\NormalFont\ShortTitle{KOLƆSI}

{\MTB Sɛwɛ ŋa Pɔli wìla torogo

\par }{\MT KOLƆSI

\par }{\MTB ca tagafɛnnɛ pe yeri

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Kolɔsi ca kìla pye Azi tara cagbɔgɔ ko ka. Nala pilige ko na, pe maa Azi tara ti yinri Turiki tara. Pɔli wi wɔnlɔnaŋa ŋa pàa pye na yinri Epafirasi wo wìla legilizi ŋa wìla pye wa wi tɛgɛ. Pɔli wo jate wi sila kari wa ki ca ki ni fyew. Ɛɛn fɔ Epafirasi wo wìla pan maga yo wi kan fɔ nagafɛnnɛ yagboyoolo pèle pan wa Kolɔsi ca na tagafɛnnɛ pe gbɔɔn na pe pinri pe nagawa sɛnrɛ ti ni. Kì pye ma, a Pɔli wì sigi sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgɔ mbe tagafɛnnɛ pe kotogo ki kan pe na konaa mbege yo pe kan, fɔ pe daga mbe taga nagawa sɛnrɛ kaselege woro to na, mbe je yagbogowo woro to na. Sanga ŋa ni Pɔli wìla pye naga sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgi kìla yala wi yɛn kaso. Ki yaa pye ki sɛwɛ ŋa Pɔli wìla wi yɔnlɔgɔ ja ma pinlɛ Efɛzi ca tagafɛnnɛ pe woo wo naa Filemɔ woo wi ni.

\par }{\IP Naa Pɔli wìla pye naga sɛwɛ ŋa wi yɔnlɔgi, wìla ki peli ma Yɛnŋɛlɛ li shari Kɔlɔsi ca tagafɛnnɛ pe kala na (1.1-14). Ko puŋgo na, a Pɔli wì si pe nawa to wi nagawa sɛnrɛ ti ni, to nda wìla para Zhezu Kirisi wi wogo na konaa ŋga wìla pye pe kan ki wogo na (1.15–2.3). Zhezu wi yɛn Yɛnŋɛlɛ li Pinambyɔ, wo wì yaara ti ni fuun ti da. Wi kunwɔ wa tiparaga ki na ko kì yɔn finliwɛ le woro naa Yɛnŋɛlɛ li sɔgɔwɔ.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go (2.4-25) laga ki ni, Pɔli wi yɛn naga nari ma yo nagawa sɛnrɛ nda ti yɛn na para Zhezu Sɛntanra ti wogo na, ti yɛn ti yɛ nagafɛnnɛ yagboyoolo pe woro ti ni. Katugu Zhufuye poro naa Girɛkiye pe ni, nagawa mba pe maa nari mɛrɛgɛye mbele wa yɛnŋɛlɛ na pe wogo na, naa kɛnrɛkɛnrɛ wi wogo na, naa Zhufuye fɛtiye pe wogo na, naa ŋgasegele kele yɛgɛ wogo na konaa yarifuro ti wogo na, nagafɛnnɛ yagboyoolo pe maa ki yaara ti ni fuun ti pinlɛlɛ ti yɛɛ ni.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi go (3.1–4.6) laga ki ni, Pɔli wi yɛn na tagafɛnnɛ pe nawa tuun paa yɛgɛ ŋga na pe daga mbaa tanri, mbege ta pè pye nuŋgba Kirisi wi ni we.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔsaga yeri (4.7-18), Pɔli wi yɛn na Kolɔsi ca tagafɛnnɛ pe shari, konaa wo jate wìla sɛnpiile pele yɔnlɔgɔ wi yɛɛra kɛɛ ki ni.

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Sɛwɛ wi lɛsaga sɛnrɛ konaa sharaga
{\IOR{1.1-2}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ konaa yurugo
{\IOR{1.3-14}}

\par }{\IO Kirisi wo naa wi tunŋgo
{\IOR{1.15-23}}

\par }{\IO Pɔli wi tunŋgo legilizi wi kan
{\IOR{1.24–2.6}}

\par }{\IO Yinwege ŋga ki ma ta Kirisi wi ni
{\IOR{2.7-23}}

\par }{\IO Koŋgolo ŋgele ke yɛn wa mbaa ma yinwege ki piin kpoyi
{\IOR{3.1–4.6}}

\par }{\IO Sharaga puŋgo wogo konaa duwaw sɛnrɛ
{\IOR{4.7-18}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Pɔli wìla sɛwɛ wi torogo leele \newline  mbele yeri pe sharaga ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi Pɔli, ŋa Zhezu Kirisi wi
pitunŋɔ ma yala Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li ni, konaa we sefɔ Timote,

\VS{2}woro waa ki sɛwɛ ŋa wi torogi yoro mbele
Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi wa Kolɔsi ca ye kan. Yoro mbele ye yɛn we sefɛnnɛ ma pye tagawa ni wa ye gbogolomɔ pi ni
Kirisi wi ni. We To Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ naa yɛyinŋge kan ye yeri.


