa yere wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ŋga fuun ki yɛn na para yinwefɔnŋgɔ ki sɛnrɛ na, ye saga yo ye leele pe kan.»


\par }{\PP \VS{21}Naa pitunmbolo pàa kaa ki sɛnrɛ ti logo, a pè si kari ki goto yirifaga ki na wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, mɛɛ ki lɛ na leele pe nari.

\par }{\PP A saraga wɔfɛnnɛ to wo naa wi woolo pe ni, pè si
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege konaa
Zhufuyelelɛɛlɛ pe ni fuun pe gbogolo laga nuŋgba. A pè si tun ma yo pe kari wa kaso go ki ni, pe pan pitunmbolo pe ni.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, naa sorodasheele pàa ka saa gbɔn wa, pe sila sa pitunmbolo pe ta wa kaso go ki ni. A pè si sɔngɔrɔ ma pan maga yo kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki kan,

\VS{23}ma pe pye fɔ: «We saa kaso go ki ta sɔgɔsaga fɔ jɛŋgɛ. Yeyɔngɔ welefɛnnɛ pe yɛn yeresaga le yeyɔnrɔ ti na. Ɛɛn fɔ, na wè kaa kɔɔrɔ ti yɛngɛlɛ, lere pyɔ we si wo yan wa nawa.»


\par }{\PP \VS{24}Naa shɛrigo gbɔgɔ sorodasheele to wo naa saraga wɔfɛnnɛ teele pe ni, pàa kaa ki logo, a kì si pe nawa pi wɔ pe na. A pe nɛɛ pe yɛɛ yewe ki kala li kɔwɔ pi yaa ka pye yɛgɛ ŋga na ki ni.

\VS{25}A naŋa wà si ye wa pe kɔrɔgɔ, mɛɛ pe pye fɔ: «Ye wele, leele mbele yè le wa kaso, pe mbele wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni paa leele pe nari!»


\par }{\PP \VS{26}Kona, a shɛrigo gbɔgɔ sorodasheele to wo naa wi sorodasheele pe ni, a pè si kari mɛɛ pan pitunmbolo pe ni yɔɔrɔ; katugu pàa pye na fyɛ fɔ leele paga ka poro jate pe wa sinndɛɛrɛ ni.

\VS{27}Naa pàa kaa pan pe ni, a pè si pe yerege le kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki yɛgɛ sɔgɔwɔ. A saraga wɔfɛnnɛ to wì si pe yewe ma yo fɔ:

\VS{28}«Wège yo ye kan maga ŋgban ye ni, ma yo fɔ yaga kaa leele pe nari ki naŋa ŋa wi mɛgɛ ki na naa! Ɛɛn fɔ ye wele, ye nagawa sɛnrɛ tì Zheruzalɛmu ca ki kɔ, a yaa jaa mboo gbokala li taga woro na.»


\par }{\PP \VS{29}A Pyɛri naa pitunmbolo sanmbala pe ni, pè sho fɔ: «Ki daga we Yɛnŋɛlɛ lo sɛnrɛ to lɛ we wɛ leele poro woro to na.

\VS{30}We tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ lì Zhezu wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, wo ŋa yàa kan wa
tiparaga ki na maa gbo we.

\VS{31}Yɛnŋɛlɛ lùu yirige maa tɛgɛ wa li kalige kɛɛ ki na, maa pye wunlunaŋa naa Shɔfɔ, jaŋgo
Izirayɛli tara woolo pe ta pe pe kapere ti jɛn peri yaga, pe pe kapere ti kala yagawa ta.

\VS{32}Woro wo na, we yɛn ki kagala ke sɛrɛfɛnnɛ, woro naa Yinnɛkpoyi li ni, lo na Yɛnŋɛlɛ lì kan mbele pèli sɛnrɛ ti lɛ pe yeri we.»


\par }{\PP \VS{33}Naa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege kìla kaa ki sɛnrɛ ti logo, a pe nawa pì si ŋgban pe na fɔ jɛŋgɛ, fɔ a paa jaa mbe pitunmbolo pe gbo.

\VS{34}Ɛɛn fɔ,
Fariziye naŋa wà la pye pe ni, pàa pye naa yinri
Gamaliyɛli. Zhufuye
lasiri sɛwɛ jɛnfɔ lawi, leele pe ni fuun pàa pye naa gbogo. A wo si yiri ma yere wa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki sɔgɔwɔ, mɛɛ yo fɔ pe pitunmbolo pe yirige wa funwa na wagati jɛnri ni.

\VS{35}Kona, a wì si pe pye fɔ: «Izirayɛli tara woolo, ye ye yɛɛ yigi ŋga yaa jate mbe pye ki nambala mbele pe na ki ni.

\VS{36}Ki fa mɔ ma, Tedasi wìla yiri maa yɛɛ pye ma yo wi yɛn legbɔɔ. A nambala cɛnmɛ tijɛrɛ (400) si wo taga wi na. Ɛɛn fɔ, pàa wi gbo, leele mbele pàa taga wi na, a pè gbɔn ma jaraga pe yɛɛ na. A ki kala lì kɔ jaga.

\VS{37}Ko puŋgo na, a Galile tara fɛnnɛ Zhudasi wì yiri ma je fun, ma yala leele pe jirige wagati wi ni. A wì lelɛgɛrɛ pye ma taga wi yɛɛ na. Wo fun, a pòo gbo, mbele pàa taga wi na, a pè gbɔn ma jaraga.

\VS{38}Ki kala na, mi yɛn naga yuun ye kan, koni wo ni, yaga ka kapege pye ki nambala mbele pe na. Ye pe yaga paa kee. Na kaa pye ki kala na, nakoma ki tunŋgo ŋga kì yiri leele yeri, ki yaa ka jɔgɔ.

\VS{39}Ɛɛn fɔ, na kaa pye kì yiri Yɛnŋɛlɛ lo yeri, ye se ya mbege jɔgɔ. Ye ye yɛɛ yigi, kiga ka pye ndɛɛ yaa wiin Yɛnŋɛlɛ li ni.»

\par }{\PP A kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege kì si yɛnlɛ Gamaliyɛli wi sɛnrɛ ti na,

\VS{40}mɛɛ pitunmbolo pe yeri naa, ma pe kan, a pè pe gbɔn sapige ni, mɛɛ ki yo maga ŋgban pe ni ma yo paga ka para Zhezu wi mɛgɛ na naa. Kona, a pè si pe wa ma yo paa kee.

\VS{41}A pitunmbolo pè si yiri ma kari, ma yin nayinmɛ ni, katugu Yɛnŋɛlɛ làa ki daga pe ni pe jɔlɔ Zhezu wi mɛgɛ ki kala na.

\VS{42}Kona, a pè si koro na leele pe nari na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun pe kan pilige pyew, fɔ Zhezu wo wi yɛn
Kirisi we, wa shɛrigo gbɔgɔ konaa leele pe lara ti ni.




\par }\Chap{6}{\SH Pàa nambala kɔlɔshyɛn wɔ \newline  paa pitunmbolo pe sari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki piliye yi ni, tagafɛnnɛ pàa pye na lege na kee. Eburuye mbele Girɛki sɛnrɛ yofɛnnɛ, pàa pye na kɔngɔri Eburuye mbele tara piile pe na, katugu pe naŋgunjaala pe sila pye na jate wa pilige pyew yaakara yɛwilɛ pi ni.

\VS{2}A
pitunmbolo pe kɛ ma yiri shyɛn pè si tagafɛnnɛ janwa wi ni fuun wi gbogolo, mɛɛ pe pye fɔ: «Ki woro ma yala we Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo pi wa kanŋgaga na, we pye yaakara yɛɛlɛfɛnnɛ.

\VS{3}Ki kala na, sefɛnnɛ, ye nambala kɔlɔshyɛn wɔ ye yɛɛ ni, mbele leele paa pe mɛtanga yinri, pe pye pe yin Yinnɛkpoyi lo naa tijinliwɛ ni. We yaa pe le wa ki tunŋgo ki ni.

\VS{4}Kona, woro yaa koro mbaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri mbaa li sɛnrɛ ti yuun.»


\par }{\PP \VS{5}A ki sɛnrɛ tì si tanla leele pe ni fuun pe ni. A pè sigi leele mbele pe wɔ: Etiyɛni, wo la pye ma yin tagawa naa Yinnɛkpoyi li ni, naa Filipu, naa Purokɔri, naa Nikanɔri, naa Timɔ, naa Parimenasi, konaa Nikola, cɛnlɛ la yɛgɛ woo lawi wo, ma yiri wa Antiyɔshi ca. Wìla ye Zhufuye shɛrɛgɛ ki ni.

\VS{6}A pè si pe naga pitunmbolo pe na. A poro si Yɛnŋɛlɛ yɛnri pe kan, ma pe
kɛyɛn yi taga pe na, ma duwaw pye pe kan.


\par }{\PP \VS{7}Kona, a Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ tì si koro na jaragi na kee. A tagafɛnnɛ pe nɛɛ lege fɔ jɛŋgɛ wa Zheruzalɛmu.
Saraga wɔfɛnnɛ pe lɛgɛrɛ la yɛnlɛ ma taga Zhezu wi na fun.


\par }{\SH Zhufuye teele pàa Etiyɛni wi yigi
\par }
{\PP \VS{8}Yɛnŋɛlɛ làa yinmɛ naa fanŋga kan Etiyɛni wi yeri. Wìla pye na kafɔnŋgɔlɔ tugbɔŋgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ piin leele pe sɔgɔwɔ.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, a leele pèle si yiri nɛɛ kendige woo Etiyɛni wi ni. Ki leele pèle la yiri
shɛrigo ka ni, a paa pe yinri leseele. A pèle yiri wa Sirɛni naa Alɛgizandiri cara ti ni. A pèle yiri wa Silisi tara to naa Azi kinda wi ni.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, pe sila ya mbe yo mboo ya, katugu wìla pye na para tijinliwɛ ni Yinnɛkpoyi li fanŋga na.

\VS{11}A pè si penjara kan leele pele yeri larawa ma yo pege yo fɔ: «Woo yan wila para na Moyisi naa Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jogo.»

\VS{12}A pè si leele poro naa
lelɛɛlɛ, naa
lasiri sɛwɛ jɛnfɛnnɛ pe sun ma pe wa Etiyɛni wi na. A poro si saa to Etiyɛni wi na maa yigi, mɛɛ wi tilele ma kari wi ni wa
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{13}A pè si pan wa yagbogolo sɛrɛfɛnnɛ pele ni. A poro sho fɔ: «Ki naŋa ŋa yɛɛn, wi sɛnpere yowo pii kɔ we
shɛrigo gbɔgɔkpoyi konaa Moyisi
lasiri wi na.

\VS{14}Katugu wège logo wi yɔn fɔ Nazarɛti ca fɛnnɛ Zhezu wi yaa ki shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki ya, mbe kalɛgɛlɛ ŋgele Moyisi wìla kan we yeri ke kanŋga.»


\par }{\PP \VS{15}Mbele fuun pàa pye wa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki ni, a pè si pe yɛngɛlɛ ke kan Etiyɛni wi na, mɛɛ wi yɛgɛ ki yan kila yɛngɛlɛ paa
mɛrɛgɛ yɛgɛ yɛn.




\par }\Chap{7}{\SH Etiyɛni Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo we
\par }
{\PP \VerseOne{1}A
saraga wɔfɛnnɛ to wì si Etiyɛni wi yewe ma yo fɔ: «Ki kagala ke yɛn kaselege le?»


\par }{\PP \VS{2}A Etiyɛni wì sho fɔ: «Na woolo naa na teele, yaa nuru na yeri! Yɛnŋɛlɛ ŋgbɔgɔ kìla ki yɛɛ naga we tɛlɛ Abirahamu wi na, maa ta wa Mezopotami tara, sanni wi sa cɛn wa Haran ca.

\VS{3}Yɛnŋɛlɛ làa wi pye fɔ:
{\QT{Yiri laga ma tara konaa ma to ca ki ni, ma kari wa tara nda mi yaa naga ma na ti ni!}}\XREF{†}{{\XO 7:3 }{\XO{7.3:
}}{\XT{Zhenɛ 12.1}}}

\VS{4}Kì pye ma, a Abirahamu wì si yiri wa Kalide tara ma saa cɛn wa Haran ca. Naa wi to wìla kaa ku, ko puŋgo na, a Yɛnŋɛlɛ lì suu torogo laga ki tara nda ti ni, nda ye yɛn ma cɛn yiŋgɔ we.

\VS{5}Yɛnŋɛlɛ li sila laga kpɛ kan wi yeri laga ki tara nda ti ni, ali yɛrɛ tɔlɔgɔ kansaga nuŋgba. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ kɔn wi yeri ma yo li yaa ki tara nda ti kan wi yeri, puŋgo na, mberi kan wi setirige piile pe yeri. Ma si yala, ki sanga wi ni, pyɔ sila pye wi yeri gbɛn.

\VS{6}Yɛnŋɛlɛ làa ki yo wi kan naa, ma yo fɔ:
{\QT{Ma setirige piile pe yaa ka sa cɛn tara ta yɛgɛ ni, ki tara woolo pe yaa ka pe pye kulolo, mbe pe jɔlɔ fɔ sa gbɔn yɛlɛ cɛnmɛ tijɛrɛ (400).}}

\VS{7}{\QT{Ɛɛn fɔ, pe yaa ka pye cɛnlɛ na kulolo, mi yaa ka kiti kɔn ki cɛnlɛ woolo pe na; ko puŋgo na, pe yaa ka yiri wa mbe pan mbaa na gbogo laga ki laga ŋga ki ni.}}\XREF{†}{{\XO 7:7 }{\XO{7.6-7:
}}{\XT{Zhenɛ 15.13-14; Ɛki 12.40}}}

\VS{8}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì si
yɔn finliwɛ le Abirahamu wi ni ma yo wila
kɛnrɛkɛnrɛ wi piin paa pi kacɛn yɛn. Kì pye ma, naa Abirahamu wìla kaa Izaki wi se, wi pilige kɔlɔtaanri wogo ki na, a wì suu kɛnrɛkɛnrɛ. A Izaki wì si Zhakɔbu wi se maa kɛnrɛkɛnrɛ. A Zhakɔbu wì we tɛlɛye kɛ ma yiri shyɛn pe se, maga nuŋgba ki pye.


\par }{\PP \VS{9}«Yenjara ti kala na, a we tɛlɛye pè pe nɔsepyɔ Zhozɛfu wi pɛrɛ, a pè kari wi ni paa kulo yɛn wa Ezhipiti tara. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ làa koro wi ni

\VS{10}maa wɔ wa wi jɔlɔgɔ kagala ke ni fuun ke ni. Yɛnŋɛlɛ làa wi kala li pye, a li wunlunaŋa
Farawɔn wi ndanla, ma kajɛnmɛ kan wi yeri. A Farawɔn wì si Zhozɛfu wi tɛgɛ Ezhipiti tara to naa wi yɛɛra go ki ni fuun ki go na.

\VS{11}Kona, a fuŋgo gbɔgɔ kà si to wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni, naa Kana tara ti ni. Ki jɔlɔgɔ kìla gbɔgɔ jɛŋgɛ, fɔ we tɛlɛye pe sila yaakara ta.

\VS{12}Naa Zhakɔbu wìla kaa ki logo ma yo yaakara la pye wa Ezhipiti tara, a wì si we tɛlɛye pe tun wa ki koŋgbanŋga ki na.

\VS{13}Pe karisaga shyɛn wogo ki na wa, a Zhozɛfu wì suu yɛɛ naga wi nɔsepiile pe na. A Farawɔn wì si ta maa go woolo pe jɛn.

\VS{14}Ko puŋgo na, a Zhozɛfu wì si tun ma yo pe saa to wi yeri wi pan, naa wi kɛɛ woolo pyew pe ni. Pàa pye lere nafa taanri ma yiri kɛ ma yiri kaŋgurugo.

\VS{15}Kì pye ma, a Zhakɔbu wì si kari ma saa cɛn wa Ezhipiti tara, a wo naa we tɛlɛye sanmbala pe ni pè kaa ku wa.

\VS{16}A pè si pe gboolo pe lɛ ma sɔngɔrɔ ma kari pe ni wa Sishɛmu ca. Abirahamu wìla gboolo lesaga ŋga lɔ fafafa Amɔri piile pe yeri penjara ni, ma saa pe le wama.


\par }{\PP \VS{17}«Yɔn fɔlɔ na Yɛnŋɛlɛ làa kɔn Abirahamu wi yeri, naa li yɔn filisanga wila kaa na yɔngɔ,
Izirayɛli woolo pè si se ma lɛgɛ fɔ jɛŋgɛ wa Ezhipiti tara.

\VS{18}A wunlunaŋa fɔnŋɔ si kaa cɛn Ezhipiti tara ti go na. Wo sila Zhozɛfu wi jɛn.

\VS{19}A ki wunlunaŋa wì si we cɛnlɛ woolo pe fanla ma pe li, ma pe jɔlɔ, fɔ ma pe jori ma yo paa pe piyɛngɛlɛ ke waa kaa kuun.

\VS{20}Ko sanga wo lawi pàa Moyisi wi se, wìla pye ma yɔn jɛŋgɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. A pòo gbegele ma saa gbɔn fɔ yeŋge taanri wa wi to go.

\VS{21}Naa pàa ka saa wi wa sanga ŋa ni, a Farawɔn wi sumborombyɔ wì suu lɛ maa gbegele maa pye paa wi yɛɛra pyɔ yɛn.

\VS{22}A pè si Moyisi wi naga Ezhipiti tara fɛnnɛ tijinliwɛ pi ni fuun pi ni. Yawa la pye wi ni wa wi sɛnyoro to naa wi kapyegele ke ni.


\par }{\PP \VS{23}«Naa Moyisi wìla kaa yɛlɛ nafa shyɛn ta, a wì sigi jatere wi ta mbe kari saa sefɛnnɛ, Izirayɛli tara woolo pe wele.

\VS{24}A wì si saa Ezhipiti tara fɛnnɛ woo wa yan wila wi woolo wa jɔlɔ. A wì si saga wi woo wi na, mɛɛ Ezhipiti tara woo wi gbɔn maa gbo.

\VS{25}A wì sigi jate ndɛɛ kana wi woolo pe mbege jɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ laa jaa mbe wo tɛgɛ mbe pe shɔ. Ɛɛn fɔ, pe sila ki jɛn.

\VS{26}Ki goto pinliwɛ pi ni, wì ka saa gbɔn wa wi woolo pe sɔgɔwɔ, a wì si shyɛn yan paa wiin; a wi nɛɛ jaa mbe pe sɔgɔwɔ pi gbegele, mɛɛ pe pye fɔ:
{\QT{Na wɛnnɛ, ye yɛn paa nɔsepiile yɛn. Yiŋgi na, a ye nɛɛ wiin?}}

\VS{27}Ŋa wìla pye naa nimbye wi jɔlɔ, a wì si Moyisi wi wɔnrɔgɔ, ma yo fɔ:
{\QT{Ambɔ wɔ̀ɔn tɛgɛ we to konaa we kiti kɔnfɔ?}}

\VS{28}{\QT{Maa jaa mbanla gbo paa yɛgɛ ŋga na yunmbaan màa Ezhipiti tara fɛnnɛ woo wi gbo wi le?}}\XREF{†}{{\XO 7:28 }{\XO{7.26-28:
}}{\XT{Ɛki 2.14}}}

\VS{29}Ki sɛnrɛ ti kala na, a Moyisi wì si fe ma saa cɛn wa Madiyan tara ti ni, ma pinambiile shyɛn se wa.


\par }{\PP \VS{30}«Naa yɛlɛ nafa shyɛn la kaa toro, a
mɛrɛgɛ wà suu yɛɛ naga Moyisi wi na wa
Sinayi yanwiga ki na, wa
gbinri wi ni, kasɔn yinnɛ la ni tipile la ni laa sori.

\VS{31}Naa Moyisi wìla kaa ki tipile li yan laa sori ma, a kì suu pari. Naa wila kaa na fulo wa ki tanla mbege wele jɛŋgɛ, a wì si we
Fɔ wi magala li logo wa fɔ:

\VS{32}‹{\QT{Mi yɛn ma tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ, Abirahamu naa Izaki konaa Zhakɔbu pe Yɛnŋɛlɛ.›}} A Moyisi wi nɛɛ seri fyɛrɛ ti kala na, wii kotogo ta naa mbaa ki wele.

\VS{33}Kona, a we Fɔ wì suu pye fɔ: ‹{\QT{Ma sawira ti wɔ wa ma tɔɔrɔ ti na, katugu ma yɛn ma yere laga ŋga na ki tara ti yɛn
kpoyi.}}

\VS{34}{\QT{Na woolo mbele wa Ezhipiti tara, mì pe jɔlɔgɔ ki yan, ma pe jɛngɛ ki logo. Mì tigi ma pan mbe pe shɔ. Pan yiŋgɔ mi yaa ma tun wa Ezhipiti tara.›}}\XREF{†}{{\XO 7:34 }{\XO{7.33-34:
}}{\XT{Ɛki 3.7-10}}}


\par }{\PP \VS{35}«Ki Moyisi nuŋgba ŋa pàa je wi na ma yo fɔ: ‹Ambɔ wɔ̀ɔn tɛgɛ we to konaa we kiti kɔnfɔ?› Wo nuŋgba wowi Yɛnŋɛlɛ làa tun maa pye paa to naa go shɔfɔ yɛn mɛrɛgɛ wi sagawa pi kala na, ŋa wìla wi yɛɛ naga wi na wa tipile li ni we.

\VS{36}Ki Moyisi wo wìla pe yirige ma pe wɔ wa Ezhipiti tara, ma kafɔnŋgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ pye wa Ezhipiti tara, naa wa Kɔgɔje yɛɛn wi ni, naa yɛlɛ nafa shyɛn ni wa gbinri wi ni.

\VS{37}Moyisi wo nuŋgba wo wìla ki yo Izirayɛli woolo pe kan ma yo fɔ: ‹{\QT{Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ
yofɔ wa yirige ye kan paa na yɛn, mbe yiri wa ye woolo pe sɔgɔwɔ.›}}\XREF{†}{{\XO 7:37 }{\XO{7.37:
}}{\XT{Dete 18.15}}}

\VS{38}Ma
Izirayɛli woolo gbogolomɔ pi ta wa gbinri wi ni, Moyisi wo wìla pye wa pe tanla. Wo wìla pye we tɛlɛye pe ni naa mɛrɛgɛ wi ni, ŋa wìla para wi ni wa Sinayi yanwiga ki na we. A wì si Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ nda ti yɛn yinwege woro ti ta mari kan we yeri.


\par }{\PP \VS{39}«Ɛɛn fɔ, we tɛlɛye pe sila yɛnlɛ mboo sɛnrɛ ti lɛ. A pè je wi na, nɛɛ ki jaa wa pe kotogo na mbe sɔngɔrɔ wa Ezhipiti tara ti ni.

\VS{40}A pè sigi yo
Arɔn wi kan ma yo fɔ: ‹{\QT{Yarisunndo ta gbegele we kan tila we yɛgɛ sinni. Ki Moyisi ŋa wì we yirige ma we wɔ wa Ezhipiti tara ti ni, yaraga ŋga kùu ta we sigi jɛn.›}}\XREF{†}{{\XO 7:40 }{\XO{7.40:
}}{\XT{Ɛki 32.1}}}

\VS{41}Ki piliye yi ni, a pè si napige yanlɛgɛ ka fanri, mɛɛ pan ma saraga wɔ ko yarisunŋgo ko yeri, nɛɛ yɔgɔri pe kɛɛ tunŋgo ki na.

\VS{42}Kona, a Yɛnŋɛlɛ lì si puŋgo le pe ni ma pe yaga, a paa naayeri wɔnŋgɔlɔ ke gbogo, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛwɛɛlɛ pe ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Izirayɛli woolo, yɛgɛlɛ nafa shyɛn ŋgele yè pye wa gbinri wi ni,}}

\par }{\Q {\QT{yaa yaayoro saara konaa saara ta yɛgɛ wɔ na yeri le?}}


\par }{\Q \VS{43}{\QT{Ayoo, ɛɛn fɔ, ye yarisunŋgo Molɔki ki
paraga go ko yaa lɛ ma kari ki ni,}}

\par }{\Q {\QT{naa ye yarisunŋgo Aranfa ki wɔnnɔ cɛnlɔmɔ pi ni.}}

\par }{\Q {\QT{Ki yarisunndo yanlɛrɛ to yàa gbegele mbe ta mbaa ti gbogo.}}

\par }{\Q {\QT{Ki kala na, mi yaa ye koli mbe kari ye ni fɔ wa Babilɔni puŋgo na.}}\XREF{†}{{\XO 7:43 }{\XO{7.42-43:
}}{\XT{Amɔ 5.25-27}}}


\par }{\PP \VS{44}«Paraga go la pye we tɛlɛye pe yeri wa gbinri wi ni naga nari ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn pe ni.
{\QT{Kìla gbegele paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ma Moyisi wi kan we, ma yala ki cɛnlɔmɔ mba wìla yan pi ni.}}\XREF{†}{{\XO 7:44 }{\XO{7.44:
}}{\XT{Ɛki 25.40}}}

\VS{45}Ko puŋgo na, a we tɛlɛye pè si paraga go ki ta pe teele pe yeri. A Zhozuwe wì si pe yɛgɛ sin ma ye ki ni laga ki tara nda ti ni. Yɛnŋɛlɛ làa tara woolo pe purɔ ma pe yirige wa pe yɛgɛ. A kì koro laga fɔ ma saa gbɔn Davidi sɔnlɔ ki na.

\VS{46}Davidi wìla yinmɛ ta Yɛnŋɛlɛ li yeri, a wì Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo li konɔ kan wi yeri,
{\QT{wi cɛnsaga gbegele lo na li yɛn Zhakɔbu Yɛnŋɛlɛ li kan.}}\XREF{†}{{\XO 7:46 }{\XO{7.46:
}}{\XT{Yuuro 132.5}}}

\VS{47}Ɛɛn fɔ, Salomɔ wìla kaa ki go ki kan.


\par }{\PP \VS{48}«Ma si yala, Yɛnŋɛlɛ na yaara ti ni fuun ti go na, laa la cɛɛn leele pè yinrɛ nda kan to ni, paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wìgi yo ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{49}{\QT{Naayeri wi yɛn na
wunluwɔ jɔngɔ,}}

\par }{\Q {\QT{tara ti yɛn na tɔɔrɔ tɛgɛsaga?}}\FTNT{†}{{\FR 7:49 }{\FR{7.49:
}}{\FT{Ko yɛn naga nari ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn tara ti go na.}}}

\par }{\Q {\QT{Yiŋgi go ye mbe ya kan na kan naa?}}

\par }{\Q {\QT{Laga kikiin ki yɛn wa mbe pye na wogosaga?}}

\par }{\Q We Fɔ wo wì yo ma.


\par }{\Q \VS{50}{\QT{Mi ma mìgi yaara nda ti ni fuun ti gbegele na kɛɛ ki ni wi le?}}\XREF{†}{{\XO 7:50 }{\XO{7.49-50:
}}{\XT{Eza 66.1-2}}}


\par }{\PP \VS{51}«Ye ta ma pye nuŋgboŋgbanla fɛnnɛ! A ye kotoro naa ye nuŋgbogolo kè tɔn Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti na. Ye maa kendige woo Yinnɛkpoyi li ni sanga pyew. Ye yɛn paa ye tɛlɛye pe yɛn.

\VS{52}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni, wiwiin wì koro ye tɛlɛye pe sila wi jɔlɔ? Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pàa Lesinŋɛ wi panga ki yari faa, ye tɛlɛye pàa pe gbo. Koni yè pye ki Lesinŋɛ wi pɛrɛfɛnnɛ konaa wi gbofɛnnɛ.

\VS{53}Yoro mbele yè Yɛnŋɛlɛ li
lasiri wi ta
mɛrɛgɛye pe yeri, ye suu yigi.»


\par }{\SH Etiyɛni kunwɔ we
\par }
{\PP \VS{54}Naa
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege kila kaa ko sɛnrɛ to logo, a kì si pe ya wa pe kotogo na naŋgbanwa pi na, a pe nɛɛ pe yombɛgɛlɛ ke nɔɔri Etiyɛni wi kala na.

\VS{55}Ɛɛn fɔ, ma Etiyɛni wi ta wìla pye ma yin Yinnɛkpoyi li ni, a wì suu yɛngɛlɛ ke kan wa naayeri, mɛɛ Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi yan, naa Zhezu wi ni yeresaga wa li kalige kɛɛ ki na.

\VS{56}A wì sho fɔ: «Ye wele, mi yɛn na yɛnŋɛlɛ li yaan lì yɛngɛ, na
Lere wi Pinambyɔ wi yaan yeresaga wa Yɛnŋɛlɛ li kalige kɛɛ ki na.»


\par }{\PP \VS{57}Kona, a pè si jɔrɔgɔ, mɛɛ pe nuŋgbogolo ke tɔnndɔ, mɛɛ gbinri ja ma saa to wi na, 
\VS{58}maa tilele ma yiri wi ni wa ca, mɛɛ wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo. A sɛrɛfɛnnɛ pè si pe deere ti wɔwɔ mari tɛgɛ lefɔnŋɔ wa tanla, pàa pye naa yinri Sɔli.

\VS{59}Sanga ŋa ni pàa pye na Etiyɛni wi waa sinndɛɛrɛ ti ni, a wi nɛɛ yɛnri na yuun fɔ: «We Fɔ Zhezu, na yinnɛ li shɔ!»


\par }{\PP \VS{60}Kona, a wì si kanŋguuro kan ma gbele ŋgbanga ma yo fɔ: «We Fɔ, maga kaa ki kapege ŋga ki jate pe go na.»

\par }{\PP Naa wìla kaa ko sɛnrɛ to yo, a wì si ku.




\par }{\MS PITUNMBOLO PAA ZHEZU \newline  SƐNTANRA TI YARI \newline  WA SAMARI TARA \newline  NAA ZHUDE TARA

\par }\Chap{8}{\MR 8.1–12.25

\par }{\PP \VerseOne{1}Sɔli wìla yɛnlɛ Etiyɛni gbogo ki na.

\par }{\SH Sɔli wìla tagafɛnnɛ pe jɔlɔ
\par }
{\PP Ki pilige nuŋgba ki ni, a pè sigi lɛ na Zheruzalɛmu ca
Legilizi wi jɔlɔ fɔ jɛŋgɛ. A tagafɛnnɛ pè si gbɔn ma jaraga ma kari Zhude naa
Samari tara ti lagapyew, ndɛɛ
pitunmbolo poro cɛ.

\VS{2}Nambala mbele pàa pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, a poro pèle si saa Etiyɛni gboo wi le, mɛɛ wi kunwɔ pi gbele fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{3}Sɔli wo na, wìla pye naga ŋgbanga mbe Legilizi wi jɔgɔ. Wìla pye na yiin yinrɛ pyew ti ni, na tagafɛnnɛ, nambala naa jɛɛlɛ pe tilele ma saa na pe nii kaso.


\par }{\SH Filipu wìla Zhezu Sɛntanra ti yari \newline  wa Samari tara
\par }
{\PP \VS{4}Tagafɛnnɛ mbele pàa gbɔn ma jaraga, pe nɛɛ kee lagapyew ma saa na Zhezu Sɛntanra ti yari.

\VS{5}A Filipu wo si kari
Samari tara ca ka ni, mɛɛ saa na
Kirisi wi sɛnrɛ ti yari.

\VS{6}Janwa wi ni fuun wìla pye na nuru Filipu wi yeri jatere nuŋgba ni, katugu pàa pye na kafɔnŋgɔlɔ ŋgele wìla pye na piin ke sɛnrɛ nuru na ke yaan yɛnlɛ ni.

\VS{7}Yinnɛ tipegele la pye na woo yambala lɛgɛrɛ ni, na gbele ŋgbanga. A muruguye poro naa jejɔgɔlɔ fɛnnɛ pè lɛgɛrɛ sagala.

\VS{8}Nayinmɛ gbɔɔ la pye wa ki ca ki ni.


