\NormalFont\ShortTitle{LEVITIKI}

{\MTB Saraga wɔfɛnnɛ pe sɛwɛ ŋa pe yinri

\par }{\MT LEVITIKI

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Wa Levitiki sɛwɛ wi ni Yɛnŋɛlɛ li yɛn na lasiri koŋgolo kaan bere Moyisi wi yeri wi ke yo Izirayɛli woolo pe kan. Levi setirige piile poro pàa wɔ pe pye saraga wɔfɛnnɛ, ko mɛgɛ ko kì taga ki sɛwɛ ŋa wi na naa yinri Levitiki. Leele mbele paa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan pe daga mbe yaara nda ti yɛn kpoyi Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na konaa nda ti woro kpoyi ti jɛn mberi wɔ ti yɛɛ ni, mbe nda ti yɛn fyɔngɔ fu konaa nda ti yɛn fyɔngɔ ni ti jɛn mberi wɔ ti yɛɛ ni (10.10-11).

\par }{\IP Lasiri koŋgolo ŋgele kè tɛgɛ Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwogo ki na ke yɛn ma lɛgɛ. Wagati wa ni ke yɛrɛ ma pye ma ŋgban. Lasiri koŋgolo ŋgele kè tɛgɛtɛgɛ saara wɔmɔ wogo ki na, naa yarikanra nda ti maa kaan Yɛnŋɛlɛ yeri ti wogo ki na, naa shɛrɛgɛ fɛtiye pe wogo na, naa yaayoro nda pe mbe ya mbaa kaa konaa nda pe se ya mbaa kaa ti wogo na, Levitiki sɛwɛ wi yɛn na to yɛgɛ nari. Wi yɛn na para fun leele mbele pe mbe ya mbaa Yɛnŋɛlɛ li gbogo konaa mbele pe se ya mbaa li gbogo pe wogo na.

\par }{\IP Sɛwɛ wi sɛnrɛ ti go ŋga kì gbɔgɔ ko ki yɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yɛn kpoyi konaa yɛgɛ ŋga na leele pe daga mbaa pe yinwege ki piin jaŋgo mbe koro yɔn finliwɛ na Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ kpoyi li ni.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ saara wɔmɔ wogo na
{\IOR{1–7}}

\par }{\IO Saraga wɔfɛnnɛ koŋgbanmbala pe tɛgɛwɛ
{\IOR{8–10}}

\par }{\IO Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ fyɔngɔ yaara naa fyɔngɔ fu yaara ti wogo na
{\IOR{11–15}}

\par }{\IO Izirayɛli woolo pe kapere ti kala yagawa japiligbɔgɔ
{\IOR{16.1-34}}

\par }{\IO Izirayɛli woolo pe yɛn ma tɛgɛ pe yɛ Yɛnŋɛlɛ kan
{\IOR{17–25}}

\par }{\IO Duwaw konaa daŋga sɛnrɛ
{\IOR{26–27}}



\par }{\MS ŊGASEGELE ŊGELE KE TƐGƐ SAARA WƆMƆ WOGO NA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1–7

\par }{\SH Saara sogoworo ti kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa koro wa
filisaga paraga go ki ni ma Moyisi wi yeri ma para wi ni ma yo

\VS{2}wigi yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Ye ni, na wa kaa jaa mbe yaayogo wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, wi pan nɛgɛ ni, nakoma sumbyɔ nakoma sugbɔ ni.


\par }{\PP \VS{3}«Na kaa pye nɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 1:3 }{\FR{1.3:
}}{\FT{Kìla pye yaayoro cɛnlɛ taanri pe ma ya ma wɔ saraga sogowogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, mbe yala lere ŋa wì pan saraga ki ni wi tawa pi ni. Penjara fɛnnɛ poro la pye na napɛnɛ woo (}}{\XT{Levi 1.3}}{\FT{), a fyɔnwɔ fɛnnɛ poro na simbaala naa sikaala (}}{\XT{Levi 1.10}}{\FT{) nakoma sannjɛgɛlɛ woo (}}{\XT{Levi 1.14}}{\FT{).}}} wi yaa wɔ
saraga sogowogo\FTNT{†}{{\FR 1:3 }{\FR{1.3:
}}{\FT{Saraga sogowogo, saraga kayi ŋga kìla pye pe maga wɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri, maga sogo pew wa saraga wɔsaga ki na mali gbɔgɔ.}}}, wi daga mbe pan napɔlɔ ni, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu, wa filisaga paraga go ki yɔn na; jaŋgo ki fɔ wi kala li Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{4}Lerefɔ wi yaa wi kɛɛ ki taga wa yaayogo ŋga ki yaa wɔ saraga sogowogo ki go ki na\FTNT{†}{{\FR 1:4 }{\FR{1.4:
{\QT{Wi yaa wi kɛɛ ki taga yaayogo ki go ki na}}}}{\FT{ki kapyege kìla pye naga nari ma yo ŋa wì pan mbe saraga ki wɔ, wùu yɛɛ taanla yaayogo ŋga ki yaa wɔ saraga ki ni, a kila ki nari fɔ naa wì yaayogo ki wɔ saraga, kì cɛn ndɛɛ wùu yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ li yeri.}}}; kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa yɛnlɛ ki na mboo kapere ti kala yaga wi na.

\VS{5}Wi yaa napɔlɔ wi kɔnli li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Kona
saraga wɔfɛnnɛ,
Arɔn pinambiile wele, pe yaa kasanwa pi wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, mboo yanragi yanragi
saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na, wa filisaga paraga go ki yɔn na.

\VS{6}Lerefɔ wi yaa napɔlɔ wi sɛlɛgɛ wɔ, mboo kɔɔnlɔ kaliye kaliye.

\VS{7}Saraga wɔfɔ Arɔn wi pinambiile pe yaa kasɔn gbɛri wa saraga wɔsaga ki na, mbe kanŋgirɛ le wa ki ni.

\VS{8}Ko puŋgo na, saraga wɔfɛnnɛ, poro mbele Arɔn wi pinambiile wele, pe yaa kara nda tì kɔɔnlɔ ti lɛ, naa go ki ni konaa yanlaga ki ni, mberi tagataga wa kanŋgirɛ ti na wa kasɔn ki ni, wa saraga wɔsaga ki go na.

\VS{9}Lara to naa saanra ti ni, ti yaa jogo tɔnmɔ ni. Kona, saraga wɔfɛnnɛ nuŋgba yaa ti ni fuun ti sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ki yɛn saraga sogowogo, saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{10}«Na lere wa kaa jaa mbe saraga sogowogo wɔ sumbyɔ nakoma sugbɔ ni, wi yaa pan simbapɔlɔ nakoma sikapɔlɔ ni, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu.

\VS{11}Wi yaa yaayogo ki kɔnli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa saraga wɔsaga ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri. Kona, saraga wɔfɛnnɛ, Arɔn pinambiile wele, pe yaa ki kasanwa pi yanragi yanragi saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{12}Lere ŋa wì pan yaayogo ki ni, wi yaa ki kɔɔnlɔ kaliye kaliye. Saraga wɔfɛnnɛ nuŋgba yaa kara nda tì kɔɔnlɔ ti lɛ naa go ki ni konaa yanlaga ki ni mberi tagataga wa kanŋgirɛ ti na wa kasɔn ki ni, wa saraga wɔsaga ki go na.

\VS{13}Yaayogo ki lara naa ki saanra ti yaa jogo tɔnmɔ ni. Saraga wɔfɔ wi yaa ti ni fuun ti wɔ saraga mberi sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ki yɛn saraga sogowogo, saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{14}«Na lere wa kaa jaa mbe sannjɛlɛ wɔ saraga sogowogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, wi daga mbe pan ketenɛ nuŋgba nakoma jɛndɛtuwa nuŋgba ni.

\VS{15}Saraga wɔfɔ wi yaa pan sannjɛlɛ li ni wa saraga wɔsaga ki yɛgɛ, mbeli go ki kɔw mbege sogo wa saraga wɔsaga ki na; ko puŋgo na, wi yaa li kasanwa pi yiwi mboo wo wa saraga wɔsaga ki kanŋgaga ki na;

\VS{16}mbe sili siyɔlɔgɔ ki wɔ naa ki nawa yaara ti ni, mberi wa wa saraga wɔsaga ki tanla, wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, wa laga ŋga pe maa cɔnrɔ ti wuun we.

\VS{17}Kona saraga wɔfɔ wi yaa sannjɛlɛ li wali wa li kanwira shyɛn sɔgɔwɔ pi ni; ɛɛn fɔ, wi seli wali shyɛn mbeli laga li yɛɛ na. Ko puŋgo na, wi yaa li sogo wa kasɔn kanŋgirɛ ti na, wa saraga wɔsaga ki na. Ki yɛn saraga sogowogo, saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.




\par }\Chap{2}{\SH Muwɛ saara kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na lere wa kaa jaa mbe muwɛ yarikanga kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, wi daga mbe pan muwɛ tiyɔɔn ni mba wì sinmɛ yanragi yanragi pi na, ma
wusuna nuwɔ taan taga wa pi na.

\VS{2}Wi yaa pan muwɛ tiyɔɔn pi ni wa
saraga wɔfɛnnɛ pe yeri,
Arɔn pinambiile wele. Pe ni, nuŋgba yaa ki muwɛ tiyɔɔn mba pè sinmɛ yanragi yanragi pi na pa ko kɛɛ yɛnlɛ nuŋgba, mbe wusuna nuwɔ taan wi ni fuun wi lɛ. Wi yaa ti sogo wa
saraga wɔsaga ki na ti pye paa nandowo
saraga yɛn\FTNT{†}{{\FR 2:2 }{\FR{2.2:
}}{\FT{Kìla pye nandowo saraga ki ma ti Yɛnŋɛlɛ li maa jatere piin ŋa wì saraga ki wɔ wi na kajɛŋgɛ ni, nakosima saraga ki maa jate fɔ ki yɛn lo nuŋgba wogo.}}}. Ki yɛn yarikanga, ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{3}Yarikanga sanŋga ki yaa pye Arɔn naa wi pinambiile poro wogo. Ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew, ma yiri wa saara nda pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan ti ni.


\par }{\PP \VS{4}«Na lere wa ka pan muwɛ yarikanga ni ŋga pè fɔ yira ni, ki daga mbe pye gato ŋa
leve si ye wi ni, a pè sinmɛ pinlɛ wi muwɛ tiyɔɔn pi ni maa gbɔn, nakoma ki pye wɔn ŋa leve si ye wi ni, a pè sinmɛ yanragi yanragi wi na.


\par }{\PP \VS{5}«Na ki ka pye yarikanga ki yɛn muwɛ yarikanga ŋga pe ma kala wɔn taala ni, pe yaa sinmɛ pinlɛ ki muwɛ tiyɔɔn pi ni mboo gbɔn, paga ka leve le pi ni.

\VS{6}Pe yaa yarikanga ki kaari kporokporo mbe sinmɛ wo ti na mberi pye muwɛ saraga.


\par }{\PP \VS{7}«Na ki ka pye yarikanga ki yɛn muwɛ yarikanga ŋga pe ma kala tugurɔn sikalaga ni, ki daga mbe gbegele muwɛ tiyɔɔn ni, pe sinmɛ pinlɛ pi ni.


\par }{\PP \VS{8}«Na ki yarikanga ki ka gbegele mbe kɔ ki yaara ti ni, wi yaa pan ki ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, mbege kan saraga wɔfɔ wi yeri. Wo yaa kari ki ni wa saraga wɔsaga ki tanla.

\VS{9}Saraga wɔfɔ wi yaa ka wɔ wa yarikanga ki ni mbege sogo wa saraga wɔsaga ki na, ko yaa pye paa nandowo saraga yɛn. Ki yɛn saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{10}Yarikanga sanŋga ki yaa pye Arɔn naa wi pinambiile poro wogo. Ki wogo ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew, ma yiri wa saara nda pe ma wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri ma sogo ti ni.


\par }{\PP \VS{11}«Muwɛ yarikanga ŋga fuun pe yaa pan mbe wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, paga ka leve le ka ni. Katugu pe se ka leve nakoma sɛnrɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 2:11 }{\FR{2.11:
}}{\FT{Laga ki laga ŋga ki ni, leve wo naa sɛnrɛgɛ ki ni ti yɛn paa kɔgɔna yɛn ŋa wi ma yaraga ka yirige maga lɛ, maga kan kila koro kpoyi. Ki yaa pye ndɛɛ Kana tara fɛnnɛ pàa ti tɛgɛ na pe yarisunndo ti gbogo ti ni.}}} wɔ saraga li yeri mbege sogo.

\VS{12}Ye mbe ya pan leve naa sɛnrɛgɛ ki ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan paa ye yarilire fɔnndɔ koŋgbannda yɛn. Ɛɛn fɔ, ye se kari sogo wa saraga wɔsaga ki na paa saraga ŋga ki nuwɔ pi yɛn mali ndanla we.


\par }{\PP \VS{13}«Muwɛ saraga ŋga fuun ye yaa wɔ li yeri, ye kɔ\FTNT{†}{{\FR 2:13 }{\FR{2.13:
}}{\FT{Kìla pye kɔ pe maa le yaraga ka ni mbege tɛgɛ jaŋgo kiga ka jɔgɔ. Laga ki vɛrise ŋa wi ni, kɔ wi yɛn naga nari fun fɔ Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ pi yɛn kɔsaga fu. Faa kɔ wìla pye kagbɔgɔ yɔn wa yaakara ti ni, yɔn finliwɛ yaakara to wogo ko la wɛ;
}}{\XT{Nɔmbu 18.19; 2 Kuro 13.5}}{\FT{.}}} taga ki na. Yaga kaga pye sambalawa ni mbe ka yaga kɔ fu; katugu
yɔn finliwɛ mba Yɛnŋɛlɛ lì le ye ni, kɔ wo wi yɛn pi kacɛn we. Ko kala na ye daga mbaa kɔ tari wa ye muwɛ saara ti ni fuun ti na.


\par }{\PP \VS{14}«Na ye kaa jaa mbe ye yarilire fɔnndɔ koŋgbannda muwɛ saraga ki wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ki daga mbe pye sheshegele koŋgbanŋgala ŋgele pè ke pire ti kala, mari sun ti muwɛ po pa. Po ye yaa wɔ mbe pye ye yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti muwɛ saraga ye.

\VS{15}Ye yaa sinmɛ wo pi na, mbe wusuna nuwɔ taan taga wa pi na; ki yɛn muwɛ yarikanga.

\VS{16}Saraga wɔfɔ wi yaa pa wɔ wa ki muwɛ pi ni, naa sinmɛ ni, konaa wusuna nuwɔ taan wi ni fuun wi ni, mberi sogo paa nandowo saraga yɛn. Ki yɛn yarikanga ŋga pe ma sogo, ma pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li wogo.




\par }\Chap{3}{\SH Nayinmɛ saara
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na lere wa kaa jaa mbe
nayinmɛ saraga wɔ nɛgɛ ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, na kaa pye napɔlɔ nakoma nanɔ wi, wi daga mbe pye jɛrɛgisaga fu.

\VS{2}Ki lerefɔ wi yaa wi kɛɛ ki taga wa yaayogo ki go ki na, mbege kɔnli wa
filisaga paraga go ki yɔn na.
Saraga wɔfɛnnɛ,
Arɔn pinambiile wele, pe yaa ki kasanwa pi yanragi yanragi
saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{3}Wa ki nayinmɛ saraga ki ni, wi yaa ta wɔ wa mberi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, mberi sogo. To ti yɛn yanlaga ŋga ki ma lara ti tɔn, mbe pinlɛ ŋga ki ma mara lara ti na ki ni,

\VS{4}naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, ko ŋga ki ma pye ma mara sɛnnɛ li na we, naa yiripɔlɔ wi ni, poo pinlɛ poo laga jinŋgele ke ni.

\VS{5}Arɔn wi pinambiile pe yaa ki woro ti sogo wa saraga wɔsaga ki na,
saraga sogowogo ŋga pè taga makɔ wa kasɔn kanŋgirɛ ti na, wa ki go na. Ki yɛn
saraga ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{6}«Na kaa pye sumbyɔ nakoma sugbɔ lerefɔ wì pan mbe wɔ nayinmɛ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ki yaayogo ki daga mbe pye naŋa nakoma jɛlɛ, mbe pye jɛrɛgisaga fu.

\VS{7}Na kaa pye sumbyɔ wi yaa wɔ saraga, wi yaa pan wi ni laga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{8}Wi yaa wi kɛɛ ki taga wa yaayogo ki go ki na, mbe sigi kɔnli wa filisaga paraga go ki yɛgɛ. Saraga wɔfɛnnɛ, Arɔn pinambiile wele, pe yaa ki kasanwa pi yanragi yanragi wa saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{9}Wa ki nayinmɛ saraga ki ni, wi yaa yanlaga lara ti wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mberi sogo: to ti yɛn yanlaga ŋga ki ma lara ti tɔn, naa naga ki ni fuun ki ni, wigi kɔn wigi mara wa nafigo ki na, naa yanlaga ŋga ki ma mara lara ti na ki ni,

\VS{10}naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, ko ŋga ki ma pye ma mara sɛnnɛ li na we, naa yiripɔlɔ wi ni, wi yaa wi laga mbe pinlɛ jinŋgele ke ni.

\VS{11}Saraga wɔfɔ wi yaa ki woro ti sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ti yɛn yaakara nda pe ma wɔ saraga mberi sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.


\par }{\PP \VS{12}«Na kaa pye sugbɔ lerefɔ wi yaa wɔ saraga, wi yaa pan wi ni laga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{13}Wi yaa wi kɛɛ ki taga wa yaayogo ki go ki na, mbe sigi kɔnli wa filisaga paraga go ki yɛgɛ. Saraga wɔfɛnnɛ, Arɔn pinambiile wele, pe yaa ki kasanwa pi yanragi yanragi wa saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{14}Yanlaga ŋga ki ma lara ti tɔn konaa ŋga fuun ki yɛn ma mara ti na, wi yaa ki wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbege sogo;

\VS{15}naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, ko ŋga ki ma pye ma mara sɛnnɛ li na we, konaa yiripɔlɔ wi ni; wi yaa wi laga mboo pinlɛ jinŋgele ke ni.

\VS{16}Saraga wɔfɔ wi yaa ki woro ti sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ti yɛn yaakara nda pe ma sogo, ti nuwɔ pi yɛn ma tanla.

\par }{\PP «Yanlaga ki ni fuun ki yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ lo wogo.

\VS{17}Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na ye kan; yaga ka sa cɛn laga o laga, ye se yanlaga ka nakoma kasanwa.»




\par }\Chap{4}{\SH Saraga ŋga ki ma wɔ \newline  mbe kapere kala yagawa ja:
\par }
{\SHB Saraga ŋga saraga wɔfɛnnɛ to \newline  wi daga mbe wɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Na lere wa ka kapege pye, na wi sigi siligi, mbe kala na li woro pyewolo la pye, mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele la jɔgɔ, ŋga wi daga mbe pye ki ŋga:


\par }{\PP \VS{3}«Na kiga pye
saraga wɔfɛnnɛ to\FTNT{†}{{\FR 4:3 }{\FR{4.3:
}}{\FT{Kìla pye saraga wɔfɛnnɛ to, wo nuŋgba pe ma sinmɛ kpoyi wo wi na maa wɔ. Saraga wɔfɛnnɛ sanmbala poro na, pe ma sinmɛ pi yanragi yanragi pe na mɛɛ pe wɔ.}}} ŋa pè
sinmɛ kpoyi wo wi na maa wɔ wo wì kapege ki pye ma ti, a jɔlɔgɔ to leele pe ni fuun pe na, wi yaa napɔlɔ yirifɔnŋɔ ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, kapege ŋga wì pye ki kala na.

\VS{4}Wi yaa pan napɔlɔ yirifɔnŋɔ wi ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mboo kɛɛ ki taga wa yaayogo ki go ki na, mbe sigi kɔnli le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{5}Saraga wɔfɛnnɛ to ŋa pè sinmɛ kpoyi wo wi na, wi yaa yaayogo ki kasanwa pa lɛ mbe ye pi ni wa filisaga paraga go ki ni.

\VS{6}Wi yaa wi yombɛlɛ nuŋgba le wa kasanwa pi ni, mboo yanragi yanragisaga kɔlɔshyɛn wa paraga ŋga pè pɔ ma
cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{7}Wusuna nuwɔ taan wi ma sogo
saraga wɔsaga ŋga na, saraga wɔfɛnnɛ to wi yaa kasanwa pa fafa wa ki yɛnŋgɛlɛ ke na, wa filisaga paraga go ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.
Saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, wi kasanwa sanmba pi ni fuun pi wo wa ki tatɛgɛ ki na, ko ŋga ki yɛn wa filisaga paraga go ki yɔn na we.

\VS{8}Ko puŋgo na, napɔlɔ ŋa wì wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, wi yaa wi yanlaga ki ni fuun ki laga, ŋga fuun ki ma lara ti tɔn konaa ŋga fuun ki ma mara ti na ki ni,

\VS{9}naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, ko ŋga ki ma pye ma mara sɛnnɛ li na we, naa yiripɔlɔ wi ni, wi yaa wi laga mbe pinlɛ jinŋgele ke ni.

\VS{10}Ye yaa ki woro ti wɔ wa napɔlɔ wi ni paa yɛgɛ ŋga na pe mari wɔ wa
nayinmɛ saraga yaayogo ki ni we. Saraga wɔfɛnnɛ to wi yaa ti sogo wa saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na ki na.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, napɔlɔ wi sɛlɛgɛ ko na, naa wi kara sannda ti ni fuun, naa wi go, naa wi saanra, naa wi lara konaa wi fire ti ni,

\VS{12}ko kɔrɔ wo yɛn napɔlɔ wi kara sannda pyew, saraga wɔfɛnnɛ to wi yaa ti lɛ mbe kari ti ni wa laga ŋga pe maa cɔnrɔ ti wuun, wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, wa laga ŋga ki yɛn
fyɔngɔ fu Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na ka ni. Wi yaa sari sogo kasɔn kanŋgirɛ ni, wa laga ŋga pe maa cɔnrɔ ti wuun we\XREF{†}{{\XO 4:12 }{\XO{4.12:
}}{\XT{Nɔmbu 15.27-28}}}.


\par }{\SHB Saraga ŋga ki daga mbe wɔ \newline  leele pe ni fuun pe kapere \newline  ti kala na
\par }
{\PP \VS{13}«Na kaa pye Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun poro pè kapege ki pye pe sigi siligi, mbe kala na li woro pyewolo la pye, mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele la jɔgɔ, pe yɛn kapege pyefɛnnɛ, ali mbege ta pe sigi jɛn o.

\VS{14}Na paga kaga jɛn mbe yo pè kapege pye, pe yaa napɔlɔ yirifɔnŋɔ wɔ saraga mbe kapere kala yagawa ja. Pe yaa kari wi ni wa filisaga paraga go ki yɛgɛ.

\VS{15}Izirayɛli gbogolomɔ pi
lelɛɛlɛ pe ni fuun pe yaa pe kɛyɛn yi tagataga wa napɔlɔ wi go ki na, kona nuŋgba mbe suu kɔnli le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{16}Saraga wɔfɛnnɛ to ŋa pè sinmɛ kpoyi wo wi na wi yaa napɔlɔ wi kasanwa pa lɛ mbe ye pi ni wa filisaga paraga go ki ni.

\VS{17}Wi yaa wi yombɛlɛ nuŋgba le wa kasanwa pi ni mboo yanragi yanragisaga kɔlɔshyɛn wa paraga ŋga pè pɔ ma cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{18}Wi yaa kasanwa pa fafa fun saraga wɔsaga ki yɛnŋgɛlɛ ke na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa filisaga paraga go ki ni. Saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, wi yaa kasanwa sanmba pi ni fuun pi wo wa ki tatɛgɛ ki na, ko ŋga ki yɛn wa filisaga paraga go ki yɔn na we.

\VS{19}Ko puŋgo na, wi yaa yanlaga ki ni fuun ki laga mbege sogo wa saraga wɔsaga ki na.

\VS{20}Napɔlɔ ŋa wì wɔ ma wi yɛɛra kapere ti kala yagawa ja, wùu pye yɛgɛ ŋga na, wi yaa ŋa wi pye ma fun. Wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye pe kan. Pa kona pe kapere ti yaa kala yaga pe na.

\VS{21}Wi yaa kari ki napɔlɔ wi ni wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, mbe saa sogo paa yɛgɛ ŋga na napɔlɔ koŋgbanŋa wi daga mbe sogo we. Ko ki yɛn saraga ŋga ki yaa wɔ mbe Izirayɛli woolo pe kapere ti kala yagawa ja.


\par }{\SHB Saraga ŋga ki daga mbe wɔ \newline  Izirayɛli woolo teele \newline  pe kapere ti kala na
\par }
{\PP \VS{22}«Na kaa pye Izirayɛli woolo teele wo wa wì kapege pye, wi sigi siligi, ma kala na li woro pyewolo la pye, mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele la jɔgɔ, wi yɛn kapege pyefɔ.

\VS{23}Na wiga kaga jɛn mbe yo wì kapege pye, wi yaa sikapɔlɔ ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa wɔ saraga, wi kapege ŋga wì pye ki kala na.

\VS{24}Wi yaa wi kɛɛ ki taga wa sikapɔlɔ wi go ki na, yaayoro nda pe maa woo saara sogoworo pe maa ti kɔnlɔgi laga ŋga na, mbe saa kɔnli wa, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ki yɛn saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere kala yagawa ja.

\VS{25}Saraga wɔfɛnnɛ to wi yaa yaayogo ki kasanwa pa lɛ wi yombɛlɛ nuŋgba ni, saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, mboo fafa wa ki yɛnŋgɛlɛ ke na; ko puŋgo na, wi yaa kasanwa sanmba pi wo wa ki saraga wɔsaga nuŋgba ki tatɛgɛ ki na.

\VS{26}Wi yaa yanlaga ki ni fuun ki sogo wa saraga wɔsaga ki na paa yɛgɛ ŋga na wi daga mbe nayinmɛ saraga ki sogo we. Pa saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye yɛɛn ŋa wi yɛn to wi kan, kona wi kapere ti yaa kala yaga wi na.


\par }{\SHB Saraga ŋga ki daga mbe wɔ \newline  Izirayɛli woo wa kapere kala na
\par }
{\PP \VS{27}«Na kaa pye Izirayɛli woo wa yɛgɛ wì kapege pye, wi sigi siligi, mbe kala na li woro pyewolo la pye, mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele la jɔgɔ, wi yɛn kapege pyefɔ.

\VS{28}Na wiga kaga jɛn mbe yo wì kapege pye, wi yaa sikanɔ wɔ saraga, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu, wi kapege ŋga wì pye ki kala na.

\VS{29}Wi yaa wi kɛɛ ki taga wa yaayogo ki go ki na, yaayoro nda pe maa woo saara sogoworo pe maa ti kɔnlɔgi laga ŋga na, mbege kɔnli wa.

\VS{30}Saraga wɔfɛnnɛ to wi yaa yaayogo ki kasanwa pa lɛ wi yombɛlɛ nuŋgba ni, saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, mboo fafa wa ki yɛnŋgɛlɛ ke na; mbe si kasanwa sanmba pi ni fuun pi wo wa ki saraga wɔsaga nuŋgba ki tatɛgɛ ki na.

\VS{31}Wi yaa yanlaga ki ni fuun ki laga paa yɛgɛ ŋga na pe ma nayinmɛ saraga wogo ki laga, mbe sigi sogo wa saraga wɔsaga ki na, jaŋgo ki nuwɔ taan pi Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla. Wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege pye ki lerefɔ wi kan. Pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.


\par }{\PP \VS{32}«Na kaa pye sumbyɔ lerefɔ wila jaa mbe wɔ saraga wi kapege ki kala na, wi daga mbe pan simbanɔ ni, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu.

\VS{33}Yaayogo ŋga wi yaa wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja, wi yaa wi kɛɛ ki taga wa ki go ki na, yaayoro nda pe maa woo saara sogoworo pe maa ti kɔnlɔgi laga ŋga na, mbege kɔnli wa.

\VS{34}Saraga wɔfɛnnɛ to wi yaa yaayogo kasanwa pa lɛ wi yombɛlɛ nuŋgba ni, saara sogoworo ti ma sogo saraga wɔsaga ŋga na, mboo fafa wa ki yɛnŋgɛlɛ ke na; mbe si kasanwa sanmba pi ni fuun pi wo wa ki saraga wɔsaga nuŋgba ki tatɛgɛ ki na.

\VS{35}Wi yaa yanlaga ki ni fuun ki laga paa yɛgɛ ŋga na sumbapyɔ ŋa wi yɛn nayinmɛ saraga pe maa wogo ki laga we; ko puŋgo na, wi yaa ki sogo wa saraga wɔsaga ki na, saara sogoworo ti go na, to nda pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan we. Pa saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye yɛɛn ki lerefɔ wi kan; pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.




\par }\Chap{5}{\SH Kapere kala yagawa jasaara \newline  ti yaa la woo kagala ŋgele na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na paga lere wa yeri mbe yo wi sa sɛrɛya yo kiti kɔnkala la na, ŋga wì jɛn wa ki kala li ni konaa ŋga wì logo, wi ka je mbe yo wi sege yo, ki yɛn kapege wi go na.


\par }{\PP \VS{2}«Na lere wa ka jiri yaraga ŋga ki yɛn
fyɔngɔ ni Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na ka na, kana ki pye yanyaraga ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ko ka kugo na, nakoma yaayogo ko ka kugo na, nakoma yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele ke maa fulolo lara na lo la kugo na, wo jate wi yaa pye fyɔngɔ ni, mboo kapege ki go kala li lɛ.


\par }{\PP \VS{3}«Na wiga jiri lere wa fyɔngɔ cɛnlɛ o cɛnlɛ na, na li mbe ya lere tɛgɛ fyɔngɔ ni, wii sigi jɛn, na wiga kaga jɛn sanga ŋa ni, wi yaa pye fyɔngɔ ni mboo kapege ki go kala li lɛ.


\par }{\PP \VS{4}«Na lere wa kaa para mbe fo mbe wugu mbe yo wi yaa kala la pye kapege konɔ, nakoma kajɛŋgɛ konɔ, na wii jatere pye ki na, ki wuguro ti yɛn yɛgɛ o yɛgɛ, na wiga kaga jɛn sanga ŋa ni, ki yaa pye kapege wi go na.


\par }{\PP \VS{5}«Ki kagala ŋgele kè naga yɛɛn, na lere wa ka puŋgo la na, wi daga mbe yere ki na fɔ wì kapege pye.

\VS{6}Ko puŋgo na, wi yaa pan simbanɔ nakoma sikanɔ ni
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan wi kapege ŋga wì pye ki kala na, mboo wɔ saraga mbe kapere kala yagawa ja. Kona
saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi kan; pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.


\par }{\SH Saara nda fyɔnwɔ fɔ wi daga \newline  mbe wɔ mboo kapere ti kala yagawa ja
\par }
{\PP \VS{7}«Na kaa pye lere wa se ya simbanɔ nakoma sikanɔ ta mboo wɔ saraga mbe kapege ŋga wì pye ki kala yagawa ja, wi yaa pan keteŋgele shyɛn nakoma jɛndɛtuwaye shyɛn ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Wi yaa nuŋgba wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, mbe sanna li wɔ
saraga sogowogo.

\VS{8}Wi yaa pan ke ni saraga wɔfɔ wi kan. Saraga wɔfɔ wi yaa keli mbe na li yaa wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja li wɔ saraga gbɛn. Wi yaa li kɔnli wi yombɛkɔrɔgɔ ki ni wa li kɔnɔ li tanla; ɛɛn fɔ, wi se li go ki kɔw mbege wɔ wa.

\VS{9}Ko puŋgo na, saraga ŋga kì wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, wi yaa ki kasanwa pi yanragi yanragi
saraga wɔsaga ki kanŋgaga ki na, mbe sa sanmba pi wo saraga wɔsaga ki tatɛgɛ ki na. Ki yɛn saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere kala yagawa ja.

\VS{10}Ko puŋgo na, saraga wɔfɔ wi yaa sannjɛlɛ shyɛn wolo li wɔ saraga sogowogo, mbe yala ki wɔlɔmɔ pi ni. Kona, wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye ki lerefɔ wi kan. Pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.


\par }{\PP \VS{11}«Na kaa pye wi se ya keteŋgele shyɛn nakoma jɛndɛtuwaye shyɛn ta, wi yaa pan muwɛ tiyɔɔn culo taanri ni wi kapege ki kala na, mboo wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja. Ɛɛn fɔ, wiga ka sinmɛ pinlɛ pi ni, wiga si ka
wusuna nuwɔ taan taga wa pi na, katugu ki yɛn saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja.

\VS{12}Wi yaa pan muwɛ pi ni saraga wɔfɔ wi kan. Saraga wɔfɔ wi yaa pa ko kɛɛ yɛnlɛ nuŋgba, po mbe pye nandowo saraga, mboo sogo wa saraga wɔsaga ki na saara sogoworo ti go na, to nda pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan we. Ki yɛn saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere kala yagawa ja.

\VS{13}Kapege ŋga lerefɔ wì pye wa ki kagala ŋgele kè naga la ni, saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi kan ki kala na. Pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.

\par }{\PP «Saraga muwɛ sanmba pi yaa pye saraga wɔfɔ wi woo paa yarikanga yɛn.»