\par }{\SH Pɔli wila Yɛnŋɛlɛ li shari
\par }
{\PP \VS{3}Na we kaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ye kan, we maa li shari pilige pyew, lo na li yɛn
we Fɔ Zhezu Kirisi wi To we;

\VS{4}katugu ye tagawa mba yè taga Zhezu Kirisi wi na, wòo sɛnrɛ logo konaa ndanlawa mba pi yɛn ye ni Yɛnŋɛlɛ li leele kpoyi pe ni fuun pe kan pi ni.

\VS{5}Sɛntanra nda ti yɛn kaselege sɛnrɛ, na pàa ti yo ma ye kan ki koŋgbanŋga ki na, jigi ŋa ti maa kaan, pàa ye pye, a yòo jɛn. Kì pye ma, ye tagawa naa ye ndanlawa pi yɛn ma ndire kan ye jigi tagasaga ko na, ko ŋga ki yɛn ma tɛgɛ ye kan wa yɛnŋɛlɛ na we.

\VS{6}Sɛntanra ti yɛn na jaragi na duwaw kaan dunruya wi lagapyew, paa yɛgɛ ŋga na tìgi pye wa ye sɔgɔwɔ, maga lɛ pilige ŋga ni yàa Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ wogo ki logo ki koŋgbanŋga ki na, maga fɔrɔgɔ maga kaselege ki jɛn we.

\VS{7}We tunŋgo pyeyɛnlɛ Epafirasi ŋa wi yɛn tagawa ni, ma we ndanla, wo wì ye naga ki sɛnrɛ ti ni. Wila tunŋgo piin wa ye yeri woro yɔnlɔ paa Kirisi wi tunmbyee yɛn.

\VS{8}Wo wì pan ma ndanlawa mba Yinnɛkpoyi lì kan ye yeri pi sɛnrɛ yo ma we kan.


\par }{\PP \VS{9}Ki kala na, maga lɛ pilige ŋga ni wè ye sɛnrɛ logo, we yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ye kan suyi. Waa li yɛnri fɔ li ye nawa pi yin li nandanwa kala jɛnmɛ pi ni. Li Yinnɛkpoyi li maa jɛnmɛ naa tijinliwɛ mba fuun kaan, luu kan ye yeri.

\VS{10}Pa kona ye mbe ya mbaa tanri paa yɛgɛ ŋga na we Fɔ wi yɛn naga jaa we, mbaa wi nandanwa kala li piin pilige pyew. Pa ye yaa la kapyere jɛndɛ cɛnlɛ pyew ti piin, mbaa Yɛnŋɛlɛ li jɛnni mbaa kee yɛgɛ.

\VS{11}We yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri fɔ ye fanŋga gbɔgɔ ta li yawa gbɔɔ pi kala na, jaŋgo ye ya yaa kagala ke ni fuun ke yinri yaa ke kunni ye yɛɛ ni.

\VS{12}Yaa we To Yɛnŋɛlɛ li shari nayinmɛ ni, lo na lìgi pye, a yè ye tasaga ta wa yarijɛndɛ ti ni, nda lì tɛgɛ li woolo pe kan wa li yanwa
wunluwɔ pi ni we.

\VS{13}Yɛnŋɛlɛ lo lì we tile ma we wɔ wa wɔwɔ\FTNT{†}{{\FR 1:13 }{\FR{1.13:
{\QT{Wɔwɔ}} mba sɛnrɛ tila yuun po pi yɛn Yɛnŋɛlɛ li mbajɛnmɛ we.}}} pi yawa pi ni, mɛɛ we le wa li Pinambyɔ ŋa wùu ndanla jɛŋgɛ wi wunluwɔ pi ni.

\VS{14}Wo wì we go shɔ, a Yɛnŋɛlɛ lì we kapere ti kala yaga we na.


