\NormalFont\ShortTitle{DETERONƆMU}

{\MTB Ŋgasegele ke yosaga shyɛn wogo sɛwɛ ŋa pe yinri

\par }{\MT DETERONƆMU

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Deteronɔmu sɛwɛ wi yɛn na para Moyisi wi sɛnyoro ti lɛgɛrɛ na. Yɛnŋɛlɛ li woolo pè gbɔn koni wa Mowabu tara, na jaa mbe ye wa Kana tara ti ni. Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Moyisi wi kan fɔ wi se ye wa tara nda làa yɔn fɔlɔ lɛ mbe kan pe yeri ti ni. Ki kala na, sanni Moyisi wi sa ku, a wì si sɛnrɛ ti lɛ ma para.

\par }{\IP Ki koŋgbanŋga ki na, Izirayɛli woolo pàa pye na yanri na toro wa gbinri yɛlɛ nafa shyɛn ŋgele ni, ŋga fuun kìla pye, Moyisi wìla para ki sɛnrɛ na. Yɛnŋɛlɛ làa pe yɛgɛ sin ma pe kala li yɔn. Ki kala na, leele pe daga mbe pye sinmbele li ni.

\par }{\IP Ko puŋgo na, a Moyisi wì si nuru ma para ŋgasegele kɛ ke sɛnrɛ na, konaa lasiri koŋgolo sanŋgala ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa kan li woolo pe yeri ke ni. Ɛɛn fɔ ki kɔ wo ma leele paa tanri ki lasiri koŋgolo koro cɛ na. Yɛnŋɛlɛ li daga mbe pe ndanla pe kotogo ki ni fuun ki ni. Yɔn finliwɛ mba Yawe Yɛnŋɛlɛ làa le pe ni, pe daga mbe koro sinmbele pi ni. Na paga ki yɔn finliwɛ pi yigi, Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw pe na, na paga suu jɔgɔ pe juguye pe yaa ya pe ni. Sɛwɛ wi mɛgɛ pa kì ta laga ki laga ŋga ki ni. Maga logo
{\QT{Deteronɔmu ko kɔrɔ wo yɛn: «Lasiri shyɛn woo» nakoma «Mbe nawa to lasiri sɛnrɛ ti na».}}

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔsaga yeri, Moyisi wi yɛn naa yɛɛ gbɛgɛlɛ mbe ku. Wìla Zhozuwe wɔ naa tɛgɛ wa wi yɛɛ yɔnlɔ. A wì si yurugo ka kɔ, ŋga ki yɛn na Yɛnŋɛlɛ li sɔnni li kajɛŋgɛ pyewe pi kala na. Ko puŋgo na, a wì si duwaw pye Izirayɛli cɛngɛlɛ kɛ ma yiri shyɛn ke kan, kona mɛɛ ku. Wi sila ta mbe ye wa tara nda Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ lɛ mbe kan pe yeri ti ni. Ɛɛn fɔ we yɛn naga kara naga yaan fɔ: «Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa fa yiri wa Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ, ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye na para wi ni gbɔgɔyi paa Moyisi yɛn» (Dete 34.10). Ki naŋa wo wìla ki sɛngbɔrɔ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan ma yo fɔ:

\par }{\IQ Izirayɛli woolo, yaa nuru. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we Yɛnŋɛlɛ le, lo nuŋgba li yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.

\par }{\IQ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, li daga mbɔɔn ndanla ma kotogo ki ni fuun ni, naa ma nawa pi ni fuun konaa ma fanŋga ki ni fuun ni (Dete 6.4-5).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Moyisi wi sɛnyoro koŋgbannda
{\IOR{1.1–4.43}}

\par }{\IO Moyisi wi sɛnyoro shyɛn woro
{\IOR{4.44–11.32}}

\par }{\IO Yawe Yɛnŋɛlɛ li lasiri koŋgolo
{\IOR{12–26}}

\par }{\IO Duwaw naa Daŋga sɛnrɛ
{\IOR{27.1–28.68}}

\par }{\IO Yinwefɔnŋgɔ wa yɔn finliwɛ fɔnmbɔ pi ni
{\IOR{28.69–30.20}}

\par }{\IO Moyisi wi kapyegele puŋgo wogolo
{\IOR{31–34}}



\par }{\MS MOYISI WI SƐNYORO KOŊGBANNDA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1.1–4.43

\par }{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda to Moyisi wìla yo
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe kan, ma pe ta wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga yeri, wa
gbinri wi ni, wa gbunlundɛgɛ funwa laga falafala ŋga ki yɛn wa Sufu ca ki yɛsinmɛ na ki tanla, wa Paran ca konaa Tofɛli, naa Laban, naa Hazerɔti naa Dizahabu cara ti sɔgɔwɔ pi ni\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Cara nda pàa pye na yinri Sufu, naa Paran, naa Tofɛli, naa Laban, naa Hazerɔti konaa Dizahabu lere siri saga jɛn nala. Ti sila pye ma lali Zheriko ca ki ni.}}}.

\VS{2}Mbe yiri wa Horɛbu\FTNT{†}{{\FR 1:2 }{\FR{1.2:
}}{\FT{Horɛbu yanwiga ko nuŋgba ko ki yɛn Sinayi yanwiga ye.}}} yanwiga ki na sa gbɔn wa Kadɛshi Barineya ca, piliye kɛ ma yiri nuŋgba tangala ma ma tanga, na maga toro wa Seyiri yanwiga konɔ li ni we.

\VS{3}Izirayɛli woolo pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, ki yɛlɛ nafa shyɛn wolo li yeŋge kɛ ma yiri nuŋgba wogo, ki pilige koŋgbanŋga ki na, sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ma yo wi yo Izirayɛli woolo pe kan, a wì siri yo pe kan.

\VS{4}Kìla pye ma pe ta pàa malaga gbɔn ma ya Amɔri cɛnlɛ woolo pe wunlunaŋa Sihɔn wi ni, wo ŋa wìla pye ma cɛn wa Ɛshibɔn ca we; konaa pàa ya fun Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wi ni, wo ŋa wìla pye ma cɛn wa Ashitarɔti konaa Edireyi ca ki ni\XREF{†}{{\XO 1:4 }{\XO{1.4:
}}{\XT{Nɔmbu 21.21-35}}}.

\VS{5}Ma pe ta wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga yeri, wa Mowabu tara, a Moyisi wì sigi lɛ na leele pe nari ki
lasiri sɛnrɛ nda ti ni na yuun fɔ:


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo \newline  pe pye ma yo pe yiri paa kee
\par }
{\PP \VS{6}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ le, làa para we ni laga Horɛbu yanwiga ki na ma yo fɔ: ‹Yè cɛn ma mɔ laga ki yanwiga ŋga ki nɔgɔ ma toro.

\VS{7}Koni, ye yiri ye ye
paara yinrɛ ti kɔlɔgi yaa kee. Ye kari wa Amɔri cɛnlɛ woolo pe tara yanwira lara ti ni, naa ki kanŋgara na lara ti ni fuun ti ni, naa Zhuridɛn gbunlundɛgɛ funwa laga falafala ki ni, naa wa yanwira ti na, naa wa yanwira tigiwɛn tara ti ni, naa
Negɛvu tara ti ni, naa kɔgɔje yɔn tara ti ni, wa Kana tara fɛnnɛ pe tara ti ni, naa Liban tara ti ni, fɔ sa gbɔn wa gbaan gbeŋɛ wi na, Efirati gbaan we.

\VS{8}Ye wele, mìgi tara ti kan ye yeri, ye ye wa ti ni yeri shɔ yeri ta, to nda mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mìla wugu mberi kan ye tɛlɛye pe yeri: Abirahamu naa Izaki naa Zhakɔbu, konaa mbe kari kan pe setirige piile pe yeri poro puŋgo na.›


\par }{\SH Moyisi wìla kiti kɔnfɛnnɛ tɛgɛtɛgɛ
\par }
{\R (Ɛki 18)

\par }{\PP \VS{9}«Kona, a Moyisi wì si pe pye fɔ: ‹Ki wagati wi ni, mìla ki yo ye kan ma yo mi nuŋgba se ya yere ye ni fuun ye go kala li ni.

\VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, lì ti a yè se ma lɛgɛ jɛŋgɛ nala ŋa wi ni paa naayeri wɔnŋgɔlɔ ke yɛn.

\VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ le, li ti ye lɛgɛ naa jɛŋgɛ fɔ sa gbɔn tɛgɛsaga waga kele (1 000), li duwaw ye na paa yɛgɛ ŋga na làa ki
yɔn fɔlɔ kɔn ye yeri we.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, ye daga mbege jɛn fɔ mi nuŋgba se ya mbaa ye kaŋgbangala, naa ye jorowo kagala konaa ye kendige kagala ke yɛgɛ woo.

\VS{13}Ye nambala pele wɔ wa ye cɛngɛlɛ ke ni, mbele pe yɛn ma kala jɛn konaa ma jilige, a paa pe mɛtanga yinri. Mi yaa pe tɛgɛ ye go na.›

\VS{14}A yè silan yɔn sogo ma yo sɛnrɛ nda mì yo ti yɛn ma yɔn.

\VS{15}Kona, mbele pàa pye ye cɛngɛlɛ ke teele, ma jilige, ma kala jɛn, a paa pe mɛtanga yinri, a mì si pe tɛgɛ teele leele waga keleŋgele (1 000) go na, naa leele cɛnmɛ cɛnmɛ go na, naa leele nafa shyɛn ma yiri kɛ kɛ go na konaa leele kɛ kɛ go na; a pè pye ye cɛngɛlɛ ke kagala yɛgɛ wɔfɛnnɛ.

\VS{16}Ki wagati wi ni, mìla ki yo maga ŋgban ye kagala yɛgɛ wɔfɛnnɛ pe ni ma yo fɔ: ‹Yaa ye sefɛnnɛ pe kiti kɔnkagala ke nuru jɛŋgɛ, yaa kiti sinŋɛ kɔɔn pe sɔgɔwɔ nakoma pe nambanmbala pe sɔgɔwɔ.

\VS{17}Yaga kaa kiti wi kɔɔn mbaa cɔnri. Ɛɛn fɔ, yaa nuru legbɔɔlɔ poro naa lepigile ke yeri, yaga kaa leele woo leele ni. Yaga ka fyɛ lere wa kpɛ yɛgɛ, katugu ye daga mbe kiti wi kɔn Yɛnŋɛlɛ lo mɛgɛ ni. Kiti kɔnkala na ka ŋgban mbe ye nawa wɔ, yaa paan li ni na kɔrɔgɔ mbeli yɛgɛ wɔ.›

\VS{18}Ki wagati wi ni, ŋga yaa daga mbe pye, mìla ki yo ye kan.


\par }{\SH Izirayɛli woolo pàa leele tun \newline  pe sa Kana tara kagala \newline  ke yewe
\par }
{\R (Nɔmbu 13–14)

\par }{\PP \VS{19}«Ko puŋgo na, a wè si yiri wa Horɛbu yanwiga ki tanla, mɛɛ ki gbinri gbɔlɔ fyɛrɛ woo ŋa yè yan wi pari ma toro. A wè si Amɔri cɛnlɛ woolo pe yanwira tara kologo ki lɛ ma kari, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we kan we. A wè si saa gbɔn wa Kadɛshi Barineya ca.

\VS{20}Kona, a mì si ye pye fɔ: ‹Ye mbele! Yè gbɔn laga Amɔri cɛnlɛ woolo pe yanwira tara ti ni, to nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan we yeri we.

\VS{21}Ye wele! Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì tara ti le ye kɛɛ. Ye kari ye sari shɔ yeri ta, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ye kan we. Yaga ka fyɛ, ye sunndo wiga si ka kɔn ye na.›

\VS{22}Kona, a ye ni fuun yè si pan na kɔrɔgɔ mala pye fɔ: ‹Ye ti we leele pele tun wa we yɛɛ yɛgɛ pe sa tara ti yanri, peri wele, peri jɛn, jaŋgo we yaa toro konɔ na ni konaa we yaa ye cara nda ni, pe pan pege yɛgɛ yo we kan.›

\VS{23}Ŋga yàa yo, a mìgi yan ye jatere wi yɛn ma yɔn. A mì si nambala kɛ ma yiri shyɛn wɔ ye ni. Leele nuŋgba nuŋgba la yiri ye cɛngɛlɛ ke nuŋgba nuŋgba ke ni.

\VS{24}A pè si kari wa yanwira lara ti yeri ma saa gbɔn wa Ɛshikɔli gbunlundɛgɛ ki na, maga yanri maga wele.

\VS{25}A pè si tara ti yarilire ta lɛ ma pan mari naga we na. Wa pe sɛnyoro ti ni, pàa we pye ma yo fɔ: ‹Tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan we yeri, ti yɛn ma yɔn.›

\VS{26}Konaa ki ni fuun yàa je ma yo ye se kari wa ti ni. Yàa yiri ma je Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti na\XREF{†}{{\XO 1:26 }{\XO{1.26:
}}{\XT{Dete 9.23; Ebu 3.16}}}.

\VS{27}Yàa pye na kɔngɔri li na wa ye paara yinrɛ ti ni ma yo fɔ: ‹We yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li mbɛn, ko kala na lì we yirige wa Ezhipiti tara ti ni mbe pan mbe we le Amɔri cɛnlɛ woolo pe kɛɛ, jaŋgo pe we tɔngɔ.

\VS{28}We mbe ya kari se? We sefɛnnɛ pè we wire ti fanla we na ma yo fɔ ki tara woolo pè tugbɔlɔ ma ŋgbanŋgban ma wɛ we na. Pe cara tì tugbɔlɔ, malaga sigemboro nda pè kan mari maga, a tì yagara na gbɔɔn fɔ wa yɛnŋɛlɛ na; fɔ pè yɛrɛ letitɔnlɔgɔ Anaki setirige piile pe yan wa.›

\VS{29}A mì si ye yɔn sogo ma yo fɔ: ‹Ye sunndo wiga ka kɔn, yaga si ka fyɛ pe yɛgɛ.

\VS{30}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo na li yɛn na tanri ye yɛgɛ, lo jate li yaa malaga ki gbɔn ye kan, paa yɛgɛ ŋga na làa ki gbɔn ye kan wa Ezhipiti tara ye yɛgɛ na we.

\VS{31}Wa gbinri wi ni, yoro jate yàa ki yan yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa ye go kala li lɛ wa ye kondangala li ni fuun li ni, fɔ ma pan ma gbɔn lagamɛ; paa yɛgɛ ŋga na lere maa wi pinambyɔ kɔrɔsi we\XREF{†}{{\XO 1:31 }{\XO{1.31:
}}{\XT{Dete 8.2-5; Kapye 13.18}}}.

\VS{32}Konaa ki ni fuun, yee taga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na.

\VS{33}Lo na làa pye na ye yɛgɛ sinni wa ye kondangala li ni, na lara nda ye yaa la ye paara yinrɛ ti kanni la cɛɛn ti lagajaa ye kan. Yembinɛ làa pye na ye yɛgɛ sinni kasɔn titɔnlɔgɔ yerege ka ni, yɔnlɔ na, na ye yɛgɛ sinni kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ni na konɔ li nari ye na\XREF{†}{{\XO 1:33 }{\XO{1.33:
}}{\XT{Ɛki 13.21; 40.34-38}}}.›


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo \newline  pe kɔngɔrimɔ pi fɔgɔ tɔn pe na
\par }
{\PP \VS{34}«Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si ye kɔngɔrimɔ pi logo mɛɛ nawa ŋgban ma wugu ma yo fɔ:

\VS{35}‹Ki nala pilige woolo mbele pè yiri ma je, wo wa kpɛ se tara tiyɔnrɔ nda mìla wugu mbe kan ye tɛlɛye pe yeri ti yan yɛnlɛ ni\XREF{†}{{\XO 1:35 }{\XO{1.34-35:
}}{\XT{Ebu 3.18}}}.

\VS{36}Kaawɔ Yefune pinambyɔ Kalɛbu wo nuŋgba wi yaa ti yan. Tara nda wìla saa yanri ma wele, mi yaa ti kan wo naa wi setirige piile pe yeri, katugu wìlan nandanwa kala li pye mali yɔn fili wi nawa pi ni fuun ni\XREF{†}{{\XO 1:36 }{\XO{1.36:
}}{\XT{Nɔmbu 13.6; 14.24; Zhozu 14.6-14}}}.›


\par }{\PP \VS{37}«Yawe Yɛnŋɛlɛ làa nawa ŋgban na ni fun ye kala na, mala pye fɔ: ‹Mboro fun, ma se ye wa ki tara ti ni\XREF{†}{{\XO 1:37 }{\XO{1.37:
}}{\XT{Nɔmbu 20.2-13; 27.12-14}}}.

\VS{38}Ɛɛn fɔ, Nuni pinambyɔ Zhozuwe ŋa wi yɛn ma sagafɔ, wo wi yaa ye wa ti ni. Kotogo le wi ni; katugu wo wi yaa Izirayɛli woolo pe yɛgɛ sin pe tara ti shɔ peri ta.

\VS{39}Ye piile jɛɛlɛ jɛɛlɛ poro na, poro mbele yàa pye na para pe sɛnrɛ na fɔ ye juguye pe yaa ka pe koli, poro mbele nala pe fa kajɛŋgɛ naa kapege ki jɛn mbege wɔ ki yɛɛ ni, poro pe yaa ka ye wa tara ti ni. Poro mi yaa kari kan pe yeri ti pye pe kɔrɔgɔ.

\VS{40}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye sɔngɔrɔ, yaa kee wa gbinri wi ni, wa Kɔgɔje yɛɛn wi yeri.›


\par }{\PP \VS{41}«Kì kaa pye ma, a yè silan yɔn sogo ma yo fɔ: ‹Wè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na. Koni we yaa yiri mbe kari sa malaga ki gbɔn paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lìgi yo we.› A ye ni fuun nuŋgba nuŋgba yè si ye maliŋgbɔnyaara ti lɛ mbe sa to yanwira tara woolo pe na, naga jate ndɛɛ ki kala li se ŋgban.

\VS{42}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa na pye fɔ: ‹Ki yo pe kan fɔ paga ka kari wa yanwira ti na sa malaga ki gbɔn, katugu mi woro wa pe ni. Pe yaa ti pe juguye pe pe gbo.›

\VS{43}Mìla ki sɛnrɛ ti yo ye kan, ɛɛn fɔ, ye sila logo na yeri. Yàa yiri ma je Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti na, ma ye yɛɛ gbɔgɔ ma kari wa yanwira ti na.

\VS{44}Kona, Amɔri cɛnlɛ woolo mbele pàa pye ma cɛn wa ti na, a pè si tigi ma pan ma to ye na, ma ye purɔ paa yɛgɛ ŋga na sɛnrɛgɛ ma kaa lere purɔ we. Pàa ya ye ni maga lɛ wa Seyiri tara fɔ ma saa gbɔn wa Ɔrima ca ki na.

\VS{45}Ye sɔngɔrɔsaga, yàa pan ma gbele Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, ɛɛn fɔ, li sila logo ye yeri; li sila nuŋgbolo jan ye yeri yɛrɛ.

\VS{46}Kona, a yè si cɛn wa Kadɛshi Barineya ca ma mɔ wa jɛŋgɛ\XREF{†}{{\XO 1:46 }{\XO{1.41-46:
}}{\XT{Nɔmbu 14.39-45}}}.




\par }\Chap{2}{\SH Izirayɛli woolo pàa Edɔmu tara, \newline  naa Mowabu tara konaa Amɔ tara \newline  ti sɔlɔgɔ ma toro
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Ko puŋgo na, a wè si yɛgɛ kaw mɛɛ sɔngɔrɔ ma kari wa
gbinri wi ni, wa Kɔgɔje yɛɛn wi yeri paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo na kan we. Wàa piliye lɛgɛrɛ pye na Seyiri yanwiga ki mari\XREF{†}{{\XO 2:1 }{\XO{2.1:
}}{\XT{Nɔmbu 21.4}}}.


\par }{\PP \VS{2}«Pilige ka, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ:

\VS{3}‹Ki yanwiga ŋga yège maga ma mɔ na. Koni ye yiri yaa kee wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri.›

\VS{4}Làa na pye ma yo mbege tunŋgo ŋga ki kan ye yeri fɔ: ‹Ye yaa sa toro le ye sefɛnnɛ, Ezawu setirige piile wele, pe tara kɔnlɔ li tanla. Poro mbele pe yɛn ma cɛn wa Seyiri tara ti ni we. Pe yaa ka fyɛ ye yɛgɛ, ɛɛn fɔ, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn pe ni\XREF{†}{{\XO 2:4 }{\XO{2.4:
}}{\XT{Zhenɛ 36.8}}},

\VS{5}yaga ka sa to pe na malaga ni, katugu mi woro na yaraga ka kaan ye yeri wa pe tara, ali sa sun tɔlɔgɔ kansaga nuŋgba san. Mà jɛn mì Seyiri yanwiga tara ti kan Ezawu\FTNT{†}{{\FR 2:5 }{\FR{2.5:
}}{\FT{Edɔmu naa Mowabu konaa Amɔ pàa pye Izirayɛli wi sefɛnnɛ pele, mbele Yɛnŋɛlɛ làa tara ta kan pe yeri kɔrɔgɔ, paa yɛgɛ ŋga na li mbaa ka ta kan Izirayɛli wi yeri we.}}} wi yeri kɔrɔgɔ

\VS{6}Yaakara nda ye yaa ka konaa tɔnmɔ mba ye yaa wɔ wa pe yeri, ye yaa pi lɔ.