\par }{\SH Saraga ŋga ki ma wɔ \newline  mbe kajɔɔgɔ gbegele
\par }
{\PP \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:


\par }{\PP \VS{15}«Yaara nda tì tɛgɛ ti yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, na lere wa ka kapege pye ti wogo na, na wi sigi siligi, wi yaa pan simbapɔlɔ ni saraga, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu, mbe yiri wi ni wa wi simbaŋgbelege ki ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, mboo kajɔɔgɔ ki gbegele. Ma yaa simbapɔlɔ wi sɔnŋgɔ ki naga warifuwe pyɔ yɔn na, mbe yala
cɛnsaga paraga go ki warifuwe pyɔ nuŋgba nuguwɔ pi ni. Simbapɔlɔ wi yaa pye saraga mbe kajɔɔgɔ ki gbegele\FTNT{†}{{\FR 5:15 }{\FR{5.15:
}}{\FT{Kìla pye yaayogo ŋga kala jɔgɔfɔ wi ma pan, saraga wɔfɔ wi maga sɔnŋgɔ ki naga jaŋgo pege jɛn na kaa pye kì gbɔn mbe ya mbe saraga ki wɔ. Ɛɛn fɔ, penjara ma pe ma sara.}}}.

\VS{16}Lerefɔ wì kapege ki pye yaara nda wogo na ma jɔgɔ cɛnsaga paraga go ki na, wi daga mberi sara, mbe nuru mbe sara ŋa wì kan wi walisaga kaŋgurugo wogo taga wa wi na, mberi kan saraga wɔfɔ wi yeri. Simbapɔlɔ ŋa wi yaa wɔ mbe kajɔɔgɔ ki gbegele, saraga wɔfɔ wi yaa wi wɔ saraga, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye lerefɔ wi kan. Pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.


\par }{\PP \VS{17}«Na lere wa ka kapege pye mbe kala na li woro pyewolo la pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele la wogo na, ali na wi sigi jɛn, ki kapege ki yaa pye wi go na.

\VS{18}Wi yaa pan simbapɔlɔ ni, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu saraga wɔfɔ wi kan, mbe yiri wi ni wa wi simbaŋgbelege ki ni. Ma yaa wi sɔnŋgɔ ki naga paa ŋa pe ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele wi wogo ki yɛn, mboo kajɔɔgɔ ki gbegele. Saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye lerefɔ ŋa wì kapege ki pye wi sigi siligi, wii sigi jɛn wi kan. Pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.

\VS{19}Ki yɛn saraga ŋga ki ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele, katugu ki lerefɔ wìla kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.»


\par }{\PP \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:


\par }{\PP \VS{21}«Na lere wa ka kapege pye mbe kambasinŋge ka pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, na wiga finlɛ wi lewee yɛnlɛ wa kan yaraga ŋga pè kan wi yeri wì tɛgɛ ka wogo na, nakoma ŋga wì jin nakoma ma yu ka wogo na, nakoma ŋga wì shɔ wi yeri fanŋga na ka wogo na,

\VS{22}nakoma na wiga yaraga ŋga kì puŋgo ka yan mbe si finlɛ ki wogo na, nakoma mbe wugu mbe yagbolo li tɔn kapege ŋga fuun lere mbe ya pye ka wogo na,

\VS{23}kona ki fɔ wì kapege pye ma pye jɔgɔfɔ. Yaraga ŋga wì yu, nakoma ŋga wì shɔ fanŋga na, nakoma yaraga ŋga pè kan wi yeri wì tɛgɛ, nakoma ŋga kì puŋgo a wì yan, wi daga mbege sɔngɔrɔ yaragafɔ wi na.

\VS{24}Yaraga ŋga fuun wì yagbolo wuguro ti wugu ki kala na, wi yaa ki yaraga ki ni fuun ki yɔngɔ kan, mbe yaraga ki walisaga kaŋgurugo wogo taga wa ki na yaragafɔ wi kan, pilige ŋga ni wiga kaga jɛn mbe yo wi yɛn jɔgɔfɔ we.

\VS{25}Wi yaa pan simbapɔlɔ ni, ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu saraga wɔfɔ wi kan, mbe yiri wi ni wa wi simbaŋgbelege ki ni, mboo wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mboo kajɔɔgɔ ki gbegele. Ma yaa wi sɔnŋgɔ ki naga paa ŋa pe ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele wi wogo ki yɛn.

\VS{26}Saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Kapege ŋga wì pye, ki yɛn yɛgɛ o yɛgɛ, ki yaa kala yaga wi na.»




\par }\Chap{6}{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  saraga wɔfɛnnɛ pe kan:
\par }
{\SHB Saara sogoworo ti wɔmɔ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Arɔn naa wi pinambiile pe kan fɔ:

\par }{\PP «Ŋgasele na li yaa tɛgɛ
saraga sogowogo\FTNT{†}{{\FR 6:2 }{\FR{6.2:
}}{\FT{Saraga sogowogo ŋga ki sɛnrɛ tì yo, ko ki yɛn saraga ŋga ki yaa la woo pilige pyew, ki pinliwɛ naa ki yɔnlɔkɔgɔ, Izirayɛli woolo pe kan.}}} ki wogo na li na:

\par }{\PP «Saraga sogowogo ki daga mbe koro wa
saraga wɔsaga ki na yembinɛ li ni fuun li ni mbe sa gbɔn ki goto pinliwɛ ni. Kasɔn ki daga mbe koro la yiin wa saraga wɔsaga ki na.

\VS{3}Ki goto pinliwɛ ni,
saraga wɔfɔ wi yaa wi derigbɔgɔ ŋga pè ti
lɛn jese ni ki le, naa wi kurusi wenɛ na pè ti lɛn jese ni li ni. Saraga sogowogo ŋga kì sogo wa saraga wɔsaga ki na, wi yaa ki cɔnrɔ ti wɔ mberi wo le saraga wɔsaga ki tanla.

\VS{4}Ko puŋgo na, wi yaa ko yaripɔrɔ\FTNT{†}{{\FR 6:4 }{\FR{6.4:
}}{\FT{Yaripɔrɔ nda saraga wɔfɛnnɛ pàa pye na nii na saraga wɔmɔ tunŋgo ki piin, paa daga lari nii wa Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go ko ni cɛ .}}} to wɔ wi yɛɛ na, mbe ta yɛgɛ le, mbe cɔnrɔ ti lɛ mbe kari wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, sari wo wa laga ŋga ki yɛn
fyɔngɔ fu ka ni.

\VS{5}Kasɔn ŋga wa saraga wɔsaga ki na, ki daga mbe koro la yiin, kiga ka figi. Pinliwɛ pyew, saraga wɔfɔ wi yaa kanŋgirɛ le wa kasɔn ki ni mbe saraga sogowogo ki taga wa ti na, ko puŋgo na mbe si
nayinmɛ saara ti yanlaga ki sogo wa ki na.

\VS{6}Kasɔn ki daga mbe koro la yiin wa saraga wɔsaga ki na suyi, kiga ka figi.


\par }{\SHB Muwɛ saara ti wɔmɔ kala
\par }
{\PP \VS{7}«Ŋgasele na li yaa tɛgɛ muwɛ saara ti wogo na li na:

\par }{\PP «Arɔn wi pinambiile poro pe yaa lari woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ wa saraga wɔsaga ki yɛgɛ na.

\VS{8}Saraga wɔfɛnnɛ pe ni, nuŋgba yaa saraga muwɛ tiyɔɔn pa ko kɛɛ yɛnlɛ nuŋgba, naa sinmɛ ni konaa
wusuna nuwɔ taan ŋa wi ma taga yarikanga ki na wi ni fuun wi ni, to yɛn nandowo woro wa saraga ki ni. Wi yaa ti sogo wa saraga wɔsaga ki na, ko ŋga ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla we.

\VS{9}Arɔn naa wi pinambiile pe ni, muwɛ sanmba mba pì koro pe yaa pi pye pe yaakara. Pe yaa ki yaakara ti ka
leve fu wa laga ŋga ki yɛn
kpoyi Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na ka ni, wa
filisaga paraga go loŋgo ki ni.

\VS{10}Paga ka leve pinlɛ pi ni mboo fɔ. Ki yɛn tasaga ŋga mi Yɛnŋɛlɛ mì kan pe yeri ma yiri wa saara nda pe ma wɔ na yeri ma sogo ti ni. Ki yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew na kan paa kapere ti kala yagawa jasaraga konaa kajɔɔgɔ gbegewe saraga ki yɛn.

\VS{11}Arɔn pinambiile mbele pe yɛn nambala poro pe yaa la to kaa. Ki woro ti yaa pye pe woro sanga pyew, poro naa pe setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni, mbe yiri wa saara nda ti ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan ti ni. Lere wa yɛgɛ ka jiri ti na, wi yaa pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na\FTNT{†}{{\FR 6:11 }{\FR{6.11:
}}{\FT{Mbe wɔ saraga wɔfɛnnɛ poro ni, yaraga ka sila daga mbe jiri yaraga ŋga kì tɛgɛ ki yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ka na. Yaraga ŋga fuun ka jiri yaara nda ti tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ka na, ki ma daga mbe ku; katugu ki ma kanŋga ma pye kpoyi.}}}.»


\par }{\PP \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:


\par }{\PP \VS{13}«Pilige ŋga ni paga
sinmɛ kpoyi wo Arɔn naa wi pinambiile pe na mbe pe wɔ, saraga ŋga pe yaa wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri ki ŋga: Pilige pyew, muwɛ tiyɔɔn culo taanri. Pe yaa culo nuŋgba naa kɔngɔ wɔ pinliwɛ ni, mbe culo nuŋgba naa kɔngɔ sanmba pi wɔ yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{14}Pe yaa sinmɛ pinlɛ pi ni mboo gbɔn, mbe suu kala tugurɔn sikalaga ni. Ma yaa ki wɔn wi kɔɔnlɔ kporokporo mbe pan mboo wɔ saraga, ŋga ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{15}«Arɔn pinambiile pe ni, ŋa pe yaa ka sinmɛ kpoyi wo wi na mboo wɔ, mboo tɛgɛ saraga wɔfɔ wa Arɔn wi yɔnlɔ, wi yaa ki saraga nuŋgba ki wɔ fun. Ki muwɛ saraga ki yaa pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li wogo fɔ sanga pyew. Ki ni fuun ki yaa sogo mbe kɔ li kan.

\VS{16}Muwɛ saraga ŋga fuun saraga wɔfɔ wi yaa wɔ, ki daga mbe sogo pew Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, paga ka ka ka.»


\par }{\SHB Kapere ti kala yagawa jasaraga \newline  ki wɔmɔ kala
\par }
{\PP \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{18}wigi yo Arɔn naa wi pinambiile pe kan fɔ:

\par }{\PP «Ŋgasele na li yaa tɛgɛ kapere ti kala yagawa jasaraga wogo ki na li na:

\par }{\PP «Yaayogo ŋga ki yaa wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, ki yaa kɔnli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, wa laga ŋga yaayoro nda pe maa woo saara sogoworo pe maa ti kɔnlɔgi we. Ki yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{19}Saraga wɔfɔ ŋa wi yaa kapere ti kala yagawa jasaraga ki wɔ, wo wi yaa ki ka wa laga ŋga ki yɛn kpoyi ka ni, wa filisaga paraga go loŋgo ki ni.

\VS{20}Lere o lere ka jiri ki saraga kara ti na, wi yaa pye kpoyi. Na ki kasanwa pa ka janri mbe wo yaripɔgɔ na, pì janri ma wo laga ŋga na, pe yaa ki jogo
laga kpoyi ka ni.

\VS{21}Na paga saraga kara ti sɔgɔ cɔgɔ ŋga ni, ki cɔgɔ ki daga mbe yaari ti sɔgɔŋgɔlɔ. Na paga ti sɔgɔ tuguyɛnrɛ cɔgɔ ni, pege jogo jɛŋgɛ, pege sunlu tɔnmɔ ni.

\VS{22}Saraga wɔfɔ wi go woolo mbele fuun pe yɛn nambala, poro pe yaa ki kara ti ka. Ti yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, kapere ti kala yagawa jasaraga ŋga pe ma ye ki kasanwa pa ni wa filisaga paraga go ki ni, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wa
cɛnsaga paraga go ki ni, ki kara ta si daga mbe ka. Ti yaa sogo wa kasɔn ki ni.




\par }\Chap{7}{\SH Saraga ŋga ki ma wɔ \newline  mbe kajɔɔgɔ gbegele
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Saraga ŋga ki ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele ki ŋgasele li na:

\par }{\PP «Ki yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{2}Yaayogo ŋga ki yaa wɔ kajɔɔgɔ gbegele saraga, yaayoro nda pe maa woo
saara sogoworo pe maa ti kɔnlɔgi laga ŋga na, pa pe yaa ki kɔnli wa. Ko puŋgo na, pe yaa ki kasanwa pi yanragi yanragi
saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{3}Pe yaa yanlaga ki ni fuun ki wɔ saraga, naa ki naga ki ni, naa yanlaga ŋga ki ma lara ti tɔn ki ni,

\VS{4}naa ki jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, ko ŋga ki ma pye ma mara sɛnnɛ li na we, naa yiripɔlɔ wi ni, pe yaa wi pinlɛ mboo laga jinŋgele shyɛn ke ni.

\VS{5}Saraga wɔfɔ wi yaa ti ni fuun ti sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ki yɛn kajɔɔgɔ gbegewe saraga ŋga pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{6}Saraga wɔfɛnnɛ pe piile mbele pe yɛn nambala pe mbe ya mbege kara ta ka. Ɛɛn fɔ, pe yaa ti ka
laga kpoyi ka ni. Ti yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{7}Ŋgasele nuŋgba lo lì tɛgɛ kapere kala yagawa jasaraga konaa kajɔɔgɔ gbegewe saraga ti wogo ki na. Saraga wɔfɔ ŋa wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye, yaayogo ki kara ti yaa pye wo woro.


\par }{\PP \VS{8}«Na saraga wɔfɔ wa ka saraga sogowogo wɔ lere wa kan, yaayogo ŋga pè wɔ saraga ki sɛlɛgɛ ki yaa pye ki saraga wɔfɔ wi wogo.

\VS{9}Saraga wɔfɔ wa ka lere wa muwɛ saraga wɔ, na paga ki fɔ yira ni wi o, nakoma paga ki kala wɔn taala ni o, nakoma tugurɔn sikalaga ni o, ki yaa pye saraga wɔfɔ wi wogo.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, muwɛ saara nda fuun pè sinmɛ pinlɛ ti ni mari gbɔn nakoma ti yɛn sinmɛ fu, to yaa pye
Arɔn piile mbele pe yɛn nambala pe ni fuun pe woro, wa se wɔ wa ni.


\par }{\SH Ŋgasele na lì tɛgɛ nayinmɛ saara \newline  ti wogo na
\par }
{\PP \VS{11}«Nayinmɛ saara nda pe yaa la woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ŋgasele na lì tɛgɛ ti wogo ki na li na:


\par }{\PP \VS{12}«Na lere wa kaa nayinmɛ saraga woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbeli shari, wi yaa pan
leve fu gato ni, ŋa pè gbɔn sinmɛ ni mboo taga wa nayinmɛ saraga ki na, naa leve fu wɔn ni, ŋa pè sinmɛ yanragi yanragi wi na, naa gato ni, ŋa pè muwɛ tiyɔɔn tɛgɛ maa gbɔn, ma sinmɛ pinlɛ pi ni.

\VS{13}Wi yaa buru ŋa leve yɛn wi ni wa taga wa wi nayinmɛ saraga ki na, ko ŋga wìla woo mbeli shari we.

\VS{14}Pe yaa buru nuŋgba nuŋgba lagala ki saara ti ni fuun nuŋgba nuŋgba ti na, mberi wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ki woro ti yaa pye saraga wɔfɔ ŋa wì nayinmɛ saraga yaayogo ki kasanwa pi yanragi yanragi wi woro.

\VS{15}Na wiga nayinmɛ saraga ki wɔ pilige ŋga ni mbeli shari, pe yaayogo ki kara ti ka ki pilige nuŋgba ki ni, paga ka ta yaga ti wɔnlɔ ti yiri.


\par }{\PP \VS{16}«Na ki fɔ wi saraga kiga pye saraga ŋga pe ma wɔ mbe
yɔn fɔlɔ tɔn, nakoma nayinmɛ yarikanga, pe yaa yaayogo ki kara ta ka pilige ŋga pè saraga ki wɔ ki ni, ti sannda ti yaa koro ki goto.

\VS{17}Na saraga kara ta ka koro sa gbɔn pilige taanri wogo ki na, peri sogo.

\VS{18}Ɛɛn fɔ, na paga ki nayinmɛ saraga kara ta ka pilige taanri wogo ki na, ŋa wì saraga ki wɔ wi saraga ki se yigi, ki se si jate saraga; katugu ki kara ti yaa kanŋga fyɔngɔ yaraga. Lere ŋa ka ta ka, ki yaa pye kapege wi go na.

\VS{19}Na kara tiga jiri yaraga ŋga ki yɛn
fyɔngɔ ni ka na, yaga ka ki kara ti ka, yeri sogo.

\par }{\PP «Lere ŋa fuun wi yɛn kpoyi, wo wi mbe ya mbege nayinmɛ saraga ŋga pè wɔ ki kara ta ka.

\VS{20}Nayinmɛ saraga kara nda ti yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woro, na lere wa ka ta ka mbege ta wi yɛn fyɔngɔ ni, wi daga poo purɔ poo wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{21}Na lere wa ka jiri yaraga ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ka na, nakoma lere ŋa wi yɛn fyɔngɔ ni wa na, nakoma yaayogo ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ka na, mbe si nayinmɛ saraga kara ta ka, to nda pe wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, wi daga poo purɔ poo wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.»


\par }{\PP \VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{23}wigi yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Yaga ka nɛgɛ yanlaga, nakoma sumbyɔ yanlaga nakoma sugbɔ yanlaga ka.

\VS{24}Yaayogo ŋga ka ku ki yɛ nakoma yaayogo ŋga cɛngɛ gbo, yaga ka ki yanlaga ka ka; ɛɛn fɔ, ye mbe ya kala la yɛgɛ pye ki ni\FTNT{†}{{\FR 7:24 }{\FR{7.24:
}}{\FT{Kìla pye, yaayogo ŋga ka ku ki yɛ, nakoma cɛngɛ ka ŋga gbo, pe maga yanlaga ki wɔ naga faa tunŋgo pyeyaara naa yaara nda pè gbegele sɛɛrɛ ni ti na jaŋgo ti koro jɛndɛ.}}}.

\VS{25}Yaayogo ŋga pe ma wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe sogo kasɔn ni, na lere ŋa ka ki yanlaga ka ka, wi daga poo purɔ poo wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{26}Yaga sa cɛn laga o laga, ye se ka kasanwa ka, sannjɛlɛ kasanwa nakoma yaayogo kasanwa.

\VS{27}Lere o lere ka kasanwa ka, pi yɛn yiŋgi kasanwa o, wi daga poo purɔ poo wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.»


\par }{\PP \VS{28}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{29}wigi yo Izirayɛli woolo pe kan naa fɔ:

\par }{\PP «Na lere wa ka nayinmɛ saraga wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, wi daga mbeli tasaga wɔ wa wi nayinmɛ saraga ki ni mbege kan li yeri.

\VS{30}Wo jate wi yaa pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li tasaga ki ni wi yɛ, ko ŋga ki yaa sogo we. To ti yɛn yanlaga konaa yaayogo ki ndige ye. Wi yaa ndige ki lɛ mbege yirige mbege kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{31}Saraga wɔfɔ wi yaa yanlaga ki sogo wa saraga wɔsaga ki na. Ndige ko na, ko yaa pye Arɔn naa wi pinambiile pe wogo.

\VS{32}Ye yaa la ye nayinmɛ saara yaayoro ti kalige jegele ke kaan saraga wɔfɔ wi yeri paa yarikanga yɛn.

\VS{33}Arɔn wi pinambiile pe ni, ŋa wi yaa nayinmɛ saraga yaayogo ki kasanwa naa ki yanlaga ti wɔ wa saraga wɔsaga ki na, yaayogo ki kalige jele lo li yaa pye wi tasaga.

\VS{34}Ndige ŋga pe ma yirige ma kan saraga ko naa jele li ni, mì mari shɔ Izirayɛli woolo pe yeri mbe yiri wa pe nayinmɛ saara ti ni, mberi kan saraga wɔfɔ Arɔn wo naa wi pinambiile pe yeri. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu yoro Izirayɛli woolo ye kan.»


\par }{\PP \VS{35}Ki woro ti yɛn Arɔn naa wi pinambiile pe tasaga mbe yiri wa saara nda pe ma wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mberi sogo ti ni, mbege lɛ pilige ŋga ni paga
sinmɛ kpoyi wo pe na mbe pe wɔ paa saraga wɔmɔ tunŋgo ki piin li kan we.

\VS{36}Ki woro nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Izirayɛli woolo paa kaan saraga wɔfɛnnɛ pe yeri, pilige ŋga ni paga sinmɛ kpoyi wo pe na mbe pe wɔ we. Ki ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu pe setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri pe kan.


\par }{\PP \VS{37}Ki ŋgasegele ŋgele yɛɛn koro kè tɛgɛ saraga sogowogo ki na, naa muwɛ saraga wogo ki na, naa kapere kala yagawa jasaraga wogo ki na, naa kajɔɔgɔ gbegewe saraga wogo ki na, naa mbe lere wɔ mboo tɛgɛ tunŋgo na konaa nayinmɛ saraga wogo ki na.

\VS{38}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki tunŋgo ki kan Moyisi wi yeri wa
Sinayi yanwiga ki na, pilige ŋga ni làa ki konɔ kan Izirayɛli woolo pe yeri ma yo paa paan pe yarikanra ti ni li kan wa Sinayi
gbinri wi ni.




\par }{\MS SARAGA WƆFƐNNƐ KOŊGBANMBALA PE TƐGƐWƐ

\par }\Chap{8}{\MR 8–10

\par }{\SH Arɔn naa wi pinambiile pe wɔmɔ \newline  mbe pe tɛgɛ saraga \newline  wɔgɔtunŋgo ki na
\par }
{\R (Ɛki 29.1-37)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Arɔn naa wi pinambiile pe yeri wa
filisaga paraga go ki yɔn na. Yaripɔrɔ nda tì tɛgɛ ti yɛ mbaa
saraga wɔgɔtunŋgo piin, ma ti pe pan ti ni, naa
sinmɛ kpoyi pi ni, naa napɔlɔ wi ni, ŋa pe yaa wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, naa simbapɛnɛ shyɛn pe ni konaa
leve fu buru wi yɛn kanjapige ŋga ni ki ni.

\VS{3}Ma
Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe yeri ma pe gbogolo wa filisaga paraga go ki yɔn na.»


\par }{\PP \VS{4}A Moyisi wì si ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo wi kan ki pye, ma Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe yeri ma pe gbogolo wa filisaga paraga go ki yɔn na.

\VS{5}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan, a wì siri yo Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe kan.

\VS{6}Ko puŋgo na, a Moyisi wi si ti a Arɔn naa wi pinambiile pè pan, a wì si pe pye a pè woli. 
\VS{7}A wì si bundu wi le Arɔn wi kan, ma kurusijara ŋa wi yɛn wi na wi pɔ wi kan, ma deritɔnlɔgɔ ki le wi kan konaa ma
efɔdi wi le wi kan maa taga wa, mɛɛ kurusijara ŋa wi ma pye efɔdi wi na wi pɔ wa puŋgo na.

\VS{8}A wì si yaripɔgɔ ŋga pe ma le ma wa kotogo na ki le wi kan, mɛɛ yaara nda pe yinri Urimu naa Tumimu\XREF{†}{{\XO 8:8 }{\XO{8.8:
}}{\XT{Ɛki 28.30}}} ti le wa ki ni.

\VS{9}A wì si gbɔgɔwɔ njala li kan wi kan, ma tɛ paparapa wi pɔ wa gbɔgɔwɔ njala li yɛgɛ, wo wi yɛn jara ŋa wi yɛn
kpoyi, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan.


\par }{\PP \VS{10}A Moyisi wì si sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege wɔ pi lɛ ma pa yanragi yanragi
cɛnsaga paraga go konaa ki nawa yaara ti ni fuun ti na, maga tɛgɛ ki yɛ Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{11}A wì si pa yanragi yanragi
saraga wɔsaga ki na yanragisaga kɔlɔshyɛn, naa ki tunŋgo pyeyaara ti ni fuun ti na, naa jogoyaraga konaa ki tatɛgɛ ki na mari tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{12}A wì si sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege wɔ pa wo wa Arɔn wi go ki na fun, maa pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{13}Ko puŋgo na, a wì si Arɔn wi pinambiile pe pye a pè fulo wa wi tanla, mɛɛ pe bunduye pe lele pe kan, kurusijaraye mbele pe yɛn pe na ma pe pɔpɔ pe kan, mɛɛ pe njagala ke kankan pe kan paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{14}Napɔlɔ ŋa pe yaa wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja, a wì si ti a pè pan wi ni wa wi tanla. A Arɔn naa wi pinambiile pè si pe kɛyɛn yi tagataga wa napɔlɔ wi go ki na.

\VS{15}A Moyisi wì si napɔlɔ wi kɔnli mɛɛ wi kasanwa pa lɛ maa fafa wa saraga wɔsaga ki yɛnŋgɛlɛ ke na wi yombɛlɛ nuŋgba ni, maga pye kpoyi. Ko puŋgo na, a wì si kasanwa sanmba pi wo wa saraga wɔsaga ki tatɛgɛ ki na. Pa wìla saraga wɔsaga ki le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ yɛɛn, jaŋgo paa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki piin wa ki na.

\VS{16}A Moyisi wì si yanlaga ŋga fuun ki yɛn ma napɔlɔ wi lara ti tɔn ki laga, naa yiripɔlɔ wi ni, naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, mari sogo wa saraga wɔsaga ki na.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, napɔlɔ wi kara sannda nda tìla koro: wi sɛlɛgɛ, naa wi kara konaa wi fire ti ni, wìla saa ti sogo wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{18}Ko puŋgo na, a wì si ti, a pè pan simbapɔlɔ ŋa pe yaa pye
saraga sogowoo wi ni. A Arɔn naa wi pinambiile pè si pe kɛyɛn yi tagataga wa simbapɔlɔ wi go ki na.

\VS{19}A Moyisi wì si simbapɔlɔ wi kɔnli, mɛɛ wi kasanwa pi yanragi saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{20}A wì si simbapɔlɔ wi kɔɔnlɔ kaliye kaliye, mɛɛ wi go, naa kara nda tì kɔɔnlɔ konaa wi yanlaga ki ni ti sogo.

\VS{21}A wì si simbapɔlɔ wi lara naa wi saanra ti jogo, mɛɛ ti sogo ma pinlɛ wi kara sannda ti ni wa saraga wɔsaga ki na. Ki yɛn saraga sogowogo, ŋga pe ma sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{22}Ko puŋgo na, a wì si ti a pè pan simbapɔlɔ shyɛn woo wi ni, ŋa pe yaa wɔ saraga mbe
saraga wɔfɛnnɛ pe tɛgɛ tunŋgo ki na. A Arɔn naa wi pinambiile pè si pe kɛyɛn yi tagataga wa wi go ki na.

\VS{23}A Moyisi wì si simbapɔlɔ wi kɔnli mɛɛ wi kasanwa pa lɛ maa fa wa Arɔn wi kalige nuŋgbolo li na, wa laga ŋga pe ma nuŋgbolo li furu, ma pa fa wa wi kalige kɛɛ yombɛgbɔgɔ ki na, konaa wi kalige tɔlɔgɔ yombɛgbɔgɔ ki na\FTNT{†}{{\FR 8:23 }{\FR{8.23:
}}{\FT{Ye wele wa
}}{\XT{Ɛki 29.20}}{\FT{laga ki ni konaa ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi ni wa ki sɛwɛ pyɔ wi nɔgɔna.}}}.

\VS{24}A Moyisi wì si ti a Arɔn wi pinambiile pè fulo wi tanla, a wì si kasanwa pa fafa pe kalige nuŋgbogolo ke na, wa laga ŋga pe ma nuŋgbolo li furu, ma pa fafa wa pe kalige kɛyɛn yombɛgbɔrɔ ti na konaa pe kalige tɔɔrɔ yombɛgbɔrɔ ti na; kona, a wì si kasanwa sanmba pi yanragi yanragi wa saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{25}A Moyisi wì si simbapɔlɔ wi yanlaga ki lɛ, naa wi naga ki ni, naa yanlaga ŋga fuun ki ma lara ti tɔn ki ni, naa yiripɔlɔ wi ni, naa jinŋgele shyɛn koro naa ke yanlaga ki ni, konaa kalige jele li ni.

\VS{26}Leve fu buru wi yɛn kanjapige ŋga ni ma tɛgɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, a wì si leve fu gato pyɔ nuŋgba wɔ wa ki ni, naa gato ŋa pè wa sinmɛ ni wi pyɔ nuŋgba ni, konaa wɔn pyɔ nuŋgba ni, mɛɛ ti taga wa yanlaga konaa kalige jele li na.

\VS{27}A wì si ti ni fuun ti le Arɔn naa wi pinambiile pe kɛɛ, mɛɛ pe pye ma yo peri yirige peri kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{28}Ko puŋgo na, a Moyisi wì siri shɔ pe kɛɛ mari sogo wa saraga wɔsaga ki na, wa saara sogoworo ti go na. Ki yɛn saraga ŋga pe ma wɔ mbe lere tɛgɛ tunŋgo na, pe maga sogo, ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{29}A Moyisi wì si simbapɔlɔ wi ndige ki lɛ maga yirige maga kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ki ndige kìla pye Moyisi wo tasaga ma yiri wa saraga wɔfɛnnɛ pe tɛgɛwɛ simbapɔlɔ wi ni, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.


\par }{\PP \VS{30}Ko puŋgo na, a Moyisi wì si sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege wɔ pa lɛ, konaa kasanwa mba wa saraga wɔsaga ki na pa ni, maa yanragi yanragi Arɔn wo naa wi yaripɔrɔ ti na, ma pa yanragi yanragi wi pinambiile poro naa pe yaripɔrɔ ti na. Kì pye ma, pa wìla Arɔn naa wi yaripɔrɔ konaa wi pinambiile poro naa pe yaripɔrɔ ti ni pe pye kpoyi yɛɛn Yɛnŋɛlɛ kan.


\par }{\PP \VS{31}A Moyisi wì sigi yo Arɔn wo naa wi pinambiile pe kan fɔ: «Ye simbapɔlɔ shyɛn woo wi kara ti sɔgɔ wa filisaga paraga go ki yɔn na. Ye kara ti ka wa ki laga ki na, mbe pinlɛ pè ye tɛgɛ tunŋgo ki na buru ŋa ni wi ni, wo ŋa wi yɛn wa kanjapige ki ni, paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo ye kan we.

\VS{32}Kara to naa buru wi ni, yaga ka, nda ka koro, yeri sogo.

\VS{33}Ye yaa koro wa filisaga paraga go ki yɔn na fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn, ki piliye yan pe yaa ye tɛgɛ tunŋgo ki na fɔ yi yɔn ki sa tin; katugu pe yaa ye tɛgɛ ye tunŋgo ki na piliye kɔlɔshyɛn ni.

\VS{34}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ki pye paa yɛgɛ ŋga na wège pye nala we, jaŋgo ye kapere ti kala mbe yaga ye na.

\VS{35}Ye koro wa filisaga paraga go ki yɔn na, yɔnlɔ naa yembinɛ, fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn, jaŋgo Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sɛnrɛ nda yo, yeri yɔn fili, nakoma ye yaa ku. Tunŋgo ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo na kan koyi yɛɛn».


\par }{\PP \VS{36}Ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ma yo wìgi yo Arɔn naa wi pinambiile pe kan, a pè si tanga ma yala ki ni.




\par }\Chap{9}{\SH Saara koŋgbannda \newline  nda Arɔn naa wi pinambiile \newline  pàa wɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige kɔlɔtaanri wogo\FTNT{†}{{\FR 9:1 }{\FR{9.1:
}}{\FT{Piliye kɔlɔshyɛn koŋgbanya yo naa pilige kɔlɔtaanri wogo ŋga ki sɛnrɛ tì yo, yi ni fuun yi yɛn na para kala nuŋgba lo na. Pilige kɔlɔtaanri wogo ki na ko Arɔn naa wi pinambiile pàa tunŋgo ki lɛ naga piin.}}} ki na, a Moyisi wì si
Arɔn naa wi pinambiile pe yeri, naa
Izirayɛlilelɛɛlɛ pe ni;

\VS{2}mɛɛ Arɔn wi pye fɔ:

\par }{\PP «Napɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba ja maa pye kapere ti kala yagawa jasaraga, konaa simbapɔlɔ nuŋgba ni, ma wo pye
saraga sogowogo. Pe ni fuun shyɛn pe pye jɛrɛgisaga fu. Ma pe wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{3}Ko puŋgo na, maga yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ pe pan sikapɔlɔ nuŋgba ni mboo wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja, naa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba konaa napɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba, mbele pè ta yɛlɛ nuŋgba nuŋgba, ma pye jɛrɛgisaga fu; poro yaa pye saraga sogowogo.

\VS{4}Pe pan napɔlɔ nuŋgba naa simbapɔlɔ nuŋgba ni, mbe pe wɔ
nayinmɛ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Pe muwɛ saraga taga pe na, mba pè sinmɛ pinlɛ pi ni; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li yɛɛ naga ye na nala.»


\par }{\PP \VS{5}Yaara nda fuun Moyisi wìla naga, a pè si pan ti ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na. A Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pè si pan ma yere le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{6}A Moyisi wì sho fɔ: «Ye wele, ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ye pye, yege pye, pa li gbɔgɔwɔ yanwa pi yaa pi yɛɛ naga ye na.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a Moyisi wì si Arɔn wi pye fɔ: «Fulo wa
saraga wɔsaga ki tanla, mɔɔ kapere ti kala yagawa jasaraga ki wɔ, naa saraga sogowogo ki ni. Ma kapere ti kala yagawa ja kapyege pye ma yɛɛ kan konaa maga pye leele pe kan. Ko puŋgo na, mɛɛ leele pe saara ti wɔ pe kan, ma kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye pe kan fun, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo we\XREF{†}{{\XO 9:7 }{\XO{9.7:
}}{\XT{Ebu 7.27}}}.»