\par }{\PP \VS{9}Naŋa wà la pye wa ki ca ki ni faa makɔ, pàa pye naa yinri Simɔ. Wìla pye na taluguya kagala piin, a kè Samari tara fɛnnɛ pe pari, naa yɛɛ piin ma yo wo yɛn legbɔɔ.

\VS{10}Leele pe ni fuun, mbege lɛ piile pe na mbe sa gbɔn lelɛɛlɛ pe na, pàa pye na nuru wi yeri fɔ jɛŋgɛ, nɛɛ yuun fɔ: «Ki naŋa ŋa wo wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li yawa we, mba pe yinri yawa gbɔɔ we.»


\par }{\PP \VS{11}Pàa pye na nuru wi yeri, katugu wìla pe pari wi taluguya kapyere ti ni, maga lɛ fɔ wagati titɔnlɔwɔ ni.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, a Filipu wì si
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ po naa Zhezu Kirisi wi mɛgɛ Sɛntanra ti yari, a leele pè si taga ti na, a pè pe
batize, nambala o, jɛɛlɛ o.

\VS{13}Simɔ wo jate wìla taga Zhezu Kirisi wi na, a pòo batize. A wì si koro na yanri Filipu wi puŋgo na. Wìla pye na kagbɔgɔlɔ naa kafɔnŋgɔlɔ yaan kaa piin, fɔ a koo pari.


\par }{\PP \VS{14}Pitunmbolo mbele pàa pye wa Zheruzalɛmu, naa pàa kaa ki logo ma yo Samari tara fɛnnɛ pàa yɛnlɛ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti na mari lɛ, a pè si Pyɛri naa Zhan pe torogo wa pe yeri.

\VS{15}Naa pàa ka saa gbɔn, a pè si Yɛnŋɛlɛ yɛnri tagafɛnnɛ pe kan, jaŋgo pe ta pe Yinnɛkpoyi li ta.

\VS{16}Katugu Yinnɛkpoyi li sila tigi mbe ye wa kpɛ ni pe ni gbɛn. Pàa pe batize
we Fɔ Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ko na cɛ.

\VS{17}Kona, a Pyɛri naa Zhan pè si pe
kɛyɛn yi taga pe na, a pè si Yinnɛkpoyi li ta.


\par }{\PP \VS{18}Naa Simɔ wìla kaa ki yan Yinnɛkpoyi li kan tagafɛnnɛ pe yeri pitunmbolo pe kɛyɛn tagawa pi kala na, a wì si pan penjara ni Pyɛri naa Zhan pe kan, ma yo fɔ:

\VS{19}«Yege yawa pi kan mi fun na yeri, jaŋgo mi kanla kɛyɛn yi taga lere ŋa fuun na, wi Yinnɛkpoyi li ta.»


\par }{\PP \VS{20}A Pyɛri wì suu pye fɔ: «Mboro naa ma penjara ti ni ye pinlɛ ye jɔgɔ, paa maa ki jate ndɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yarikanga ki mbe ya lɔ penjara ni we.

\VS{21}Ma tasaga woro wa ki kala na li ni. Yaraga ka kpɛ woro wa ma wogo, katugu ma kotogo ki woro ma sin Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{22}Ma tipewe pi jɛn maa yaga, ma we Fɔ wi yɛnri wɔɔn jatere pege ki kala yaga ma na, na ki mbe ya pye we;

\VS{23}katugu mìgi yan, ma yɛn ma yin nambewe ni, ma pye naa kapege ki kulo.»


\par }{\PP \VS{24}A Simɔ wì si Pyɛri naa Zhan pe pye fɔ: «Yoro jate, ye we Fɔ wi yɛnri na kan, jaŋgo ŋga yè yo, ka kpɛ ka kanla ta.»


\par }{\PP \VS{25}Naa Pitunmbolo pe shyɛn pàa kaa we Fɔ wi sɛrɛya wi yo maa sɛnrɛ ti yari, a pè si sɔngɔrɔ wa Zheruzalɛmu. Pe sɔngɔrɔsaga, a pe nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li Sɛntanra ti yuun Samari tara cara ti lɛgɛrɛ ni.


\par }{\SH Filipu naa Etiyopi tara fɛnnɛ \newline  naŋa sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{26}Ki piliye yi ni, a we Fɔ wi
mɛrɛgɛ wà sigi yo Filipu wi kan ma yo fɔ: «Yiri ma kari wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki yeri, wa konɔ na li ma yiri wa Zheruzalɛmu ca na kee wa Gaza ca li ni. Ki konɔ li yɛn wa
gbinri wi ni.»


\par }{\PP \VS{27}A Filipu wì si yiri mɛɛ kari. Maa ta wa konɔ wila kee, a wì si
Etiyopi tara fɛnnɛ naŋa wa yan. Pàa wi
san.
Etiyopi tara fɛnnɛ wunlunjɔ Kandase wo legbɔɔ lawi. Wìla pye ma cɛn wi yarijɛndɛ ti ni fuun ti go na. Wìla kari wa Zheruzalɛmu ma saa Yɛnŋɛlɛ yɛnri.

\VS{28}Wi sɔngɔrɔsaga na kee wi ca, wìla pye ma cɛn wa wi wotoro ŋa shɔn maa tilele wi ni, na
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔEzayi sɛwɛ wi kara.

\VS{29}A Yinnɛkpoyi lì si Filipu wi pye fɔ: «Fulo wa ki wotoro ŋa wi tanla maa tanri maa yala wi ni.»


\par }{\PP \VS{30}A Filipu wì si fe ma fulo wa wotoro wi tanla, mɛɛ Etiyopi tara fɛnnɛ naŋa wi magala li logo, wìla pye na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ
Ezayi wi sɛwɛ wi kara. A wì suu yewe ma yo fɔ: «Nda maa kara maa ti kɔrɔ wi jɛnni le?»


\par }{\PP \VS{31}A naŋa wì sho fɔ: «Mbe ya mberi kɔrɔ wi jɛn mɛlɛ, na lere suu yo mbanla kan?»

\par }{\PP A wì si Filipu wi yɛri ma yo wi ye wa wotoro wi ni wi cɛn le wi tanla.

\VS{32}Laga ŋga wìla pye na kara wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni koyi ŋga fɔ:

\par }{\Q {\QT{Wìla pye paa sumbyɔ yɛn, ŋa pè yigi na kee wi ni wa wi gbosaga,}}

\par }{\Q {\QT{paa simbapyɔ yɛn, ŋa wì pyeri wi sire kɔnfɔ wi kɛɛ.}}

\par }{\Q {\QT{Wì suu yɔn ki yɛngɛ.}}


\par }{\Q \VS{33}{\QT{Wìla wi yɛɛ tirige, pe sila tanga kan wi yeri.}}

\par }{\Q {\QT{Ambɔ wi yaa ka para wi setirige wogo ki na?}}

\par }{\Q {\QT{Katugu pòo gbo maa wɔ laga tara ti ni.}}\XREF{†}{{\XO 8:33 }{\XO{8.32-33:
}}{\XT{Eza 53.7-8}}}


\par }{\PP \VS{34}A legbɔɔ wì si Filipu wi yewe fɔ: «Mila ma yɛnri, ki yo na kan, ambɔ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wila para wi sɛnrɛ na. Wo yɛɛra sɛnrɛ na lee, nakoma lere wa yɛgɛ sɛnrɛ na?»


\par }{\PP \VS{35}Kona, a Filipu wì si sɛnrɛ ti lɛ, maga lɛ le ki laga jate ki na, mɛɛ Zhezu Sɛntanra ti yo maa kan. 
\VS{36}Ma pe ta wa konɔ paa kee, a pè si saa gbɔn laga ka na, tɔnmɔ la pye wama. A legbɔɔ wì sho fɔ: «Tɔnmɔ mba, yiŋgi ki yaa ti mi ka si ka
batize?»


\par }{\PP \VS{37}[A Filipu wì suu pye fɔ: «Na kaa pye ma taga Zhezu wi na ma kotogo ki ni fuun ni, ma mbe ya batize.» A legbɔɔ wì sho fɔ: «Mì taga ki na ma yo Zhezu Kirisi wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ.»]


\par }{\PP \VS{38}A legbɔɔ wì sho fɔ pe wotoro wi yerege. A pe shyɛn pè si tigi ma ye wa tɔnmɔ pi ni. A Filipu wì suu batize.

\VS{39}Pe yirisaga wa tɔnmɔ pi ni, we Fɔ wi Yinnɛ lì si Filipu wi lɛ ma kari wi ni. Legbɔɔ wi suu yan naa, ɛɛn fɔ, a wì suu konɔ li lɛ na kee, ma yin nayinmɛ ni.

\VS{40}A Filipu wo suu yɛɛ yan wa Azɔti ca. Kona, a wi nɛɛ toro cara ti ni nuŋgba nuŋgba na Zhezu Sɛntanra ti yari wa ki laga ki ni fuun ki ni, fɔ ma saa gbɔn wa Sesare ca.




\par }\Chap{9}{\SH Sɔli wìla taga Zhezu wi na
\par }
{\R (Kapye 22.6-16; 26.12-18)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ma si yala, Sɔli wìla pye na kasɔn pyew ki tari
we Fɔ wi
fɔrɔgɔfɛnnɛ pe na, naga jaa mbaa pe kuun. A wì si kari
saraga wɔfɛnnɛ to wi kɔrɔgɔ,

\VS{2}ma saa wi yɛnri ma yo wi sɛwɛɛlɛ kan wi yeri wi kari pe ni wa Damasi ca, wi sa pe kan shɛriyinrɛ fɛnnɛ pe yeri, jaŋgo wi konɔ ta, na wiga we Fɔ Zhezu wi konɔ tangafɛnnɛ pele yan, nambala naa jɛɛlɛ, wi pe yigi wi pe pɔ wi kari pe ni wa Zheruzalɛmu.


\par }{\PP \VS{3}Ma Sɔli wi ta wa konɔ wila kee, ma ka saa yɔngɔ Damasi ca ki ni, le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a yanwa pà si yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma yin maa maga.

\VS{4}A wì si to tara, mɛɛ magala la logo. A lùu pye fɔ: «Sɔli, Sɔli, yiŋgi na, a ma nɛɛ na jɔlɔ?»


\par }{\PP \VS{5}A Sɔli wì si yewe ma yo fɔ: «Ambɔ wi mboro, na Fɔ?»

\par }{\PP A lì sho fɔ: «Muwi, mi Zhezu ŋa ma yɛn na jɔlɔ we.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, yiri ma ye wa ca nawa. Ŋga ma daga mbe pye, ki yaa yo mbɔɔn kan wa.»


\par }{\PP \VS{7}Sɔli tangayɛɛnlɛ pe sunndo wìla kɔn pe na, fɔ a pè koro ma yere laga nuŋgba, pe sila ya yaraga ka yo. Pàa ki magala li logo, ɛɛn fɔ, pe sila lere yan.

\VS{8}A Sɔli wì si yiri le tara, maa yɛngɛlɛ ke yɛngɛ, ɛɛn fɔ, wi sila pye na yaraga ka yaan. A pè suu yigi wi kɛyɛn yi na, mɛɛ kari wi ni wa Damasi.

\VS{9}Wìla pye piliye taanri na wi fa yan wi yɛngɛlɛ ke ni, na wi fa ka, na wi fa si wɔ.


\par }{\PP \VS{10}Ma si yala, wa Damasi, tagafɔ wà la pye wa, pàa pye naa yinri Ananiyasi.

\par }{\PP A we Fɔ wì suu yɛɛ naga wi na yariyanga ka ni, maa pye fɔ: «Ananiyasi!»

\par }{\PP A Ananiyasi wì si shɔ ma yo: «Nawu we Fɔ, mi ŋa!»


\par }{\PP \VS{11}A we Fɔ wì suu pye fɔ: «Yiri fɔɔnfɔɔn ŋga, ma kari wa konɔ na pe yinri ‹Kozinnɛ› li ni, Zhudasi mɛgɛfɔ wa wa, maa go ki yewe; Tarisi ca fɛnnɛ woo wa, ma saa lagaja. Poo yinri Sɔli. Wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ yɛnri.

\VS{12}Maa ta wila yɛnri, a wì si naŋa wa yan yariyanga ka ni, poo yinri Ananiyasi. Wì ye wi kɔrɔgɔ wa go maa
kɛyɛn yi taga wi na, jaŋgo wi ta wila yaan naa fɔnŋgɔ.»


\par }{\PP \VS{13}A Ananiyasi wì si we Fɔ wi pye ma yo fɔ: «Na Fɔ, tipege ŋga fuun ki naŋa ŋa wì pye ma woolo pe na wa Zheruzalɛmu, mìgi logo lelɛgɛrɛ yeri.

\VS{14}Lagamɛ fun, yawa yɛn wi yeri, mba wì ta saraga wɔfɛnnɛ teele pe yeri mbaa ma mɛgɛ yerifɛnnɛ pe ni fuun pe yinri mbaa pe poo.»


\par }{\PP \VS{15}Ɛɛn fɔ, a we Fɔ wì si Ananiyasi wi pye fɔ: «Kari, katugu mùu wɔ mboo pye na tunmbyee, wila na mɛgɛ ki yari cɛngɛlɛ sanŋgala woolo poro naa pe wunlumbolo, naa
Izirayɛli woolo pe kan.

\VS{16}Jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga wi daga mbe kun wi yɛɛ ni na kala na, mi jate mi yaa ki naga wi na.»


\par }{\PP \VS{17}Kona, a Ananiyasi wì si kari. Naa wìla ka saa gbɔn wa ki go ki ni, a wì suu kɛyɛn yi taga Sɔli wi na, ma suu pye fɔ: «Sefɔ Sɔli, we Fɔ Zhezu ŋa wùu yɛɛ naga ma na, mɔɔ ta wa konɔ maa paan, wìlan tun ma yeri; jaŋgo ma ta maa yaan naa fɔnŋgɔ, Yinnɛkpoyi li ye ma ni lɔɔn yin!»


\par }{\PP \VS{18}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a yaara tà si yiri wa wi yɛngɛlɛ ke ni ma toori paa mbɛnɛ kɔɔrɔ yɛn. A wi nɛɛ yaan naa fɔnŋgɔ. A wì si yiri ma
batize.

\VS{19}Kona, a wì si li mɛɛ fanŋga ta naa.

\par }{\SH Sɔli wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Damasi ca
\par }
{\PP A Sɔli wì si koro wa tagafɛnnɛ pe ni wa Damasi, ma piliye jɛnri pye wa.

\VS{20}A wì sigi lɛ teere nɛɛ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun wa shɛriyinrɛ ti ni ma yo Zhezu wo wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ we.

\VS{21}Mbele pàa pye na nuru wi yeri, kìla pe pari, a paa yuun fɔ: «Lere ŋa wìla pye na Zhezu mɛgɛ yerifɛnnɛ pe jɔlɔ wa Zheruzalɛmu, wo ma ŋa yɛɛn? Wii pan lagamɛ fun mbe pan mbe ki leele pe yigi mbe pe pɔ, mbe kari pe ni saraga wɔfɛnnɛ teele pe kan wi le?»


\par }{\PP \VS{22}Ma si yala, Sɔli wìla pye na fanŋga taa wa wi Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo pi ni na kee, fɔ
Zhufuye mbele pàa pye wa Damasi pe mbaa wi yɔn sogo yɛgɛ ŋga na, pe sila ki jɛn, naa wìla pye naga yɛgɛ nari pe na ma yo Zhezu wo wi yɛn
Kirisi we.


\par }{\PP \VS{23}Naa piliye yà la kaa toro, a Zhufuye pè si yɔn le ma yo pe yaa Sɔli wi gbo.

\VS{24}Ɛɛn fɔ, a Sɔli wì si yiri pe yɔn lege ki kɔrɔ na. Pàa pye na ca ki yeyɔnrɔ ti singi yɔnlɔ naa yembinɛ mbe ta mbe Sɔli wi gbo.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, yembinɛ la ni, a Sɔli wi fɔrɔgɔfɛnnɛ pè suu lɛ kanja pige ka ni maa tirige wa mbogo ŋga ki ca kì maga ki puŋgo na. 

\par }{\SH Sɔli wìla sɔngɔrɔ \newline  wa Zheruzalɛmu
\par }
{\PP \VS{26}Naa Sɔli wìla ka saa gbɔn wa Zheruzalɛmu, a wi nɛɛ jaa mbe pinlɛ tagafɛnnɛ pe ni. Ɛɛn fɔ, pe ni fuun pàa fyɛ wi yɛgɛ, katugu pe sila taga ki na mbe yo wi yɛn tagafɔ kaselege na.

\VS{27}Kona, a Barinabasi wì suu lɛ ma kari wi ni
pitunmbolo pe kɔrɔgɔ, mɛɛ ki yɛgɛ yo ma pe kan paa yɛgɛ ŋga na Sɔli wìla we Fɔ wi yan wa konɔ, a we Fɔ wì para wi ni we; konaa paa yɛgɛ ŋga na wa Damasi, Sɔli wìla kotogo ta na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun Zhezu wi mɛgɛ ki na.

\VS{28}Maga lɛ le ko sanga wo na, a Sɔli wì si koro wa pe ni nɛɛ yanri wa Zheruzalɛmu lagapyew ki ni, ma kotogo ta na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun Zhezu wi mɛgɛ ki na.

\VS{29}Zhufuye mbele Girɛki sɛnrɛ yofɛnnɛ, wìla pye na para pe ni, na kendige woo pe ni. Ɛɛn fɔ, poro la pye naga lagajaa mboo gbo.

\VS{30}Naa tagafɛnnɛ pàa kaa ko jɛn ma, a pè si kari Sɔli wi ni wa Sesare ca, mɛɛ saa wi yaga, a wì kari wa Tarisi ca.


\par }{\PP \VS{31}Ko sanga wo ni,
Legilizi wìla pye yɛyinŋge na wa Zhude naa Galile naa
Samari tara ti lagapyew. Wìla pye na fanŋga taa, na we Fɔ wi gbogo, a tagafɛnnɛ paa lege na kee yɛgɛ Yinnɛkpoyi li sagawa pi na.


\par }{\SH Pyɛri wìla Ene wi sagala
\par }
{\PP \VS{32}Pyɛri wìla pye na tara ti ni fuun ti yanri. Pilige ka, a wì si kari tagafɛnnɛ mbele pàa pye wa Lida ca pe yeri,

\VS{33}mɛɛ saa naŋa wa yan wa, pàa pye naa yinri Ene. Wìla pye ma sinlɛ sinlɛyaraga ka na maga lɛ fɔ yɛlɛ kɔlɔtaanri, katugu murugu lawi.

\VS{34}A Pyɛri wì suu pye fɔ: «Ene, Zhezu Kirisi wila ma sagala: Yiri mɔɔ fuuro ti gbegele ma yɛ!»

\par }{\PP Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Ene wì si yiri.

\VS{35}A Lida ca fɛnnɛ poro naa Sarɔn tara fɛnnɛ pe ni fuun pòo yan, mɛɛ pe yɛɛ kan we Fɔ wi yeri.


\par }{\SH Dɔrikasi wìla yɛn ma yiri \newline  wa kunwɔ pi ni
\par }
{\PP \VS{36}Wa Zhope ca ki ni, tagafɔ jɛlɛ wà la pye wa, pàa pye naa yinri Tabita, Girɛki sɛnrɛ ti ni pe maga kanŋga ma yo Dɔrikasi. Ko kɔrɔ wo ŋa: «Lufaa». Wìla pye na kajɛŋgɛ piin sanga pyew na fyɔnwɔ fɛnnɛ pe sari.

\VS{37}Ki sanga wi ni, a wì si to na yaa, mɛɛ ku. A pè suu gboo wi woli maa tɛgɛ yumbyɔ wa ni wa sanŋgazo wi ni.

\VS{38}Lida ca konaa Zhope ca ki ni ti sila lali ti yɛɛ ni. A Zhope ca tagafɛnnɛ pè sigi logo ma yo Pyɛri wìla pye wa Lida. A pè si nambala shyɛn torogo wa wi yeri, maa pye fɔ: «Waa ma yɛnri, ma pan laga we yeri fɔɔnfɔɔn ŋga, maga ka mɔ.»

\VS{39}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Pyɛri wì si yiri mɛɛ pinlɛ pe ni ma kari. Naa wìla ka saa gbɔn, a pè si kari wi ni wa sanŋgazo yumbyɔ wi ni. A naŋgunjaala pe ni fuun pè si fulo wi tanla na gbele. Deere tunmɔɔrɔ naa deere tugbɔɔrɔ nda Dɔrikasi wìla pye na tiin maa ta yinwege na wa pe sɔgɔwɔ, a pè si to naga Pyɛri wi na.


\par }{\PP \VS{40}A Pyɛri wì si leele pe ni fuun pe yirige wa funwa na, mɛɛ kanŋguuro kan ma Yɛnŋɛlɛ yɛnri, mɛɛ yɛgɛ kanŋga wa gboo wi yeri, ma yo fɔ: «Tabita, yiri!»

\par }{\PP A jɛlɛ wì suu yɛngɛlɛ ke yɛngɛ, naa wìla kaa Pyɛri wi yan sanga ŋa ni, a wì si yiri ma cɛn.

\VS{41}A Pyɛri wì suu kɛyɛn yi yigi maa yirige. Kona, a wì si tagafɛnnɛ poro naa naŋgunjaala pe yeri ma Dɔrikasi wee wi naga pe na.

\VS{42}Zhope ca fɛnnɛ pe ni fuun pàa ki logo, a pe lɛgɛrɛ taga we Fɔ wi na.

\VS{43}A Pyɛri wì si wagati titɔnlɔwɔ wa pye wa Zhope, wa sɛɛrɛ tunŋgo pyefɔ Simɔ wi go.




\par }\Chap{10}{\SH Kɔrinɛyi wìla piile tun \newline  Pyɛri wi yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wa Sesare ca, naŋa wà la pye wa, pàa pye naa yinri Kɔrinɛyi. Sorodasheele ŋgbelege ŋga pàa pye na yinri Itali ŋgbelege ki to wo lawi.

\VS{2}Ki naŋa wìla pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ. Wo naa wi go woolo pe ni fuun pe ni, pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li gbogo. Wìla pye na
Zhufuye fyɔnwɔ fɛnnɛ pe sari fɔ jɛŋgɛ, na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri suyi.

\VS{3}Pilige ka, yɔnlɔparaga ka na, a wì si Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛ wa yan yariyanga ka ni. A mɛrɛgɛ wì si ye wa wi kɔrɔgɔ maa pye fɔ: «Kɔrinɛyi!»


\par }{\PP \VS{4}A Kɔrinɛyi wì suu yɛngɛlɛ ke kan wi na, mɛɛ fyɛ ma suu pye fɔ: «Yiŋgi yi,
we Fɔ?»

\par }{\PP A mɛrɛgɛ wì suu pye fɔ: «Yɛnrɛwɛ mba mà yɛnri, konaa sagawa mba mà kan fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yeri, Yɛnŋɛlɛ lì yɛnlɛ ti na, ma nawa to ma na.

\VS{5}Ki kala na, yiŋgɔ, leele tun wa Zhope ca, pe sa Simɔ yeri wi pan laga ma yeri. Pe maa wi yinri naa Pyɛri.

\VS{6}Wi yɛn ma tugu wa sɛɛrɛ tunŋgo pyefɔ Simɔ wi go, ki yɛn wa kɔgɔje yɔn ki na.»


\par }{\PP \VS{7}Mɛrɛgɛ ŋa wìla para wi ni, naa wìla kaa kari, a Kɔrinɛyi wì suu go tunmbyeele shyɛn yeri naa sorodasheele mbele pàa pye wi tanla na tunŋgo piin wi kan wi nuŋgba ni, wo la pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ.

\VS{8}A wì sigi kagala ke yɛgɛ yo ma pe kan, kona, mɛɛ pe tun wa Zhope.


\par }{\PP \VS{9}Ki goto, ma pe ta wa konɔ paa yɔngɔ Zhope ca ki ni, la kee yɔnlɔfugo ki yeri, a Pyɛri wì si lugu wa birigo ki naayeri mbe Yɛnŋɛlɛ yɛnri.

\VS{10}A fuŋgo suu yigi, a wi nɛɛ jaa mbe ka. Maga ta pàa pye na yaakara gbegele Pyɛri wi kan, a wì si yaara ta yan yariyanga ka ni.

\VS{11}A wì si yɛnŋɛlɛ li yan lì yɛngɛ, mɛɛ yaraga ka yan kila tinri ma yiri wa naayeri paa parigbɔgɔ yɛn. Kìla pye ma pɔ ki go tijɛrɛ ki ni fuun ki na.

\VS{12}Tɔɔrɔ tijɛrɛ tijɛrɛ yaara, naa nda fuun ti maa fulolo lara na, ti cɛnlɛ pyew tà la pye wa ki ni, naa naayeri sannjɛrɛ ti cɛnlɛ pyew ti ni.

\VS{13}A magala là suu pye fɔ: «Yiri Pyɛri, ma ta gbo mari ka.»


\par }{\PP \VS{14}Ɛɛn fɔ, a Pyɛri wì suu pye fɔ: «Ayoo, we Fɔ, katugu yaraga ŋga kii daga mbe ka, nakoma ma pye
fyɔngɔ ni ma yɛgɛ na, mi fa ka ka fyew.»


\par }{\PP \VS{15}A ki magala lì suu pye naa fɔ: «Yaraga ŋga Yɛnŋɛlɛ lì yo ki yɛn
kpoyi, ma kaa ki jate ki yɛn fyɔngɔ ni.»


\par }{\PP \VS{16}A ki kala lì pye ma saa gbɔn fɔ taanri, a ki yaara tì si sɔngɔrɔ teere wa yɛnŋɛlɛ na.


\par }{\PP \VS{17}Ma Pyɛri wi ta wìla pye naa yɛɛ yewe ki yariyanga ki kɔrɔ wi ni, a kì si yala ko sanga wo ni, Kɔrinɛyi wi
pitunmbolo pàa Simɔ go ki yewe ma saa gbɔn le yeyɔngɔ ki na.

\VS{18}A pè si shari ma yewe ma yo fɔ: «Simɔ ŋa pe yinri Pyɛri pa wi yɛn ma tugu lagamɛ le?»


\par }{\PP \VS{19}Ma Pyɛri wi ta wìla pye na jatere piin bere ki yariyanga ki kɔrɔ wi na, a Yinnɛkpoyi lì suu pye fɔ: «Wele, leele taanri nɔɔ lagajaa.

\VS{20}Yiri ma tigi ma pinlɛ pe ni ma kari, maga kaa singi; katugu muwi mì pe tun ma yeri.»


\par }{\PP \VS{21}Kona, a Pyɛri wì si tigi ma pan le ki leele pe tanla, mɛɛ pe pye fɔ: «Lere ŋa yaa lagajaa muwi. Ye pango ko yɛn kikiin?»


\par }{\PP \VS{22}A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Sorodasheele ŋgbelege to Kɔrinɛyi wo wì we torogo laga ma yeri. Wi yɛn lesinŋɛ, na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ. Zhufuye pe ni fuun pe maa wi mɛtanga yinri. Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ wà ki yo wi kan ma yo wɔɔn yeri ma pan wa wi go, jaŋgo wɔɔn sɛnrɛ ta logo.»


\par }{\PP \VS{23}A Pyɛri wì si pe yaara wɔ, mɛɛ pe pye ma yo pe wɔnlɔ wa wi ni.

\par }{\PP Ki goto pinliwɛ pi ni, a wì si yiri ma pinlɛ pe ni ma kari. A Zhope ca tagafɛnnɛ pèle saa wi torogo.

\VS{24}Ki goto pinliwɛ pi ni, a pè si gbɔn wa Sesare. Kɔrinɛyi wìla pye na pe singi, wìla wi go woolo pe yeri wa wi go, naa wi wɛnnɛ jɛmbɛlɛ pe ni.

\VS{25}Pyɛri wi yesaga wa go, a Kɔrinɛyi wì si pan maa fili, mɛɛ kanŋguuro kan wi jegele mboo gbɔgɔ.

\VS{26}A Pyɛri wì suu yirige ma yo fɔ: «Yiri, mi fun sɛnwee wi mi.»


\par }{\PP \VS{27}Ma pe ta paa para pe yɛɛ ni, a pè si ye wa go. A wì si lelɛgɛrɛ yan pè gbogolo wa.

\VS{28}A Pyɛri wì si pe pye fɔ: «Yège jɛn ma yo mbe yala we
lasiri wi ni, kii daga Zhufuye woo wa yeri wi gbogolo mbele pe woro Zhufuye wa ni, nakoma mbe ye wa wi go. Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lìgi naga na na ma yo mi ka ka lere kpɛ jate ŋa wi woro kpoyi, nakoma ŋa wi yɛn fyɔngɔ ni.

\VS{29}Ko kala kì ti, na yànla yeri, mì pan mii kendige le wa. Ki kala na, yànla yeri go ŋga na, mila jaa mbege jɛn.»


\par }{\PP \VS{30}A Kɔrinɛyi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Nala wi yɛn ki pilige tijɛrɛ, mìla pye na Yɛnŋɛlɛ yɛnri laga na go yɔnlɔparaga yɛnrɛwɛ sanga wi ni. Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a naŋa wà si pan ma yere na yɛgɛ sɔgɔwɔ. Wi paara tìla pye na yɛngɛlɛ.

\VS{31}A wì sigi yo na kan ma yo fɔ: ‹Kɔrinɛyi, Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn yɛnrɛwɛ pi logo, ma nawa to sagawa mba mà kan fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yeri pi wogo ki na.

\VS{32}Yiŋgɔ leele pele tun wa Zhope, pe sa Simɔ yeri pe pan wi ni, pe maa wi yinri naa Pyɛri. Wi yɛn ma tugu wa sɛɛrɛ tunŋgo pyefɔ Simɔ wi go, wa kɔgɔje yɔn ki na.›

\VS{33}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a mì si leele pele tun pe sɔɔn yeri. Ma panga kìgi jɛn. Yiŋgɔ yaara nda fuun Yɛnŋɛlɛ lì kan ma yeri, we ni fuun we yɛn ma gbogolo laga we Fɔ wi yɛgɛ na mberi logo.»


\par }{\SH Pyɛri wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Kɔrinɛyi wi go
\par }
{\PP \VS{34}A Pyɛri wì si sɛnrɛ ti lɛ ma sho fɔ: «Kaselege ko na, mìgi jɛn yiŋgɔ ma yo Yɛnŋɛlɛ laa lere wɔ lere ni.

\VS{35}Ɛɛn fɔ, cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni, lere ŋa fuun wi maa fyɛ li yɛgɛ na kasinŋge piin, wi kala li ma pye ma li ndanla.

\VS{36}Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ nda lì torogo
Izirayɛli woolo pe yeri, tori nda fɔ: Lìli yɛyinŋge Sɛntanra ti yo ma pe kan Zhezu Kirisi wo yɔn, wo ŋa wi yɛn lere pyew wi Fɔ we.

\VS{37}Kala na lì pye wa Zhude tara ti lagapyew, ye yɛn maga jɛn. Ki kala làa peli wa Galile tara, Zhan sɛnyoro ti puŋgo na
batɛmu wogo ki na.

\VS{38}Yɛnŋɛlɛ làa Yinnɛkpoyi lo naa yawa pi tirige maa le Nazarɛti ca fɛnnɛ Zhezu wi ni yɛgɛ ŋga na, yège jɛn. Zhezu wìla pye na tara ti yanri na kajɛŋgɛ piin, na leele mbele Sɔtanla wìla pye na pe jɔlɔ pe sagala yɛgɛ ŋga na, yège jɛn fun; katugu Yɛnŋɛlɛ làa pye wi ni.

\VS{39}Kagala ŋgele fuun Zhezu wì pye laga Zhufuye tara ti ni ma pinlɛ Zheruzalɛmu ca ki ni, we yɛn ki kagala ke sɛrɛ. Pàa wi kan
tiparaga na maa gbo.

\VS{40}A Yɛnŋɛlɛ lùu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni ki pilige taanri wogo ki na, ma ti a wùu yɛɛ naga leele pe na.

\VS{41}Wi sila wi yɛɛ naga lere pyew na, fɔ sɛrɛfɛnnɛ mbele Yɛnŋɛlɛ làa wɔ faa poro. Woro wɛlɛ, woro mbele wàa li, ma wɔ wi ni ja, wi yɛnmɛ ma yiri wa kuulo pe sɔgɔwɔ ki puŋgo na.