\VS{7}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì duwaw ye na ye tunndo ti ni fuun ni. Yàa pye na tanri wa ki gbinri gbɔlɔ li ni sanga ŋa ni, làa pye na ye kɔrɔsi. Maga lɛ wa, ki yɛlɛ nafa shyɛn wolo loli na yɛɛn, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn ye ni. Yaraga ka kpɛ si ye la.›


\par }{\PP \VS{8}«Wàa kɛ ma toro ma lali we sefɛnnɛ pe ni, Ezawu setirige piile wele, poro mbele pe yɛn ma cɛn wa Seyiri yanwira tara ti ni we. Wàa gbunlundɛgɛ konɔ li sɔlɔgɔ ma toro, konaa Eyilati ca naa Eziyɔn Gebɛri ca ki ni, mɛɛ saa kɛ ma Mowabu tara gbinri konɔ li lɛ na kee.

\VS{9}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: ‹Yaga ka Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɔn ja, yaga ka to pe na malaga ni, katugu mi se ka yaraga ka kan ye yeri mbe yiri wa pe tara ti ni. Mì Ari tara ti kan poro
Lɔti setirige piile pe yeri ti pye pe woro\FTNT{†}{{\FR 2:9 }{\FR{2.9:
}}{\FT{Mowabu cɛnlɛ woolo pe sinndi wì yiri laga ŋga na, yege wele wa
}}{\XT{Zhenɛ 19.30-38}}{\FT{laga ki ni.}}}.› »


\par }{\PP \VS{10}(Faa pa Emimu cɛnlɛ woolo pàa pye ma cɛn wa ki tara ti ni. Ki cɛnlɛ làa pye ma gbɔgɔ, a pè lɛgɛ konaa ma tɔnlɔndɔnlɔ paa Anaki setirige piile pe yɛn.

\VS{11}Leele pàa pye na pe jate Erefayi cɛnlɛ woolo poro pele, paa Anaki setirige piile pe yɛn. Ɛɛn fɔ, Mowabu cɛnlɛ woolo poro la pye na pe yinri Emimu cɛnlɛ woolo.

\VS{12}Faa Hɔri cɛnlɛ woolo poro pàa pye ma cɛn wa Seyiri tara. A Ezawu setirige piile pè si kaa pe purɔ, ma pe tɔngɔ, mɛɛ cɛn wa tara ti ni pe yɔnlɔ, paa yɛgɛ ŋga na
Izirayɛli woolo pège wogo nuŋgba ki pye tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan pe yeri ti pye pe woro ti wogo ki na we.)


\par }{\PP \VS{13}«Kona, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si we pye fɔ: ‹Koni ye yiri yaa kee, ye Zerɛdi lafogo ki kɔn ye yiri.› A wè sigi pye ma.

\VS{14}Wagati ŋa wàa pye tangala li na, ma yiri wa Kadɛshi Barineya ca, fɔ ma saa Zerɛdi lafogo ki kɔn ma yiri, wìla pye yɛlɛ nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔtaanri. Ki wagati wi ni, nambala mbele fuun pe mbaa ya malaga gbɔn, a pè ku ma kɔ, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wugu ki wogo ki na ma pe kan we\XREF{†}{{\XO 2:14 }{\XO{2.14:
}}{\XT{Nɔmbu 14.28-35}}}.

\VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate làa yiri pe kɔrɔgɔ wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni, ma pe tɔngɔ, fɔ a pè saa kɔ pew.


\par }{\PP \VS{16}«Nambala mbele pe mbaa ya malaga gbɔn, naa pàa kaa ku ma wɔ wa leele sanmbala pe sɔgɔwɔ sanga ŋa ni,

\VS{17}a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni ma yo fɔ:

\VS{18}‹Koni ye yaa Mowabu tara kɔnlɔ li kaanla mbe Ari tara ti kɔn mbe yiri.

\VS{19}Ye yaa sa gbɔn wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe tara ti yɛsinmɛ na. Yaga ka pe yɔn ja, yaga si ka malaga gbɔn pe ni, katugu mi se ka tara ta kpɛ kan ye yeri mbe yiri wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe tara ti ni. Mìgi tara ti kan Lɔti setirige piile poro yeri ti pye pe woro\XREF{†}{{\XO 2:19 }{\XO{2.19:
}}{\XT{Zhenɛ 19.38}}}.› »


\par }{\PP \VS{20}(Ki tara pàa pye nari jate fun Erefayi cɛnlɛ woolo poro tara; katugu faa Erefayi cɛnlɛ woolo poro pàa pye ma cɛn wa. Amɔ cɛnlɛ woolo poro la pye na pe yinri Zanzumimu cɛnlɛ woolo.

\VS{21}Ki leele pàa pye fanŋga ni, ma lɛgɛ konaa ma tɔnlɔndɔnlɔ paa Anaki setirige piile pe yɛn. Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti a Amɔ cɛnlɛ woolo pè ki leele pe tɔngɔ ma pe tara ti shɔ mari ta, mɛɛ cɛn wa ti ni pe yɔnlɔ.

\VS{22}Ki nuŋgba ko Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye fun Ezawu setirige piile pe kan. Poro mbele pe yɛn ma cɛn wa Seyiri tara we. Làa Hɔri cɛnlɛ woolo pe tɔngɔ pe kan. A pè pe tara ti shɔ mari ta, ma cɛn wa ti ni pe yɔnlɔ ali ma pan ma gbɔn nala.

\VS{23}Ki nuŋgba ko kìla pye Avi cɛnlɛ woolo pe na, poro mbele pàa pye ma cɛn wa kapire ti ni, fɔ ma saa gbɔn wa Gaza ca ki na. Kafitɔri cɛnlɛ woolo\FTNT{†}{{\FR 2:23 }{\FR{2.23:
}}{\FT{Kafitɔri cɛnlɛ woolo mbele pè para pe sɛnrɛ na lagamɛ pàa pye Filisiti tara fɛnnɛ pe tɛlɛye.}}}, poro mbele pàa yiri wa Kafitɔri tara, a poro si pan ma pe tɔngɔ, mɛɛ cɛn wa tara ti ni pe yɔnlɔ.)


\par }{\PP \VS{24}«Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi konɔ kan ma yo fɔ: ‹Ye yiri yaa kee. Ye Arinɔ lafogo ki kɔn ye yiri. Mi yaa Amɔri cɛnlɛ woolo naŋa Sihɔn wi le ye kɛɛ, Ɛshibɔn ca wunlunaŋa we, konaa wi tara ti ni fuun ti ni. Yege lɛ yaa malaga gbɔɔn wi ni, yoo tara ti shɔ yeri ta.

\VS{25}Mi yaa ki lɛ nala mbe ti cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn laga tara ti na kaa fyɛ ye yɛgɛ. Pe sunndo wi yaa la kɔɔn ye kala na; na paga ye sɛnrɛ logo sanga ŋa ni, pe yaa la seri, pe jatere wi yaa piri pe na.›


\par }{\SH Izirayɛli woolo \newline  pàa ya wunlunaŋa Sihɔn wi ni
\par }
{\R (Nɔmbu 21.21-30)

\par }{\PP \VS{26}«Kona, a mì si pitunmbolo torogo ma yiri wa Kedemɔti gbinri wi ni ma yo pe kari Ɛshibɔn ca wunlunaŋa Sihɔn wi kɔrɔgɔ pe saga yɛyinŋge sɛnrɛ nda ti yo wi kan fɔ:

\VS{27}‹Ki yaga wɔɔn tara ti pari we toro. Koŋgbɔgɔ ko we yaa lɛ la kee. We se kɛ kalige na, we se si kɛ kamɛŋgɛ na.

\VS{28}Yaakara nda we yaa ka naa tɔnmɔ mba we yaa wɔ, we yaa ki penjara ti sara ma yeri. We yɛn na jaa mbe tanga mbe toro ko cɛ.

\VS{29}Ezawu setirige piile, poro mbele pe yɛn ma cɛn wa Seyiri tara, konaa Mowabu cɛnlɛ woolo mbele pe yɛn ma cɛn wa Ari tara, pàa konɔ kan we yeri ma fun, a wè pe tara ti pari ma toro. Mboro fun yɛnlɛ ki na maga pye we kan ma, fɔ we sa Zhuridɛn gbaan wi kɔn we ye wa tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan we yeri ti ni.›

\VS{30}Ɛɛn fɔ, Ɛshibɔn ca wunlunaŋa Sihɔn wìla je ma yo waga ka toro wa wi tara. Wìla je katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ làa ti wila yere kala na konaa maa kotogo ki ŋgban wi na, jaŋgo mboo le ye kɛɛ paa yɛgɛ ŋga na kìla pye we.

\VS{31}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: ‹Wele, koni mi yɛn na Sihɔn wi nii ye kɛɛ konaa wi tara ti ni. Ye yiri yege lɛ yaa tara ti shoo.›

\VS{32}Kona, a Sihɔn wì si yiri wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni, ma we fili malaga ni, ma to we na wa Yahazi laga ki na.

\VS{33}Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ le, a lì suu le we kɛɛ. A wè si ya wo naa wi pinambiile, naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni.

\VS{34}A wè suu cara ti ni fuun ti shɔ mari ta, ma leele pe tɔngɔ pew Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan; nambala, naa jɛɛlɛ konaa piile pe ni, we sila wa kpɛ yaga go na.

\VS{35}Cara nda wàa shɔ, yaayoro naa yarijɛndɛ nda wàa yan wa ti ni, to wàa koli we yɛɛ kan cɛ.

\VS{36}Maga lɛ wa Aroyɛri ca ki na, ko ŋga ki yɛn wa Arinɔ lafogo ki yɔn na, naa ca ŋga ki yɛn wa gbunlundɛgɛ ki ni ki na, fɔ ma saa gbɔn wa Galaadi tara ti na. Ko ca ko ka si fanŋga ta we na. Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ làa pe ni fuun pe le we kɛɛ.

\VS{37}Ɛɛn fɔ, wè sila jiri Amɔ cɛnlɛ woolo pe tara ti na, naa Yabɔki lafogo yɔn tara ti laga ka kpɛ na, naa yanwira tara cara ti ni. Lara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ làa yo waga ka jiri ti na, we sila jiri ko ka kpɛ na.




\par }\Chap{3}{\SH Izirayɛli woolo \newline  pàa ya wunlunaŋa Ɔgi wi ni
\par }
{\R (Nɔmbu 32.1-42)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Ko puŋgo na, a wè si kɛ ma Bazan tara konɔ li lɛ na kee; ɛɛn fɔ, a Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wì si yiri we kɔrɔgɔ wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni ma saa to we na malaga ni wa Edireyi ca.

\VS{2}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: ‹Maga ka fyɛ wi yɛgɛ, katugu mi yɛn naa nii ma kɛɛ wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni, naa wi tara ti ni fuun ti ni. Ma yaa wi pye paa yɛgɛ ŋga na màa Amɔri cɛnlɛ woolo pe wunlunaŋa Sihɔn ŋa wìla pye ma cɛn wa Ɛshibɔn ca wi pye we.›

\VS{3}Kì pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ le, làa Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wi le we kɛɛ wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni. A wè pe ni fuun pe gbo, ali nuŋgba wo sila koro go na.

\VS{4}Kona, a wè suu cara ti ni fuun ti shɔ mari ta, ka kpɛ sila koro ŋga we sila shɔ. Tìla pye ca nafa taanri wa Arigɔbu tara, to tìla pye Ɔgi wi wunluwɔ tara re, wa Bazan tara.

\VS{5}Pàa malaga sigemboro kan maga cara ti ni fuun ti maga, nda tìla pye ma yagara yagara. Kɔɔrɔ la pye ti na, ti sɔgɔyaara tìla pye tugurɔn woro. Mbe taga wa ko na, wàa kapire lɛgɛrɛ shɔ fun, nda malaga sigemboro sila pye mberi maga.

\VS{6}Wàa ki cara ti ni fuun ti tɔngɔ, ma nambala naa jɛɛlɛ konaa piile pe ni fuun pe gbo ma pe kɔ paa yɛgɛ ŋga na wàa ki pye wa Ɛshibɔn ca wunlunaŋa Sihɔn wi tara we.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, yaayoro to naa yarijɛndɛ nda tìla pye wa cara ti ni, wàa ti koli we yɛɛ kan.


\par }{\PP \VS{8}«Ki wagati wi ni, pa wàa Amɔri cɛnlɛ woolo pe wunlumbolo shyɛn pe tara ti shɔ yɛɛn. Pàa pye ma cɛn wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga yeri, maga lɛ wa Arinɔ lafogo ki na, fɔ ma saa gbɔn wa Ɛrimɔ yanwiga ki na.

\VS{9}Sidɔn ca fɛnnɛ pàa pye na Ɛrimɔ yanwiga ki yinri Siriyɔn, a Amɔri cɛnlɛ woolo poro naga yinri Seniri.

\VS{10}Wàa funwa lagbɔgɔ cara ti ni fuun ti shɔ mari ta, naa Galaadi tara ti ni fuun, naa Bazan tara ti ni fuun, fɔ ma saa gbɔn wa Salika naa Edireyi cara ti na. To la pye Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wi wunluwɔ cara to ta.

\VS{11}(Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wo nuŋgba wìla koro go na Erefayi cɛnlɛ woolo pe ni. Wi sinlɛyaraga kìla pye tugurɔn wogo. Ki titɔnlɔwɔ pìla wɛ mɛtɛrɛ tijɛrɛ na, a ki gbemɛ pila kee mɛtɛrɛ shyɛn yeri. Ki yɛn wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe cagbɔgɔ Araba ki ni bere.)


\par }{\SH Zhuridɛn yɔnlɔ yirisaga \newline  kɛɛ tara ti yɛɛlɛkala \newline  Izirayɛli cɛngɛlɛ kele na
\par }
{\PP \VS{12}«Ki wagati wi ni, wàa ki tara ti ni fuun ti shɔ mari ta. Maga lɛ wa Aroyɛri ca ki na, wa Arinɔ lafogo yɔn ki na fɔ ma saa gbɔn wa Galaadi yanwira tara ti walaga ki na konaa ki cara ti ni fuun ti ni, mìla ti kan Urubɛn cɛnlɛ woolo naa Gadi cɛnlɛ woolo poro yeri.

\VS{13}Mìla Galaadi tara ti walaga sanŋga ki kan Manase cɛnlɛ li walaga woolo pe yeri, naa Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wi wunluwɔ tara ti ni fuun ti ni. Ko ki yɛn Arigɔbu tara ti ni fuun, mbe pinlɛ Bazan tara ti ni fuun ti ni. (Ki tara to pàa pye na yinri Erefayi tara.

\VS{14}Manase setirige pyɔ Yayiiri wo la saa Arigɔbu tara ti ni fuun ti shɔ mari ta, fɔ ma saa gbɔn wa Geshuri tara fɛnnɛ naa Maaka tara fɛnnɛ pe tara kɔnlɔ li na. A wì suu yɛɛra mɛgɛ ki taga ki Bazan tara kapire ti na. Pe maa ti yinri Yayiiri kapire ali ma pan ma gbɔn nala.)

\VS{15}Mìla Galaadi tara ti kan Manase pinambyɔ Makiri wo yeri.

\VS{16}Maga lɛ wa Galaadi tara ti na fɔ ma saa gbɔn wa Arinɔ lafogo ki na, mìla ki tara ti kan Urubɛn cɛnlɛ woolo naa Gadi cɛnlɛ woolo poro yeri. Arinɔ lafogo lapyɔ wo wìla pye kɔnlɔ wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, a Yabɔki lafogo ko pye kɔnlɔ poro naa Amɔ cɛnlɛ woolo pe tara ti sɔgɔwɔ.

\VS{17}Mìla funwa laga falafala ki kan pe yeri fun fɔ ma saa gbɔn wa Zhuridɛn gbaan wi na. Wo wi yɛn tara ti kɔnlɔ le wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri, maga lɛ wa Kinerɛti lɔgbɔgɔ ki na fɔ ma saa gbɔn wa Kɔgɔje kuwo wi na, kɔ kɔgɔje we, wa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, fɔ wa Pisiga yanwiga tigiwɛn pi ni, yɔnlɔ yirisaga yeri.


\par }{\PP \VS{18}«Ki wagati wi ni, a mì sigi tunŋgo ŋga ki yo pe kan ma yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, lìgi tara nda ti kan ye yeri ti pye ye woro. Ɛɛn fɔ, ye ni, mbele fuun pe mbe ya malaga gbɔn, pe pe maliŋgbɔnyaara ti lɛ pe keli pe sefɛnnɛ
Izirayɛli woolo pe yɛgɛ.

\VS{19}Ye jɛɛlɛ, naa ye piile poro cɛ pe yaa koro wa cara nda mì kan ye yeri ti ni, konaa ye yaayoro ŋgbeleye yi ni. Mìgi jɛn ma yo yaayoro lɛgɛrɛ yɛn ye yeri.

\VS{20}Pe yaa koro wa fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li sa ti ye sefɛnnɛ pe sa cɛn yɛyinŋge na paa ye yɛn. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri wa Zhuridɛn gbaan wi puŋgo na, fɔ pe sari shɔ ti pye pe woro. Ko puŋgo na, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye sɔngɔrɔ wa tara nda yè ta ta kɔrɔgɔ ti ni, to nda mì kan ye yeri we\XREF{†}{{\XO 3:20 }{\XO{3.18-20:
}}{\XT{Zhozu 1.12-15}}}.›

\VS{21}Ki wagati wi ni, mìla ki sɛnrɛ nda ti yo Zhozuwe wi kan fɔ: ‹Mboro jate, màga yan paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì Amɔri cɛnlɛ woolo pe wunlumbolo shyɛn pe pye we. Zhuridɛn gbaan ma yaa wi kɔn mbe ye wunluwɔ tara nda fuun ni, pa li yaa ki wunlumbolo pe pye ma fun.

\VS{22}Yaga ka fyɛ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, li yaa malaga ki gbɔn ye kan.›


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa yo \newline  Moyisi wi se ye wa Kana tara
\par }
{\PP \VS{23}«Kona, a mì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ŋgbanga ma yo fɔ:

\VS{24}‹We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, màga lɛ nɔɔ gbɔgɔwɔ po naa ma yawa pi nari mi ŋa ma tunmbyee na na. Yarisunŋgo ko ka woro wa naayeri konaa laga tara ti na, ŋga ki mbe ya mbaa ki kagala ŋgele mà pye ke piin ki yawa gbɔɔ mba pi cɛnlɛ li ni.

\VS{25}Ki yaga, mila ma yɛnri, ma ti mbe Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe yiri, ki tara tiyɔnrɔ nda ti yɛn wa gbaan wi kɛɛ ŋga na, mberi yan yɛnlɛ ni, ki yanwira tara tiyɔnrɔ re, to naa Liban tara ti ni.›

\VS{26}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa nawa ŋgban na ni ye kala na, li sila logo na yeri. Làa na pye fɔ: ‹Ki yala ma, maga ka para na ni naa ko sɛnrɛ to na.

\VS{27}Lugu wa Pisiga yanwiga ki go na, mɔɔ yɛgɛ ki yirige ma wele wa yɔnlɔ tosaga yeri, naa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, naa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri konaa yɔnlɔ yirisaga yeri, ma tara ti wele jɛŋgɛ. Ɛɛn fɔ, maga jɛn ma yo ma se Zhuridɛn gbaan wi kɔn\XREF{†}{{\XO 3:27 }{\XO{3.27:
}}{\XT{Nɔmbu 27.12-14; Dete 32.48-52}}}.

\VS{28}Ma tunndo ti yo Zhozuwe wi kan, maa kotogo ki kan wi na, ma fanŋga le wi ni, katugu tara nda ma yaa yan yɛnlɛ ni, wo wi yaa ki leele mbele pe yɛgɛ sin mbe gbaan wi kɔn, mbe ye pe ni wa ti ni, mberi yɛɛlɛ pe na ti pye pe woro.›


\par }{\PP \VS{29}«Kona, a wè si cɛn laga ki gbunlundɛgɛ ŋga ki ni, wa Bɛti Pewɔri ca ki yɛsinmɛ na.




\par }\Chap{4}{\SH Yaa tanri Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele \newline  ke na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Moyisi wìla yo naa fɔ: ‹Koni,
Izirayɛli woolo, mi yɛn na ye nari ŋgasegele naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele ni, yaa ke nuru na yeri. Ye ke lɛ yaa tanri ke na, jaŋgo ye koro yinwege na; Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, yeri shɔ yeri ta.

\VS{2}Ŋgasegele ŋgele mi yɛn na nari ye na, yaga ka ka taga ke na, yaga si ka ka kɔn ke na. Ɛɛn fɔ, yaa tanri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ŋgele mila kaan ye yeri ke na\XREF{†}{{\XO 4:2 }{\XO{4.2:
}}{\XT{Naga 22.18-19}}}.

\VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa ŋga pye yarisunŋgo Baali Pewɔri\FTNT{†}{{\FR 4:3 }{\FR{4.3:
}}{\FT{Yarisunŋgo ŋga pe yinri Baali Pewɔri pe yɛn na para ki sɛnrɛ na wa
}}{\XT{Nɔmbu 25.1-18}}{\FT{laga ki ni.}}} ki wogo ki na, yoro jate yàa ki yan yɛnlɛ ni. Ye ni, mbele fuun pàa ki gbɔgɔ làa pe gbo pew ma pe kɔ.

\VS{4}Ɛɛn fɔ, yoro mbele yàa koro sinmbele Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan, ye ni fuun ye yɛn yinwege na nala.›


\par }{\PP \VS{5}«Ye wele, mì ye naga ŋgasegele naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke ni paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, na Yɛnŋɛlɛ lìgi yo na kan we, jaŋgo yaa tanri ke na wa tara nda ye yaa sa ye mberi shɔ mberi ta ti ni.