\par }{\PP \VS{8}A Arɔn wì si fulo wa saraga wɔsaga ki tanla mɛɛ napɔlɔ yirifɔnŋɔ ŋa wi yaa wɔ mboo yɛɛra kapere ti kala yagawa ja wi kɔnli.

\VS{9}A wi pinambiile pè si yaayogo ki kasanwa pi kan wi yeri. A wì suu yombɛlɛ li le wa pi ni maa fafa saraga wɔsaga ki yɛnŋgɛlɛ ke na, mɛɛ sanmba pi wo wa saraga wɔsaga ki nɔgɔna tatɛgɛ ki na.

\VS{10}A wì si yaayogo ki yanlaga, naa ki jinŋgele shyɛn koro naa ki yiripɔlɔ wi ni ti sogo wa saraga wɔsaga ki na, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan we.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, yaayogo ki kara naa ki sɛlɛgɛ ko na, wìla saa to sogo wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na.


\par }{\PP \VS{12}A Arɔn wì si simbapɔlɔ ŋa pè pye saraga sogowogo wi kɔnli. A wi pinambiile pè si yaayogo ki kasanwa pi kan wi yeri, a wì suu yanragi yanragi saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na.

\VS{13}Yaayogo ŋga kì wɔ saraga sogowogo, a pè sigi go naa ki kara nda pè kɔɔnlɔ kaliye kaliye ti kan wi yeri; a wì siri sogo wa saraga wɔsaga ki na.

\VS{14}A wì si lara to naa saanra ti jogo, mari sogo wa saraga wɔsaga ki na, wa saraga sogowogo sanŋga ki go na.


\par }{\PP \VS{15}Ko puŋgo na, a Arɔn wì si leele pe saara ti wɔ. Sikapɔlɔ ŋa wi yaa wɔ saraga mbe leele pe kapere ti kala yagawa ja, a wì suu kɔnli maa wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja, paa yɛgɛ ŋga na wìla napige saraga ki wɔ we.

\VS{16}A wì si saraga sogowogo ki wɔ ma yala ki kakɔnndɛgɛlɛ li ni.

\VS{17}Kona, a wì si muwɛ saraga ki wɔ, mɛɛ pa ko kɛɛ yɛnlɛ nuŋgba maa sogo wa saraga wɔsaga ki na, ma taga pinliwɛ pyew saraga sogowogo ki na.

\VS{18}Napɔlɔ wo naa simbapɔlɔ ŋa leele pàa pan mbe wɔ nayinmɛ saraga, a wì si pe kɔnlɔgi. A wi pinambiile pè si yaayoro ti kasanwa pi kan wi yeri. A wì suu yanragi yanragi saraga wɔsaga ki kanŋgara ti ni fuun ti na\XREF{†}{{\XO 9:18 }{\XO{9.18:
}}{\XT{Levi 3.1-11}}}.

\VS{19}A pè si napɔlɔ wi yanlaga ki kan Arɔn wi yeri naa simbapɔlɔ wi wogo ki ni, naa wi naga ki ni, naa yanlaga ŋga ki ma lara ti tɔn ki ni, naa jinŋgele shyɛn ke ni konaa yiripɔlɔ wi ni.

\VS{20}A pè si yanlaga ki taga wa yaayoro shyɛn ti ndire ti na; a Arɔn wì si yanlaga ki sogo wa saraga wɔsaga ki na.

\VS{21}Kona, a Arɔn wì si ndire to naa kalige jele li ni ti yirige mari kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, paa yɛgɛ ŋga na Moyisi wìla ki yo we.


\par }{\PP \VS{22}Naa Arɔn wìla kaa kapere kala yagawa jasaara ti wɔ ma kɔ, naa saara sogoworo ti ni, konaa nayinmɛ saara ti ni, a wì suu kɛyɛn yi yirige\FTNT{†}{{\FR 9:22 }{\FR{9.22:
}}{\FT{Mbe kɛyɛn yi yirige wa naayeri kìla pye kapyege ŋga pàa pye na piin mbe yɛnri Yɛnŋɛlɛ yeri nakoma mbe wugu. Laga ki laga ŋga ki ni, Arɔn wìla wi kɛyɛn yi yirige mbe duwaw pye.}}} ma wa leele pe yeri mɛɛ duwaw pye pe kan\XREF{†}{{\XO 9:22 }{\XO{9.22:
}}{\XT{Nɔmbu 6.22-26}}}. Kona, a wì si tigi ma yiri wa saraga wɔsaga ki tanla.


\par }{\PP \VS{23}A Moyisi naa Arɔn pè si ye wa filisaga paraga go ki ni. Naa pàa kaa yiri, a pè si duwaw pye leele pe kan. Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ yanwa pì si pi yɛɛ naga leele pe ni fuun pe na.

\VS{24}A kasɔn kà si yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mɛɛ saa saara sogoworo to naa yanlaga ki sogo wa saraga wɔsaga ki na. Leele pe ni fuun pàa ki yan nɛɛ jɔrɔgi nayinmɛ ni, mɛɛ to ma pe yɛrɛ ti jiile wa tara mbe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.




\par }\Chap{10}{\SH Arɔn wi pinambiile shyɛn la sogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a
Arɔn pinambiile shyɛn Nadabu naa Abiyu pè si pe naŋganra leyaara ti lɛ ma kasɔn naŋganra le wa, mɛɛ
wusuna nuwɔ taan wo ti na. A pè si pan ki kasɔn ki ni yarikanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, ŋga li sila ki konɔ kan; pe sila pan ki ni mbe yala ŋga làa yo pe kan ki ni.

\VS{2}Kona, a kasɔn kà si yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ ma pe sogo ma pe gbo le li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{3}A Moyisi wì si Arɔn wi pye fɔ: «Ko Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo ye kan maga filige ma yo fɔ:

\par }{\Q Leele mbele pe maa fulo na tanla, mi yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na, mila jaa paa ki gbogo.

\par }{\Q Pa kona leele pe ni fuun pe yaa lanla gbogo.»

\par }{\PP A Arɔn wì si pyeri dinw\FTNT{†}{{\FR 10:3 }{\FR{10.3:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni sɛnpyɔ ŋa wì kanŋga ma yo: «A wì si pyeri dinw» ki kɔrɔ wi mbe ya logo fun fɔ: «A wi nɛɛ kawa.»}}}.


\par }{\PP \VS{4}A Moyisi wì si Mishayɛli naa Elizafan pe yeri, Arɔn wi tojɛɛ Uziyɛli wo pinambiile la wɛlɛ; a wì si pe pye fɔ: «Ye pan ye ye sefɛnnɛ pe lɛ laga
cɛnsaga paraga go ki tanla, ye kari pe ni wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na.»

\VS{5}A pè si pan ma gboolo pe lɛ ma pe yaripɔrɔ ti yaga pe na, mɛɛ kari pe ni wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, paa yɛgɛ ŋga na Moyisi wìla ki yo we.

\VS{6}Kona, a Moyisi wì si Arɔn naa wi pinambiile Eleyazari naa Itamari pe pye fɔ: «Yaga ka ye yinrɛ ti yaga sagara, yaga si ka ye yaripɔrɔ ti walagi mbege naga fɔ yaa kunwɔ gbele, jaŋgo yaga ka ku konaa mbe ti Yɛnŋɛlɛ li nawa ŋgban
Izirayɛli woolo gbogolomɔ pi ni. Mbele Yawe Yɛnŋɛlɛ lì gbo kasɔn ki ni, ye ye sefɛnnɛ Izirayɛli woolo sanmbala poro yaga pe pe kunwɔ pi gbele.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, yaga ka yiri wa
filisaga paraga go ki yɔn na, nakoma ye yaa ku; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege wɔ, pòo wo ye na ma ye wɔ.»

\par }{\PP A Arɔn naa wi pinambiile pe ni pè si tanga ma yala Moyisi wi sɛnrɛ ti ni.


\par }{\SH Kakɔnndɛgɛlɛ na li tɛgɛ \newline  mbege naga fɔ sinmɛ wɛlɛwɛ \newline  pii daga mbaa woo
\par }
{\PP \VS{8}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Arɔn wi ni maa pye fɔ:

\VS{9}«Mboro naa ma pinambiile pe ni, yaga ka duvɛn nakoma sinmɛ wɛlɛwɛ pa yɛgɛ wɔ, mbe si jɛn mbe ye wa filisaga paraga go ki ni, jaŋgo yaga ka ku. Ki yɛn kakɔnndɛgɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na ye kan.

\VS{10}Ki daga ye ya ye yaraga ŋga ki yɛn kpoyi na kan konaa ŋga ki woro kpoyi na kan ti jɛn yeri wɔ ti yɛɛ ni; ye ŋga ki yɛn
fyɔngɔ ni konaa ŋga ki yɛn
fyɔngɔ fu ti jɛn yeri wɔ ti yɛɛ ni.

\VS{11}Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ŋgasegele ŋgele fuun mì yo Moyisi wi kan ma yo wi ke yo ye kan, ki daga ye ya yaa Izirayɛli woolo pe nari ke ni fun.»


\par }{\SH Kakɔnndɛgɛlɛ na lì tɛgɛ \newline  saara kara wogo ki na
\par }
{\PP \VS{12}Moyisi wìla Arɔn naa wi pinambiile mbele pàa koro wi kan, Eleyazari naa Itamari pe pye fɔ: «Saraga muwɛ mba pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mba pì koro pi ni, yoo lɛ yoo pye
leve fu buru yoo ka le
saraga wɔsaga ki tanla; katugu ki yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew Yɛnŋɛlɛ kan.

\VS{13}Ye yaa pi ka laga ŋga ki yɛn kpoyi ka ni; katugu ko ki yɛn mboro naa ma pinambiile pe ni, ye tasaga ye, ma yiri wa saara nda pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan ti ni, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo na kan we\XREF{†}{{\XO 10:13 }{\XO{10.12-13:
}}{\XT{Levi 6.7-11}}}.

\VS{14}Ndige ŋga pe ma yirige ma kan saraga, konaa kalige jele na pe ma kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, mboro naa ma pinambiile konaa ma sumborombiile pe ni, ye yaa kaa ti kaa wa laga ŋga ki yɛn fyɔngɔ fu ka ni; katugu to ti yɛn ye tasaga ye, mbe yiri wa Izirayɛli woolo pe nayinmɛ saara ti ni.

\VS{15}Jele na li ma kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, Izirayɛli woolo pe yaa pan li ni, naa ndige ŋga pe ma yirige ma kan saraga ki ni, mbe taga yanlaga ŋga pe ma sogo ki ni, mberi yirige mberi kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Pa kona ti yaa pye mboro naa ma pinambiile pe ni ye tasaga. Ki wogo ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo we\XREF{†}{{\XO 10:15 }{\XO{10.14-15:
}}{\XT{Levi 7.30-34}}}.»


\par }{\PP \VS{16}Sikapɔlɔ ŋa pàa wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja, a Moyisi wì si yewe wi wogo ki na, mɛɛ ki logo fɔ pàa wi sogo makɔ. A wì si nawa ŋgban Arɔn wi pinambiile sanmbala shyɛn Eleyazari naa Itamari pe ni, mɛɛ pe pye fɔ:

\VS{17}«Yiŋgi na saraga ŋga kì wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, yee sigi kara ti ka wa laga ŋga ki yɛn kpoyi ki ni, ma si yala ti yɛn yaakara nda ti yɛn ma tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan? Yawe Yɛnŋɛlɛ lìri kan ye yeri yeri ka, jaŋgo ye Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe kajɔɔgɔ ki go kala li lɛ, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye pe kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 10:17 }{\XO{10.17:
}}{\XT{Levi 6.17-19}}}.

\VS{18}Ye wele, yaayogo ki kasanwa pa si ye wa cɛnsaga paraga go ki ni; ki ja daga yege kara ti ka wa
laga kpoyi ki ni, paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo ye kan we.»


\par }{\PP \VS{19}A Arɔn wì si Moyisi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Wele, nala yɛɛn, ko pè pe saara ti wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja konaa pe
saara sogoworo ti ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ; ma si yala ŋga kìlan ta, màga jɛn. Ndɛɛ ki pye nala pilige ŋga ki na, sikapɔlɔ ŋa wì wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja, muu kara ta ka, ki se jɛn na Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.»


\par }{\PP \VS{20}Naa Moyisi wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo, a tì suu ndanla.




\par }{\MS ŊGASEGELE ŊGELE KE TƐGƐ FYƆNGƆ YAARA NAA FYƆNGƆ FU YAARA TI WOGO NA

\par }\Chap{11}{\MR 11–15

\par }{\SH Yaayoro nda ti yɛn fyɔngɔ fu \newline  to naa nda ti yɛn fyɔngɔ ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi naa
Arɔn pe ni ma yo

\VS{2}pege sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe kan pe pe pye fɔ:

\par }{\PP «Yaayoro to naa woŋgaala mbele laga tara ti na, ye mbe ya mbaa mbele kaa pe ni pe mbele:

\VS{3}Yaayoro naa woŋgaala mbele fuun pe yenjoro ti yɛn ma wali pe na shyɛn konaa pe maa yaakara nda pè ka ti sɔngɔrɔ nari sanga, ye mbe ya mbaa pe kaa.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, mbele pe yenjoro ti yɛn ma wali pe na shyɛn ko cɛ, nakoma mbele pe maa yaakara nda pè ka ti sɔngɔrɔ nari sanga ko cɛ, yaga kaa pe kaa.

\par }{\PP «Kì kala na, yaga kaa yɔngɔmɛ wi kaa, katugu wi ma yaakara nda wì ka ti sɔngɔrɔ nari sanga, ɛɛn fɔ, wi yenjoro ti si woro ma wali wi na shyɛn; yaa wi jate
fyɔngɔ yaraga.


\par }{\PP \VS{5}«Yaga kaa woŋgbɔ dama wi kaa. Wi ma yaakara nda wì ka ti sɔngɔrɔ nari sanga, ɛɛn fɔ, wi yenjoro ti si woro ma wali wi na shyɛn; yaa wi jate fyɔngɔ yaraga.


\par }{\PP \VS{6}«Yaga kaa polo wi kaa. Wi ma yaakara nda wì ka ti sɔngɔrɔ nari sanga, ɛɛn fɔ, yenjoro woro wi na ma wali shyɛn; yaa wi jate fyɔngɔ yaraga.


\par }{\PP \VS{7}«Yaga kaa cɛlɛ wi kaa, katugu yenjoro yɛn wi na ma wali wi na shyɛn, ɛɛn fɔ, wila ya mbe yaakara nda wì ka ti sɔngɔrɔ mbaa ti sanga; yaa wi jate fyɔngɔ yaraga.


\par }{\PP \VS{8}«Ki woŋgaala mbele pè naga yɛɛn, yaga kaa pe kaa, yaga ka jiri yɛrɛ wa kugo na; yaa pe jate fyɔngɔ yaara.


\par }{\PP \VS{9}«Tɔnmɔ yaara nda fuun ye mbe ya mbaa kaa tori nda yɛɛn: Ŋgbanra nda fuun wuuro yɛn ti kanŋgara ti na paa kanwira yɛn konaa ma pye kɔɔrɔ ni wa kɔgɔjeye naa lɔrɔ ti ni, ye mbe ya mbaa ti ni fuun ti kaa.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, yaara nda fuun ti yɛn wa kɔgɔjeye naa lɔrɔ ti ni na tigile tigile, tɔnmɔ yaara nda fuun wuuro woro ti kanŋgara ti na paa kanwira yɛn konaa kɔɔrɔ woro ti na, ti yaa pye ye yarifuro.

\VS{11}Ti yaa pye ye yarifuro, ye se kaa ti kaa, ye se ka jiri ti kuro ta na.

\VS{12}Tɔnmɔ yaara nda fuun wuuro woro ti kanŋgara ti na paa kanwira yɛn, kɔɔrɔ si woro ti na, ti yaa pye ye yarifuro.


\par }{\PP \VS{13}«Sannjɛrɛ ti ni, nda ye yaa la fuun, ye se kaa ti kaa, ti nda: Yɔn, naa pɛtɛ, naa yɔn ŋa wi ma pye wa kɔgɔje wi ni,

\VS{14}naa tufara konaa duwaye pe cɛnlɛ li ni fuun,

\VS{15}naa kaankaanye pe cɛnlɛ li ni fuun,

\VS{16}naa kɔnrɔsogolo, naa kuwege, naa kuwefige, naa gbinlɛlɛ pe cɛnlɛ li ni fuun,

\VS{17}naa kuwegbɔgɔ, naa tɔnmɔ sannjɛgɛ, naa gbinŋgbin,

\VS{18}naa laŋgolo, naa lɔgɔ simbaala, naa kara kasannjɛgɛ,

\VS{19}naa jagapan, naa gɔgɔ konaa ki cɛnlɛ li ni fuun, naa sannjɛgɛ ŋga pe yinri hupi konaa ndirige.


\par }{\PP \VS{20}«Yaawere nda fuun ti maa yinrigi sire na, na tanri tɔɔrɔ na, yaa ti fuun.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, yaawere nda fuun ti maa yinrigi sire na, na tanri tɔɔrɔ na, nda jegele titɔɔnrɔ titɔɔnrɔ yɛn ti na, ti maa yeni ke na, ye mbe ya mbaa to kaa.

\VS{22}Nda ye mbe ya mbaa kaa ti nda:
Gbatɔ wi cɛnlɛ li ni fuun, naa kambɛɛrɛ tugbɔɔrɔ ti cɛnlɛ li ni fuun konaa kambɛɛrɛ ti cɛnlɛ li ni fuun.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, yaawere sannda nda fuun ti maa yinrigi sire na, na tanri tɔɔrɔ na, yaa ti fuun.


\par }{\PP \VS{24}«Ti mbe ya ye tɛgɛ fyɔngɔ ni. Lere ŋa ka jiri ti kugo ka na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{25}Lere ŋa fuun kaga kugo ka lɛ, wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo. Konaa ki ni fuun wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{26}Yaayogo naa woŋgbɔ ŋa fuun wi yenjogo ki woro ma wali wi na shyɛn, wila si ya mbe yaakara nda wì ka ti sɔngɔrɔ mbaa ti sanga, ye yaa la wo jate fyɔngɔ ni. Lere o lere ka jiri wa na, wi yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{27}Yaayogo naa woŋgbɔ ŋa fuun wi yɛn tɔɔrɔ tijɛrɛ ni, nɛɛ tanri wi tɔndagala ke na, ye yaa la to ti ni fuun to jate fyɔngɔ ni. Lere o lere ka jiri ki kugo ka na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{28}Lere ŋa fuun ka ki kugo ka lɛ, wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, konaa ki ni fuun, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ. Ye yaa la ki yaayoro to naa ki woŋgaala pe jate fyɔngɔ ni.


\par }{\PP \VS{29}«Yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele fuun ke maa fulolo tara ti na, ŋgele ye yaa la jate fyɔngɔ ni ke ŋgele: Ŋgboyogo, naa saco, naa kanŋgɛnnɛ pe cɛnlɛ pyew,

\VS{30}naa faramandana, naa paan, naa nambɛgɛ, naa naŋgbɔɔlɔ, konaa ŋganŋgori.

\VS{31}Ki yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele fuun ke maa fulolo tara ti na, ye yaa la ke jate fyɔngɔ ni. Lere ŋa fuun ka jiri la kugo na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{32}Na la ka ku mbe to yaraga ŋga fuun na, ki yaraga ki yaa pye fyɔngɔ ni. Ki yɛn tige leyaraga o, yaripɔgɔ yi o, sɛlɛgɛ yi o, kasha yi o, ki yɛn tunŋgo pyeyaraga ŋga fuun, ki yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ. Ko puŋgo na, ki yaa pye
fyɔngɔ fu naa.

\VS{33}Na ki yaŋgala la kugo ka to leyaraga ŋga pè fanri joro ni ka ni, yaraga ŋga fuun ki yɛn wa ki nawa ki yaa pye fyɔngɔ ni, leyaraga ki daga pege yaari.

\VS{34}Na tɔnmɔ ka pye wa ki leyaraga ki ni, na paga pa wo yaakaga na, ki yaa pye fyɔngɔ ni fun. Yaraga ŋga fuun pe maa woo, na ka ka pye ki leyaraga ka ni, ki yɛn yɛgɛ o yɛgɛ, ki yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{35}Na ki yaŋgala la kugo ka to yaraga o yaraga na, ki yaa pye fyɔngɔ ni. Ki yɛn buru fɔsaga o, ki yɛn gbɔngɔlɔ o, ki daga pege yaari. Yaa ti jate fyɔngɔ ni.

\VS{36}Yɛgɛ o yɛgɛ ki yaŋgala la kugo ka to pulugo ka ni nakoma tɔnmɔ titɛgɛ ka ni, ki tɔnmɔ pi yaa koro fyɔngɔ fu. Ɛɛn fɔ, lere ŋa fuun ka jiri li kugo ki na, wi yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{37}Na la kugo ka kɔn mbe to yariluguro na, ki yariluguro ti yaa koro fyɔngɔ fu.

\VS{38}Ɛɛn fɔ, na la kugo ka to yarilire nda pè fyɔn tɔnmɔ ni ta ni, ye daga mbaa ti jate fyɔngɔ ni.


\par }{\PP \VS{39}«Yaayoro nda ye maa kaa, na ka ka ku ki yɛ, lere ŋa fuun ka jiri ki kugo ki na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{40}Lere ŋa fuun ka ki yaayogo kugo kara ta ka, wi daga mboo yaripɔrɔ ti jogo, wi yaa si pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ. Lere ŋa ka yaayogo kugo ka lɛ, wi daga mboo yaripɔrɔ ti jogo fun, wi yaa si pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.


\par }{\PP \VS{41}«Yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele fuun ke maa fulolo tara ti na, ke yaa pye ye yarifuro, ye se kaa ke kaa.

\VS{42}Yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele fuun ke maa fulolo lara na, nakoma ŋgele ke maa tanri tɔɔrɔ tijɛrɛ na, nakoma tɔɔrɔ lɛgɛrɛ na, yaga ka la ka, yaa ke jate ye yarifuro.

\VS{43}Yaga kaga pye yɛgɛ ka na mbe ye yɛɛ faara ki yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele ke maa fulolo tara ti na la ni, mbe ti ye pye yaritijangara, yaga ka ti ti ye tɛgɛ fyɔngɔ ni, mbe ye pye fyɔngɔ fɛnnɛ.

\VS{44}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, ye ye yɛɛ pye
kpoyi, ye pye leele mbele pe yɛn kpoyi, katugu mi yɛn kpoyi. Yaga ka jiri ki yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele ke maa fulolo tara ti na la na mbe ye yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni\XREF{†}{{\XO 11:44 }{\XO{11.44:
}}{\XT{Levi 19.2; 1 Pyɛ 1.16}}}.

\VS{45}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì ye yirige wa Ezhipiti tara, mbe pye ye Yɛnŋɛlɛ. Ki kala na ye pye kpoyi, katugu mi yɛn kpoyi.


\par }{\PP \VS{46}«Yaayoro to naa woŋgaala pe ni, naa sannjɛrɛ ti ni, naa yaara nda ti yɛn yinwege na, na yanri wa tɔnmɔ konaa tara ti na ti ni,
lasiri konɔ na lì tɛgɛ ti wogo ki na, loli yɛɛn;

\VS{47}jaŋgo yaayoro naa woŋgaala mbele pe yɛn fyɔngɔ ni konaa mbele pe yɛn fyɔngɔ fu, ye pe jɛn ye pe wɔ pe yɛɛ ni; mbele ye mbe ya mbaa kaa naa mbele ye se ya mbaa kaa, ye pe jɛn ye pe wɔ pe yɛɛ ni.»




\par }\Chap{12}{\SH Jasee wi daga \newline  mboo yɛɛ pye kpoyi yɛgɛ ŋga na \newline  ki ŋgasele
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Na jɛlɛ wa ka pinambyɔ se, wi yaa pye
fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn, paa yɛgɛ ŋga na wi kaa jogo wi ma pye fyɔngɔ ni we.

\VS{3}Pilige kɔlɔtaanri wogo ki na, pe yaa pyɔ wi
kɛnrɛkɛnrɛ\XREF{†}{{\XO 12:3 }{\XO{12.3:
}}{\XT{Zhenɛ 17.12; Luki 2.21}}}.

\VS{4}Ko puŋgo na, jɛlɛ wi yaa koro mbaa wi yɛɛ gbegele fɔ sa gbɔn piliye nafa ma yiri kɛ ma yiri taanri, si jɛn mbe pye
fyɔngɔ fu, kasanwa mba pì wo wi na pi kala na. Wii daga mbe jiri yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ka na, wii si daga mbe kari wa
cɛnsaga paraga go ki ni, fɔ wagati ŋa wi daga mboo yɛɛ gbegele mbe pye fyɔngɔ fu wi sa kɔ.


\par }{\PP \VS{5}«Na jɛlɛ wa ka sumborombyɔ se, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn yapeleye shyɛn, paa yɛgɛ ŋga na wi kaa jogo wi ma pye fyɔngɔ ni we. Ko puŋgo na, wi yaa koro mbaa wi yɛɛ gbegele fɔ sa gbɔn piliye nafa taanri ma yiri kɔgɔlɔni si jɛn mbe pye fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{6}«Jɛlɛ wi yaa wi yɛɛ gbegele mbe pye fyɔngɔ fu piliye yan ni, na yiga ka kɔ, wi pinambyɔ nakoma wi sumborombyɔ wi seŋgɔlɔ, pa wi yaa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ yigi ŋa wì fa yɛlɛ nuŋgba ta, wo mbe pye
saraga sogowogo; naa jɛndɛtuwa nuŋgba nakoma ketenɛ nuŋgba, lo mbe pye
saraga mbe kapere ti kala yagawa ja. Wi yaa kari ti ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na, mberi kan
saraga wɔfɔ wi yeri.

\VS{7}Saraga wɔfɔ wi yaa ki saraga ki wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi kan. Kona jɛlɛ wi yaa pye fyɔngɔ fu wi kasanwa mba pì wo pi wogo ki na.»

\par }{\PP Ki ŋgasele na lo lì tɛgɛ jɛlɛ wi kan, na wiga pinambyɔ nakoma sumborombyɔ se we.


\par }{\PP \VS{8}Na ki fanŋga woro jɛlɛ ŋa ni wi simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ wɔ, wi pan keteŋgele shyɛn nakoma jɛndɛtuwaye shyɛn ni. Nuŋgba yaa pye saraga sogowogo, sanna li yaa pye saraga mbe kapere ti kala yagawa ja. Saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye jɛlɛ wi kan, pa kona wi yaa pye fyɔngɔ fu\XREF{†}{{\XO 12:8 }{\XO{12.8:
}}{\XT{Luki 2.24}}}.




\par }\Chap{13}{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  sɛnwee wi witige sɛlɛgɛ yama \newline  pi wogo ki na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi naa
Arɔn pe ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Na yaritinŋge ka yiri lere wa na nakoma sagbanga ŋga ki yɛn titigiti, nakoma laga ka mbe kɔn kila yɛngɛlɛ wi witige ki na paa
yayɛnwɛ yɛn, ye pan wi ni wa
saraga wɔfɔ Arɔn wi yeri, nakoma wa wi setirige piile nuŋgba yeri.

\VS{3}Yama pi yɛn witige sɛlɛgɛ ŋga na, saraga wɔfɔ wi yaa ki wele jɛŋgɛ. Na wiga ki laga ki sire ti yan tì filige, nakoma mbege yan kì jugo jɛnri ma ye wa wire kara ti ni, kona yayɛnwɛ wi. Yama pi weleŋgɔlɔ, saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn
fyɔngɔ ni.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, na kaa pye wire ti laga ŋga kì kɔn na yɛngɛlɛ, kii jugo mbe ye jɛnri wa wire kara ti ni, na ki sire tii si filige, pa kona saraga wɔfɔ wi yaa yaŋa wi tɛgɛ wi yɛ laga ka ni fɔ sa gbɔn yapelege nuŋgba.

\VS{5}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, saraga wɔfɔ wi yaa wi wele naa jɛŋgɛ. Na wiga yama laga ki yan, ka si taga ki na, pii sɛlɛgɛ ki li mbe wɛ koŋgbanŋga ki na, pa wi yaa yaŋa wi tɛgɛ wi yɛ naa yapelege nuŋgba.

\VS{6}Ki yapelege ki pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, saraga wɔfɔ wi yaa yama laga ki wele naa jɛŋgɛ ki shyɛn wogo na. Na wiga ki yan yama pila koo, pi woro na sɛlɛgɛ ki nii na gbogo, pa kona sasambara ri. Saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu. Pa kona ki lerefɔ wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo mbe pye fyɔngɔ fu.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, saraga wɔfɔ wiga yaŋa wi wele mbe kɔ mbege yo mbege naga fɔ wi woro fyɔngɔ ni, ko puŋgo na sasambara laga ki sila wire ti nii kila gbogo, wi daga mbe sɔngɔrɔ wa saraga wɔfɔ wi yeri.

\VS{8}Saraga wɔfɔ wi yaa wi wele naa. Na wiga ki yan sasambara laga kì sɛlɛgɛ ki li ma gbɔgɔ, wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ ni, fɔ yayɛnwɛ pi yɛn wi na.


\par }{\PP \VS{9}«Na yayɛnwɛ ka to lere wa na, pe yaa kari wi ni wa saraga wɔfɔ wi yeri.

\VS{10}Saraga wɔfɔ wi yaa wi wele. Na wiga ki yan yaritinŋge kì yiri wi wire sɛlɛgɛ ki na ma filige, a ki laga ki sire tì filige, a ki kara tì yanlaga,

\VS{11}pa kona yayɛnwɛ wi, mba pì mɔ wi na. Saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ wi yɛn fyɔngɔ ni. Wiga ka yo wi yaa wi tɛgɛ laga ka na wi yɛ, katugu kì jɛn ma filige fɔ wi yɛn fyɔngɔ ni.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, na saraga wɔfɔ wiga ki yan yaritinŋge kì lerefɔ wi witige sɛlɛgɛ lagapyew ki li, maa wire ti tɔn wi na mbege lɛ wa wi go ki na fɔ wa wi tɔndagala ke na,

\VS{13}kona wi yaa wi wele naa. Na wiga ki yan yaritinnde tùu wire lagapyew ki tɔn wi na, wi yaa ki yo mbege naga fɔ yaŋa wi woro fyɔngɔ ni; katugu yama pùu witige lagapyew ki filige wi na, wi woro fyɔngɔ ni.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, pilige ŋga ni paga sagbanga yɛgɛ ki yan kì kɔn ma yanlaga wi na, pa wi yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{15}Saraga wɔfɔ wi yaa sagbanga ki yɛgɛ ŋga kì kɔn ma yanlaga ki wele jɛŋgɛ, mbe sigi yo mbege naga fɔ ki lere wi yɛn fyɔngɔ ni. Katugu ki kayɛnrɛ ti yɛn fyɔngɔ ni, ti yɛn naga nari fɔ yayɛnwɛ pi yɛn wi na.

\VS{16}Na ki laga ki kayɛnrɛ tiga kanŋga mbe filige, ki lerefɔ wi sɔngɔrɔ wa saraga wɔfɔ wi yeri,

\VS{17}wi saa wele. Na wiga sagbanga ki yɛgɛ ki yan kì kanŋga ma filige kaselege, wi yaa ki yo mbege naga fɔ yama pi se ya lere kan wi pye fyɔngɔ ni, kona ki lerefɔ wi yaa pye fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{18}«Na naŋgbanga ka yiri lere wa na, mbe ka kɔ,

\VS{19}ko puŋgo na, yaritinŋge fige mbe yiri wa ki titɛgɛ ki ni, nakoma ki laga ki kɔn kì filige ki yanlaga gbanliŋgbanli, kona ki lerefɔ wi yaa saa yɛɛ naga saraga wɔfɔ wi na.

\VS{20}Saraga wɔfɔ wi yaa yama pi wele jɛŋgɛ. Na wiga ki yan ki laga kì jugo ma ye wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni jɛnri, a ki laga ki sire tì filige, wi yaa ki yo mbege naga fɔ yaŋa wi yɛn fyɔngɔ ni, fɔ yayɛnwɛ pì to wa naŋgbanga titɛgɛ ki ni.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, na saraga wɔfɔ wiga yama pi wele mbege yan ki laga ki sire ti woro ma filige, kii si jugo mbe ye jɛnri wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni, na kaa pye ki yɛn na koo, pa wi yaa yaŋa wi tɛgɛ laga ka na wi yɛ piliye kɔlɔshyɛn ni.

\VS{22}Ko puŋgo na, na saraga wɔfɔ wiga yama pi yan pì jaraga wa witige sɛlɛgɛ ki na, pa wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ ni, yayɛnwɛ pi yɛn wi na.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, na yama piga koro le pi yɔn lɛlɛ li ni, na ka si taga pi na, kona naŋgbanga titɛgɛ koyi, pa saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{24}«Na kasɔn ka lere wa sogo wi witige laga ka na, na laga ka ka yiri wa witige laga ŋga kì sogo ki ni mbe wɔlɔgɔ, mbe filige mbe yanlaga gbanliŋgbanli,

\VS{25}saraga wɔfɔ wi yaa ki laga ki wele. Na wiga ki yan ki laga ki sire tì filige, ma jugo ma ye wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni, kona yayɛnwɛ pì to wa kasɔn sogosaga ki ni. Pa wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ ni.

\VS{26}Na saraga wɔfɔ wiga ki wele mbege yan ki laga ki sire ti woro ma filige, kii si jugo mbe ye wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni, na wiga ki yan ki yɛn na koo, kona wi yaa yaŋa wi tɛgɛ laga ka na wi yɛ piliye kɔlɔshyɛn ni.