\VS{42}Zhezu wìgi yo we kan ma yo waa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun leele pe kan, waa ti yari waa ti finligi pe kan, fɔ wo Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ weele poro naa kuulo pe kiti kɔnfɔ we.

\VS{43}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni fuun pè para Zhezu wi sɛnrɛ na, ma yo lere ŋa fuun ka taga wi na, wi yaa wi kapere ti kala yagawa ta Zhezu wi fanŋga na.»


\par }{\SH Cɛnlɛ la yɛgɛ woolo \newline  la Yinnɛkpoyi li ta
\par }
{\PP \VS{44}Ma Pyɛri wi ta wìla pye na para, a Yinnɛkpoyi lì si tigi ma ye mbele fuun pàa pye naga sɛnrɛ ti nuru pe ni.

\VS{45}Zhufuye tagafɛnnɛ mbele pàa pan Pyɛri wi ni, kìla pe ni fuun pe pari, naa Yɛnŋɛlɛ làa Yinnɛkpoyi li kan cɛnlɛ la yɛgɛ woolo yeri fun paa yarikanga yɛn we;

\VS{46}katugu pàa pye na yuun
sɛnfɔnndɔ ni na Yɛnŋɛlɛ li gbogo, a paa ti nuru. A Pyɛri wì sho fɔ:

\VS{47}«Ki leele mbele pè Yinnɛkpoyi li ta paa we yɛn yɛɛn, lere mbe ya mbe pe yɛgɛ kɔn mbe yo paga ka pe
batize tɔnmɔ ni le?»


\par }{\PP \VS{48}Kona, a wì si konɔ kan ma yo pe pe batize Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ki na. Ko puŋgo na, a pè si Pyɛri wi yɛnri ma yo wi koro wa, wi piliye jɛnri pye pe ni.




\par }\Chap{11}{\SH Pyɛri wìla wi tangalɔmɔ \newline  pi yɛgɛ naga tagafɛnnɛ pe na \newline  wa Zheruzalɛmu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pitunmbolo poro naa tagafɛnnɛ mbele pàa pye wa Zhude tara ti ni, a pè sigi logo ma yo cɛnlɛ la yɛgɛ woolo yɛnlɛ ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti lɛ.

\VS{2}Naa Pyɛri wìla kaa sɔngɔrɔ wa Zheruzalɛmu,
Zhufuye tagafɛnnɛ pè suu jɛrɛgi ma yo fɔ:

\VS{3}«Mɛlɛ, a mà si ye wa mbele pee
kɛnrɛkɛnrɛ pe go ma li pe ni?»


\par }{\PP \VS{4}Kì kaa pye ma, a Pyɛri wì sigi yɛgɛ yo pe kan mari tanli, ma yo fɔ:

\VS{5}«Mala ta wa Zhope ca ki ni mila yɛnri, a mì si yaraga ka yan yariyanga ka ni. Kìla pye paa parigbɔgɔ yɛn. Kìla pye ma pɔ ki go tijɛrɛ ki ni fuun ki na. A ki nɛɛ tinri ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na, ma pan le na tanla.

\VS{6}A mì silan yɛngɛlɛ ke kan ki na naga wele jɛŋgɛ, mɛɛ tɔɔrɔ tijɛrɛ tijɛrɛ yaara naa yan woŋgaala, naa nda ti maa fulolo lara na to naa naayeri sannjɛrɛ ti cɛnlɛ pyew ta yan wa ki nawa.

\VS{7}A mì si magala la logo, a lìlan pye fɔ: ‹Yiri Pyɛri, ma ta gbo mari ka!›

\VS{8}A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: ‹Ayoo,
we Fɔ, katugu yaraga ŋga kii daga mbe ka, nakoma ma pye
fyɔngɔ ni ma yɛgɛ na, ka fa ye wa na yɔn.›

\VS{9}A mì sigi magala li logo naa, ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma yo fɔ: ‹Yaraga ŋga Yɛnŋɛlɛ lì yo ki yɛn
kpoyi, ma kaa ki jate ki yɛn fyɔngɔ ni.›

\VS{10}A ki kala lì pye ma saa gbɔn fɔ taanri. Kona, a kì si yiri yaara ti ni fuun ti ni ma sɔngɔrɔ wa yɛnŋɛlɛ na.

\VS{11}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, mìla pye go ŋga ni, a nambala taanri si gbɔn wa, pàa pe tun na yeri ma yiri wa Sesare ca.

\VS{12}A Yinnɛkpoyi lì silan pye ma yo mbe pinlɛ pe ni mbaa kee, mi ka kaa singi. We sefɛnnɛ mbele, a pe kɔgɔlɔni pè si saa na torogo, a we ni fuun wè ye wa Kɔrinɛyi wi go.

\VS{13}A wì sigi yo we kan ma yo wì
mɛrɛgɛ wa yan wa wi go, a mɛrɛgɛ wìgi yo wi kan ma yo wi leele pele tun wa Zhope pe sa Simɔ yeri, pe maa wi yinri naa Pyɛri.

\VS{14}Fɔ wi yaa sɛnrɛ ta yo wi kan, ti yaa wo naa wi go woolo pe ni fuun pe shɔ.

\VS{15}Naa mìla kaa sɛnrɛ ti lɛ na para pe ni, a Yinnɛkpoyi lì si tigi ma ye pe ni, paa yɛgɛ ŋga na làa tigi ma ye we ni ki koŋgbanŋga ki na we.

\VS{16}Kona, a mì si nawa to we Fɔ wi sɛnyoro ti na fɔ: ‹Zhan wìla pye na leele pe
batize tɔnmɔ ni, ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye yaa ka batize Yinnɛkpoyi lo ni.›

\VS{17}Woro mbele wè taga we Fɔ Zhezu Kirisi wi na, Yɛnŋɛlɛ lì yarikanga ŋga kan we yeri, ko nuŋgba ko lì kan poro fun pe yeri. Mi wo yɛn ambɔ mbe sila kendige woo Yɛnŋɛlɛ li ni?»


\par }{\PP \VS{18}Naa pàa kaa ki sɛnrɛ ti logo, a pe nawa pì si yinŋgi. A pè si Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ ma yo fɔ: «Kaselege ko na, mbe kapere ti jɛn mberi yaga, Yɛnŋɛlɛ lìgi konɔ kan mbele pe woro Zhufuye pe yeri fun, jaŋgo pe yinwege jɛŋgɛ ki ta.»


\par }{\SH Legilizi ŋa wìla peli \newline  wa Antiyɔshi ca.
\par }
{\PP \VS{19}Etiyɛni gbosanga wi ni, tagafɛnnɛ mbele pàa gbɔn ma jaraga jɔlɔgɔ ki kala na, pè si kari wa Fenisi tara naa Shipiri
lɔgɔ fugo tara to naa Antiyɔshi ca ki ni. Pe sila pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun lere kpɛ kan naa, na Zhufuye poro la ma.

\VS{20}Konaa ki ni fuun, a Shipiri lɔgɔ fugo tara to naa Sirɛni ca tagafɛnnɛ pèle si kari wa Antiyɔshi ma saa we Fɔ Zhezu wi Sɛntanra ti yo ma leele mbele pe woro Zhufuye pele kan fun.

\VS{21}We Fɔ wi yawa pìla pye pe ni, fɔ a lelɛgɛrɛ taga, ma pe yɛɛ kan we Fɔ wi yeri.


\par }{\PP \VS{22}Naa Zheruzalɛmu
legilizi woolo pàa kaa ki wogo ki logo, a pè si Barinabasi tun wa Antiyɔshi.

\VS{23}Naa Barinabasi wìla ka saa gbɔn wa Antiyɔshi ma duwaw ŋa Yɛnŋɛlɛ làa tirige tagafɛnnɛ pe na wi yan, a wì si yɔgɔri, mɛɛ kotogo kan pe ni fuun pe yeri ma yo pe koro we Fɔ wi ni pe jatere wi ni fuun wi ni.

\VS{24}Barinabasi wìla pye lejɛnŋɛ, ma yin Yinnɛkpoyi li ni konaa tagawa ni. Ki wogo ki na, lelɛgɛrɛ la ta ma taga we Fɔ wi na.


\par }{\PP \VS{25}Ko puŋgo na, a Barinabasi wì si kari wa Tarisi ca mbe sa Sɔli wi lagaja.

\VS{26}Naa wìla kaa wi yan, a wì si kari wi ni wa Antiyɔshi. A pe ni fuun shyɛn pè yɛlɛ nuŋgba poni lo pye wa ki legilizi wi ni, ma lelɛgɛrɛ naga Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti ni. Pa pàa ki peli wa Antiyɔshi ca na tagafɛnnɛ pe yinri
keretiyɛnye.


\par }{\PP \VS{27}Ki piliye yi ni, a
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pèle si yiri wa Zheruzalɛmu ma pan wa Antiyɔshi.

\VS{28}Pe ni, nuŋgba la pye wa, pàa pye naa yinri Agabusi. A wo si yiri maga yo Yinnɛkpoyi li fanŋga na, ma yo sanni jɛnri fuŋgo gbɔgɔ yaa to wa tara ti lagapyew ki ni. Ki wogo kìla kaa pye wunlumbolo to Kulodi wi sɔnlɔ ki na.

\VS{29}A
fɔrɔgɔfɛnnɛ pè si yere ki yerewe ma yo pe yaa sagawa pa torogo Zhude tara sefɛnnɛ pe kan, ma yala lere nuŋgba nuŋgba pyew wi mbe ya ŋga kan ki ni.

\VS{30}Ko pàa pye, mɛɛ ki yarikanra ti torogo
legilizi lelɛɛlɛ pe kan. Barinabasi naa Sɔli pàa kari ti ni.




\par }\Chap{12}{\SH Pàa Zhaki wi gbo, \newline  ma Pyɛri wo le kaso
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki sanga wi ni, a wunlunaŋa
Erɔdi wì si to
legilizi woolo pele na na pe jɔlɔ.

\VS{2}A wì si Zhan nɔsepyɔ lenaŋa Zhaki wi gbo tokobi ni.

\VS{3}Naa wìla kaa ki yan kì tanla
Zhufuye pe ni, a wì si Pyɛri wi yigi fun. Kìla pye ma yala
leve fu buru fɛti piliye yo ni.

\VS{4}Naa Erɔdi wìla kaa Pyɛri wi yigi, a wì suu kan, a pòo le kaso, maa kan sorodasheele tijɛrɛ tijɛrɛ tɛgɛsaga tijɛrɛ yeri, paa wi wele paa ki waa paa pe yɛɛ kaan. Wìla pye naga jate mbe kari wi ni wa leele pe ni fuun pe yɛgɛ na, na
Paki fɛti wiga toro mbe kɔ we.

\VS{5}Pyɛri wìla pye wa kaso paa wi wele, ɛɛn fɔ, legilizi woolo pè si bala na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri wi kan.


\par }{\SH Pyɛri wìla shɔ wi kaso wi ni
\par }
{\PP \VS{6}Pilige ŋga ni Erɔdi wìla pye na jaa mbe kari Pyɛri wi ni wa leele pe yɛgɛ sɔgɔwɔ, ki yembinɛ li ni, Pyɛri wìla pye na wɔnlɔ sorodasheele shyɛn sɔgɔwɔ. Pàa wi pɔ jɔrɔgɔ shyɛn ni. Sorodasheele pèle la pye yeresaga le kaso go ki yɔn na naga singi.

\VS{7}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a
we Fɔ wi
mɛrɛgɛ wà si pan, a yanwa pà si yin wa kaso go ki nawa. Mɛrɛgɛ wì si Pyɛri wi gbɔnŋgbɔn wa wi kanŋgaga ki na maa yɛn, ma sho fɔ: «Yiri fyaw.»

\par }{\PP Kona, a jɔrɔgɔ wì si wɔ wa Pyɛri wi kɛyɛn yi na ma toori le tara.

\VS{8}Kona, a mɛrɛgɛ wì suu pye fɔ: «Ma yaripɔrɔ to nɔɔ sawira ti ni ti le, mɔɔ kurusijara wi pɔ.»

\par }{\PP A Pyɛri wì si ko pye. Kona, a mɛrɛgɛ wì suu pye fɔ: «Ma derigbɔgɔ ki le ma taga na na.»


\par }{\PP \VS{9}A Pyɛri wì si yiri wa kaso go, mɛɛ taga mɛrɛgɛ wi na. Ŋga mɛrɛgɛ wìla pye na piin, Pyɛri wi sila ki jɛn mbe yo ki yɛn kaselege. Ɛɛn fɔ, wìla pye naga jate ndɛɛ yariyanga wì yan.

\VS{10}Sorodasheele tɛgɛsaga koŋgbanŋga ŋga kìla pye na yeyɔngɔ ki singi, a pège toro, ma shyɛn wogo ki toro, ma saa gbɔn tugurɔn kɔrɔ ki na, ŋga pe ma toro wa ki ni ma yiri wa funwa na nɛɛ kee wa ca nawa we. A ki kɔrɔ kì yɛngɛ ki yɛ wa pe yɛgɛ. A pè yiri, mɛɛ konɔ la lɛ na kee. Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a mɛrɛgɛ wì si laga Pyɛri wi na mɛɛ kari.


\par }{\PP \VS{11}Kona, a Pyɛri wì si jatere ta ma sho fɔ: «Mìgi jɛn ma filige ki na yiŋgɔ ma yo we Fɔ wùu mɛrɛgɛ wi torogo wi pan wìlan shɔ Erɔdi wi kɛɛ, konaa jɔlɔgɔ ŋga Zhufuye pe jɛn nala jɔlɔ ki kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{12}Naa wìla kaa jatere pye, a wì si kari wa Mari wi go, Zhan ŋa pàa pye na yinri Mariki wi nɔ we. Lelɛgɛrɛ la pye ma gbogolo wa na Yɛnŋɛlɛ yɛnri.

\VS{13}A Pyɛri wì si laga ki jasa kɔrɔ ki gbɔn, a tunmbyee jɛlɛ wà si fulo ki tanla mbege yɛngɛ. Pàa pye naa yinri Orodi.

\VS{14}Naa wìla kaa Pyɛri magala li logo ma li jɛn sanga ŋa ni, wii kɔrɔ ki yɛngɛ nayinmɛ ndorogo ki na. A wì si fe ma ye wa go nawa, ma sigi yo ma yo fɔ Pyɛri wi yɛn ma yere le yeyɔngɔ ki na wa funwa na.

\VS{15}A pè suu pye fɔ: «Yara tila yiin ma ni wi le?»

\par }{\PP Ɛɛn fɔ, a wì sigi yo pe kan maga filige ma yo kaselege yi. Kona, a pè sho fɔ: «Wi mɛrɛgɛ wowi.»


\par }{\PP \VS{16}Ma si yala, Pyɛri wìla koro na kɔrɔ ki gbɔɔn bere. Naa pàa kaa ki yɛngɛ maa yan, a kì si pe pari fɔ jɛŋgɛ.

\VS{17}A Pyɛri wì si kɛɛ wa pe yeri ma yo pe pyeri. We Fɔ wìla wi yirige wa kaso go ki ni yɛgɛ ŋga na, a wì sigi yɛgɛ yo ma pe kan, mɛɛ pe pye naa fɔ: «Ye saga yo ye Zhaki naa sefɛnnɛ sanmbala pe kan.»

\par }{\PP Kona, a wì si yiri le, mɛɛ kari laga ka na.


\par }{\PP \VS{18}Naa laga kìla kaa laga, tinmɛ pìla gbɔgɔ sorodasheele pe sɔgɔwɔ fɔ jɛŋgɛ, katugu Pyɛri wìla pye yɛgɛ ŋga na, pe sila ki jɛn.

\VS{19}A Erɔdi wì si ti, a pè Pyɛri wi lagaja. Naa kìla kaa pye pe suu yan, a wì si sorodasheele pe yaga, a pè pe yewe jɛŋgɛ, mɛɛ konɔ kan ma yo pe pe gbo. Ko puŋgo na, a Erɔdi wì si yiri wa Zhude tara, mɛɛ kari wa Sesare ca ma saa sanga wa pye wa.


\par }{\SH Erɔdi wi kunwɔ sɛnrɛ re
\par }
{\PP \VS{20}Naŋgbanwa la pye wunlunaŋa Erɔdi wi ni
Tiri ca fɛnnɛ poro naa Sidɔn ca fɛnnɛ pe kala na fɔ jɛŋgɛ. A poro si yo ma fili ki na mbe kari wa Erɔdi wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. A pè si Erɔdi wi sinlɛgo ki welefɔ Bilasitusi wi yigisaga ta pe yɔn sɛnrɛ ti ni, wo mbe ta wi pe saga, mɛɛ saa ki yɛnri Erɔdi wi yeri ma yo pe pye yɛyinŋge na; katugu pe tara ti yaakara pa tìla pye na yinrigi wa wunlunaŋa wi tara.


\par }{\PP \VS{21}Pilige ŋga kì tɛgɛ, naa kìla kaa gbɔn, a Erɔdi wì suu wunluwɔ derigbɔgɔ ki le, mɛɛ cɛn wi wunluwɔ jɔngɔ ki na, mɛɛ wi sɛnyoro ti yo pe kan.

\VS{22}A leele pè si jɔrɔgɔ ŋgbanga ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lali li yɛn na para, lere ma.»


\par }{\PP \VS{23}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a we Fɔ wi mɛrɛgɛ wà si pan ma yama wa Erɔdi wi na, katugu wi sila gbɔgɔwɔ pi kan Yɛnŋɛlɛ li yeri. A fyɛnrɛ tà si ye wi ni maa ka, a wì si ku.


\par }{\PP \VS{24}Ma si yala, Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ tìla pye na jaragi na kee yɛgɛ suyi.


\par }{\PP \VS{25}Barinabasi naa Sɔli pàa pan wa Zheruzalɛmu tunŋgo ŋga na, naa pàa kaa ki pye, a pè si sɔngɔrɔ mɛɛ kari wa Antiyɔshi. Zhan ŋa pàa pye na yinri Mariki, pàa wi lɛ ma kari wi ni fun.




\par }{\MS PƆLI WI KONDANGALA \newline  KOŊGBANNA YƐNŊƐLƐ \newline  TUNŊGO KI NA \newline  WO NAA BARINABASI \newline  KONAA ZHAN MARIKI

\par }\Chap{13}{\MR 13.1–15.35

\par }{\SH Pàa Barinabasi naa Sɔli pe wɔ \newline  ma pe tun \newline  pe saa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wa Antiyɔshi ca
legilizi wi ni,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ naa leele nagafɛnnɛ la pye wa. Poro la wɛlɛ mbele wele: Barinabasi, naa Simeyɔn ŋa pàa pye na yinri Lewɔɔ, naa Lusiyusi ŋa wìla yiri wa Sirɛni ca, naa Manayɛ, konaa Sɔli. Manayɛ naa tara ti to
Erɔdi wi ni, pàa poro koro ja go nuŋgba.

\VS{2}Pilige ka, ma pe ta pàa pye na
we Fɔ wi gbogo ma
yeŋge le, a Yinnɛkpoyi lì sigi yo pe kan ma yo fɔ: «Ye Barinabasi naa Sɔli pe tɛgɛ pe yɛ na kan, tunŋgo ŋga mì pe yeri ki mɛgɛ ni, pege pye.»


\par }{\PP \VS{3}Naa pàa kaa kɔ yeŋge lege naa Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ pi na, a pè si pe
kɛyɛn yi taga Barinabasi naa Sɔli pe na, mɛɛ pe yaga paa kee.


\par }{\SH Barinabasi naa Sɔli pàa kari \newline  wa Shipiri lɔgɔ fugo tara ti ni
\par }
{\PP \VS{4}Naa Yinnɛkpoyi làa kaa Barinabasi naa Sɔli pe tun ma, a pè si kari wa Selesi ca. A pè si kaa yiri wa ma ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni ma kari wa Shipiri
lɔgɔ fugo tara ti ni.

\VS{5}Naa pàa ka saa gbɔn wa Salamini ca, a pe nɛɛ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun wa
Zhufuye pe shɛriyinrɛ ti ni. Zhan Mariki wìla pye pe ni na pe sari.


\par }{\PP \VS{6}A pè si lɔgɔ fugo tara ti ni fuun ti kɔn ma yiri, mɛɛ kari wa Pafɔsi ca, mɛɛ saa fili naŋa taluguya fɔ wa ni wa. Zhufuye woo lawi, wìla pye naa yɛɛ piin ma yo wo yɛn Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa. Pàa pye naa yinri Barizhezu.

\VS{7}Wìla pye wa lɔgɔ fugo tara gboforonɛri Sɛrigiyusi Polusi wi yeri. Ki gboforonɛri, lere tijinliwɛ fɔ lawi. Wìla tunŋgo torogo, a pè saa Barinabasi naa Sɔli pe yeri wi kan, katugu wìla pye na jaa mbe Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti logo.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, taluguya fɔ Elimasi we, pa pàa pye naa yinri ma Girɛki sɛnrɛ ti ni, a wi nɛɛ kendige woo Barinabasi naa Sɔli pe ni, nɛɛ pyewe jaa mbe gboforonɛri wi yɛgɛ kɔn wiga ka taga Zhezu wi na.

\VS{9}Kona, Sɔli wo ŋa pàa pye na yinri fun Pɔli, maa ta wì yin Yinnɛkpoyi li ni, a wì suu yɛngɛlɛ ke kan taluguya fɔ wi na, ma yo fɔ:

\VS{10}«Mboro ŋa yɛɛn, ma yɛn ma yin tijinliwɛ pee naa nambara wi ni fuun wi ni, sɔtanla wi pyɔ wi mboro, kasinŋge ki yɛn mɔɔ mbɛn. Mbaa we Fɔ wi kozinŋgele ke kanŋgi mbaa ke piin yagbogolo, mɛɛ yaa ki yaga?

\VS{11}Ta nuru yiŋgɔ: We Fɔ wi yaa ma gbɔn, ma yaa kanŋga fyɔɔn, ma se yɔnlɔ yanwa pi yan naa fɔ sa gbɔn sanga wa ni.»

\par }{\PP Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Elimasi wi yɛngɛlɛ kè si wɔ wi na binriw, a wì si fun. A wi nɛɛ talitali na toro lagapyew, na lere jaa wuu yigi kɛɛ na wi kari wi ni.

\VS{12}Ŋga kìla pye, naa gboforonɛri wìla kaa ki yan ma, a wì si taga Zhezu wi na. Nagawa mba pi yɛn na para we Fɔ wi sɛnrɛ na, pi wogo kìla wi pari fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\SH Pɔli naa Barinabasi pe Yɛnŋɛlɛ \newline  sɛnrɛ yowo wa Antiyɔshi ca, \newline  wa Pisidi tara
\par }
{\PP \VS{13}A Pɔli wo naa wi tangayɛɛnlɛ pe ni pè si ye wa tɔnmɔkɔrɔ ki ni wa Pafɔsi ca, mɛɛ kari wa Pɛrizhi ca, wa Panfili tara. A Zhan Mariki wì si laga pe na wa ki laga ki ni, mɛɛ sɔngɔrɔ wa Zheruzalɛmu.

\VS{14}A pè si konɔ li lɛ naa, ma yiri wa Pɛrizhi ma saa gbɔn wa Antiyɔshi, wa Pisidi tara.
Cɛnpilige kì kaa gbɔn, a pè si ye wa
shɛrigo ma cɛn.

\VS{15}Naa pàa kaa Moyisi
lasiri sɛwɛɛlɛ poro naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ sɛwɛɛlɛ pe kara, a shɛrigo teele pè si tunŋgo ka torogo pe yeri ma yo fɔ: «Sefɛnnɛ, na kaa pye sɛnrɛ yɛn ye yeri mbe yo janwa wi kan mbe pe kotogo kan, ye mbe ya para yiŋgɔ.»


\par }{\PP \VS{16}Kona, a Pɔli wì si yiri, maa kɛɛ ki yirige mbe ta mbe para pe ni, ma sho fɔ: «Yoro
Izirayɛli woolo, naa yoro sanmbala mbele ye maa fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, yaa nuru na yeri!

\VS{17}Izirayɛli tara woolo pe Yɛnŋɛlɛ làa we tɛlɛye pe wɔ. Làa pe cɛnlɛ woolo pe pye, a pè lɛgɛ, sanga ŋa ni pe yɛn ma cɛn wa Ezhipiti tara we. Ko puŋgo na, a lì si pe yirige ma pe wɔ wa li yawa gbɔɔ pi fanŋga na.

\VS{18}A lì pe kala li kun li yɛɛ ni ma saa gbɔn paa yɛlɛ nafa shyɛn yɛn.

\VS{19}Ma cɛngɛlɛ kɔlɔshyɛn koro tɔngɔ wa Kana tara, kona, mɛɛ poro tara to kan pe yeri, a tì pye pe woro.

\VS{20}A ko saa ki yɛɛ fili paa yɛlɛ cɛnmɛ tijɛrɛ naa nafa shyɛn ma yiri kɛ (450) yɛn.

\par }{\PP «Ko puŋgo na, a lì si kiti kɔnfɛnnɛ kan we tɛlɛye pe yeri fɔ ma saa gbɔn
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Samiyɛli wi sɔnlɔ ki na.

\VS{21}Kona, a pè si wunlunaŋa lagaja Yɛnŋɛlɛ li yeri. A lì si naŋa ŋa pàa pye na yinri Kisi wi pinambyɔ Sawuli wi kan pe yeri, pa wo la yiri wa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ li ni. A wì cɛn pe go na ma saa gbɔn fɔ yɛlɛ nafa shyɛn.

\VS{22}Naa Yɛnŋɛlɛ làa kaa je Sawuli wi na, a lì si Davidi wi kan pe yeri pe wunlunaŋa, mɛɛ ki sɛrɛya ŋa wi yo wi kanŋgɔlɔ ma yo fɔ:
{\QT{Mì
Izayi pinambyɔ Davidi wi yan, wi kala li yɛn mala ndanla.}}\XREF{†}{{\XO 13:22 }{\XO{13.22:
}}{\XT{1 Sami 13.14; Yuuro 89.21}}} Wi yaa kanla nandanwa kagala ke ni fuun ke pye mbe ke yɔn fili.

\VS{23}Davidi wi setirige woo wo wawi Zhezu we. Yɛnŋɛlɛ lùu tɛgɛ Izirayɛli tara woolo pe Shɔfɔ ma yala li
yɔn fɔlɔ na làa kɔn li ni.

\VS{24}Sanni wi sa pan,
Zhan Batisi wìla pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun Izirayɛli tara woolo pe kan ma yo pe pe kapere ti jɛn peri yaga, pe
batize.

\VS{25}Naa Zhan tunŋgo ki kɔsanga wila kaa na yɔngɔ, a wi nɛɛ yuun fɔ: ‹Yaa ki jate ambɔ wi mi? Ŋa konɔ yaa wele, wo ma mi. Ye wele! Wi yɛn na paan na puŋgo na, mii daga mboo sawira manda ti sangala (katugu na go kologo ki na!)›


\par }{\PP \VS{26}«Sefɛnnɛ yoro mbele Abirahamu wi setirige piile, konaa yoro sanmbala mbele ye maa yɛnri Yɛnŋɛlɛ li yeri, ki shɔwɔ sɛnrɛ nda pa tìla torogo woro yeri.

\VS{27}Zheruzalɛmu ca fɛnnɛ poro naa pe teele pe ni, pe sila Zhezu wi jɛn paa pe Shɔfɔ yɛn. Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛnrɛ nda ti maa kara cɛnpilige pyew ki ni, ali maga ta pe sila ti kɔrɔ wi logo, pàa ki sɛnrɛ ti tanga mari yɔn fili, naa pàa Zhezu wi gbo we.

\VS{28}Ali maga ta pe sila tanga yan wa, ŋga kìla daga wi gbowo ni, a pè
Pilati wi yɛnri ma yo poo gbo.

\VS{29}Kagala ŋgele fuun kàa yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni Zhezu wi kanŋgɔlɔ, naa pàa kaa ke pye ma ke yɔn fili, a pè suu tirige maa laga wa
tiparaga ki na, mɛɛ saa wi le.

\VS{30}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ làa wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni.

\VS{31}Naa Zhezu wìla kaa yɛn, pilige lɛgɛrɛ na, wìla wi yɛɛ naga leele mbele pàa pinlɛ wi ni ma yiri wa Galile tara ma kari wa Zheruzalɛmu pe na. Yiŋgɔ pè pye wi sɛrɛfɛnnɛ mbaa wi sɛnrɛ yuun Izirayɛli tara woolo pe kan.

\VS{32}Woro fun, ki Sɛntanra to waa yari na ye kaan, fɔ Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ na kɔn we tɛlɛye pe yeri,

\VS{33}li yɔn kì fili we kan, woro mbele wè pye pe setirige piile wele. A lì si Zhezu wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔyuuro sɛwɛ wi go shyɛn ki ni ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma yɛn na Pinambyɔ,}}

\par }{\Q {\QT{a mì pye ma To nala.}}\XREF{†}{{\XO 13:33 }{\XO{13.33:
}}{\XT{Yuuro 2.7}}}


\par }{\MM \VS{34}Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ma yo li yaa kaa yɛn mboo yirige wa kunwɔ pi ni, jaŋgo wiga ka fɔngɔ. Pa làa ki yo yɛɛn ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Yɔn fɔlɔ na mìla kɔn Davidi wi yeri,}}

\par }{\Q {\QT{mi yaa ki duwaw jɛnŋɛ wi tirige ye na, ki wogo ki se ya koro.}}\XREF{†}{{\XO 13:34 }{\XO{13.34:
}}{\XT{Eza 55.3}}}


\par }{\MM \VS{35}Ki kala na, lìgi yo wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔyuuro sɛwɛ wi laga ka ni naa ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ma se yɛnlɛ ki na, ma woo
kpoyi wi fɔngɔ.}}\XREF{†}{{\XO 13:35 }{\XO{13.35:
}}{\XT{Yuuro 16.10}}}


\par }{\MM \VS{36}Ma si yala, Davidi wo na, kala na Yɛnŋɛlɛ làa jate ma tɛgɛ ma yo wi pye, wìla li pye ma li yɔn fili wi sɔnlɔ ki na. Ko puŋgo na, a wì si ku. Pàa wi le wa wi tɛlɛye pe tanla, a wì fɔngɔ jate.

\VS{37}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lì ŋa yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni, wo si fɔngɔ.

\VS{38}Ki kala na, sefɛnnɛ, yege jɛn ye yo fɔ Zhezu wo mɛgɛ na ki yɛn na yari ye kan ma yo kapere ti mbe ya kala yaga. Moyisi
lasiri wi saa ya mbe ye pye lesinmbele kagala ŋgele ni,

\VS{39}mbele fuun pè taga Zhezu wi na, pè pye lesinmbele Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na wa ki kagala ke ni.

\VS{40}Ki kala na, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo ŋga Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pàa yo, kiga ka ye ta; ki ŋga fɔ:


\par }{\Q \VS{41}{\QT{Ye wele, yoro mbele yaa na tifaga,}}

\par }{\Q {\QT{ye ti ki to ye yɔn na, ye kɔ ye wɔ wa;}}

\par }{\Q {\QT{katugu mi yaa kala la pye ye sɔnlɔ ki na,}}

\par }{\Q {\QT{na lere wa kali yɛgɛ yo ye kan, ye se taga ki na.»}}\XREF{†}{{\XO 13:41 }{\XO{13.41:
}}{\XT{Aba 1.5}}}


\par }{\PP \VS{42}Naa Pɔli naa Barinabasi pàa kaa yiri wa shɛrigo ki ni, a leele pè si pe yɛnri ma yo ki cɛnpilige ŋga kila paan, pe pan pe para pe ni naa ki kala nuŋgba li na.

\VS{43}Naa finliwɛ pìla kaa kɔ, Zhufuye poro naa mbele pàa ye Zhufuye shɛrɛgɛ ki ni, pe lɛgɛrɛ la taga Pɔli naa Barinabasi pe puŋgo na. A poro nɛɛ para pe ni na pe kotogo kanni ma yo pe koro pe yere jɛŋgɛ wa Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi ni.