\VS{6}Ye ke lɛ yaa tanri ke na. Ko ki yaa ti tara sannda ti woolo paa ye yaan tijinliwɛ fɛnnɛ naa kajɛnmbɛlɛ. Pe yaa kaa ke sɛnrɛ nuru mbe sila yuun fɔ: ‹Ki cɛnlɛ gbenɛ na li yɛn cɛnlɛ na li woolo pè kala jɛn ma jilige dɛ!›

\VS{7}Kaselege ko na, cɛngɛlɛ ke ni, la woro wa, ali ŋgele kè tugbɔlɔ wa ke ni, na li yarisunndo ti yɛn li tanla tɔɔn paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛn we tanla tɔɔn we; sanga o sanga waga li yeri li we saga, li ma we saga.

\VS{8}Cɛnlɛ gbenɛ lo la woro wa, na li ŋgasegele naa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yɛn ma sin paa ki
lasiri ŋa fuun mila kaan ye yeri nala wi yɛn.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li yɛɛ naga \newline  wa Horɛbu yanwiga ki na
\par }
{\PP \VS{9}«Ɛɛn fɔ, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn jɛŋgɛ, yaa ye yɛɛ kɔrɔsi jɛŋgɛ. Yaga ka fɛgɛ kagala ŋgele kè pye yè yan ke na. Ma ti ke koro wa ma jatere wi ni ma yinwege piliye yi ni fuun ni. Maa ke nari ma pinambiile pe na konaa ma pishyɛnwoolo pe na.


\par }{\PP \VS{10}«Yàa yere Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ wa Horɛbu yanwiga ki tanla pilige ŋga ni, yaa nawa tuun ki na. Ki pilige ki ni, làa na pye fɔ: ‹Ki leele mbele pe gbogolo laga na yɛgɛ sɔgɔwɔ, mi yaa na ŋgasegele ke yo pe kan, jaŋgo pege fɔrɔgɔ paa fyɛ na yɛgɛ pe yinwege piliye yi ni fuun yi ni laga tara ti na; konaa paa ke nari pe piile pe na fun.›

\VS{11}Ki wagati wi ni, yàa fulo wa yanwiga ki tanla ma yere le ki nɔgɔ, ma yala kìla pye na yiin kasɔn. A kasɔn yinnɛ laa yinrigi wa diwi naa kambaaga wɔgɔ ki nandogomɔ na kee wa yɛnŋɛlɛ na.

\VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para ye ni wa kasɔn ki nandogomɔ. Yàa li sɛnyoro ti logo, ɛɛn fɔ, ye sila wire kpɛ yan; li magala lo nuŋgba yàa logo\XREF{†}{{\XO 4:12 }{\XO{4.11-12:
}}{\XT{Ɛki 19.16-18; Ebu 12.18-19}}}.

\VS{13}Làa li
yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yo ye kan ma yo yaa tanri ti na. To ti yɛn ŋgasegele kɛ ŋgele. Làa ke yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn na\XREF{†}{{\XO 4:13 }{\XO{4.13:
}}{\XT{Ɛki 31.18}}}.

\VS{14}Ki wagati wi ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa tunŋgo kan na yeri ma yo mbe kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ naa ŋgasegele naga ye na, ŋgele ye yaa ka saa tanri ke na wa tara nda ye yɛn na kee sari shɔ mberi ta ti ni\XREF{†}{{\XO 4:14 }{\XO{4.14:
}}{\XT{Ɛki 21.1}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli \newline  woolo pe yɛri \newline  yarisunndo ti wogo na
\par }
{\PP \VS{15}«Moyisi wìla pe pye naa fɔ: ‹Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn jɛŋgɛ, katugu pilige ŋga ni Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para ye ni wa Horɛbu yanwiga ki na, wa kasɔn ki nandogomɔ, ye sila wire kpɛ yan.

\VS{16}Ki kala na, yaga ka yaara ta tɛ ye yɛɛ kan yarisunndo mbe ye yɛɛ jɔgɔ, nakoma yaara ta cɛnlɔmɔ nakoma ta yanlɛrɛ paa naŋa yɛn nakoma jɛlɛ yɛn\XREF{†}{{\XO 4:16 }{\XO{4.16:
}}{\XT{Ɛki 20.4; Levi 26.1; Dete 5.8; 27.15}}};

\VS{17}nakoma paa yaayoro naa woŋgaala mbele laga tara ti na wo wa yɛn, nakoma paa sannjɛlɛ yɛn, lo na li maa yinrigi sire na wa naayeri we.

\VS{18}Yaŋgala jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ ŋgele ke maa fulolo tara ti na, yaga ka la yanlɛɛ gbegele, nakoma ŋgbangala ŋgele ke maa waa wa tɔnmɔ pi ni wa tara ti nɔgɔ lo la yanlɛɛ\XREF{†}{{\XO 4:18 }{\XO{4.17-18:
}}{\XT{Ɔrɔmu 1.23}}}.

\VS{19}Yaga ka ye yɛgɛ ki yirige wa naayeri mbaa yɔnlɔ, naa yeŋge, naa wɔnŋgɔlɔ konaa naayeri yaara nda ti maa yanwa yinrigi ti wele, mbege kan ti gbɔgɔla mbaa ye taa. Yaga kaa fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ti gbogo. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì ko yaara to yaga cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele fuun ke yɛn laga tara ti na koro kan.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa saa ye lɛ ma ye wɔ wa fugufugu kasɔn gbɔgɔ ki ni, ko ŋga ki yɛn Ezhipiti tara re, mbe ye pye li woolo, ye pye li woolo paa yɛgɛ ŋga ye yɛn li woolo nala we\XREF{†}{{\XO 4:20 }{\XO{4.20:
}}{\XT{Ɛki 19.5; Dete 7.6; 14.2; 26.18; Tite 2.14; 1 Pyɛ 2.9}}}.›


\par }{\PP \VS{21}«Ma sigi ta, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa nawa ŋgban na ni ye kala na, ma wugu ma yo mi se Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe yiri, fɔ mi se ye wa tara tiyɔnrɔ nda lo na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri kɔrɔgɔ ti ni\XREF{†}{{\XO 4:21 }{\XO{4.21:
}}{\XT{Nɔmbu 20.12}}}.

\VS{22}Katugu pa mi yaa ku laga ki laga ŋga ki ni, mi se Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe yiri. Ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye yaa wi kɔn mbe yiri, mbe saga tara tiyɔnrɔ ti shɔ mberi ta.

\VS{23}Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo yɔn finliwɛ mba Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì le ye ni, yaga ka fɛgɛ pi na. Yaga ka yarisunŋgo ka gbegele ye yɛɛ kan ki yiri yaraga ka kɔrɔgɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì yo yaga ka ko pye;

\VS{24}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn paa kasɔn yɛn, ŋga ki maa yaara sori. Li yɛn Yɛnŋɛlɛ na laa li yenjɔ wi yaga\XREF{†}{{\XO 4:24 }{\XO{4.24:
}}{\XT{Ebu 12.29}}}.


\par }{\PP \VS{25}«Na yaga ka sa cɛn mbe mɔ wa tara ti ni, na yaga ka pinambiile ta naa pishyɛnwoolo ni, yaga ka yarisunndo gbegele ti yiri yaraga ka kpɛ kɔrɔgɔ mbe ye yɛɛ jɔgɔ, mbe kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na, mbeli nawa pi ŋgban.

\VS{26}Na yaga ko pye, mi yaa naayeri wo naa tara ti yeri ti pye na sɛrɛfɛnnɛ ye wogo na, nala mi yɛn naga yuun ye kan fɔ ye yaa Zhuridɛn gbaan wi kɔn sa tara nda shɔ mberi ta, ye yaa kɔ mbe wɔ wa ti ni fyaw. Ye se cɛn mbe mɔ wa ti ni, katugu pe yaa ye tɔngɔ mbe ye kɔ wa ti ni pew.

\VS{27}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka ye gbɔn mbe ye jaraga wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ. Li yaa ye ŋgbanga ye jaraga cɛngɛlɛ ŋgele sɔgɔwɔ, ye se ka lɛgɛ lɛgɛ wa ke ni.

\VS{28}Wama, ye yaa kaa tunŋgo piin yarisunndo nda leele gbegele kɛyɛn ni to kan, ti yaa ka pye tire woro nakoma sinndɛɛrɛ woro; to nda tila la yaan, tila la nuru, tila la kaa, tila sila nuwɔ taa\XREF{†}{{\XO 4:28 }{\XO{4.27-28:
}}{\XT{Dete 28.36}}}.

\VS{29}Mbe ye ta wa, ye yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li lagaja. Na yaga li lagaja ye kotogo ki ni fuun ni konaa ye nawa pi ni fuun ni, pa ye yaa li yan\XREF{†}{{\XO 4:29 }{\XO{4.29:
}}{\XT{Zhere 29.13}}}.

\VS{30}Puŋgo na, kagala ŋgele mì yo, ke pyeŋgɔlɔ ye na, wa ye jɔlɔgɔ gbɔgɔ ki ni, ye yaa sɔngɔrɔ mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ mbaa nuru li yeri;

\VS{31}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, li yɛn Yɛnŋɛlɛ na li maa leele yinriwɛ taa. Li se ka ye wa, li se si ka ye tɔngɔ pew. Làa wugu ma yɔn finliwɛ mba le ye tɛlɛye pe ni, li se fɛgɛ pi na.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn \newline  Yɛnŋɛlɛ
\par }
{\PP \VS{32}«Izirayɛli woolo, ye yewe wagati titɔnlɔwɔ ŋa wì toro maga ta ye fa se wi wogo na. Maga lɛ Yɛnŋɛlɛ làa lewee wi da laga tara ti na, ye yewe ki wogo na, mbege lɛ dunruya wi go ŋga na saga wa wi go ŋga na. Ki kafɔnnɔ la la pye le? Ambɔ wila ki kafɔnnɔ cɛnlɛ la logo?

\VS{33}Cɛngɛlɛ ke ni, liliin woolo paa Yɛnŋɛlɛ li magala li logo li yɛn na para pe ni wa kasɔn ki nandogomɔ, a pè koro yinwege na paa ye yɛn?

\VS{34}Yarisunŋgo kikiin kila yere ki yerewe mbe sa cɛnlɛ la yirige mbeli wɔ cɛnlɛ la sɔgɔwɔ paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lìgi pye ye wogo ki na we? Làa ye yirige wa Ezhipiti tara kagala ŋgele làa pye ma naga koro fanŋga na, naa kafɔnŋgɔlɔ ni, naa kagbɔgɔlɔ ni, ma malaga gbɔn, mali fanŋga kala naa li yawa kala li pye, konaa ma fyɛrɛ gbɔrɔ kala pye. Ki kagala kàa pye ye yɛgɛ na.

\VS{35}Yoro wo na, lì ti a yège kagala ŋgele ke ni fuun ke yan, jaŋgo yege jɛn ye yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn Yɛnŋɛlɛ le; Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa, na lo ma\XREF{†}{{\XO 4:35 }{\XO{4.35:
}}{\XT{Maki 12.32}}}.

\VS{36}Làa ti a yèli magala li logo ma yiri wa naayeri, mbe ye naga yaa nuru li yeri, ma ti a yèli kasɔn gbɔgɔ ki yan laga tara ti na, mali magala li logo wa kasɔn ki nandogomɔ.

\VS{37}Katugu ye tɛlɛye pàa li ndanla, a lì yoro mbele pe setirige piile ye wɔ pe puŋgo na. Làa ye yirige wa Ezhipiti tara li fanŋga gbɔgɔ ki ni.

\VS{38}Li yaa cɛngɛlɛ ŋgele kè tugbɔlɔ ma pye fanŋga ni ma wɛ ye na ke purɔ mbe ke yirige wa ye yɛgɛ, mbe ti ye ye wa ke woolo pe tara, konaa mberi shɔ mberi kan ye yeri, paa yɛgɛ ŋga na li yɛn naga piin yiŋgɔ we.

\VS{39}Ye daga mbege jɛn nala, mbege tɛgɛ wa ye nawa fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn Yɛnŋɛlɛ wa naayeri konaa laga tara ti na; Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa, na lo ma.

\VS{40}Yaa tanri li kondɛgɛŋgɛlɛ naa li ŋgasegele ŋgele mi yɛn na yuun ye kan nala ke na, jaŋgo ye pye yɛyinŋge na yoro naa ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni, konaa ye yinwetɔnlɔgɔ ta wa tara ti ni, to nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri ti pye ye woro fɔ sanga pyew.»


\par }{\SH Cara taanri nda \newline  pe yaa la karafa wa ti ni \newline  wa Zhuridɛn gbaan \newline  wi yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri
\par }
{\PP \VS{41}Kona, a Moyisi wì si cara taanri wɔ wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga yeri,

\VS{42}ti pye cara nda pe yaa la karafa wa ti ni\XREF{†}{{\XO 4:42 }{\XO{4.42:
}}{\XT{Nɔmbu 35.9-34; Dete 19.1-13; Zhozu 20.1-9}}}; na lere wa ka wi lewee yɛnlɛ gbo, na wi sigi siligi, na wi sila suu panra faa, wi mbe ya fe mbe sa karafa wa ki cara ka nuŋgba ni mbe koro yinwege na

\VS{43}Urubɛn cɛnlɛ woolo pe wogo ko layi ŋga Bezɛri ca ye, kìla pye wa gbinri wi funwa lagbɔgɔ ki ni. Gadi cɛnlɛ woolo pe wogo ko layi ŋga Aramɔti ca ye, wa Galaadi tara. Manase cɛnlɛ woolo pe wogo ko layi ŋga Golan ca ye, wa Bazan tara\XREF{†}{{\XO 4:43 }{\XO{4.41-43:
}}{\XT{Zhozu 20.8-9}}}.


\par }{\MS MOYISI WI SƐNYORO SHYƐN WORO

\par }{\MR 4.44–11.32

\par }{\PP \VS{44}Lasiri sɛnrɛ nda Moyisi wìla yo Izirayɛli woolo pe kan tori nda yɛɛn.

\VS{45}To ti yɛn kondɛgɛŋgɛlɛ, naa ŋgasegele konaa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele wìla yo pe kan pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara we.

\VS{46}Kìla pye maga ta pàa pe
paara yinrɛ ti kan ma cɛn wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga yeri, wa gbunlundɛgɛ ki ni, wa Bɛti Pewɔri ca ki yɛsinmɛ na, wa Amɔri cɛnlɛ woolo pe wunlunaŋa Sihɔn wi tara. Sihɔn wìla pye ma cɛn wa Ɛshibɔn ca, ɛɛn fɔ, Moyisi wo naa Izirayɛli woolo pe ni pàa malaga gbɔn wi ni ma ya wi ni pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara.

\VS{47}Pàa wi tara ti shɔ wi yeri konaa Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi wi woro ti ni. Ki Amɔri cɛnlɛ li wunlumbolo shyɛn pàa pye wunluwɔ pi na wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga tara ti ni.

\VS{48}Kì pye ma, Izirayɛli woolo pàa tara ti ni fuun ti shɔ maga lɛ wa Aroyɛri ca ki tanla, wa Arinɔ lafogo yɔn ki na fɔ ma saa gbɔn wa
Siyɔn yanwiga ki na, ko ŋga pe yinri fun Ɛrimɔ yanwiga;

\VS{49}konaa
Araba\FTNT{†}{{\FR 4:49 }{\FR{4.49:
}}{\FT{Maga logo Araba, Zhuridɛn gbaan gbunlundɛgɛ lara to pe yinri ma. Tì lɛ wa Galile lɔgbɔgɔ ki na ma tigi ma kari wa Kɔgɔje yɛɛn wi yeri.}}} tara ti ni, Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, fɔ ma saa gbɔn wa Kɔgɔje kuwo wi na, wa Pisiga yanwiga ki nɔgɔ.




\par }\Chap{5}{\SH Ŋgasegele kɛ \newline  ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa kan
\par }
{\R (Ɛki 20.1-17)

\par }{\PP \VerseOne{1}Moyisi wìla
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yeri ma pe pye fɔ: «Izirayɛli woolo, ŋgasegele naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mi yɛn na yuun ye kan nala, ye ke logo; yaa ke fɔrɔgi, ye ke lɛ yaa tanri ke na.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn finliwɛ le we ni wa Horɛbu yanwiga ki na.

\VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila ki yɔn finliwɛ pi le we teele poro cɛ ni, ɛɛn fɔ, lùu le woro mbele fuun we yɛn yinwege na laga nala we ni.

\VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para ye ni gbɔgɔyi wa kasɔn ki nandogomɔ, wa yanwiga ki na.

\VS{5}Ki sanga wi ni, mìla pye ma yere yoro naa Yawe Yɛnŋɛlɛ li ni ye sɔgɔwɔ, nali sɛnrɛ ti yuun ye kan; katugu yàa pye na fyɛ ki kasɔn ki na, ye sila lugu wa yanwiga ki na. Sɛnrɛ nda làa yo ti nda:


\par }{\PP \VS{6}«Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, mɔ̀ɔ yirige mɔɔ wɔ wa Ezhipiti tara, to nda màa pye wa ti ni kulo we.


\par }{\PP \VS{7}«Maga ka yarisunndo ta yɛgɛ gbɔgɔ mi puŋgo na.


\par }{\PP \VS{8}«Maga ka yarisunŋgo ka tɛ ma yɛɛ kan. Maga si ka yaraga ka yanlɛɛ gbegele ma yɛɛ kan ki yiri yaara nda wa naayeri, wa yɛnŋɛlɛ na ka kɔrɔgɔ, nakoma nda laga tara na ka kɔrɔgɔ, nakosima nda wa tɔnmɔ pi ni, wa tara ti nɔgɔ ka kɔrɔgɔ.

\VS{9}Maga ka fɔli ki yarisunndo ti yɛgɛ sɔgɔwɔ, maga si kari gbɔgɔ, katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na laa li yenjɔ wi yaga. Teele mbele mi yɛn ma pe mbɛn, mi ma pe kapege ki fɔgɔ tɔn pe piile pe na fɔ sa gbɔn pe setirige piile pe yirisaga taanri wogo naa tijɛrɛ wogo ki na\XREF{†}{{\XO 5:9 }{\XO{5.8-9:
}}{\XT{Levi 26.1; Dete 4.15-18; 27.15}}}.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, mbele mi yɛn ma pe ndanla, a paa tanri na ŋgasegele ke na, mi maa kajɛŋgɛ piin pe setirige piile pe yirisaga lɛgɛrɛ woolo kan.


\par }{\PP \VS{11}«Maga kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yinri waga, katugu lere ŋa wi maa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na mɛgɛ ki yinri waga, mi se kaa yaga mbajɔlɔwɔ\XREF{†}{{\XO 5:11 }{\XO{5.10-11:
}}{\XT{Ɛki 34.6-7; Nɔmbu 14.18; Dete 7.9-10}}}\XREF{†}{{\XO 5:11 }{\XO{5.11:
}}{\XT{Levi 19.12}}}.


\par }{\PP \VS{12}«Maa nawa tuun
cɛnpilige ki na maga tɛgɛ ki yɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kan, paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo ma kan we\XREF{†}{{\XO 5:12 }{\XO{5.12:
}}{\XT{Ɛki 16.23-30; 31.12-14}}}.

\VS{13}Ma yaa la tunŋgo piin piliye kɔgɔlɔni ni, mbaa tunndo nda fuun ma yaa la piin ti piin\XREF{†}{{\XO 5:13 }{\XO{5.12-13:
}}{\XT{Ɛki 23.12; 31.15; 34.21; 35.2; Levi 23.3}}}.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, pilige kɔlɔshyɛn wogo ko ki yɛn cɛnpilige ye, maga tɛgɛ ki yɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, na kan. Maga ka tunŋgo pye ki pilige ki ni, mboro naa ma pinambyɔ, naa ma sumborombyɔ, naa ma kulonaŋa, naa ma kulojɔ, naa ma nɛgɛ, naa ma sofile, naa ma yaayoro sannda ti ni, naa nambanŋa ŋa wi yɛn ma cɛn wa ma yeri wi ni, jaŋgo ma kulonaŋa wo nɔɔ kulojɔ wi ni pe ta pe wogo paa ma yɛn.

\VS{15}Maa nawa tuun ki na fɔ màa pye kulo wa Ezhipiti tara. Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ mì pan mɔɔ yirige wa ti ni na yawa pi ni. Ko kala ki ti mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, mìgi yo maga ŋgban ma ni ma yo maa cɛnpilige ki cɛɛn.


\par }{\PP \VS{16}«Ta ma to naa ma nɔ pe gbogo paa yɛgɛ ŋga na mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, mìgi yo ma kan we; jaŋgo mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, tara nda mi yɛn na kaan ma yeri, ma yinwetɔnlɔgɔ naa yɛyinŋge ta wa ti ni\XREF{†}{{\XO 5:16 }{\XO{5.16:
}}{\XT{Dete 27.16; Mati 15.4; 19.19; Maki 7.10; Luki 18.20; Efɛ 6.2-3}}}.


\par }{\PP \VS{17}«Maga ka lere gbo\XREF{†}{{\XO 5:17 }{\XO{5.17:
}}{\XT{Zhenɛ 19.6; Levi 24.17; Mati 5.21; 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20; Ɔrɔmu 13.9; Zhaki 2.11}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Maga ka jataga pye\XREF{†}{{\XO 5:18 }{\XO{5.18:
}}{\XT{Levi 20.10; Mati 5.27; 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20; Ɔrɔmu 13.9; Zhaki 2.11}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Maga ka yu\XREF{†}{{\XO 5:19 }{\XO{5.19:
}}{\XT{Levi 19.11; Mati 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20; Ɔrɔmu 13.9}}}.