\VS{27}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, na saraga wɔfɔ wiga ki yan yama pì sɛlɛgɛ ki li ma gbɔgɔ, wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lere wi yɛn fyɔngɔ ni; katugu yayɛnwɛ pì to wi na.

\VS{28}Ɛɛn fɔ, na yama piga koro le pi yɔn lɛlɛ li ni, na ka si taga pi na, ɛɛn fɔ, na ki ka pye pì kɔ, pa kona kasɔn sagbantitɛgɛ yi. Pa saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu, katugu kasɔn sagbantitɛgɛ yi.


\par }{\PP \VS{29}«Yama mba pi ma to witige sɛlɛgɛ ki na, na pa ka to naŋa nakoma jɛlɛ wa go na, nakoma wa wi tugbila wi na,

\VS{30}saraga wɔfɔ wi yaa yama pi wele. Na wiga pi yan pì jugo ma ye wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni, a ki sire tì cɛn pa nɛŋgɛ muwɛ yɛn ma yiri yaliyali, kona wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ ni; katugu dagbaraga yi, ki yɛn yayɛnwɛ mba pì to wa wi go ki na nakoma wa wi tugbila wi na.

\VS{31}Na saraga wɔfɔ wiga yama pi wele mbege yan pii jugo mbe ye wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni, na siwɔrɔ woro wa ki laga ki ni, wi yaa yaŋa wi tɛgɛ laga ka na wi yɛ piliye kɔlɔshyɛn ni.

\VS{32}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, saraga wɔfɔ wi yaa yama pi wele naa fɔnŋgɔ. Na wiga ki yan ka si taga dagbaraga ki na, na ki laga ki sire ti si woro paa nɛŋgɛ muwɛ yɛn, kii si jugo mbe ye wa wire ti sɛlɛgɛ ki ni,

\VS{33}kona yaŋa wuu go ki kulu, dagbaraga ki yɛn laga ŋga na wi ko yaga. Ko puŋgo na, saraga wɔfɔ wi yaa wi tɛgɛ laga ka na wi yɛ naa piliye kɔlɔshyɛn ni.

\VS{34}Ki yapelege shyɛn wogo ki pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, saraga wɔfɔ wi yaa yama pi wele naa fɔnŋgɔ. Na wiga ki yan dagbaraga kii sɛlɛgɛ ki li mbe gbɔgɔ, kii si jugo mbe ye wa wire kara ti ni, wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu. Kona ki lerefɔ wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, pa wi yaa pye fyɔngɔ fu.

\VS{35}Ɛɛn fɔ, na saraga wɔfɔ wiga ki wele mbege yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu, ko puŋgo na, dagbaraga ki sɛlɛgɛ ki li ki gbɔgɔ,

\VS{36}pa saraga wɔfɔ wi yaa ki wele naa fɔnŋgɔ. Na wiga ki yan kaselege kì sɛlɛgɛ ki li ma gbɔgɔ, wi se cɛn mbe yo wi yaa ki sire ti wele na kaa pye ti yɛn paa nɛŋgɛ muwɛ yɛn, katugu ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ ni.

\VS{37}Na yama piga koro le pi yɔn lɛlɛ li ni, siwɔrɔ mbaa yinrigi wa ki titɛgɛ ki ni, kona yaŋa wì sagala ma pye fyɔngɔ fu. Pa saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{38}«Na lafire fire ka yiri naŋa nakoma jɛlɛ wa witige na,

\VS{39}saraga wɔfɔ wi yaa wi wele; na wiga ki lara ti yan tì filige jɛnri, kona kawa wì yiri wa wi witige ki na, ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{40}«Na naŋa wa go ka pɛ wi na, wi yɛn yumbɛgɛ fɔ. Wi yɛn fyɔngɔ fu.

\VS{41}Na wi go kiga pɛ laga walɛgɛ kɛɛ yeri, ko yɛn go ŋga kì pɛ walɛgɛ na; wi yɛn fyɔngɔ fu.

\VS{42}Ɛɛn fɔ, go ki nandogomɔ laga ŋga kì pɛ, nakoma walɛgɛ ŋga kì pɛ, na yama ka to wa ki na mbe kɔn mbe filige mbe yanlaga gbanliŋgbanli, kona yayɛnwɛ pì to wa wi go ki na.

\VS{43}Saraga wɔfɔ wi yaa yama pi wele. Na wiga ki yan go ki nandogomɔ laga ŋga kì pɛ nakoma walɛgɛ ŋga kì pɛ, yaritinŋge yiri wa ki na ma filige ma yanlaga gbanliŋgbanli paa yayɛnwɛ yɛn,

\VS{44}kona yayɛnwɛ pì to ki naŋa wi na. Wi yɛn fyɔngɔ ni. Saraga wɔfɔ wi yaa ki yo mbege naga fɔ ki naŋa wi yɛn fyɔngɔ ni, yama mba pì to wa wi go ki na pi kala na.


\par }{\PP \VS{45}«Yayɛnwɛ ka to lere ŋa na, wi yaa yaripɔrɔ kɔnrɔkɔnrɔ le, mboo go ki yaga sagara. Wi yaa yaraga ka tɛgɛ mboo yɔn ki fo mbaa jɔrɔgi fɔ: ‹Mi yɛn fyɔngɔ ni, mi yɛn fyɔngɔ ni\FTNT{†}{{\FR 13:45 }{\FR{13.45:
}}{\FT{Zhufuye pe kalɛgɛ layi na lere ka ku pe ma yaripɔrɔ kɔnrɔkɔnrɔ le, mbe go ki yaga sagara mbege naga fɔ kunwɔ to pe na. Kìla pye yayɛnwɛ fɔ wi ka yaripɔrɔ kɔnrɔkɔnrɔ ti le, ko maga naga fɔ wì ku yere na.}}}.›

\VS{46}Mbege yama pi ta wi na sanga ŋa fuun ni, wi yaa pye fyɔngɔ ni. Ki kala na, wi cɛnsaga ki yaa pye ki yɛ leele sanmbala pe wogo ki ni, wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na.


\par }{\SH Yaara nda \newline  ti ma fyɛnwɛ yaripɔrɔ ti na \newline  mari tɛgɛ fyɔngɔ ni
\par }
{\PP \VS{47}«Na laga ka ka fyɛnwɛ yaripɔgɔ ka na ŋga ki yɛn simbasire wogo, nakoma
lɛn jese wogo na,

\VS{48}nakoma pariyɛɛgɛ na, nakoma tiriko ŋa pè ti lɛn jese ni nakoma simbasire ni wa na, nakoma sɛlɛgɛ na, nakoma yaraga ŋga fuun pè gbegele sɛlɛgɛ ni ka na,

\VS{49}na ki laga ki yɛgɛ cɛnwɛ piga pye paa yantipirige yɛn, nakoma yɛngɛ gbanliŋgbanli wa yaripɔgɔ ki na, nakoma wa sɛlɛgɛ ki na, nakoma wa pariyɛɛgɛ ki na, nakoma wa tiriko wi na, nakoma wa yaraga ŋga fuun pè gbegele sɛlɛgɛ ni ka na, kona yaraga ŋga ki ma fyɛnwɛ yaripɔgɔ na ko kayi. Ki daga pe saga naga saraga wɔfɔ wi na.

\VS{50}Yaraga ŋga ki laga ka fyɛnwɛ, saraga wɔfɔ wiga ki wele mbe kɔ, wi yaa ki tɔn laga ka ni fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn.

\VS{51}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, wi yaa ki wɔ mbe laga ŋga kì fyɛnwɛ ki wele naa. Na wiga ki yan kì fyɛnwɛ ma gbɔgɔ ma kari yɛgɛ wa yaripɔgɔ ki na, naa wa pariyɛɛgɛ nakoma wa tiriko wi na, naa wa sɛlɛgɛ ki na, nakoma wa yaraga ŋga pè gbegele sɛlɛgɛ ni ki na, ki yɛn fyɛnwɛ mba pi ma fyɛnwɛ yaraga na po pa. Kiga pye ma, ki yaraga ki yɛn fyɔngɔ ni.

\VS{52}Laga ŋga kì fyɛnwɛ ki yɛn yaripɔgɔ ŋga na, pariyɛɛgɛ yi wi yo, tiriko ŋa pè ti simbasire ni nakoma lɛn jese ni wo wa wi yo, nakoma yaraga ŋga fuun pè gbegele sɛlɛgɛ ni ko kayi yo, saraga wɔfɔ wi yaa ki sogo; katugu ki yɛn fyɛnwɛ mba pi se ya laga ki na. Kiga pye ma, ki daga pege yaraga ki sogo pege wɔ wa.

\VS{53}Ɛɛn fɔ, na saraga wɔfɔ wiga ki wele mbege yan laga ŋga kì fyɛnwɛ kii gbɔgɔ mbe jaraga wa yaripɔgɔ ki na, pariyɛɛgɛ yi wi yo, tiriko ŋa pè ti simbasire ni nakoma lɛn jese ni wo wa wi yo, nakoma yaraga ŋga fuun pè gbegele sɛlɛgɛ ni ko kayi yo,

\VS{54}wi yaa ti pege jogo, ko puŋgo na, wi yaa ki tɔn laga ka ni naa yapelege nuŋgba.

\VS{55}Yaraga ki jogoŋgɔlɔ, wi yaa ki wele naa, na wiga ki yan laga ŋga kì fyɛnwɛ kii kanŋga, ali mbege ta ka si taga ki na, ki yaraga ki yaa la jate fyɔngɔ ni. Ki daga pege sogo, ali na kiga pye ki yɛgɛ nakoma ki puŋgo ko kì fyɛnwɛ ma jɔgɔ o.

\VS{56}Ɛɛn fɔ, ki jogoŋgɔlɔ, na wiga ki wele mbege yan ki fyɛnwɛ jɛnri, wi yaa ki laga ki kɔn mbege wɔ wa yaripɔgɔ ki na, naa wa sɛlɛgɛ ki na, naa pariyɛɛgɛ nakoma wa tiriko wi na.

\VS{57}Ko puŋgo na, na paga fyɛnwɛ pa yan naa wa yaripɔgɔ ki na, nakoma wa pariyɛɛgɛ naa tiriko nakoma wa yaraga ŋga pè gbegele sɛlɛgɛ ni ki na, kona ki yɛn na fyɛnwɛ na gbogo na kee yɛgɛ. Kona yaripɔgɔ ŋga ki laga kà fyɛnwɛ ki na ki daga pege sogo.


\par }{\PP \VS{58}«Na yaripɔgɔ, nakoma pariyɛɛgɛ, nakoma tiriko, nakoma yaraga ŋga pè gbegele sɛlɛgɛ ni ka ka fyɛnwɛ a pège jogo ki fyɛnwɛ pì laga ki na, pe yaa ki jogo naa jogosaga shyɛn wogo na; pa kona ki yaa pye fyɔngɔ fu.»


\par }{\PP \VS{59}Laga ŋga ki ma fyɛnwɛ yaripɔrɔ nda pè ti simbasire ni ti na, nakoma lɛn jese ni ti na, nakoma pariyɛɛrɛ ti na nakoma tirikoye pe na, nakoma yaara nda fuun pè gbegele sɛlɛgɛ ni ti na, ŋgasele na lì tɛgɛ ki wogo na, loli yɛɛn. Ki ŋgasele li maa ki nari na kiga pye ki yaraga ki yɛn fyɔngɔ fu nakoma ki yɛn fyɔngɔ ni.




\par }\Chap{14}{\SH Ŋgasele na li daga mbe tanga \newline  mbe yayɛnwɛ fɔ wi pye \newline  fyɔngɔ fu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Na
yayɛnwɛ ka lere wa ta (mbe ka kɔ), ŋgasele na lì tɛgɛ mboo pye
fyɔngɔ fu loli na: Pe yaa kari wi ni wa
saraga wɔfɔ wi yeri\XREF{†}{{\XO 14:2 }{\XO{14.2:
}}{\XT{Mati 8.4; Maki 1.44; Luki 5.14; 17.14}}}.

\VS{3}Wo yaa yiri wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo saa wele. Na wiga ki yan yayɛnwɛ pi kɔ wi na,

\VS{4}wi yaa ti pe pan sannjɛwegele shyɛn ni ŋgele ke yɛn fyɔngɔ fu, naa
sɛdiri tige kanŋgaga ni, naa kondoro jese, naa
yizɔpi wɛrɛ ni lere ŋa pe yaa pye fyɔngɔ fu wi kala na\FTNT{†}{{\FR 14:4 }{\FR{14.4:
}}{\FT{Sɛdiri tige ki yɛn Liban tara tige, ki mɛgɛ kìla pye ma gbɔgɔ fɔ jɛŋgɛ;
}}{\XT{1 Wunlu 6.20}}{\FT{. Sɛdiri tige ki ma tɔnlɔ ma yagara jɛŋgɛ; ki tige ki yɛn fanŋga ni, ki njere ti ma tɔnlɔndɔnlɔ ma jaraga ma nagala, ki wɛrɛ ti ma pye tipiire sanga pyew;
}}{\XT{Eza 2.13; Eze 17.22; 31.3}}{\FT{. Ki tire tìla pye tire jɛndɛ nda tìla pye ma leele pe ndanla, a paa wunlumbolo pe yinrɛ to naa shɛriyinrɛ ti kanni ti ni;
}}{\XT{2 Sami 5.11; 1 Wunlu 6.19,20; 7.1-12}}{\FT{. Pàa pye na sɛdiri tire ti tɛni nari piin tiyara, naa tiyapaara konaa tire papara papara;
}}{\XT{1 Wunlu 6.8-9}}{\FT{. Pàa pye na ta tɛni yarisunndo;
}}{\XT{Eza 44.14}}{\FT{. Sɛdiri tige ki maa nuwɔ taan kaan;
}}{\XT{Yurutan 4.11; Oze 14.7}}{\FT{.}}}.

\VS{5}Saraga wɔfɔ wi yaa ti pe sannjɛlɛ nuŋgba kɔnli cɔgɔ ŋga pè fanri joro ni ka go na, ko ŋga pulugo tɔnmɔ yɛn wa ki ni we.

\VS{6}Wi yaa sannjɛwele li lɛ naa sɛdiri tige kanŋgaga ki ni, naa kondoro jese wi ni, naa yizɔpi wɛrɛ ti ni, mberi pinlɛ mberi le wa sannjɛlɛ na pè kɔnli li kasanwa pi ni, wa pulugo tɔnmɔ pi ni;

\VS{7}kona mbe si pa yanragi yanragi lere ŋa wi daga mbe pye fyɔngɔ fu wi na sa ta yanragisaga kɔlɔshyɛn, mbe sigi yo mbege naga fɔ ki lerefɔ wi yɛn fyɔngɔ fu. Ko puŋgo na, wi yaa sannjɛwele li wa li yiri laa kee\FTNT{†}{{\FR 14:7 }{\FR{14.7:
}}{\FT{Sannjɛwele na pè wa laa kee, lo naga nari fɔ yayɛnwɛ fɔ wì sagala ma fanŋga fɔnŋgɔ ta; wi mbe ya sɔngɔrɔ wa wi gbogolomɔ woolo pe kɔrɔgɔ.}}}.

\VS{8}Lere ŋa wì pan mboo yɛɛ pye fyɔngɔ fu wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, mboo sire ti ni fuun ti kulu mbe sa woli. Kona wi yaa pye fyɔngɔ fu. Ko puŋgo na, wi mbe ya sɔngɔrɔ wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, ɛɛn fɔ, wi se ye wa wi
paraga go ki ni fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn.

\VS{9}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, wi yaa wi sire ti ni fuun ti kulu naa, to ti yɛn wi yinzire naa wi siyɔ, naa wi yɛnyugo sire konaa wi witige lara sannda ti sire ti ni. Ko puŋgo na, wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, mbe sa woli, kona wi yaa pye fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{10}«Pilige kɔlɔtaanri wogo ki na, ki lerefɔ wi yaa pan simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ shyɛn ni, mbele pe yɛn jɛrɛgisaga fu, naa simbasumboro nuŋgba ni ŋa wì ta yɛlɛ nuŋgba ma pye jɛrɛgisaga fu, naa
saraga muwɛ tiyɔɔn culo kɔlɔjɛrɛ ni mba pè sinmɛ pinlɛ pi ni konaa sinmɛ litiri kɔngɔ ni.

\VS{11}Saraga wɔfɔ ŋa wila ki fyɔngɔ fu kapyere ti yɛgɛ woo, wi yaa kari lerefɔ wo naa wi yarikanra ti ni fuun ti ni mbe saa yerege Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa
filisaga paraga go ki yɔn na.

\VS{12}Saraga wɔfɔ wi yaa simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ nuŋgba lɛ mboo pye saraga ŋga ki ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele, mbe pinlɛ sinmɛ litiri kɔngɔ ki ni, mberi yirige mberi kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{13}Yaayoro nda pe ma pye kapere ti kala yagawa jasaara to naa
saara sogoworo ti ni pe maa kɔnlɔgi laga ŋga na, wi yaa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ wi kɔnli wa ki laga ki na, ko kɔrɔ wo yɛn wa
laga kpoyi ki ni. Yaayogo ŋga pe ma gbo mbe kajɔɔgɔ gbegele konaa ŋga pe ma wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja ti yɛn saraga wɔfɔ wi woro; ti yɛn yarikanga ŋga ki yɛn jɛŋgɛ
kpoyi.

\VS{14}Saraga wɔfɔ wi yaa yaayogo ŋga kì wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele ki kasanwa pa lɛ mboo taga wa lerefɔ ŋa wi yaa wi yɛɛ pye fyɔngɔ fu wi kalige nuŋgbolo li na, wa laga ŋga pe mali furu we, mbe pa taga wa wi kalige kɛɛ yombɛgbɔgɔ konaa wi kalige tɔlɔgɔ yombɛgbɔgɔ ki na.

\VS{15}Ko puŋgo na, wi yaa sinmɛ litiri kɔngɔ ki lɛ mbe pa kanŋga wa wi kamɛŋgɛ kɛndala li ni,

\VS{16}mbe suu kalige kɛɛ yombɛnagala li le wa pi ni mboo yanragi yanragisaga kɔlɔshyɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{17}Ko puŋgo na, sinmɛ mba pì koro wa wi kɛndala li ni, wi yaa pa taga wa lerefɔ ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi kalige nuŋgbolo li na, wa laga ŋga pe mali furu we, mbe pa taga wa wi kalige kɛɛ yombɛgbɔgɔ ko naa kalige tɔlɔgɔ yombɛgbɔgɔ ki na, wa laga ŋga wì keli ma yaayogo ŋga kì wɔ mbe kajɔɔgɔ ki gbegele ki kasanwa pi taga we.

\VS{18}Sinmɛ sanmba mba pì koro wa wi kɛndala li ni, wi yaa pi wo wa lerefɔ ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi go ki na, jaŋgo mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{19}Ko pyeŋgɔlɔ, saraga wɔfɔ wi yaa saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere ti kala yagawa ja ki wɔ, jaŋgo mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye lerefɔ ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi kan, kona mbe si yaayogo ŋga kì wɔ saraga sogowogo ki kɔnli.

\VS{20}Wi yaa yaayogo ŋga kì wɔ saraga sogowogo konaa muwɛ saraga ki ni ti pinlɛ mberi sogo wa
saraga wɔsaga ki na. Kona wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye naa ki lerefɔ wi kan, pa wi yaa pye fyɔngɔ fu.


\par }{\PP \VS{21}«Na kaa pye ki lerefɔ wi yɛn fyɔnwɔ fɔ, wi se ya mbege yariwɔndɔ ti ni fuun ti ta, wi yaa pan simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba ni mboo pye saraga ŋga pe ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele, mboo yirige mboo kan saraga
we Fɔ wi yeri, mboo kapere ti kala yagawa ja. Wi yaa muwɛ tiyɔɔn culo taanri taga wa, mba pè sinmɛ pinlɛ pi ni, konaa sinmɛ litiri kɔngɔ ni.

\VS{22}Wi yaa keteŋgele shyɛn nakoma jɛndɛtuwaye shyɛn wɔ mbe yala wi fanŋga ki mbe ya ŋga ni ki ni. Ki sannjɛgɛlɛ ke ni, nuŋgba yaa pye saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere kala yagawa ja, sanna li yaa pye saraga sogowogo.

\VS{23}Pilige kɔlɔtaanri wogo ki na, wi yaa pan ki yaara nda ti yaa tɛgɛ mboo pye fyɔngɔ fu ti ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mberi kan saraga wɔfɔ wi yeri, wa filisaga paraga go ki yɔn na.

\VS{24}Saraga wɔfɔ wi yaa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ ŋa wi yaa pye kajɔɔgɔ gbegele saraga wi lɛ, naa sinmɛ pi ni, mberi yirige mberi kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{25}Wi yaa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ ŋa pe yaa wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele wi kɔnli, mboo kasanwa pa taga wa ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi kalige nuŋgbolo li na, wa laga ŋga pe nali furu we, mbe pa taga wa wi kalige kɛɛ yombɛgbɔgɔ konaa wi kalige tɔlɔgɔ yombɛgbɔgɔ ki na.

\VS{26}Saraga wɔfɔ wi yaa sinmɛ pa le wa wi yɛɛra kamɛŋgɛ kɛndala li ni,

\VS{27}mboo yombɛnagala li le wa sinmɛ pi ni, mboo yanragi yanragisaga kɔlɔshyɛn wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{28}Ko puŋgo na, saraga wɔfɔ wi yaa ki sinmɛ pa taga wa lere ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi kalige nuŋgbolo li na, wa laga ŋga pe mali furu, mbe pa taga wa wi kalige kɛɛ yombɛgbɔgɔ konaa wi kalige tɔlɔgɔ yombɛgbɔgɔ ki na, wa laga ŋga wì keli ma simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ wi kasanwa pi taga we.

\VS{29}Sinmɛ mba pì koro wa wi kɛndala li ni, wi yaa pi wo wa lere ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi go ki na, mbe kapyege ŋga pe ma pye mbe kapere ti kala yagawa ja ki pye wi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{30}Wi yaa keteŋgele nuŋgba lɛ nakoma jɛndɛtuwaye nuŋgba lɛ, mbe yala ŋga lerefɔ wi ya ma ta ki ni.

\VS{31}Wi yaa li wɔ saraga mbe kapere kala yagawa ja, mbe sannjɛlɛ sanna li wɔ saraga sogowogo mbe taga wa muwɛ saraga ki na. Pa saraga wɔfɔ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye yɛɛn lere ŋa wila wi yɛɛ piin fyɔngɔ fu wi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.»


\par }{\PP \VS{32}Lere ŋa yayɛnwɛ wì ta ma kaa kɔ, fanŋga si woro wi ni wi yaara nda wi daga mbe wɔ mboo yɛɛ pye fyɔngɔ fu ti ta, ŋgasele na lì tɛgɛ wi wogo ki na loli yɛɛn.


\par }{\SH Go mbogo ŋga ki ma fyɛnwɛ \newline  ki sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{33}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi naa
Arɔn pe ni ma yo fɔ:

\VS{34}«Na yaga ka sa ye wa Kana tara ti ni, to nda mila kaan ye yeri ti pye ye woro, na mi ka ti laga ka ka fyɛnwɛ go ka na wa ki tara nda ti yɛn ye woro ti ni,

\VS{35}lere ŋa go yi, wi yaa saga yo saraga wɔfɔ wi kan fɔ: ‹Mì laga ka yan kì fyɛnwɛ wa na go ki na.›

\VS{36}Kona saraga wɔfɔ wi yaa ti pe go ki nawa yaara ti ni fuun ti yirige funwa na, wii jɛn wi ye wa go ki ni wigi laga ki wele. Pa kona yaara nda fuun ti wa go ki ni ka kpɛ se cɛn
fyɔngɔ ni. Yaara ti yirigeŋgɔlɔ, wi yaa ye wa go ki ni mbege wele.

\VS{37}Wi yaa laga ŋga kì fyɛnwɛ ki wele, na wiga ki yan ki titɛgɛ wɔ wa mbogo ki ni, ma wɔ paa yantipirige yɛn nakoma ma yanlaga gbanliŋgbanli, konaa mbe jugo mbe ye wa mbogo ki ni,

\VS{38}wi yaa yiri wa go nawa mbe pan le yeyɔngɔ ki na, mbe go ki tɔn sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn.

\VS{39}Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, saraga wɔfɔ wi yaa sɔngɔrɔ mbe pan mbege wele naa; na wiga ki yan ki pyɛɛlɛ wa mbogo ki na,

\VS{40}wi yaa ti pe sinndɛɛrɛ nda tì fyɛnwɛ ti wɔ wa mbogo ki ni, mbe sari wa wa ca ki puŋgo na, wa laga ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ka ni.

\VS{41}Wi yaa ti pe tara nda pàa tɛgɛ ma go nawa mbogo ki wɔlɔgɔ ti gbori, mberi koli mbe sari wa wa ca ki puŋgo na, wa laga ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ka ni.

\VS{42}Ko puŋgo na, pe yaa sinndɛɛrɛ ta yɛgɛ le wa nda pè wɔ ti yɔnlɔ, mbe joro fɔnndɔ lɛ mbe go ki wɔlɔgɔ ti ni.


\par }{\PP \VS{43}«Sinndɛɛrɛ ti wɔŋgɔlɔ wa go ki ni, a pège mbogo nawa wogo ki gbori, laga ŋga kìla fyɛnwɛ, na kiga sɔngɔrɔ mbe yiri wa go ki na naa,

\VS{44}saraga wɔfɔ wi yaa pan mbege wele naa, na wiga ki yan laga ŋga kìla fyɛnwɛ kì sɔngɔrɔ ma yiri ma pyɛɛlɛ, kona fyɛnwɛ wi mba pì se ya kɔ mbe wɔ wa go ki na. Ki go ki yɛn fyɔngɔ ni.

\VS{45}Pe yaa ki go ki jan mbege sinndɛɛrɛ, naa ki tire konaa ki joro ti ni fuun ti koli sari wa wa ca ki puŋgo na, wa laga ŋga ki yɛn fyɔngɔ ni ka ni.


\par }{\PP \VS{46}«Go ki yaa pye mbe tɔn piliye yan fuun ni, lere ŋa fuun ka ye wa ki ni, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{47}Lere ŋa fuun ka sinlɛ wa ki go ki ni nakoma mbe yaraga ka ka wa ki go ki ni, wi daga mboo yaripɔrɔ ti jogo.


\par }{\PP \VS{48}«Na paga go ki wɔlɔgɔ naa fɔnŋgɔ, saraga wɔfɔ wiga sɔngɔrɔ mbe pan mbege wele, mbege yan laga ŋga kìla fyɛnwɛ kii sɔngɔrɔ mbe yiri naa, kona wi yaa ki yo mbege naga fɔ go ki woro fyɔngɔ ni; katugu ki fyɛnwɛ pì kɔ.


\par }{\PP \VS{49}«Saraga wɔfɔ wi yaa sannjɛgɛlɛ shyɛn lɛ, naa sɛdiri tige kanŋgaga ni, naa kondoro jese ni konaa yizɔpi wɛrɛ ni mbe go ki pye fyɔngɔ fu.

\VS{50}Cɔgɔ ŋga pè fanri joro ni ma pulugo tɔnmɔ le wa ki ni, wi yaa sannjɛgɛlɛ nuŋgba kɔnli wa ki go na.

\VS{51}Ko puŋgo na, wi yaa sɛdiri tige kanŋgaga ki lɛ, naa yizɔpi wɛrɛ ti ni, naa kondoro jese wi ni, konaa sannjɛwele li ni, mberi le wa sannjɛlɛ na wì kɔnli li kasanwa pi ni wa pulugo tɔnmɔ pi ni, mboo yanragi yanragi go ki na fɔ sa ta yanragisaga kɔlɔshyɛn.

\VS{52}Ki pyelɔmɔ pi na, wi yaa go ki fyɔngɔ ki kɔ ki na sannjɛlɛ li kasanwa pi ni, naa pulugo tɔnmɔ, naa sannjɛwele, naa sɛdiri tige kanŋgaga, naa yizɔpi wɛrɛ konaa kondoro jese wi ni.

\VS{53}Ko puŋgo na, wi yaa sannjɛwele li wa wa ca ki puŋgo na, li yiri li kari wa wasele li ni. Pa wi yaa ki pye yɛɛn mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye go ki na, mbege fyɔngɔ ki kɔ ki na.»


\par }{\PP \VS{54}Ŋgasele na lì tɛgɛ yayɛnwɛ cɛnlɛ pyew pi wogo na loli yɛɛn, konaa kawa wi wogo na,

\VS{55}naa yaripɔrɔ nda ti ma fyɛnwɛ,

\VS{56}naa yaritinnde, naa sasambara konaa lara nda ti ma tigi ma ye wa sɛlɛgɛ ki ni ti wogo na.

\VS{57}Ki ŋgasele na lo li yaa ki naga ye na, na kaa pye lere nakoma yaraga ka woro fyɔngɔ ni, nakoma na kaa pye lere nakoma yaraga ka yɛn fyɔngɔ ni. Lo li yɛn ŋgasele na lì tɛgɛ yayɛnwɛ cɛnlɛ pyew pi wogo na.




\par }\Chap{15}{\SH Yama mba pi ma to \newline  naŋa wi nama pi na \newline  mboo tɛgɛ fyɔngɔ ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi naa
Arɔn pe ni ma yo

\VS{2}pege yo
Izirayɛli woolo pe kan pe pe pye fɔ:

\par }{\PP «Na Fyomiŋge ka to naŋa wa na, ki tɔnndɔ nda ti maa yinrigi na wuun ti maa tɛgɛ
fyɔngɔ ni.

\VS{3}Ki tɔnndɔ ti yɛn na yinrigi wa wi nama pi ni na wuun o, wi nama wele li tɔn o, wi yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{4}Ki naŋa wiga sinlɛ sinlɛyaraga ŋga fuun na, nakoma wiga cɛn yaraga ŋga fuun na, ki yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{5}Lere ŋa ka jiri ki sinlɛyaraga ki na, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{6}Fyomiŋge fɔ wì cɛn yaraga ŋga fuun na, lere ŋa ka cɛn ki na, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{7}Lere ŋa ka jiri yaŋa wi na, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{8}Na yaŋa wiga cɛnrɛ wa lere wa na, ŋa wi yɛn fyɔngɔ fu, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{9}Yaŋa wiga cɛn sofile jɔngɔ ŋga fuun na, ki jɔngɔ ki yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{10}Yaŋa wì cɛn yaraga ŋga fuun na, lere ŋa fuun ka jiri ki na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ. Lere ŋa fuun kaga yaraga ki lɛ, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{11}Yaŋa wiga jiri lere ŋa fuun na kɛɛ mbajogowo ni, ki lerefɔ wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{12}Yaŋa wiga jiri leyaraga ŋga fuun pè gbegele joro ni ka na, ki daga pege yaari; wiga jiri leyaraga ŋga fuun pè gbegele tige ni ka na, ki daga pege jogo jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{13}«Na yaŋa wi fyomiŋge kiga ka kɔ, wi yaa wi yɛɛ pye fyɔngɔ fu yapelege nuŋgba ni. Wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli pulugo tɔnmɔ ni, pa wi yaa cɛn fyɔngɔ fu.

\VS{14}Pilige kɔlɔtaanri wogo ki na, wi yaa keteŋgele shyɛn nakoma jɛndɛtuwaye shyɛn yigi, mbe kari ke ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe ke kan
saraga wɔfɔ wi yeri.

\VS{15}Saraga wɔfɔ wi yaa sannjɛlɛ nuŋgba wɔ
saraga ŋga pe ma wɔ mbe kapere kala yagawa ja, mbe sanna li wɔ
saraga sogowogo. Ko puŋgo na, wi yaa kapyege ŋga pe ma pye mbe kapere ti kala yagawa ja ki pye naŋa wi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mboo pye fyɔngɔ fu tɔnndɔ nda tìla pye wuun wi na ti kala na.


\par }{\PP \VS{16}«Na naŋa wa nama tɔnmɔ ka wo mbe ye wi ni, wi daga mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{17}Ki nama tɔnmɔ piga wo yaripɔgɔ ŋga fuun na, nakoma yaraga o yaraga pè gbegele sɛlɛgɛ ni ka na, ki daga pege jogo; ɛɛn fɔ, ki yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.


\par }{\PP \VS{18}«Na naŋa ka sinlɛ jɛlɛ ni, pe ni fuun shyɛn pe daga mbe woli; ɛɛn fɔ, pe yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.


\par }{\SH Yama mba pi ma to \newline  wa jɛlɛ wi jɛlɛwɛ pi ni \newline  mboo tɛgɛ fyɔngɔ ni
\par }
{\PP \VS{19}«Na jɛlɛ wa kaa jogo, a wi kasanwa pila wuun wi na, wi yaa la jate fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn. Lere ŋa ka jiri wi na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{20}Mboo ta wi yɛn na jogo piliye yan ni, wiga sinlɛ sinlɛyaraga ŋga fuun na, nakoma mbe cɛn yaraga o yaraga na, ki yaa pye fyɔngɔ ni.

\VS{21}Lere ŋa fuun ka jiri ki sinlɛyaraga ki na, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli. Ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{22}Lere ŋa fuun ka jiri jɛlɛ wì cɛn yaraga o yaraga ŋga na ki na, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{23}Jɛlɛ wìla sinlɛ sinlɛyaraga ŋga na, na kaa pye yaraga ka la pye wa ki na, nakoma wa cɛnyaraga ŋga wìla pye ma cɛn ki na, lere ŋa fuun ka jiri ki yaraga ki na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.

\VS{24}Na naŋa wa ka sinlɛ ki jɛlɛ wi ni, a wi jogolo kasanwa pì fa wi na, ki naŋa wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn. Wiga sinlɛ sinlɛyaraga ŋga fuun na ki yaa pye fyɔngɔ ni.