\par }{\PP \VS{44}Ki cɛnpilige lurumbanna, ca woolo pe gbɔɔ la pe yɛɛ gbogolo mbe Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti logo.

\VS{45}Naa Zhufuye pàa kaa ki janwa gbɔlɔ li yan ma, a pè si yin yenjara ni nɛɛ kendige woo ŋga Pɔli la pye na yuun ki ni, naa tegele.

\VS{46}Kona, a Pɔli naa Barinabasi pè si kotogo ta na para pe ni, ma yo fɔ: «Kìla daga Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yo yoro kan gbɛn. Ɛɛn fɔ, na yè kaa je ti na ma ye yɛɛ yan yee daga yinwege mbakɔgɔ ki ni, ɛɛn, we yaa la kee mbele pe woro Zhufuye pe kɔrɔgɔ.

\VS{47}Katugu ŋga we Fɔ wì yo ma we kan, koyi ŋga fɔ:

\par }{\Q {\QT{Mɔ̀ɔ tɛgɛ ma pye paa yanwa yɛn cɛngɛlɛ ke kan,}}

\par }{\Q {\QT{jaŋgo ma kari shɔwɔ sɛnrɛ ti ni fɔ wa tara ti kɔsaga ki na.}}\XREF{†}{{\XO 13:47 }{\XO{13.47:
}}{\XT{Eza 49.6}}}


\par }{\PP \VS{48}«Mbele pe woro Zhufuye, naa pàa kaa ti logo, a pè si yin nayinmɛ ni nɛɛ we Fɔ wi sɛnrɛ ti gbogo. Kìla kɔn ma tɛgɛ mbele fuun kan pe yinwege mbakɔgɔ ki ta, poro pe ni fuun poro la taga Zhezu wi na.»


\par }{\PP \VS{49}A we Fɔ wi sɛnrɛ tì si jaraga wa ki tara ti lagapyew.

\VS{50}Ɛɛn fɔ, a Zhufuye pè si jɛɛlɛ mɛgbɔgɔ fɛnnɛ naa ca ki legbɔɔlɔ pele sun ma wa Pɔli naa Barinabasi pe na, nɛɛ pe jɔlɔ ma pe purɔ ma pe yirige wa pe tara. Ki jɛɛlɛ pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{51}A Pɔli naa Barinabasi pè si pe tɔɔrɔ gbanŋgban wi pɛpɛ\FTNT{†}{{\FR 13:51 }{\FR{13.51:
}}{\FT{Pàa pe tɔɔrɔ gbanŋgban wi pɛpɛ maa wo wa mbege naga fɔ ki ca woolo pàa kapege pye a kì pye pe yɛɛ go kala.}}} maa wo pe kala na, mɛɛ kari wa Ikoniyɔmu ca.

\VS{52}A Antiyɔshi tagafɛnnɛ pè si yin nayinmɛ naa Yinnɛkpoyi li ni.




\par }\Chap{14}{\SH Pɔli naa Barinabasi \newline  pàa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Ikoniyɔmu ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wa Ikoniyɔmu, a Pɔli naa Barinabasi pè si ye wa
shɛrigo ki ni, paa yɛgɛ ŋga na pege piin faa we, mɛɛ para paralɔmɔ pa na, fɔ a Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye pe lɛgɛrɛ taga Zhezu wi na.

\VS{2}Ɛɛn fɔ, Zhufuye mbele pe sila taga, a pè si mbele pe woro Zhufuye pe sun ma pe wa tagafɛnnɛ pe na.

\VS{3}Konaa ki ni fuun, Pɔli naa Barinabasi pàa mɔ wa Ikoniyɔmu. Pàa kotogo ta na para ma pe jigi wi taga
we Fɔ wi na. We Fɔ wìla pye naga nari fɔ sɛnrɛ nda pàa pye na yuun wi yinmɛ wogo ki na, ti yɛn kaselege. Yawa mba wìla kan pe yeri, a paa kagbɔgɔlɔ naa kafɔnŋgɔlɔ piin pi kala na.

\VS{4}A ca woolo pè si kɔn shyɛn. Pèle la pye Zhufuye pe puŋgo na, a pèle taga
pitunmbolo pe puŋgo na.


\par }{\PP \VS{5}Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye, naa pe teele pe ni, pàa pye na pe yɛɛ gbɛgɛlɛ mbe kapege pye Pɔli naa Barinabasi pe na, mbe pe wa sinndɛɛrɛ ni mbe pe gbo.

\VS{6}Naa pàa kaa ki jatere wi ta sanga ŋa ni, a pè si fe ma kari wa Likawoni tara, wa Lisiti ca naa Dɛribi ca ki ni, naa ti kanŋgara na cara ti ni,

\VS{7}mɛɛ Zhezu wi Sɛntanra ti yari wa ki lara ti ni fun.


\par }{\SH Pɔli naa Barinabasi \newline  pàa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Lisiti naa Dɛribi cara ti ni
\par }
{\PP \VS{8}Wa Lisiti, naŋa wà la pye wa, wìla pye cɛnsaga sanga pyew; katugu pàa wi se murugu, wi sila ya tanga bɔbɔbɔ.

\VS{9}Nda Pɔli wìla pye na yuun, wìla pye nari nuru. A Pɔli wì suu yɛngɛlɛ ke kan wi na, ma suu yan tagawa yɛn wi ni mbe ya mbe sagala.

\VS{10}Kona, a wì sigi yo naŋa wi kan ŋgbanga ma yo fɔ: «Yiri ma yere ma sin ma tɔɔrɔ ti na!»

\par }{\PP A naŋa wì si yew ma kan wi tɔɔrɔ ti na, nɛɛ tanri.

\VS{11}Naa janwa wìla kaa Pɔli kapyege ki yan, a pè si jɔrɔgɔ ŋgbanga Likawoni fɛnnɛ sɛnrɛ ti ni ma yo fɔ: «Yarisunndo tà kanŋga leele ma pan laga we sɔgɔwɔ.»


\par }{\PP \VS{12}A pe nɛɛ Barinabasi yinri
Zusi\FTNT{†}{{\FR 14:12 }{\FR{14.12:
}}{\FT{{\QT{Zusi:}} Wìla pye Girɛkiye pe yarisunŋgo gbɔgɔ ka.
{\QT{Ɛrimɛsi:}} Wìla pye Girɛkiye pe yarisunŋgo gbɔgɔ ka, ŋga pàa pye na jate paa Zusi wi pitunŋɔ yɛn.}}}, nɛɛ Pɔli wo yinri Ɛrimɛsi, katugu wo wìla pye na para.

\VS{13}Zusi gbɔgɔgo ŋga kìla pye wa ca ki yesaga ki na, wi
saraga wɔfɔ wìla pan napɛnɛ ni wa yeyɔnrɔ ti na, pàa pe fere tige fyɛɛnrɛ ni. Wìla pye na jaa, wo naa janwa wi ni, mbe
saraga wɔ Barinabasi naa Pɔli pe yeri.

\VS{14}Naa pitunmbolo pe shyɛnmɛ, Barinabasi naa Pɔli, pàa kaa ko logo ma, a pè si pe yaripɔrɔ ti walagi maga naga fɔ pè je ki na, mɛɛ fe ma ye wa janwa wi sɔgɔwɔ, mɛɛ gbele ŋgbanga ma yo fɔ:

\VS{15}«We wɛnnɛ, yiŋgi na, a ye nɛɛ ko piin? We yɛn leele fun paa ye yɛn. Sɛntanra to wè pan mbe kan ye yeri, nɛɛ ye yinri ma yo ye puŋgo le ki yarijagara nda ti ni, ye ye yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li yeri, lo lì naayeri, naa tara, naa kɔgɔje, naa ti nawa yaara ti ni fuun ti da.

\VS{16}Wagati ŋa fuun wì toro wi ni, Yɛnŋɛlɛ làa cɛngɛlɛ woolo pe ni fuun pe yaga paa kee wa pe yɛɛ nandanwa kala koŋgolo ke ni.

\VS{17}Ma si yala, lì li yɛɛ cɛnlɔmɔ pi naga wa kajɛŋgɛ ŋga fuun li maa piin ki ni. Li ma tisaga ki kan ye yeri ma yiri wa yɛnŋɛlɛ na, ma yarilire kan ye yeri ti wagati wi na, ma yaakara lɛgɛrɛ kan ye yeri ma ye nawa pi yin nayinmɛ ni.»


\par }{\PP \VS{18}Ali pitunmbolo pe yogo konaa ki ni fuun, pe sila ya mbe janwa wi yerege wiga ka saraga wɔ pe yeri.


\par }{\PP \VS{19}A Zhufuye pèle si yiri wa Pisidi tara, wa Antiyɔshi naa Ikoniyɔmu cara ti ni ma pan, mɛɛ janwa wi jatere wi wa maa kanŋga pe na. A pè si Pɔli wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo, mɛɛ wi tilele ma yiri wi ni wa kayege, katugu pàa ki yan ndɛɛ wì ku.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, naa tagafɛnnɛ pàa ka saa gbogolo maa maga sanga ŋa ni, a wì si yiri ma ye wa ca nawa. Ki goto pinliwɛ pi ni, a wo naa Barinabasi pè si yiri wa ma kari wa Dɛribi.


\par }{\SH Pɔli naa Barinabasi \newline  pe sɔngɔrɔmɔ wa Antiyɔshi ca, \newline  wa Siri tara
\par }
{\PP \VS{21}A Pɔli naa Barinabasi pè si Sɛntanra ti yari wa Dɛribi ca nawa ma tagafɛnnɛ lɛgɛrɛ ta wa. Ko puŋgo na, a pè si sɔngɔrɔ wa Lisiti, naa Ikoniyɔmu, naa Antiyɔshi cara ti ni, wa Pisidi tara.

\VS{22}Pàa pye na tagafɛnnɛ pe kotogo kanni na pe yɛrɛgi ma yo pe koro wa tagawa pi ni, nɛɛ pe piin fɔ: «Ki daga jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ mbe we ta, sanni we sa ye wa
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ pi ni.»


\par }{\PP \VS{23}A pè si
lelɛɛlɛ tɛgɛtɛgɛ
legilizi nuŋgba nuŋgba pyew wi ni. Naa pàa kaa
yeŋge le ma Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, a pè si pe le we Fɔ wi kɛɛ, wo ŋa pàa taga wi na we.


\par }{\PP \VS{24}Ko puŋgo na, a pè si Pisidi tara ti kɔn ma yiri, mɛɛ gbɔn wa Panfili tara.

\VS{25}A pè si Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yo wa Pɛrizhi ca, kona, mɛɛ kari wa Atali ca.

\VS{26}Wama, a pè si ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni mɛɛ kari wa Antiyɔshi, wa Siri tara. Pa pàa pe le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ wa ki ca ki ni, jaŋgo li yinmɛ tirige pe na tunŋgo ŋga pàa pye ma yɔn fili makɔ ki kala na.


\par }{\PP \VS{27}Naa pàa ka saa gbɔn wa Antiyɔshi, a pè si tagafɛnnɛ pe gbogolo. Kagala ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa pe saga, a pè pye, konaa làa tagawa konɔ li yɛngɛ mbele pe woro Zhufuye pe kan yɛgɛ ŋga na pe ta pe taga, a pè si ke yɛgɛ yo ma pe kan.

\VS{28}A pè si koro wa tagafɛnnɛ pe ni, ma wagati titɔnlɔwɔ pye wa pe ni.




\par }\Chap{15}{\SH Finliwɛ mba pìla pye \newline  wa Zheruzalɛmu ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a leele pèle si pan wa Antiyɔshi ca ma yiri wa Zhude tara. A pe nɛɛ tagafɛnnɛ pe nari na yuun fɔ: «Na yee
kɛnrɛkɛnrɛ mbe yala Moyisi
lasiri wi ni, ye se ya shɔ.»

\VS{2}A yolɛgɛrɛ naa kendige gbɔgɔ si ye poro naa Pɔli naa Barinabasi pe sɔgɔwɔ. A pè si yere ki yerewe ma yo Pɔli, naa Barinabasi, naa leele sanmbala pele ni, pe kari wa Zheruzalɛmu pe sa para
pitunmbolo poro naa lelɛɛlɛ pe ni ki wogo ki na.


\par }{\PP \VS{3}A
legilizi wì si pe torogo. Pe karisaga, a pè si Fenisi naa
Samari tara ti pari ma toro. Mbele pe woro
Zhufuye pàa taga Yɛnŋɛlɛ li na yɛgɛ ŋga na, a pe nɛɛ ki yari na tagafɛnnɛ pe kaan, fɔ a kì pye nayinmɛ gbɔɔ pe ni fuun pe yeri.

\VS{4}Naa Pɔli naa Barinabasi pàa ka saa gbɔn wa Zheruzalɛmu, a legilizi woolo, naa pitunmbolo pe ni konaa lelɛɛlɛ pe ni, pè si pe yigi jɛŋgɛ. Yɛnŋɛlɛ làa Pɔli naa Barinabasi pe saga, a pè kagala ŋgele pye, a pè si ke ni fuun ke yɛgɛ yo ma pe kan.

\VS{5}Kona,
Fariziye ŋgbelege ki ni, mbele pàa pye tagafɛnnɛ, a poro pèle si yiri ma sho fɔ: «Ki daga tagafɛnnɛ mbele pe woro Zhufuye pe kɛnrɛkɛnrɛ, ki yo pe kan paa tanri Moyisi lasiri wi na paa wi yɔn fili.»


\par }{\PP \VS{6}A pitunmbolo poro naa lelɛɛlɛ pe ni, pè si gbogolo mbege kala li yewe jɛŋgɛ.

\VS{7}Naa pàa kaa kendige gbɔgɔ wɔ ma kɔ, a Pyɛri wì si yiri, mɛɛ pe pye fɔ: «Sefɛnnɛ, yège jɛn ma yo Yɛnŋɛlɛ lìlan wɔ laga ye sɔgɔwɔ, kì mɔ, jaŋgo mbe Sɛntanra ti yo mbele pe woro Zhufuye pe kan, pe ta peri logo, pe taga
we Fɔ wi na.

\VS{8}Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ma leele pe kotoro ti jɛn, lìgi naga ma yo lì yɛnlɛ pe na, ma Yinnɛkpoyi li kan pe yeri paa yɛgɛ ŋga na làa li kan woro fun we yeri we.

\VS{9}Woro naa poro ni, lii wa wɔ wa ni. Lì pe kotoro ti pye
kpoyi, naa pè taga ki kala na.

\VS{10}Yiŋgɔ wo ni, ki cɛn mɛlɛ, a ye nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li waa na wele? Na tugugbɔrɔ tari tagafɛnnɛ pe go na, nda we tɛlɛye o, woro o, wa si ya ti ni mberi tugo.

\VS{11}Wè taga ki na ma yo Yɛnŋɛlɛ li yɛn na we shoo we Fɔ Zhezu wì yinmɛ mba tirige we na po kala na. Ko nuŋgba koyi pe wogo ye fun.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, a janwa wi ni fuun wì si pyeri dinw nɛɛ nuru Barinabasi naa Pɔli pe yeri, Yɛnŋɛlɛ làa pe saga, a pè kafɔnŋgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ ŋgele pye wa mbele pe woro Zhufuye pe sɔgɔwɔ, a pe nɛɛ ke yɛgɛ yuun.

\VS{13}Naa pàa kaa para ma kɔ, a Zhaki wì si sɛnrɛ ti lɛ ma sho fɔ: «Sefɛnnɛ, yaa nuru na yeri!

\VS{14}Simɔ wìgi yɛgɛ yo paa yɛgɛ ŋga na maga lɛ wa faa, Yɛnŋɛlɛ làa li jatere wi taga mbele pe woro Zhufuye pe na, ma pele wɔ wa pe sɔgɔwɔ ma pe pye li woolo.

\VS{15}A
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛnrɛ tì saa pye nuŋgba ti ni, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo we Fɔ wì yo fɔ:


\par }{\Q \VS{16}{\QT{Ko puŋgo na, pa mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan,}}

\par }{\Q {\QT{mbe Davidi wi
paraga go ŋga kìla toori ki kan naa fɔnŋgɔ.}}

\par }{\Q {\QT{Mi yaa kaga jɔgɔsara ti gbegele mbege yirige mbege sin;}}


\par }{\Q \VS{17}{\QT{jaŋgo leele sanmbala pe we Fɔ wi lagaja,}}

\par }{\Q {\QT{naa cɛngɛlɛ ŋgele fuun mì yeri ke pye na woolo ke ni.}}


\par }{\Q \VS{18}{\QT{We Fɔ wo wì yo ma, wo ŋa wìgi kagala ke pye, a kè jɛn, maga lɛ wa faa we.»}}\XREF{†}{{\XO 15:18 }{\XO{15.16-18:
}}{\XT{Amɔ 9.11-12}}}


\par }{\PP \VS{19}A Zhaki wì sho naa fɔ: «Ko kì ti mila ki jate fɔ mbele paa pe yɛɛ kaan Yɛnŋɛlɛ li yeri, pe si woro Zhufuye, waga ka kaŋgbanra taga pe na.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, ye ti we sɛwɛ torogo pe yeri, fɔ paga kaa yarisunndo kara kaa mbe pe yɛɛ le
fyɔngɔ. Pe pe yɛɛ yigi kɛɛnrɛ limɛ pi ni. Paga ka yaraga ŋga pe maga sere wa ki yɔlɔgɔ maga gbo ki kara ta ka. Paga si ka kasanwa ka.

\VS{21}Katugu maga lɛ wa faa, leele pe maa Moyisi lasiri sɛnrɛ ti yuun ca pyew ki ni, nari kara shɛriyinrɛ ti ni
cɛnpilige pyew ki ni.»


\par }{\SH Sɛwɛ ŋa pàa torogo tagafɛnnɛ \newline  mbele pe woro Zhufuye pe kan
\par }
{\PP \VS{22}Kì kaa pye ma, a pitunmbolo poro naa lelɛɛlɛ, naa legilizi woolo pe ni fuun pe ni, pè si yere ki yerewe mbe leele pele wɔ pe yɛɛ ni, mbe pe torogo wa Antiyɔshi ca pe pinlɛ Pɔli naa Barinabasi pe ni. A pè si Zhude ŋa pàa pye na yinri Barisabasi wo naa Silasi wɔ. Pe ni fuun shyɛn pàa pye legbɔɔlɔ tagafɛnnɛ pe sɔgɔwɔ.

\VS{23}Sɛwɛ ŋa pàa kan pe yeri pe kari wowi ŋa:

\par }{\PP «Pitunmbolo naa lelɛɛlɛ, poro mbele pè pye ye woolo, poro paa pe sharaga ki torogi yoro mbele ye woro Zhufuye, mɛɛ pye pe woolo ye kan. Yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa Antiyɔshi, naa Siri tara to naa Silisi kinda wi ni we.

\VS{24}Wège logo ma yo leele pèle yiri laga we sɔgɔwɔ ma saa ye jatere wi lɛgɛ ye na pe sɛnrɛ ti ni, ma ye nawa pi piri ye na. Woro ma we pe tun.

\VS{25}Ki kala na, wège yan ki yɛn ma yɔn, a wè yo ma fili ki na mbe leele pele wɔ mbe pe tun wa ye yeri. Pe yaa ka pinlɛ mbe kari Barinabasi naa Pɔli pe ni, poro mbele pè pye we wɛnnɛ jɛmbɛlɛ we.

\VS{26}Poro pàa pe yɛɛ go ki pɛrɛ we Fɔ Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ki kala na.

\VS{27}Kì pye ma, we yaa Zhude naa Silasi pe tun wa ye yeri. Sɛnrɛ nda waa yɔnlɔgi laga, poro jate pe yaa sari yo mbe ye kan.

\VS{28}Katugu Yinnɛkpoyi lo naa woro ni, wège yan ki yɛn ma yɔn fɔ waga ka tuguro ta yɛgɛ taga ye go na mbe wɔ ki kagala ŋgele ke daga pyewe ni yɛɛn koro ni. Ke ŋgele:

\VS{29}Yaga ka yarisunndo kara ka, yaga ka kasanwa ka, yaga ka yaraga ŋga pe maga sere wa ki yɔlɔgɔ maga gbo ki kara ta ka. Ye ye yɛɛ yigi kɛɛnrɛ limɛ pi ni. Na yaga ye yɛɛ yingiwɛ jɛn ki yaara ti ni, ko kì yɔn. We yɛn pilige ka.»


\par }{\PP \VS{30}Kona, a pè si leele mbele pàa tun pe yaga, a pè kari wa Antiyɔshi ca, mɛɛ saa tagafɛnnɛ ŋgbelege ki gbogolo maga sɛwɛ wi kan pe yeri.

\VS{31}Naa pàa kaa wi kara sanga ŋa ni, a pe nɛɛ yɔgɔri ki kotogo kanga sɛnrɛ ti kala na.

\VS{32}Zhude naa Silasi poro kpaw mbele pàa pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, pàa sɛnlɛgɛrɛ yo sefɛnnɛ pe ni ma pe kotogo kan, ma fanŋga kan pe yeri wa tagawa pi ni.

\VS{33}A pè si wagati jɛnri pye wa. Ko puŋgo na, a tagafɛnnɛ pè si pe yaga paa kee nɛɛ pe piin ma yo pe sɔngɔrɔ pe gbɔn yinŋge wa pe tunvɛnnɛ pe na.

\VS{34}[Konaa ki ni fuun, kìla Silasi wo ndanla wi koro wa pe ni.]


\par }{\PP \VS{35}A Pɔli naa Barinabasi poro si koro wa Antiyɔshi. Poro naa lelɛgɛrɛ pèle la pye na we Fɔ wi Sɛntanra ti yuun, nɛɛ leele pe nari.


\par }{\MS PƆLI WI KONDANGALA SHYƐN WOLO YƐNŊƐLƐ TUNŊGO KI NA WO \newline  NAA SILASI KONAA TIMOTE

\par }{\MR 15.36–18.23

\par }{\SH Pɔli naa Barinabasi \newline  pàa laga pe yɛɛ na
\par }
{\PP \VS{36}Naa piliye yà la kaa toro, a Pɔli wì si Barinabasi wi pye fɔ: «Wè toro cara nda fuun ni ma we Fɔ wi Sɛntanra ti yo, ti we sɔngɔrɔ wa ti ni, we sefɛnnɛ pe wele, pe yɛn yɛgɛ ŋga na we ta wege jɛn.»


\par }{\PP \VS{37}Barinabasi wo la pye na jaa mbe Zhan ŋa pàa pye na yinri Mariki wi lɛ wi pinlɛ pe ni wi kari.

\VS{38}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wì sigi jate kii daga poo lɛ pe kari wi ni; katugu wìla laga pe na wa Panfili tara, wi sila yɛnlɛ mbe kari pe ni pe tunŋgo ki na naa.

\VS{39}A kendige gbɔgɔ kà si ye pe sɔgɔwɔ, fɔ a pè laga pe yɛɛ na. A Barinabasi wo si Mariki lɛ ma kari wi ni, pàa ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni ma kari wa Shipiri
lɔgɔ fugo tara ti ni.

\VS{40}Naa tagafɛnnɛ pàa kaa Pɔli wi le we Fɔ wi kɛɛ wi yinmɛ tirige pe na, a Pɔli wo si Silasi wo wɔ mɛɛ kari wi ni.

\VS{41}A wì si Siri tara to naa Silisi kinda wi yanri, na fanŋga kaan legiliziye woolo pe yeri wa tagawa pi ni.




\par }\Chap{16}{\SH Timote wìla saa Pɔli \newline  naa Silasi pe torogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Pɔli wì si kari wa Dɛribi naa Lisiti cara ti ni. Tagafɔ wà la pye wa, pàa pye naa yinri Timote. Wi nɔ wìla pye
Zhufuye mbele pàa taga wo wa. Wi to wo la pye Girɛkiye woo.

\VS{2}Tagafɛnnɛ mbele pàa pye wa Lisiti naa Ikoniyɔmu cara ti ni, pàa pye naa mɛtanga yinri.

\VS{3}Pɔli wìla pye naga jate mbe Timote wi lɛ mbe kari wi ni. Kì kaa pye ma, a wì suu
kɛnrɛkɛnrɛ Zhufuye mbele pàa pye wa ki lara ti ni pe kala na, katugu pe ni fuun pàa ki jɛn ma yo wi to wìla pye Girɛkiye woo.

\VS{4}Pàa pye na toro cara nda fuun ni,
pitunmbolo poro naa
lelɛɛlɛ pe ni pàa yo ma yere kagala ŋgele na wa Zheruzalɛmu, a pe nɛɛ ke yuun na tagafɛnnɛ pe kaan, nɛɛ pe yɛnri ma yo pe ke yigi paa tanri ke na.

\VS{5}A
legiliziye woolo pe nɛɛ fanŋga taa wa tagawa pi ni. A pele nɛɛ tari pe na pilige pyew.


\par }{\SH Pɔli wìla yariyanga ka yan \newline  wa Tirowasi ca
\par }
{\PP \VS{6}A Yinnɛkpoyi lì si pe yɛgɛ kɔn ma yo paga ka Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo wa Azi tara ti ni; kì pye ma, a pè si Firizhi tara to naa Galasi kinda wi pari ma toro.

\VS{7}Naa pàa kaa yɔngɔ Misi tara ti ni, a pè sigi ŋgbanga mbe kari wa Bitini kinda wi ni, ɛɛn fɔ, Zhezu wi Yinnɛ li sila yɛnlɛ pe kari wa.

\VS{8}Kona, a pè si Misi tara ti kɔn ma yiri, mɛɛ kari wa Tirowasi ca.

\VS{9}Ki yembinɛ li ni, a Pɔli wì si yariyanga ka yan, ma Maseduwani kinda woolo naŋa wa yan yeresaga, wi yɛn naa yɛnri na yuun fɔ: «Toro laga Maseduwani, ma pan ma we saga!»

\VS{10}Naa Pɔli wìla kaa ki yariyanga ki yan ma, le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a we nɛɛ jaa mbe kari wa Maseduwani; katugu wàa taga ki na ma yo Yɛnŋɛlɛ làa we yeri we sa Sɛntanra ti yari wa ki tara woolo pe kan.


\par }{\SH Lidi wìla taga we Fɔ wi na \newline  wa Filipi ca
\par }
{\PP \VS{11}A wè si ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni wa Tirowasi ca, mɛɛ kari teere wa Samotirasi
lɔgɔ fugo tara ti ni. Ki goto, a wè si kari wa Neyapolisi ca.

\VS{12}A wè si yiri lema, mɛɛ kari wa Filipi ca. Maseduwani kinda naa pòo kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ, ti kɔnsaga koŋgbanŋga ki cagbɔgɔ ko layi. Ɔrɔmu tara fɛnnɛ pe cɛnsaga ko ka layi. A wè si piliye jɛnri pye wa ki ca ki ni.

\VS{13}Naa Zhufuye
cɛnpilige kìla kaa gbɔn, a wè si yiri wa ca nawa, mɛɛ kari lafogo ka yɔn na, nɛɛ ki jate ndɛɛ we yaa sa Yɛnŋɛlɛ yɛnrisaga ka yan wa. Jɛɛlɛ pèle la pye ma gbogolo wa, a wè si cɛn mɛɛ yo poro ni.

\VS{14}Jɛlɛ wà la pye wa, pàa pye naa yinri Lidi, pa wìla yiri wa Tiyatiri ca ki ni. Pariyɛnrɛ tiyɔnrɔ pɛrɛfɔ lawi. Wìla pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ. A wi nɛɛ nuru we yeri, a
we Fɔ wì suu kotogo ki yɛngɛ, jaŋgo wi ta wi nuŋgbolo jan wila nuru Pɔli wi yeri.

\VS{15}A wì suu yɛɛ kan, a pòo
batize wo naa wi go woolo pe ni. A wì si we yɛnri ma yo fɔ: «Na kaa pye yaa na jate mì taga jɛŋgɛ we Fɔ wi na, ye pan ye sa tugu wa na go.»

\par }{\PP A wì si we ŋgbanga, fɔ a wè yɛnlɛ.


\par }{\SH Pàa Pɔli naa Silasi pe le kaso \newline  wa Filipi ca
\par }
{\PP \VS{16}Pilige ka, ma we ta waa kee wa Yɛnŋɛlɛ yɛnrisaga, a kulojɔ wà si pan ma fili we ni. Gbosho jɛlɛfɔ lawi. Wi jɛɛrɛ yogo ki kala na, wìla pye na penjalɛgɛrɛ taa wi tafɛnnɛ pe kan.

\VS{17}A wì si taga woro naa Pɔli we puŋgo na, nɛɛ gbele ŋgbanga na yuun fɔ: «Ki nambala mbele yɛɛn, Yɛnŋɛlɛ na yaraga pyew ki go na, lo tunmbyeele wɛlɛ. Shɔwɔ konɔ lo paa yari ye kan.»


\par }{\PP \VS{18}Wìla pye na ko piin ma, ma piliye lɛgɛrɛ ta. Kì ka saa Pɔli wi yɔngɔ, a wì si kanŋga ma gbosho wi pye fɔ: «Mila ki yuun ma kan Zhezu Kirisi wi mɛgɛ ki na, wɔ wi ni!»

\par }{\PP Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a gbosho wì si wɔ wi ni.

\VS{19}Naa kulojɔ wi tafɛnnɛ pàa kaa ki yan pe penjara tajele lì kɔ, a pè si Pɔli naa Silasi pe yigi ma pe tilele ma kari pe ni wa kiti kɔnfɛnnɛ pe yɛgɛ na wa katogo.

\VS{20}A pè si saa pe yerege kiti kɔnfɛnnɛ pe yɛgɛ sɔgɔwɔ, mɛɛ pe pye fɔ: «Ki nambala mbele, paa we ca ki pinri. Zhufuye poro pele wɛlɛ.

\VS{21}Pe yɛn na kalɛgɛlɛ kele nari, kee daga woro Ɔrɔmu tara fɛnnɛ we yeri we yɛnlɛ ke na waa tanri ke na.»


\par }{\PP \VS{22}A janwa wì si yiri pe kɔrɔgɔ fun. A kiti kɔnfɛnnɛ pè si Pɔli naa Silasi pe pagala, ma konɔ kan ma yo pe pe gbɔn sapige ni.

\VS{23}Naa pàa kaa pe gbɔn jɛŋgɛ, a pè si pe le kaso, mɛɛ ki yo kaso go welefɔ wi kan ma yo wila pe wele jɛŋgɛ. 
\VS{24}Naa kaso go welefɔ wìla kaa ko konɔ lo ta pe yeri, a wì si pe le wa kaso go yumbyɔ ŋa wi yɛn ma lara wi ni, mɛɛ pe le ŋgbɛɛrɛ na.


\par }{\PP \VS{25}La kee yindɛgɛ ki yeri, a Pɔli naa Silasi pe nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, na li sɔnni yuuro ni. Kasopiile sanmbala pàa pye na nuru pe yeri.

\VS{26}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a tara tì si yɛgɛ ŋgbanga, ma kaso go nɔgɔ kì yɛgɛ. A kɔɔrɔ ti ni fuun tì si yɛngɛlɛ. Kasopiile pe ni fuun pàa pe pɔ jɔrɔgɔye mbele ni, a pè sangala.

\VS{27}A kaso go welefɔ wì si yɛn. Naa wìla kaa kaso go kɔɔrɔ ti yan tì yɛngɛlɛ, a wì suu tokobi wi tile maa kɔw, maa yirige na jaa mboo yɛɛ gbo, katugu wìla ki yan ndɛɛ kasopiile pè fe.

\VS{28}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wì si gbele ŋgbanga wi fanŋga ki ni fuun ki ni, ma yo fɔ: «Maga ka kapege pye ma yɛɛ na, we ni fuun we yɛn laga.»


\par }{\PP \VS{29}Kona, a kaso go welefɔ wì sho fɔ pe pan kasɔn yanwa ni. A wì si fyɛɛlɛ ma ye wa kaso go yumbyɔ wi ni, nɛɛ seri fyɛrɛ ti kala na ma saa to le Pɔli naa Silasi pe jegele.

\VS{30}Ko puŋgo na, a wì si pe yirige ma pe yewe ma yo fɔ: «Na teele, yiŋgi mi daga mbe pye mbe si shɔ?»


\par }{\PP \VS{31}A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Taga we Fɔ Zhezu wi na, pa ma yaa shɔ, mboro naa ma go woolo pe ni.»