\par }{\PP \VS{20}«Maga ka yagbolo sɛrɛya yo mbe taga ma lewee yɛnlɛ na\XREF{†}{{\XO 5:20 }{\XO{5.20:
}}{\XT{Ɛki 23.1; Mati 19.18; Maki 10.19; Luki 18.20}}}.


\par }{\PP \VS{21}«Ma yɛgɛ ka ka yiri ma lewee yɛnlɛ wa jɔ na. Ma yɛgɛ ka ka yiri ma lewee yɛnlɛ wa go na, nakoma wi kɛrɛ na, nakoma wi kulonaŋa na, nakoma wi kulojɔ na, nakoma wi nɛgɛ na, nakoma wi sofile na, nakoma wi kɛɛ yaraga ka kpɛ na\XREF{†}{{\XO 5:21 }{\XO{5.21:
}}{\XT{Ɔrɔmu 7.7; 13.9}}}.»


\par }{\PP \VS{22}Ki sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo ŋgbanga wa kasɔn konaa kambaaga wɔgɔ ki nandogomɔ, leele mbele fuun pàa gbogolo le yanwiga ki nɔgɔ pe kan. Li sila ta taga to na. Làa ti yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn na mari kan na yeri.


\par }{\SH Moyisi wìla pye \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ
\par }
{\PP \VS{23}«Naa yàa kaa ki magala li logo ma yiri wa wɔwɔ pi ni, maga ta kasɔn kìla pye wa yanwiga ki na lagapyew, a yè si fulo na tanla yoro naa ye cɛngɛlɛ ke
lelɛɛlɛ konaa mbele pe yɛn teele ye go na pe ni.

\VS{24}Yàa yo fɔ: ‹Wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lìli gbɔgɔwɔ yanwa naa li gbemɛ pi naga we na. Wèli magala li logo ma yiri wa kasɔn ki nandogomɔ. Wège yan nala fɔ Yɛnŋɛlɛ li mbe ya para lere ni wi koro yinwege na.

\VS{25}Koni yiŋgi na wee we yɛɛ kan kunwɔ pi yeri? Ki kasɔn gbɔgɔ ŋga ki mbe ya mbe we sogo mbe we kɔ pew. Na waga si koro mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li magala li nuru, pa we yaa ku\XREF{†}{{\XO 5:25 }{\XO{5.25:
}}{\XT{Ɛki 20.18-19}}}.

\VS{26}Katugu lewee wiwiin wi yɛn wa, ŋa wila Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li magala li logo li yɛn na para wi ni wa kasɔn ki nandogomɔ paa woro yɛn, a ki fɔ wì koro yinwege na?

\VS{27}Ki kala na, mboro Moyisi, fulo wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li tanla ma yɛ, mali sɛnrɛ ti logo kona mɛɛ pan mari yo we kan. We yaa li sɛnrɛ ti logo mbaa tanri ti na.›


\par }{\PP \VS{28}«Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ye sɛnyoro ti logo sanga ŋa ni yàa ti yo na kan we. Làa na pye fɔ: ‹Sɛnrɛ nda leele pè yo ma kan mìri logo. Mì yɛnlɛ ti na\XREF{†}{{\XO 5:28 }{\XO{5.27-28:
}}{\XT{Ebu 12.18-19}}}.

\VS{29}Ndɛɛ ki pye pe mbe ja koro ma, mbaa fyɛ na yɛgɛ, mbaa tanri na ŋgasegele ke na sanga pyew, jaŋgo poro naa pe setirige piile pe ni pe pye fɛrɛwɛ na suyi, ki jɛn nala ndanla.

\VS{30}Kari ma saga yo pe kan fɔ pe sɔngɔrɔ wa pe
paara yinrɛ ti ni.

\VS{31}Mboro wo na, koro laga na ni, mi yaa ŋgasegele ke ni fuun, naa kondɛgɛŋgɛlɛ koro naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ yo ma kan ma saa pe nari ke ni, jaŋgo paa tanri ke na wa tara nda mi yɛn na kaan pe yeri ti pye pe woro ti ni.›


\par }{\PP \VS{32}«Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì ŋga yo ye kan, yege yigi yaa tanri ki na. Yaga ka laga ki na mbe kari kalige na nakoma kamɛŋgɛ na.

\VS{33}Konɔ na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì naga ye na, yaa tanri li na cɛcɛcɛ, jaŋgo ye pye fɛrɛwɛ na, ye yinwetɔnlɔgɔ ta wa tara nda ye yaa sa shɔ mbe ta ti ni.




\par }\Chap{6}{\SH Ŋgasele na lì gbɔgɔ ma wɛ \newline  ke ni fuun na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Ŋgasegele naa kondɛgɛŋgɛlɛ naa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele koro wɛlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì yo mbe naga ye na, jaŋgo ye saa tanri ke na wa tara nda ye yaa sa shɔ mbe ta ti ni.

\VS{2}Ye yaa laga piin ma, jaŋgo mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ ye yinwege piliye yi ni fuun ni, mbaa tanri li ŋgasegele naa li kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele fuun mì yo ye kan ke na, yoro naa ye pinambiile naa ye setirige piile pe ni, jaŋgo ye yinwetɔnlɔgɔ ta.

\VS{3}Ki kala na,
Izirayɛli woolo, ye ke logo, ye ke yigi yaa tanri ke na, jaŋgo ye pye fɛrɛwɛ na, ye se ye lɛgɛ jɛŋgɛ wa ki tara ti ni, to nda nɔnɔ wo naa sɛnrɛgɛ ki ni, ti yɛn na fuun wa ti ni we\FTNT{†}{{\FR 6:3 }{\FR{6.3:
}}{\FT{Nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ to yɛn naga nari ma yo yaayoro ti yaa yɔn jɛŋgɛ wa ki tara ti ni, konaa tire nda ti maa sɛni ti ni; ye wele fun wa
}}{\XT{Ɛki 3.8}}{\FT{laga ki ni.}}}, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ye kan we.


\par }{\PP \VS{4}«Izirayɛli woolo, yaa nuru. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we Yɛnŋɛlɛ le, lo nuŋgba li yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le\XREF{†}{{\XO 6:4 }{\XO{6.4:
}}{\XT{Maki 12.29}}}.

\VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, li daga mbɔɔn ndanla ma kotogo ki ni fuun ni, naa ma nawa pi ni fuun ni konaa ma fanŋga ki ni fuun ni\XREF{†}{{\XO 6:5 }{\XO{6.5:
}}{\XT{Mati 22.37; Maki 12.30; Luki 10.27}}}.

\VS{6}Ki kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mila yuun ma kan nala, ma ke tɛgɛ wa ma kotogo ki na.

\VS{7}Maa ke nari ma piile pe na. Na yaga pye wa ma go, na yaga pye tangala na, na ye kaa sinlɛlɛ konaa na ye kaa yinrigi, maa para ke sɛnrɛ na.

\VS{8}Ma ke pɔ wa ma kɛɛ ki na paa kacɛn yɛn konaa wa ma walɛgɛ ki na paa tɛgɛrɛ yɛn (jaŋgo maga ka fɛgɛ ke na).

\VS{9}Ma ke yɔnlɔgɔ ma go ki kɔɔrɔ ti kanŋgara na tire konaa ma kɔɔrɔ\FTNT{†}{{\FR 6:9 }{\FR{6.8-9:
}}{\FT{Kɔɔrɔ sɛnrɛ nda ti yo ti mbe ya pye ca ki mbogo yeyɔnrɔ kɔɔrɔ to. Ki vɛriseye shyɛn mbele pège kan Zhufuye pe maa vɛriseye pele yɔnlɔgi na pe poo pe kɛyɛn nakoma pe walɛrɛ ti na mbaa Yɛnŋɛlɛ yɛnri, nakosima pe ma pe yɔnlɔgɔ mbe pe le kugbolo la ni mbeli yanŋga le yeyɔngɔ ki na, ŋa fuun kaa jaa mbe ye wa go, wi ma jiri li na mbe si jɛn mbe ye wa.}}} ti na\XREF{†}{{\XO 6:9 }{\XO{6.6-9:
}}{\XT{Dete 11.18-20}}}.


\par }{\SH Izirayɛli woolo pee daga \newline  mbe fɛgɛ Yɛnŋɛlɛ li na
\par }
{\PP \VS{10}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ lɛ ma wugu ye tɛlɛye Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe kan ma yo li yaa tara nda kan ye yeri, na liga ka sa ye leŋge wa ti ni, ye yaa sa cagbɔrɔ gbɔrɔ tiyɔnrɔ ta wa, nda ye siri kan\XREF{†}{{\XO 6:10 }{\XO{6.10:
}}{\XT{Zhenɛ 12.7; 26.3; 28.13}}}.

\VS{11}Li yaa yinrɛ kan ye yeri nda ti yɛn ma yin yarijɛndɛ cɛnlɛ pyew ti ni, mbe sigi ta yoro ma yèri le wa mari yin; mbe ye kan tɔnmɔ titɛrɛ ni, mbe sigi ta yoro ma yèri tugu; naa
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ naa oliviye tire kɛɛrɛ ni, mbe sigi ta yoro ma yèri sanri. Ye yaa kaa kaa mbaa tinni jɛŋgɛ.

\VS{12}Ko sanga wo ni, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga ka fɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, lo na làa ye yirige wa Ezhipiti tara, to nda yàa pye wa kulowo pi ni we.

\VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, ye daga mbaa fyɛ li yɛgɛ, lo ye daga mbaa gbogo konaa mbaa wungu li mɛgɛ ki na\XREF{†}{{\XO 6:13 }{\XO{6.13:
}}{\XT{Mati 4.10; Luki 4.8}}}.

\VS{14}Yaga ka taga yarisunndo ta yɛgɛ na, cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma ye maga ke yarisunndo re;

\VS{15}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, lo na li yɛn laga ye sɔgɔwɔ, laa li yenjɔ wi yaga. Li mbe ya mbe nawa ŋgban ye ni, mbe ye gbo pew mbe ye wɔ laga tara ti na.

\VS{16}Yaga ka Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li wa mbe wele paa yɛgɛ ŋga na yàa ki pye wa Masa laga ki ni\XREF{†}{{\XO 6:16 }{\XO{6.16:
}}{\XT{Ɛki 17.1-7; Mati 4.7; Luki 4.12}}}.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, ŋgasegele naa kondɛgɛŋgɛlɛ konaa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele lì kan ye yeri, ye ke yigi jɛŋgɛ yaa tanri ke na.

\VS{18}Yaa kasinŋge naa kajɛŋgɛ piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, jaŋgo ye pye fɛrɛwɛ na, ye ya ye tara jɛndɛ ti shɔ yeri ta, to nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yɔn fɔlɔ lɛ ma wugu mbe kan ye tɛlɛye pe yeri.

\VS{19}Ye ye juguye pe purɔ paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we.


\par }{\PP \VS{20}«Puŋgo na, na ye pinambiile paga ka ye yewe mbe yo fɔ: ‹Yiŋgi na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lìgi kondɛgɛŋgɛlɛ, naa ki ŋgasegele konaa ki kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele ke kan ye yeri?›

\VS{21}Ye yaa pe yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Wàa pye
Farawɔn wi kulolo wa Ezhipiti tara. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si we yirige ma we wɔ wa li fanŋga gbɔgɔ ki ni.

\VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kacɛn kagbɔgɔlɔ, naa kafɔnŋgɔlɔ tugbɔŋgɔlɔ tipegele pye Ezhipiti tara woolo pe na, naa Farawɔn wo naa wi go woolo pe ni fuun pe na we yɛgɛ na.

\VS{23}Ɛɛn fɔ woro wo na, làa we yirige wa ti ni ma pan we ni lagamɛ, mbege tara nda ti kan we yeri, to nda làa ki yɔn fɔlɔ lɛ ma wugu mbe kan we tɛlɛye pe yeri we.›

\VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ le, lìgi yo we kan ma yo waa tanri ki ŋgasegele ke ni fuun ke na, waa fyɛ li yɛgɛ, jaŋgo we pye fɛrɛwɛ na sanga pyew, konaa li we yaga yinwege na paa yɛgɛ ŋga na lìgi pye we kan fɔ ma pan ma gbɔn nala we.

\VS{25}Na waga ki kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yigi jɛŋgɛ mbaa tanri ke ni fuun ke na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ko ki yaa ki naga mbe yo we yɛn ma sin.




\par }\Chap{7}{\SH Yɛnŋɛlɛ lì Izirayɛli woolo \newline  pe wɔ li yɛɛ kan
\par }
{\R (Ɛki 34.11-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ye yɛgɛ sin sa ye ye ni wa tara nda ye yaa shɔ mbe ta ti ni. Li yaa cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ purɔ mbe ke yirige wa ye yɛgɛ. Koro wɛlɛ Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Girigasi cɛnlɛ woolo, naa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Kana tara fɛnnɛ, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe ni. Ki cɛngɛlɛ kɔlɔshyɛn kè lɛgɛ ye na konaa ma pye fanŋga ni ma wɛ ye na\XREF{†}{{\XO 7:1 }{\XO{7.1:
}}{\XT{Kapye 13.19}}}.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka pe le ye kɛɛ, ye yaa ka ya pe ni. Kona ye pe tɔngɔ ye pe kɔ pew. Yaga ka
yɔn finliwɛ le pe ni, yaga si ka pe yinriwɛ ta.

\VS{3}Yaga kaa pɔrɔgɔ piin pe ni. Yaga kaa ye sumborombiile pe kaan pe pinambiile pe yeri paa pe pori. Yaga si kaa pe sumborombiile pe yɛnri ye pinambiile pe kan paa pe pori;

\VS{4}katugu pe yaa ka ye piile pe puŋgo mbe pe laga na na, mbe ti pe saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo. Kiga pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa nawa ŋgban ye ni, mbe ye tɔngɔ fyaw.

\VS{5}Ŋga ye daga mbe pye pe na ki ŋga: Ye yaa pe
saara wɔsara ti jaanri, mbe sinndɛɛrɛ nda pè yerege yerege na sunnu ti na ti gbɔn mberi yaari, mbe tiyagala ŋgele pè kankan na sunnu ke na ke kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ, mbe pe yaara yanlɛrɛ nda pè tɛ yarisunndo ti sogo\FTNT{†}{{\FR 7:5 }{\FR{7.5:
}}{\FT{Sinndɛɛrɛ nda pàa yerege yerege to la pye wa yarisunŋgo Baali ko yɔnlɔ, tiyagala ŋgele pàa kankan koro la pye wa yarisunŋgo Ashera ko yɔnlɔ. Pàa pye na Baali wo jate naŋa na Ashera wo jate wi jɔ;
}}{\XT{Dete 12.3}}{\FT{.}}}.

\VS{6}Katugu ye yɛn cɛnlɛ na li yɛn
kpoyi Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan. Lì ye wɔ cɛngɛlɛ ŋgele laga tara na ke sɔgɔwɔ, jaŋgo ye pye li woolo mbele pe kala li yɛn ma gbɔgɔ li yeri\XREF{†}{{\XO 7:6 }{\XO{7.6:
}}{\XT{Ɛki 19.5; Dete 4.20; 26.18; Tite 2.14; 1 Pyɛ 2.9}}}.


\par }{\SH Yɔn finliwɛ mba Yɛnŋɛlɛ lì le \newline  Izirayɛli woolo pe ni \newline  pi yɛn wa pi yɔnlɔ
\par }
{\R (Dete 28.1-14)

\par }{\PP \VS{7}«Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì mara ye na, ma ye wɔ, ko sigi naga mbe yo ye yɛn ma lɛgɛ cɛngɛlɛ sanŋgala ke na. Ki yɛn kaselege fɔ yoro ye yɛn ma kologo ma wɛ cɛngɛlɛ sanŋgala ke na.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, ye yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla ko kala ki ti; konaa làa
yɔn fɔlɔ na kɔn ye tɛlɛye pe yeri ma wugu mbe kala na pye, li yɛn na jaa mbeli pye mbeli yɔn fili. Ko kì ti làa li yawa pi tɛgɛ ma ye shɔ
Farawɔn wi kɛɛ, Ezhipiti tara wunlunaŋa we, mɛɛ ye wɔ wa kulowo pi ni.


\par }{\PP \VS{9}«Ye daga mbege jɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba li yɛn Yɛnŋɛlɛ jɛnnɛ le. Li yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ. Li yɛn ma mbele ndanla, a paa tanri li ŋgasegele ke na, li ma koro yɔn finliwɛ na pe setirige piile yirisaga lɛgɛrɛ woolo ni, na pe yinriwɛ taa.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, mbele pèli panra, li ma sin teere mbe jɔlɔgɔ wa pe na, mbe pe tɔngɔ. Mbele pèli panra, li maga fɔgɔ ki tɔn pe na, laa mɔ\XREF{†}{{\XO 7:10 }{\XO{7.9-10:
}}{\XT{Ɛki 20.5-6; 34.6-7; Nɔmbu 14.18; Dete 5.9-10}}}.

\VS{11}Ki kala na, ŋgasegele, naa kondɛgɛŋgɛlɛ konaa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mila yuun ye kan nala, ye ke yigi yaa tanri ke na.


\par }{\PP \VS{12}«Na yaga ki ŋgasegele ke logo, mbe ke lɛ mbaa tanri ke na, pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa wugu ye tɛlɛye pe kan ma yɔn finliwɛ mba le pe ni, li yaa koro ki yɔn finliwɛ pi na ye ni konaa mbaa ye yinriwɛ taa.

\VS{13}Ye yaa li ndanla, li yaa duwaw ye na, mbe ye pye ye se ye lɛgɛ; mbe duwaw ye piile pe na. Li yaa duwaw ye kɛɛrɛ yaara ti ni fuun ti na, to ti yɛn ye
bile naa ye duvɛn fɔnŋɔ konaa ye sinmɛ pi ni; mbe ti ye nɛrɛ, naa ye simbaala konaa sikaala ŋgbeleye yi lɛgɛ, wa tara nda làa yɔn fɔlɔ kɔn ye tɛlɛye pe yeri ma wugu mberi kan ye yeri ti ni.

\VS{14}Ye yaa duwaw ta mbe wɛ cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke na. Naŋa ŋa wi se ya pyɔ se nakoma jambasee se ka pye wa ye sɔgɔwɔ. Yaayogo mbasege se ka pye wa ye yaayoro ŋgbeleye yi ni.

\VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ye shɔ yama pi ni fuun pi na. Li se ka ki tifɛlɛgɛ yambewe mba pìla Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ta pa wa ye na, paa yɛgɛ ŋga na ye yɛn maga jɛn we. Mbele pèli panra li yaa pi wa poro na.


\par }{\PP \VS{16}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa cɛngɛlɛ ŋgele fuun le ye kɛɛ, ye ke tɔngɔ pew, yaga ka ke yinriwɛ ta. Yaga kaa ke yarisunndo ti gbogo, jaŋgo tiga ka pye paa pɛnɛ yɛn mbe ye yigi\XREF{†}{{\XO 7:16 }{\XO{7.12-16:
}}{\XT{Dete 11.13-17}}}.

\VS{17}Kana ye yaa laga jate mbaa yuun fɔ: ‹Ki cɛngɛlɛ ŋgele ke woolo pe lɛgɛ ma wɛ we na, we mbe ya mbe pe purɔ mɛlɛ?›

\VS{18}Yaga ka fyɛ ke yɛgɛ, ɛɛn fɔ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa pye Farawɔn wo naa Ezhipiti tara ti ni fuun ti na, ye ye yɛɛ nawa to ki na.

\VS{19}Wamawelewe kaŋgbanra nda làa wa pe na a pè yan, naa kagbɔgɔlɔ konaa kafɔnŋgɔlɔ ŋgele ni, naa fanŋga gbɔgɔ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa tɛgɛ ma ye yirige wa Ezhipiti tara ti ni, ye ye yɛɛ nawa to ti na. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ki nuŋgba ki pye cɛngɛlɛ ŋgele ye yɛn na fyɛ ke yɛgɛ ke na ma fun.

\VS{20}Mbe taga ko na, li yaa ndagasere tugbɔɔrɔ\FTNT{†}{{\FR 7:20 }{\FR{7.20:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ndagasere tugbɔɔrɔ,}} ki mbe ya logo fun fɔ yambewe lawi paa mba Yɛnŋɛlɛ làa wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na pi yɛn. Pele naga jate fun fɔ Yɛnŋɛlɛ li mɛrɛgɛ wo wi mbaa fyɛrɛ gbɔrɔ wa leele pe na; Ɛki 23.28; Zhozu 24.12.}}} yirige mbe wa pe na, mbele pe yaa ka koro mbe fe sa lara mbe shɔ, ti yaa ka pe gbo.

\VS{21}Ye sunndo wiga ka kɔn ye na pe kala na, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn laga ye sɔgɔwɔ; li yɛn Yɛnŋɛlɛ na lì gbɔgɔ ma pye fyɛrɛ ni.

\VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa la ki cɛngɛlɛ ke puro la ke woo wa ye yɛgɛ jɛɛnnjɛnri. Ye se ka ya mbe ke tɔngɔ yɔnlɔ nuŋgba, na ko ka pye ma, pa yanyaara ti yaa yiri mbe lɛgɛ mbe wɛ ye na.

\VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ki cɛngɛlɛ ke le ye kɛɛ, mbe ke gbɔn mbe ke jaraga wa ye yɛgɛ, mbe ke tɔngɔ pew mbe ke kɔ.

\VS{24}Li yaa ke wunlumbolo pe le ye kɛɛ, ye pe mɛrɛ ti kɔ yeri wɔ laga tara ti na. Lere kpɛ se ka ya yere mbe ye sige, ye yaa pe ni fuun pe tɔngɔ.