\par }{\SH Kirisi wo naa wi tunŋgo
\par }
{\PP \VS{15}Kirisi wo wi yɛn Yɛnŋɛlɛ na lere na yan li yanlɛɛ we. Wo wi yɛn Pinambyɔ koŋgbanŋa, wì wɛ yaraga ŋga fuun kì da ki na;

\VS{16}katugu Yɛnŋɛlɛ lì yaara ti ni fuun ti da wo fanŋga na, nda ti wa naayeri to naa nda ti yɛn laga tara ti ni, naa nda sɛnwee piile pe maa yaan to naa nda paa la yaan ti ni, naa yinŋgele ŋgele yawa ni ke ni, naa ŋgele ke yɛn wunluwɔ na, naa ŋgele ke yɛn tegere na, naa ŋgele fanŋga yɛn ke yeri ke ni. Yɛnŋɛlɛ lì ti ni fuun ti da wo fanŋga na konaa wo kan.

\VS{17}Wìla pye wa na yaraga ka fa da. Wi fanŋga ko kì ti yaara ti ni fuun ti yɛn mari yɛɛ yigi wa ti cɛnsaga.

\VS{18}Wo wi yɛn wire ti go ye, to nda ti yɛn
Legilizi we. Yinwefɔnŋgɔ pa kì peli wo ni. Wo wi yɛn Pinambyɔ koŋgbanŋa, ma pye koŋgbanŋa ma yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni, mbe ta mbe pye kala li ni fuun li yɛkelewe.

\VS{19}Katugu ki Yɛnŋɛlɛ li ndanla li cɛnlɔmɔ pi ni fuun pi pye wa li Pinambyɔ wi ni.

\VS{20}A Yɛnŋɛlɛ lì yere ki yerewe, mbe tanwa le dunruya wo naa li yɛɛ ni li Pinambyɔ wo fanŋga na. Yɛnŋɛlɛ lì yɛyinŋge ki le li Pinambyɔ wi kunwɔ wa
tiparaga ki na po fanŋga na. Lì ko pye ma, ma tanwa le lo naa yaara ti ni fuun ti ni, laga tara na konaa wa naayeri.


\par }{\PP \VS{21}Faa yoro fun yàa pye ma lali Yɛnŋɛlɛ li ni, a laa ye mbɛngɛ, tipege ŋga fuun yàa pye na sɔnri na piin ki kala na.

\VS{22}Ɛɛn fɔ koni, li Pinambyɔ wi kunwɔ mba wì ku wire ti na pi kala na, Yɛnŋɛlɛ lì tanwa le ye ni, jaŋgo mbe ye tɛgɛ li yɛɛ yɛgɛ na, ye pye kpoyi,
fyɔngɔ fu naa jɛrɛgisaga fu.

\VS{23}Ki kala na, ye daga mbe koro wa tagawa pi ni, mbe ndire kan mbe yere jɛŋgɛ, jaŋgo yaga ka ti yaraga ka mbe ye jatere wi laga jigi tagasaga ŋga kì pye ye wogo ki na, maga lɛ yè Sɛntanra ti logo we. Ki Sɛntanra to ti yɛn nda pè yari lere pyew wi kan laga dunruya wi ni. To mi Pɔli mì pye ti tunmbyee.


\par }{\SH Tunŋgo ŋga ki kan Pɔli wi yeri \newline  wi pye Legilizi wi kan
\par }
{\PP \VS{24}Koni, mi yɛn na yɔgɔri jɔlɔgɔ ŋga mila jɔlɔ ye kan ki kala na. Jɔlɔgɔ ŋga mi yɛn na jɔlɔ wa na wire ti ni, ko ki yɛn na ŋga kìla la wa Kirisi wi wogo ki ni ki funŋgu wi wire ti kan, to ti yɛn Legilizi we\FTNT{†}{{\FR 1:24 }{\FR{1.24:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi kɔrɔ woo ŋa fɔ: Jɔlɔgɔ ŋga we daga mbe jɔlɔ Kirisi wi kan, mi yɛn nala wogo jɔlɔ wa na wire ti ni mbege yɔn fili wi wire ti kala na, to ti yɛn Legilizi we.}}}.

\VS{25}Mì pye Legilizi wi tunmbyee ma yala tunŋgo ŋga Yɛnŋɛlɛ lì kan na yeri mbe pye ye kan ki ni. Lìgi kan na yeri ma yo mbeli sɛnrɛ ti yari mberi yɔn fili.