\par }{\PP \VS{32}A pè si we Fɔ wi sɛnrɛ ti yo maa kan, konaa mbele fuun pàa pye wa wi go pe ni.

\VS{33}Ki yembinɛ sanga nuŋgba wi ni, a kaso go welefɔ wì si kari pe ni ma saa pe sagbanra ti jogojogo. A wì si batize le teere wo naa wi go woolo pe ni fuun pe ni.

\VS{34}A wì si kari Pɔli naa Silasi pe ni wa wi go, ma saa yaakara kan pe yeri. A ki kaso go welefɔ wo naa wi go woolo pe ni, pè si yin nayinmɛ ni, katugu pàa taga Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\PP \VS{35}Naa laga kìla kaa laga, a kiti kɔnfɛnnɛ pè si polisiye torogo wa kaso go welefɔ wi yeri ma yo wigi nambala pe wa.


\par }{\PP \VS{36}A kaso go welefɔ wì si saa ki yo Pɔli wi kan ma yo fɔ: «Kiti kɔnfɛnnɛ pe tunŋgo torogo laga ma yo mbe ye wa. Ki kala na, yiŋgɔ ye yiri yaa kee yɛyinŋge na.»


\par }{\PP \VS{37}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wì sigi yo polisiye pe kan ma yo fɔ: «Woro mbele we yɛn Ɔrɔmu tara piseele, pè we gbɔn lere pyew wi yɛgɛ na, pee kiti kɔn we na. Ko puŋgo na, a pè saa we le kaso. Ko yiŋgɔ, paa jaa mbe we wa larawa wi le? Kaari! Poro jate pe pan pe we yirige laga.»


\par }{\PP \VS{38}A polisiye pè si kari ma saa ki yo kiti kɔnfɛnnɛ pe kan. Naa pàa kaa ki logo ma yo Pɔli naa Silasi pe yɛn Ɔrɔmu tara piseele, a pè si fyɛ.

\VS{39}A pè si pan ma pe sunlu, kona, mɛɛ pe yirige wa kaso, ma pe yɛnri ma yo pe wɔ wa ca.

\VS{40}Naa pàa kaa yiri wa kaso, a pè si kari wa Lidi go. Naa pàa kaa tagafɛnnɛ pe yan, ma pe kotogo kan, a pè si kari.




\par }\Chap{17}{\SH Jɔlɔgɔ la gbɔn Pɔli naa Silasi pe na \newline  wa Tesaloniki ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}A Pɔli naa Silasi pè si toro ma yiri wa Anfipolisi ca naa Apoloni ca, mɛɛ gbɔn wa Tesaloniki ca.
Zhufuye pe
shɛrigo kà la pye wa ki laga ki na.

\VS{2}A Pɔli wì si ye wa shɛrigo ki ni, paa yɛgɛ ŋga na wi maa ki piin faa we. A wì si
cɛnpilige taanri pye, na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ ti yuun nari finligi leele pe kan.

\VS{3}Wìla pye naga yɛgɛ nari naga finligi pe kan, fɔ mbe yala Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni, kila daga
Kirisi wi jɔlɔ wi ku, ko puŋgo na, wii yɛn wi yiri wa kunwɔ pi ni. A wì sho fɔ: «Ki Zhezu ŋa mila wi sɛnrɛ yuun na ye kaan, wo wi yɛn
Kirisi we.»


\par }{\PP \VS{4}Pe ni, a pèle taga ki na, ma pinlɛ Pɔli naa Silasi pe ni, konaa Girɛsi tara fɛnnɛ mbele pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li gbogo pe lɛgɛrɛ ni, naa jɛɛlɛ mɛgbɔgɔ fɛnnɛ pe lɛgɛrɛ ni.


\par }{\PP \VS{5}Ɛɛn fɔ, a Zhufuye pè si yin yenjara ni, mɛɛ saa lejagala pele gbogolo wa ca nawa, ma janwa wi pye maa yirige, ma tinmɛ gbɔɔ pa yirige wa ca nawa. A pè si gbinri ma kari wa Zhasɔn go, ma saa na Pɔli naa Silasi pe lagajaa mbe pe yigi, mbe kari pe ni wa janwa wi pilesaga.

\VS{6}Naa kì kaa la pee pe yan, a pè si Zhasɔn naa tagafɛnnɛ pele tilele ma kari pe ni wa ca ki kiti kɔnfɛnnɛ pe yeri, nɛɛ jɔrɔgi na yuun fɔ: «Ki nambala mbele yɛɛn, pè dunruya lomboŋgo ki gbɔn maga piri, pè pan lagamɛ yiŋgɔ,

\VS{7}a Zhasɔn saa pe yaara wɔ wa wi go. Ki leele mbele pe ni fuun pe yɛn na wunlumbolo to wi ŋgasegele ke jogo, katugu pe yɛn naga yuun ma yo wunlunaŋa wa fɔnŋɔ wa, ŋa pe yinri Zhezu.»


\par }{\PP \VS{8}Ki sɛnrɛ tìla janwa wo naa kiti kɔnfɛnnɛ pe jatere wi piri pe na.

\VS{9}A pè si Zhasɔn naa nambala pe pye, a pè penjara yɔn ka sara, ko puŋgo na, mɛɛ pe wa paa kee.


\par }{\SH Bere ca fɛnnɛ pe lɛgɛrɛ la taga \newline  Pɔli wi sɛnrɛ ti na
\par }
{\PP \VS{10}Naa yembinɛ làa kaa wɔ, le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, tagafɛnnɛ pè si Pɔli naa Silasi pe torogo, a pè kari wa Bere ca. Naa pàa ka saa gbɔn wa, a pè si kari wa Zhufuye shɛrigo ki ni.

\VS{11}Poro jatere wo la yɛngɛ ma wɛ Tesaloniki ca fɛnnɛ Zhufuye poro na. Pàa yɛnlɛ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti na nawa jɛmbɛ ni. Pàa pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti kara nari cancan pilige pyew, na kaa pye nda Pɔli wìla pye na yuun pe kan ti yɛn kaselege.

\VS{12}A pe lɛgɛrɛ taga Zhezu wi na. Girɛsi tara fɛnnɛ pe ni, jɛɛlɛ mɛgbɔgɔ fɛnnɛ pe lɛgɛrɛ la taga Zhezu wi na, naa nambala lɛgɛrɛ ni.

\VS{13}Ɛɛn fɔ, naa Tesaloniki Zhufuye pàa kaa ki logo ma yo Pɔli wìla pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yari wa Bere, a pè si kari wa, ma saa janwa wi yirige wila tinni, maa sun maa wa pe na.

\VS{14}Kona, a tagafɛnnɛ pè si Pɔli wi torogo le teere wa kɔgɔje kɛɛ ki yeri. Ɛɛn fɔ, a Silasi naa Timote poro si koro wa Bere.

\VS{15}Mbele pàa kari sa Pɔli wi torogo, pàa wi torogo ma gbɔn wa Atɛni ca. Pe sɔngɔrɔsaga, a Pɔli wì si tunŋgo kan pe yeri ma yo Silasi naa Timote pe fyɛɛlɛ pe pan wi kɔrɔgɔ fyaw.


\par }{\SH Pɔli wìla para \newline  Atɛni ca fɛnnɛ pe ni
\par }
{\PP \VS{16}Ma Pɔli wi ta wa Atɛni ca wila Silasi naa Timote pe singi, wi jatere wìla piri wi na fɔ jɛŋgɛ, naa wìla ki ca ki yan kì yin yarisunndo ti ni we.

\VS{17}Wìla pye na yuun Zhufuye pe ni wa shɛrigo ki ni, naa mbele pe woro Zhufuye mɛɛ pye Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔfɛnnɛ pe ni. Wìla pye na finli mbele ni wa katoro, wìla pye na yuun pe ni pilige pyew.

\VS{18}Kajɛnmbɛlɛ mbele pe yinri
Epikuriye naa
Sitoyisiye, a poro pèle si sɛnrɛ ti lɛ Pɔli wi ni nɛɛ yuun fɔ: «Ki yogofɔ ŋa, yiŋgi sɛnrɛ wila yuun?» A pele nɛɛ yuun fɔ: «Ki yɛn ndɛɛ wi yɛn na para yarisunndo nambannda ta sɛnrɛ na.» Katugu Pɔli wìla pye na para Zhezu sɛnrɛ naa kuulo pe yɛnmɛ sɛnrɛ na.

\VS{19}Kona, a pè suu lɛ mɛɛ kari wi ni wa Aropagi\FTNT{†}{{\FR 17:19 }{\FR{17.19
}}{\FT{Yanwiga kayi, pa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege kìla pye na gbogolo wa ki na faa.}}}, pe kiti kɔnsaga ye, ma sho fɔ: «Nagawa fɔnmbɔ mba maa pi sɛnrɛ yuun, we mbe ya mboo jɛn le?

\VS{20}Katugu maa yaara fɔnndɔ yuun wa we nuŋgbogolo, we yɛn na jaa mberi kɔrɔ jɛn.»


\par }{\PP \VS{21}Atɛni ca fɛnnɛ pe ni fuun, ma pinlɛ nambanmbala mbele pàa pye ma cɛn wa pe ni, pàa pye na pe wagati wi ni fuun wi piin na nagawa fɔnmbɔ pi sɛnrɛ yuun, nakoma naa nuru.


\par }{\PP \VS{22}A Pɔli wì si yiri ma yere wa Aropagi wi ni, wa janwa wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma sho fɔ: «Atɛni ca fɛnnɛ, mìgi yan ye yɛn yarisunndo gbɔgɔfɛnnɛ jɛmbɛlɛ yɛgɛ ki ni fuun ni.

\VS{23}Naa mì pye na yanri laga ye ca na ye yarisunndo ti wele, mì yɛrɛ ye
saraga wɔsaga nuŋgba yan, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa ki na ma yo fɔ: ‹Yarisunŋgo ŋga kii jɛn, ki saraga wɔsaga.› Wele! Ŋa yaa gbogo, ma si yala, ye suu jɛn we, wo sɛnrɛ mila yuun na ye kaan.

\VS{24}Yɛnŋɛlɛ le, lo na lì dunruya wo naa wi nawa yaara ti ni fuun ti da, lo li yɛn naayeri wo naa tara ti Fɔ. Li woro ma cɛn wa shɛriyinrɛ nda leele pè kan to ni.

\VS{25}Lii jori leele paa gbegele paa yaraga ka kaan li yeri; katugu lo li maa yinwege ki kaan pe ni fuun pe yeri, naa wɔnwɔn po naa yaara ti ni fuun ti ni.

\VS{26}Lì tara woolo pe ni fuun pe da ma pe yirige naŋa nuŋgba ni, ma pe tɛgɛ tara ti lagapyew, ma wagati wi kɔnkɔn pe kan, ma tara nda pe yaa cɛn ti kɔngɔlɔ ke wɔ faa.

\VS{27}Lì ko pye ma, pe ta paa lo na li yɛn Yɛnŋɛlɛ li lagajaa, kana pa pe mbe kali yan, na pe kaa talitali we. Ma si yala, li laga si lali wa kpɛ ni we ni,

\VS{28}katugu

\par }{\Q {\QT{lo fanŋga na, yinwege ki yɛn we ni, we ma si ya na tigile, we si yɛn.}}

\par }{\MM Yoro jate ye yurukɔɔlɔ pèle ki yo ma yo fɔ:

\par }{\Q {\QT{We yɛn li piile fun.}}


\par }{\MM \VS{29}Kì kaa pye we yɛn Yɛnŋɛlɛ li piile, wee daga mbaa ki jate ndɛɛ li yɛn paa tɛ yarisunŋgo yɛn, nakoma warifuwe, nakoma paa sinndɛlɛgɛ yɛn, nda leele pè tɛ pe kɛyɛn yi ni, ma yala pe kapyɔ jɛnmɛ naa pe jatere wo ni.

\VS{30}Leele pe kambajɛnmɛ wagati ŋa wì toro faa, Yɛnŋɛlɛ li woro na wo wele naa. Ɛɛn fɔ, koni, li yɛn na leele pe ni fuun pe yinri lagapyew ma yo pe pe kapere ti jɛn peri yaga;

\VS{31}katugu lì pilige tɛgɛ, ŋga ni li yaa ka kiti sinŋɛ kɔn dunruya woo pyew wi na, naŋa nuŋgba ŋa lì wɔ wo kɛɛ. Lìgi wogo ki pye maga naga lere pyew wi na, naa lìgi naŋa wi yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni we.»


\par }{\PP \VS{32}Naa pàa kuulo pe yɛnmɛ wogo ki logo Pɔli wi yeri, a pèle si tɛgɛ wi na. A pèle sho fɔ: «We yaa ka logo ma yeri naa pilifɔnŋgɔ.»


\par }{\PP \VS{33}Kona, a Pɔli wì si yiri wa pe sɔgɔwɔ mɛɛ kari.

\VS{34}Konaa ki ni fuun, a pèle si pinlɛ wi ni, ma taga Zhezu wi na. Pe ni, pàa pye na wa yinri Denisi. Aropagi kiti kɔnfɛnnɛ wo wa lawi, naa jɛlɛ wa ni, pàa pye naa yinri Damari, ma taga leele pele ni naa.




\par }\Chap{18}{\SH Pɔli wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Korɛnti ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a Pɔli wì si yiri wa Atɛni ca, mɛɛ kari wa Korɛnti ca ki ni.

\VS{2}A wì si saa fili
Zhufuye naŋa wa ni, pàa pye naa yinri Akilasi, pa pàa wi se wa Pɔn kinda wi ni. Wìla pan fɔnŋgɔ ma yiri wa Itali tara, wo naa wi jɔ Pirisili wi ni; katugu wunlumbolo to Kulodi wìla konɔ kan Zhufuye pe ni fuun pe yeri ma yo pe yiri wa Ɔrɔmu ca. A Pɔli wì si kari pe kɔrɔgɔ,

\VS{3}mɛɛ saa cɛn pe ni na tunŋgo piin ja pe ni, katugu tunŋgo cɛnlɛ nuŋgba pe ni fuun pàa pye na piin.
Paara yinrɛ gbegelefɛnnɛ la wɛlɛ.

\VS{4}Pɔli wìla pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun wa
shɛrigo ki ni
cɛnpilige pyew ki ni, na Zhufuye poro naa Girɛsi tara fɛnnɛ pe jatere wi kanŋgi pe na.


\par }{\PP \VS{5}Naa Silasi naa Timote pàa kaa yiri wa Maseduwani tara ma gbɔn wa, a Pɔli wì suu wagati wi ni fuun wi lɛ, na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun nari finligi Zhufuye pe kan, ma yo Zhezu wo wi yɛn
Kirisi we.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, Zhufuye pàa pye na kendige woo Pɔli wi ni naa tegele. Kì kaa pye ma, a Pɔli wì suu yaripɔrɔ ti yangara pe mɛgɛ ni ma yo fɔ: «Na yaga puŋgo Yɛnŋɛlɛ li na, yoro jate go kala li! Mi na wogo woro wa ki ni. Mbege lɛ yiŋgɔ wo na, mi yaa la kee mbele pe woro Zhufuye pe kɔrɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a wì si yiri wa, mɛɛ kari naŋa wa go, pàa pye naa yinri Titiyusi Zhusitusi. Wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li gbogo. Wi go kìla pye wa shɛrigo ki tanla.

\VS{8}A shɛrigo to Kiripusi wì si taga Zhezu wi na, naa wi go woolo pe ni fuun pe ni. Korɛnti ca fɛnnɛ mbele pàa pye na nuru Pɔli wi yeri, pe lɛgɛrɛ la taga Zhezu wi na, a pè pe
batize.


\par }{\PP \VS{9}Yembinɛ la ni, a Pɔli wì si yariyanga ka yan. Wa ki ni,
we Fɔ wìla wi pye ma yo fɔ: «Maga ka fyɛ, ta para suyi, maga ka pyeri,

\VS{10}katugu mi yɛn ma ni, lere se ya to ma na mbe kapege pye ma na; katugu na woolo pe lɛgɛrɛ yɛn laga ki ca ŋga ki ni.»


\par }{\PP \VS{11}A Pɔli wì si koro wa Korɛnti ma yɛlɛ nuŋgba naa walaga pye wa, na leele pe nari Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti ni.


\par }{\PP \VS{12}Sanga ŋa ni Galiyɔn wìla pye Ɔrɔmu tara fɛnnɛ gboforonɛri wa
Akayi kinda wi go na, a Zhufuye pè si yɔn wa nuŋgba mɛɛ yiri Pɔli wi kɔrɔgɔ. A pè si kari wi ni wa kiti kɔnsaga,

\VS{13}ma yo fɔ: «Ki naŋa ŋa, wi yɛn naga jaa mbaa leele pe jatere wi kanŋgi pe na paa Yɛnŋɛlɛ li gbogo gbɔgɔlɔmɔ mba na, pi yɛn na we
lasiri wi jogo.»


\par }{\PP \VS{14}Sanga ŋa ni Pɔli wi yaa sɛnrɛ ti lɛ mbaa para, a Galiyɔn wì si Zhufuye pe pye fɔ: «Yoro Zhufuye, ki pye kambasinŋge, nakoma kapege gbɔgɔ yi, ki woro nala kɔɔn shyɛn, mi jɛn na logo ye yeri.

\VS{15}Ɛɛn fɔ, kì kaa pye kendige ki yɛn na woo sɛnrɛ naa mɛrɛ na, naa ye lasiri wogo na, yoro jate ye daga mbe to yɛgɛ wɔ. Mi se yɛnlɛ mbe pye ko yaara nda to kiti kɔnfɔ!»


\par }{\PP \VS{16}A wì si pe purɔ ma pe yirige wa kiti kɔnsaga.

\VS{17}Kì kaa pye ma, a pe ni fuun pè si shɛrigo to Sositɛni wi yigi maa gbɔn le kiti kɔnsaga ki yɔn na, ɛɛn fɔ, Galiyɔn wi sila yɔn le wa ki kala li ni.


\par }{\SH Pɔli wìla sɔngɔrɔ wa Antiyɔshi ca, \newline  wa Siri tara ti ni
\par }
{\PP \VS{18}A Pɔli wì si koro naa wa Korɛnti ca ma wagati titɔnlɔwɔ pye wa. Ko puŋgo na, a wì si yiri wa tagafɛnnɛ pe yeri, a wo naa Pirisili naa Akilasi pè si ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni mbe kari wa Siri tara. Sanni wi sa ye wa tɔnmɔkɔrɔ ki ni wa Sankere ca wila kee, a wì suu go ki kan pège kulu, katugu wìla
yɔn fɔlɔ kɔn Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{19}Naa pàa kaa gbɔn wa Efɛzi ca, a Pɔli wì si Pirisili naa Akilasi pe yaga le. A wo jate wì si kari wa shɛrigo ki ni, ma yo Zhufuye pe ni.

\VS{20}A Pè suu yɛnri ma yo wi wagati wa pye wa pe ni, ɛɛn fɔ, wi sila yɛnlɛ.

\VS{21}A wì si sara pe na ma yo fɔ: «Mi yaa ka sɔngɔrɔ laga ye yeri naa, na Yɛnŋɛlɛ li ka yɛnlɛ we.» Kona, a wì si ye wa tɔnmɔkɔrɔ ki ni wa Efɛzi mɛɛ kari.

\VS{22}Naa wìla kaa gbɔn wa Sesare ca, a wì si kari wa Zheruzalɛmu ma saa
legilizi wi shari, ko puŋgo na, mɛɛ kari wa Antiyɔshi.

\VS{23}Naa wìla kaa wagati wa pye wa, a wì si yiri ma saa na Galasi kinda naa Firizhi tara ti yanri na tagafɛnnɛ pe ni fuun pe sari pe fanŋga ta wa tagawa pi ni.


\par }{\MS PƆLI WI KONDANGALA TAANRI WOLO YƐNŊƐLƐ TUNŊGO KI NA

\par }{\MR 18.24–21.16

\par }{\SH Apolɔsi wi Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo \newline  wa Efɛzi naa Korɛnti cara ti ni
\par }
{\PP \VS{24}Zhufuye naŋa wà la pan wa Efɛzi, pàa pye naa yinri Apolɔsi. Alɛgizandiri ca fɛnnɛ woo lawi. Wìla pye sɛnnjɛɛn ma Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi jɛn fɔ jɛŋgɛ.

\VS{25}Pàa wi naga we Fɔ wi kologo ki ni. Wìla pye na Zhezu wi sɛnrɛ ti yari na leele pe nari, nari finligi pe kan wi jatere wi ni fuun wi ni. Ɛɛn fɔ, wi jɛnmɛ pa pìla yere le Zhan wi
batɛmu sɛnrɛ to na.

\VS{26}A wì si sɛnrɛ ti lɛ ma kotogo ta na para wa shɛrigo. Naa Pirisili naa Akilasi pàa kaa ki logo, a pè si kari wi ni wa pe go, mɛɛ saa Yɛnŋɛlɛ kologo ki naga wi na, maga filige wi kan.

\VS{27}A Apolɔsi wi nɛɛ ki jaa mbe kari wa Akayi tara. A tagafɛnnɛ pè suu kotogo kan ki wogo ki na, ma sɛwɛ torogo wa ki laga ki tagafɛnnɛ pe yeri ma yo poo yigi jɛŋgɛ. Naa wìla kaa gbɔn wa, mbele pàa taga we Fɔ wi na Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi fanŋga na, a wì si pe saga fɔ jɛŋgɛ;

\VS{28}katugu wi sɛnrɛ tìla Zhufuye pe sɛnrɛ ti jan lere pyew wi yɛgɛ na. Wìla pye naga nari naga finligi na yinrigi wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni ma yo Zhezu wo wi yɛn
Kirisi we.




\par }\Chap{19}{\SH Pɔli wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Efɛzi ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sanga ŋa ni Apolɔsi wìla pye wa Korɛnti ca, a Pɔli wì si Azi yanwira tara ti pari ma kari wa Efɛzi. A wì si saa tagafɛnnɛ pele yan wa.

\VS{2}A wì si pe yewe ma yo fɔ: «Yàa taga Zhezu wi na sanga ŋa ni, yàa Yinnɛkpoyi li ta le?»

\par }{\PP A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «We yɛrɛ sigi logo mbe yo Yinnɛkpoyi wa.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Pɔli wì si pe yewe ma yo fɔ: «Batɛmu wiwiin yàa pye?»

\par }{\PP A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Zhan batɛmu wo lawi.»


\par }{\PP \VS{4}A Pɔli wì si pe pye fɔ: «Mbele pàa yɛnlɛ ma pe kapere ti jɛn mari yaga, poro Zhan wìla pye na
batize naga yuun
Izirayɛli woolo pe kan, ma yo ŋa wila paan wa wi puŋgo na pe taga wi na, wo wi yɛn Zhezu we.»


\par }{\PP \VS{5}Naa pàa kaa ki sɛnrɛ ti logo, a pè si pe yɛɛ kan, a pè pe batize
we Fɔ Zhezu wi mɛgɛ ki na.

\VS{6}A Pɔli wì suu kɛyɛn yi taga pe na, a Yinnɛkpoyi lì si tigi ma ye pe ni. A pe nɛɛ yuun
sɛnfɔnndɔ ni, na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun.

\VS{7}Ki leele pàa nambala kɛ ma yiri shyɛn yɔn ko tin.


\par }{\PP \VS{8}Ko puŋgo na, a Pɔli wì si ye wa
shɛrigo ki ni ma kotogo kan na para ma saa gbɔn fɔ yeŋge taanri. Wìla pye na
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ pi sɛnrɛ yuun pe kan, naga jaa mbe pe jatere wi kanŋga pe na.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, pèle la pe kotoro ti ŋgban pe yɛɛ na, pe sila yɛnlɛ mbe taga Zhezu wi na, nɛɛ sɛnpere yuun we Fɔ wi kologo ki na janwa wi yɛgɛ na. Kona, a Pɔli wì si laga le pe tanla, mɛɛ kari tagafɛnnɛ pe ni, ma saa na pe nari pilige pyew wa naŋa ŋa pàa pye na yinri Tiranusi wi lokɔli.

\VS{10}Wìla ko pye ma saa ta yɛlɛ shyɛn, fɔ mbele fuun pàa pye ma cɛn wa Azi kinda wi ni,
Zhufuye naa mbele pe woro Zhufuye, a pè we Fɔ wi sɛnrɛ ti logo.


\par }{\SH Seva pinambiile pe sɛnrɛ re
\par }
{\PP \VS{11}Yɛnŋɛlɛ làa pye na kafɔnŋgɔlɔ tugbɔŋgɔlɔ piin Pɔli wi kɛɛ.

\VS{12}Ali paara naa mbɔgɔlɔ ŋgele kàa jiri Pɔli wi wire ti na, pàa pye na kee ma saa nari tari yambala pe na, a paa sagala, a yinnɛ tipegele kaa woo leele pe ni.

\VS{13}Zhufuye mbele pàa pye na yanri na toro, na yinnɛ tipegele ke puro na ke woo leele pe ni, a poro pèle sigi pye ma wele, na kaa pye pe mbe ya we Fɔ Zhezu wi mɛgɛ ki yeri mbe yinnɛ tipegele purɔ mbe wɔ leele ni. A pe nɛɛ yinnɛ tipegele ke piin fɔ: «Zhezu ŋa Pɔli wila wi sɛnrɛ yuun, waa ki yuun ye kan wi mɛgɛ ki na, fɔ: ‹Ye wɔ yaa kee.› »


\par }{\PP \VS{14}(Zhufuye
saraga wɔfɛnnɛ to Seva wi pinambiile kɔlɔshyɛn poro pàa pye na ko piin ma.)

\VS{15}Ɛɛn fɔ, a yinnɛ tipele lì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Mì Zhezu wi jɛn, ma Pɔli wi jɛn fun, yoro wo yɛn ambɛnɛ?»

\VS{16}Yinnɛ tipele làa pye naŋa ŋa ni, wì si to pe na, ma ya pe ni fuun pe ni, ma pe wɛlɛgɛ, fɔ a pè fe ma yiri wa ki go ki ni witiwaga.

\VS{17}Efɛzi ca fɛnnɛ pe ni fuun, Zhufuye naa mbele pe woro Zhufuye, pàa ki wogo ki jɛn. A pe ni fuun pè si fyɛ nɛɛ we Fɔ Zhezu wi mɛgɛ ki gbogo.

\VS{18}Mbele pàa taga Zhezu wi na, pe lɛgɛrɛ la pye na paan na kapyere nda pàa pye ti yuun nari finligi leele pe kan.

\VS{19}Taluguya pyefɛnnɛ pe lɛgɛrɛ la pan pe sɛwɛɛrɛ ti ni mari sogo lere pyew wi yɛgɛ na. A pège sɛwɛɛrɛ ti sɔnŋgɔ ki jate maga yan kì warifuwe pyɔ waga kɛ (10 000) yɔn ko tin.

\VS{20}Pa we Fɔ wi sɛnrɛ tìla pye na jaragi yawa ni yɛɛn, naa fanŋga ki nari.


\par }{\SH Efɛzi ca fɛnnɛ pàa yiri ma je
\par }
{\PP \VS{21}Ko kagala koro pyeŋgɔlɔ, a Pɔli wì si yere ki yerewe mbe Maseduwani kinda naa
Akayi kinda wi pari mbe kari wa Zheruzalɛmu. A wì sho fɔ: «Na ŋga kari, ki daga mbe sa Ɔrɔmu ca ki yan fun.»

\VS{22}A wì suu sagafɛnnɛ shyɛn tun, Timote naa Erasiti wa Maseduwani. A wo jate wì si koro wa Azi kinda wi ni naa, ma wagati wa pye wa.


\par }{\PP \VS{23}Ki sanga wi ni, a yolɛgɛrɛ tà si yiri we Fɔ wi konɔ li kala na.

\VS{24}Warifuwe gbɔnfɔ wà la pye wa, pàa pye naa yinri Demetiriyusi. Wìla pye na warifuwe wi gbɔɔn tunmɔlɔwɔ naa gbegele paa yarisunŋgo jɛlɛ ŋga pàa pye na yinri
Aritemisi wi gbɔgɔgo ki yɛn. A wìla tɔnli gbɔɔ taa wa wi tunmbyeele pe kan.

\VS{25}A wì sigi tunmbyeele poro naa mbele pàa pye ki tunŋgo nuŋgba ki ni pe gbogolo, mɛɛ pe pye fɔ: «Na woolo, yège jɛn ma yo pa waa we tɔnli wi taa wa ki tunŋgo ŋga ki ni.

\VS{26}Ye yɛn naga yaan, naga nuru, ŋga ki Pɔli wila piin we. Wì yo yarisunndo nda leele kɛyɛn gbegele, to woro yarisunndo jɛndɛ. Wì ya ma lelɛgɛrɛ go jɔgɔ ma pe puŋgo laga Efɛzi, ko nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, wa Azi kinda wi lalɛgɛrɛ ni fun.

\VS{27}We yɛn na fyɛ fɔ paga ka we tunŋgo ki tifaga. Ko nuŋgba ma, ɛɛn fɔ, yarisunŋgo jɛlɛ Aritemisi, ki gbɔgɔgo paga kaa ki jate ki woro yaraga ka. Pa ki gbɔgɔwɔ pi yaa to, ko ŋga Azi kinda woolo pe ni fuun pe maa gbogo, naa
dunruya woolo pe ni fuun pe ni we.»


\par }{\PP \VS{28}Naa ki leele pàa kaa ki sɛnrɛ ti logo ma, a pè si nawa ŋgban, nɛɛ gbele ŋgbanga na yuun fɔ: «Efɛzi ca fɛnnɛ pe yarisunŋgo Aritemisi ki yɛn ma gbɔgɔ!»


\par }{\PP \VS{29}A ca ki nɛɛ tinni lagapyew. A leele pe ni fuun pè si gbinri ma kari wa pe gbogolosaga. A pè si Pɔli tangayɛɛnlɛ Gayusi naa Arisitariki mbele pàa yiri wa Maseduwani kinda wi ni, pe tilele ma kari pe ni wa.

\VS{30}Pɔli wìla pye na jaa mboo yɛɛ naga janwa wi na, ɛɛn fɔ, tagafɛnnɛ pe sila yɛnlɛ ki na.

\VS{31}Azi kinda legbɔɔlɔ mbele pàa pye Pɔli wi wɛnnɛ, a poro si tunŋgo torogo wa wi yeri maa yɛnri ma yo wiga ka kari wa pe gbogolosaga.

\VS{32}Ki sanga wi ni, janwa wi ni fuun wìla pye na tinni. Pèle la pye na jɔrɔgi na sɛnrɛ nuŋgba yuun, a pele na jɔrɔgi na ta yɛgɛ yuun. Pe gbɔɔ sila pe yɛɛ gbogologo ki jɛn.

\VS{33}A leele pele nɛɛ ki kala li yɛgɛ yuun na Alɛgizandire kaan, ma yala Zhufuye pàa pye naa wɔnrɔgi na kee wi ni wa yɛgɛ. A wì si kɛɛ yirige janwa wi kan mbe ta mboo woyoro ti yo mbe pe yɛɛ go shɔ.

\VS{34}Ɛɛn fɔ, naa pàa kaa ki jɛn ma yo Zhufuye woo lawi, a pe ni fuun pe nɛɛ jɔrɔgi ja ma saa gbɔn fɔ lɛri shyɛn, na yuun fɔ: «Efɛzi ca fɛnnɛ pe yarisunŋgo Aritemisi ki yɛn ma gbɔgɔ!»


\par }{\PP \VS{35}Ko puŋgo na, a ca ki sekeretɛri wì si ya ma janwa wi pye, a wì pyeri, mɛɛ yo fɔ: «Efɛzi ca woolo, leele pe ni fuun pège jɛn ma yo Efɛzi ca ko ki yɛn yarisunŋgo gbɔgɔ Aritemisi ki gbɔgɔgo ki welefɔ, naa ki cɛnlɔmɔ mba pìla yiri wa naayeri ma to laga tara pi ni.

\VS{36}Kì kaa pye lere se ya mbe kendige wɔ ki na, ki kala na, ye pyeri, yaga ka kala la pye jatere mbapyewe.