\VS{25}Pe yarisunndo nda pè tɛtɛ yeri sogo. Tɛ nakoma warifuwe ŋa wi yɛn ti na mari fo, ye yɛgɛ ka ka yiri wi na mbe wa lɛ. Wi mbe ya pye paa pɛnɛ yɛn mbe ye yigi, katugu wi yɛn
fyɔngɔ yaraga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.

\VS{26}Yaga ka yaritijaanga ka kpɛ lɛ mbe ye ki ni wa ye yinrɛ ti ni, jaŋgo yaga ka pye fyɔngɔ ni mbe yala ki ni, pe ye pinlɛ pe ye tɔngɔ. Ye yaa laga jate fyɔngɔ yaraga konaa yaritijaanga, katugu ki yɛn yaraga ŋga kì daga mbe tɔngɔ pew.




\par }\Chap{8}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo \newline  pe koro wa gbinri wi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Ŋgasegele ŋgele fuun mila yuun ye kan nala, ye ke lɛ yaa tanri ke na, jaŋgo ye koro yinwege na, ye se ye lɛgɛ, konaa tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wugu mberi kan ye tɛlɛye pe yeri, ye ye wa ti ni yeri shɔ yeri ta.


\par }{\PP \VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn yɛgɛ sin, a mà toro konɔ na ni wa
gbinri wi ni yɛlɛ nafa shyɛn ni, maa nawa tuun li ni fuun li na. Làa ko pye, mbe ti ma fyɔnwɔ pi jɛn konaa mbɔɔn wa mbe wele; jaŋgo mbege jɛn na kaa pye ma mbe yɛnlɛ mbaa tanri li ŋgasegele ke na nakoma ma se yɛnlɛ mbaa tanri ke na.

\VS{3}Làa fyɔnwɔ wa ma na, ma ti a fuŋgo kɔ̀ɔn gbɔn. Kona, a lì si yaakara nda pe yinri
manɛ ti kan ma yeri, to nda ma sila ti jɛn we; ma tɛlɛye fun pe sila ti jɛn. Làa ko pye ma, mbege naga ma na fɔ yaakara to cɛ ma ti ma sɛnwee wi baro. Ɛɛn fɔ, sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li maa yuun to ti mbe ya mboo baro\XREF{†}{{\XO 8:3 }{\XO{8.3:
}}{\XT{Mati 4.4; Luki 4.4}}}.

\VS{4}Ki yɛgɛlɛ nafa shyɛn ke ni, ma yaripɔrɔ ti sila lɛ mbe kɔɔnlɔ ma yɔlɔgɔ, ma tɔɔrɔ ti sila si tinndi ma na.

\VS{5}Ma daga mbege jɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛn nɔɔ koro paa yɛgɛ ŋga na tofɔ maa wi pinambyɔ koro we.


\par }{\PP \VS{6}«Ki kala na, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ke yigi jɛŋgɛ maa tanri li kondɛgɛŋgɛlɛ ke na, maa fyɛ li yɛgɛ.

\VS{7}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa ti ye ye tara tiyɔnrɔ ta ni. Laforo naa puluyo lɛgɛrɛ yɛn wa ti ni, konaa tara ti nɔgɔna tɔnmɔ ni, mba pi maa janri na yinrigi na fuun wa gbunlundɛrɛ to naa yanwira ti na.

\VS{8}Yarilire
bile naa
ɔrizhi to tara ri, naa
ɛrɛzɛn tiire ni, naa
figiye tire ni, naa girenadi tire ni, naa oliviye tire nda ti maa sinmɛ kaan konaa sɛnrɛgɛ tara ri.

\VS{9}Ma yaa kaa yaakara lɛgɛrɛ taa wa ki tara ti ni; yaraga ka kpɛ se kɔɔn la wa. Wa ki tara ti ni, tugurɔn yaa la taa wa waara ti ni; Ma yaa la tuguyɛnrɛ woo wa yanwira ti ni.

\VS{10}Na maga ki yarijɛndɛ ti ta mbaa nii mbaa tinni sanga ŋa ni, maa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li sɔnni, tara jɛndɛ nda li yaa kan ma yeri ti kala na.


\par }{\PP \VS{11}«Mɔɔ yɛɛ yingiwɛ jɛn maga ka fɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li na. Li ŋgasegele naa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ konaa li kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mila yuun ma kan nala, maga ka je ke yingiwɛ pi na.

\VS{12}Na maga li mbe tin, mbe yinrɛ tiyɔnrɔ kankan mbe cɛn wa ti ni sanga ŋa ni,

\VS{13}na ma nɛrɛ naa ma simbaala konaa ma sikaala paga ka se mbe lɛgɛ, ma penjara naa ma tɛ wi ni tiga ka lɛgɛ, na ma kɛɛ yaara ti ni fuun tiga ka lɛgɛ sanga ŋa ni,

\VS{14}mɔɔ yɛɛ yingiwɛ jɛn, maga kaa ma yɛɛ gbogo mbe fɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li na. Lo na lɔ̀ɔn yirige wa Ezhipiti tara ti ni, to nda màa pye wa ti ni kulo we.

\VS{15}Lo làa ma yɛgɛ sin ma toro ma ni wa ki gbinri gbɔlɔ ŋa wi yɛn fyɛrɛ ni wi ni; wo ŋa wi yɛn ma yin wɔɔrɔ nda ti yɛn shɔnrɔ ni to naa naala ni, konaa lawara ni, ma pye tɔnmɔ fu. Làa ti a tɔnmɔ janri ma yiri ma kan wa walaga ŋga kì sheli ma wɛ ti ni fuun na ki ni.

\VS{16}Wa ki gbinri nuŋgba wi ni, làa pye na manɛ wi kaan ye yeri yaakara; ma tɛlɛye pe sila wi jɛn. Làa ko ki ni fuun ko pye ma, ma ta ma fyɔnwɔ pi jɛn konaa mbɔɔn wa mbe wele, ko puŋgo na mbe si kajɛŋgɛ pye ma kan.

\VS{17}Ki kala na, mɔɔ yɛɛ yingiwɛ jɛn, maga ka yo fɔ ki yarijɛndɛ nda ti ni fuun mari ta ma yɛɛra fanŋga naa ma yawa po ni\XREF{†}{{\XO 8:17 }{\XO{8.11-17:
}}{\XT{Oze 13.5-6}}}.

\VS{18}Maa nawa tuun ki na fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo lì fanŋga kan ma yeri, a mà yarijɛndɛ ta. Li yɛn naga piin ma nala, jaŋgo làa wugu ma
yɔn finliwɛ mba le ma tɛlɛye pe ni, ligi wogo ki pye ligi yɔn fili ma kan.


\par }{\PP \VS{19}«Na maga fɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li na, mbaa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, mbaa tunŋgo piin ti kan konaa mbaa fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ, mi yaa ki yo mbege filige ma kan nala, fɔ ma yaa kɔ mbe wɔ wa pew.

\VS{20}Pa ma yaa kɔ mbe wɔ wa paa cɛngɛlɛ ŋgele Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa tɔngɔ wa ye yɛgɛ ke yɛn, katugu yee logo li yeri.




\par }\Chap{9}{\SH Izirayɛli woolo pe yɛn leele \newline  mbele pe ma yiri ma je
\par }
{\SHB Ŋga kì ti Yɛnŋɛlɛ \newline  lì si Kana tara woolo pe purɔ
\par }
{\R (Ɛki 31.18–32.35)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Izirayɛli woolo, yaa nuru! Ye mbele ye yaa Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe yiri nala. Cɛngɛlɛ ŋgele kè tugbɔlɔ ma pye fanŋga ni ma wɛ ye na, ye yaa ke tara ti shɔ mberi ta; ke yɛn ma cɛn cagbɔrɔ gbɔrɔ ni nda pè malaga sigemboro kan mari maga, a tì yagara ma kari wa naayeri.

\VS{2}Pe yɛn leele mbele pe yɛn fanŋga ni ma tɔnlɔndɔnlɔ, Anaki setirige piile wɛlɛ. Yè pe jɛn, yè si pe sɛnrɛ logo ma yo pe maa yuun fɔ: ‹Ambɔ wi mbe ya yere mbe Anaki setirige piile pe sige?›

\VS{3}Ɛɛn fɔ, ye daga mbege jɛn fun nala fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa keli ye yɛgɛ mbaa kee paa kasɔn yɛn, ŋga ki yɛn na sori na kee. Li yaa ki leele pe tɔngɔ, mbe ti pe go sogo ye kan. Ye pe tara ti shɔ yeri ta, ye pe tɔngɔ fyɛlɛgɛ na paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki
yɔn fɔlɔ kɔn ye yeri we.


\par }{\PP \VS{4}«Na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ liga ka pe purɔ mbe pe yirige wa ye yɛgɛ, yaga kaa ki yuun wa ye yɛɛ nawa mbe yo fɔ ye yɛn ma sin ko kala na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì ti a yè pan mbege tara nda ti shɔ mberi ta. Ayoo! Ɛɛn fɔ, ki cɛngɛlɛ ke kapere to kala na li yaa ke purɔ mbe ke yirige wa ye yɛgɛ.

\VS{5}Kii cɛn ndɛɛ ye yɛn ma sin nakoma ye nawa pi yɛn ma filige ye na ko kala na ye yaa ye wa pe tara ti ni, mberi shɔ mberi ta. Ɛɛn fɔ, kaselege ko na, ki cɛngɛlɛ ke tipewe po kala na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ke purɔ mbe ke yirige wa ye yɛgɛ; mbe taga wa ko na, yɔn fɔlɔ na làa kɔn ma wugu ye tɛlɛye Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe kan, mbe ta mbeli yɔn fili.

\VS{6}Ye daga mbege jɛn fɔ kii cɛn ndɛɛ ye yɛn ma sin ko kala na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga tara jɛndɛ nda ti kaan ye yeri. Ɛɛn fɔ, ye yɛn leele mbele pe ma yiri ma je.


\par }{\SHB Napige yanlɛɛ \newline  ŋa Izirayɛli woolo pàa gbegele \newline  ma kapege pye
\par }
{\PP \VS{7}«Yàa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li nawa pi ŋgban yɛgɛ ŋga na, ma ye ta wa gbinri wi ni, yaa nawa tuun ki na, yaga ka fɛgɛ ki na. Maga lɛ yè yiri wa Ezhipiti tara pilige ŋga ni fɔ ma pan ma gbɔn laga ki laga ŋga ki ni, ye yɛn leele mbele pè yiri ma je Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\PP \VS{8}«Yàa Yawe Yɛnŋɛlɛ li nawa pi ŋgban ma gbɔn yɛgɛ ŋga na wa Horɛbu yanwiga ki na, ye ye yɛɛ nawa to ki na. Làa yiri ye kɔrɔgɔ fɔ na jaa mbe ye tɔngɔ.

\VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn finliwɛ mba le ye ni, pi sɛnrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn nda na, naa mìla lugu wa yanwiga ki na sari shɔ, mìla koro wa fɔ ma saa gbɔn piliye nafa shyɛn, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ; mi sila ka, mi sila si wɔ\XREF{†}{{\XO 9:9 }{\XO{9.9:
}}{\XT{Ɛki 24.18}}}.

\VS{10}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn ti kan na yeri; Yɛnŋɛlɛ lo jate làa yɔnlɔgɔ ti na. Sɛnrɛ nda fuun làa yo ye kan wa yanwiga ki na, wa kasɔn ki nandogomɔ, pilige ŋga ni yàa ye yɛɛ gbogolo, ti ni fuun tìla pye ma yɔnlɔgɔ wa ti na.


\par }{\PP \VS{11}«Piliye nafa shyɛn, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ, yo toroŋgɔlɔ, yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara nda na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì siri kan na yeri.

\VS{12}A lì silan pye fɔ: ‹Yiri laga yanwiga ki na ma tigi fyaw; katugu ma leele mbele mà yirige wa Ezhipiti tara, pè kapege tijaanga pye. Konɔ na mìla li sɛnrɛ yo pe kan ma yo paa tanri li na, pè fyɛɛlɛ mali yaga. Pè tɛ yan ma yarisunŋgo gbegele pe yɛɛ kan.›

\VS{13}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi sɛnrɛ nda ti yo mari taga wa fɔ: ‹Mìgi wele maga yan fɔ ki leele mbele pe yɛn leele mbele pe ma yiri ma je poro pele.

\VS{14}Ki yaga, mi yaa pe tɔngɔ mbe pe mɛgɛ ki kɔ mbege wɔ laga tara ti na. Ɛɛn fɔ, mboro wo na, mi yaa ma pye cɛnlɛ la to, na li yaa pye fanŋga ni mbe lɛgɛ mbe wɛ pe na.›

\VS{15}Kona, a mì si yiri wa yanwiga ki na ma tigi; kìla pye kasɔn ni bere lagapyew. Yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yɛn ma yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn nda na, tìla pye na kɛyɛn shyɛn yi ni mìri yigi.

\VS{16}A mì sigi wele maga yan fɔ yè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na. Yàa tɛ yan ma napige yanlɛɛ gbegele maga pye yarisunŋgo ye yɛɛ kan. Yawe Yɛnŋɛlɛ làa konɔ na naga ye na, yàa fyɛɛlɛ mali yaga.

\VS{17}Kì pye ma, sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn nda tìla pye na kɛɛ mìri yigi, a mì siri wa tara mari yaari le ye yɛgɛ sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 9:17 }{\XO{9.17:
}}{\XT{Ɛki 32.19}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Ko puŋgo na, a mì si to tara Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mali yɛnri paa koŋgbanŋga wogo ki yɛn, ma pye piliye nafa shyɛn, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ; mi sila ka, mi sila si wɔ. Mìla ko pye ye kapege ŋga fuun yàa pye ko kala na; katugu yàa tipege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na mali nawa pi ŋgban.

\VS{19}Mìla fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi yɛgɛ, li naŋgbanwa ndorowo pi yɛgɛ, po mba làa yiri pi ni ye kɔrɔgɔ fɔ na jaa mbe ye tɔngɔ we. Ɛɛn fɔ, ki yɔnlɔ li na, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa na yɛnrɛwɛ pi logo naa\XREF{†}{{\XO 9:19 }{\XO{9.19:
}}{\XT{Ebu 12.21}}}.

\VS{20}Làa nawa ŋgban jɛŋgɛ fun Arɔn wi ni, fɔ naga lagajaa mboo gbo; ɛɛn fɔ, mìla yɛnri wi kan fun ki pilige ki ni.

\VS{21}Napige yanlɛɛ ŋa yaa gbegele a kì pye kapege, mìla ki lɛ maga le kasɔn maga sogo, maga kaari kaari, maga purugu fɔ a kì kanŋga muwɛ paa cɔnrɔ yɛn. Lafogo ŋga kì yiri wa yanwiga ki na ma tigi, a mì si saa ki muwɛ pi wo wa ki ni\FTNT{†}{{\FR 9:21 }{\FR{9.21:
}}{\XT{Ɛki 32.20}}{\FT{wi yɛn naga nari ma yo Moyisi wìla ki tɔnmɔ pi kan kapege pyefɛnnɛ pe yeri a pòo wɔ.}}}.


\par }{\SHB Leele pàa kapere ta yɛgɛ pye naa
\par }
{\PP \VS{22}«Yàa Yawe Yɛnŋɛlɛ li nawa pi ŋgban, ma ye ta wa Tabeera, naa Masa konaa Kiburɔti Ataava lara ti ni\FTNT{†}{{\FR 9:22 }{\FR{9.22:
}}{\FT{Tabeera laga kala yeli wele wa
}}{\XT{Nɔmbu 11.1-3}}{\FT{laga ki ni; Masa laga kala yeli wele wa
}}{\XT{Ɛki 17.1-7}}{\FT{laga ki ni; ye Kiburɔti Ataava kala li wele wa
}}{\XT{Nɔmbu 11.31-34}}{\FT{laga ki ni.}}}.

\VS{23}Sanga ŋa ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye na jaa mbe ye yirige wa Kadɛshi Barineya laga ki ni, làa ye pye fɔ: ‹Ye yiri yaa kee, ye sa tara nda mì kan ye yeri ti shɔ yeri ta.› Ɛɛn fɔ, yàa yiri ma je Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti na; ye sila taga li na, ye sila si logo li yeri\XREF{†}{{\XO 9:23 }{\XO{9.23:
}}{\XT{Nɔmbu 13.25–14.38; Dete 1.21-26; Ebu 3.16}}}.

\VS{24}Maga lɛ mì yoro jɛn, ye yɛn leele mbele pe ma yiri ma je Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\PP \VS{25}«Ko ki ti mìla to Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mali yɛnri, ma koro wa tosaga fɔ ma saa gbɔn pilige nafa shyɛn, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ, naa làa yo li yaa ye tɔngɔ we.

\VS{26}Mìla pye nali yɛnri na yuun fɔ: ‹We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, maga ka ma woolo pe tɔngɔ, poro mbele pe yɛn ma woolo, a mà pe go shɔ ma gbɔgɔwɔ pi fanŋga na, konaa ma pe yirige wa Ezhipiti tara yawa gbɔɔ ni.

\VS{27}Maga ka wele ki leele mbele pe nuŋgboŋgbanla, naa pe tipewe konaa pe kapere ti na; ɛɛn fɔ, jatere pye ma tunmbyeele jɛmbɛlɛ Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe na.

\VS{28}Na maga pe tɔngɔ, mà we yirige tara nda ni ti woolo pe mbe ya mbaa yuun fɔ: Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pe yirige wa Ezhipiti tara, ma saa pe gbo wa gbinri wi ni, katugu li saa ya mbe kari pe ni wa tara nda làa ti sɛnrɛ yo pe kan ti ni, nakoma pe kala lùu mbɛn.

\VS{29}Ma sigi ta, pe yɛn ma woolo, a mà pe ta ma woolo. Mà pe yirige wa Ezhipiti tara fanŋga naa yawa gbɔɔ ni.› »




\par }\Chap{10}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo \newline  pe kapere ti kala yaga pe na
\par }
{\R (Ɛki 34.1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: «Sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn tɛ paa koŋgbannda ti yɛn, ma kɛsu wa gbegele fun tire ni; ko puŋgo na, mɛɛ lugu ma pan na kɔrɔgɔ laga yanwiga ki na.

\VS{2}Sinndɛɛrɛ papara papara koŋgbannda nda màa yaari, sɛnrɛ nda tìla pye ma yɔnlɔgɔ wa ti na, mi yaa ti yɔnlɔgɔ wa nda ti na, ma sari le wa kɛsu wi ni.»

\VS{3}Kì pye ma, a mì si kɛsu wa gbegele akasiya tige ni, ma sinndɛɛrɛ papara papara shyɛn tɛ paa koŋgbannda ti yɛn. Ko puŋgo na, a mì si lugu wa yanwiga ki na ti shyɛn ti ni na kɛɛ.

\VS{4}Pilige ŋga ni yàa gbogolo wa yanwiga ki nɔgɔ, ŋgasegele kɛ ŋgele Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo ye kan wa yanwiga ki na, wa kasɔn ki nandogomɔ, làa ke yɔnlɔgɔ wa ki sinndɛɛrɛ papara papara fɔnndɔ ti na paa yɛgɛ ŋga na làa ti yɔnlɔgɔ wa koŋgbannda ti na, mɛɛ ti kan na yeri.

\VS{5}Ko puŋgo na, a mì si yiri wa yanwiga ki na ma tigi, mɛɛ saa ti le wa kɛsu ŋa mìla gbegele wi ni. Tìla koro wa wi ni paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we.


\par }{\PP \VS{6}(Izirayɛli woolo pàa yiri wa Bene Yaakan kɔlɔye pe tanla ma kari wa Mosera laga ki ni. Pa Arɔn wìla ku wa a pòo le wa. A wi pinambyɔ Eleyazari wì si cɛn wa wi yɔnlɔ paa
saraga wɔfɛnnɛ to yɛn\XREF{†}{{\XO 10:6 }{\XO{10.6:
}}{\XT{Nɔmbu 20.28; 33.38; Dete 1.19-46}}}.

\VS{7}A pè si yiri lema mɛɛ kari wa laga ŋga pàa pye na yinri Gudigoda. Pe yiriŋgɔlɔ lema, a pè si kari wa laga ŋga pàa pye na yinri Yɔtibata; ko ŋga laforo lɛgɛrɛ yɛn wa.

\VS{8}Ko wagati wowi Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Levi cɛnlɛ woolo pe wɔ ma yo paa li
yɔn finliwɛ kɛsu wi tungu, paa yeregi li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa tunŋgo piin li kan konaa mbaa duwaw piin leele pe kan li mɛgɛ ni; paa yɛgɛ ŋga na pège pye fɔ ma pan ma gbɔn nala we\XREF{†}{{\XO 10:8 }{\XO{10.8:
}}{\XT{Nɔmbu 3.5-8; 8.5-19}}}.

\VS{9}Ko kala kì ti Levi setirige piile pe sila tara ta kɔrɔgɔ paa cɛngɛlɛ sanŋgala ke yɛn. Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, li tunŋgo ko ki yɛn pe kɔrɔgɔ ye, paa yɛgɛ ŋga na làa ki
yɔn fɔlɔ kɔn we.)


\par }{\PP \VS{10}Mi wo na, mìla koro wa yanwiga ki na ma piliye nafa shyɛn pye wa, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ, paa koŋgbanŋga wogo ki yɛn. Ki wogo ki na naa, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa na yɛnrɛwɛ pi logo ma ye kala yaga, lii ye tɔngɔ\XREF{†}{{\XO 10:10 }{\XO{10.10:
}}{\XT{Ɛki 34.28}}}.