\VS{26}Ko kɔrɔ wo yɛn ŋgundo ŋa Yɛnŋɛlɛ làa lara leele pe na maga lɛ wa faa we. Ɛɛn fɔ koni, lùu naga mbele pè pye li woolo pe na;

\VS{27}katugu Yɛnŋɛlɛ laa jaa mbe ki ŋgundo wi naga pe na, poo jɛn paa yɛgɛ ŋga na wi yɛn yarijɛŋgɛ gbɔgɔ cɛngɛlɛ sanŋgala woolo pe sɔgɔwɔ. Ki ŋgundo wi ŋa fɔ: Kirisi wi yɛn ye ni, wi yɛn na jigi kaan ye yeri fɔ ye yaa ka ye tasaga ta wa Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi ni.

\VS{28}Ko Kirisi wo sɛnrɛ waa yuun leele pe ni fuun pe kan. We yɛn na pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yɛrɛgi, nɛɛ pe nari tijinliwɛ pi ni fuun ni, jaŋgo mbe lere nuŋgba nuŋgba pyew wi naga Yɛnŋɛlɛ li na pe pye yɛtogowo ni wa pe gbogolomɔ pi ni Kirisi wi ni.

\VS{29}Ko kì ti fanŋga gbɔgɔ ŋga Kirisi wì kan na yeri, mila tunŋgo piin ki ni na ŋgbeli ŋgbanga. Ko fanŋga ko ki yɛn na tunŋgo piin wa na ni.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Yoro naa Lawodise ca fɛnnɛ pe ni, naa mbele fuun pe fanla yan pe ni, mi yɛn na malaga gbɔɔn ŋgbanga ye kala na.

\VS{2}Mila ko piin, jaŋgo pe kotogo ta, pe pye nuŋgba wa ndanlawa pi ni, tijinliwɛ jɛmbɛ pi maa tagawa mba kaan, poo ta jɛŋgɛ. Kiga pye ma, pa pe mbe ya mbe Yɛnŋɛlɛ li ŋgundo wi jɛn, wo wi yɛn
Kirisi jate we.

\VS{3}Yarijɛndɛ nda fuun ti yɛn tijinliwɛ naa kajɛnmɛ woro, na yinrigi wa Yɛnŋɛlɛ li yeri, pa ti yɛn ma lara wa wi ni.


\par }{\PP \VS{4}Mila ki yuun ye kan, jaŋgo yaga ka lere wa yaga wi ye fanla wi tijinliwɛ sɛnrɛ ni.

\VS{5}Ali na kaa pye mi yɛn ma lali ye ni wire to na, na jatere wo yɛn ye na. Mi yɛn na yɔgɔri maga yan fɔ ye yɛn ma pinlɛ ma yeresaga ta wa ye tagawa mba yè taga Kirisi wi na pi ni.


\par }{\SH Yinwege ŋga wè ta Kirisi wi yeri \newline  ki yɛn ma yɔn fili
\par }
{\PP \VS{6}Kì pye ma, pa yè kaa yɛnlɛ Zhezu Kirisi wi na paa
ye Fɔ yɛn, ye gbogolo wi ni yaa tanri.

\VS{7}Ye ndire kan wo na, ye yere jɛŋgɛ\FTNT{†}{{\FR 2:7 }{\FR{2.7:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ yɛgɛ ŋga na tige ma kaa ndire kan ma yere jɛŋgɛ, pa tagafɛnnɛ pe daga mbe pye ma.}}}. Ye koro ye yɛgɛ sin wa tagawa pi ni, mbe yala sɛnrɛ nda pè ye naga ti ni. Yaa Yɛnŋɛlɛ li shari jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{8}Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo lere wa ka ka ye fanla lewee tijinliwɛ nagawa sɛnrɛ ni, nakoma mbe ye puŋgo sɛnwara ni, mbe yala leele pe kalɛgɛlɛ, naa dunruya wi nagawa sɛnrɛ ti ni. Tii yala Kirisi wi nagawa sɛnrɛ ti ni.

\VS{9}Katugu Yɛnŋɛlɛ li cɛnlɔmɔ pi ni fuun pi yɛn wa
Kirisi wi wire ti ni.

\VS{10}Yè yaraga ki ni fuun ki ta, a kì yɔn fili wa ye gbogolomɔ pi ni wi ni. Wi yɛn yinŋgele ŋgele ke yɛn tegere na, naa ŋgele fanŋga fɛnnɛ ke ni fuun ke go na.