\VS{37}Yè pan ki nambala mbele pe ni lagamɛ, ma si yala, pee yaraga ka yu wa gbɔgɔyinrɛ ti ni, pee si we yarisunŋgo jɛlɛ ki mɛgɛ jɔgɔ.

\VS{38}Na kaa pye Demetiriyusi naa wi tunmbyeele pe ni, paa jaa mbe baga lere wa na mbe yo wi kapege pye, kiti kɔnpiliye yɛn ma tɛgɛ, kiti kɔnfɛnnɛ yɛn wa fun, poo yeri wa ki laga ki na.

\VS{39}Na kaa si pye kala la yɛgɛ wa ye yeri naa mbe gbegele, li yaa gbegele ca woolo pe gbogolomɔ pilige ki ni.

\VS{40}Pe mbe ya mbege yo mbe yo wè kapege pye, nala kala na wè yiri ma je li na; katugu tanga woro we yeri we ya wege yo fɔ we sin wa we kapyege ki ni, ki janwa ŋa wi gbogolomɔ pi na.»


\par }{\PP \VS{41}Naa wìla kaa ko sɛnrɛ to yo, a wì si janwa wi pye wi jaraga.




\par }\Chap{20}{\SH Pɔli wìla sɔngɔrɔ ma kari \newline  wa Maseduwani kinda wo \newline  naa Girɛsi tara ti ni naa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa tinmɛ pìla kaa kɔ, a Pɔli wì si tagafɛnnɛ pe gbogolo, mɛɛ pe yɛri ma pe kotogo kan, ma sara pe na, mɛɛ kari wa Maseduwani kinda wi ni.

\VS{2}Wìla ki tara ti yanri na tagafɛnnɛ pe kotogo kanni Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo lɛgɛrɛ ni. Ko puŋgo na, a wì si kari wa Girɛsi tara,

\VS{3}ma pye wa yeŋge taanri. Wìla pye na jaa mbe ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni mbe kari wa Siri tara. Ɛɛn fɔ, naa wìla kaa ki logo ma yo
Zhufuye pàa pye na yɔn nii wi na, a wì si yere ki yerewe mbe sɔngɔrɔ mbe toro wa Maseduwani kinda wi ni.

\VS{4}Leele mbele pàa saa wi torogo poro la wɛlɛ yɛɛn: Bere ca fɛnnɛ naŋa Pirusi wi pinambyɔ Sopatɛri, naa Tesaloniki ca fɛnnɛ Arisitariki naa Sekɔndusi, naa Gayusi ma yiri wa Dɛribi ca, naa Azi kinda woolo Timote, naa Tishiki konaa Tirofimu.

\VS{5}A poro si keli we yɛgɛ ma saa we sige wa Tirowasi ca.

\VS{6}Naa
Leve fu buru fɛti wìla kaa toro, woro wo na, a wè si ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni wa Filipi ca ma kari. Wàa pilige kaŋgurugo pye wa ki ni, mɛɛ gbɔn pe na wa Tirowasi. A wè si yapelege nuŋgba pye wa.


\par }{\SH Pɔli wi karaga puŋgo wogo \newline  wa Tirowasi ca
\par }
{\PP \VS{7}Yapelege ki pilige koŋgbanŋga ki na, a wè si gbogolo mbe gbogolomɔ suro ti li. A Pɔli wi nɛɛ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun janwa wi kan. Naa wìla pye na jaa mbe kari ki goto ki kala na, wìla mɔ Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yowo pi na fɔ ma saa yige ki lɛ.

\VS{8}Wàa pye ma gbogolo sanŋgazo wi yumbyɔ ŋa ni, fitanlaye lɛgɛrɛ la pye wa.

\VS{9}Lefɔnŋɔ wà la pye ma cɛn fɛnɛtiri wi na, pàa pye naa yinri Etikusi. A wì si kaa wɔnlɔ ma ku, ma yala Pɔli wìla pye na Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yuun nari tɔnlɔ na kee. Wɔnlɔwɔ pìla toro wi ni, fɔ a wì wɔ wa sanŋgazo taanri woo wi ni ma to laga tara. A pè suu yirige mɛɛ wi yan wì ku.

\VS{10}A Pɔli wì si tigi, ma fɔli wi na maa lɛ wa wi kɛyɛn yi ni, ma sho fɔ: «Ye jatere wiga ka piri ye na, wi yɛn yinwege na.»


\par }{\PP \VS{11}A Pɔli wì si lugu naa mɛɛ buru wi kɔɔnlɔ maa ka. A wì si yo pe ni naa fɔ ma saa laga ki laga. Ko puŋgo na, a wì si kari.

\VS{12}A pè si kari lefɔnŋɔ wi ni yinwege na, kìla pye nayinmɛ gbɔɔ pe yeri.


\par }{\SH Pɔli wi yinriwɛ wa Tirowasi \newline  mbe kari wa Mile ca
\par }
{\PP \VS{13}A wòro si keli pe yɛgɛ tɔnmɔkɔrɔ ki ni ma kari wa Asɔsi ca. Pa waa daga sa Pɔli wi lɛ wa ki laga ki na tɔnmɔkɔrɔ ki ni; katugu wo jate wìla yere ki yerewe ma yo wi yaa tanga tɔɔrɔ na mbe kari wa ki laga ki na.

\VS{14}Naa wìla kaa pan we kɔrɔgɔ wa Asɔsi, a wè suu lɛ tɔnmɔkɔrɔ ki ni, mɛɛ kari wa Mitilɛni ca.

\VS{15}A wè si yiri lema ma kari, ki goto mɛɛ gbɔn wa Kiyo tara ti tanla. Ki pilige shyɛn wogo ki na, a wè si gbɔn wa Samɔsi
lɔgɔ fugo tara ti ni. Ki pilige taanri wogo ki na, a wè si gbɔn wa Mile ca.

\VS{16}Pɔli wìla yere ki yerewe mbe toro wa Efɛzi ca ki tanla, wi sila pye na jaa mbe yere le, jaŋgo wi wagati wiga ka toro mboo ta wa Azi kinda wi ni; katugu wìla pye na fyɛɛlɛ
Pantikɔti fɛti pilige ko mboo ta wa Zheruzalɛmu, na ki mbaa ya pye we.


\par }{\SH Pɔli wìla yo Efɛzi ca legilizi \newline  lelɛɛlɛ pe ni
\par }
{\PP \VS{17}Sanga ŋa ni Pɔli wìla pye wa Mile ca, a wì si tunŋgo torogo ma yo Efɛzi ca
legilizi lelɛɛlɛ pe pan wi kɔrɔgɔ.

\VS{18}Naa pàa kaa pan, a wì si pe pye fɔ: «Wagati ŋa fuun mì pye laga ye ni, maga lɛ pilige koŋgbanŋga ŋga mì pan laga Azi kinda wi ni, mì tanga yɛgɛ ŋga na yège jɛn.

\VS{19}Mìlan yɛɛ tirige jɛŋgɛ ma tunŋgo pye
we Fɔ wi kan yɛntunwɔ ni, ali maga ta kaŋgbanra na ta Zhufuye pe yɔn lege ki kala na.

\VS{20}Yège jɛn ma yo ŋga fuun ki mbe ye wogo ki yɔn, mii ka lara ye na. Mì ti ni fuun ti yari ye kan ma ye naga ti ni leele pe ni fuun pe yɛgɛ na, naa wa ye yinrɛ ti ni.

\VS{21}Mì Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye pe yeri ma yo pe pe kapere ti jɛn peri yaga, pe pe yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ yeri, pe taga we Fɔ Zhezu wi na.

\VS{22}Kooŋga yiŋgɔ mi yɛn na kee wa Zheruzalɛmu paa yɛgɛ ŋga na Yinnɛkpoyi li yɛn nala ŋgbanga mbe kari wa we. Ɛɛn fɔ, ŋga ki yaa sa pye na na, mi sigi jɛn.

\VS{23}Ŋga mì jɛn ko yɛn fɔ mi ka ye ca ŋga fuun ni, Yinnɛkpoyi li mala kɔgɔri ma yo kaso yege naa jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ yɛn nala singi.

\VS{24}Ɛɛn fɔ, konaa ki ni fuun, mi woro nala yinwege ki jate yaraga, jaŋgo mbe ya mbe gbɔn wa na tunŋgo ki kɔsaga ki na, tunŋgo ŋga we Fɔ Zhezu wì telege na na mbege pye mbege yɔn fili. Ko yɛn: Mbaa Sɛntanra nda ti yɛn na para Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ wogo ki na ti yari leele pe kan.


\par }{\PP \VS{25}«Mì yanri yoro mbele fuun sɔgɔwɔ ma
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ Sɛntanra ti yari ye kan, yiŋgɔ mìgi jɛn ma yo yoro wa sanla yan naa.

\VS{26}Ki kala na, mi yɛn naga yuun naga finligi ye kan nala, fɔ na wa ka puŋgo Yɛnŋɛlɛ li na ye ni, mi na go kala ma.

\VS{27}Katugu mì Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li ni fuun li yo ma ye kan, mi si yaraga ka lara ye na.

\VS{28}Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaa simbaŋgbelege\FTNT{†}{{\FR 20:28 }{\FR{20.28:
}}{\FT{Simbaŋgbelege ŋga sɛnrɛ tì yo ko ki yɛn tagafɛnnɛ wele.}}} ki wele. Ŋga Yinnɛkpoyi lì ye pye ki welefɛnnɛ we. Ye Yɛnŋɛlɛ li
Legilizi wi yigi, wo ŋa lì pye li yɛɛ woo, naa li Pinambyɔ wì ku, a wi kasanwa pì wo we.

\VS{29}Mìgi jɛn ma yo na kariŋgɔlɔ, leele pele yaa ye laga ye sɔgɔwɔ paa cɛnrɛ pere pere yɛn. Pe se ka simbaŋgbelege ki yaga na pee to ki na.

\VS{30}Leele pele yaa ka yiri laga ye sɔgɔwɔ mbaa yagbogolo sɛnrɛ nari, jaŋgo mbe ta mbe tagafɛnnɛ pe pye pe kanŋga pe taga pe puŋgo na.

\VS{31}Ki kala na, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaa ye yɛɛ nawa tuun ki na, fɔ maga yigi ma saa gbɔn yɛlɛ taanri, ki sɔnlɔ naa ki yembinɛ, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba, mii ye yɛrɛwɛ pi yaga, ali yɛntunwɔ ni.


\par }{\PP \VS{32}«Yiŋgɔ mi yɛn na ye nii Yɛnŋɛlɛ lo naa li yinmɛ sɛnrɛ ti kɛɛ. To nda ti mbe ya mbe fanŋga le ye ni, mbe yarijɛndɛ kan ye yeri, nda lì tɛgɛ paa kɔrɔgɔ yɛn mbele fuun pè pye li woolo pe kan we.

\VS{33}Na yɛgɛ si yiri lere wa kpɛ penjara na, nakoma tɛ na, nakoma yaripɔrɔ na.

\VS{34}Yoro jate yège jɛn ma yo mì tunŋgo pye na kɛyɛn yi ni, ma mi naa na tangayɛɛnlɛ pe ni we jorowo pi kɔ.

\VS{35}Mìgi naga ye na kala li ni fuun ni, fɔ ye daga mbaa tunŋgo piin mbe ta mbaa fanŋga fu fɛnnɛ pe sari, ye sila nawa tuun sɛnrɛ nda we Fɔ Zhezu jate wìla yo ti na, fɔ: ‹Mbaa kaan, fɛrɛwɛ yɛn ko ni ma wɛ mbaa taa ko na.› »


\par }{\PP \VS{36}Naa Pɔli wìla kaa para ma saa kɔ, a wì si kanŋguuro kan wo naa poro ni, mɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛnri.

\VS{37}A pe ni fuun pe nɛɛ yanli, nɛɛ kɛyɛn waa Pɔli wi yɔlɔgɔ, na sara wi na nandanwa ni.

\VS{38}Pe jatere wìla piri pe na, katugu Pɔli wìla pe pye ma yo pe soo yan naa. Ko puŋgo na, a pè suu torogo fɔ wa tɔnmɔkɔrɔ ki yɔn na.




\par }\Chap{21}{\SH Pɔli wìla kari wa Zheruzalɛmu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa wàa kaa laga we yɛɛ na ma kɔ, a wè si ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni, mɛɛ sin teere ma kari wa Kɔsi ca. Ki goto, a wè si gbɔn wa Ɔrɔdi ca. A wè si yiri lema, mɛɛ kari wa Patara ca.

\VS{2}A wè si tɔnmɔkɔrɔ ka ta wa, kìla pye na kee wa Fenisi tara, a wè si ye wa ko ni ma kari.

\VS{3}A wè si saa gbɔn wa Shipiri
lɔgɔ fugo tara ti tanla na yaan wa, ma sigi yaga kamɛŋgɛ na, mɛɛ kari yɛgɛ, wa Siri tara kɛɛ ki yeri. A wè si saa yere wa
Tiri ca tɔnmɔkɔɔrɔ yeresaga ki ni, katugu pa pe mbaa tɔnmɔkɔrɔ ki tuguro ti tirige wa.

\VS{4}A wè si tagafɛnnɛ pele ta wa, ma yapelege nuŋgba pye pe ni. A pè si koro naga yuun Pɔli wi kan Yinnɛkpoyi li fanŋga na, ma yo wiga ka kari wa Zheruzalɛmu.

\VS{5}Ɛɛn fɔ, ko yapelege ko filisaga wa pe ni, a wè si yiri nɛɛ kee. A pe ni fuun pè si saa we torogo, poro naa pe jɛɛlɛ naa pe piile, fɔ wa ca ki puŋgo na. A wè si kanŋguuro kan wa kɔgɔje wi yɔn na, ma Yɛnŋɛlɛ yɛnri.

\VS{6}Naa wàa kaa sara we yɛɛ na, a wè si ye wa tɔnmɔkɔrɔ ki ni, a poro si sɔngɔrɔ ma kari pe ca.


\par }{\PP \VS{7}Naa wàa yiri wa Tiri ma saa gbɔn wa Pitolemayi ca, a we tɔnmɔkɔrɔ tangala lì si kɔ. A wè si tagafɛnnɛ pe shari, ma pilige nuŋgba pye wa pe ni.

\VS{8}Ki goto, a wè si yiri ma kari, mɛɛ saa gbɔn wa Sesare. Wama, a wè si saa tugu Zhezu Sɛntanra yofɔ Filipu wi na. Leele kɔlɔshyɛn mbele pàa wɔ wa Zheruzalɛmu paa
pitunmbolo pe sari, wo wa nuŋgba lawi.

\VS{9}Wi sumborombiile pàa pye tijɛrɛ, pe sila naŋa kala jɛn. Pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun.

\VS{10}A wè si piliye jɛnri pye wa pe yeri. Ma we ta wa, a
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Agabusi wì si pan wa, ma yiri wa Zhude tara.

\VS{11}A wo si pan we kɔrɔgɔ, mɛɛ Pɔli kurusijara wi lɛ maa yɛɛ tɔɔrɔ naa wi kɛyɛn yi pɔ, ma sho fɔ: «Ŋga Yinnɛkpoyi li yɛn na yuun, koyi ŋga. Ki kurusijara ŋa, naŋa ŋa woo wi,
Zhufuye pa pe yaa kaa pɔ ki pɔlɔmɔ mba pi na wa Zheruzalɛmu, kona, mbe suu le mbele pe woro Zhufuye pe kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{12}Naa wàa kaa ki sɛnrɛ ti logo, a woro naa ki laga ki woolo pe ni, wè si Pɔli wi yɛnri ma yo wiga ka kari wa Zheruzalɛmu.

\VS{13}A Pɔli wì si we yɔn sogo ma yo fɔ: «Yiŋgi na, a ye nɛɛ gbele na jaa mbanla kotogo ki gbo na na? Mi we, mi yɛn ma gbɛgɛlɛ panla pɔ, ko cɛ ma, ɛɛn fɔ, mbe ku fun
we Fɔ Zhezu wi mɛgɛ ki kala na, wa Zheruzalɛmu.»


\par }{\PP \VS{14}Naa wàa kaa ki yan we se ya mboo jatere wi kanŋga, a wè suu yɛnrɛgɛ ko yaga ma sho fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala lo mbe pye!»


\par }{\PP \VS{15}Naa piliye yà la kaa toro jɛnri, a wè si we yaara ti gbɛgɛlɛ, mɛɛ kari wa Zheruzalɛmu.

\VS{16}Sesare ca tagafɛnnɛ pèle la saa we torogo, ma kari we ni wa Shipiri lɔgɔ fugo tara fɛnnɛ naŋa wa go, pàa pye naa yinri Minasɔ. Wo wila daga we sa tugu wi na. Tagafɔ lɛɛ lawi.


\par }{\MS PƆLI WI YINGIWƐ WA ZHERUZALƐMU KONAA \newline  WI KASO YEGE WA SESARE CA

\par }{\MR 21.17–26.32

\par }{\SH Pɔli wìla saa Zhaki wi shari
\par }
{\PP \VS{17}Naa wàa kaa gbɔn wa Zheruzalɛmu, a tagafɛnnɛ pè si we yigi nayinmɛ ni fɔ jɛŋgɛ.

\VS{18}Ki goto pinliwɛ pi ni, a Pɔli wì si kari we ni wa Zhaki go. A
legilizi lelɛɛlɛ pe ni fuun pè si pe yɛɛ gbogolo wa fun.

\VS{19}A Pɔli wì si pe shari. Ko puŋgo na, kagala ŋgele fuun Yɛnŋɛlɛ làa pye wi kɛɛ wa wi tunŋgo ki ni, wa mbele pe woro Zhufuye pe sɔgɔwɔ, a wì si ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke yɛgɛ yo.

\VS{20}Naa pàa kaa ke logo, a pe nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li gbogo. Kona, a pè si Pɔli wi pye fɔ: «Sefɔ, màga yan, Zhufuye mbele pè pye tagafɛnnɛ, pe lere waga yɔn lɛgɛrɛ ko tin, a pe ni fuun pè bala Moyisi
lasiri wi na.

\VS{21}Pège yo pe kan ma yo Zhufuye mbele pe yɛn ma cɛn wa mbele pe woro Zhufuye pe sɔgɔwɔ, ma yɛn na pe nari ma yo pe laga Moyisi
lasiri wi na, naga yuun pe kan ma yo paga kaa pe piile pe
kɛnrɛkɛnrɛ, paga si kaa tanri Zhufuye kalɛgɛlɛ ke na.

\VS{22}Yiŋgi we daga mbe pye san? Katugu sigiya woro ki ni, pe yaa ki jɛn mbe yo mà pan laga.

\VS{23}Ki kala na, ŋga we yaa yo ma kan, maga pye. Nambala tijɛrɛ yɛn laga we ni, pè
yɔn fɔlɔ kɔn Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{24}Ŋgasele na pe ma kɔ si pye
kpoyi Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na, ma pinlɛ pe ni mali kɔ. Penjara nda ti ma wɔ, ma pe woro ti wɔ, jaŋgo pe ta pe pe yinrɛ ti kulu\FTNT{†}{{\FR 21:24 }{\FR{21.24:
}}{\FT{Kìla pye Zhufuye paga yɔn fɔlɔ kɔn Yɛnŋɛlɛ li yeri, pe kali tɔn pe ma pe yinrɛ ti kulu.}}}. Kiga pye ma, pa lere pyew wi yaa ki jɛn mbe yo kagala ŋgele pè logo ma kanŋgɔlɔ, kaselege kpɛ woro ke ni, ɛɛn fɔ, mboro fun ma yɛn na tanri na yala Moyisi lasiri wi ni.

\VS{25}Tagafɛnnɛ mbele pe woro Zhufuye, poro wo na, ŋga wè yo ma yere ki yerewe, wè sɛwɛ torogo pe yeri ma yo: Pee daga mbe yarisunndo kara ka, mbe kasanwa ka, mbe yaraga ŋga fuun pe maga sere wa ki yɔlɔgɔ maga gbo ki kara ta ka. Pe pe yɛɛ yigi kɛɛnrɛ limɛ pi ni.»


\par }{\PP \VS{26}Kì kaa pye ma, a Pɔli wì sigi nambala tijɛrɛ pe lɛ ma kari pe ni. Ki goto pinliwɛ pi ni, a pè si pinlɛ ma ŋgasele na pe ma kɔ mbe si pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na li kɔ. A wì si ye pe ni wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni. Ŋgasele na pe ma kɔ mbe si pye kpoyi, li yaa kɔ piliye yɔn ŋga na, a wì sigi naga, ko kɔrɔ wo yɛn wagati ŋa pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe
saraga ki mbe ya wɔ we.


\par }{\SH Pàa Pɔli wi yigi \newline  wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni
\par }
{\PP \VS{27}Piliye kɔlɔshyɛn yìla pye na kee sa kɔ sanga ŋa ni, a Azi kinda Zhufuye pè si Pɔli wi yan wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni. A pè si janwa wi ni fuun wi sun maa wa wi na, mɛɛ saa wi yigi.

\VS{28}A pe nɛɛ jɔrɔgi na yuun fɔ: «Izirayɛli woolo, ye we saga laga oo! Ki naŋa ŋa wo wila para leele pe ni fuun pe ni lagapyew, na jaan Izirayɛli tara woolo poro naa Moyisi lasiri wi ni, naa ki shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki ni. Yiŋgɔ, mbele pe woro Zhufuye wì pele lɛ yɛrɛ ma ye pe ni wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ko ŋga ki yɛn
laga kpoyi, maga tɛgɛ
fyɔngɔ ni.»


\par }{\PP \VS{29}Pàa pye na yuun ma, katugu pàa Efɛzi ca fɛnnɛ Tirofimu wi yan Pɔli wi ni faa wa ca nawa. A pe nɛɛ ki jate ndɛɛ Pɔli wìla ye wi ni wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{30}A tinmɛ gbɔɔ nɛɛ yinrigi wa ca ki lagapyew. A leele pe nɛɛ gbinri na yinrigi lagapyew na paan. A pè si Pɔli wi yigi maa tilele ma yiri wi ni wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, mɛɛ kɔɔrɔ ti tɔnndɔ le teere.

\VS{31}Naa pàa pye na Pɔli wi lagajaa mboo gbo, a ki tinmɛ pì si gbɔn wa Ɔrɔmu tara sorodasheele ŋgbelege togbɔɔ wi na ma yo Zheruzalɛmu ca lagapyew ki yɛn na tinni.

\VS{32}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a wì si sorodasheele naa sorodasheele teele pele lɛ ma yɛgɛ kan wa janwa wi yeri. Naa pàa kaa sorodasheele togbɔɔ wo naa sorodasheele pe yan, a pè si Pɔli wi gbɔnrɔ ti yaga.

\VS{33}A sorodasheele togbɔɔ wì si fulo Pɔli wi tanla maa yigi, ma konɔ kan ma yo poo pɔ jɔrɔgɔ shyɛn ni. A wì si yewe ma yo: «Ambɔ fɔ wi? Yiŋgi wì pye?»

\VS{34}Ɛɛn fɔ, wa janwa wi ni, pèle la pye na jɔrɔgi na nuŋgba yuun, a pele na jɔrɔgi na ka yɛgɛ yuun. Sorodasheele togbɔɔ wi sila sɛnfire jɛn ki tinmɛ pi kala na. Kì pye ma, a wì si konɔ kan ma yo pe kari Pɔli wi ni wa sorodasheele pe
malaga sigego ki ni.

\VS{35}Naa pàa ka saa gbɔn yeyɔngɔ lugusaga ki na sanga ŋa ni, a sorodasheele pè si Pɔli wi gbo wa naayeri, naa janwa wìla pye na wɛli ki kala na;

\VS{36}katugu pe ni fuun pàa taga wi puŋgo na na jɔrɔgi na yuun fɔ: «Yoo gbo.»


\par }{\SH Pɔli wìla para mboo yɛɛ shɔ
\par }
{\PP \VS{37}Naa sorodasheele pàa kaa na jaa mbe ye Pɔli wi ni wa malaga sigego ki ni, a wì si sorodasheele togbɔɔ wi pye fɔ: «Ma mbe yɛnlɛ mbe sɛnrɛ ta yo ma ni le?»

\par }{\PP A sorodasheele togbɔɔ wì suu yewe ma yo fɔ: «A! Jaga mà Girɛki sɛnrɛ ti jɛn?

\VS{38}Ezhipiti tara fɛnnɛ woo ŋa wì yiri ma je puŋgo ŋga na, ma kari legboleele waga tijɛrɛ (4 000) ni wa
gbinri wi ni, wo ma mboro?»


\par }{\PP \VS{39}A Pɔli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Muu yɛn Zhufuye woo. Silisi kinda ca ŋga pe yinri Tarisi ko pyɔ wi mi, ko ŋga ki mɛgɛ ki yɛn ma gbɔgɔ we. Mila ma yɛnri, ma ti mbe yo janwa wi ni.»


\par }{\PP \VS{40}A sorodasheele togbɔɔ wì si yɛnlɛ. A Pɔli wì si yere wa yeyɔngɔ lugusaga ki na, mɛɛ kɛɛ wa janwa wi yeri. A pe ni fuun pè si pyeri. A Pɔli wì si yo pe ni Zhufuye sɛnrɛ ni, ma yo fɔ:




\par }\Chap{22}{\PP \VerseOne{1}«Sefɛnnɛ naa na teele, sɛnrɛ nda mi yaa yo yiŋgɔ mbanla yɛɛ shɔ, yaa ki sɛnrɛ ti nuru!»


\par }{\PP \VS{2}Naa pàa kaa wi yan wila para pe ni
Zhufuye sɛnrɛ ni, kona, a pè si pyeri dinw. A Pɔli wì sho fɔ:

\VS{3}«Mi yɛn Zhufuye woo. Pa pànla se wa Tarisi ca, wa Silisi kinda wi ni. Ɛɛn fɔ, pa mì yiri ma pye lere laga ki Zheruzalɛmu ŋa wi ni.
Gamaliyɛli wi yɛn na nagafɔ we, wìlan naga we tɛlɛye pe lasiri wi ni fuun wi ni. Na jatere wi yɛn Yɛnŋɛlɛ wogo ki na paa yɛgɛ ŋga na ye ni fuun ye woo wi yɛn ki na nala we.

\VS{4}Mbele pàa taga
we Fɔ wi kologo ki na, mìla pe jɔlɔ fɔ ma pele gbo, ma nambala naa jɛɛlɛ pele pɔ ma pe le kaso.

\VS{5}Saraga wɔfɛnnɛ to wo naa
lelɛɛlɛ janwa wi ni, pe mbe ya mbege yo mbege filige fɔ kaselege ko mila yuun. Mìla sɛwɛɛlɛ ta pe yeri mbe sa pe kan we Zhufuye woolo mbele wa Damasi pe yeri. Mìla kari sa tagafɛnnɛ mbele wa pe pɔ, mbe pan pe ni laga Zheruzalɛmu, mbe pe kan pe pe jɔlɔ.


\par }{\SH Pɔli wìla wi tagawa pi sɛnrɛ yo
\par }
{\R (Kapye 9.1-19; 26.12-18)

\par }{\PP \VS{6}«Mìla pye wa konɔ na kee, ma ka saa yɔngɔ Damasi ca ki ni, yɔnlɔfugo yɛgɛ ki ni, le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a yanwa gbɔɔ pà si yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma yin mala maga.

\VS{7}A mì si to le tara, mɛɛ magala la logo, laa na piin fɔ: ‹Sɔli, Sɔli, yiŋgi na, a ma nɛɛ na jɔlɔ?›

\VS{8}A mì sho fɔ: ‹Ambɔ wi mboro, we Fɔ?› A wì sho fɔ: ‹Muwi, mi Zhezu, Nazarɛti ca fɛnnɛ woo ŋa ma yɛn na jɔlɔ we.›

\VS{9}Na pinlɛyɛɛnlɛ pàa ki yanwa pi yan, ɛɛn fɔ, pe sila ŋa wìla para na ni wi magala li logo.

\VS{10}Kona, a mì si yewe ma yo fɔ: ‹Yiŋgi mi daga mbe pye we Fɔ?› A wì silan pye fɔ: ‹Yiri ma kari wa Damasi, ŋga Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa ma pye, ki yaa yo wa mbɔɔn kan.›

\VS{11}Ki yanwa gbɔɔ pìla na pye fyɔɔn. A na pinlɛyɛɛnlɛ pè silan yigi kɛyɛn na ma kari na ni wa Damasi.


\par }{\PP \VS{12}«Naŋa wà la pye wa, pàa pye naa yinri Ananiyasi. Wìla pye na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ fɔ jɛŋgɛ. Wìla pye na tanri na yala
lasiri koŋgolo ke ni. Damasi ca fɛnnɛ Zhufuye pe ni fuun pàa pye naa mɛtanga yinri.

\VS{13}A wo si pan na kɔrɔgɔ, ma yere le na tanla, mɛɛ na pye fɔ: ‹Sefɔ Sɔli, ta yaan naa!› Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a na yɛngɛlɛ kè si yɛngɛ, a mì si Ananiyasi wi yan.

\VS{14}A wì sho fɔ: ‹We tɛlɛye Yɛnŋɛlɛ làa ma wɔ faa, jaŋgo ma ta ma li nandanwa kala li jɛn, ma li Woo sinŋɛ nuŋgba wi yan, maa yɔn sɛnyoro ti logo;

\VS{15}katugu ŋga mà yan, naa ŋga mà logo, ma daga mbe pye ki sɛrɛfɔ.

\VS{16}Yiŋgɔ, yiŋgi maa singi naa? Yiri, ma we Fɔ wi mɛgɛ ki yeri\FTNT{†}{{\FR 22:16 }{\FR{22.16:
}}{\FT{Mbe we Fɔ wi mɛgɛ ki yeri, ko yɛn mboo yɛnri wɔɔn saga.}}}, ma
batize, ma kapere ti jogo ti laga ma na.› »


\par }{\SH Pɔli wìla ki yɛgɛ yo \newline  paa yɛgɛ ŋga na wìla kari \newline  wa mbele pe woro Zhufuye \newline  pe yeri
\par }
{\PP \VS{17}«A mì si sɔngɔrɔ wa Zheruzalɛmu. Naa mìla kaa na yɛnri wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, a mì si yariyanga ka yan.

\VS{18}A mì si we Fɔ wi yan, a wìlan pye fɔ: ‹Fyɛɛlɛ ma yiri laga Zheruzalɛmu fyaw, katugu ca woolo pe se yɛnlɛ sɛrɛya ŋa maa yuun na kanŋgɔlɔ wi na.›

\VS{19}A mì suu yɔn sogo ma yo fɔ: ‹We Fɔ, pège jɛn jɛŋgɛ ma yo mìla pye na kee wa shɛriyinrɛ ti ni, na mbele pè taga ma na pe yinri, na pe nii kaso, na pe kaan, a paa pe gbɔɔn.

\VS{20}Pàa ma sɛrɛfɔ Etiyɛni wi gbo sanga ŋa ni, mìla pye wa fun. Mìla yɛnlɛ mbele pàa pye naa kuun pe kapyege ki na, ma pe yaripɔrɔ ti tɛgɛ na yɛɛ tanla nari wele.›

\VS{21}Kona, a we Fɔ wì silan pye fɔ: ‹Ta kee, katugu mi yaa ma tun lalerege na, wa mbele pe woro Zhufuye pe yeri.› »


\par }{\SH Pɔli wìla yo wi yɛn \newline  Ɔrɔmu tara pisee
\par }
{\PP \VS{22}Janwa wìla logo Pɔli wi yeri ma saa gbɔn fɔ ki sɛnrɛ ti na. Kona, a pè si jɔrɔgɔ ŋgbanga ma yo fɔ: «Ki naŋa ŋa yoo wɔ laga dunruya! Yoo gbo! Wii daga mbe koro yinwege na!»


\par }{\PP \VS{23}Pàa pye na jɔrɔgi ŋgbanga, na pe yaripɔrɔ ti woo nari waa, na tara ti kori nari waa wa naayeri naŋgbanwa pi na.

\VS{24}A Ɔrɔmu tara sorodasheele togbɔɔ wì si konɔ kan ma yo pe ye Pɔli wi ni wa
malaga sigego ki ni, poo gbɔn sapige ni, kì pye yɛgɛ ŋga na, a janwa wi nɛɛ jɔrɔgi wi puŋgo na, wi ta wigi go ki jɛn.