\VS{11}Làa na pye fɔ: «Yiri ma keli ki leele mbele pe yɛgɛ, maa pe yɛgɛ sinni, tara nda mìla wugu mbe kan pe tɛlɛye pe yeri, pe kari pe sari shɔ peri ta.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li daga mbe ye ndanla \newline  konaa yaa tanri li sɛnrɛ ti na
\par }
{\PP \VS{12}Koni Izirayɛli woolo, yiŋgi Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa ye yeri? Ki kɔ wowi ŋa, yaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, yaa tanri li koŋgolo ŋgele lì naga ye na ke na, li ye ndanla, yaa tunŋgo piin li kan ye kotogo ki ni fuun konaa ye nawa pi ni fuun ni.

\VS{13}Yaa tanri Yawe Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele naa li kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mila yuun ye kan nala ke na jaŋgo ye pye yɛyinŋge na.

\VS{14}Ye wele, naayeri wo naa wi gbemɛ pi ni fuun pi ni, naa tara to naa ti nawa yaara ti ni fuun, ti yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li woro.

\VS{15}Ma sigi ta, ye tɛlɛye poro cɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì mara pe na, a pèli ndanla. Ye tɛlɛye pe setirige piile poro lì wɔ cɛngɛlɛ ke ni fuun ke sɔgɔwɔ, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ yoro wɛlɛ lì wɔ paa yɛgɛ ŋga na yaa ki yaan nala we.

\VS{16}Yoro fun ye ye yɛɛ kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri ye kotogo ki ni fuun ni; yaga ka yiri mbe je li na.

\VS{17}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn yarisunndo ti ni fuun ti go na, ma pye tafɛnnɛ pe ni fuun pe tafɔ\FTNT{†}{{\FR 10:17 }{\FR{10.17:
}}{\FT{Mɛgɛ ŋga kì yo fɔ tafɛnnɛ pe ni fuun tafɔ ki yɛn fun wa
}}{\XT{1 Timo 6.15; Naga 17.14; 19.16}}{\FT{lara ti ni.}}}. Li yɛn Yɛnŋɛlɛ na lì gbɔgɔ, ma pye yafɔ, konaa ma pye fyɛrɛ ni. Laa lere wɔ lere ni\XREF{†}{{\XO 10:17 }{\XO{10.17:
}}{\XT{Kapye 10.34; Ɔrɔmu 2.11; Efɛ 6.9}}}; laa sili yɛɛ yaga peli fanla yarikanra ni.

\VS{18}Li maa pijiriwele poro naa naŋgunjaala pe tanga ki kaan pe yeri. Li maa yaakara naa yaripɔrɔ kaan nambanmbala pe yeri nali ndanlawa pi nari.

\VS{19}Yoro fun, nambanmbala mbele wa ye sɔgɔwɔ pe daga mbe ye ndanla, katugu yàa pye nambanmbala wa Ezhipiti tara.


\par }{\PP \VS{20}Yaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, yaa li gbogo, ye mara lo nuŋgba na; na yaga yo ye yaa wugu, ye wugu lo mɛgɛ ko na.

\VS{21}Lo ye daga mbaa sɔnni, lo li yɛn ye Yɛnŋɛlɛ le. Lo lì ki kagbɔgɔ naa ki fyɛrɛ kagala ke pye ye kan, a yè ke yan yɛnlɛ ni\XREF{†}{{\XO 10:21 }{\XO{10.21:
}}{\XT{Ɛki 7–12}}}.

\VS{22}Sanga ŋa ni ye tɛlɛye pàa kari wa Ezhipiti tara, pàa pye lere nafa taanri ma yiri kɛ\XREF{†}{{\XO 10:22 }{\XO{10.22:
}}{\XT{Zhenɛ 46.27; Ɛki 1.5; Kapye 7.14}}}. Koni, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì ye pye, a yè lɛgɛ\XREF{†}{{\XO 10:22 }{\XO{10.22:
}}{\XT{Zhenɛ 15.5; 22.17; Ebu 11.12}}} paa naayeri wɔnŋgɔlɔ ke yɛn.




\par }\Chap{11}{\SH Kagala ŋgele Yɛnŋɛlɛ làa pye \newline  Izirayɛli woolo pe kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li daga mbe ye ndanla. Yaa tanri li ŋgasegele, naa li sɛnyoro, naa li kondɛgɛŋgɛlɛ konaa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke na sanga pyew.

\VS{2}Mi woro na para ye piile poro wogo na, poro mbele Yawe Yɛnŋɛlɛ lì kagala ŋgele pye, pee la jɛn, pee si la kpɛ yan. Ɛɛn fɔ, yoro mbele ye yɛn na nala wo ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ke naga yoro na. Ko kɔrɔ wo yɛn lìli gbɔgɔwɔ, naa li yawa gbɔɔ pi naga ye na;

\VS{3}naa li kacɛn kagbɔgɔlɔ konaa kagala ŋgele lì pye wa Ezhipiti tara
Farawɔn wi na, Ezhipiti tara wunlunaŋa we, konaa wi tara ti ni fuun ti na.

\VS{4}Yège yan fun paa yɛgɛ ŋga na làa Ezhipiti tara maliŋgbɔɔnlɔ pe pye, naa pe shɔnye konaa pe malaga gbɔnwotoroye pe ni. Sanga ŋa ni pàa pye na ye puro, làa Kɔgɔje yɛɛn wi tɔnmɔ pi sɔngɔrɔ maa wa pe na, ma pe tɔngɔ ma pe kɔ pew\XREF{†}{{\XO 11:4 }{\XO{11.4:
}}{\XT{Ɛki 14}}}.

\VS{5}Ŋga fuun làa pye ye kan wa
gbinri wi ni fɔ ma pan ma gbɔn na ki laga ŋga ki ni, yège jɛn.

\VS{6}Làa Urubɛn cɛnlɛ woolo naŋa Eliyabu wi pinambiile Datan naa Abiramu pe pye yɛgɛ ŋga na, yège jɛn fun. Tara tìla jɛnw wa pe tɔɔrɔ ti nɔgɔ ma pe tɔn pew, poro naa pe go woolo, naa pe
paara yinrɛ ti ni, konaa pe pinlɛyɛɛnlɛ pe ni fuun pe ni\XREF{†}{{\XO 11:6 }{\XO{11.6:
}}{\XT{Nɔmbu 16.31-32}}}.

\VS{7}Kagbɔgɔlɔ ŋgele fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pye, yè ke yan yɛnlɛ ni gbɔgɔyi.


\par }{\PP \VS{8}«Ki kala na, ŋgasegele ŋgele mi yɛn na yuun ye kan nala, yaa tanri ke na. Pa kona ye yaa fanŋga ta, mbe tara nda ye yɛn na jaa mbe ye wa ti ni ti shɔ mberi ta.

\VS{9}Pa ye yaa yinwetɔnlɔgɔ ta wa tara ti ni, to nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ kɔn, ma wugu ki na mberi kan ye tɛlɛye poro naa pe setirige piile pe yeri; nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ yɛn na fuun wa ki tara ti ni\XREF{†}{{\XO 11:9 }{\XO{11.9:
}}{\XT{Ɛki 3.8}}}.


\par }{\SH Tara nda Yɛnŋɛlɛ lì duwaw \newline  ti na
\par }
{\PP \VS{10}«Tara nda yaa kee sa ye wa ti ni mbe sari shɔ mberi ta, ti woro paa Ezhipiti tara nda yè yiri wa ti ni ti yɛn. Ma ye ta wa ti ni, kìla pye yaga ye yariluguro ti lugu mbe kɔ, ki ma daga yaa tanri yaa tɔnmɔ wuun ye kɛrɛ yaara ti na paa yɛgɛ ŋga na pe maa tɔnmɔ wuun naŋgɔ kɛrɛ yaara ti na we.

\VS{11}Ɛɛn fɔ, tara nda yaa kee sa ye wa ti ni, mberi shɔ mberi ta, yanwira naa gbunlundɛrɛ yɛn wa ti ni. Tisara ti maa paan wa ti ni.

\VS{12}Ki tara ti yɛn tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li maa jatere piin ti na konaa na wele ti na sanga wi ni fuun ni, mbege lɛ wa yɛlɛ li lɛsaga fɔ sa gbɔn wa li kɔsaga.


\par }{\PP \VS{13}«Ŋgasegele ŋgele mi yɛn na kaan ye yeri nala, na ye kaa tanri ke na jɛŋgɛ, mbe ti Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ye ndanla, mbaa li gbogo ye kotogo ki ni fuun ni, konaa ye nawa pi ni fuun ni,

\VS{14}pa kona, li yaa ti tisara tila paan wa ye tara mbaa yala ti wagati wi ni, tisara koŋgbannda to naa ti puŋgo woro ti ni fuun; jaŋgo ye yarilire ti yɔn, ye
bile naa ye duvɛn fɔnŋɔ konaa ye sinmɛ liwoo pi ni.

\VS{15}Li yaa ti yan ki yiri wa tara ti ni ye yaayoro ti kan. Yoro fun ye yaa la nii mbaa tinni jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{16}«Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga ka ti pe ye fanla pe ye puŋgo, ye kari ye saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, mbaa fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{17}Na ko ka pye, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa nawa ŋgban ye ni, mbe naayeri wi tɔn jaŋgo tisaga kiga ka pan naa. Kona tara ti se kaa yarilire kaan ye yeri. Kiga pye ma, ye yaa kɔ fyaw mbe wɔ laga ki tara jɛndɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri ti ni.

\VS{18}Ki kala na, sɛnrɛ nda mila yuun ye kan, yeri tɛgɛ wa ye kotogo na konaa wa ye nawa pi ni fuun pi ni. Yeri yɔnlɔgɔ yeri pɔpɔ wa ye kɛyɛn yi na paa kacɛn yɛn, konaa wa ye walɛrɛ ti na paa tɛgɛrɛ yɛn\XREF{†}{{\XO 11:18 }{\XO{11.18:
}}{\XT{Dete 6.6-9}}}.

\VS{19}Yaa ye piile pe nari ti ni, na yaga pye wa ye yeri wa ye yinrɛ ti ni we, nakoma na yaga pye tangala na wa konɔ, nakoma na yaga sinlɛ, nakoma na yaga yiri, yaa para pe ni ti sɛnrɛ na.

\VS{20}Yeri yɔnlɔgɔ wa ye yinrɛ ti yeyɔnrɔ kanŋgara na tire ti na konaa ye yeyɔnrɔ kɔɔrɔ ti na\XREF{†}{{\XO 11:20 }{\XO{11.20:
}}{\XT{Dete 6.9}}}.

\VS{21}Kona mbe naayeri wi ta wa tara ti go na sanga ŋa fuun ni, yoro naa ye piile pe ni ye yaa yinwetɔnlɔgɔ ta wa tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wugu mbe kan ye tɛlɛye pe yeri ti ni.


\par }{\PP \VS{22}«Ŋgasegele ŋgele fuun mila yuun ye kan, na yaga ke yigi jɛŋgɛ mbaa tanri ke na, mbe ti Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ye ndanla, na ye kaa tanri li koŋgolo ŋgele fuun lì naga ye na ke na, mbe koro mbe mara li na,

\VS{23}pa kona li yaa ki cɛngɛlɛ ke ni fuun ke purɔ mbe ke yirige wa ye yɛgɛ, koro ŋgele ke yɛn ma tugbɔlɔ, ma pye fanŋga ni ma wɛ ye na we, ye sigi tara ti shɔ yeri ta.

\VS{24}Yaga ye yɔngɔlɔ ke kan laga ŋga fuun na, ki yaa pye ye wogo. Ye tara ti yaa lɛ wa gbinri wi na sa gbɔn fɔ wa Liban tara ti na, mbe lɛ wa Efirati gbaan wi na sa gbɔn fɔ wa Mediterane kɔgɔje wi na\XREF{†}{{\XO 11:24 }{\XO{11.24:
}}{\XT{Zhozu 1.3-5}}}.

\VS{25}Lere se ka ya yere mbe ye sige malaga ni. Ye yaa tanga mbe toro tara ti laga ŋga fuun ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ti fyɛrɛ gbɔrɔ mbe ki laga woolo pe yigi ye yɛgɛ fyɛrɛ ti kala na, paa yɛgɛ ŋga na lìgi yo ye kan we\XREF{†}{{\XO 11:25 }{\XO{11.25:
}}{\XT{Ɛki 23.27; Dete 7.24}}}.


\par }{\PP \VS{26}«Ye wele, mi yɛn na duwaw naa daŋga ki teri ye yɛgɛ sɔgɔwɔ nala, ye ka wele ye wɔ.

\VS{27}Na ye kaa tanri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ŋgele mila yuun ye kan nala ke na, pa ye yaa duwaw ta.

\VS{28}Ɛɛn fɔ, na ye woro na tanri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ke na, na yaga puŋgo le konɔ na mila nari ye na nala li ni, mbe kari saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, nda ye sila jɛn faa, pa ye yaa daŋga ta.

\VS{29}Tara nda yaa kee sa shɔ mbe ta, na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ liga ka ye leŋge wa ti ni sanga ŋa ni, ye yaa kaa duwaw piin leele pe kan wa Garizimu yanwiga ki na, mbaa pe daŋgi wa Ebali yanwiga ki na.

\VS{30}Ki yanwira shyɛn ti yɛn wa Zhuridɛn gbaan wi puŋgo na, wa konɔ na wa yɔnlɔ tosaga yeri li kɛɛ sanŋga ki na, wa Kana tara fɛnnɛ pe tara, poro mbele pe yɛn ma cɛn wa
Araba tara ti ni we; wa Giligali ca ki yɛsinmɛ na, wa More laga tigbɔrɔ ti tanla\XREF{†}{{\XO 11:30 }{\XO{11.30:
}}{\XT{Zhenɛ 12.6}}}.


\par }{\PP \VS{31}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, sanni jɛnri, ye yaa Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe ye wa ti ni, sari shɔ mberi ta, mbe cɛn wa ti ni.

\VS{32}Kondɛgɛŋgɛlɛ naa ŋgasegele ŋgele fuun mì yo ye kan nala, ye bala yaa tanri ke na.




\par }{\MS YAWE YƐNŊƐLƐ LI LASIRI KOŊGOLO

\par }\Chap{12}{\MR 12–26

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔsaga \newline  ki yaa pye nuŋgba wa tara ti ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ le, li yɛn na tara nda kaan ye yeri ti pye ye woro, ŋgasegele naa kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele ye yaa yigi jɛŋgɛ mbaa tanri ke na, ye yinwege piliye yi ni fuun yi ni wa ti ni, koro wɛlɛ yɛɛn.


\par }{\PP \VS{2}«Cɛngɛlɛ ŋgele ye yaa ka ke tara ti shɔ mberi ta, ke maa ke yarisunndo ti gbogo lara nda na, wa yanwira nda ti yagara ti go na, naa wa tinndiye pe na, konaa wa tire nda fuun ti yɛn tipiire ti nɔgɔ, ye ti ni fuun ti jɔgɔ pew.

\VS{3}Ye yaa ka pe
saara wɔsara ti jaanri, mbe sinndɛɛrɛ nda pè yerege na sunnu ti na ti gbɔn mberi yaari, mbe tiyagala ŋgele pe maa sunnu ke na ke sogo; yaara yanlɛrɛ nda pè tɛ mari pye yarisunndo, yeri kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ. Ye pe mɛgɛ ki kɔ yege wɔ wa ki lara ti ni\XREF{†}{{\XO 12:3 }{\XO{12.3:
}}{\XT{Dete 7.5}}}.


\par }{\PP \VS{4}«Yaga kaa ki cɛngɛlɛ ke kapyere ti fɔrɔgi mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li gbogo.

\VS{5}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, li yaa ka laga ka wɔ wa ye cɛngɛlɛ ke ni fuun ke tara ti sɔgɔwɔ, mbe pye wa ki ni mbege pye li cɛnsaga; ko laga ko nuŋgba ye yaa kaa kee wa saa li gbogo.

\VS{6}Pa ye yaa kaa kee wa ye
saara sogoworo ti ni, naa ye
nayinmɛ saara ti ni, naa ye
yaga wi ni, naa yarikanra nda ye ma lagala ye yaritara ti na ti ni, naa saara nda ye ma wɔ mbe
yɔn fɔlɔ tɔn ti ni, naa ye nayinmɛ yarikanra ti ni, naa ye nɛrɛ, naa ye simbaala konaa ye sikaala pe pinambire koŋgbannda ti ni.

\VS{7}Yoro naa ye go woolo pe ni, pa ye yaa kaa ye
saraga yaakara ti kaa wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Lì duwaw ye na ye kɛɛ tunndo nda ni, ye yaa kaa yɔgɔri ti ni fuun ti wogo ki na, wa ki laga ki ni fun.


\par }{\PP \VS{8}«We yɛn naga piin lagamɛ yɛgɛ ŋga na nala, ŋga ka ŋa ndanla ko ki fɔ wi ma pye, ye se ka saa
we Fɔ wi gbogo ma,

\VS{9}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa tara nda kan ye yeri kɔrɔgɔ, ye fa ye wa ti ni gbɛn mbaa ye yinwege ki piin yɛyinŋge na.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri kɔrɔgɔ, ye yaa Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe sa cɛn wa ti ni. Li yaa ye shɔ ye juguye mbele fuun pe yɛn ma ye maga pe kɛɛ, mbe ti ye cɛn yɛyinŋge na pɔw wa tara ti ni.

\VS{11}Kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa laga ŋga wɔ mbe pye wa ki ni, ye yaa kaa paan wa yaara nda mi yɛn nari sɛnrɛ yuun ye kan ti ni. To ti yɛn ye saara sogoworo, naa ye nayinmɛ saara, naa ye yaga, naa yarikanra nda ye ma lagala ye yaritara ti na, konaa yarijɛndɛ nda fuun ye yaa wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe yɔn fɔlɔ tɔn.

\VS{12}Ye yaa kaa yɔgɔri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, yoro naa ye pinambiile, naa ye sumborombiile naa ye kulonambala, naa ye kulojaala konaa
Levi setirige piile mbele pe yaa ka pye mbe cɛn wa ye cara ti ni pe ni, katugu poro si laga ta, tara si kan pe yeri kɔrɔgɔ paa ye yɛn\XREF{†}{{\XO 12:12 }{\XO{12.12:
}}{\XT{Dete 10.8-9; Nɔmbu 18.20,23}}}.


\par }{\PP \VS{13}«Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga laga o laga ŋga yan, yaga kaa ye saara sogoworo ti woo wa ki na.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa wɔ wa ye cɛngɛlɛ la nuŋgba ni, yaa ye saara sogoworo ti woo wa ki laga ki ni, yaa tanri ŋgasegele ŋgele fuun mì yo ye kan ke na.


\par }{\PP \VS{15}«Konaa ki ni fuun, na ki ka ye ndanla sanga ŋa ni, ye mbe ya yaayoro ta gbo mberi ka wa ye cara ti ni fuun ti ni, mbe yala duwaw ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa tirige ye na wi ni. Lere ŋa ka pye
fyɔngɔ fu konaa lere ŋa ka pye fyɔngɔ ni, pe mbe ya mbege kara ta ka paa yɛgɛ ŋga na pe ma ya na lufaa naa wolowo kara ti kaa we\FTNT{†}{{\FR 12:15 }{\FR{12.15:
}}{\FT{Kìla pye pe ma ya ma yan kara ti ka, paa la tanri ŋgasegele na paa yaayoro nda pe ma wɔ saara ti wogo ki yɛn.}}}.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, ye se ka ti kasanwa pa ka, ye yaa pi wo tara paa tɔnmɔ yɛn\XREF{†}{{\XO 12:16 }{\XO{12.16:
}}{\XT{Zhenɛ 9.4; Levi 7.26-27}}}.


\par }{\PP \VS{17}«Ye kɛrɛ yarilire, naa ye duvɛn konaa ye sinmɛ pi ni, yee daga mbaa ti yaga wi nii wa ye cara ti ni, konaa ye nɛrɛ, naa ye simbaala naa ye sikaala pe pinambire koŋgbannda ti ni, naa saara nda ye ma wɔ ma yɔn fɔlɔ tɔn ti ni, naa ye nayinmɛ yarikanra ti ni konaa yarikanra nda ye ma lagala ye kɛɛ yaara ti na ti ni.

\VS{18}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa laga ŋga wɔ, pa ye yaa kaa ki yaara ti kaa wa ki laga ki na li yɛgɛ sɔgɔwɔ, yoro naa ye pinambiile, naa ye sumborombiile, naa ye kulonambala, naa ye kulojaala konaa Levi setirige piile mbele pe yaa ka pye mbe cɛn wa ye cara ti ni pe ni. Ye yaa kaa yɔgɔri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ ye kɛɛ yaara nda fuun yè ta ti kala na.

\VS{19}Yaga cɛn mbe mɔ yɛgɛ o yɛgɛ wa ye tara, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga ka fɛgɛ Levi setirige piile pe na.


\par }{\PP \VS{20}«Na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ liga ka ye tara ti gbɔgɔ sanga ŋa ni paa yɛgɛ ŋga na làa ki yɔn fɔlɔ kɔn ye yeri, na kara la ka ye yigi, ye mbe ya mbe nda fuun ti ye ndanla ta ka.

\VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ka laga ŋga wɔ mbe pye wa ye ni, na ki ka ka lali yoro mbele ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka nɛrɛ naa simbaala, konaa sikaala mbele kan ye yeri, ye mbe ya mbege yaayogo ka gbo mbege ka wa laga ŋga ye yaa ka pye mbe cɛn, paa yɛgɛ ŋga na ki ye ndanla, mbe yala sɛnrɛ nda mì yo ma ye kan ti ni.