\par }{\PP \VS{11}Wa ye gbogolomɔ pi ni wi ni, Yɛnŋɛlɛ lì ye
kɛnrɛkɛnrɛ. Ki kɛnrɛkɛnrɛ wii pye leele kɛyɛn ni, ɛɛn fɔ, Kirisi wo woo wi, ki kɛnrɛkɛnrɛ wo yɛn mbe ye go shɔ kapege wire ti fanŋga ki kɛɛ\FTNT{†}{{\FR 2:11 }{\FR{2.11:
{\QT{Pè kɛnrɛkɛnrɛ:}} Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ pè pe jatere wi kanŋga ma pe yɛɛ kan Yɛnŋɛlɛ li yeri.}}}.

\VS{12}Naa pàa ye
batize, ko laga naga ma yo pàa ye pinlɛ ma ye le Kirisi wi ni ja wa fanga ki ni, a yè pinlɛ ma yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni wi ni ja; katugu yè taga Yɛnŋɛlɛ li yawa pi na, po mba pùu yɛn maa yirige wa kunwɔ pi ni we.

\VS{13}Faa yàa ku yinnɛ lo na ye kapere ti kala na, katugu ye sila kɛnrɛkɛnrɛ, yàa pye mbatagambala. Ɛɛn fɔ koni, Yɛnŋɛlɛ lì yinwege kan ye yeri naa, Kirisi wi ni, ma si we kapere ti ni fuun ti kala yaga we na.

\VS{14}Lasiri wi ŋgasegele ŋgele kàa yɔnlɔgɔ we kala na, a waa ke jogo, a kaa wiin we ni, Yɛnŋɛlɛ lìgi sɛwɛ wi jɔgɔ maa laga we na, maa kan wa
tiparaga ki na.

\VS{15}Kirisi wi tiparaga ki fanŋga na, Yɛnŋɛlɛ lì yawa pi shɔ yinŋgele ŋgele teele naa fanŋga fɛnnɛ ke yeri, mɛɛ ke pye weleyaraga yaraga pyew ki yɛgɛ na, ma cew ta ke na.


\par }{\PP \VS{16}Ki kala na, yaga ka ti lere wa mbe ye jɛrɛgi yaraga ŋga ye maa kaa naa ŋga ye maa woo ko kala na, nakoma fɛti piliye, naa yevɔnŋgɔ, naa
cɛnpilige wogo na.

\VS{17}Ko kagala ŋgele koro ke ni fuun yɛn paa yaara nda tila paan to yinmɛ yɛn. Ɛɛn fɔ, ti kaselege ko ki yɛn Kirisi we.

\VS{18}Yaga ka ye yɛɛ yaga lere wa mbe ye kan cew ŋa yè ta, yege tɔnli wi la, naa wila wi yɛɛ tinrigi leele pe yɛgɛ na konaa wi
mɛrɛgɛ ye gbɔgɔwɔ pi kala na. Ki lerefɔ wi maa jigi wi taga yariyanra nda wì yan ti na, naa yɛɛ gbogo jaga wi sɛnwee jatere wi kala na.

\VS{19}Wila koro mbe mara Kirisi wi na, wo ŋa wi yɛn wire ti go ye. Kirisi wo fanŋga na wire ti lombondo tì baro, ma ti yɛɛ yigi jɛŋgɛ sogosara naa kapannda ti kala na, nɛɛ gbogo paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga jaa.


\par }{\SH Mbe ku mbe yɛn mbe pye \newline  yinwege na Kirisi wi ni
\par }
{\PP \VS{20}Yè pinlɛ ma ku Kirisi wi ni, ma shɔ dunruya kalɛgɛlɛ ke ni. Yiŋgi na, a ye nɛɛ tanri ndɛɛ ye yɛn ki dunruya ŋa wo woolo? Yiŋgi na, a yè si yɛnlɛ na tanri ki ŋgasegele ŋgele ke na? Ke ŋgele fɔ:

\VS{21}«Maga ka ŋga ki shɔ, maga ka ŋga ko ka, maga ka jiri ŋga ko na.»

\VS{22}Ki ŋgasegele ke yɛn yaara nda leele pe maa pe yɛɛ kala yɔngɔ ti ni, ti yaa ka kɔ. Ki ŋgasegele koro naa ki nagawa sɛnrɛ ti ni, ti yɛn sɛnwee piile woro.