\par }{\PP \VS{25}«Na kasanwa kaa wuun jɛlɛ wa na mbe piliye lɛgɛrɛ ta, ki pye wi jogosanga wo ma, nakoma wi jogolo li ma piliye yɔn ŋga ta ki sa toro ko na, wi yaa pye fyɔngɔ ni sanga ŋa fuun kasanwa pila wuun wi na wi ni, paa yɛgɛ ŋga na wi ma pye fyɔngɔ ni, na wi kaa jogo sanga ŋa ni we\XREF{†}{{\XO 15:25 }{\XO{15.25:
}}{\XT{Mati 9.20; Maki 5.25; Luki 8.43}}}.

\VS{26}Wagati ŋa fuun kasanwa pila wuun wi na, wiga sinlɛ sinlɛyaraga ŋga fuun na, nakoma mbe cɛn cɛnyaraga ŋga fuun na, ki yaa pye fyɔngɔ ni paa yɛgɛ ŋga na wi kaa jogo sanga ŋa ni ki ma pye we.

\VS{27}Lere ŋa ka jiri ki sinlɛyaraga ki na nakoma ki cɛnyaraga ki na, wi daga mboo yɛɛra yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ.


\par }{\PP \VS{28}«Kasanwa mba pila wuun wi na piga ka yere, wi daga mbe piliye kɔlɔshyɛn yaga yi toro si jɛn mbe pye fyɔngɔ fu naa.

\VS{29}Piliye kɔlɔtaanri wogo ki na, wi yaa keteŋgele shyɛn nakoma jɛndɛtuwaye shyɛn yigi mbe sa ke kan saraga wɔfɔ wi yeri wa filisaga paraga go ki yɔn na.

\VS{30}Saraga wɔfɔ wi yaa nuŋgba wɔ saraga mbe kapere kala yagawa ja, mbe sanna li wɔ saraga sogowogo. Ko puŋgo na, wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye jɛlɛ wi kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ wi kasanwa wogo fyɔngɔ ki kala na.


\par }{\PP \VS{31}«Pa ye yaa ki pye yɛɛn mbe Izirayɛli woolo pe lali ŋga ki mbe ya pe tɛgɛ fyɔngɔ ni ki ni; kona pe se kanla
cɛnsaga paraga go ki tɛgɛ fyɔngɔ ni mbe ku, ko ŋga mi yɛn ma cɛn laga ki ni ye sɔgɔwɔ we.»


\par }{\PP \VS{32}Ki ŋgasele na lo lì tɛgɛ, na fyomiŋge ka to naŋa wa na, nakoma wi nama tɔnmɔ piga wo mbe ye wi ni mboo tɛgɛ fyɔngɔ ni,

\VS{33}konaa jɛlɛ kaa jogo, naa kasanwa kaa wuun naŋa nakoma jɛlɛ na, konaa na naŋa ka sinlɛ jɛlɛ ŋa wi yɛn fyɔngɔ ni wa ni.




\par }{\MS IZIRAYƐLI WOOLO \newline  PE KAPERE TI KALA YAGAWA JAPILIGBƆGƆ

\par }\Chap{16}{\MR 16.1-34

\par }{\PP \VerseOne{1}Arɔn pinambiile shyɛn pe kuŋgɔlɔ, poro mbele pàa ku katugu pàa kari
wusuna nuwɔ taan ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, ŋa wi sila ki kologo kan\XREF{†}{{\XO 16:1 }{\XO{16.1:
}}{\XT{Levi 10.1}}}, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni.

\VS{2}Làa wi pye fɔ: «Ki yo ma ndɔ Arɔn wi kan fɔ wiga kaa yiin wa
cɛnsaga paraga go ki lajɛŋgɛ
kpoyi ki ni sanga pyew, wa paraga ŋga pè pɔ maga kɔn shyɛn ki puŋgo na, ko ŋga
yɔn finliwɛ kɛsu wo naa
kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn wi yaritɔnŋgɔ ti yɛn ma tɛgɛ wa we, jaŋgo na mi kanla yɛɛ naga kambaaga ka ni, wa kasulugo pyesaga ki go na, wiga ka ku\XREF{†}{{\XO 16:2 }{\XO{16.2:
}}{\XT{Ebu 6.19}}}.


\par }{\PP \VS{3}«Arɔn wi mbe ya ye yɛgɛ ŋga na wa lajɛŋgɛ kpoyi ki ni ki ŋga: Wi yaa napɔlɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba yigi mboo pye kapere kala yagawa jasaraga, naa simbapɔlɔ nuŋgba ni, mboo pye
saraga sogowogo\XREF{†}{{\XO 16:3 }{\XO{16.3:
}}{\XT{Ebu 9.7}}}.

\VS{4}Wi yaa wi derigbɔgɔ ŋga pè ti
lɛn jese ni ki le, mboo kurusi wenɛ na pè ti lɛn jese ni li le, mbe kurusijara ŋa pè ti lɛn jese ni wi pɔ konaa mbe gbɔgɔwɔ njala na pè ti lɛn jese ni li kan. Wi daga mbe woli si jɛn mbege yaripɔrɔ nda tì tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan ti le.

\VS{5}Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe yaa pan mbe sikapɛnɛ shyɛn kan wi yeri mbe pe pye kapere ti kala yagawa jasaraga, naa simbapɔlɔ nuŋgba ni, mboo pye saraga sogowogo.


\par }{\PP \VS{6}«Napɔlɔ ŋa Arɔn wi yaa wɔ
saraga mboo yɛɛra kapere ti kala yagawa ja, wi yaa pan wi ni, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi yɛɛ kan konaa wi go woolo pe kan.

\VS{7}Ko puŋgo na, wi yaa pan sikapɛnɛ shyɛn pe ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa
filisaga paraga go ki yɔn na,

\VS{8}mbe pɛtɛ gbɔn mbe ta mbe ŋa wi yaa wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri wi jɛn konaa mbe ŋa pe yaa wa wila kee\FTNT{†}{{\FR 16:8 }{\FR{16.8:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ŋa wi yaa wa wila kee}} pèle ki kanŋga ma yo sikapɔlɔ ŋa wi yɛn Azazɛli woo. Pele naga jate ma yo Azazɛli wìla pye gbinri gbosho nakoma yinnɛ tipele la; Levi 16.10,26.}}} wi jɛn.

\VS{9}Pɛtɛ gbɔngɔ kiga sikapɔlɔ ŋa wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, Arɔn wi yaa wi wɔ li yeri saraga mbe kapere ti kala yagawa ja.

\VS{10}Pɛtɛ gbɔngɔ kì sikapɔlɔ ŋa wɔ poo wa wila kee, pe yaa pan wi ni wee Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi na, mbe si jɛn mboo wa wila kee wa
gbinri wi ni paa sikapɔlɔ ŋa pe ma wa wila kee we.


\par }{\PP \VS{11}«Ko puŋgo na, napɔlɔ ŋa Arɔn wi yaa wɔ mboo yɛɛra kapere ti kala yagawa ja wi yaa pan wi ni, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi yɛɛ kan konaa wi go woolo pe kan. Wi yaa napɔlɔ ŋa wì wɔ mboo kapere ti kala yagawa ja wi kɔnli.

\VS{12}Ko pyeŋgɔlɔ, wi yaa naŋganra wɔyaraga ki lɛ mbe kasɔn naŋganra ta wɔ wa
saraga wɔsaga ki ni mbege yin Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe si wusuna nuwɔ taan muwɛ kɛɛ yɛnlɛ shyɛn lɛ mbe ye ti ni fuun ti ni wa paraga ŋga pè pɔ ma cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki puŋgo na.

\VS{13}Arɔn wi yaa ki wusuna nuwɔ taan wi wo wa kasɔn naŋganra ti na le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ; jaŋgo
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu we, kasulugo pyesaga ŋga ki yɛn wi yaritɔnŋgɔ, wusuna wirige ki yiri ki tɔn ki na. Kiga pye ma wi se ku.

\VS{14}Wi yaa napɔlɔ wi kasanwa pa lɛ mbe yombɛlɛ tɛgɛ mboo yanragi yanragi wa kasulugo pyesaga ki yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, ko puŋgo na mbe pa yanragi yanragisaga kɔlɔshyɛn wa kasulugo pyesaga ki yɛgɛ.

\VS{15}Ko puŋgo na, sikapɔlɔ ŋa wi yaa wɔ mbe leele pe kapere ti kala yagawa ja, wi yaa wi kɔnli mboo kasanwa pi lɛ mbe ye pi ni wa paraga ŋga pè pɔ ma cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki puŋgo na. Wì napɔlɔ wi kasanwa pi pye yɛgɛ ŋga na, wi yaa sikapɔlɔ wi kasanwa pi pye ma fun. Wi yaa pa yanragi yanragi kasulugo pyesaga ki na, mbe pa yanragi yanragi wa ki yɛgɛ\XREF{†}{{\XO 16:15 }{\XO{16.15:
}}{\XT{Ebu 9.12}}}.

\VS{16}Anmɛ wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye lajɛŋgɛ kpoyi ki kan mbege pye
fyɔngɔ fu, Izirayɛli woolo pe
fyɔngɔ kagala, naa pe mbasinmɛ kagala konaa pe kapere cɛnlɛ na fuun pè pye maga tɛgɛ fyɔngɔ ni ki kala na. Wi yaa ki nuŋgba ki pye fun filisaga paraga go ki laga sanŋga ki na, ko ŋga ki yɛn ma kan wa poro naa pe fyɔngɔ kagala ke sɔgɔwɔ.

\VS{17}Na Arɔn wiga ye wa filisaga paraga go ki ni, wa lajɛŋgɛ kpoyi ki ni mbaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki piin sanga ŋa ni, lere si daga mbe pye wa ki ni fɔ wi sa yiri. Wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi yɛɛ kan, naa wi go woolo pe kan konaa Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe kan.

\VS{18}Ko puŋgo na, wi yaa yiri mbe pan wa saraga wɔsaga ŋga wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ ki tanla\FTNT{†}{{\FR 16:18 }{\FR{16.18:
}}{\FT{Saraga wɔsaga ŋga ki sɛnrɛ tì yo laga ki laga ŋga ki ni pele maa ki jate ma yo saara sogoworo pe maa ti sori saraga wɔgɔsaga ŋga na koyi. Pele maa ki jate fun ma yo wusuna nuwɔ taan pe maa wi sori saraga wɔgɔsaga ŋga na koyi.}}}, mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye ki kan; kona mbe si napɔlɔ wi kasanwa pa lɛ konaa sikapɔlɔ wi woo pa ni, mboo fafa wa saraga wɔsaga ki yɛnŋgɛlɛ ke lagapyew ki na.

\VS{19}Wi yaa yombɛlɛ nuŋgba le wa kasanwa pi ni mboo yanragi yanragisaga kɔlɔshyɛn wa saraga wɔsaga ki na. Anmɛ wi yaa ki pye mbege tɛgɛ fyɔngɔ fu, mbe Izirayɛli woolo pe fyɔngɔ kagala ke laga ki na, mbege pye kpoyi.


\par }{\PP \VS{20}«Na Arɔn wiga kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye mbe kɔ lajɛŋgɛ kpoyi ki kan, naa filisaga paraga go ki laga sanŋga konaa saraga wɔsaga ki kan, wi yaa ti pe pan sikapɔlɔ wee wi ni.

\VS{21}Arɔn wi yaa wi kɛyɛn shyɛn yi taga wa wi go ki na, mbe Izirayɛli woolo pe punŋguwɔ kagala ke ni fuun, naa pe mbasinmɛ kagala ke ni fuun konaa pe kapere ti ni fuun ti yo mberi taga wa wi go ki na. Ko puŋgo na, wi yaa wi torogo wa gbinri wi ni, mboo le lere ŋa pè wɔ ki wogo ki na wi kɛɛ wi kari wi ni.

\VS{22}Kiga pye ma, sikapɔlɔ wi yaa Izirayɛli woolo pe kapere ti go kala li lɛ, mbe kari wasege waga ka ni.

\par }{\PP «Na paga kaa purɔ mboo wa wa gbinri wi ni sanga ŋa ni,

\VS{23}kona Arɔn wi yaa sɔngɔrɔ wa filisaga paraga go ki ni. Yaripɔrɔ nda pè ti lɛn jese ni, to nda wìla le ma ye wa lajɛŋgɛ kpoyi ki ni, wi yaa ti wɔ wi yɛɛ na mberi tɛgɛ le\XREF{†}{{\XO 16:23 }{\XO{16.23:
}}{\XT{Eze 44.19}}},

\VS{24}mbe woli
laga kpoyi ka ni, mboo yaripɔrɔ sannda ti le wi yɛɛ na. Ko puŋgo na, wi yaa yiri mbe kari sa saraga sogowogo wɔ wi yɛɛ kan konaa mbe ka wɔ leele pe kan fun, jaŋgo mbe kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi yɛɛ kan konaa leele sanmbala pe kan.

\VS{25}Kona wi yaa yaayogo ŋga pè wɔ saraga mbe kapere ti kala yagawa ja ki yanlaga ki sogo wa saraga wɔsaga ki na.


\par }{\PP \VS{26}«Sikapɔlɔ ŋa pe yaa wa wila kee, naŋa ŋa wi yaa wi purɔ mboo torogo wa gbinri wi ni, wi daga mboo yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ko puŋgo na, mbe si sɔngɔrɔ wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni.

\VS{27}Napɔlɔ wo naa sikapɔlɔ ŋa pè wɔ saraga ma kapere ti kala yagawa ja, a pè pe kasanwa pi lɛ ma ye pi ni wa laga kpoyi ki ni, ma kapyege ŋga pe ma pye mbe kapere ti kala yagawa ja ki pye, pe daga mbe pe lɛ mbe kari pe ni wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, mbe sa pe sɛɛrɛ, naa pe kara konaa pe lara ti sogo wa\XREF{†}{{\XO 16:27 }{\XO{16.27:
}}{\XT{Ebu 13.11}}}.

\VS{28}Lere ŋa wi yaa ti sogo wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli si jɛn mbe sɔngɔrɔ wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni.


\par }{\PP \VS{29}«Ŋgasele laa na, na li yaa pye kɔsaga fu ye kan: ‹Yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki pilige kɛ wogo ki na, ye yaa
yeŋge le, ye se tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni, yoro Izirayɛli tara piile konaa nambannjɛɛnlɛ mbele pe yɛn laga ye sɔgɔwɔ pe ni.

\VS{30}Katugu ko pilige koyi pe yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye ye kan, mbe ye kapere ti laga ye na, mbe ye pye fyɔngɔ fu. Kiga pye ma, ye yaa pye fyɔngɔ fu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{31}Ki pilige ki yaa pye
cɛnpilige ye kan, ye yaa wogo ki pilige ki ni mbe yeŋge le. Ki ŋgasele na li yaa pye kɔsaga fu.›


\par }{\PP \VS{32}«Saraga wɔfɔ ŋa pe yaa ka
sinmɛ kpoyi wo wi na mboo tɛgɛ saraga wɔgɔtunŋgo ki na, wa
saraga wɔfɛnnɛ to wi yɔnlɔ, wo wi yaa kaa kapyege ŋga pe ma pye mbe kapere ti kala yagawa ja ki piin. Yaripɔrɔ nda pè ti lɛn jese ni mari tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, wo wi yaa lari nii.

\VS{33}Wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye lajɛŋgɛ kpoyi ki kan, naa filisaga paraga go ki laga sanŋga ki kan konaa saraga wɔsaga ki kan; wi yaa kapyege ŋga pe ma pye mbe kapere ti kala yagawa ja ki pye fun saraga wɔfɛnnɛ pe kan konaa Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe kan.


\par }{\PP \VS{34}«Ki wogo ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu ye kan. Yɛlɛ pyew, pe yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye pyesaga nuŋgba Izirayɛli woolo pe kan pe kapere ti ni fuun ti kala na.»

\par }{\PP A Arɔn wì si ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ki pye\XREF{†}{{\XO 16:34 }{\XO{16.29-34:
}}{\XT{Levi 26.32; Nɔmbu 29.7-11}}}.




\par }{\MS IZIRAYƐLI WOOLO \newline  PE YƐN MA TƐGƐ PE YƐ YƐNŊƐLƐ KAN

\par }\Chap{17}{\MR 17–25

\par }{\SH Ŋgasele na lì tɛgɛ yaayoro \newline  kasanwa pi wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Arɔn, naa wi pinambiile konaa
Izirayɛli woolo sanmbala pe ni fuun pe kan wi pe pye fɔ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ki ŋga:


\par }{\PP \VS{3}«Yoro Izirayɛli woolo, na wa kaa jaa mbe nɛgɛ nakoma sumbyɔ, nakoma sugbɔ kɔnli laga
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, nakoma wa ki puŋgo na,

\VS{4}ki fɔ wi daga mbe kari ki yaayogo ki ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na, mbege wɔ yarikanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri wa
cɛnsaga paraga go ki yɛgɛ. Na wii ko pye, pa wi yaa la jate wì kapege pye ma yaraga ŋga yinwege na ka kasanwa wo, ki kologo si ma. Pe yaa wi purɔ mboo wɔ wa Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{5}Ki ŋgasele li yaa ti Izirayɛli woolo pe se kaa pe saara yaayoro ti kuun wa wasege ki ni, ɛɛn fɔ, pe yaa la paan ti ni
saraga wɔfɔ wi kɔrɔgɔ wa filisaga paraga go ki yɔn na, mbaa ti woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri
nayinmɛ saara.

\VS{6}Kona saraga wɔfɔ wi yaa yaayogo ki kasanwa pa yanragi Yawe Yɛnŋɛlɛ li
saraga wɔsaga ki na, wa filisaga paraga go ki yɔn na. Ko puŋgo na, wi yaa yanlaga ki sogo wa ki saraga wɔsaga ki na, ko ŋga ki nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla we.

\VS{7}Kiga pye ma, sikapɛnɛ yanlɛɛlɛ mbele Izirayɛli woolo pè gbegele yarisunndo na nanjara piin nari gbogo, ma je
we Fɔ wi na, pe se kaa saara woo ti yeri naa. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri ye kan.


\par }{\PP \VS{8}«Na Izirayɛli woo nakoma pe nambanŋa wa kaa jaa mbe
saraga sogowogo wɔ, nakoma
saraga ka yɛgɛ,

\VS{9}wi daga mbe pan yaayogo ki ni wa filisaga paraga go ki yɔn na, mbege wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Na wi sigi pye ma, wi daga poo purɔ poo wɔ Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{10}«Na Izirayɛli woo nakoma nambanŋa wa ka kasanwa ka, ki kasanwa pi yɛn yɛgɛ o yɛgɛ, mi ŋa Yɛnŋɛlɛ mi yaa yiri wi kɔrɔgɔ, mboo purɔ mboo wɔ wa wi woolo pe sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 17:10 }{\XO{17.10:
}}{\XT{Zhenɛ 9.4; Levi 7.26-27; Dete 12.16-23; 15.23}}}.

\VS{11}Katugu yaraga ŋga fuun ki da, pa ki yinwege ki yɛn wa ki kasanwa pi ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi konɔ kan ye yeri, jaŋgo yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki piin pi ni, wa saraga wɔsaga ki na ye yɛɛ kan. Kasanwa pi ma ti lere wi ma kapere kala yagawa ta, katugu pa yinwege ki yɛn wa pi ni\XREF{†}{{\XO 17:11 }{\XO{17.11:
}}{\XT{Ebu 9.22}}}.

\VS{12}Ko kala ki ti mìgi yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: ‹Ye ni, wa kpɛ ka ka kasanwa ka, nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn laga ye sɔgɔwɔ, wa kpɛ ka ka kasanwa ka.›


\par }{\PP \VS{13}«Na Izirayɛli woo nakoma pe nambanŋa wa ka kari yanrisaga mbe woŋgbɔ nakoma sannjɛlɛ gbo, a kì pye kara nda ti yɛn kaworo to ta, wi yaa ki yaraga ki kɔnli mbege kasanwa pi wo tara, mbe tara ta tɛgɛ mboo tɔn.

\VS{14}Yaraga ŋga fuun kì da ma pye yinwege na, pa ki yinwege ki yɛn wa ki kasanwa pi ni. Ko kala ki ti Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo yoro Izirayɛli woolo ye kan fɔ: ‹Yaga ka yaraga ŋga fuun kì da ka kasanwa ka; katugu ki yinwege ki yɛn wa ki kasanwa pi ni. Na lere ŋa fuun ka kasanwa ka, wi daga poo purɔ poo wɔ Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ.›


\par }{\PP \VS{15}«Lere o lere, wi yɛn Izirayɛli tara pyɔ o, nakoma nambanŋa o, na wa ka yarikugo nakoma woŋgbɔ ŋa cɛngɛ gbo wa kara ka, wi yaa wi yaripɔrɔ ti jogo, mbe woli; ɛɛn fɔ, wi yaa pye
fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ. Ko puŋgo na, wi yaa pye
fyɔngɔ fu.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, na ki fɔ wiga je wi suu yaripɔrɔ ti jogo, wii si woli, wi yaa wi kapege ki go kala li lɛ.»




\par }\Chap{18}{\SH Fyɔnrɔ kala na \newline  naŋa naa jɛlɛ si daga mbe pye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{3}Ezhipiti tara nda yàa pye ma cɛn wa ti ni, kagala ŋgele ti woolo pàa pye na piin, yaga kaa ke piin. Mila kee ye ni wa Kana tara nda ni, kagala ŋgele pe yɛn na piin wa, yaga ka saa ke piin. Yaga ka saa tanri ki tara woolo pe kalɛgɛlɛ ke na.

\VS{4}Yaa tanri na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ koro naa na ŋgasegele ke na; katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{5}«Yaa tanri na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ naa na ŋgasegele ke na. Lere ŋa kaa tanri ke na, wi yaa yinwege ta ke fanŋga na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 18:5 }{\XO{18.5:
}}{\XT{Nehe 9.29; Eze 18.9; 20.11-13; Luki 10.28; Ɔrɔmu 10.5; Gala 3.12}}}.


\par }{\PP \VS{6}«Yoro Izirayɛli woolo wa kpɛ si daga mbe sinlɛ wi go lere ni. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{7}«Maga kɔɔn to wi tifaga mbe sinlɛ ma yɛɛra nɔ wi ni. Kiga pye ma, mɔ̀ɔ nɔ wi tifaga fun; katugu ma nɔ wi.


\par }{\PP \VS{8}«Maga ka sinlɛ ma to jɔ wa yɛgɛ ni; kiga pye ma, mɔ̀ɔ to wi tifaga\XREF{†}{{\XO 18:8 }{\XO{18.8:
}}{\XT{Zhenɛ 35.22; Levi 20.11; Dete 22.29; 27.20}}}.


\par }{\PP \VS{9}«Ma njɔ nakoma ma jɔnlɔ sumboro ŋa wi yɛn to nuŋgba ma ni, nakoma nɔ nuŋgba ma ni, a pòo koro wa ye go, nakoma go ka yɛgɛ ni, maga ka sinlɛ wi ni\XREF{†}{{\XO 18:9 }{\XO{18.9:
}}{\XT{Levi 20.17; Dete 27.22}}}.


\par }{\PP \VS{10}«Maga ka sinlɛ ma pishyɛnwoo ni, ko kɔrɔ wo yɛn ma pinambyɔ wi sumborombyɔ nakoma ma sumborombyɔ wi sumborombyɔ ni; kiga pye ma, ma yaa ma yɛɛ tifaga.


\par }{\PP \VS{11}«Maga ka sinlɛ ma to jɔ wa yɛgɛ sumborombyɔ ni; katugu wi yɛn ma to wi sumborombyɔ, ma pye ma njɔ nakoma ma jɔnlɔ sumboro.


\par }{\PP \VS{12}«Maga ka sinlɛ ma to wi nɔsepyɔ sumboro wa ni; katugu wi yɛn ma to wi go lere.


\par }{\PP \VS{13}«Maga ka sinlɛ ma nɔ wi nɔsepyɔ sumboro wa ni; katugu wi yɛn ma nɔ wi go lere.


\par }{\PP \VS{14}«Maga kɔɔn to wi nɔsepyɔ lenaŋa wa tifaga mbe sinlɛ wi jɔ wi ni; katugu wi yɛn ma nijɛ\XREF{†}{{\XO 18:14 }{\XO{18.12-14:
}}{\XT{Levi 20.19-20}}}.


\par }{\PP \VS{15}«Maga ka sinlɛ ma pinambyɔ wa jɔ ni; katugu wi yɛn ma pijɔ, maga ka sinlɛ wi ni\XREF{†}{{\XO 18:15 }{\XO{18.15:
}}{\XT{Levi 20.12}}}.


\par }{\PP \VS{16}«Maga ka sinlɛ ma nɔsepyɔ lenaŋa wa jɔ ni; kiga pye ma, ma yaa ma nɔsepyɔ lenaŋa wi tifaga\XREF{†}{{\XO 18:16 }{\XO{18.16:
}}{\XT{Levi 20.21}}}.


\par }{\PP \VS{17}«Maga ka sinlɛ jɛlɛ wa ni, mbe sinlɛ wi sumborombyɔ ni. Maga ka sinlɛ ki jɛlɛ wi pishyɛnwoo ŋa wi yɛn jɛlɛ wa ni, ko kɔrɔ wo yɛn wi pinambyɔ wo sumborombyɔ nakoma wi sumborombyɔ wo sumborombyɔ ni; katugu pe yɛn ki jɛlɛ wi go leele. Ki kala li yɛn katijaanga\XREF{†}{{\XO 18:17 }{\XO{18.17:
}}{\XT{Levi 20.14; Dete 27.23}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Maga kɔɔn jɔ wi nɔsepyɔ sumboro wa pɔri ma jɔ mbe sinlɛ wi ni, mbe njɔfɔ wi ta yinwege na; katugu ki mbe ya yenjara yirige njɔ wo naa jɔnlɔ pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{19}«Maga ka sinlɛ jɛlɛ wa ni wi jogosanga wi ni; katugu wi yɛn
fyɔngɔ ni\XREF{†}{{\XO 18:19 }{\XO{18.19:
}}{\XT{Levi 20.18}}}.


\par }{\PP \VS{20}«Maga ka sinlɛ ma lewee yɛnlɛ wa jɔ ni, mbɔɔn yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni wi ni\XREF{†}{{\XO 18:20 }{\XO{18.20:
}}{\XT{Levi 20.10}}}.


\par }{\PP \VS{21}«Maga kɔɔn piile wa wɔ
saraga mboo kan yarisunŋgo Molɔki\FTNT{†}{{\FR 18:21 }{\FR{18.21:
}}{\FT{Molɔki wìla pye Kana tara fɛnnɛ pe yarisunŋgo ko ka. Eburuye sɛnrɛ ti ni Molɔki mɛgɛ ki kɔrɔ wi mbe ya logo fɔ wunluwɔ nakoma ŋa wi maa fɛrɛ kala piin.}}} ki yeri; kiga pye ma, ma yaa na mɛgɛ ki tifaga\XREF{†}{{\XO 18:21 }{\XO{18.21:
}}{\XT{Levi 20.1-5}}}. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{22}«Maga ka sinlɛ ma naŋa yɛnlɛ ni paa yɛgɛ ŋga na pe ma sinlɛ jɛlɛ ni. Ki kala li yɛn katijaanga\XREF{†}{{\XO 18:22 }{\XO{18.22:
}}{\XT{Levi 20.13; Ɔrɔmu 1.27}}}.


\par }{\PP \VS{23}«Maga ka sinlɛ yaayogo ni mbɔɔn yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni ki ni. Jɛlɛ si daga mboo yɛɛ kan yaayogo yeri ki sinlɛ wi ni; ki kapyege ki yɛn kala na li yɛn ma piri\XREF{†}{{\XO 18:23 }{\XO{18.23:
}}{\XT{Ɛki 22.19; Levi 20.15-16; Dete 27.21}}}.


\par }{\PP \VS{24}«Yaga ka ki kagala ŋgele la kpɛ pye mbe ye yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni, katugu cɛngɛlɛ ŋgele mi yaa ke woolo pe purɔ wa ye yɛgɛ, ki kagala ŋgele koro pe maa piin, ma pe yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni.

\VS{25}Pe tara ti ni fuun ti yɛn fyɔngɔ ni ki kagala ke kala na. Ko ki ti mi yaa jɔlɔgɔ wa wa tara ti ni pe mbasinmɛ pi kala na. Ki tara tì je ti woolo pe na.


\par }{\PP \VS{26}«Ki kala na, yoro Izirayɛli tara piile naa nambannjɛɛnlɛ mbele pe yɛn laga ye sɔgɔwɔ, yaa tanri na ŋgasegele koro naa na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke na. Yaga ka ki katijangara ta kpɛ pye.

\VS{27}Leele mbele pàa pye ma cɛn wa ki tara ti ni ye yɛgɛ, pàa pye na ki katijangara ti piin ma tara ti tɛgɛ fyɔngɔ ni.

\VS{28}Yoro wo na, yaga kari tɛgɛ fyɔngɔ ni naa, jaŋgo tiga ka je ye na paa yɛgɛ ŋga na mbele pàa pye ma cɛn wa ti ni ye yɛgɛ tìla je pe na we.

\VS{29}Leele mbele fuun pe yaa kaa ki katijangara nda ta piin, pe yaa ka pe purɔ mbe pe wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{30}«Sɛnrɛ nda fuun mì yo ye kan, yeri lɛ yaa tanri ti na. Katijangara nda pàa keli na piin wa tara ti ni na ye fa pan, yaga kaa ta kpɛ piin, jaŋgo mbe ye yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni ti pyewe pi kala na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.»




\par }\Chap{19}{\SH Yɛnŋɛlɛ laa jaa paa li gbogo \newline  yɛgɛ ŋga na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Ye pye
kpoyi, katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, mi yɛn kpoyi\XREF{†}{{\XO 19:2 }{\XO{19.2:
}}{\XT{Levi 11.44-45; 1 Pyɛ 1.16}}}.


\par }{\PP \VS{3}«Ye ni fuun nuŋgba nuŋgba yaa ye teele naa ye nɛɛlɛ pe gbogo, yaa na
cɛnpilige ki cɛɛn. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:3 }{\XO{19.3:
}}{\XT{Ɛki 20.8-12; Dete 5.12,16}}}.


\par }{\PP \VS{4}«Yaga kaa yarisunndo ti gbogo, yaga ka tugurɔn yan mbe yarisunndo gbegele ye yɛɛ kan. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:4 }{\XO{19.4:
}}{\XT{Levi 26.1; Ɛki 20.23; 34.17}}}.


\par }{\PP \VS{5}«Na ye kaa
nayinmɛ saraga woo mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri, ye yaa ki wɔ mbe yala ki wɔlɔmɔ pi ni jaŋgo mbe yɛnlɛ ki na.

\VS{6}Ye mbe ya mbe
saraga kara ti ka saraga ki wɔpilige ki ni nakoma ki goto; nda ka koro sa gbɔn pilige taanri wogo ki na, yeri sogo.

\VS{7}Pilige taanri wogo ki na, na lere wa ka ki kara ta ka, ki saraga ki yaa pye
fyɔngɔ yaraga, ki se yigi.

\VS{8}Lere ŋa ka ta ka, wi yaa wi kapege ki go kala li lɛ, katugu yaraga ŋga ki le mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kɛɛ, wìgi tɛgɛ fyɔngɔ ni. Wi daga poo purɔ poo wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{9}«Na yaga ka saa ye yarilire ti kɔɔn wa ye tara sanga ŋa ni, kɛrɛfɔ wiga ka yarilire ti kɔn mbe gbɔn wa kɛrɛ koŋgo ki na. Laga ŋga wì kɔn, shegele ŋgele kè toori wa, wiga ka sɔngɔrɔ mbe sa ke wulo.

\VS{10}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, ye
ɛrɛzɛn pire ti cɔŋgɔlɔ, ye se ka sɔngɔrɔ wa ye ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti ni mbe sa shashara nda tì koro wa ti cɔ konaa mbe pire nda tì toori tara ti wulo. Ye yaa to yaga fyɔnwɔ fɛnnɛ naa nambanmbala pe kan peri wulo. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:10 }{\XO{19.9-10:
}}{\XT{Levi 23.22; Dete 24.19-22}}}.


\par }{\PP \VS{11}«Yaga kaa yuun, yaga kaa finlɛlɛ, yaga kaa ye yɛɛ fanla\XREF{†}{{\XO 19:11 }{\XO{19.11:
}}{\XT{Ɛki 20.15-16; Dete 5.19-20}}}.

\VS{12}Yaga ka wugu na mɛgɛ ki na, katugu na yaga ki pye ma, ye yaa mi ŋa ye Yɛnŋɛlɛ na mɛgɛ ki tifaga. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:12 }{\XO{19.12:
}}{\XT{Ɛki 20.7; Dete 5.17; Mati 5.33}}}.


\par }{\PP \VS{13}«Maga kaga yerege ma lewee yɛnlɛ wa na, mbaa nii wi go na. Maga ka yu. Maga kɔɔn tunmbyee wi sara wi yaga wa ma yɛɛ yeri sa gbɔn ki goto\XREF{†}{{\XO 19:13 }{\XO{19.13:
}}{\XT{Dete 24.14-15}}}.

\VS{14}Maga ka nuŋgbojili wa tɛgɛlɛ. Maga ka yaraga ka tɛgɛ fyɔɔn wa yɛgɛ, ŋga wi mbe kurugo ki na. Ɛɛn fɔ, yaa fyɛ na yɛgɛ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:14 }{\XO{19.14:
}}{\XT{Dete 27.18}}}.