\VS{22}Ye yaa ki kara ti ka paa yɛgɛ ŋga na ye maa lufaa naa wolowo kara ti kaa we; lere ŋa wi yɛn fyɔngɔ fu, konaa lere ŋa wi yɛn fyɔngɔ ni, pe mbe ya pinlɛ mbege kara ti ka.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn jɛŋgɛ, yaga ka ki kasanwa pa ka, katugu pa yinwege ki yɛn wa kasanwa pi ni. Ki kala na, yaga ka kara ta ka mbe pinlɛ ti yinwege ki ni\XREF{†}{{\XO 12:23 }{\XO{12.23:
}}{\XT{Levi 17.10-14}}}, (ko kɔrɔ wo yɛn ti kasanwa we).

\VS{24}Yaga ka kasanwa ka fyew, ɛɛn fɔ, yoo wo tara paa tɔnmɔ yɛn.

\VS{25}Ye se ka pa ka jaŋgo yoro naa ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni, ye pye fɛrɛwɛ na, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na ŋga jate sinŋge yè tanga ma yala ki ni.


\par }{\PP \VS{26}«Ɛɛn fɔ, ye yaayoro nda yè tɛgɛ ti yɛ Yɛnŋɛlɛ kan konaa nda ye ma wɔ mbe yɔn fɔlɔ tɔn, ye yaa kari ti ni wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì wɔ ki ni.

\VS{27}Ye saara sogoworo ti kara to naa ti kasanwa pi ni, ye yaa ti wɔ saraga wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔsaga ki na. Ye saara sannda to na, ye yaa ti kasanwa po wo wa li saraga wɔsaga ki na, ɛɛn fɔ ti kara to na, ye mbe ya mbe to ka.


\par }{\PP \VS{28}«Kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele fuun mi yɛn na yuun ye kan, ye ke lɛ yaa tanri ke na; pa kona ye yaa pye fɛrɛwɛ na sanga pyew, yoro naa ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na ŋga jate sinŋge yè tanga ma yala ki ni.


\par }{\SH Yaa ye yɛɛ kɔrɔsi \newline  yarisunndo ti ni
\par }
{\SHB Yaga kaa Kana tara fɛnnɛ pe fɔrɔgi
\par }
{\PP \VS{29}«Cɛngɛlɛ ŋgele ye yaa sa ke tara ti shɔ mberi ta, na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ liga ka ke tɔngɔ mbe ke kɔ wa ye yɛgɛ sanga ŋa ni, na yaga ke purɔ mbe cɛn wa ke tara ti ni,

\VS{30}ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn jɛŋgɛ, yaga kaa ki leele pe fɔrɔgi, pe fɔrɔgɔmɔ pi pye paa pɛnɛ yɛn mbe ye yigi pe tɔngɔŋgɔlɔ. Yaga ka gbogolo pe ni pe yarisunndo ti na. Pàa pye nari gbogo yɛgɛ ŋga na mbaa ki yewe mbege jɛn, mbaa ki pyelɔmɔ nuŋgba pi piin.

\VS{31}Yaga kaa pe fɔrɔgi mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li gbogo; katugu kagala ŋgele fuun ki cɛngɛlɛ kàa pye na piin na ke yarisunndo ti gbogo, ke yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na mali mbɛn. Pe yɛrɛ la pye na pe pinambiile naa pe sumborombiile pe woo saraga na pe sori pe yarisunndo ti kan.




\par }\Chap{13}{\SHB Yɛnŋɛlɛ lì je \newline  yarisunndo suvɛnnɛ pe na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Ŋgasegele ŋgele fuun mila yuun ye kan, ye ke lɛ yaa tanri ke na; yaga ka ka taga wa ke na, yaga si ka ka kɔn wa ke na\XREF{†}{{\XO 13:1 }{\XO{13.1:
}}{\XT{Dete 4.2; Naga 22.18-19}}}.


\par }{\PP \VS{2}«Kana
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ nakoma lere ŋa wi maa yaara yaan wɔɔnrɔ na wa yaa ka yiri wa ye sɔgɔwɔ mbaa kacɛn nakoma kafɔnŋgɔlɔ sɛnrɛ yuun ye kan\FTNT{†}{{\FR 13:2 }{\FR{13.2:
}}{\FT{Mbege lɛ vɛrise 2 sa gbɔn 6, Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pe yɛn yagbogolo fɛnnɛ pe sɛnrɛ yeri wele fun wa.}}}.

\VS{3}Na ki kacɛn nakoma ki kafɔnnɔ li ka pye mbeli yɛɛ yɔn fili, na ki lerefɔ wi ka ye pye mbe yo fɔ: Yoo kari we saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, waa tunŋgo piin ti kan, nda yee jɛn,

\VS{4}yaga ka ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ nakoma ki lere ŋa wi maa yaara yaan wɔɔnrɔ na wi sɛnrɛ ti logo. Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li mbe ya mboo tɛgɛ mbe ye wa mbe wele, mbege jɛn na kaa pye li yɛn ma ye ndanla ye kotogo ki ni fuun ni konaa ye nawa pi ni fuun ni.

\VS{5}Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba gbogo, yaa fyɛ lo yɛgɛ; yeli ŋgasegele ke yigi jɛŋgɛ, yaa nuru li yeri. Yaa tunŋgo piin lo nuŋgba kan, mbe mara lo na.

\VS{6}Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ nakoma ki lere ŋa wi maa yaara yaan wɔɔnrɔ na wi daga poo gbo, katugu mbe yiri mbe je ko sɛnrɛ to tari wila yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na. Lo na lì ye yirige wa Ezhipiti tara ti ni, ma ye shɔ kulowo pi ni, katugu konɔ na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa naga ma yo yaa tanri li na, wi yɛn na jaa mbe ye fanla mbe ye puŋgo li na. Ki pyelɔmɔ pi na ma, ye yaa kapege ki kɔ mbege wɔ wa ye sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{7}«Na ma sefɔ, nakoma ma nɔsepyɔ lenaŋa, nakoma ma pinambyɔ, nakoma ma sumborombyɔ, nakoma ma jɔ, wo ŋa wɔ̀ɔn ndanla jɛŋgɛ, nakoma ma wɔnlɔ jɛnŋɛ wa kɔɔn fanla larawa mbɔɔn pye fɔ: ‹Shokari we sa yarisunndo ta yɛgɛ gbɔgɔ, nda mboro naa ye tɛlɛye pe ni ye sila jɛn,

\VS{8}ko kɔrɔ wo yɛn yarisunndo nda cɛngɛlɛ kele yɛgɛ maa gbogo, ŋgele ke yɛn ma yɔngɔ ye ni nakoma ma lali ye ni, mbege lɛ tara ti go ŋga na fɔ saga wa go ŋga na,

\VS{9}maga ka yere wi sɛnrɛ ti na, maga ka logo wi yeri, maga kaa yinriwɛ ta, maga kaa kala yaga; maga ka tɔn wi kapege ki na.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, ma daga mbe ti poo gbo; mboro ma yaa keli mbɔɔn kɛɛ ki yirige wi na mboo gbokala li pye, puŋgo na leele sanmbala pee pe kɛyɛn yi yirige wi na poo gbo.

\VS{11}Pe daga mboo wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo, katugu wìla pye na jaa mbɔɔn fanla mbɔɔn laga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li na, lo na lɔ̀ɔn yirige wa Ezhipiti tara, to nda màa pye wa ti ni kulo we.

\VS{12}Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yaa ŋga kì pye ki logo mbe fyɛ. Pa kona pe se kaga kapege cɛnlɛ la pye laga ye sɔgɔwɔ.›


\par }{\PP \VS{13}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na cara nda kaan ye yeri ye sa cɛn wa ti ni, na yaga ki logo ki ca ka wogo na fɔ

\VS{14}lejagala pèle yiri wa ye sɔgɔwɔ ma saa ki ca woolo pe fanla ma pe pye fɔ: ‹Yookari we saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, nda ye fa jɛn,›

\VS{15}ye yaa ki sagaja, mbe leele pe yewe jɛŋgɛ ki wogo ki na. Na kaa pye ki yɛn kaselege fɔ ki katijaanga kì pye wa ye sɔgɔwɔ,

\VS{16}ye yaa ki ca woolo pe ni fuun pe gbo tokobi ni, mbe pinlɛ yaayoro ti ni. Ye yaa ca ki tɔngɔ naa ki nawa yaara ti ni fuun ti ni, mberi tɛgɛ ti yɛ pew Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{17}Ye yaa ki yarijɛndɛ ti ni fuun ti gbogolo wa katogo, mbe kasɔn le ca ki ni mbege sogo pew naa ki yarijɛndɛ ti ni Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan. Ki yaa koro kataga sanga pyew, pe se kaga kan naa fyew.

\VS{18}Yaara nda ti tɛgɛ ti yɛ pew mbe tɔngɔ, mɛɛ daga mbe ta lɛ, jaŋgo Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa gbɔɔ pi sogo li na, li ye yinriwɛ ta, li yinmɛ tirige ye na, mbe ti ye lɛgɛ paa yɛgɛ ŋga na làa wugu ki wogo ki na ye tɛlɛye pe kan we;

\VS{19}na ye kaa nuru li yeri, mbaa tanri li ŋgasegele ŋgele fuun mi yɛn na yuun ye kan nala ke na, konaa mbaa ŋga ki yɛn ma sin Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na ki piin we.




\par }\Chap{14}{\SH Ŋga Izirayɛli woolo \newline  pe sila daga mbaa piin kunwɔ gbelege na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Ye yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li piile. Ki kala na, yaga ka ye witire lara ta kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ, nakoma mbe ye walɛrɛ sire ti kulu mbege naga fɔ yaa kunwɔ gbele.

\VS{2}Katugu ye yɛn cɛnlɛ na li yɛn
kpoyi Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan. A lì ye wɔ cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele fuun ke yɛn laga tara na ke sɔgɔwɔ, jaŋgo ye pye li woolo mbele pe kala li yɛn ma gbɔgɔ li yeri jɛŋgɛ.


\par }{\SH Fyɔngɔ yaara \newline  naa fyɔngɔ fu yaara
\par }
{\R (Levi 11.1-47)

\par }{\PP \VS{3}«Yaraga ŋga fuun ki yɛn
fyɔngɔ ni yaga ka ka ka.

\VS{4}Yaayoro naa woŋgaala mbele ye mbe ya mbaa kaa pe mbele: Nɛgɛ, naa sumbyɔ, naa sugbɔ,

\VS{5}naa wolowo, naa lufaa, naa sawɔɔ, naa gbɔlɔ, naa woŋgoli, naa likatɔlɔ,

\VS{6}konaa mbele fuun pe yenjoro ti yɛn ma wali pe na shyɛn, pe ma sila yaakara nda pè ka ti sɔngɔrɔ nari sanga pe ni.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, mbele pe yenjoro ti yɛn ma wali pe na shyɛn ko cɛ, nakoma mbele pe maa yaakara nda pè ka ti sɔngɔrɔ nari sanga ko cɛ, yaga kaa pe kaa. Ki pye ma, yaga kaa yɔngɔmɛ, naa polo konaa woŋgbɔ dama pe kaa; katugu pe maa yaakara nda pè ka ti sɔngɔrɔ nari sanga. Ɛɛn fɔ, pe yenjoro ti si woro ma wali pe na shyɛn. Yaa pe jate fyɔngɔ ni\XREF{†}{{\XO 14:7 }{\XO{14.7:
}}{\XT{Levi 11.4}}}.

\VS{8}Yaga kaa cɛlɛ wi kaa, katugu wi yenjoro ti yɛn ma wali wi na shyɛn, ɛɛn fɔ, wila ya mbe yaakara nda wì ka ti sɔngɔrɔ mbaa ti sanga. Yaa wi jate fyɔngɔ ni. Yaga kaa kara ta ka, yaga si ka jiri wi kugo na.


\par }{\PP \VS{9}«Tɔnmɔ yaara ti ni, nda fuun ye mbe ya mbaa kaa tori nda yɛɛn: Nda fuun wuuro yɛn ti kanŋgara ti na paa kanwira yɛn konaa ma pye kɔɔrɔ ni.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, nda fuun wuuro woro ti kanŋgara ti na paa kanwira yɛn konaa kɔɔrɔ woro ti na, ye saa ti kaa; ye yaa lari jate fyɔngɔ ni.


\par }{\PP \VS{11}«Sannjɛrɛ nda fuun ti yɛn fyɔngɔ fu, ye mbe ya mbaa ti kaa.

\VS{12}Sannjɛrɛ nda yee daga mbaa kaa ti mɛrɛ ti nda: Yɔn, naa pɛtɛ, naa yɔn ŋa wi ma pye wa kɔgɔje wi ni,

\VS{13}naa kagbɔŋgɔ, naa tufara konaa duwaye pe cɛnlɛ li ni fuun,

\VS{14}naa kaankaanye pe cɛnlɛ li ni fuun,

\VS{15}naa kɔnrɔsogolo, naa kuwege, naa kuwefige konaa gbinlɛlɛ pe cɛnlɛ li ni fuun,

\VS{16}naa kuwegbɔgɔ, naa gbinŋgbin, naa laŋgolo,

\VS{17}naa lɔgɔ sumbyɔ, naa tɔnmɔ sannjɛgɛ, naa kara kasannjɛgɛ,

\VS{18}naa jagapan, naa gɔgɔ ki cɛnlɛ li ni fuun, naa sannjɛgɛ ŋga pe yinri hupi konaa ndirige.


\par }{\PP \VS{19}«Yaawere nda fuun ti maa yinrigi sire na, yaa ti jate fyɔngɔ ni, yaga kaa ti kaa.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, nda ti maa yinrigi sire na ma pye fyɔngɔ fu, ye mbe ya mbaa to kaa\XREF{†}{{\XO 14:20 }{\XO{14.20:
}}{\XT{Levi 11.21-22}}}.

\VS{21}Yaga ka yarikugo ka kara ka. Ye mbe ya mberi kan nambannjɛɛnlɛ mbele wa ye ni pe yeri peri ka\XREF{†}{{\XO 14:21 }{\XO{14.21:
}}{\XT{Ɛki 23.19}}}, nakoma mberi pɛrɛ tara ta yɛgɛ woolo yeri; katugu yoro wo na, ye yɛn leele mbele pe yɛn ma tɛgɛ pe yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan. Yaga ka sikapige ka sɔgɔ wa ki nɔ yinriwɛ pi ni.


\par }{\SH Ŋgasele na lì tɛgɛ yaga wɔmɔ \newline  pi wogo na
\par }
{\PP \VS{22}«Yɛlɛ pyew, yaara nda fuun ye yaa la taa wa ye kɛɛrɛ ti ni, yaa ti ni fuun ti
yaga wi woo.

\VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa laga ŋga wɔ mbaa li yɛɛ nari wa, pa ye yaa ka saa ye yarilire, naa ye duvɛn fɔnŋɔ, naa ye sinmɛ yaga yaara ti kaa wa, mbe pinlɛ ye nɛrɛ ŋgbeleye, naa ye simbaala konaa ye sikaala ŋgbeleye yi pinambire koŋgbannda ti ni. Ye yaa laga piin ma, mbaa ki fɔrɔgi la fyɛ sanga pyew Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ\XREF{†}{{\XO 14:23 }{\XO{14.23:
}}{\XT{Levi 27.30-33}}}.

\VS{24}Na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ liga ka duwaw ma na sanga ŋa ni, laga ŋga li yaa ka wɔ mbaa li yɛɛ nari wa, na kiga pye mbe lali ma ni, mbege kan ma se ya mbɔɔn yaga wi lɛ mbe kari wi ni wa,

\VS{25}pa kona, mɔɔ yaga wi pɛrɛ, maga penjara ti lɛ ma pan ti ni wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wɔ ki ni.

\VS{26}Na maga ka gbɔn wa, yaraga ŋga fuun kɔɔn ndanla, nɛgɛ yi o, sumbyɔ wi o, duvɛn wi o, nakoma sinmɛ wɛlɛwɛ pa yɛgɛ wi o, ko kɔrɔ wo yɛn yaraga ŋga fuun la ka pye ma na, maga lɔ ki penjara ti ni. Mboro naa ma go woolo pe ni yege ka wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, yaa yɔgɔri.

\VS{27}Ki sanga wi ni, yaga ka fɛgɛ
Levi setirige piile mbele pe yaa ka pye mbe cɛn wa ye cara ti ni pe na, katugu poro si laga ta, tara si kan pe yeri kɔrɔgɔ paa ye yɛn.


\par }{\PP \VS{28}«Yɛlɛ taanrindaanri pyew, ye yaa la ye kɛrɛ yaara ti yaga wi woo yɛlɛ taanri wolo li ni, mbaa wi gbogolo wa ye cara ti ni.

\VS{29}Ki ka pye ma, Levi setirige piile, poro mbele pee laga ta, tara si kan pe yeri kɔrɔgɔ paa ye yɛn, poro naa nambannjɛɛnlɛ pe ni, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala pe ni, poro mbele pe yɛn ma cɛn wa ye cara ti ni, pe yaa pan mbe ka mbe tin. Pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ye na ye kɛɛ tunndo ti ni fuun ni.




\par }\Chap{15}{\SH Izirayɛli woolo pe fɔrɔ \newline  ti kala yagawa pe yɛɛ na
\par }
{\R (Levi 25.1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Yɛlɛ kɔlɔshyɛn pyew, ye yaa fɔrɔ nda yè taga ti kala yaga.

\VS{2}Fɔrɔ ti kala yagawa pi yaa la piin yɛgɛ ŋga na ki ŋga: Fɔrɔ ti kala yagawa yɛlɛ liga gbɔn, paga li yari Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na, lere o lere wì fɔgɔ le wi sefɔ wa na, a wì pye wi cɛnlɛ woo wa, wi yaa ki fɔgɔ ki kala yaga wi na. Wiga kaga kan wi na mbe yo wi fɔgɔ ki tɔn.

\VS{3}Ye mbe ya mbaa ye fɔrɔ ti yewe nambanmbala poro na; ɛɛn fɔ, ye cɛnlɛ woolo ye fɔrɔ nda ti yɛn pe na, yeri kala yaga pe na.


\par }{\PP \VS{4}«Konaa ki ni fuun, fyɔnwɔ fɔ si daga mbe pye wa ye sɔgɔwɔ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw lɛgɛrɛ tirige ye na wa tara ti ni, to nda li yɛn na kaan ye yeri paa kɔrɔgɔ yɛn, yeri shɔ yeri ta we.

\VS{5}Ko yaa pye ma, na ye kaa nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri, mbeli ŋgasegele ŋgele fuun mi yɛn na yuun ye kan nala ke yigi jɛŋgɛ mbaa tanri ke na.

\VS{6}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ye na paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo ye kan we. Pa kona ye yaa kaa fɔrɔ nii cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ kele yɛgɛ na, ɛɛn fɔ, ye se ka fɔgɔ lɛ lere yeri. Ye yaa ka cɛn cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ go na, cɛnlɛ la kpɛ se ka cɛn ye go na.


\par }{\PP \VS{7}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, na fyɔnwɔ ka to ma sefɛnnɛ wa na wa ki tara ca ka ni, maga kɔɔn nawa pi tɔn wi na, mbe je mbe yo ma soo saga.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, ki daga mɔɔ kɛɛ ki sanga ma fɔgɔ le wi na maa jorowo yaraga ki kan wi yeri\XREF{†}{{\XO 15:8 }{\XO{15.8:
}}{\XT{Levi 25.35}}}.

\VS{9}Ma yɛɛ yingiwɛ jɛn, maga ka ti jatere pee mbe tigi wa ma kotogo na, maa ma yɛɛ piin fɔ: ‹Sanni jɛnri yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li yaa gbɔn, fɔrɔ ti kala yagawa yɛlɛ le;› ko mbe ti ma yɛwagawa pye ma sefɔ ŋa wi yɛn fyɔnwɔ fɔ wi na, mbe je maga ka yaraga kan wi yeri. Pa kona, wi yaa gbele ma mɛgɛ ni mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki yeri luu saga; ki ka pye ma, ma yaa ma kapege ki go kala li lɛ.

\VS{10}Fɔgɔ taga wi na nandanwa ni; ki ka kɔɔn mbɛn. Ki ka pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma na ma kapyegele ke ni fuun ke ni konaa ma kɛɛ tunndo ti ni fuun ti ni.

\VS{11}Fyɔnwɔ fɛnnɛ poro se kɔ wa tara ti ni. Ko kala ki ti mi yɛn naga yuun ma kan fɔ mɔɔ kɛɛ ki sanga maa kaan nandanwa ni ma sefɛnnɛ, naa fanŋgɔgɔ fɛnnɛ konaa fyɔnwɔ fɛnnɛ\XREF{†}{{\XO 15:11 }{\XO{15.11:
}}{\XT{Mati 26.11; Maki 14.7; Zhan 12.8}}} pe yeri.


\par }{\SH Eburuye mbele kulolo \newline  pe wɔmɔ wa kulowo pi ni
\par }
{\R (Ɛki 21.1-11; Levi 25.39-46)

\par }{\PP \VS{12}«Na ma sefɔ Eburuye naŋa nakoma jɛlɛ wa kaa yɛɛ pɛrɛ ma yeri paa kulo yɛn, wi yaa tunŋgo pye ma kan fɔ sa gbɔn yɛlɛ kɔgɔlɔni. Yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li na, ma yaa wi wɔ wa kulowo pi ni.

\VS{13}Ɛɛn fɔ, pilige ŋga ni wi yaa wɔ wa ma yeri, maga kaa yaga wila kee kɛwara.

\VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka duwaw ma na mbe yaara nda fuun kan ma yeri, ma yaa ta wɔ wa ti ni yarikanra mbe kan wi yeri; to ti yɛn ye simbaala, naa ye sikaala, naa ye
bile konaa ye duvɛn we.