\VS{23}Kaselege ko na, ki leele paa pe maa shɛri na yala pe nandanwa kagala ke ni, na pe yɛɛ tinrigi, na pe wire ti jɔlɔ jɛŋgɛ we, ki ŋgasegele ke yɛn tijinliwɛ wogolo leele pe yɛgɛ na. Ɛɛn fɔ tɔnli woro ke ni. Ke se ya mbe fanŋga ta kagala ŋgele ke la maa wire ti taa ke na.




\par }\Chap{3}{\PP \VerseOne{1}Kì kaa pye yoro naa
Kirisi wi ni, yè pinlɛ ma yɛn ma yiri wa kunwɔ pi ni, yaara nda ti wa naayeri, wa laga ŋga Kirisi wi yɛn ma cɛn wa Yɛnŋɛlɛ li kalige kɛɛ ki na, yaa to jaa.

\VS{2}Yaa jatere piin yaara nda ti wa naayeri to na, yaga kaa jatere piin dunruya woro to na.

\VS{3}Katugu yè ku dunruya yaara to yeri, ye yinwege ki yɛn ma lara Kirisi wi ni ja wa Yɛnŋɛlɛ li ni.

\VS{4}Kirisi wo wi yɛn ye yinwege jɛŋgɛ ye. Na wiga ka pan mboo yɛɛ naga leele pe na sanga ŋa ni, pa ye yaa pinlɛ fun mbe ye yɛɛ naga wi ni, mbe pye wa wi gbɔgɔwɔ pi ni.


\par }{\SH Yinwelɛgɛ naa yinwefɔnŋgɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{5}Ki kala na, ye ye dunruya na jogo kagala ke yaga. Ke ŋgele: Kɛɛnrɛ limɛ, naa
fyɔngɔ kapyere, naa wire ti nandanwa kagala, naa jogopere naa yɛgɛmbatinwɛ, katugu yɛgɛmbatinwɛ sɛngɛ sunmɔ pa cɛnlɛ wi.

\VS{6}Ko kagala koro kala na Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi yaa gbɔn mbele pè je mbaa nuru li yeri pe na.

\VS{7}Pa yoro fun yàa pye na tanri ma faa, sanga ŋa ni yàa pye naga kapere ti piin we.


\par }{\PP \VS{8}Ɛɛn fɔ koni, ye ki kagala ŋgele ke ni fuun ke yaga, ke ŋgele: Naŋgbanwa, naa kɔnrɔ taga, naa nambewe. Tɛgɛlɛ, nakoma fɛrɛmbandawa sɛnrɛ ka ka yiri wa ye yɔn.

\VS{9}Yaga kaa finlɛlɛ mbaa ye yɛɛ kaan, katugu yè ye jogo lɛɛ wo naa wi kapyere ti yaga,

\VS{10}ma jogo fɔnŋɔ le ye yɛɛ ni, ŋa wi yɛn na kanŋgi fɔnŋɔ suyi mbe pye Yɛnŋɛlɛ li yanlɛɛ, lo na li yɛn wi Dafɔ we, jaŋgo ye li jɛn ye wali li na jɛŋgɛ.

\VS{11}Kì pye ma,
Zhufuye poro naa mbele pe woro Zhufuye wa si wɔ wa ni, mbele pè
kɛnrɛkɛnrɛ poro naa mbele pee kɛnrɛkɛnrɛ wa si wɔ wa ni, sɛwɛ mbajɛɛnlɛ naa yan nawa cara fɛnnɛ wa si wɔ wa ni, kulolo naa leseele wa si wɔ wa ni. Ɛɛn fɔ, Kirisi wo wi yɛn kala li ni fuun, wi yɛn pe ni fuun pe ni.


\par }{\PP \VS{12}Ye yɛn Yɛnŋɛlɛ li leele mbele lì wɔ, ma pye kpoyi, mali ndanla. Ko kì ti ye daga mbe pye leele yinriwɛ tafɛnnɛ, naa kajɛŋgɛ pyefɛnnɛ, mbaa yɛɛ tinrigi, mbe pye kapitanra ni, mbaa kagala kunni ye yɛɛ ni.

\VS{13}Yaa ye yɛɛ kagala kunni yɛɛ ni. Na wa kaa ki jate wa wi nawa mbe yo wà kapege pye wi na, yaa ye yɛɛ kala yari ye yɛɛ na.
We Fɔ wì ye kapere ti kala yaga ye na yɛgɛ ŋga na, yoro fun yaa ye yɛɛ kapere ti kala yari ma.