\par }{\PP \VS{15}«Yaga ka kambasinŋge pye kiti kɔnkala la ni. Maga ka fyɔnwɔ fɔ wi mbɔnrɔ lere wa na wi fyɔnwɔ pi kala na; maga si ka legbɔɔ wi mbɔnrɔ lere wa na wi legbɔgɔwɔ pi kala na. Ɛɛn fɔ, maa ma leweele yɛɛnlɛ pe kiti wi kɔɔn maa yala ŋga ki yɛn ma sin ki ni\XREF{†}{{\XO 19:15 }{\XO{19.15:
}}{\XT{Ɛki 23.6-8; Dete 16.19}}}.

\VS{16}Maga kaa ye woolo pe mɛgɛ jogo la toro; maga ka yagbolo sɛrɛya yo mbe taga ma lewee yɛnlɛ na mbe ti poo gbo. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{17}«Maga ka ma lewee yɛnlɛ wa panra wa ma nawa. Ɛɛn fɔ, ma daga mboo yɛri ŋgbanga wi kapyege ki na, jaŋgo kiga ka pye kapege ma go na wi kala na\XREF{†}{{\XO 19:17 }{\XO{19.17:
}}{\XT{Mati 18.15}}}.

\VS{18}Maga ka kayaŋga wɔ ma yɛ, maga si ka gbu tɛgɛ ma nawa ma lewee yɛnlɛ wi ni. Ɛɛn fɔ, ma lewee yɛnlɛ wi daga mbɔɔn ndanla paa yɛgɛ ŋga na mɔɔ yɛɛ ndanla. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:18 }{\XO{19.18:
}}{\XT{Mati 5.43; 19.19; 22.39; Maki 12.31; Luki 10.27; Ɔrɔmu 13.9; Gala 5.14; Zhaki 2.8}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Yaa tanri na ŋgasegele ke na. Maga ka ti ma yaayoro ti cɛnlɛ shyɛn, naŋa naa jɛlɛ, mbe lugu ti yɛɛ na. Maga ka yariluguro cɛnlɛ shyɛn lugu wa kɛrɛ nuŋgba ti ni. Maga ka yaripɔgɔ le ŋga pè ti jese cɛnlɛ shyɛn ni\XREF{†}{{\XO 19:19 }{\XO{19.19:
}}{\XT{Dete 22.9-11}}}.


\par }{\PP \VS{20}«Na naŋa wa ka sinlɛ kulojɔ wa ni, ŋa pè kan naŋa wa yɛgɛ yeri, ki pye pe fa kulojɔ wi go shɔ, wi fa si wɔ wa kulowo pi ni, ŋa wì sinlɛ wi ni, wi yaa tɔnŋgɔ yaara ti wɔ. Ɛɛn fɔ, pee daga mbe pe gbo, katugu jɛlɛ wi fa wɔ wa kulowo pi ni gbɛn.

\VS{21}Ki naŋa wi yaa pan simbapɔlɔ ni wa
filisaga paraga go ki yɔn na, wi kapege ŋga wì pye ki kala na, mboo wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri saraga ŋga pe ma wɔ mbe kajɔɔgɔ gbegele.

\VS{22}Saraga wɔfɔ wi yaa kapere kala yagawa ja kapyege ki pye ki naŋa wi kan, kapege ŋga wì pye ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, kapere kala yagawa ja simbapɔlɔ wi ni; pa wi kapere ti yaa kala yaga wi na.


\par }{\PP \VS{23}«Na yaga ka sa ye wa Kana tara ti ni, mbe tire nda ti maa sɛni ti cɛnlɛ pyew ta lugu, yɛgɛlɛ koŋgbanŋgala taanri ke ni, pire nda ti yaa sɛ, ye yaa la to jate fyɔngɔ ni. Yaga ka ta ka.

\VS{24}Yɛlɛ tijɛrɛ wolo li na, tiga pire nda fuun sɛ, ye yaa ti le mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kɛɛ fɛti wa nɔgɔ mbanla sɔn.

\VS{25}Yɛlɛ kaŋgurugo wolo li na, ye yaa lari pire ti kaa. Na ye kaa ki piin ma, pa ye tire ti yaa la sɛni lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{26}«Yaga ka yaraga ka kara ka wa laga ŋga pège kasanwa pi wo\FTNT{†}{{\FR 19:26 }{\FR{19.26:
}}{\FT{Laga ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Yaga ka yaraga ka kara ka wa laga ŋga pège kasanwa pi wo,}} sɛwɛɛlɛ pele ni pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Yaga ka kara ka ti kasanwa pi ni (Zhenɛ 9.4; Levi 7.26-27; 17.10-14; Dete 12.16,23; 15.23; 18.10; 1 Sami 14.32).}}}. Yaga kaa kajɛnmɛ piin, yaga si kaa jɛlɛ\FTNT{†}{{\FR 19:26 }{\FR{19.26:
}}{\FT{Wunlunaŋa Sawuli wìla saa jɛlɛ wa yewe ŋa wìla pye na kajɛnmɛ piin (}}{\XT{1 Sami 28.4-25}}{\FT{).}}}.

\VS{27}Yaga kaa ye yinrɛ ti nɔgɔ woo. Yaga si kaa ye siyɔ wi kanŋgara ti kunlu.

\VS{28}Yaga ka ye witige laga ka kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ mbege naga fɔ ye yɛn na kunwɔ gbele. Yaga si ka njelewe gbɔn ye witige laga ka na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:28 }{\XO{19.27-28:
}}{\XT{Levi 21.5; Dete 14.1}}}.


\par }{\PP \VS{29}«Yaga ka ye sumborombiile pe le nanjara ni mbe pe tifaga\FTNT{†}{{\FR 19:29 }{\FR{19.29:
}}{\FT{Kìla pye faa leele pele la pye na pe sumborombiile nii nanjara ni na yarisunndo ta yɛgɛ gbogo (}}{\XT{Zhenɛ 38.14-26; Dete 28.18}}{\FT{).}}}, jaŋgo leele paga ka ye kɛɛnrɛ limɛ pi ni laga tara ti ni fuun ti ni.

\VS{30}Yaa na cɛnpilige ki cɛɛn, yaa na
cɛnsaga paraga go ki jate. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:30 }{\XO{19.30:
}}{\XT{Dete 26.2}}}.


\par }{\PP \VS{31}«Yaga kaa kee kuulo yewefɛnnɛ pe kɔrɔgɔ saa pe yewe konaa jɛlɛfɛnnɛ pe kɔrɔgɔ saa jɛlɛ pe yeri; katugu ki yaa ye tɛgɛ fyɔngɔ ni. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:31 }{\XO{19.31:
}}{\XT{Dete 18.11; 1 Sami 28.3; 2 Wunlu 23.4; Eza 8.19}}}.


\par }{\PP \VS{32}«Ma daga mbaa yinrigi la fɔli lelɛŋgbaara ti yɛgɛ sɔgɔwɔ lari gbogo. Pa ma yaa laga piin ma mbaa mi ŋa ma Yɛnŋɛlɛ na gbogo. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{33}«Na nambanŋa wa ka sa cɛn wa ye tara, yaga kaa tɛgɛ mbaa nii wi go na.

\VS{34}Ɛɛn fɔ, yoo yigi paa ye tara pyɔ yɛn. Wi daga mbe ye ndanla paa yɛgɛ ŋga na ye yɛn ma ye yɛɛ ndanla we, katugu yoro fun yàa pye nambanmbala wa Ezhipiti tara. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 19:34 }{\XO{19.33-34:
}}{\XT{Ɛki 22.21; Dete 24.17-18; 27.19}}}.


\par }{\PP \VS{35}«Yaga ka kambasinŋge pye kiti kɔnkala ni, nakoma mɛtɛrɛ wogo na, nakoma
culo wogo na, nakoma tiwiyaraga wogo na.

\VS{36}Yaa taanla culo ŋa wì yala wo ni, naa puwakuru ŋa wì yala konaa litiri ŋa wì yala wo ni. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na làa ye yirige wa Ezhipiti tara\XREF{†}{{\XO 19:36 }{\XO{19.35-36:
}}{\XT{Dete 25.13-16; Yomi 20.10; Eze 45.10}}}.


\par }{\PP \VS{37}«Yaa tanri na ŋgasegele naa na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke ni fuun ke na, yaa ke piin. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»




\par }\Chap{20}{\SH Yɛnŋɛlɛ lì je yarisunndo \newline  ti gbɔgɔwɔ pi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Na Izirayɛli woo nakoma nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn wa pe sɔgɔwɔ, wa ka wi pyɔ wɔ
saraga yarisunŋgo Molɔki ki yeri, ki daga pege fɔ wi gbo. Tara woolo sanmbala pe yaa wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo.

\VS{3}Mi jate mi yaa yiri ki lerefɔ wi kɔrɔgɔ mboo purɔ mboo wɔ Izirayɛli woolo sanmbala pe sɔgɔwɔ, katugu wùu piile wa wɔ saraga Molɔki yeri mala
cɛnsaga paraga go ki tɛgɛ
fyɔngɔ ni konaa mi yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na maga tifaga.

\VS{4}Tara woolo na paga yɛngɛlɛ tɔn ki kapyege ki na, mbaa ki piin ndɛɛ ŋga ki naŋa wila piin pe woro naga yaan, na pe suu gbo,

\VS{5}pa kona mi jate mi yaa yiri ki naŋa wo naa wi go woolo pe kɔrɔgɔ konaa mbele fuun pe yaa taga wi na, mbaa nanjara piin, mbaa Molɔki wi gbogo pe kɔrɔgɔ, mbe pe purɔ mbe pe wɔ Izirayɛli woolo sanmbala pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{6}«Na lere wa ka kari kuulo yewefɛnnɛ naa jɛlɛfɛnnɛ pe kɔrɔgɔ sa jɛlɛ pe yeri mbe yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni, mi yaa yiri ki fɔ wi kɔrɔgɔ mboo purɔ mboo wɔ wi woolo pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{7}«Ye ye yɛɛ pye kpoyi, ye ta ye pye leele mbele pe yɛn kpoyi, katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì je \newline  nandara naa jatara ti na
\par }
{\PP \VS{8}«Yanla ŋgasegele ke yigi jɛŋgɛ yaa tanri ke na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì ye wɔ ye pye cɛnlɛ na li yɛn kpoyi.


\par }{\PP \VS{9}«Lere o lere kaa to nakoma wi nɔ daŋga, wi daga poo gbo. Wi yaa wi kunwɔ pi go kala li lɛ, katugu wùu to nakoma wi nɔ wi daŋga\XREF{†}{{\XO 20:9 }{\XO{20.9:
}}{\XT{Ɛki 21.17; Mati 15.4; Maki 7.10}}}.


\par }{\PP \VS{10}«Na naŋa wa ka wi naŋa yɛnlɛ wa jɔ ta, pe yaa ki jataa wo naa ki nandaa wi ni pe shyɛn pe gbo\XREF{†}{{\XO 20:10 }{\XO{20.10:
}}{\XT{Ɛki 20.14; Levi 18.20; Dete 5.18}}}.


\par }{\PP \VS{11}«Na naŋa wa ka sinlɛ wi to jɔ wa ni mboo to wi tifaga, ki daga pege naŋa wo naa ki jɛlɛ wi ni pe gbo. Pe yaa si pe kunwɔ pi go kala li lɛ\XREF{†}{{\XO 20:11 }{\XO{20.11:
}}{\XT{Levi 18.8; Dete 22.29; 27.20}}}.


\par }{\PP \VS{12}«Na naŋa wa ka sinlɛ wi pijɔ ni, ki daga pe pe shyɛn pe gbo; katugu pè kala pye na li yɛn ma piri. Pe yaa pe kunwɔ pi go kala li lɛ\XREF{†}{{\XO 20:12 }{\XO{20.12:
}}{\XT{Levi 18.15}}}.


\par }{\PP \VS{13}«Na naŋa wa ka sinlɛ wi naŋa yɛnlɛ ni paa yɛgɛ ŋga na pe ma sinlɛ jɛlɛ ni, ki daga pe pe shyɛn pe gbo; katugu pè katijaanga pye, pe yaa pe kunwɔ pi go kala li lɛ\XREF{†}{{\XO 20:13 }{\XO{20.13:
}}{\XT{Levi 18.22}}}.


\par }{\PP \VS{14}«Na naŋa wa ka sumboro wa naa wi nɔ pɔri wi jɛɛlɛ, ki fɔ wi katijaanga pye. Ki daga pe ki naŋa wo naa jɛɛlɛ shyɛn pe sogo weele. Pa kona ki kapege ŋga ki cɛnlɛ li se la piin laga ye sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 20:14 }{\XO{20.14:
}}{\XT{Levi 18.17; Dete 27.23}}}.


\par }{\PP \VS{15}«Na naŋa wa ka sinlɛ yaayogo ni, ki daga poo gbo mbe yaayogo ki gbo fun.


\par }{\PP \VS{16}«Na jɛlɛ wa kaa yɛɛ kan yaayogo yeri ki sinlɛ wi ni, yoo gbo ye yaayogo ki gbo. Ki daga ye pe shyɛn pe gbo. Pe yaa pe kunwɔ pi go kala li lɛ\XREF{†}{{\XO 20:16 }{\XO{20.15-16:
}}{\XT{Ɛki 22.19; Levi 18.23; Dete 27.21}}}.


\par }{\PP \VS{17}«Na naŋa wa kaa jɔnlɔ sumboro pɔri wi jɔ, ŋa wi yɛn wi to seyɛnlɛ nakoma wi nɔ seyɛnlɛ, na paga sinlɛ pe yɛɛ ni, pè fɛrɛ kala pye pe yɛɛ ni. Pe yaa pe shyɛn pe purɔ ca woolo sanmbala pe yɛgɛ na. Katugu ki naŋa wì sinlɛ wi to seyɛnlɛ jɛlɛ nakoma wi nɔ seyɛnlɛ sumboro ni. Pe yaa ki kambasinŋge ki go kala li lɛ\XREF{†}{{\XO 20:17 }{\XO{20.17:
}}{\XT{Levi 18.9; Dete 27.22}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Na naŋa wa ka sinlɛ jɛlɛ ŋa wi yɛn na jogo wa ni, pe yaa pe shyɛn pe purɔ mbe pe wɔ Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ, katugu pe shyɛn pè yo ma fili ki na ma jɛlɛ wi kasanwa yirisaga ki yɛngɛ\XREF{†}{{\XO 20:18 }{\XO{20.18:
}}{\XT{Levi 18.19}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Maga ka sinlɛ ma nɔ wi nɔsepyɔ sumboro ni, nakoma ma to wi nɔsepyɔ sumboro ni. Na naŋa wa ka sinlɛ wi go lere wa ni, pe shyɛn pe yaa pe kambasinŋge ki go kala li lɛ.


\par }{\PP \VS{20}«Na naŋa wa ka sinlɛ wi to wi nɔsepyɔ lenaŋa wa jɔ ni, kona wùu to wi nɔsepyɔ lenaŋa wi tifaga. Ki naŋa wo naa ki jɛlɛ wi ni pe yaa pe kapege ki go kala li lɛ. Pe yaa ku pe se piile se\XREF{†}{{\XO 20:20 }{\XO{20.19-20:
}}{\XT{Levi 18.12-14}}}.


\par }{\PP \VS{21}«Na naŋa wa ka wi nɔsepyɔ lenaŋa wa jɔ lɛ mboo pye wi jɔ, kona wì fyɔngɔ kala pye, ma wi nɔsepyɔ lenaŋa wi tifaga. Pe yaa ku piile fu\XREF{†}{{\XO 20:21 }{\XO{20.21:
}}{\XT{Levi 18.16}}}.


\par }{\PP \VS{22}«Na ŋgasegele naa na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele fuun mì yo ye kan, ye ke lɛ yaa tanri ke na. Pa kona tara nda mi yɛn na kee ye ni ye sa cɛn wa ti ni, ti se je ye na.

\VS{23}Tara woolo mbele mi yaa purɔ mbe yirige wa ye yɛgɛ, yaga ka saa tanri pe kalɛgɛlɛ ke na; katugu ki tara woolo ko kagala koro pàa pye na piin, a pe kala lìlan mbɛn.

\VS{24}A mì sigi yo ye kan fɔ:

\par }{\Q Yoro ye yaa pe tara ti ta kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Mi yaa ti kan ye yeri ti pye ye woro.

\par }{\Q Ki tara tori nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ti yɛn na fuun wa ti ni\XREF{†}{{\XO 20:24 }{\XO{20.24:
}}{\XT{Ɛki 3.8}}}.

\par }{\MM Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le. Muwi mì ye wɔ ma ye tɛgɛ ye yɛ tara woolo sanmbala pe ni.

\VS{25}Ki kala na, ye daga mbe yaayoro nda ti yɛn fyɔngɔ fu ti jɛn mberi wɔ nda ti yɛn fyɔngɔ ni ti ni, mbe sannjɛrɛ nda ti yɛn fyɔngɔ fu ti jɛn mberi wɔ nda ti yɛn fyɔngɔ ni ti ni. Yoro jate yaga ka jiri yaayoro nda ti yɛn fyɔngɔ ni ta na, naa sannjɛrɛ nda ti yɛn fyɔngɔ ni konaa yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele ke maa fulolo tara ti na, ma pye fyɔngɔ ni la na, mbe ye yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni fun. Mìgi yaara ti wɔ ti yɛɛ ni maga naga ye na, jaŋgo ye nda ti yɛn fyɔngɔ ni ti jɛn.


\par }{\PP \VS{26}«Ye pye kpoyi na kan, katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yɛn kpoyi. Mì ye wɔ tara woolo sanmbala pe sɔgɔwɔ ma ye tɛgɛ ye yɛ, jaŋgo ye pye na woolo.


\par }{\PP \VS{27}«Na naŋa nakoma jɛlɛ wa ka pye jɛlɛfɔ, mbaa kuulo pe yewe, nakoma mbaa kajɛnmɛ piin, wi daga poo gbo. Pe yaa wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo. Wi yaa wi kunwɔ pi go kala li lɛ wi yɛ\XREF{†}{{\XO 20:27 }{\XO{20.27:
}}{\XT{1 Sami 28.4-25}}}.»




\par }\Chap{21}{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  saraga wɔfɛnnɛ pe wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Moyisi wi pye fɔ: «Ki sɛnrɛ nda ti yo
saraga wɔfɛnnɛ pe kan,
Arɔn wi pinambiile wele, ma pe pye fɔ:

\par }{\PP «Saraga wɔfɔ wa si daga mbe jiri wi sege woo wa gboo na mboo yɛɛ tɛgɛ
fyɔngɔ ni,

\VS{2}kaawɔ wi go woo wo wa: Wi nɔ, naa wi to, naa wi pinambyɔ, naa wi sumborombyɔ, naa wi nɔsepyɔ lenaŋa

\VS{3}konaa wi nɔsepyɔ sumboro ŋa wi fa pɔri naŋa yeri. Wi mbe ya jiri poro wa gboo na, mboo yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni; katugu wi fa pye naŋa wa jɔ gbɛn.

\VS{4}Saraga wɔfɔ wo wi yɛn to wi woolo pe sɔgɔwɔ. Wii daga mboo yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni\FTNT{†}{{\FR 21:4 }{\FR{21.4:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Wii daga mboo yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni,}} sɛwɛɛlɛ pele ni kì yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ: Wii daga mboo yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni wi nafɛnnɛ wa gboo ni.}}}, wi yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na mbege jɔgɔ\FTNT{†}{{\FR 21:4 }{\FR{21.4:
}}{\FT{Ŋga ki yo fɔ:
{\QT{Wi yɛn kpoyi yɛgɛ ŋga na mbege jɔgɔ,}} sɛwɛɛlɛ pele ni kì yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ: Ki fɔ wi yɛn kpoyi yɛgɛ ŋga na mbege jɔgɔ.}}}.


\par }{\PP \VS{5}«Saraga wɔfɛnnɛ pee daga mbe pe yinrɛ ti lara ta kulu kulu, nakoma mbe pe siyɔ wi kanŋgara ti kulu; pee si daga mbe pe witire lara ta kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ mbege naga fɔ kunwɔ to pe na\XREF{†}{{\XO 21:5 }{\XO{21.5:
}}{\XT{Levi 19.27-28; Dete 14.1}}}

\VS{6}Pe daga mbe pye kpoyi pe Yɛnŋɛlɛ li kan. Pee daga mbe pe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ, katugu poro pe maa saara ti woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, to nda ti yɛn li yaakara nda pe ma sogo we. Ki kala na pe daga mbe pye kpoyi.


\par }{\PP \VS{7}«Saraga wɔfɔ wii daga mbe nanjaa pɔri wi jɔ, nakoma sumboro ŋa wì jɔgɔ, nakoma jɛlɛ ŋa wi pɔlɔ wùu wa, katugu saraga wɔfɔ pyew wi yɛn kpoyi wi Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{8}Yaa saraga wɔfɔ wi jate wi yɛn kpoyi, katugu wo wi maa ye Yɛnŋɛlɛ li yaakara ti kaan li yeri
saraga. Wi daga mbe pye kpoyi ye yɛgɛ na; katugu mi yɛn kpoyi, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na ye piin kpoyi we.


\par }{\PP \VS{9}«Na saraga wɔfɔ wa sumborombyɔ kaa nanjara piin mboo yɛɛ tifaga, kona wi to wo wì tifaga. Ki daga pege sumboro wi sogo wee.


\par }{\PP \VS{10}«Saraga wɔfɔ ŋa wi yɛn saraga wɔfɛnnɛ sanmbala pe go na, wo ŋa pàa sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ pa wo wa wi go ki na, maa tɛgɛ wi yɛ Yɛnŋɛlɛ kan, a wila yaripɔrɔ nda tì tɛgɛ ti yɛ li kan ti nii, wii daga mboo go ki yaga sagara, wii si daga mboo yaripɔrɔ ti walagi mbege naga fɔ wi yɛn na kunwɔ gbele.

\VS{11}Wiga ka fulo gboo tanla, wiga si kaa yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni, ali wi to nakoma wi nɔ wì ku o.

\VS{12}Wi se ka yiri wa
laga kpoyi ki ni, jaŋgo wiga ka wi Yɛnŋɛlɛ li
cɛnsaga paraga go ki tɛgɛ fyɔngɔ ni; katugu sinmɛ mba pe ma wo yaraga na mbege le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ pàa pa wo wi na, maa tɛgɛ na tunŋgo ki na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{13}«Saraga wɔfɛnnɛ to wi daga mbe sumboro ŋa wi fa naŋa kala jɛn wo wa pɔri wi jɔ.

\VS{14}Wiga ka naŋgunjɔ pɔri wi jɔ, nakoma jɛlɛ ŋa wi pɔlɔ wi wa, nakoma jɛlɛ ŋa wìla jɔgɔ, nakoma jɛlɛ ŋa wila nanjara piin. Ɛɛn fɔ, wi daga mboo jɔ wi lɛ wa saraga wɔfɛnnɛ sege ki ni, wi pye sumboro ŋa wi fa naŋa kala jɛn;

\VS{15}jaŋgo wiga ka setirige piile pele le wa wi sege ki ni, mbele pe yɛn fyɔngɔ ni; katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mùu wɔ maa tɛgɛ wi yɛ na yɛɛ kan.»


\par }{\PP \VS{16}«Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{17}wigi sɛnrɛ nda ti yo Arɔn wi kan fɔ: ‹Mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na, wa ma setirige piile pe ni, naŋa ŋa fuun ka ka pye sɔ ni wi witige laga ka na, wi se ka fulo wa
saraga wɔsaga ki tanla mboo Yɛnŋɛlɛ li yaakara ti kan li yeri.

\VS{18}Naŋa ŋa fuun wi yɛn sɔ ni wi witige laga ka na, wa kpɛ si daga mbege tunŋgo ki pye. Ko kɔrɔ wo yɛn fyɔɔn, naa jejɔgɔlɔfɔ, naa ŋa wi yɛgɛ cɛnwɛ pì jɔgɔ wi na, naa ŋa wi witige laga kà wɔ wa ki yɔnlɔ,

\VS{19}naa naŋa ŋa wi jele nakoma wi kɛɛ kaw wi na,

\VS{20}naa puŋgunɔ fɔ, naa ŋa wì pɔngɔ, naa ŋa wi yɛnlɛ lì fi wi na, naa ŋa yama yɛn wi witige sɛlɛgɛ ki na konaa naŋa ŋa pè
san.

\VS{21}Ma setirige pyɔ ŋa ki sɔ ŋa wa yɛn wi na, wo wa si daga mbe fulo wa saraga wɔsaga ki tanla, mbe saara nda pe ma sogo ta wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Sɔ ŋa wi yɛn wi na wi kala na, wiga ka fulo wa mboo Yɛnŋɛlɛ li yaakara ti kan li yeri.

\VS{22}Wi mbe ya mbaa wi Yɛnŋɛlɛ li yaakara ti kaa, to ti yɛn yarikanra nda ti yɛn kpoyi konaa nda ti yɛn jɛndɛ kpoyi.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, sɔ ŋa wi yɛn wi na wi kala na, wii daga mbe fulo wa paraga ŋga pè pɔ ma cɛnsaga paraga go ki kɔn shyɛn ki tanla, wii daga mbe yɔngɔ saraga wɔsaga ki tanla. Wii daga mbanla cɛnsaga paraga go ki tɛgɛ fyɔngɔ ni, katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na li maa saraga wɔfɛnnɛ pe piin kpoyi na yɛɛ kan.› »


\par }{\PP \VS{24}A Moyisi wì sigi sɛnrɛ ti yo Arɔn naa wi pinambiile konaa
Izirayɛli woolo sanmbala pe ni fuun pe kan.




\par }\Chap{22}{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  saraga yaakara wogo ki na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Para
Arɔn wi pinambiile pe ni, ma pe pye fɔ pe pe yɛɛ yingiwɛ jɛn yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ ti wogo na, to nda
Izirayɛli woolo pe maa paan ti ni na kan we, jaŋgo na mɛgɛ ki yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na, paga kaga tɛgɛ
fyɔngɔ ni. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{3}Ki yo pe kan naa fɔ:

\par }{\PP «Pe setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na, na naŋa wa ka ka pye fyɔngɔ ni wa pe ni, mbe si fulo yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan ti tanla, to nda Izirayɛli woolo pe maa paan ti ni na kan, pe yaa wo purɔ mboo yirige wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{4}Arɔn setirige piile pe ni,
saraga wɔfɔ ŋa fuun
yayɛnwɛ ka to wi na nakoma fyomiŋge, wo wa si daga mbe yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan ta ka, fɔ wi ka sa pye fyɔngɔ fu. Ŋa ka jiri gboo na mboo yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni, naa ŋa wi nama tɔnmɔ pì wo wi na, wo wa si daga mbe ta ka fun;

\VS{5}naa ŋa ka jiri yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele ke maa fulolo tara ti na la na, koro ŋgele ke ma lere tɛgɛ fyɔngɔ ni we, konaa ŋa ka jiri lere ŋa wi yɛn fyɔngɔ ni wa na, ali mbege ta ki fyɔngɔ kala li yɛn yɛgɛ o yɛgɛ.

\VS{6}Ŋa ka jiri ki yaara ta na, wi yaa pye fyɔngɔ ni fɔ sa gbɔn ki yɔnlɔkɔgɔ. Na wii ka woli mbe kɔ, wi se ya mbe yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan ta ka.

\VS{7}Na yɔnlɔ kiga ka to mbe kɔ, pa wi yaa pye fyɔngɔ fu, kona pa wi mbe ya yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan ta ka naa, katugu to ti yɛn wi yaakara re.

\VS{8}Saraga wɔfɔ wii daga mbe yarikugo nakoma woŋgbɔ ŋa cɛngɛ gbo wa kara ka mboo yɛɛ tɛgɛ fyɔngɔ ni. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{9}«Saraga wɔfɛnnɛ pe daga mbanla sɛnyoro ti yigi la tanri ti na, jaŋgo paga ka pye kapege pyefɛnnɛ yaakara wogo na; katugu na paga ti tɛgɛ fyɔngɔ ni, pe yaa ku. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì pe tɛgɛ pe yɛ na yɛɛ kan.


\par }{\PP \VS{10}«Lere ŋa woro saraga wɔfɔ, wo wa kpɛ si daga mbe yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan ta ka. Ali saraga wɔfɔ wi nambanndorowo nakoma wi tunmbyee ŋa wi maa sara, pee daga mbe ta ka.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, saraga wɔfɔ wiga kulo ŋa lɔ penjara ni nakoma kulo ŋa pè se wa wi go, wo mbe ya mbaa saraga wɔfɔ wi yaakara ta kaa.

\VS{12}Na saraga wɔfɔ wi sumborombyɔ wiga pɔri naŋa ŋa wi woro saraga wɔfɔ wa yeri, yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan,
saraga ŋga pe ma lagala wa ti na, ki sumborombyɔ wii daga mbaa ki kaa.

\VS{13}Na saraga wɔfɔ wi sumborombyɔ wiga pye naŋgunjɔ nakoma wi pɔlɔ wuu wa, mbe sigi ta wii piile se, na wiga sɔngɔrɔ sa cɛn wa wi to wi go paa yɛgɛ ŋga na wi sumborowo sanga wìla pye, kona wi mbe ya mbaa wi to yaakara ta kaa. Ɛɛn fɔ, lere ŋa woro saraga wɔfɔ, wo wa kpɛ si daga mbe ta ka.

\VS{14}Na lere wa ka wa mbe la mbe yarikanra nda tì tɛgɛ ti yɛ na kan ta ka, wi daga mbege yɔngɔ kan saraga wɔfɔ wi yeri mbege walisaga kaŋgurugo wogo taga wa ti na.


\par }{\PP \VS{15}«Izirayɛli woolo pe yarikanra nda pè lagala ma tɛgɛ ti yɛ, ma kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, saraga wɔfɛnnɛ pee daga mberi tɛgɛ fyɔngɔ ni.

\VS{16}Na paga ti ka mbege ta pe cɛnwɛ pi woro ma yɔn\FTNT{†}{{\FR 22:16 }{\FR{22.16:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Na paga ti ka mbege ta pe cɛnwɛ pi woro ma yala, pa pe yaa ti ki pye kapege pe go na,}} sɛwɛɛlɛ pele ni kì yo wa fɔ: Na paga Izirayɛli woolo pe yaga paga ti ka, pe yaa ti ki pye kapege pe go na.}}}, pa pe yaa ti ki pye kapege pe yɛɛ go na, ŋga ki daga pege kɔ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na yarikanra ti teri ti yɛ na yɛɛ kan\FTNT{†}{{\FR 22:16 }{\FR{22.16:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na yarikanra ti teri ti yɛ na yɛɛ kan,}} ki mbe ya logo fun fɔ: Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na saraga wɔfɛnnɛ pe teri pe yɛ na yɛɛ kan.}}}.»


\par }{\PP \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{18}wigi sɛnrɛ nda ti yo Arɔn naa wi pinambiile konaa Izirayɛli woolo pe ni fuun pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Lere o lere wi yɛn Izirayɛli woo, nakoma nambanŋa ŋa wi yɛn ma cɛn laga Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ, na wa kaa jaa mbe
saraga sogowogo wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, konaa mbe
yɔn fɔlɔ tɔn, nakoma ki pye nayinmɛ yarikanga,

\VS{19}na kaa pye ki fɔ wila jaa wi saraga ki yigi, wi daga mbe pan yaayogo naŋga ni, ŋga ki yɛn jɛrɛgisaga fu, ko yɛn napɔlɔ, nakoma simbapɔlɔ nakoma sikapɔlɔ.

\VS{20}Yaga ka yaayogo ŋga ki yɛn jɛrɛgisaga ni ka wɔ saraga; katugu ki saraga ki se yigi\XREF{†}{{\XO 22:20 }{\XO{22.20:
}}{\XT{Dete 17.1}}}.

\VS{21}Na lere wa kaa jaa mbe
nayinmɛ saraga wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe yɔn fɔlɔ tɔn, nakoma ki pye nayinmɛ yarikanga, wi daga mbe pan nɛgɛ, nakoma sumbyɔ nakoma sugbɔ ni. Ki yaayogo ki daga mbe pye jɛrɛgisaga fu, sɔ ka ka pye ki na, pa kona wi saraga ki yaa yigi.

\VS{22}Yaga ka yaayogo ŋga ki yɛn fyɔɔn ka wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, nakoma ŋga ki laga kà kaw ki na, nakoma ŋga ki yɛn jekɔngɔ ni, nakoma ŋga sanŋgbanra yɛn ki na, nakoma ŋga kurukurugo nakoma kawa to ki na. Yaga ka ka wɔ saraga ŋga pe ma sogo wa
saraga wɔsaga ki na Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{23}Na nɛgɛ nakoma sumbyɔ wa witige laga ka wɔ wa ki yɔnlɔ, nakoma na wiga pɔngɔ, ma mbe ya mboo wɔ paa nayinmɛ yarikanga yɛn; ɛɛn fɔ, na maga ki tɛgɛ mbe yɔn fɔlɔ tɔn, ki saraga ki se yigi.

\VS{24}Yaayogo ŋga pège yɔgɔlɔ ke yaari, nakoma pège san, nakoma pège yɔgɔlɔ ke laga nakoma ma ke kɔn, yaga ka ka wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Na yaga ka sa cɛn wa ye tara, yaga kaa ki kapyere cɛnlɛ li piin.

\VS{25}Yaayoro nda pè pye ma, yaga ka yɛnlɛ mbe ka shɔ nambanŋa wa yeri mbege wɔ yarikanga, ki pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaakara, katugu pège san, nakosima ki witige laga kà wɔ wa ki yɔnlɔ. Kiga pye ma, ye saraga ki se yigi ye kan.»


\par }{\PP \VS{26}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni naa ma yo fɔ:


\par }{\PP \VS{27}«Napige nakoma simbapige nakoma sikapige ki seŋgɔlɔ, ki daga mbe koro le ki nɔ wi tanla fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn. Mbe lɛ le pilige kɔlɔtaanri wogo ki na, ki mbe ya wɔ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri saraga ŋga pe ma sogo.