\VS{25}Naa paa kaa na Pɔli wi poo mboo gbɔn sanga ŋa ni, a wì si sorodasheele tojɛɛ ŋa wìla pye le wi pye fɔ: «Pege konɔ kan ma yeri ma Ɔrɔmu tara pisee wa gbɔn sapige ni, na pe fa kiti kɔn wi na le?»


\par }{\PP \VS{26}Naa sorodasheele tojɛɛ wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo ma, a wì si saa ki yo sorodasheele togbɔɔ wi kan ma yo fɔ: «Yiŋgi maa jaa mbe pye yɛɛn? Ki naŋa ŋa Ɔrɔmu tara pisee wi!»


\par }{\PP \VS{27}A sorodasheele togbɔɔ wì si pan le Pɔli wi tanla maa yewe, ma yo fɔ: «Ki yo na kan, ma yɛn Ɔrɔmu tara pisee le?»

\par }{\PP A Pɔli wì sho fɔ: «Ee.»


\par }{\PP \VS{28}Kona, a sorodasheele togbɔɔ wì sho fɔ: «Penjagbɔrɔ mùu wɔ, mɛɛ jɛn ma pye Ɔrɔmu tara pisee.»

\par }{\PP A Pɔli wì sho fɔ: «Mi wo se wa ki ni.»


\par }{\PP \VS{29}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, mbele pe mbaa Pɔli wi gbɔn, pè si laga wi na. Naa sorodasheele togbɔɔ wo jate wìla kaa ki jɛn ma yo Pɔli wi yɛn Ɔrɔmu tara pisee, a wì si fyɛ, katugu wìla wi kan pòo pɔ.


\par }{\SH Pàa kari Pɔli wi ni \newline  wa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege \newline  ki yɛgɛ sɔgɔwɔ
\par }
{\PP \VS{30}Zhufuye pàa baga Pɔli wi na go ŋga na, sorodasheele togbɔɔ wìla pye na jaa mbege jɛn mbe filige ki na jɛŋgɛ. Ki kala na, ki goto pinliwɛ pi ni, a wì suu sanga, mɛɛ konɔ kan saraga wɔfɛnnɛ teele poro naa
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki ni fuun ki yeri, ma yo pe gbogolo. Ko puŋgo na, a wì si kari Pɔli wi ni, mɛɛ saa wi yerege le pe yɛgɛ sɔgɔwɔ.




\par }\Chap{23}{\PP \VerseOne{1}A Pɔli wì suu yɛngɛlɛ ke kan
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki na, ma sho fɔ: «Sefɛnnɛ, na nawa jatere wi koro jɛnŋɛ na na wa na kapyegele ke ni Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, fɔ ma pan ma gbɔn nala.»


\par }{\PP \VS{2}A
saraga wɔfɛnnɛ to Ananiyasi wì si konɔ kan mbele pàa pye le Pɔli wi tanla pe yeri ma yo poo gbɔn wa wi yɔn ki na.

\VS{3}A Pɔli wì suu pye fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lo li yaa kɔɔn gbɔn, mboro ŋa ma yɛn paa mbogo ŋga pè filige ka yɛn we. Mà cɛn wa na kiti kɔɔn na na, na yala
lasiri wi ni, ma si yala, lasiri wo maa jogo, naa mà konɔ kan ma yo panla gbɔn we!»


\par }{\PP \VS{4}Mbele pàa pye le Pɔli wi tanla, a pè sho fɔ: «A! Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔfɛnnɛ to wo maa tegele we!»


\par }{\PP \VS{5}A Pɔli wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Sefɛnnɛ, mi si jaga jɛn mbe yo saraga wɔfɛnnɛ to wowi; katugu ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ wi ni, ma yo fɔ: ‹Maga ka sɛnpere yo ma woolo pe to wi na\XREF{†}{{\XO 23:5 }{\XO{23.5:
}}{\XT{Ɛki 22.27}}}.› »


\par }{\PP \VS{6}Pɔli wìla ki jɛn ma yo kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki kanŋgeyɛgɛ nuŋgba la pye
Sadusiye, a ki sanŋga ki yɛn
Fariziye. Kì kaa pye ma, a wì si gbele ŋgbanga pe yɛgɛ na ma yo fɔ: «Sefɛnnɛ, Farizi wi mi, na sevɛnnɛ Fariziye wɛlɛ. Naa na jigi wi yɛn ki na ma yo kuulo pe yaa ka yɛn mbe yiri wa kunwɔ pi ni, ko kala na paa kiti kɔɔn na na.»


\par }{\PP \VS{7}Naa wìla kaa ko sɛnrɛ to yo ma, a Fariziye poro naa Sadusiye pe ni, pe nɛɛ para pe yɛɛ na, a janwa wì si kɔn shyɛn.

\VS{8}Katugu Sadusiye poro ma yo kuulo pe se ka yɛn, fɔ
mɛrɛgɛ woro wa, yinnɛ woro wa. Ma si yala, Fariziye poro taga to ti ni fuun to na.

\VS{9}A yogo kì si gbɔgɔ ma serege. Fariziye kanŋgeyɛgɛ ki ni,
lasiri sɛwɛ jɛnfɛnnɛ pèle si yiri, mɛɛ sɛnrɛ ti lɛ ŋgbanga, ma yo fɔ: «Wee kapege ka kpɛ jɛn, ŋga ki naŋa ŋa wì pye. Anmɛ yinnɛ, nakoma mɛrɛgɛ wa wì para wi ni.»


\par }{\PP \VS{10}A kendige kì si gbɔgɔ jɛŋgɛ, fɔ a sorodasheele togbɔɔ wì fyɛ ma yo paga ka Pɔli wi kɔɔnlɔ curo curo. A wì si konɔ kan sorodasheele pe yeri ma yo pe tigi pe sa Pɔli wi lɛ poo wɔ wa pe sɔgɔwɔ, pe kari wi ni wa
malaga sigego ki ni.


\par }{\PP \VS{11}Ki pilige nuŋgba ki yembinɛ li ni, a
we Fɔ wì suu yɛɛ naga Pɔli wi na, maa pye fɔ: «Kotogo ta! Yɛgɛ ŋga na màla sɛrɛya wi yo laga Zheruzalɛmu, ki daga ma saa yo ma fun wa Ɔrɔmu ca.»


\par }{\SH Zhufuye pàa yɔn le mbe Pɔli wi gbo
\par }
{\PP \VS{12}Ki goto pinliwɛ pi ni, a
Zhufuye pè si yɔn le, ma wugu ma pe yɛɛ daŋga ma yo pe se ka, pe se si wɔ, fɔ pe sa Pɔli wi gbo gbɛn.

\VS{13}Mbele pàa ki yɔn ki le, pàa wɛ lere nafa shyɛn wo na.

\VS{14}A pè si kari saraga wɔfɛnnɛ teele poro naa
lelɛɛlɛ pe kɔrɔgɔ, mɛɛ pe pye fɔ: «Wè wugu ma we yɛɛ daŋga ma yo we se yaraga ka, fɔ we sa Pɔli wi gbo gbɛn.

\VS{15}Yoro wele, naa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki ni fuun ki ni, yege yo ye sorodasheele togbɔɔ wi kan wi Pɔli wi torogo laga ye yɛgɛ sɔgɔwɔ, yege pye ndɛɛ yaa jaa mboo kala li yewe mbeli jɛn jɛŋgɛ. Woro wo na, we yɛn ma gbɛgɛlɛ mboo gbo sanni wi sa gbɔn laga.»


\par }{\PP \VS{16}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wi nɔsepyɔ sumboro wi pinambyɔ wì sigi yɔn lemɛ pi logo. A wo si kari wa sorodasheele pe malaga sigego ki ni ma saa ki yo Pɔli wi kan.

\VS{17}A Pɔli wì si sorodasheele tojɛɛ wa yeri, ma suu pye fɔ: «Kari ki lefɔnŋɔ ŋa wi ni wa sorodasheele togbɔɔ wi yeri, katugu sɛnrɛ ta yɛn wi yeri wi yo wi kan.»


\par }{\PP \VS{18}A sorodasheele tojɛɛ wì si kari ki lefɔnŋɔ wi ni wa sorodasheele togbɔɔ wi yeri, ma sho fɔ: «Kasopyɔ Pɔli wo wìlan yeri, mala yɛnri ma yo mbe pan ki lefɔnŋɔ ŋa wi ni ma kɔrɔgɔ, fɔ sɛnrɛ yɛn wi yeri wi yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{19}A sorodasheele togbɔɔ wì si lefɔnŋɔ wi yigi kɛɛ na, mɛɛ kari wi ni kanŋgaga na, ma suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi maa jaa mbe yo na kan?»


\par }{\PP \VS{20}A wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Zhufuye pè yɔn wa nuŋgba mbɔɔn yɛnri Pɔli wi ni, mbe kari wi ni wa kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki yɛgɛ sɔgɔwɔ goto, mbege pye ndɛɛ paa jaa mboo kala li yewe mbeli jɛn jɛŋgɛ.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, maga ka yɛnlɛ, katugu mbele pe yaa ka lara mboo gbo, pè wɛ lere nafa shyɛn wo na. Pè wugu ma pe yɛɛ daŋga ma yo pe se ka, pe se si wɔ, fɔ pe sa Pɔli wi gbo gbɛn. Pe yɛn ma gbɛgɛlɛ yiŋgɔ, pe woro na yaraga ka singi ndɛɛ ma woyoro to.»


\par }{\PP \VS{22}A sorodasheele togbɔɔ wì sigi yo lefɔnŋɔ wi kan ma yo wiga kaga yo lere kpɛ kan mbe yo wìgi yo maa kan. Kona, a wì suu torogo ma yo wila kee.


\par }{\SH Pàa kari Pɔli wi ni \newline  wa gboforonɛri Felisi wi yeri
\par }
{\PP \VS{23}Ko puŋgo na, a sorodasheele togbɔɔ wì si sorodasheele teele jɛɛlɛ jɛɛlɛ pe shyɛn yeri, mɛɛ pe pye fɔ: «Ye sorodasheele cɛnmɛ shyɛn (200) pye pe gbɛgɛlɛ, naa mbele pe maa nuru shɔn na pe nafa taanri ma yiri kɛ ni, naa njaanra fɛnnɛ pe cɛnmɛ shyɛn (200) ni, pe kari wa Sesare ca. Yembinɛ suro tiga li mbe kɔ yee kari.

\VS{24}Ye shɔnye pele gbɛgɛlɛ, jaŋgo Pɔli fun wi lugu wa na wi sa gbɔn yinŋge wa gboforonɛri Felisi wi na.»


\par }{\PP \VS{25}A sorodasheele togbɔɔ wì sigi sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:


\par }{\PP \VS{26}«Mi Kulodi Lisiyasi, mila ki sɛwɛ ŋa wi torogi legbɔɔ gboforonɛri Felisi wi kan. Mɔ̀ɔ shari.

\VS{27}Zhufuye pàa ki naŋa ŋa wi yigi na jaa mboo gbo. A mi naa na sorodasheele pe ni, wè si saa wi shɔ pe yeri, katugu mìla ki logo ma yo wi yɛn Ɔrɔmu tara pisee.

\VS{28}Pàa baga naŋa wi na go ŋga na, mìla pye na jaa mbege jɛn. Kì pye ma, a mì si kari wi ni wa pe kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{29}A mì sigi yan fɔ pè baga wi na na kendige woo wi ni poro jate pe lasiri kapyere na, ɛɛn fɔ, wii yaraga ka pye ŋga ki daga kunwɔ ni, nakoma kaso yege ni.

\VS{30}Naa kì kaa yo na kan ma yo pè yɔn le wi na, le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a mì suu torogo wa ma yeri, ma sigi yo mbele pè baga wi na pe kan ma yo pe sa baga wi na wa ma yɛgɛ sɔgɔwɔ. We yɛn pilige ka o!»


\par }{\PP \VS{31}A sorodasheele pè si kari Pɔli wi ni ki yembinɛ li ni fɔ wa Antipatirisi ca, paa yɛgɛ ŋga na kìla yo ma pe kan we.

\VS{32}Ki goto pinliwɛ pi ni, sorodasheele mbele pàa pye tɔɔrɔ na, a poro si sɔngɔrɔ wa pe malaga sigego ki ni, mɛɛ mbele pàa pye shɔnye na poro yaga, a pè kari Pɔli wi ni.

\VS{33}Naa pàa ka saa gbɔn wa Sesare, a pè si sɛwɛ wi wɔ maa kan gboforonɛri wi yeri, mɛɛ Pɔli wi le wi kɛɛ.

\VS{34}A gboforonɛri wì si sɛwɛ wi kara, mɛɛ Pɔli wi yewe wì yiri kinda ŋa ni wi ni. Naa wìla kaa ki logo ma yo wì yiri wa Silisi kinda wi ni,

\VS{35}a wì sho fɔ: «Mbele pè baga ma na, na paga ka gbɔn laga, pa mi yaa ma yewe.»

\par }{\PP A wì si konɔ kan ma yo pe Pɔli wi le wa
Erɔdi yuŋgbɔgɔ ki ni, paa wele wi na.




\par }\Chap{24}{\SH Zhufuye pàa saa baga Pɔli wi na \newline  wa gboforonɛri Felisi \newline  wi yɛgɛ sɔgɔwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa piliye kaŋgurugo la kaa toro, a
saraga wɔfɛnnɛ to Ananiyasi wì si gbɔn wa Sesare ca, wo naa
Zhufuyelelɛɛlɛ pele ni, naa naŋa sɛnnjɛɛn wa ni, ŋa wìla pye na para na sunlu leele na. Pàa pye naa yinri Tɛritulusi. A pè si saa baga Pɔli wi na wa gboforonɛri Felisi wi yeri ma yo wì kapege pye.

\VS{2}A pè si Pɔli wi yeri, a wì pan. A Tɛritulusi wi nɛɛ baga wi na na yuun fɔ: «Legbɔɔ Felisi, we yɛn yɛyinŋge gbɔgɔ ŋga na, pa kì yiri mboro yeri. Ma kagala gbegewe pì we tara ti kanŋga fɔ jɛŋgɛ.

\VS{3}Kì tanla we ni fuun we ni. A waa ma shari lagapyew ki kagala ke kala na.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, mi woro na jaa mbɔɔn te naa mbe kari yɛgɛ, ki kala na, mila ma yɛnri ma kagbaraga pyege ki kala na, ma logo we yeri jɛnri.

\VS{5}Wège yan ki naŋa ŋa, wi yɛn na we jɔlɔ ndɛɛ tifɛlɛgɛ yama ye we sɔgɔwɔ. Wi yɛn na Zhufuye mbele dunruya wi lagapyew pe pinri. Wo wi yɛn Nazarɛti ca fɛnnɛ gbogolomɔ pi to.

\VS{6}Wì yɛrɛ la pye na jaa mbe
shɛrigo gbɔgɔ ki tɛgɛ
fyɔngɔ ni fun. Kì pye ma, a wè suu yigi. [Wàa pye na jaa mbe kiti kɔn wi na mbe yala we lasiri wo ni.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, sorodasheele togbɔɔ Lisiyasi wì si pan maa shɔ we yeri fanŋga gbɔgɔ ni,

\VS{8}mɛɛ konɔ kan mbele pè baga wi na pe yeri pe pan laga ma yɛgɛ sɔgɔwɔ.] Na maga ki naŋa ŋa wi yewe, kagala ŋgele wè yo wì pye, pa ma yaa ke kaselege jɛn.»


\par }{\PP \VS{9}Pè baga wi na kagala ŋgele na, a Zhufuye pè yɛnlɛ ki na ma yo pa ke yɛn ma.


\par }{\SH Pɔli wìla para mboo yɛɛ shɔ \newline  Felisi wi yɛgɛ na
\par }
{\PP \VS{10}Kona, a gboforonɛri wì si sɛnrɛ ti kan Pɔli wi yeri. A Pɔli wì si sɛnrɛ ti lɛ ma sho fɔ: «Mìgi jɛn ma yo maga lɛ wa yɛgɛlɛ lɛgɛrɛ ni ma yɛn ki tara nda ti kiti kɔnfɔ. Ki kala na, na jigi wi yɛn ma cɛn mbe para mbanla yɛɛ shɔ ma yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{11}Mboro jate ma mbe ya mbege yewe mbege jɛn jɛŋgɛ, fɔ ki fa toro pilige kɛ ma yiri shyɛn na, naa mì kari wa Zheruzalɛmu mbe sa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔ we.

\VS{12}Pee na yan mila kendige woo lere kpɛ ni, mbanla yan mila janwa wi sunnu naa waa wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, nakoma wa shɛriyinrɛ ti ni, kana laga ka na wa ca nawa.

\VS{13}Ki leele mbele paa baga na na kagala ŋgele na yiŋgɔ, pe se ya mbege naga ma na mbe yo ke yɛn kaselege.

\VS{14}Ma si yala, mi yɛn naga yuun naga finligi ma yɛgɛ na fɔ: Zhezu konɔ na pe yɛn na yuun ma yo li woro kaselege, mi yɛn na tunŋgo piin we tɛlɛye Yɛnŋɛlɛ li kan na yala lo ni. Ɛɛn fɔ, nda fuun ti yɛn ma yɔnlɔgɔ wa
lasiri sɛwɛɛlɛ poro naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛwɛɛlɛ pe ni, mì taga ti na.

\VS{15}Na jigi wi yɛn ma taga Yɛnŋɛlɛ li na, paa yɛgɛ ŋga na poro fun pe woo wi yɛn ma taga li na we, fɔ kuulo pe ni fuun, lesinmbele naa kapere pyefɛnnɛ, pe yaa ka yɛn mbe yiri wa kunwɔ pi ni.

\VS{16}Ko kì ti mi fun, mila ki ŋgbanga na nawa jatere wi koro jɛnŋɛ na na pilige pyew Yɛnŋɛlɛ lo naa leele pe ni fuun pe yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{17}«Naa yɛgɛlɛ kele la kaa toro mala ta mi woro laga Zheruzalɛmu, a mì si kaa sɔngɔrɔ ma pan penjara ni mbanla cɛnlɛ woolo pe saga, mbe
saara wɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{18}A pè si saa na ta wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni mìlan yɛɛ pye
kpoyi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Janwa sila pye wa na ni, tinmɛ sila si yiri.

\VS{19}Ɛɛn fɔ, Azi kinda Zhufuye pèle la pye wa. Poro pe ja daga mbe pan laga, na kaa pye kala la yɛn pe yeri pe baga na na, peli yo ma yɛgɛ na.

\VS{20}Nakosima, mìla yere wa
kiti kɔnfɛnnɛ ŋgbelege ki yɛgɛ na, kambasinŋge ŋga mìla pye, a pè yan, ki leele mbele laga yɛɛn pege yo.

\VS{21}Kaawɔ ki sɛnrɛ nuŋgba nda mìla yere ma yo ŋgbanga pe yɛgɛ na to cɛ, fɔ: ‹Mì taga kuulo pe yɛnmɛ pi na, ko kìgi kan kiti yɛn na kɔɔn na na nala laga ye yɛgɛ sɔgɔwɔ.› »


\par }{\PP \VS{22}Felisi wìla ki Zhezu konɔ li wogo ki jɛn fɔ jɛŋgɛ. A wì si pe sɔngɔrɔ ma yo puŋgo na sorodasheele togbɔɔ Lisiyasi wiga ka pan, pa wi yaa pe kala li gbegele.


\par }{\PP \VS{23}A wì si konɔ kan sorodasheele tojɛɛ wi yeri, fɔ wi sa Pɔli wi le wa kaso wila wele wi na, ɛɛn fɔ, wi tifɛliwaa kan wi yeri jɛnri, wuu wɛnnɛ pe yaga paa wi kala li yɔngɔ wi kan.


\par }{\SH Pɔli wìla para Felisi \newline  naa Duruzili ni
\par }
{\PP \VS{24}Naa piliye jɛnri la kaa toro, a Felisi wì si pan wo naa wi jɔ Duruzili wi ni. Wo la pye Zhufuye woo. A Felisi wì si tun, a pè saa Pɔli wi yeri wi kan ma pan ma tagawa mba pe ma taga Zhezu Kirisi wi na pi sɛnrɛ logo wi yeri.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, naa Pɔli wila kaa na para leele pe daga mbe sin wa pe yinwege ki ni yɛgɛ ŋga na, naa yɛɛ yingiwɛ, naa Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ ŋga kila paan ti wogo ki na, a Felisi wì si fyɛ, ma sho fɔ: «Ma mbe ya kari yiŋgɔ. Na mi ka ka wagati ta, pa mi yaa ma yeri naa.»


\par }{\PP \VS{26}Wi jigi wìla pye ki na fun ndɛɛ Pɔli wi yaa penjara kan wi yeri. Ki kala na, wìla wi yeri yerisaga lɛgɛrɛ na ma pan na baro piin wi ni.


\par }{\PP \VS{27}Naa Yɛgɛlɛ shyɛn la kaa toro, kona, a Pɔrisiyusi Fɛsitusi wì si cɛn wa Felisi wi yɔnlɔ. Zhufuye pe kandanlaga ko Felisi wìla pye na jaa mbe pye, a wì si Pɔli wi yaga wa kaso.




\par }\Chap{25}{\SH Pɔli wìla ki yɛnri Ɔrɔmu tara \newline  fɛnnɛ wunlumbolo to \newline  wo mboo kala li gbegele
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa Fɛsitusi wìla ka saa gbɔn wa ki kinda wi ni, ki pilige taanri wogo ki na, a wì si yiri wa Sesare ma kari wa Zheruzalɛmu.

\VS{2}A
saraga wɔfɛnnɛ teele poro naa
Zhufuye legbɔɔlɔ pe ni, pè si saa Pɔli wi le kɛɛ wa Fɛsitusi wi yeri.

\VS{3}A pè si Fɛsitusi wi yɛnri ma yo wi Pɔli wi pye wi pan wa Zheruzalɛmu, katugu pàa yɔn le wi na mboo gbo wa konɔ wi pansaga.

\VS{4}A Fɛsitusi wì si pe yɔn sogo ma yo Pɔli wi yɛn wa kaso wa Sesare, fɔ wo jate sanni jɛnri wi yaa sɔngɔrɔ mbe kari wa.

\VS{5}A wì sigi sɛnrɛ nda ti taga wa ma yo fɔ: «Na mi kaa kee, ye ti ye teele pele mbe pinlɛ na ni pe kari wa Sesare, pe sa baga ki naŋa ŋa wi na, na kaa pye wi kapege pye we.»


\par }{\PP \VS{6}Piliye yan Fɛsitusi wìla pye wa pe yeri, yi sila toro pilige kɔlɔtaanri, nakoma kɛ na, ko puŋgo na, a wì si sɔngɔrɔ ma kari wa Sesare. Ki goto pinliwɛ pi ni, a wì si saa cɛn wa kiti kɔnsaga, mɛɛ tun ma yo pe Pɔli wi pye wi pan.

\VS{7}Naa Pɔli wìla kaa gbɔn wa, Zhufuye mbele pàa yiri wa Zheruzalɛmu ma pan, a pè si saa wi maga, mɛɛ kapere lɛgɛrɛ yo mari taga wi na, nda pe sila ya mberi yo mberi filige.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wì si para mboo yɛɛ shɔ, ma yo fɔ: «Mii kapege pye Zhufuye lasiri wi na, mii si ka pye
shɛrigo gbɔgɔ konaa wunlumbolo to wi na.»


\par }{\PP \VS{9}Ɛɛn fɔ, Fɛsitusi wìla pye na jaa mbe Zhufuye pe nandanwa kala li pye, a wì si Pɔli wi pye fɔ: «Ma mbe yɛnlɛ mbe kari wa Zheruzalɛmu kiti wi sa kɔn ma na wa na yɛgɛ na ki kala na li na le?»


\par }{\PP \VS{10}A Pɔli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yɛn yeresaga laga wunlumbolo to wi kiti kɔnsaga. Pa na kiti wi daga mbe kɔn laga. Mii kapege pye Zhufuye pe na, mboro jate màga jɛn jɛŋgɛ.

\VS{11}Na kaa pye mi yɛn jɔgɔfɔ, na kaa si pye mi kala la pye, na li daga kunwɔ ni, mii je na gbogo ki na. Ɛɛn fɔ, pè baga na na ma yo mì kagala ŋgele pye, na kaa pye kaselege woro ke ni, lere wa se ya mbanla le pe kɛɛ. Mi yɛn naga yɛnri wunlumbolo to wo mbanla kala li gbegele.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, naa Fɛsitusi wìla kaa para wi yɛrifɛnnɛ pe ni ma saa kɔ, a wì sho fɔ: «Màga yɛnri wunlumbolo to wo mbɔɔn kala li gbegele, ma yaa kari wɛyi wa wi yɛgɛ na.»


\par }{\SH Pɔli wìla para Agiripa \newline  naa Bɛrinisi pe yɛgɛ na
\par }
{\PP \VS{13}Naa piliye yà la kaa toro, a wunlunaŋa
Agiripa wo naa wi nɔsepyɔ sumboro Bɛrinisi wi ni, pè si gbɔn wa Sesare mbe pan mbe Fɛsitusi wi shari.

\VS{14}Naa paa kaa na piliye yɔn ka piin wa, a Fɛsitusi wì si Pɔli kala li yɛgɛ yo ma wunlunaŋa wi kan. Wìla wi pye fɔ: «Felisi wìla naŋa wa yaga laga kaso.

\VS{15}Naa mìla kari wa Zheruzalɛmu, a saraga wɔfɛnnɛ teele poro naa Zhufuye
lelɛɛlɛ pe ni, pè sho fɔ ki naŋa wì kapege pye, ma silan yɛnri ma yo mbe kiti wi kɔn mboo jan wi na.

\VS{16}A mì si pe yɔn sogo ma yo ki woro Ɔrɔmu tara fɛnnɛ pe kalɛgɛ mbe lere wa le kɛɛ, ndɛɛ wo naa mbele pè baga wi na pe ka sa fili laga nuŋgba, wi para wuu yɛɛ shɔ kala na pè baga wi na li ni.

\VS{17}Kona, a pè si pan lagamɛ. Mi sigi pye kamɔŋgɔ, ki goto pinliwɛ pi ni, a mì si saa cɛn wa kiti kɔnsaga, mɛɛ konɔ kan ma yo pe pan ki naŋa wi ni.

\VS{18}Wi winfɛnnɛ pè kaa pan sanga ŋa ni, kapere nda mìla pye na jate pe yaa yo wì pye, mi si ko ka logo.

\VS{19}Ka sila pye pe yeri, kaawɔ kendige pàa pye na woo wi ni pe shɛrɛgɛ wogo na, naa naŋa wa wogo na, ŋa pe yinri Zhezu. Wì ku, a Pɔli wila ki yuun naga finligi ma yo wi yɛn yinwege na.

\VS{20}Ki kala mbaa li gbegele yɛgɛ ŋga na, kìla na nawa pi wɔ. Kì pye ma, a mì si Pɔli wi yɛnri, na kaa pye wi mbe yɛnlɛ mbe kari wa Zheruzalɛmu pe sa kiti wi kɔn wi na ki kala li na.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wì sigi yɛnri wunlumbolo to wo mboo kala li gbegele. A mì si konɔ kan ma yo poo yaga wa kaso, fɔ mbe saa torogo wunlumbolo to wi kan.»


\par }{\PP \VS{22}A Agiripa wì si Fɛsitusi wi pye fɔ: «Mi jate mila jaa mbe logo ki naŋa wi yeri.» A Fɛsitusi wì suu pye fɔ: «Goto ma yaa logo wi yeri.»


\par }{\PP \VS{23}Ki goto, a Agiripa wo naa Bɛrinisi pè si pan legbɔɔlɔ panma pi na, ma pinlɛ sorodasheele teele tugbɔmbɔlɔ naa ca ki legbɔɔlɔ pe ni, ma saa ye wa kiti kɔnsaga. A Fɛsitusi wì si konɔ kan, a pè saa Pɔli wi yeri ma pan wi ni.

\VS{24}Kona, a Fɛsitusi wì sho fɔ: «Wunlunaŋa Agiripa naa yoro mbele fuun ye yɛn laga we ni, ye yɛgɛ yɛn naŋa ŋa na yɛɛn, Zhufuye janwa wi ni fuun wì baga wi na wa na yɛgɛ na wa Zheruzalɛmu naa lagamɛ, na jɔrɔgi ma yo wii daga mbe koro yinwege na.

\VS{25}Mi wo na, mìgi wele maga yan wii kapege pye, ŋga ki daga poo gbo. Wo jate wì kaa ki yɛnri ma yo wunlumbolo to wo mboo kala li gbegele, a mì si yere ki yerewe mboo torogo wa wi kan.

\VS{26}Mii sɛnfire ta, nda mbe yɔnlɔgɔ wi kanŋgɔlɔ wunlumbolo to wi kan. Ko kì ti mì pan wi ni laga ye yɛgɛ sɔgɔwɔ, mboro jate wunlunaŋa Agiripa ma yɛgɛ sɔgɔwɔ, jaŋgo na waga wi yewe, mbe sɛnrɛ ta ta mberi yɔnlɔgɔ.

\VS{27}Ki woro ma yala na yɛgɛ na mbe kasopyɔ wa torogo, na sɛnfire si ta kapege ŋga pè yo wì pye ki na.»




\par }\Chap{26}{\SH Pɔli wìla para mboo yɛɛ shɔ \newline  wa Agiripa wi yɛgɛ na
\par }
{\PP \VerseOne{1}A
Agiripa wì sigi yo Pɔli wi kan ma yo fɔ: «Ma mbe ya para mbɔɔn yɛɛ shɔ yiŋgɔ.»

\par }{\PP Kona, a Pɔli wì suu kɛɛ ki yirige, mɛɛ ki sɛnrɛ nda ti yo, mbe ta mboo yɛɛ shɔ:

\VS{2}«Wunlunaŋa Agiripa,
Zhufuye pè baga na na kagala ŋgele fuun na, kì tanla na ni jɛŋgɛ mbanla yɛɛ yan ma yɛgɛ sɔgɔwɔ nala, mbe para mbanla yɛɛ shɔ ki kagala ke ni;

\VS{3}katugu ma yɛn ma Zhufuye kalɛgɛlɛ koro naa pe kendige wɔkagala ke jɛn jɛŋgɛ. Ki kala na, mi yɛn nɔɔ yɛnri, maga kun ma yɛɛ ni, ma logo na yeri.


\par }{\PP \VS{4}«Na yinwege kìla pye yɛgɛ ŋga na maga lɛ na puwɛn pi na, Zhufuye pe ni fuun pège jɛn. Maga lɛ ki koŋgbanŋga ki na, mì tanga tangalɔmɔ mba na laga na cɛnlɛ woolo pe sɔgɔwɔ, konaa wa Zheruzalɛmu, pège jɛn.

\VS{5}Pànla jɛn maga lɛ faa, na pe mbe yɛnlɛ mbege yo mbege filige we, fɔ mìla pye na tanri na yala
Fariziye ŋgbelege ko ni, ŋga ki konɔ tangala li yɛn ma ŋgban we shɛrɛgɛ ki ni we.

\VS{6}Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ na kɔn we tɛlɛye pe yeri, pa na jigi wi yɛn li na, ko kala na kiti yɛn na kɔɔn na na yiŋgɔ.

\VS{7}We cɛngɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn ke jigi wi yɛn ki na fɔ ki yɔn fɔlɔ li yaa ka tɔn mbe yɔn fili. A pè bala na tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan suyi sɔnlɔ naa yembinɛ. Wunlunaŋa, ko jigi wo kala na Zhufuye pè baga na na.

\VS{8}Yiŋgi na, a ye nɛɛ ki jate lere se ya taga ki na fɔ Yɛnŋɛlɛ li ma kuulo pe yɛn ma pe yirige wa kunwɔ pi ni?


\par }{\PP \VS{9}«Mi jate mìla ki sɔnri ma yo ki daga mbe kagala lɛgɛrɛ pye mbe Nazarɛti ca fɛnnɛ Zhezu wi mɛgɛ ki jɔgɔ.