\VS{14}Ŋga kì wɛ ki ni fuun na, ko ki yɛn ndanlawa mbe pye ye yɛɛ sɔgɔwɔ, po pi mbe ya mbe ye pɔ ye yɛɛ na, mbe ye gbogolomɔ pi yɔn fili.

\VS{15}Kirisi wi yɛyinŋge kila ye kotoro ti sinni. Ko yɛyinŋge ko mɛgɛ ni Yɛnŋɛlɛ lì ye yeri ye pye nuŋgba paa wire nuŋgba yɛn. Ye pye kagbaraga jɛnfɛnnɛ.

\VS{16}Ye Kirisi wi sɛnrɛ to naa ti yarijɛndɛ ti ni fuun ti yaga ti cɛnsaga ta wa ye nawa. Yaa ye yɛɛ nari, yaa ye yɛɛ yɛrɛgi Yɛnŋɛlɛ li tijinliwɛ pi ni fuun pi ni. Yaa yuuro shoo Yɛnŋɛlɛ li kan ye kotogo ki ni fuun ni, Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔyuuro sɛwɛ wi yuuro ni, naa Yɛnŋɛlɛ li sɔnmɔ yuuro ni konaa Yɛnŋɛlɛ konɔ tangala yuuro ni. Yaa li shari.


\par }{\PP \VS{17}Kala o kala yaa piin, sɛnyoro ri o, kapyere ri o, yaa ti ni fuun ti piin we Fɔ Zhezu wi mɛgɛ ki na, yaa Yɛnŋɛlɛ na li yɛn To li shari wi fanŋga na.


\par }{\SH Tagafɛnnɛ pe tangalɔmɔ fɔnmbɔ we
\par }
{\PP \VS{18}Yoro jɛɛlɛ wele, yaa ye pɛnɛ pe sɛnrɛ ti nuru; pa ki daga yaa piin ma we Fɔ wi yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{19}Yoro nambala wele, ye jɛɛlɛ pe daga mbe ye ndanla. Yaga ka ye nawa pi tanga pe ni.


\par }{\PP \VS{20}Yoro piile wele, yaa nuru ye sevɛnnɛ pe yeri kala li ni fuun li ni, katugu ko kì Yɛnŋɛlɛ li ndanla.


\par }{\PP \VS{21}Yoro teele wele, yaga kaa ye piile pe nawa ŋgbanni, jaŋgo pe kotoro tiga ka jɔgɔ pe na.


\par }{\PP \VS{22}Yoro kulolo wele, yaa ye tafɛnnɛ mbele laga tara na pe sɛnrɛ ti nuru kala li ni fuun ni. Yaga kaa ki piin ma, na pe kaa ye wele we, ye kala lo mbe ta li pe ndanla. Ɛɛn fɔ, yaa tunŋgo piin nawa nuŋgba ni, naa ye yɛn na we Fɔ wi gbogo ko kala na.

\VS{23}Ye tunŋgo kiga pye yɛgɛ o yɛgɛ, yaa ki piin ye kotogo ki ni fuun ni ndɛɛ yaa ki piin we Fɔ wo kan, ye woro naga piin lere kan.

\VS{24}Yege jɛn ye yo fɔ we Fɔ wi yaa ka kɔrɔgɔ kan ye yeri, ki pye ye tɔnli. Katugu Nagafɔ jɛnŋɛ ŋa yaa tunŋgo piin wi kan, wo wi yɛn Kirisi we.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, lere ŋa wila kambasinŋge ki piin, wi yaa ka tɔnli ta mbe yala wi kambasinŋge ŋga wì pye ki ni, katugu Yɛnŋɛlɛ laa lere wɔ lere ni.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Yoro kulolo tafɛnnɛ wele, ŋga kì sin ma daga pyewe ni, yaa ko piin ye kulolo pe kan. Yege jɛn ye yo fɔ Tafɔ yɛn yoro fun ye go na wa yɛnŋɛlɛ na.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{2}Yaa Yɛnŋɛlɛ li yɛnri suyi, ye koro yɛnmbɛlɛ Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ pi na, yaa Yɛnŋɛlɛ li shari.

\VS{3}Yaa yɛnri we kan fun, jaŋgo Yɛnŋɛlɛ li konɔ yɛngɛ we kan, we ya waa li sɛnrɛ ti yuun leele pe kan, mbaa
Kirisi wi ŋgundo sɛnrɛ ti yari pe kan. Ko ŋgundo sɛnrɛ to kala na koni mi yɛn laga kaso.