\VS{28}Ɛɛn fɔ, yaga ka nanɔ, nakoma simbanɔ nakoma sikanɔ naa wi pyɔ pe pinlɛ mbe pe gbo pilige nuŋgba ki ni.


\par }{\PP \VS{29}«Na ye kaa jaa mbe saraga wɔ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri mbanla sɔn, yege wɔ ki wɔlɔmɔ pi na, jaŋgo ki yigi ye kan.

\VS{30}Saraga ki wɔpilige, yege kara ti ka, yaga ka ta yaga ti wɔnlɔ ti yiri. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{31}«Yanla ŋgasegele ke yigi yaa tanri ke na. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{32}Yaga kanla mɛgɛ ki tifaga, ko ŋga ki yɛn kpoyi we. Yoro Izirayɛli woolo mi yɛn kpoyi yɛgɛ ŋga na, yaa ki gbogo. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì ye wɔ ma ye tɛgɛ ye yɛ na yɛɛ kan.

\VS{33}Mì ye yirige wa Ezhipiti tara mbe pye ye Yɛnŋɛlɛ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»




\par }\Chap{23}{\SH Fɛtiye mbele Izirayɛli woolo \newline  pe daga mbaa piin
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Fɛtiye mbele ye daga mbaa piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni poro wɛlɛ yɛɛn. Wagati ŋa wì tɛgɛtɛgɛ fɛtiye pe wogo na, na wi ka gbɔn, yege yari leele pe kan pe gbogolo panla gbɔgɔ.


\par }{\SHB Cɛnpilige shɛrɛgɛ
\par }
{\PP \VS{3}«Yapelege ki ni, ye yaa la tunŋgo piin piliye kɔgɔlɔni, pilige kɔlɔshyɛn wogo ko yɛn
cɛnpilige, wogopilige ŋga kì tɛgɛ ki yɛ yaa ye yɛɛ gbogolo ki ni na mɛgɛ ni. Ye se ka tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni. Ki yɛn cɛnpilige Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan laga o laga ye yaa ka pye mbe cɛn we\XREF{†}{{\XO 23:3 }{\XO{23.3:
}}{\XT{Ɛki 20.8-10; 23.12; 31.15; 34.21; 35.2; Dete 5.12-14}}}.


\par }{\PP \VS{4}«Fɛtiye sanmbala mbele ye yaa kaa piin mbaa gbogolo Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, mbaa li gbogo, mbe yala wagati ŋa wì tɛgɛtɛgɛ wi ni, poro wɛlɛ yɛɛn:


\par }{\SHB Paki fɛti naa leve fu buru fɛti pyewe
\par }
{\R (Nɔmbu 28.16-25)

\par }{\PP \VS{5}«Yɛlɛ li yeŋge koŋgbanŋga ki pilige kɛ ma yiri tijɛrɛ wogo ki yɔnlɔkɔgɔ, ye yaa
Paki fɛti wi pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni\XREF{†}{{\XO 23:5 }{\XO{23.5:
}}{\XT{Ɛki 12.1-13; Dete 16.1-2}}}.


\par }{\PP \VS{6}«Ki yeŋge nuŋgba ki pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na,
leve fu buru wi ma ka fɛti ŋa na, ye yaa wi lɛ mbaa wi piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni. Ye yaa la leve fu buru kaa fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn.

\VS{7}Ki piliye kɔlɔshyɛn yi pilige koŋgbanŋga ki na, ye yaa gbogolo mbeli gbɔgɔ. Ye se ka ye tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni.

\VS{8}Ki piliye kɔlɔshyɛn yi ni, pilige nuŋgba nuŋgba pyew, ye yaa
saraga ŋga pe ma sogo ka wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, ye yaa gbogolo mbeli gbɔgɔ. Ye se ka ye tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni\XREF{†}{{\XO 23:8 }{\XO{23.6-8:
}}{\XT{Ɛki 12.14-20; 23.15; 34.18; Dete 16.3-8}}}.»


\par }{\SHB Fɛti ŋa wi ma pye \newline  yarilire pɔgɔlɔ koŋgbanŋgala \newline  ke wogo na
\par }
{\PP \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{10}wigi sɛnrɛ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Tara nda mila kaan ye yeri, na yaga ka sa ye wa ti ni sanga ŋa ni, mbaa yarilire kɔɔn wa ti ni, yaa paan ye yarilire pɔgɔlɔ koŋgbanŋgala ŋgele ye yaa kaa kɔɔn ke ni
saraga wɔfɔ wi kan.

\VS{11}Saraga wɔfɔ wi yaa yarilire pɔgɔlɔ ke lɛ mbe ke yirige mbe ke kan saraga na yeri cɛnpilige ki goto, jaŋgo wi saraga ki yigi wi kan.

\VS{12}Pilige ŋga ni yaga yarilire pɔgɔlɔ ke yirige mbe ke kan saraga, ye yaa simbapɔlɔ yirifɔnŋɔ ŋa wì ta yɛlɛ nuŋgba, ma pye jɛrɛgisaga fu wa wɔ na yeri
saraga sogowogo.

\VS{13}Ye yaa muwɛ tiyɔɔn culo kɔgɔlɔni taga wi na, mba pè sinmɛ pinlɛ pi ni, pi yaa pye saraga ŋga pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, ŋga ki nuwɔ taan pi yɛn mali ndanla, konaa duvɛn litiri nuŋgba naa kɔngɔ ni, mboo pye saraga ŋga pe ma wo.

\VS{14}Yaga ka ki yarilire fɔnndɔ ta pye buru mbe ka, nakoma mberi pire ta kala mberi ka, nakoma mbe pire fɔnndɔ nda wa sheshegele ke na ta ka, fɔ ndɛɛ ye ka pan ye we Yɛnŋɛlɛ li yarikanga ki kan li yeri pilige ŋga ni we. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni fuun pe kan, laga o laga ye yaa ka pye mbe cɛn we.


\par }{\SHB Yarilire ti kɔnwɔ fɛti
\par }
{\R (Nɔmbu 28.26-31)

\par }{\PP \VS{15}«Cɛnpilige ki goto, yarilire pɔgɔlɔ koŋgbanŋgala pè ke yirige ma ke kan saraga, ma pan ke ni pilige ŋga ni, ye yaa ki lɛ le ki pilige ki na mbe jiri sa ta yapelege jɛnyɛ jɛnyɛ kɔlɔshyɛn.

\VS{16}Ki wagati wi yaa pye piliye nafa shyɛn ma yiri kɛ, mbe sa yala cɛnpiliye kɔlɔshyɛn wogo ki goto wi ni. Ki pilige nafa shyɛn ma yiri kɛ wogo ki na, ye yaa muwɛ yarikanga kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri naa fɔnŋgɔ\FTNT{†}{{\FR 23:16 }{\FR{23.16:
}}{\FT{Ki piliye nafa shyɛn ma yiri kɛ ye, pa yì ta wa Girɛki sɛnrɛ ti ni. Girɛki sɛnrɛ ni, pe maa ki fɛti wi yinri Pantikɔti. Wa (}}{\XT{Ɛki 23.16}}{\FT{) laga ki ni pe maa ki fɛti wi yinri yarilire kɔngɔ fɛti konaa yarilire fɔnndɔ koŋgbannda kɔnsanga fɛti (}}{\XT{Nɔmbu 28.26; Dete 26}}{\FT{)}}}.

\VS{17}Ye yaa pan buru shyɛnzhyɛn ni mbe yiri wa ye cɛnsara ti ni, mbe pan mboo yirige mboo kan saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ye buru wi ni fuun nuŋgba nuŋgba wi gbegele muwɛ tiyɔɔn culo taanrindaanri ni, ye leve le wi ni yoo fɔ. Ki yarikanga ki yaa kan li yeri mbe yiri wa ye yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti ni.

\VS{18}Mbe taga wa buru ŋa yè kan yarikanga wi na, ye yaa pan simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ kɔlɔshyɛn ni, mbele pè ta yɛlɛ nuŋgba nuŋgba ma pye jɛrɛgisaga fu, naa napɔlɔ nuŋgba konaa simbapɛnɛ shyɛn ni, mbe pe wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri saraga sogowogo, naa muwɛ saraga ŋga ki ma taga wa ki na konaa duvɛn saraga ŋga pe ma wo ki ni. Ti yɛn saara nda pe ma sogo, ti nuwɔ taan pi yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\VS{19}Ye yaa sikapɔlɔ nuŋgba wɔ fun saraga mbe kapere kala yagawa ja, mbe simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ mbele pè ta yɛlɛ nuŋgba nuŋgba pe shyɛn wɔ
nayinmɛ saraga.

\VS{20}Saraga wɔfɔ wi yaa buru ŋa pè yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti tɛgɛ maa gbegele wo naa yaayoro to naa simbapɛnɛ yirifɔnmbɔlɔ shyɛn pe yirige mbe pe kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ki yaara ti yaa pye mbe tɛgɛ ti yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, mbe pye saraga wɔfɔ wo woro.

\VS{21}Ki pilige nuŋgba ki ni, ye yaa leele pe yeri mbe gbogolo mbanla gbɔgɔ. Ye se ka ye tunŋgo ka kpɛ pye. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na pe kan, laga o laga ye yaa ka pye.


\par }{\PP \VS{22}«Na yaga kaa ye yarilire ti kɔɔn sanga ŋa ni wa ye tara, yaga ka yarilire ti kɔn mbe gbɔn wa kɛrɛ koŋgo ki na. Laga ŋga yè kɔn yaga ka sɔngɔrɔ sa sheshegele ŋgele kè toori wa ke wulo. Ye to yaga wa fyɔnwɔ fɛnnɛ, naa nambanmbala pe kan. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 23:22 }{\XO{23.22:
}}{\XT{Levi 19.9-10; Dete 24.19-22}}}.»


\par }{\SHB Mbaanra winmɛ fɛti
\par }
{\R (Nɔmbu 29.1-6)

\par }{\PP \VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{24}wigi sɛnrɛ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo, ki pilige koŋgbanŋga ki yaa pye wogopilige ye kan, mbe ti ye nawa to na wogo ki na; ye yaa mbaanra win mbe gbogolo mbanla gbɔgɔ.

\VS{25}Ye se ka ye tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni. Ye yaa saara nda pe ma sogo ta wɔ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yeri.»


\par }{\SHB Kapere ti kala yagawa japilige
\par }
{\R (Nɔmbu 29.7-11)

\par }{\PP \VS{26}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:


\par }{\PP \VS{27}«Yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki pilige kɛ wogo ki yaa pye kapere ti kala yagawa japilige. Ye yaa gbogolo mbanla gbɔgɔ, mbe
yeŋge le, mbe saara nda pe ma sogo ta wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{28}Yaga ka tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni, katugu ki pilige ki yɛn kapere ti kala yagawa japilige, ŋga ni kapyege ŋga pe ma pye mbe kapere ti kala yagawa ja pe yaa ki pye ye kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{29}Lere ŋa fuun si yeŋge le ki pilige ki ni, pe yaa wi purɔ mboo wɔ Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{30}Lere ŋa fuun ka tunŋgo pye ki pilige ki ni, mi jate mi yaa wi tɔngɔ mboo wɔ Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{31}Yaga ka tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe kan, laga o laga ye yaa ka pye mbe cɛn.

\VS{32}Ki pilige ki yaa pye wogopilige ye kan paa cɛnpilige ki yɛn. Ye yaa yeŋge le ki ni. Mbege lɛ ki yeŋge ki pilige kɔlɔjɛrɛ wogo ki yɔnlɔkɔgɔ, fɔ sa gbɔn ki goto yɔnlɔkɔgɔ, ye yaa ki tɛgɛ wogopilige\XREF{†}{{\XO 23:32 }{\XO{23.26-32:
}}{\XT{Levi 16.29-34}}}.»


\par }{\SHB Gbataala nɔgɔ fɛti
\par }
{\R (Nɔmbu 29.12-39)

\par }{\PP \VS{33}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{34}wigi sɛnrɛ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Mbege lɛ yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na, fɔ sa gbɔn yapelege nuŋgba, ye yaa
Gbataala nɔgɔ fɛti\FTNT{†}{{\FR 23:34 }{\FR{23.34:
}}{\FT{Yarilire kɔnŋgɔlɔ fɛti paa kaa naa yinri puŋgo na Gbataala nɔgɔ fɛti. Pàa pye naa piin yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na. Ko fɛti wo la pye naga nari fɔ pè yarilire ti kɔn tì kɔ, ɛrɛzɛn naa figiye pire konaa oliviye pire to tende;
}}{\XT{Dete 16.13; Levi 23.34-43}}{\FT{.}}} wi pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni.

\VS{35}Fɛti wi pilige koŋgbanŋga ki na, ye yaa gbogolo mbanla gbɔgɔ. Ye se ka ye tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni.

\VS{36}Ki yapelege ki pilige nuŋgba nuŋgba pyew ki ni, ye yaa saara nda pe ma sogo ta wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Pilige kɔlɔtaanri wogo ki na ye yaa gbogolo mbanla gbɔgɔ, mbe saara nda pe ma sogo ta wɔ na yeri. Ye yaa gbogolo ki pilige ki ni fuun ki ni mbanla gbɔgɔ, ye se ka tunŋgo ka kpɛ pye\XREF{†}{{\XO 23:36 }{\XO{23.33-36:
}}{\XT{Dete 16.13-15}}}.


\par }{\PP \VS{37}«Ko fɛtiye mbele poro wɛlɛ ye yaa la piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni. Ye yaa la ye yɛɛ gbogolo pe na mbaa li gbogo, mbaa saara sogoworo woo li yeri, naa muwɛ saara, naa nayinmɛ saara, konaa duvɛn saara nda pe ma wo ti ni, mbe yala fɛti wi pilige pyew saara wɔlɔmɔ pi ni.

\VS{38}Ki saara ti yaa wɔ mbe taga wa nda ye maa woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri cɛnpilige ki ni ti na, naa ye yarikanra ti na, konaa ye saara nda ye ma wɔ mbe
yɔn fɔlɔ tɔn nakoma ye nayinmɛ saara ti na.


\par }{\PP \VS{39}«Yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki pilige kɛ ma yiri kaŋgurugo wogo ki na, ye kɛrɛ yarilire ti kɔnŋgɔlɔ, ye yaa fɛti wa pye piliye kɔlɔshyɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni. Pilige koŋgbanŋga konaa pilige kɔlɔtaanri wogo ki ni, to yaa pye wogopiliye\XREF{†}{{\XO 23:39 }{\XO{23.39:
}}{\XT{Ɛki 23.16; 34.22}}}.

\VS{40}Pilige koŋgbanŋga ki na, ye yaa ye tire pire tiyɔnrɔ ta lɛ, naa sɛngɛmbanra ni, naa tige njere nda tì fun ta ni, konaa lɔgɔ yɔn sɔli tire njere ta ni, mbe yɔgɔri Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ fɔ sa gbɔn yapelege nuŋgba.

\VS{41}Yɛlɛ pyew yaa ki fɛti ŋa wi piin piliye kɔlɔshyɛn ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki na. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe kan.

\VS{42}Ki yapelege ki ni, yoro Izirayɛli woolo ye daga mbaa cɛɛn gbataala nɔgɔ. Izirayɛli tara piile pe ni fuun pe daga mbaa cɛɛn gbataala nɔgɔ.

\VS{43}Ko yaa pye ma, jaŋgo ye setirige piile pege jɛn fɔ naa mìla ye tɛlɛye pe yirige wa Ezhipiti tara, mìla ti a pè cɛn gbataala nɔgɔ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.»


\par }{\PP \VS{44}Fɛtiye mbele pe daga mbaa piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, pa Moyisi wìla pe sɛnrɛ yo Izirayɛli woolo pe kan yɛɛn.




\par }\Chap{24}{\SH Yɛnŋɛlɛ cɛnsaga paraga go \newline  ki fitanladaga kala
\par }
{\R (Ɛki 27.20-21)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Ki yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ pe pan pe oliviye tire pire nda pè sun ti sinmɛ piiri kan ma yeri; po pi yaa pye fitanla wi sinmɛ we, jaŋgo fitanlaye paa yiin sanga pyew yembinɛ.

\VS{3}Arɔn wi yaa fitanladaga wi gbegele mboo tɛgɛ wa
filisaga paraga go ki ni, wa paraga ŋga pè pɔ maga kɔn shyɛn ki yɛgɛ; ko ŋga ki yɛn ma
yɔn finliwɛ sɛnrɛ kɛsu wi yɛgɛ tɔn we; jaŋgo fitanlaye paa yiin suyi Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbege lɛ yɔnlɔkɔgɔ fɔ sa gbɔn lalaaga ki na. Ki yɛn ŋgasele na li yɛn kɔsaga fu yoro naa ye setirige piile mbele fuun pe yaa ka yiri puŋgo na ye kan.

\VS{4}Arɔn wi yaa fitanlaye pe gbɛgɛlɛ wa fitanladaga wi na, wo ŋa pè gbegele tɛ piiri ni, jaŋgo paa yiin suyi Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Buru ŋa pe ma kan Yɛnŋɛlɛ yeri \newline  wi kala
\par }
{\PP \VS{5}«Ma muwɛ tiyɔɔn lɛ ma buru kɛ ma yiri shyɛn gbegele pi ni, wi ni fuun nuŋgba nuŋgba wi nuguwɔ pi pye culo kɔgɔlɔni kɔgɔlɔni.

\VS{6}Ma yaa ki buru wi tɛgɛ koŋgolo shyɛn wa tabali ŋa pè gbegele tɛ piiri ni wi na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Konɔ nuŋgba li yaa pye buru kɔgɔlɔni\XREF{†}{{\XO 24:6 }{\XO{24.5-6:
}}{\XT{Ɛki 25.30}}}.

\VS{7}Ma yaa
wusuna nuwɔ taan piiri tɛgɛ mbe yala koŋgolo shyɛn ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke ni. Kona, ma yaa wi sogo buru wi yɔnlɔ paa
saraga ŋga pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan ki yɛn; ki yɛn nandowo saraga buru wi wogo na.


\par }{\PP \VS{8}«Cɛnpilige pyew paa ki buru ŋa wa teri Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, kila piin ma sanga pyew. Izirayɛli woolo paa ki piin ma suyi, ki yɛn yɔn finliwɛ mba pi yɛn kɔsaga fu.

\VS{9}Ki buru wi yaa pye Arɔn naa wi pinambiile poro woo. Pe yaa kaa wi kaa
laga kpoyi ka ni; katugu wi yɛn yaraga ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ki yɛ pew, ma yiri wa yarikanra nda pe ma sogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan ti ni. Ki yɛn tasaga ŋga ki yaa la kaan pe yeri suyi\XREF{†}{{\XO 24:9 }{\XO{24.9:
}}{\XT{Mati 12.4; Maki 2.26; Luki 6.4}}}.»


\par }{\SH Lere ŋa ka Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ \newline  nakoma ŋa ka lere gbo \newline  wi jɔlɔgɔ kala
\par }
{\PP \VS{10}Izirayɛli tara fɛnnɛ jɔ wa pinambyɔ to la pye Ezhipiti tara fɛnnɛ naŋa wa. Pilige ka, a ki pinambyɔ wì si kari wa Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ ma saa na wiin Izirayɛli woolo naŋa wa ni wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni.

\VS{11}A Izirayɛli tara fɛnnɛ jɔ wi pinambyɔ wì si Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ mali daŋga. A pè suu yigi ma kari wi ni Moyisi wi kɔrɔgɔ. Pàa pye na ki naŋa wi nɔ wi yinri Shelomiti. Shelomiti wìla pye naŋa ŋa pàa pye na yinri Debiri wo sumborombyɔ, ma yiri wa Dan cɛnlɛ li ni.

\VS{12}A pè si saa ki naŋa wi tɛgɛ laga ka ni maga tɔn wi na, nɛɛ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li mbaa yo pe pye wi na ki singi mbege jɛn.


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi wi pye fɔ:

\VS{14}«Ti pe kari naŋa mɛjɔɔgɔfɔ wi ni wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na. Leele mbele fuun pège sɛnrɛ ti logo wi yeri, pe pe kɛyɛn yi taga wa wi go ki na\FTNT{†}{{\FR 24:14 }{\FR{24.14:
}}{\FT{Pe pe kɛyɛn yi taga wa wi go ki na, ki sɛnrɛ ti yɛn naga nari ma yo ki lerefɔ wo nuŋgba wi yaa wi kapere ti go kala li lɛ.}}}; kona Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe yaa wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo.»


\par }{\PP \VS{15}Maga sɛnrɛ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: «Lere ŋa fuun ka mi ŋa wi Yɛnŋɛlɛ na daŋga, wi yaa wi kapege ki go kala li lɛ.

\VS{16}Lere ŋa fuun ka mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na mɛgɛ ki jɔgɔ, wi yɛn Izirayɛli tara pyɔ o, wi yɛn nambanŋa o, wi daga poo gbo. Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe yaa wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo.


\par }{\PP \VS{17}«Na lere wa ka wi lewee yɛnlɛ wa gbo, wi daga poo gbo\XREF{†}{{\XO 24:17 }{\XO{24.17:
}}{\XT{Ɛki 21.12}}}.

\VS{18}Na wiga wi lewee yɛnlɛ wa yaayogo gbo, wi daga mbege yɔngɔ kan wi yeri wege.


\par }{\PP \VS{19}«Na lere wa ka wi lewee yɛnlɛ wa wɛlɛgɛ, poo wɛlɛgɛ fun paa yɛgɛ ŋga na wùu wɛlɛgɛ we.

\VS{20}Witige laga ka ka kaw, witige laga kayi ki yaa kaw mbege fɔgɔ tɔn; yɛnlɛ li yaa tɛgɛ mbe yɛnlɛ li fɔgɔ tɔn; ŋganla li yaa tɛgɛ mbe ŋganla li fɔgɔ tɔn; jɔgɔwɔ mba wì pye wi lewee yɛnlɛ wi na po cɛnlɛ pi yaa pye wi na fun\XREF{†}{{\XO 24:20 }{\XO{24.20:
}}{\XT{Ɛki 21.23-25; Dete 19.21; Mati 5.38}}}.


\par }{\PP \VS{21}«Lere wa ka yaayogo gbo, wi yaa ki yɔngɔ kan. Lere wa ka wi lewee yɛnlɛ gbo, wi daga poo gbo.


\par }{\PP \VS{22}«Kiti kɔngɔ ŋgasele nuŋgba lo lì tɛgɛ nambanmbala poro naa yoro Izirayɛli tara piile ye kan, katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 24:22 }{\XO{24.22:
}}{\XT{Nɔmbu 15.16}}}.»


\par }{\PP \VS{23}A Moyisi wì sigi sɛnrɛ ti yo Izirayɛli woolo pe kan. A pè si yiri naŋa ŋa wìla Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki jɔgɔ wi ni, ma kari wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na, mɛɛ saa wi wa sinndɛɛrɛ ni maa gbo. Ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan, pa pàa ki pye yɛɛn.




\par }\Chap{25}{\SH Yɛlɛ na pe daga mbe tara ti yaga \newline  ti wogo
\par }
{\R (Dete 15.1-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni wa
Sinayi yanwiga ki na ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe kan fɔ:

\par }{\PP «Na yaga ka sa ye wa tara nda mi yaa kan ye yeri ti ni, ye yaa kaa ti yari tila wogo wagati wa ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni.

\VS{3}Yɛgɛlɛ kɔgɔlɔni ni, ye yaa la ye kɛɛrɛ yariluguro ti nuru, mbaa ye
ɛrɛzɛn tiire njere ti yaanla\FTNT{†}{{\FR 25:3 }{\FR{25.3:
}}{\FT{Pe ma ɛrɛzɛn tiire njere ti yaanla ti ta ti fun tila sɛni jɛŋgɛ.}}}, mbaa ti pire ti coo.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo lo yaa pye tara ti wogoyɛlɛ mbe tɛgɛ li yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Tara ti yaa wogo ki yɛlɛ li ni fuun li ni. Ye se ka yariluguro lugu wa ye kɛɛrɛ ti ni, ye se si ka ye ɛrɛzɛn tiire njere ti yaanla.

\VS{5}Yɛlɛ na lì toro li yarilire ti kɔnŋgɔlɔ, nda ka fi ti yɛ wa ye kɛɛrɛ ti ni mbe sɛ, ye se kari kɔn. Ɛrɛzɛn tiire njere nda ye sila yaanla, tiga pire nda sɛ mbe yanlaga, ye se kari cɔ; katugu ki yɛlɛ li ni fuun li yaa pye tara ti wogoyɛlɛ.

\VS{6}Ye yaa tara ti yaga ti wogo yɛlɛ na ni, yarilire lara nda ka sɛ wa ye kɛɛrɛ ti ni, to ti yaa pye ye yaakara, yoro naa ye kulonambala, naa ye kulojaala, naa ye tunmbyeele mbele pe yɛn na tunŋgo piin sara na konaa nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn wa ye ni pe ni.

\VS{7}Ki yarilire lara nuŋgba to ti yaa pye ye yaayoro ti yaakara fun, konaa ye tara woŋgaala pe yaakara\XREF{†}{{\XO 25:7 }{\XO{25.1-7:
}}{\XT{Ɛki 23.10-11}}}.


\par }{\SH Yɛlɛ na pe yinri zhubile li sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{8}«Ye yaa wogoyɛgɛlɛ ke kɔlɔshyɛn jiri, ko yɛn yɛgɛlɛ kɔlɔshyɛn tɛgɛsaga kɔlɔshyɛn, ke ni fuun ke yaa sa pye yɛlɛ nafa shyɛn ma yiri kɔlɔjɛrɛ.

\VS{9}Ki yɛlɛ nafa shyɛn ma yiri kɔlɔjɛrɛ wolo li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo, ki pilige kɛ wogo ki na, ko ŋga ki yɛn kapere ti kala yagawa japilige, ye yaa mbaanra win wa tara ti lagapyew mberi magala li gbɔgɔ. 
\VS{10}Ki pyelɔmɔ pi na ma, ye yaa ki yo mbege naga fɔ yɛlɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ wolo lì tɛgɛ li yɛ Yɛnŋɛlɛ kan; mbege yari fun leele pe ni fuun pe kan tara ti lagapyew fɔ pe mbe ya wɔ kulowo pi ni. Ki yɛlɛ ye yaa lali yinri
zhubile\FTNT{†}{{\FR 25:10 }{\FR{25.10:
}}{\FT{Maga logo zhubile, ko kɔrɔ wo yɛn mbe mbanlaga win. Leele mbele pe yaa wɔ wa kulowo pi ni, pe yaa wɔ wa pi ni yɛlɛ na ni, ko mbanlaga winmɛ po pìla pye na ki yɛlɛ li lɛsanga wi nari, ki kɔrɔ wi yɛn fun yɔgɔrimɔ.}}}. Ki yɛlɛ liga gbɔn, lere ŋa fuun pàa wi kɛɛ yaara shɔ wi yeri, ti yaa sɔngɔrɔ ki fɔ wi na; lere ŋa fuun pàa lɔ kulo, wi yaa sɔngɔrɔ wa wi sege ki ni.

\VS{11}Yɛlɛ nafa shyɛn ma yiri kɛ wolo pyew li yaa pye zhubile yɛlɛ ye kan. Ye se ka yariluguro lugu wa ye kɛɛrɛ ti ni; yarilire lara nda ka sɛ wa ye kɛɛrɛ ti ni ye se kari pire ti kɔn. Ɛrɛzɛn tiire njere nda ti sila yaanla, tiga pire nda sɛ mbe yanlaga, ye se kari cɔ;

\VS{12}katugu ki yɛlɛ lo li yɛn zhubile yɛlɛ le; ye daga mbaa li jate fɔ li yɛn ma tɛgɛ li yɛ Yɛnŋɛlɛ kan. Ɛɛn fɔ, yariluguro nda ka fi ti yɛ wa ye kɛɛrɛ ti ni, ye yaa la to kaa.


\par }{\PP \VS{13}«Zhubile yɛlɛ liga gbɔn, lere ŋa fuun pàa wi kɛɛ yaara shɔ wi yeri, ti yaa sɔngɔrɔ wi na.

\VS{14}Ye ni, na wa kaa jaa mbe tara laga ka pɛrɛ nakoma mbe ka lɔ wi sefɔ wa yeri, wa ka ka wa li.

\VS{15}Na yaga laga ka lɔ nakoma mbe pɛrɛ ye sefɔ wa yeri, yɛgɛlɛ ŋgele kè toro ma taga zhubile yɛlɛ li na, ye yaa ke jate, mbe laga ki sɔnŋgɔ ki kɔn mbe yala yarilire kɔnyɛgɛlɛ ŋgele ke yɛn na paan ke ni, sanni zhubile yɛlɛ li sa gbɔn.

\VS{16}Yɛgɛlɛ ŋgele kè koro, na kaga lɛgɛ, laga ki sɔnŋgɔ ki yaa gbɔgɔ mbe yala ke ni; yɛgɛlɛ ŋgele kè koro, na kaga kologo, laga ki sɔnŋgɔ ki yaa tirige mbe yala ke ni; katugu laga ki yaa pɛrɛ ma yeri mbe yala yarilire kɔnyɛgɛlɛ ke yɔn ko ni.

\VS{17}Ye ni, wa kpɛ ka kaa lewee yɛnlɛ wa dufile. Ɛɛn fɔ, ye daga mbaa fyɛ ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ; katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{18}Yaa tanri na ŋgasegele ke na, yanla kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yigi yaa tanri yaa yala ke ni. Pa kona ye yaa cɛn wa tara ti ni yɛyinŋge na pɔw.

\VS{19}Tara ti yarilire ti yaa la yɔngɔ ye kan jɛŋgɛ, ye yaa la nii la tinni, mbe cɛn wa tara ti ni yɛyinŋge na pɔw.


\par }{\PP \VS{20}«Kana ye yaa ye yɛɛ yewe mbe yo fɔ: Yiŋgi we yaa la kaa yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo lo ni, naa kì kaa pye we se yariluguro lugu, we se si yarilire kɔn we?

\VS{21}Ye wele, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi yaa duwaw ye na yɛlɛ kɔgɔlɔni wolo li ni, mbe ti ye yarilire ti yɔn jɛŋgɛ ti yɛlɛ taanri woro bɔ.


\par }{\PP \VS{22}«Yɛlɛ kɔlɔtaanri wolo li ni, ye yaa yariluguro lugu wa ye kɛɛrɛ ti ni; ɛɛn fɔ, ki yɛlɛ li ni, yarilire lɛrɛ to ye yaa la kaa fɔ sa gbɔn yɛlɛ kɔlɔjɛrɛ wolo li yarilire ti na. Sanni ki yarilire fɔnndɔ ti sa gbɔn, yarilire lɛrɛ to ye yaa la kaa.


\par }{\SH Yaara nda pè jori ma pɛrɛ \newline  ti go shɔgɔ kala
\par }
{\PP \VS{23}«Yaga ka tara ta pɛrɛ ti koro ŋa wìri lɔ wi kan suyi, katugu tara ti yɛn mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na woro. Ye yɛn nambanmbala, ma pye cɛnfɛnnɛ laga na yeri.

\VS{24}Ki kala na, wa tara nda fuun mi yaa kan ye yeri ti ni, ye yaa ŋgasegele tɛgɛtɛgɛ, ŋgele ke yaa ti leele pe ya paa tara nda ti yɛn pe woro ti go shoo.


\par }{\PP \VS{25}«Na fyɔnwɔ ka to ma sefɔ wa na, a wùu tara laga ka pɛrɛ, wi go lere ŋa wì yɔngɔ wi ni, wa ka pye wa, ŋa ki kologo yɛn wi yeri wigi go shɔ, ki lerefɔ wi daga mbege go shɔ.

\VS{26}Na tara ti go shɔfɔ woro lere ŋa yeri, na wo jate wiga yaraga ta mbe ya mboo tara laga ki go shɔ wi yɛ,

\VS{27}laga ki pɛrɛŋgɔlɔ, yɛgɛlɛ ŋgele kè toro wi yaa ke jiri. Yɛgɛlɛ ŋgele kè koro fɔ sa gbɔn zhubile yɛlɛ li na, wi yaa ke penjara yɔn ki jate mbege sara ŋa wìla laga ki lɔ wi yeri. Pa kona wi laga ki yaa sɔngɔrɔ mbe pye wi wogo naa.

\VS{28}Ɛɛn fɔ, na wii yaraga ta mbe laga ki go shɔ, pa tara laga ki yaa koro ŋa wìla ki lɔ wi kɛɛ na fɔ sa gbɔn zhubile yɛlɛ li na. Ki wagati wiga ka gbɔn, tara laga ki yaa sɔngɔrɔ mbe pye ti fɔ koŋgbanŋa wi wogo.


\par }{\PP \VS{29}«Ca ŋga malaga sigembogo yɛn maga maga, na lere wa ka ki go ka pɛrɛ, kologo ŋga ki yɛn wi yeri wigi go shɔ ki yaa pye yɛlɛ nuŋgba poni fogo ni; mbege lɛ le ki pɛrɛpilige ki na fɔ sa gbɔn ki yelapanna.

\VS{30}Ki go na pee ya mbege go shɔ yɛlɛ nuŋgba fogo ni, ki yaa koro ki lɔfɔ wo naa wi setirige piile pe kan suyi. Ali na zhubile yɛlɛ liga gbɔn, pe se kaga sɔngɔrɔ ki pɛrɛfɔ wi na.

\VS{31}Ɛɛn fɔ, cara nda malaga sigembogo woro mari maga, yinrɛ ti yɛn na jate paa kɛɛrɛ nda ti yɛn wa tara ti ni ti yɛn. Pe mbe ya mbe to go shɔ sanga pyew. Zhubile yɛlɛ liga si gbɔn, ti yaa sɔngɔrɔ ti fɛnnɛ pe na.