\VS{10}Ko mìla pye wa Zheruzalɛmu.
Saraga wɔfɛnnɛ teele pàa fanŋga kan na yeri, a mì tagafɛnnɛ pe lɛgɛrɛ le kaso. Naa pàa pye na pe kuun, mìla yɛnlɛ ki na.

\VS{11}Wagati lɛgɛrɛ na, mìla pye na pe jɔlɔ wa
shɛriyinrɛ ti ni fuun ti ni. Mìla pye na pe ŋgbanga pe Zhezu wi mɛgɛ ki jɔgɔ. Naŋgbanwa pìla toro na ni pe kala na, a mì taga pe na na pe jɔlɔ fɔ wa tara sannda ti cara ta ni.


\par }{\SH Pɔli wìla wi yɛɛ kanwa \newline  Yɛnŋɛlɛ yeri pi sɛnrɛ yo
\par }
{\R (Kapye 9.1-19; 22.6-16)

\par }{\PP \VS{12}«Kì pye ma, a mì si kari wa Damasi ca, saraga wɔfɛnnɛ teele pàa fanŋga naa tunŋgo ŋga kan na yeri ki ni.

\VS{13}Yɔnlɔfugo ki na, mala ta wa konɔ wunlunaŋa, a yanwa gbɔɔ pà si yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma pan, ma wɛ yɔnlɔ yanwa pi na yɛrɛ. A pì si yin ma mi naa na pinlɛyɛɛnlɛ pe ni we maga.

\VS{14}A we ni fuun wè toori tara. A mì si magala la logo laa para na ni Zhufuye sɛnrɛ ni na yuun fɔ: ‹Sɔli, Sɔli, yiŋgi na, a ma nɛɛ na jɔlɔ? Maa ma yɛɛ wɛlɛgi paa nɔ yɛn, ŋa wi yɛn na wi yɛɛ sugulo wi kɔnrifɔ wanga na we.›

\VS{15}A mì si yewe fɔ: ‹Ambɔ wi mboro,
we Fɔ?› A we Fɔ wì sho fɔ: ‹Muwi, mi Zhezu ŋa ma yɛn na jɔlɔ we.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, yiri ma yere. Mìlan yɛɛ naga ma na mbɔɔn pye na tunmbyee. Ma yaa pye na sɛrɛfɔ, mbaa ki yuun sanmbala pe kan paa yɛgɛ ŋga na mala yan nala we, mbaa ŋga mi yaa ka naga ma na naa ki yari pe kan.

\VS{17}Mi yaa ma go shɔ Zhufuye pe kɛɛ, naa cɛngɛlɛ sanŋgala woolo pe kɛɛ, poro mbele mi yaa ma tun pe yeri we.

\VS{18}Mi yɛn nɔɔ tunnu ma sa pe yɛngɛlɛ ke yɛngɛ. Ma pe pye pe wɔ wa wɔwɔ pi ni, pe pan wa yanwa pi ni. Pe wɔ wa Sɔtanla fanŋga ki ni, pe pan wa Yɛnŋɛlɛ fanŋga ki ni, jaŋgo na paga taga na na, pe pe kapere ti kala yagawa ta, pe cɛnsaga ta wa mbele pè pye Yɛnŋɛlɛ li woolo pe sɔgɔwɔ.›


\par }{\SH Pɔli wìla para \newline  wi tunŋgo ki wogo na
\par }
{\PP \VS{19}«Kì pye ma, wunlunaŋa Agiripa, mii je yariyanga ŋga kì yiri wa yɛnŋɛlɛ na ma naga na na ki na.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, a mì si Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yo wa Damasi ca gbɛn, ko puŋgo na, mɛɛ ti yo wa Zheruzalɛmu, naa Zhude tara ti lagapyew, konaa wa mbele pe woro Zhufuye pe yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma yo pe pe kapere ti jɛn peri yaga, pe pe yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ li yeri. Kapyere nda ti mbege naga fɔ pè pe kapere ti jɛn mari yaga, paa to piin.

\VS{21}Ko kala na Zhufuye pàa na yigi wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, nɛɛ jaa mbanla gbo.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ lìlan go sige ma pan ma gbɔn nala, mi yɛn laga nala sɛrɛya wi yuun leele pe ni fuun pe kan, piile naa lelɛɛlɛ. Mi woro na ka yɛgɛ yuun, ndɛɛ ŋga
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ poro naa Moyisi wi ni pàa yo ma yo ki yaa ka pye ko.

\VS{23}Ko yɛn fɔ
Kirisi wila daga mbe jɔlɔ mbe ku, mbe pye koŋgbanŋa mbe yɛn mbe yiri wa kunwɔ pi ni, konaa mbaa yanwa\FTNT{†}{{\FR 26:23 }{\FR{26.23
}}{\FT{Yanwa mba pi sɛnrɛ ti yɛn na yuun po pi yɛn shɔwɔ we.}}} pi wogo ki yari we cɛnlɛ woolo poro naa cɛngɛlɛ sanŋgala woolo pe kan.»


\par }{\SH Pɔli wìla Agiripa wi yeri \newline  ma yo wi taga Zhezu wi na
\par }
{\PP \VS{24}Naa Pɔli wìla pye na para mboo yɛɛ shɔ, a Fɛsitusi wì si para ŋgbanga ma yo fɔ: «Yara ye ma ni Pɔli! Ma sɛwɛ jɛnndorogo kì yara le ma ni!»


\par }{\PP \VS{25}A Pɔli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yara ma ti ye na ni, legbɔɔ Fɛsitusi. Sɛnrɛ nda mila yuun ti yɛn kaselege, ma pye tijinliwɛ ni.

\VS{26}Wunlunaŋa jate wi yɛn ma ki kagala ke ni fuun ke jɛn. Mbe ya mbe kotogo ta mbe para wi yɛgɛ na ki kagala ke na. Mì taga ki na ma yo wì ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke jɛn, katugu ki wogo kii pye larawa.

\VS{27}Wunlunaŋa Agiripa, ma taga Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛnrɛ ti na le? Mìgi jɛn ma yo mà taga ti na.»


\par }{\PP \VS{28}A Agiripa wì si Pɔli wi pye fɔ: «Sanni jɛnri, ma yaa na jatere wi kanŋga mbe pye
keretiyɛn!»


\par }{\PP \VS{29}A Pɔli wì sho fɔ: «Fɔɔnfɔɔn ŋga na o, puŋgo na wi yo, mi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, kiga ka da mboro nuŋgba na, ɛɛn fɔ, ye ni fuun mbele yaa nuru na yeri nala, ye kanŋga ye pye tagafɛnnɛ paa na yɛn, mi sho pe ye pɔ jɔrɔgɔ ni.»


\par }{\PP \VS{30}Kona, a wunlunaŋa wo naa gboforonɛri wi ni, naa Bɛrinisi wi ni, naa mbele fuun pàa pye wa pe ni, pè si yiri ma yere.

\VS{31}Naa pàa kaa kari, a pe nɛɛ pe yɛɛ piin fɔ: «Ki naŋa ŋa, wii kapege ka kpɛ pye, ŋga ki daga wi gbowo, nakoma kaso yege ni.»


\par }{\PP \VS{32}A Agiripa wì si Fɛsitusi wi pye fɔ: «Ki naŋa ŋa, ma mbe ja ya mboo wa wila kee, ndɛɛ ki pye wii jaga yɛnri wunlumbolo to wo mboo kala li gbegele we.»




\par }{\MS PƆLI WI KONDANGALA MBE KARI WA ƆRƆMU CA KONAA WI KASO YEGE

\par }\Chap{27}{\MR 27.1–28.31

\par }{\SH Pàa Pɔli wi torogo \newline  wi kari wa Ɔrɔmu ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa kìla kaa yere we ye tɔnmɔkɔrɔ ka ni we kari wa Itali tara, a pè si Pɔli naa kasopiile pele le sorodasheele tojɛɛ wa kɛɛ, pàa pye naa yinri Zhuliyusi, wìla pye Ɔrɔmu tara fɛnnɛ sorodasheele ŋgbelege ŋga pàa pye na yinri «Wunlumbolo to wi sorodasheele ŋgbelege» ko ni.

\VS{2}A wè si ye Adiramiti ca tɔnmɔkɔrɔ ka ni, ko la daga mbe kari wa Azi kinda tɔnmɔkɔɔrɔ yeresaga ki yeri. A wè si kari. Maseduwani kinda woolo wà la pye we ni, pàa pye naa yinri Arisitariki. Pa wìla yiri wa Tesaloniki ca.

\VS{3}Ki goto pinliwɛ pi ni, a wè si gbɔn wa Sidɔn ca. Zhuliyusi wìla kajɛŋgɛ pye ma Pɔli wi kan. Wìla yɛnlɛ, a Pɔli wì kari wi wɛnnɛ pe kɔrɔgɔ, mbe ta mboo kayɔngɔ yaara ti ta pe yeri.

\VS{4}Naa wàa kaa yiri lema, a wè si kari Shipiri
lɔgɔ fugo tara ti titɔnlɔwɔ po ni, ma mara ti na, katugu tifɛlɛgɛ kìla pye na gbɔɔn na waa we na.

\VS{5}A wè si kɔgɔje wi kɔn ma kari wa Silisi kinda wo naa Panfili tara ti tanla, mɛɛ saa gbɔn wa Mira ca, wa Lisi tara ti ni.

\VS{6}Wama, a sorodasheele tojɛɛ wì si Alɛgizandiri ca fɛnnɛ tɔnmɔkɔrɔ ka ta, kila kee wa Itali tara. A wì si we le wa ko ni.


\par }{\PP \VS{7}A we nɛɛ kee yɔɔrɔ tɔnmɔ pi go na ma piliye lɛgɛrɛ ta. We gbɔnwɔ pìla ŋgban jɛŋgɛ wa Sinide ca ki yɔn na. Naa tifɛlɛgɛ kìla kaa we yɛgɛ kɔn mbe kari lege wa ki kɛɛ ki na, a wè si toro wa Salimɔni tara laga ŋga kì ye wa kɔgɔje wi ni ki tanla, mbe ta mbe we yɛɛ yan wa Kirɛti lɔgɔ fugo tara ti yeri.

\VS{8}A we nɛɛ toro Kirɛti lɔgɔ fugo tara ti kanŋgaga na ma te jɛŋgɛ, mɛɛ saa gbɔn laga ka na pe ko yinri Tɔnmɔkɔɔrɔ Yeresara Jɛndɛ. Pa kìla pye wa Lase ca ki tanla.


\par }{\PP \VS{9}Wagati lɛgɛrɛ la we toro, fɔ we karaga wa tɔnmɔ pi go na kìla ŋgban ma serege, katugu
yeŋge lege pilige kìla toro makɔ, a weresanga wila yɔngɔ. Ki kala na, a Pɔli wì si pe yɛri ma yo fɔ:

\VS{10}«Na teele, mìgi wele maga yan, ki tangala na li yaa pye mbe ŋgban. Jɔgɔwɔ lɛgɛrɛ yaa pye tɔnmɔkɔrɔ konaa ki nawa tuguro ti na, ko cɛ ma, woro jate ki mbe ya ti we we yinwege ki la.»


\par }{\PP \VS{11}Ɛɛn fɔ, a sorodasheele tojɛɛ wì si taga ŋa wi maa konɔ kaan tɔnmɔkɔrɔ fevɛnnɛ pe yeri wo naa tɔnmɔkɔrɔ fɔ wi ni, pe sɛnyoro ti na, ma wɛ Pɔli woyoro to na.

\VS{12}Ki laga ki tɔnmɔkɔɔrɔ yeresaga ki sila yɔn we were sanga wi pye wa. Kì pye ma, mbele pàa pye wa tɔnmɔkɔrɔ ki ni, a pè lɛgɛrɛ si yere ki yerewe mbe yiri wa ki laga ki na mbe bala mbe gbɔn wa Fenikisi ca, mbe were sanga wi pye wama. Ki ca kìla pye Kirɛti lɔgɔ fugo tara ti tɔnmɔkɔɔrɔ yeresaga ka. Kìla pye ma yɛgɛ wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ naa yɔnlɔ tosaga kɛɛ ki yeri, naa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ naa yɔnlɔ tosaga kɛɛ ki yeri.


\par }{\SH Tifɛliŋgbɔgɔ kà la yiri na gbɔɔn \newline  wa kɔgɔje wi ni
\par }
{\PP \VS{13}Naa tifɛlɛgɛ jɛnri la kaa yiri wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki yeri na gbɔɔn, a pè sigi jate ndɛɛ ŋga pàa pye na jaa mbe pye, ki mbaa ya pye. A pè si tɔnmɔkɔrɔ ki yeregeyaraga ki yirige nɛɛ Kirɛti lɔgɔ fugo tara ti sɔlɔgi na kee.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, sanni jɛnri, a tifɛliŋgbɔgɔ kà si yiri wa
lɔgɔ fugo tara yanwira ti na nɛɛ gbɔɔn, pege yinri Erakilɔn.

\VS{15}A kì si tɔnmɔkɔrɔ ki wɔnrɔgɔ, wee ya mbaa ki finli mbaa kee wa ki ni. A wè si we yɛɛ yaga ki kan kila kee we ni.

\VS{16}A wè si saa toro lɔgɔ fugo jɛgɛ ka tanla, pege yinri Kuloda. A wè si tɔnmɔkɔrɔ jɛɛlɛ li lɛ mali le wa
tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki ni, liga ka ta mbe jɔgɔ. Li lewe pìla ŋgban wa fɔ jɛŋgɛ.

\VS{17}Naa pàa kaa li le wa tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki ni, a pè si tɔnmɔkɔrɔ ki nandogomɔ pi pɔ manda ni, jaŋgo kiga ka ta mbe ya. Pàa pye na fyɛ fɔ paga ka sa lugu Siriti taayɛngɛ laga ŋga wa tɔnmɔ pi nɔgɔ ki na. Kì pye ma, a pè si tɔnmɔkɔrɔ ki paraga ki tirige, mɛɛ pe yɛɛ yaga tifɛlɛgɛ ki kan.

\VS{18}Tifɛliŋgbɔgɔ kìla koro na we jɔlɔ jɛŋgɛ, fɔ ki goto a pè tɔnmɔkɔrɔ ki tuguro ta wɔ ma wa wa kɔgɔje wi ni.

\VS{19}Ki pilige taanri wogo ki na, a pè si tɔnmɔkɔrɔ gbegeleyaara ta wɔ ma wa wa tɔnmɔ pe kɛyɛn jate yi ni.

\VS{20}Piliye lɛgɛrɛ la toro, yɔnlɔ kii yan, wɔnŋgɔlɔ kee yan. A tifɛliŋgbɔgɔ kì koro na gbɔɔn ŋgbanga ma, a we sunndoro tì kɔn we na, a wè yo we se ya shɔ naa.


\par }{\PP \VS{21}A kì mɔ jɛŋgɛ na we fa yaraga ka. Kona, a Pɔli wì si yiri ma yere pe sɔgɔwɔ, mɛɛ pe pye fɔ: «Na teele, yaa daga mbe logo na yeri, waga ka yiri wa Kirɛti lɔgɔ fugo tara ti ni. Anmɛ ki jɔlɔgɔ ŋga konaa ki jɔgɔwɔ mba pi se ja we ta.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, yiŋgɔ mi yɛn na ye yɛrɛgi, ye kotogo ta; katugu wa kpɛ se wi yinwege ki la ye ni, fɔ tɔnmɔkɔrɔ ko nuŋgba ki yaa jɔgɔ ko cɛ.

\VS{23}Nala yembinɛ na li ni, Yɛnŋɛlɛ na mi yɛn li woo, lo na mi yɛn na tunŋgo piin li kan, li
mɛrɛgɛ wà wi yɛɛ naga na na.

\VS{24}Wìlan pye fɔ: ‹Pɔli, maga kaa fyɛ. Ki daga ma kari wa wunlumbolo to wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Yɛnŋɛlɛ li kagbaraga ŋga lì pye ma kan ki kala na, li yaa ti ma tangayɛɛnlɛ pe ni fuun pe koro yinwege na.›

\VS{25}Ki kala na, na teele, ye kotogo ta, katugu mì taga Yɛnŋɛlɛ li na ma yo nda lì yo, pa ki yaa si pye ma.

\VS{26}Ɛɛn fɔ, ki daga tifɛlɛgɛ ki we lɛ ki we wa lɔgɔ fugo tara tinndi wa go na.»


\par }{\PP \VS{27}We yembinɛ kɛ ma yiri tijɛrɛ wolo li ni, ma we ta tifɛliŋgbɔgɔ kìla pye na kee na paan we ni wa Adiriyatiki kɔgɔje wi na, yindɛgɛ ki na, tɔnmɔkɔrɔ nawa tunmbyeele pe nɛɛ ki sɔnri ma yo waa yɔngɔ tara ni.

\VS{28}A pè si tɔnmɔ pi taanla, mɛɛ ki yan pi tijuguwo pi yɛn mɛtɛrɛ nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔshyɛn. Sanni jɛnri naa, a pè suu taanla ma suu yan mɛtɛrɛ nafa ma yiri kɔlɔtaanri.

\VS{29}A pè si fyɛ fɔ we tɔnmɔkɔrɔ kiga ka sa jiri sinndɛɛrɛ ta na. A pè si tɔnmɔkɔrɔ ki yeregeyaara puŋgo woro ti tijɛrɛ tirige nɛɛ lalaaga ki singi, a kila mɔni pe yɛgɛ na.

\VS{30}Tɔnmɔkɔrɔ ki tunmbyeele pàa pye na jaa mbe fe. A pè si tɔnmɔkɔrɔ jɛɛlɛ li tirige wa kɔgɔje wi ni, nɛɛ ki piin ndɛɛ pe yaa tɔnmɔkɔrɔ ki yeregeyaara nda wa yɛgɛ ti tirige.

\VS{31}A Pɔli wì si sorodasheele tojɛɛ wo naa sorodasheele pe pye fɔ: «Na ki leele mbele pee koro laga tɔnmɔkɔrɔ ki ni, ye se ya shɔ.»


\par }{\PP \VS{32}Kona, manda nda tìla pye ma pɔ tɔnmɔkɔrɔ jɛɛlɛ li na, a sorodasheele pè siri kɔɔnlɔ, mɛɛ li yaga laa kee.


\par }{\PP \VS{33}Ma leele pe ta paa lalaaga ki singi, a Pɔli wì si pe ni fuun pe yɛnri ma yo pe ka. Wìla yo fɔ: «Nala wi yɛn ye pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ, ye yɛn na korogi fuŋgo, ye fa yaraga ka.

\VS{34}Ki kala na, mi yɛn na ye yɛnri fɔ ye yaakara ta ka, katugu ti kala yɛn ye na ye ta ye pɔgɔ. Lere wo wa kpɛ yinzige nuŋgba jate se puŋgo ye ni.»


\par }{\PP \VS{35}Naa Pɔli wìla kaa ko sɛnrɛ to yo, a wì si buru lɛ ma Yɛnŋɛlɛ li shari le pe ni fuun pe yɛgɛ na, mɛɛ wi kɔɔnlɔ nɛɛ kaa.

\VS{36}Kona, a pe ni fuun pè si kotogo ta, mɛɛ ka fun.

\VS{37}Woro mbele wàa pye wa tɔnmɔkɔrɔ ki ni, wàa pye lere cɛnmɛ shyɛn naa nafa taanri ma yiri kɛ ma yiri kɔgɔlɔni (276).

\VS{38}Naa pàa kaa ka ma tin, a pè si shɔgɔlɔ ke wɔ ma ke wa wa tɔnmɔ, jaŋgo tɔnmɔkɔrɔ ki ta ki tifaga.


\par }{\SH Tɔnmɔkɔrɔ ki jɔgɔwɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{39}Naa laga kìla kaa laga, tɔnmɔkɔrɔ ki tunmbyeele pe sila ki laga ki jɛn. Ɛɛn fɔ, a pè si lanjege walisaga ka yan, taambugɔ yɛn wa ki yɔn na. A pè si yere ki yerewe mbe kari tɔnmɔkɔrɔ ki ni wa ko taambugɔ laga ko na, na ki mbe ya pye we.

\VS{40}A pè si tɔnmɔkɔrɔ ki yeregeyaara manda ti sangala, ma siri yaga wa tɔnmɔ. A pè si tɔnmɔkɔrɔ mbiriye tugbɔɔrɔ ti manda ti sangala fun. Ko puŋgo na, a pè si tɔnmɔkɔrɔ ki yɛgɛ paraga gbeŋge ki jaraga wa tifɛlɛgɛ ki ni, mɛɛ yɛgɛ kan wa taambugɔ laga ki yeri.

\VS{41}Ɛɛn fɔ, a pè si saa yanra taambugɔ pishɔngɔ ka ni wa tɔnmɔ pi nɔgɔ, tɔnmɔ pi yinriwɛ naa pi togo filisaga ka na. Tɔnmɔkɔrɔ ki yɛgɛ kɛɛ kìla ye ma kan kinw wa taambugɔ ki ni, fɔ ki sila ya mbaa yɛgɛ, ma si yala ki puŋgo kɛɛ ko la pye na kaari kaari tɔnmɔ pi yinriwɛ naa pi togo ki fanŋga na. 

\par }{\PP \VS{42}Sorodasheele pàa pye na jaa mbe kasopiile pe ni fuun pe gbo, jaŋgo wa ka ka lɔgɔ ki gbɔn mbe yiri mbe fe.

\VS{43}Ɛɛn fɔ, sorodasheele tojɛɛ wìla pye na jaa mbe Pɔli wi shɔ, a wì si sorodasheele pe yɛgɛ kɔn paga ka ta mbe ŋga pàa pye na jaa mbe pye ki pye. A wì si konɔ kan mbele paa tɔnmɔ jɛn pe yeri, ma yo poro mbe keli pe yew pe to wa tɔnmɔ, pe kɔn pe kari wa tara ti na.

\VS{44}Pe sanmbala poro mbe lugu tire papara papara ta na, nakoma tɔnmɔkɔrɔ ŋga kì kaari kaari, pe lugu ki kɔnrɔkɔnrɔ ta na, pe kari. Pa kìla pye ma, a pe ni fuun pè ta ma gbɔn yinŋge wa lɔgɔ koŋgo ki na, yaraga si wa ta.




\par }\Chap{28}{\SH Ŋga kìla pye Pɔli wi na \newline  wa Maliti lɔgɔ fugo tara ti ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa wàa kaa shɔ ma kɔ, a wè sigi logo ma yo ki
lɔgɔ fugo pege yinri Maliti.

\VS{2}Ki tara ti woolo, kajɛŋgɛ ŋga pàa pye ma we kan, ki si tawa si tanla. Pàa kasɔn gbɔgɔ ka gbɛri ma we ni fuun we yeri, a wè pan wa ki tanla, katugu tisaga la pye na paan, a were tila kuun fɔ jɛŋgɛ.

\VS{3}A Pɔli wì si saa yimbire wulo nari waa wa kasɔn, a mɛrɛgɛ kà si yiri wa ti ni kasɔn tufunwɔ pi na, mɛɛ wi nɔ ma yanra wi kɛɛ ki na.

\VS{4}Naa lɔgɔ fugo tara woolo pàa kaa wɔɔgɔ ki yan kila yɔlɔ Pɔli wi kɛɛ ki na, a pe nɛɛ pe yɛɛ piin fɔ: «Kaselege ko na, ki naŋa ŋa legbolere wi; katugu ali maga ta wì shɔ ma yiri wa kɔgɔje wi ni, Yɛnŋɛlɛ na pe yinri kasinŋge lii yɛnlɛ mboo yaga yinwege na.»


\par }{\PP \VS{5}Ɛɛn fɔ, a Pɔli wì suu kɛɛ ki yangara, a wɔɔgɔ kì si to wa kasɔn, yaraga kpɛ sila Pɔli wi ta.

\VS{6}Ki leele pàa pye na Pɔli wi wele mboo yan wi fɛ, nakoma wi to wi ku le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni. Ɛɛn fɔ, naa pàa kaa ki yan kì mɔ, kapege suu ta, a pè si pe jatere wi kanŋga ma yo fɔ yarisunŋgo kayi.


\par }{\PP \VS{7}Naŋa ŋa pàa pye na yinri Pubiliyusi, lɔgɔ fugo tara ti legbɔɔ we, wi kɛɛrɛ tìla pye ma yɔngɔ wa ki laga ki tanla. A wo si we yigi jɛŋgɛ paa wi wɛnnɛ yɛn. A wè piliye taanri pye wa wi go.

\VS{8}Pubiliyusi wi to wìla pye ma sinlɛ, katugu witiwɛrɛwɛ naa tɔgɔtɔgɔni la pye wi na. A Pɔli wì si saa wi yan, ma Yɛnŋɛlɛ yɛnri maa
kɛyɛn yi taga wi na, a wì si sagala.

\VS{9}Ko puŋgo na, a lɔgɔ fugo tara yambala sanmbala pè si pan fun, a pè sagala.

\VS{10}A pè we gbɔgɔ fɔ jɛŋgɛ. We karisaga, yaraga ŋga fuun kala làa pye we na, a pè ki ni fuun ki kan we yeri.


\par }{\SH Pɔli wìla gbɔn wa Ɔrɔmu ca
\par }
{\PP \VS{11}Naa yeŋge taanri la kaa toro, a wè si ye Alɛgizandiri ca tɔnmɔkɔrɔ ka ni mɛɛ kari. Pàa pye naga tɛgɛrɛ ti yinri «Waanla yɛnŋɛlɛ.» Pa kìla were sanga wi pye wa.

\VS{12}A wè si saa gbɔn wa Sirakusi ca, ma piliye taanri pye lema.

\VS{13}A wè si kaa yiri lema, nɛɛ tinndi wi tanŋgi na kee ma saa gbɔn wa Eregiyo ca. Ki goto, a tifɛlɛgɛ kà sigi lɛ na gbɔɔn ma yiri wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri. Ki piliye shyɛn wogo ki na, a wè si gbɔn wa Puzɔli ca.

\VS{14}A wè si saa sefɛnnɛ pele yan wa, a pè we yɛnri ma yo we yapelege nuŋgba pye wa pe ni. Ko puŋgo na, a wè si kari wa Ɔrɔmu.

\VS{15}Tagafɛnnɛ mbele wa Ɔrɔmu, a pè si we tinmɛ ta, mɛɛ pan ma we fili wa Apiyusi janla li ni, konaa wa Nambanmbala Tugugo Taanri ki ni. Naa Pɔli wìla kaa pe yan sanga ŋa ni, a wì si Yɛnŋɛlɛ li shari mɛɛ kotogo ta.

\VS{16}Naa wàa ka saa gbɔn wa Ɔrɔmu, a pè si yɛnlɛ ki na Pɔli wi koro wi yɛ, wo naa sorodashe nuŋgba ni, wo la pye na wele wi na.


\par }{\SH Pɔli wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa Ɔrɔmu
\par }
{\PP \VS{17}Naa piliye taanri la kaa toro, a Pɔli wì si Ɔrɔmu
Zhufuye teele pe yeri pe pan wa wi yeri. Naa pàa kaa pe yɛɛ gbogolo, a wì si pe pye fɔ: «Na woolo, ali maga ta mii kapege pye we tara woolo pe na, mii si we teele pe kalɛgɛlɛ fun ke jɔgɔ, pànla yigi wa Zheruzalɛmu, mala le Ɔrɔmu tara fɛnnɛ pe kɛɛ.

\VS{18}A poro na yewe na jaa mbanla wa, katugu pe sila kapege ka yan mì pye, ŋga ki mbe ti panla gbo.

\VS{19}Ɛɛn fɔ, Zhufuye pe sila yɛnlɛ ko na, ko kìlan jori, a mìgi yɛnri wunlumbolo to wo mbanla kala li gbegele. Ko woro mbe ka yo fɔ mila jaa mbe baga na cɛnlɛ woolo pe na mbe yo pe kapege pye.

\VS{20}Ko kì ti mìgi yɛnri mbe ye yan, mbe para ye ni; katugu
Izirayɛli tara woolo pè pe jigi wi taga ŋa na, wo mɛgɛ ki ti pànla pɔ ki jɔrɔgɔ ŋa wi ni.»


\par }{\PP \VS{21}A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wee sɛwɛ kpɛ ta ma kanŋgɔlɔ mbe yiri wa Zhude tara. We woolo wa si si yiri wa mbe pan mbɔɔn sɛnrɛ yo laga, nakoma mbe yo ma kapege pye.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, we yɛn na jaa mbe ŋga maa sɔnri ki logo, katugu wège jɛn ma yo laga o laga, ki gbogolomɔ mba ma yɛn pi ni yɛɛn, leele pe maa kendige woo pi ni.»


\par }{\PP \VS{23}A pè si pilige ka tɛgɛ, poro naa Pɔli wi ni. Naa ki pilige kìla kaa gbɔn, lelɛgɛrɛ la pan wa laga ŋga Pɔli wìla pye. Maga lɛ pinliwɛ pi ni fɔ ma saa ki wa yɔnlɔkɔgɔ ki na, sɛnrɛ yɛgɛ Pɔli wìla pye na yuun pe kan: Wìla pye na
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ wogo ki yari pe kan, naga jaa mbe pe jatere wi kanŋga Zhezu wi yeri, na para pe ni na yinrigi wa Moyisi
lasiri sɛwɛɛlɛ poro naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛwɛɛlɛ pe ni.

\VS{24}Pèle la taga nda Pɔli wìla pye na yuun ti na, a pèle je pee taga ti na.

\VS{25}Naa pe sɛnrɛ tìla kaa yiri ti yɛ ti yɛ, a pe nɛɛ kee. Sanni pe sa kari, a Pɔli wì sigi sɛnrɛ nda ti taga wa cɛ, ma yo fɔ: «Sɛnrɛ nda Yinnɛkpoyi làa yo ma ye tɛlɛye pe kan wa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔEzayi wi yɔn, ti yɛn kaselege,

\VS{26}fɔ:

\par }{\Q {\QT{Ta kee ma saga yo ki cɛnlɛ woolo mbele pe kan fɔ:}}

\par }{\Q {\QT{Ye yaa kaa nuru jɛŋgɛ, ɛɛn fɔ, ye se kaa ti kɔrɔ jɛnni.}}

\par }{\Q {\QT{Ye yaa kaa wele jɛŋgɛ, ɛɛn fɔ, ye se kaa yaan;}}


\par }{\Q \VS{27}{\QT{katugu ki leele mbele yɛɛn, pe kotoro tì ŋgban pe na.}}

\par }{\Q {\QT{Pè pe nuŋgbogolo ke tɔn,}}

\par }{\Q {\QT{ma pe yɛngɛlɛ ke tɔn,}}

\par }{\Q {\QT{jaŋgo paga kaa yaan pe yɛngɛlɛ ke ni,}}

\par }{\Q {\QT{paga kaa nuru pe nuŋgbogolo ke ni,}}

\par }{\Q {\QT{paga si kaa kagala kɔrɔ jɛnni wa pe kotogo na.}}

\par }{\Q {\QT{Paga ka ta mbe kanŋga mbe pan}}

\par }{\Q {\QT{mi Yɛnŋɛlɛ na kɔrɔgɔ mbe ta mbe pe sagala.»}}\XREF{†}{{\XO 28:27 }{\XO{28.26-27:
}}{\XT{Eza 6.9,10}}}


\par }{\PP \VS{28}A Pɔli wì sho naa fɔ: «Ki kala na, ye daga mbege jɛn fɔ shɔwɔ sɛnrɛ nda tì yiri wa Yɛnŋɛlɛ li yeri, tì torogo mbele pe woro Zhufuye pe kan fun. Poro wo na, pe yaa kari logo.»


\par }{\PP \VS{29}[Naa Pɔli wìla kaa ki sɛnrɛ ti yo ma, a Zhufuye pe nɛɛ kee na kendige woo pe yɛɛ ni ŋgbanga.]


\par }{\PP \VS{30}Pɔli wìla yɛgɛlɛ shyɛn poni koro pye wa go ŋga wìla lɛ naga sara ki ni. Mbele fuun pàa pye na paan naa shari, wìla pye na pe yaara woo.

\VS{31}Wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ wogo ki yuun, ma kotogo ta na leele pe nari Zhezu Kirisi wi sɛnrɛ ti ni, lere pyɔ wo sila wi yɛgɛ kɔn.

\par }