\VS{4}Yaa yɛnri, jaŋgo mbaa ti yuun mbaa ti finligi leele pe kan, paa yɛgɛ ŋga na mi daga mbege pye we.


\par }{\PP \VS{5}Mbele pe woro tagafɛnnɛ, yaa tanri tijinliwɛ ni pe kanŋgɔlɔ. Yaga wagati jɛnŋɛ ŋa fuun ta, ye tunŋgo jɛŋgɛ pye wi ni.

\VS{6}Ye yɔn sɛnrɛ ti daga mbe tanla, mbe pye tɔnli ni pilige pyew. Ye daga mbaa lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yɔn sogo jɛŋgɛ yɛgɛ ŋga na, mbege jɛn.


\par }{\SH Sharaga puŋgo wogo
\par }
{\PP \VS{7}We sefɔ Tishiki ŋa wi yɛn ma we ndanla jɛŋgɛ, wo ŋa wi yɛn na tunŋgo pyeyɛnlɛ wa
we Fɔ wi tunŋgo ki ni, ma pye we Fɔ wi tunmbyee ŋa wi yɛn tagawa ni, wo wi yaa sanla sɛnrɛ yo mbe ye kan.

\VS{8}Mila wi tunnu wa ye yeri ŋga na, ko ki yɛn fɔ wi sa we kagala ke yo wi ye kan, wi kotogo kan ye yeri.

\VS{9}We sefɔ Onesimu ŋa wi we ndanla jɛŋgɛ ma pye tagawa ni, mùu pinlɛ wi ni. Wi yɛn ye tara woo wa. Poro pe yaa ŋga kila piin laga ki yɛgɛ yo mbe ye kan.


\par }{\PP \VS{10}Arisitariki, na kaso pyeyɛnlɛ wì ye shari, naa Mariki ni, Barinabasi wi naa we. Wo mìla keli maa sɛnrɛ yo ma ye kan we. Na wiga pan wa ye yeri, yoo yigi jɛŋgɛ.

\VS{11}Zhezu ŋa pe yinri Zhusitusi wì ye shari fun. Ki leele taanri mbele poro pe yɛn
Zhufuye mbele pè taga Zhezu wi na we, poro cɛ paa tunŋgo piin na ni
Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ wogo ki na. Pè kotogo le na ni fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{12}Epafirasi ŋa wi yɛn ye tara woo wa, wì ye shari. Wi yɛn Zhezu Kirisi wi tunmbyee. Wi yɛn ma bala na yɛnri ye kan suyi, jaŋgo ye yere jɛŋgɛ, ye tagawa pi pi yɛɛ yɔn fili, ye Yɛnŋɛlɛ li nandanwa kala li jɛn yeli yɔn fili.

\VS{13}Mbe ya mbege sɛrɛya ŋa wi yo wi kanŋgɔlɔ fɔ ye kala li yɛn ma gbɔgɔ wi yeri jɛŋgɛ, yoro naa Lawodise ca tagafɛnnɛ naa Yerapolisi ca tagafɛnnɛ pe ni.

\VS{14}Luki ŋa wi yɛn lɔgɔtɔrɔ ma we ndanla jɛŋgɛ, wo naa Demasi ni pè ye shari.


\par }{\PP \VS{15}Sefɛnnɛ mbele pe wa Lawodise ca, ye pe shari wa na kan, naa jɛlɛ ŋa pe yinri Nɛfa wi ni, naa
legilizi ŋa wi maa finli wa wi go wi ni.

\VS{16}Na yaga ki sɛwɛ ŋa wi kara mbe kɔ, yoo torogo wa Lawodise ca legilizi wi yeri, poo kara fun. Poro fun na paga sɛwɛ ŋa torogo wa ye kan, yoo kara.

\VS{17}Yege yo Arishipi wi kan fɔ: We Fɔ wì tunŋgo ŋga kan wi yeri, wigi yingiwɛ jɛn, wigi pye jɛŋgɛ wigi yɔn fili.


\par }{\PP \VS{18}Mi Pɔli, mì ye shari. Ki sharaga ŋga mi kpaw kɛɛ yɔnlɔ li. Yaga ka fɛgɛ ki na fɔ mi yɛn laga kaso. Yɛnŋɛlɛ li yinmɛ pi pye ye ni!
Anmiina.

\par }