\par }{\PP \VS{32}«Levi setirige piile pe cara\FTNT{†}{{\FR 25:32 }{\FR{25.32:
}}{\FT{Levi setirige piile pe cara wogo yege wele wa
}}{\XT{Nɔmbu 35.1-8; Zhozu 21.1-42; 1 Kuro 6.39-66}}{\FT{. Levi setirige piile pe sila tara ta ta pa Izirayɛli woolo sanmbala pe yɛn;
}}{\XT{Zhozu 14.4}}{\FT{.}}} to na, yinrɛ nda ti yɛn wa ti ni, ki kologo yɛn pe yeri paa ti go shoo sanga pyew.

\VS{33}Na lere wa ka Levi setirige pyɔ wa go lɔ, zhubile yɛlɛ liga gbɔn, go ki lɔfɔ wi yaa yiri wa ki ni mbege kan gofɔ wi yeri\FTNT{†}{{\FR 25:33 }{\FR{25.33:
}}{\FT{Laga ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Zhubile yɛlɛ liga gbɔn, go ki lɔfɔ wi yaa yiri wa go ki ni,}} Eburu sɛnrɛ ti ni ki mbe ya logo fun fɔ: Ali na kaa pye Levi setirige pyɔ wo wawi wìla go ki lɔ, wi yaa yiri wa ki ni zhubile yɛlɛ li ni.}}}; katugu Levi setirige piile pe yinrɛ nda wa pe cara ti ni to ti yɛn pe kɔrɔgɔ wa Izirayɛli woolo sanmbala pe sɔgɔwɔ.

\VS{34}Lara nda ti yɛn ma Levi setirige piile pe cara ti maga, tii daga mbe pɛrɛ, katugu tì kan Levi setirige piile pe yeri mbe pye pe woro sanga pyew\FTNT{†}{{\FR 25:34 }{\FR{25.34:
}}{\FT{Cara nda tìla pye ma Levi setirige piile pe cara ti maga tìla pye pe yaayoro kasara.}}}.


\par }{\SH Fɔgɔ taga kala fyɔnwɔ fɔ na
\par }
{\PP \VS{35}«Na fyɔnwɔ ka to ye sefɛnnɛ wa na, na wi kɛɛ kiga koro waga ye sɔgɔwɔ, ye daga mboo saga, jaŋgo wi ya wi cɛn wa ye ni\XREF{†}{{\XO 25:35 }{\XO{25.35:
}}{\XT{Dete 15.7-8}}} paa nambannjɛɛn yɛn nakoma nambanndorowo yɛn.

\VS{36}Yaga kaa tɔnli jaa wi go na, si ka logo tɔnli pee. Ye daga mbege naga wi na wa ye tangalɔmɔ pi ni fɔ ye yɛn na fyɛ mi ŋa ye Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ; jaŋgo ye sefɔ wi ya wi cɛn wa ye ni.

\VS{37}Na yaga wi jin penjara ni, yaga kaa tɔnli jaa ti go na, na yaga suu jin yarilire ni, yaga kaa tɔnli jaa wa ti go na\XREF{†}{{\XO 25:37 }{\XO{25.37:
}}{\XT{Ɛki 22.24; Dete 15.7-11; 23.20-21}}}.

\VS{38}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na lì ye yirige wa Ezhipiti tara mbe Kana tara ti kan ye yeri, jaŋgo mbe pye ye Yɛnŋɛlɛ.


\par }{\SH Izirayɛli woo si daga \newline  mbe koro kulowo ni
\par }
{\PP \VS{39}«Na fyɔnwɔ ka to ma sefɔ wa na mbe ti wuu yɛɛ pɛrɛ ma yeri mbaa tunŋgo piin, maga ka kulowo tunndo kan wi yeri.

\VS{40}Ɛɛn fɔ, ye daga mboo yigi paa ye tunmbyee yɛn, ŋa wi maa tunŋgo piin sara na, nakoma paa ye nambannjɛɛn yɛn. Wi yaa la tunŋgo piin ma kan fɔ sa gbɔn zhubile yɛlɛ li na.

\VS{41}Na liga gbɔn, pa wi yaa wɔ wa ma yeri wo naa wi piile pe ni, mbe sɔngɔrɔ wa wi go woolo pe kɔrɔgɔ, mbe sa cɛn tara nda wi tɛlɛye pàa ta kɔrɔgɔ ti na.

\VS{42}Katugu Izirayɛli woolo pe yɛn na tunmbyeele, poro mbele mì yirige wa Ezhipiti tara ti ni we. Ki kala na, paga kaa pe pɛrɛ paa yɛgɛ ŋga na pe maa kulolo pe pɛrɛ.

\VS{43}Yaga kaa kaŋgbanga piin pe na. Ɛɛn fɔ, yege naga wa ye tangalɔmɔ pi ni fɔ mi ŋa ye Yɛnŋɛlɛ ye yɛn nala gbogo.


\par }{\PP \VS{44}«Kulolo kala ka pye ye na, tara nda woolo pe yɛn ma ye maga, yaa ye kulonambala naa ye kulojaala pe loo wa pe yeri.

\VS{45}Ye mbe ya mbaa nambanmbala mbele pè pan ma cɛn ye sɔgɔwɔ pele loo ye kulolo fun, mbaa pe sege woolo mbele pè se wa ye tara pele loo kulolo. Ye mbe ya mbaa pe loo kulolo pe pye ye woolo.

\VS{46}Puŋgo na, ye mbe ya mbe pe yaga ye pinambiile pe kan kɔrɔgɔ. Pe yaa pye ye kulolo fɔ sanga pyew. Ɛɛn fɔ, ye sefɛnnɛ Izirayɛli woolo sanmbala poro na, wa kpɛ ka ka kaŋgbanga taga wa na ye ni\XREF{†}{{\XO 25:46 }{\XO{25.39-46:
}}{\XT{Ɛki 21.2-6; Dete 15.12-18}}}.


\par }{\PP \VS{47}«Nambannjɛɛnlɛ mbele pe yɛn wa ye ni nakoma mbele pè pan ma cɛn mbe wagati jɛnri pye wa ye ni, na wa ka pye penjagbɔrɔ fɔ, fyɔnwɔ mbe si to ma sefɔ Izirayɛli woo wa na, wuu yɛɛ pɛrɛ ki nambanŋa wi yeri, nakoma ki nambanŋa wi go lere wa yeri,

\VS{48}wi yɛɛ pɛrɛŋgɔlɔ, ki kologo mbe ya kan wi yeri poo go shɔ. Wi nɔsepyɔ lenaŋa mbe ya mboo go shɔ.

\VS{49}Na wi nɔsepyɔ lenaŋa woro wa, wi tojɛɛ mbe ya mboo go shɔ, nakoma wi tojɛɛ wo pinambyɔ, nakoma wi go lere ŋa wì yɔngɔ wi ni wo wa. Wo jate wiga ka yaraga ta, wi mbe ya mboo yɛɛ go shɔ.

\VS{50}Pa kona, wi yaa yɛgɛlɛ ke jate wo naa ŋa wùu lɔ wi ni, mbege lɛ yɛlɛ na wìla wi yɛɛ pɛrɛ li na fɔ sa gbɔn zhubile yɛlɛ na laa paan li na. Wi yaa wi go shɔgɔ sɔnŋgɔ ki kɔn mbe yala yɛgɛlɛ yɔn ŋga kì koro ko ni; ki penjara ti yaa jate mbe yala tunmbyee wi pilige nuŋgba sara wi ni.

\VS{51}Yɛgɛlɛ yɔn ŋga kì koro zhubile yɛlɛ lii gbɔn, na kaga lɛgɛ, pa kona, penjara nda wi lɔfɔ wìla kan maa lɔ, wi yaa ti lɛgɛrɛ sɔngɔrɔ wi lɔfɔ wi na.

\VS{52}Yɛgɛlɛ ŋgele kè koro fɔ sa gbɔn zhubile yɛlɛ li na, na kiga pye kee lɛgɛ, wi yaa ke jate mboo go shɔgɔ penjara ti sɔngɔrɔ wi lɔfɔ wi na mbe yala yɔn ŋga kì koro ko ni.

\VS{53}Mboo ta wa wi tafɔ wi yeri, wi daga mbaa jate paa tunmbyee ŋa pe ma lɛ yɛlɛ nuŋgba tunŋgo na wa yɛn. Yaga ka ti wi tafɔ wila kaŋgbanga piin wi na.

\VS{54}Na ye sefɔ pe suu go shɔ ki yɛgɛ ŋga ko ka na, pa kona zhubile yɛlɛ liga gbɔn, wo naa wi piile pe ni pe yaa wɔ wa wi tafɔ wi yeri.

\VS{55}Katugu yoro Izirayɛli woolo ye yɛn na tunmbyeele, mà jɛn muwi mì ye yirige wa Ezhipiti tara; muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.




\par }{\MS DUWAW KONAA DAŊGA SƐNRƐ

\par }\Chap{26}{\MR 26–27

\par }{\SH Na maga Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti lɛ \newline  duwaw ŋa ma ma ta li yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Yaga ka yarisunndo gbegele ye yɛɛ kan; yaga ka yaraga ka yanlɛɛ tɛ mbege yerege, nakoma mbe sinndɛlɛgɛ yerege mbaa sunnu ki na; yaga ka sinndɛɛrɛ nda pè keregi keregi ta tɛgɛ wa ye tara mbaa fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ti gbogo; katugu muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 26:1 }{\XO{26.1:
}}{\XT{Levi 19.4; Ɛki 20.4; Dete 5.8; 16.21-22; 27.1}}}.


\par }{\PP \VS{2}«Yaa na cɛnpiliye yi cɛɛn, yaa na
cɛnsaga paraga go ki jate. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\PP \VS{3}«Na ye kaa tanri na ŋgasegele ke na, mbanla kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yigi mbaa tanri ke na,

\VS{4}pa kona mi yaa ti tisara tila paan tila yala ti wagati wi ni, jaŋgo yarilire tila yɔngɔ wa tara ti ni, tire fun tila sɛni.

\VS{5}Kona ye yarilire ye yaa ti sun fɔ sa gbɔn
ɛrɛzɛn pire cɔsanga wi na, mbe ɛrɛzɛn wi cɔ fun fɔ sa gbɔn yariluguro sanga wi na. Ye yaa yaakara lɛgɛrɛ ta. Ye yaa si cɛn wa tara ti ni yɛyinŋge na pɔw\XREF{†}{{\XO 26:5 }{\XO{26.3-5:
}}{\XT{Dete 11.13-15}}}.

\VS{6}Mi yaa ti yɛyinŋge mbe pye wa tara ti ni. Na yaga sinlɛ, yaraga ka kpɛ se ka pan mbe ye jatere wi piri ye na. Mi yaa woŋgapeele pe kɔ mbe pe wɔ wa tara ti ni. Pe se ka yiri ye kɔrɔgɔ mbe malaga gbɔn ye ni.

\VS{7}Ye yaa ka taga ye juguye pe na la pe puro. Ye yaa kaa pe kuun tokobi ni.

\VS{8}Ye ni, lere kaŋgurugo yaa ka ye juguye pe cɛnmɛ purɔ; ye ni, lere cɛnmɛ ya ka ye juguye pe waga kɛ (10 000) purɔ. Ye yaa ka pe gbo tokobi ni.

\VS{9}Mi yaa la wele ye na, mbe ye pye sevɛnnɛ, ye yaa se mbe lɛgɛ jɛŋgɛ. Mi yaa ti na
yɔn finliwɛ pi koro mi naa yoro we sɔgɔwɔ.

\VS{10}Ye yarilire ti yaa la yɔngɔ jɛŋgɛ fɔ nda ye yaa tɛgɛ, ye yaa kari ka mbe mɔ. Ye yaa kaa lɛrɛ ti woo wa ti tɛgɛsaga mbaa fɔnndɔ ti teri.

\VS{11}Na cɛnsaga ki yaa pye wa ye sɔgɔwɔ. Mi se ka laga ye na.

\VS{12}Mi yaa pye wa ye sɔgɔwɔ, mbe pye ye Yɛnŋɛlɛ, ye pye na woolo\XREF{†}{{\XO 26:12 }{\XO{26.12:
}}{\XT{2 Korɛn 6.16}}}.

\VS{13}Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na lì ye yirige wa Ezhipiti tara ti ni, ma ye wɔ wa kulowo pi ni. Jɔlɔgɔ ŋga pàa taga ye na, mìgi laga ye na, koni ye mbe ya mbaa tanri ye yɔlɔgɔ ki ni caw.


\par }{\SH Na maga Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ \newline  daŋga ŋga ki mɔɔ yigi
\par }
{\PP \VS{14}«Ɛɛn fɔ, na ye woro na nuru na yeri mbaa tanri na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke na,

\VS{15}na yaga je na
lasiri wi na, mbe puŋgo le na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke ni, mbe je na ŋgasegele ke na, mbanla yɔn finliwɛ pi jɔgɔ,

\VS{16}kagala ŋgele mi yaa pye ye na ke ŋgele:

\par }{\PP «Mi yaa fyɛrɛ gbɔrɔ wa ye na, naa cɔgɔrɔ yama ni, konaa witiwɛrɛwɛ ni. Ki yama pi yaa ye yɛngɛlɛ ke jɔgɔ ye na, ye se pye sɛnweele kpayi. Ye yaa la ye yariluguro ti nuru wagafe; ɛɛn fɔ, ye juguye poro pe yaa kaa ki yarilire ti kaa.

\VS{17}Mi yaa yiri ye kɔrɔgɔ mbe ti ye juguye pe ya ye ni; ye winfɛnnɛ pe yaa cɛn ye go na. Ye yaa la fee, ali mbege ta lere woro na ye puro.


\par }{\PP \VS{18}«Na ko kagala koro si ti yaa nuru na yeri, jɔlɔgɔ ŋga mì wa ye na ye kapere ti kala na, mi yaa ki tɛgɛsaga kɔlɔshyɛn wa ye na naa.

\VS{19}Mi yaa ye yɛɛ gbɔgɔwɔ fanŋga ki kɔ, mbe ti naayeri wi sheli paa tugurɔn yɛn, mbe ti tisaga kala li ŋgban laga tara ti ni, mbe tara ti sheli paa tuguyɛnrɛ yɛn.

\VS{20}Ye yaa tunŋgo pye mbe ye fanŋga ki kɔ jaga; ye yariluguro ti se kaa yɔngɔ, ye tara tire ti se kaa sɛni.


\par }{\PP \VS{21}«Na yaga si yiri mbe je na na mbe yo ye saa nuru na yeri, jɔlɔgɔ ŋga mì wa ye na ye kapere ti kala na, mi yaa ki tɛgɛsaga kɔlɔshyɛn wa ye na naa.

\VS{22}Mi yaa cɛnrɛ pere yirige mbe wa ye na wa ye tara; ti yaa la ye piile pe yinri mbaa ye yaayoro ti kuun. Ti yaa ka kɔn ye lɛgɛwɛ pi na mbege kan ye koŋgolo ke koro waga.


\par }{\PP \VS{23}«Na ko jɔlɔgɔ kagala koro si ye koro, na yaga je bere ye woro na nuru na yeri,

\VS{24}kona mi fun mi yaa yiri ye kɔrɔgɔ, mbe jɔlɔgɔ ŋga ye na ki tɛgɛsaga kɔlɔshyɛn wa ye na naa ye kapere ti kala na.

\VS{25}Mi yaa ti malaga mbe to ye na wa ye tara, mbanla yɔn finliwɛ mba yè jɔgɔ pi kayaŋga wɔ ye ni. Na yaga fe sa laralara wa ye cagbɔrɔ gbɔrɔ ti ni, pa mi yaa ti tifɛlɛgɛ yama mbe to ye na konaa mbe ye le ye juguye pe kɛɛ.

\VS{26}Mi yaa ti yaakara ti kɔ ye yeri. Jɛlɛ kɛ yaa ka ye buru wi fɔ yira nuŋgba ni, pe yaa kaa wi taanla
culo na, mbaa wi kaan ye yeri jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ; ye yaa ka, ɛɛn fɔ ye se tin.


\par }{\PP \VS{27}«Ko kagala ŋgele koro ke ni fuun pyeŋgɔlɔ, na ye woro na nuru na yeri bere, na yaga koro mbaa jege na na,

\VS{28}kona mi fun mi yaa yiri ye kɔrɔgɔ naŋgbanwa ni, mbe jɔlɔgɔ ŋga ye na ki tɛgɛsaga kɔlɔshyɛn wa ye na naa.

\VS{29}Kona ye yaa la ye yɛɛra piile pe kaa.

\VS{30}Mi yaa ye sunzara nda wa tinndiye pe na ti jɔgɔ; yarisunŋgo ŋga pe yinri Yɔnlɔ, tiyagala ŋgele yè kankan naga gbogo wa ke na, mi yaa ke kɔɔnlɔ mbe ke jaanri, mbe yoro jate ye gboolo pe wa wa ye yarisunndo nda tì jɔgɔ ti go na.

\VS{31}Mi yaa ye cagbɔrɔ ti pye katara, mbe ye yarisunndo sunzara ti jɔgɔ mberi yaga waga. Mi se yɛnlɛ ye
saara naa ye yarikanra ti nuwɔ taan pilan nawa pi yinŋgi na na.

\VS{32}Mi yaa ye tara ti jɔgɔ jɔgɔwɔ pa na, fɔ ye juguye mbele pe yaa pan mbe cɛn wa, ki yaa to pe yɔn na.

\VS{33}Mi yaa ti malaga mbe to ye na mbe ye jaraga cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele laga tara na ke sɔgɔwɔ. Ye tara ti yaa koro waga, ye cara ti yaa pye katara.


\par }{\PP \VS{34}«Pa kona, wagati ŋa fuun ye yaa pye wa ye juguye pe tara mbe ye tara ti yaga waga, ti yaa wogo ko wagati wo ni, wagati ŋa ye mbaa yaga ti wogo wi yɔnlɔ.

\VS{35}Ki wagati ŋa fuun tara ti yaa koro waga, ti yaa wogo. Wogowo mba pi sila ta ye wogoyɛgɛlɛ ke ni, ma ye ta wa ti ni, ti yaa wogo ki yɔnlɔ.


\par }{\PP \VS{36}«Yoro mbele ye yaa ka koro wa ye juguye pe tara, mi yaa sunndo kɔngɔ wa ye na, fɔ ali tifɛlɛgɛ kiga wɛŋgɛ nuŋgba tin, ye yaa la fee ki tinmɛ pi yɛgɛ. Ye yaa kaa fee paa yɛgɛ ŋga na lere jugu kaa wi puro tokobi ni wi maa fee we; ye yaa kaa tuun ali mbege ta lere woro na ye puro o.

\VS{37}Ye yaa kaa kunrugu ye yɛɛ na paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na fee wi jugu yɛgɛ we, mbe sigi ta lere woro na ye puro. Ye se ka ya yere mbe ye juguye pe sige.

\VS{38}Ko ki ni fuun puŋgo na, ye yaa ku cɛngɛlɛ kele yɛgɛ sɔgɔwɔ, ye yɛn ye juguye mbele tara, pe yaa ye gbo mbe ye kɔ.

\VS{39}Yoro sanmbala mbele ka koro yinwege na wa ye juguye pe tara, ye yaa la waga ye kapere to naa ye tɛlɛye pe kapere ti kala na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa \newline  li yɔn finliwɛ pi yigi \newline  Izirayɛli woolo pe ni
\par }
{\PP \VS{40}«Ɛɛn fɔ, leele mbele pe yaa ka koro yinwege na pe yaa kaga jɛn fɔ poro naa pe tɛlɛye pe ni pè kapere pye na na, ma yiri ma je pe woro na nuru na yeri.

\VS{41}Pe yaa kaga jɛn fun fɔ ko ki ti mì yiri pe kɔrɔgɔ mbe pe torogo wa pe juguye pe tara. Na paga ka pe mbasinmɛ pi jɛn, mbe kanŋga mbe pe yɛɛ tirige, mbege jɛn fɔ jɔlɔgɔ ŋga kì taga pe na pe kapere ti kala na kì yala pe ni,

\VS{42}pa kona mi yaa jatere pye na yɔn finliwɛ mba mìla le Zhakɔbu ni pi na, naa na yɔn finliwɛ mba mìla le Izaki ni pi na, konaa na yɔn finliwɛ mba mìla le Abirahamu ni pi na. Mi yaa jatere pye fun
yɔn fɔlɔ na mì lɛ pe tara wogo ki na li na\XREF{†}{{\XO 26:42 }{\XO{26.42:
}}{\XT{Zhenɛ 17.7-8; 26.3-4; 28.13-14}}}.

\VS{43}Mbe pe ta pè yiri wa tara ti ni mari yaga, a tì koro waga, ti yaa wogo ki wagati wi ni. Ko sanga wo ni, pe yaa ki jɛn fɔ jɔlɔgɔ ŋga kì taga pe na kì yala; katugu pè je na ŋgasegele ke na, ma puŋgo le na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke ni, koro ŋgele kè yiri laga na yeri we.

\VS{44}Konaa ki ni fuun, ali mbe pe ta wa pe juguye pe tara, mi se ka pe wa pew; pe kala li se kanla mbɛn fɔ sa gbɔn mbe pe tɔngɔ mbe pe kɔ. Mi se kanla yɔn finliwɛ pi jɔgɔ mi naa poro sɔgɔwɔ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{45}Mi yaa la jatere piin na yɔn finliwɛ pi na pe kan, po mba mìla le pe tɛlɛye pe ni we; poro mbele mìla yirige wa Ezhipiti tara ti ni cɛngɛlɛ sanŋgala ke yɛgɛ sɔgɔwɔ, jaŋgo mbe pye pe Yɛnŋɛlɛ. Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»


\par }{\PP \VS{46}Ŋgasegele naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ naa sɛnyoro nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan wa
Sinayi yanwiga ki na ma yo wiri yo
Izirayɛli woolo pe kan tori yɛɛn.




\par }\Chap{27}{\SH Maga yɔn fɔlɔ lɛ, \newline  penjara yɔn ŋga ki daga mbe wɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Moyisi wi ni ma yo

\VS{2}wigi sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe kan wi pe pye fɔ:

\par }{\PP «Na lere wa ka
yɔn fɔlɔ lɛ mbe lewee kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, wi mbe ya mboo yɔn fɔlɔ li tɔn penjara yɔn ka ni.

\VS{3}Penjara yɔn ŋga ki daga mbaa sara ki ŋga: Na kiga pye naŋa pe yaa go shɔ, mbege lɛ ŋa wì ta yɛlɛ nafa sa gbɔn yɛlɛ nafa taanri, wi go shɔgɔ penjara ti yaa pye warifuwe pyɔ nafa shyɛn ma yiri kɛ, mbe yala
cɛnsaga paraga go ki warifuwe pyɔ jatere wi ni.

\VS{4}Na kiga pye jɛlɛ wi, wi go shɔgɔ penjara ti yaa pye warifuwe pyɔ nafa ma yiri kɛ.


\par }{\PP \VS{5}«Mbege lɛ lenambyɔ ŋa wì ta yɛlɛ kaŋgurugo sa gbɔn yɛlɛ nafa fɛnnɛ pe na, wi go shɔgɔ penjara ti yaa pye warifuwe pyɔ nafa. Wiga pye sumboro, wi go shɔgɔ penjara ti yaa pye warifuwe pye kɛ.


\par }{\PP \VS{6}«Mbege lɛ ŋa wì ta yeŋge nuŋgba sa gbɔn fɔ yɛlɛ kaŋgurugo fɛnnɛ pe na, wiga pye lenambyɔ, wi go shɔgɔ penjara ti yaa pye warifuwe pyɔ kaŋgurugo; wiga pye sumboro, ti yaa pye warifuwe pyɔ taanri.


\par }{\PP \VS{7}«Mbege lɛ mbele pè ta yɛlɛ nafa taanrindaanri konaa pe yɛgɛ fɛnnɛ pe ni, na wiga pye naŋa, wi go shɔgɔ penjara ti yaa pye warifuwe pyɔ kɛ ma yiri kaŋgurugo; na wiga pye jɛlɛ, ti yaa pye warifuwe pyɔ kɛ.


\par }{\PP \VS{8}«Lere ŋa wì yɔn fɔlɔ li lɛ, wiga pye fyɔnwɔ fɔ, na wi se ya mbe penjara yɔn ŋga ki naga ki sara, pe yaa kari wi ni wa
saraga wɔfɔ wi yeri. Saraga wɔfɔ wi yaa penjara yɔn ka naga mbe yala yɔn fɔlɔ lɛfɔ wi tawa pi ni.


\par }{\PP \VS{9}«Na kaa pye yɔn fɔlɔ wìli lɛ mbe yaayogo kan, ŋga pe mbe ya wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ki yaayogo ki yaa la jate kì tɛgɛ ki yɛ na kan.

\VS{10}Pe se ka ki yaayogo ki suru ka ni, pe se ka yaayogo tiyɔngɔ suru yaayogo tijaanga ni, nakoma mbe yaayogo tijaanga suru yaayogo tiyɔngɔ ni; katugu na paga ki yaayogo ki suru ka yɛgɛ ni, ti shyɛn ti yaa la jate ti tɛgɛ ti yɛ li kan.

\VS{11}Na kaa pye yɔn fɔlɔ wìli lɛ mbe yaayogo ŋga kan ki yɛn yaayoro nda ti yɛn
fyɔngɔ ni\FTNT{†}{{\FR 27:11 }{\FR{27.11:
}}{\FT{Yaayoro nda ti yɛn fyɔngɔ ni to tari nda shɔn, naa sofile konaa yɔngɔmɛ;
}}{\XT{Levi 11.2-8}}{\FT{.}}} ko ka, ŋga ki se ya wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, pe yaa kari ki ni wa saraga wɔfɔ wi yeri.

\VS{12}Saraga wɔfɔ wi yaa ki penjara yɔn ki naga mbe yala yaayogo ki tiyɔnwɔ nakoma ki tijangawa po ni; ko penjara to pe yaa sara mbe yala yɔn ŋga wì naga ki ni.

\VS{13}Na kiga pye yaayogo fɔ wi yɛn na jaa mbe yaayogo ki go shɔ, saraga wɔfɔ wiga penjara yɔn ŋga naga, wi yaa ki sara mbege walisaga kaŋgurugo wogo taga wa ki na.


\par }{\PP \VS{14}«Na lere wa kaa jaa mboo go tɛgɛ ki yɛ, mbege pye yaraga ŋga kì tɛgɛ ki yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, saraga wɔfɔ wi yaa ki sɔnŋgɔ ki kɔn mbe yala ki tiyɔnwɔ nakoma ki tijangawa pi ni. Ko penjara to pe yaa sara mbe yala ki yɔn ki ni.

\VS{15}Ŋa wì go ki tɛgɛ ki yɛ li kan, na wi kaa jaa mbege go shɔ, wi yaa penjara yɔn ŋga kì naga ki sara, mbege yɔn ki walisaga kaŋgurugo wogo taga wa ki na, kona go ki yaa sɔngɔrɔ mbe pye wi wogo naa.


\par }{\PP \VS{16}«Na lere wa ka tara nda wì ta kɔrɔgɔ ki laga ka tɛgɛ ki yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, ki sɔnŋgɔ ki yaa kɔn mbe yala yariluguro nda ti mbe ya lugu wa ti lɛgɛwɛ po ni. Na kaa pye
ɔrizhi\FTNT{†}{{\FR 27:16 }{\FR{27.16:
}}{\FT{Yarilire nda pe yinri ɔrizhi ti yɛn paa mali yɛn, pe maa ti muwɛ pi piin buru.}}} pyɔ culo cɛnmɛ taanri (300) wi, ki penjara yɔn ki yaa pye warifuwe pyɔ nafa shyɛn ma yiri kɛ.

\VS{17}Na wiga kɛrɛ ti tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan
zhubile yɛlɛ li ni, maga penjara yɔn ŋga naga, ko ki yaa yere.

\VS{18}Na wiga kɛrɛ ti tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan zhubile yɛlɛ li toroŋgɔlɔ, saraga wɔfɔ wi yaa penjara yɔn ki kɔn mbege tirige mbe yala yɛgɛlɛ yɔn ŋga kì koro sanni zhubile yɛlɛ li sa gbɔn ke ni.


\par }{\PP \VS{19}«Na kɛrɛ fɔ wi kaa jaa mbe kɛrɛ ti go shɔ, saraga wɔfɔ wi ka penjara yɔn ŋga naga, wi yaa ki sara, mbege walisaga kaŋgurugo wogo taga wa ki na.


\par }{\PP \VS{20}«Na wii kɛrɛ ti go shɔ, wiga ti pɛrɛ lere wa yɛgɛ yeri, ko puŋgo na wi se ka ya mberi go shɔ naa.

\VS{21}Kona zhubile yɛlɛ liga gbɔn, ŋa wì kɛrɛ ti lɔ, wi yaa wɔ wa ti ni, ti yaa kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri paa kɛrɛ nda pe ma tɛgɛ ti yɛ pew li kan ti yɛn. Pa ti yaa pye saraga wɔfɔ wi woro.


\par }{\PP \VS{22}«Na lere wa ka kɛrɛ nda wì lɔ wi yɛɛ kan ti kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ki pye nda ti yɛn wi kɔrɔgɔ to ta ma,

\VS{23}saraga wɔfɔ wi yaa kɛrɛ ti sɔnŋgɔ ki kɔn mbe yala yɛgɛlɛ yɔn ŋga kì koro sanni zhubile yɛlɛ li sa gbɔn ke ni. Kɛrɛ ti kanfɔ wi yaa ki penjara ti sara ki pilige nuŋgba ki ni; katugu kɛrɛ tì kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{24}Na zhubile yɛlɛ liga gbɔn, pàa kɛrɛ ti lɔ naŋa ŋa yeri, ti yaa sɔngɔrɔ ki fɔ wi na, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ŋa wìla ti ta kɔrɔgɔ we.


\par }{\PP \VS{25}«Penjara yɔn ŋga fuun ki yaa naga, ki daga mbe kɔn mbe yala cɛnsaga paraga go ki warifuwe pyɔ jatere wi ni; ki warifuwe pyɔ nuŋgba wi nuguwɔ pi yɛn giramu kɛ.


\par }{\SH Yarikanra sannda ti wogo
\par }
{\PP \VS{26}«Yaayoro ti pinambire koŋgbannda ti yɛn na woro makɔ. Lere si daga mboo yaayogo ka pinambige tɛgɛ ki yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, napige yi o, simbapige yi o, nakoma sikapige yi o; katugu pinambyɔ koŋgbanŋa pyew wi yɛn ma tɛgɛ wi yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{27}Yaayoro nda ti yɛn fyɔngɔ ni, na kiga pye ko ka pinambige koŋgbanŋga yi, ki fɔ wi yaa ki go shɔ mbe yala penjara yɔn ŋga ki yaa naga ki ni, mberi walisaga kaŋgurugo wogo ki taga wa ti na. Na yaayogo fɔ wi sigi go shɔ, saraga wɔfɔ wi mbe ya mbege pɛrɛ mbe yala yɔn ŋga wi yaa naga ki ni.


\par }{\PP \VS{28}«Na lere wa kaa kɛɛ yaraga ka tɛgɛ ki yɛ pew Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, na kaa pye lere wi, nakoma yaayogo, nakoma kɛrɛ ri, mbe yiri wa tara nda wìla ta kɔrɔgɔ ti ni, ki yaraga ki se ya pɛrɛ, pe se si ya mbege go shɔ; katugu yaraga ŋga fuun ki tɛgɛ ki yɛ pew li kan, ki yɛn jɛŋgɛ
kpoyi ma pye li wogo\XREF{†}{{\XO 27:28 }{\XO{27.28:
}}{\XT{Nɔmbu 18.14}}}.

\VS{29}Ali kaa pye pè lere wa tɛgɛ wi yɛ pew Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, pe se kaa go shɔ, ɛɛn fɔ wi daga poo gbo\FTNT{†}{{\FR 27:29 }{\FR{27.29:
}}{\FT{Lere ŋa sɛnrɛ ti yɛn na yuun na ki laga ŋga ki na fɔ ki daga poo gbo, wo wi yɛn lere ŋa wi maa yarisunŋgo ka yɛgɛ gbogo ma Yɛnŋɛlɛ lo yaga, mbe sigi ta pàa wi tɛgɛ wi yɛ pew Yɛnŋɛlɛ li kan (}}{\XT{Ɛki 22.19}}{\FT{).}}}.


\par }{\SH Yaga sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{30}«Yaga ŋa fuun wi ma ta wa ye kɛɛrɛ ti ni, ye yarilire yaga wowi yo, nakoma ye tige pire yaga wowi yo, wi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woo, wi yɛn ma tɛgɛ wi yɛ li kan.

\VS{31}Na lere wa kaa jaa mbe yaga wi go shɔ, wi yaa yaga wi penjara yɔn ki sara mbege walisaga kaŋgurugo wogo taga wa ki na.

\VS{32}Nɛrɛ, naa simbaala konaa sikaala poro yaga wo na, tɛgɛrɛ tɛgɛkanŋgala li yaa taga ŋga fuun na, ko kɔrɔ wo yɛn kɛ wogo ye, ko yaa kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{33}Yaayoro fɔ wii daga mberi wele na kaa pye tì yɔn nakoma ti yɛn ma tijanga. Wii daga mbe ka suru ka yɛgɛ ni. Na wiga ka suru ka ni, ti shyɛn ti yaa pye mbe tɛgɛ ti yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan; pe se ya mberi go shɔ\XREF{†}{{\XO 27:33 }{\XO{27.30-33:
}}{\XT{Nɔmbu 18.21; Dete 14.22-29}}}.»


\par }{\PP \VS{34}Ki ŋgasegele ŋgele koro wɛlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan Moyisi wi yeri wa
Sinayi yanwiga ki na ma yo wi ke yo Izirayɛli woolo pe kan.

\par }