\VS{15}Ye ye jatere wi tɛgɛ ki na fɔ yoro fun yàa pye kulolo wa Ezhipiti tara, a Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì saa ye wɔ wa kulowo pi ni. Ko kala kì ti mi yɛn naga ŋgasele na li kaan ye yeri nala.


\par }{\PP \VS{16}«Kana ma kulonaŋa wi mbe ya mbɔɔn pye fɔ: ‹Mi woro na jaa mbe laga ma na› katugu mboro naa ma go woolo pe ni ye yɛn maa ndanla, a wi yɛn fɛrɛwɛ na wa ma yeri\FTNT{†}{{\FR 15:16 }{\FR{15.16:
}}{\XT{Ɛki 21.5-6}}{\FT{wo kɔrɔ wa yɛgɛ taga wa maga naga fɔ: Na wi kaa jaa mbe koro wi tafɔ wi go woolo pe ni.}}}.

\VS{17}Kona ma wanla lɛ maga kulonaŋa wi nuŋgbolo li mara wa kɔrɔ pyɔ wi na, mali furu\FTNT{†}{{\FR 15:17 }{\FR{15.17:
}}{\FT{Mbe kulonaŋa wi nuŋgbolo li furu, ko la pye kapyege ŋga kìla pye naga nari fɔ kulonaŋa wi yaa koro wi tafɔ wo naa wi go woolo pe ni sanga pyew.}}}. Pa kona wi yaa pye ma kulonaŋa fɔ sanga pyew. Na ki ka pye kulojɔ wi, ko kala nuŋgba lo ma yaa pye wi na fun.

\VS{18}Ɛɛn fɔ, mbe kulonaŋa wi yaga wi wɔ wa kulowo pi ni ki ka ka ŋgban ma na, katugu tunŋgo ŋga wì pye ma kan yɛlɛ kɔgɔlɔni li ni, kì wɛ wɛsaga shyɛn tunmbyee ŋa pe ma lɛ sara na wi wogo ki na. Ki kala na, wi yaga wi wɔ wa kulowo pi ni. Pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma na ma kɛɛ tunndo ti ni fuun ni.


\par }{\SH Yaayoro ti pinambire koŋgbannda \newline  ti yɛn Yɛnŋɛlɛ li woro
\par }
{\PP \VS{19}«Ma nɛrɛ naa ma simbaala konaa ma sikaala pe pinambire koŋgbannda ma yaa pe tɛgɛ pe yɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li kan. Maga kɔɔn napɔlɔ koŋgbanŋa wi pye wila fali. Maga kɔɔn sumbyɔ wi pinambyɔ koŋgbanŋa wi sire ti kɔɔnlɔ\XREF{†}{{\XO 15:19 }{\XO{15.19:
}}{\XT{Ɛki 13.12}}}.

\VS{20}Yɛlɛ pyew mboro naa ma go woolo pe ni ye yaa ka saa ti kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ wa laga ŋga li yaa ka wɔ ki ni\XREF{†}{{\XO 15:20 }{\XO{15.20:
}}{\XT{Dete 14.23}}}.

\VS{21}Ki yaayoro ti ni, na ŋga ka pye sɔ ni, na ki ka pye jejɔgɔlɔ ni, nakoma na ki ka pye fyɔɔn, nakoma na jɛrɛgisaga ka yɛgɛ ka pye ki na, maga kaga wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{22}Ma yaa ki yaayogo kara ti ka wa laga ŋga ma yɛn ma cɛn. Lere ŋa wi yɛn
fyɔngɔ ni konaa ŋa wi yɛn
fyɔngɔ fu pe ni fuun shyɛn pe mbe ya mbege kara ta ka paa yɛgɛ ŋga na pe maa lufaa nakoma wolowo kara ti kaa we.

\VS{23}Ɛɛn fɔ, maga ka kasanwa ka, ma yaa pi wo tara paa tɔnmɔ yɛn\XREF{†}{{\XO 15:23 }{\XO{15.23:
}}{\XT{Zhenɛ 9.4; Levi 7.26-27; 17.10-14; Dete 12.16}}}.




\par }\Chap{16}{\SH Paki fɛti wi pyekala
\par }
{\R (Ɛki 12.1-20)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Maa yarilire kɔnyeŋge\FTNT{†}{{\FR 16:1 }{\FR{16.1:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni yarilire kɔnyeŋge pe maa ki yinri Abibu. Ki yeŋge ki saa yala tuwabu yende nda pe yinri Marisi naa Avirili to ni;
}}{\XT{Ɛki 12.1-20; Levi 23.5-8,14; Nɔmbu 28.16-25}}{\FT{.}}} ki wele, maa
Paki fɛti wi piin Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni; katugu ki yeŋge ki yembinɛ lo lali Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa ye yirige wa Ezhipiti tara.

\VS{2}Yaayogo ŋga ma yaa wɔ
saraga Paki fɛti wi na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri, ma yaa ki yigi wa ma nɛrɛ nakoma ma simbaala nakoma ma sikaala ŋgbeleye yi ni. Laga ŋga li yaa ka wɔ mbe pye wa ki ni, pa ma yaa ki gbo wa ki laga ki ni.

\VS{3}Maga ka ki Paki fɛti yaakara ta pinlɛ mbe ka
leve buru ni; ɛɛn fɔ, ma yaa leve fu buru ka sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn. Ki fyɔnwɔ yaakara ti yaa la ye nawa tuun ki na fɔ yàa yiri fyɛlɛgɛ na wa Ezhipiti tara. Ki ka pye ma, ma yinwege piliye yi ni fuun ni, ma yaa la nawa tuun ma yiripilige ki na wa Ezhipiti tara.

\VS{4}Ki piliye kɔlɔshyɛn yi ni, leve kpɛ si daga mbe yan wa ye tara ti ni fuun ti ni. Pilige koŋgbanŋga ki yɔnlɔkɔgɔ, yaayogo ŋga pè wɔ saraga, yaga ka ki kara ta tɛgɛ ti wɔnlɔ ti yiri.

\VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na cara nda kaan ye yeri ye cɛn wa ti ni, maga ka Paki fɛti yaayogo ka gbo wa ko ka ni.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ka laga ŋga wɔ mbe cɛn wa ki ni, pa ye yaa ka saa Paki fɛti yaayoro ti kuun wa ko laga ko nuŋgba ni. Ye yaa kaa ti kuun yɔnlɔkɔgɔ yɛgɛ ni, yɔnlɔ ki tosanga ni, mbe yala wagati ŋa yàa yiri wa Ezhipiti tara wi ni.

\VS{7}Ye yaa kaga kara ti sɔgɔ mberi ka wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wɔ ki ni. Ki goto pinliwɛ ni, ye mbe ya sɔngɔrɔ mbe kari wa ye yinrɛ.

\VS{8}Ye yaa la leve fu buru kaa fɔ sa gbɔn piliye kɔgɔlɔni. Pilige kɔlɔshyɛn wogo ki na, ye yaa gbogolo Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni mbeli gbɔgɔ; ye se ka tunŋgo ka kpɛ pye ki pilige ki ni.


\par }{\SH Yarilire ti kɔnwɔ fɛti
\par }
{\R (Levi 23.15-21; Nɔmbu 28.26-31)

\par }{\PP \VS{9}«Yaga yarilire kɔngɔ ki peli pilige ŋga ni, yege lɛ le ki na ye jiri ye sa ta fɔ yapelege kɔlɔshyɛn.

\VS{10}Ko puŋgo na, ye yaa
Pantikɔti fɛti wi pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni mbeli gbɔgɔ, mbe nayinmɛ yarikanra kan li yeri mbe yala duwaw ŋa lì tirige ye na wi ni.

\VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ka laga ŋga wɔ mbe pye wa ki ni, ye yaa yɔgɔri wa ki ni, yoro naa ye pinambiile, naa ye sumborombiile, naa ye kulonambala naa kulojaala, naa
Levi setirige piile mbele pe yaa ka pye mbe cɛn wa ye cara ti ni pe ni, naa nambannjɛɛnlɛ, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala mbele pe yaa ka pye wa ye ni pe ni.

\VS{12}Ye ye jatere wi tɛgɛ ki na fɔ yàa pye kulolo wa Ezhipiti tara. Ye ki kondɛgɛŋgɛlɛ ke yigi jɛŋgɛ yaa tanri ke na.


\par }{\SH Gbataala nɔgɔ fɛti
\par }
{\R (Levi 23.33-43)

\par }{\PP \VS{13}«Na yaga ka ye
bile wi sun wa wi sunsaga mbe kɔ konaa mbe ye
ɛrɛzɛn pire ti tɔnmɔ pi wɔ wa ti wɔsaga mbe kɔ, ye yaa
Gbataala nɔgɔ fɛti wi pye sa gbɔn fɔ piliye kɔlɔshyɛn.

\VS{14}Ye yaa la yɔgɔri ki fɛti wi nɔgɔ, yoro naa ye pinambiile, naa ye sumborombiile, naa ye kulonambala naa kulojaala, naa Levi setirige piile pe ni, naa nambannjɛɛnlɛ, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala mbele pe yɛn ma cɛn wa ye sɔgɔwɔ pe ni.

\VS{15}Ye yaa fɛti wi pye pilige kɔlɔshyɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, wa laga ŋga li yaa ka wɔ ki ni. Ye yaa kaa yɔgɔri jɛŋgɛ katugu li yaa ka duwaw ye na ye kɛrɛ yaara ti ni fuun ni konaa ye kɛɛ tunndo ti ni fuun ni.


\par }{\PP \VS{16}«Yɛlɛ pyew, ye nambala pe ni fuun pe yaa pan pansaga taanri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa laga ŋga li yaa ka wɔ ki ni,
leve fu buru fɛti wi na, naa Pantikɔti fɛti konaa Gbataala nɔgɔ fɛti wi na. Pe se ka pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ kɛwara.

\VS{17}Lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yaa pan yarikanga ni mbe yala duwaw ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa tirige wi na wi ni.


\par }{\SH Kiti kɔngɔ yɛgɛ nagawa
\par }
{\PP \VS{18}«Cara nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa kan ye yeri, ye yaa kiti kɔnfɛnnɛ naa teele tɛgɛtɛgɛ wa ti ni ye cɛngɛlɛ ke ni. Paa leele pe kiti wi kɔɔn wila sinni.

\VS{19}Yaga ka kiti kɔngɔ ki kanŋga. Yaga ka lere wɔ lere ni. Yaga ka yarikanra shɔ nda ti yaa ye go jɔgɔ; katugu yarikanra ti ma tijinliwɛ fɛnnɛ pe kanŋga paa fyɔɔnlɔ yɛn (paa ya kaselege yo), mbe lesinmbele pe sɛnrɛ ti kan ti ma kɛ\XREF{†}{{\XO 16:19 }{\XO{16.19:
}}{\XT{Ɛki 23.8}}}.

\VS{20}Ye bala yaa kiti sinŋɛ kɔɔn, jaŋgo ye yinwege ta, konaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, yeri ta ti koro ye woro.


\par }{\SH Yaga kaa yarisunndo ti gbogo
\par }
{\PP \VS{21}«Saraga wɔsaga ŋga ye yaa kan Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan, yaga ka yarisunŋgo jɛlɛgɛ
Ashera ki tiyala la kan le ki tanla.

\VS{22}Sinndɛɛrɛ nda pe ma tɛ ma yerege yarisunndo, yaga ka ta yerege fun le ki tanla; katugu ti yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li mbɛn\FTNT{†}{{\FR 16:22 }{\FR{16.21-22:
}}{\FT{Ashera: Yarisunŋgo ka layi, ŋga kìla pye na jɛɛlɛ kala naa nambala kala li yɔngɔ, konaa ki ma jɛlɛ wi sege ki yɛngɛ. Pàa pye naga gbogo wa Kana tara kɛɛ ki na;
}}{\XT{Dete 7.5; Ɛki 34.13; Levi 26.1}}{\FT{.}}}.




\Chap{17}\VerseOne{1}«Tulugo nakoma sɔ ka pye yaayogo ŋga na, nɛgɛ nakoma sumbyɔ wi o, yaga kaga wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri; katugu ki yɛn katijaanga li yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na cara nda kaan ye yeri, kana ye yaa ka naŋa nakoma jɛlɛ wa yan ka ni, wi yɛn na ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jate kapege ka piin, nali
yɔn finliwɛ pi jogo,

\VS{3}na kee ma saa na yarisunndo ta yɛgɛ gbogo na fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbaa fɔli yɔnlɔ naa yeŋge naa wɔnŋgɔlɔ ke ni fuun ke yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe sigi ta li sila ko yo ye kan.

\VS{4}Ki kala paga li yo ye kan sanga ŋa ni, a yè pye li jɛnmɛ, ye yaa yiri mbe yewe jɛŋgɛ li wogo na. Na ki kala li ka pye kaselege, na ki ka pye mbe filige fɔ ki katijaanga kì pye wa
Izirayɛli tara,

\VS{5}kona naŋa nakoma jɛlɛ ŋa wìgi kapege ki pye, ye yaa kari wi ni wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na, mboo wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo\XREF{†}{{\XO 17:5 }{\XO{17.5:
}}{\XT{Levi 24.14; Kapye 7.58; Ebu 13.12}}}.


\par }{\PP \VS{6}«Pe yaa ki fɔ wi gbo sɛrɛfɛnnɛ shyɛn nakoma sɛrɛfɛnnɛ taanri sɛnyoro na. Pe se kaa gbo sɛrɛfɔ nuŋgba sɛnyoro na.

\VS{7}Sɛrɛfɛnnɛ poro pe yaa keli mboo wa sinndɛɛrɛ ti ni. Ko puŋgo na, leele sanmbala pe sila wi waa sinndɛɛrɛ ti ni poo gbo. Pa ye yaa ki pye yɛɛn mbe kapege ki kɔ mbege wɔ wa ye sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 17:7 }{\XO{17.7:
}}{\XT{Dete 13.10; 1 Korɛn 5.13}}}.


\par }{\SH Kaŋgbangala ke yɛgɛ wɔmɔ kala
\par }
{\PP \VS{8}«Na legbokala ka pye, nakoma paga lere wa le kɛɛ, nakoma paga lere wa gbɔn mboo wɛlɛgɛ, nakoma kala la yɛgɛ ka pye wa ye ca ki ni mbe ŋgban fɔ kiti kɔnfɛnnɛ mbele pe wa pe se ya mbeli yɛgɛ wɔ, pa kona ye kari ki kala li ni wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wɔ ki ni.

\VS{9}Saraga wɔfɛnnɛ,
Levi setirige piile wele, ye yaa sa pe yan konaa kiti kɔnfɔ ŋa wi yɛn tunŋgo ki na wi ni, mbe pe yewe. Pe yaa ki kala li yɛgɛ wɔlɔmɔ pi naga ye na.

\VS{10}Kona kala li yɛgɛ wɔlɔmɔ mba pe yaa naga ye na wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wɔ, ye tanga ye yala ko yɛgɛ wɔlɔmɔ po ni; sɛnrɛ nda fuun pe yaa yo ye kan, ye ye jatere wi tɛgɛ ti na, ye tanga ye yala ti ni cɛ.

\VS{11}Lasiri koŋgolo ŋgele pe yaa naga ye na konaa kiti kɔnlɔmɔ mba pe yaa yo ye kan, yaa tanri ti na ma. Yaga ka laga ti na mbe kari kɛɛ ka na.

\VS{12}Saraga wɔfɔ ŋa wi yɛn na tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, na lere wa kaa yɛɛ gbɔgɔ mbe yo wi se logo wi yeri, nakoma mbe yo wi se logo kiti kɔnfɔ wi yeri, ki lere wi daga poo gbo. Pa ye yaa ki pye ma, mbe kapege ki kɔ laga yoro Izirayɛli woolo ye sɔgɔwɔ.

\VS{13}Leele pe ni fuun pe yaa ka ŋga ki pye ki logo mbaa fyɛ, pe se ka yɛnlɛ mbe pe yɛɛ gbɔgɔ mbege kala la pye naa.


\par }{\SH Wunluwɔ tɛgɛwɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{14}«Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, na yaga ka sa ye wa ti ni mberi shɔ mberi ta, mbe cɛn wa ti ni, kana ye yaa ka yo fɔ ye yaa wunluwɔ tɛgɛ ye yɛɛ go na paa yɛgɛ ŋga na tara nda fuun ti yɛn ma ye maga ti woolo pe yɛn naga piin\XREF{†}{{\XO 17:14 }{\XO{17.14:
}}{\XT{1 Sami 8.5}}}.

\VS{15}Pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ka lere ŋa wɔ wunluwɔ, ye wo tɛgɛ ye yɛɛ go na. Izirayɛli pisee wo wawi ye yaa ka lɛ wi pye wunluwɔ ye go na. Wii daga mbe pye tara ta yɛgɛ woo, ŋa wi woro ye cɛnlɛ woo\XREF{†}{{\XO 17:15 }{\XO{17.15:
}}{\XT{1 Sami 10.24; 11.15; 2 Sami 5.2}}}.

\VS{16}Ye wunluwɔ wii daga mbe shɔnye lɛgɛrɛ ta wi yɛɛ kan. Wiga ka leele pe sɔngɔrɔ wa Ezhipiti tara pe sa pele lɔ wi kan; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ye kan ma yo yaga ka sɔngɔrɔ wa ki tara ti ni naa fyew\XREF{†}{{\XO 17:16 }{\XO{17.16:
}}{\XT{1 Wunlu 10.28; 2 Kuro 1.14-16; 9.28}}}.

\VS{17}Wiga ka jɛɛlɛ lɛgɛrɛ pɔri wi yɛɛ kan, jaŋgo paga kaa jatere wi kanŋga mboo laga Yɛnŋɛlɛ li na. Wiga si ka warifuwe naa tɛ lɛgɛrɛ gbogolo wi yɛɛ kan\FTNT{†}{{\FR 17:17 }{\FR{17.17:
}}{\FT{Wunlunaŋa Salomɔ wìla ki ŋgasegele ke jɔgɔ;
}}{\XT{1 Wunlu 10.26}}{\FT{sa gbɔn 11.8.}}}.


\par }{\PP \VS{18}«Na wiga ka cɛn wunluwɔ pi na sanga ŋa ni, wigi lasiri sɛwɛ ŋa wi shɔ saraga wɔfɛnnɛ mbele Levi setirige piile pe yeri, wi ti poo sɛnrɛ ti ni fuun ti yɔnlɔgɔ sɛwɛ wa ni wi yɛɛ kan.

\VS{19}Wi yaa ki sɛwɛ wi tɛgɛ wi yɛɛ tanla mbaa wi kara wi yinwege piliye yi ni fuun ni, jaŋgo wila ki fɔrɔgi wila fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, mbege lasiri koŋgolo koro naa ki kondɛgɛŋgɛlɛ ke ni fuun ke lɛ mbaa tanri ke na.

\VS{20}Ki ka pye ma, ki yaa ti wi saa wi yɛɛ gbogo wi woolo pe na; wi se si wa mbe la mbe laga ki lasiri koŋgolo ke na mbe kari kɛɛ ka na. Pa kona wo naa wi setirige piile pe ni pe yaa koro wunluwɔ pi na mbe wagati lɛgɛrɛ pye wa yoro Izirayɛli woolo ye sɔgɔwɔ.




\par }\Chap{18}{\SH Tasaga ŋga ki daga mbe kan \newline  Levi setirige piile pe yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Levi setirige piile mbele
saraga wɔfɛnnɛ, poro naa Levi cɛnlɛ woolo sanmbala pe ni, pe se ka tasaga nakoma kɔrɔgɔ ta wa tara ti ni paa
Izirayɛli woolo sanmbala pe yɛn.
Saara sogoworo nda pe yaa la woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, to naa yarijɛndɛ sannda nda ti yɛn li woro, to ti yaa pye pe yaakara re.

\VS{2}Pe se ka tara ta kɔrɔgɔ wa pe sefɛnnɛ pe sɔgɔwɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ko ki yaa pye pe kɔrɔgɔ ye, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo pe kan we\XREF{†}{{\XO 18:2 }{\XO{18.2:
}}{\XT{Nɔmbu 18.20}}}.


\par }{\PP \VS{3}«Izirayɛli woolo pe yaa la nɛrɛ nakoma simbaala nakoma sikaala mbele woo
saraga, nda ti yaa pye saraga wɔfɛnnɛ pe tasaga mbe yiri wa ti ni, tori nda: Pɔgɔ, naa tugbila konaa fuŋgbogo ki ni.

\VS{4}Ye yarilire fɔnndɔ koŋgbannda, naa ye duvɛn fɔnŋɔ, naa ye sinmɛ, konaa ye simbasire koŋgbannda nda ye ma kɔn, ye yaa ti kan pe yeri fun;

\VS{5}katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì Levi naa wi setirige piile pe wɔ Izirayɛli cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ, jaŋgo paa tunŋgo piin li mɛgɛ na wa li
cɛnsaga paraga go ki ni sanga pyew.


\par }{\PP \VS{6}«Na ki la ka pye Levi setirige pyɔ wa na wi yiri Izirayɛli ca ka ni mbe kari sa cɛn wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wɔ ki ni,

\VS{7}wi mbe ya mbaa wi tunŋgo ki piin wa ki laga ki ni Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ na paa Levi setirige piile sanmbala mbele pe yɛn wa cɛnsaga paraga go ki ni pe yɛn.

\VS{8}Sanmbala pe yɛn na yaakara nda si taa, to nuŋgba to ti daga mbaa kaan wi yeri fun. To yaa pye ti yɛ kɔrɔgɔ ŋga wì li wa wi sege ki ni ma yarijɛndɛ nda pɛrɛ ti penjara ti ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ \newline  jɛmbɛlɛ naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ \newline  yofɛnnɛ yagboyoolo
\par }
{\PP \VS{9}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, na yaga ka sa ye wa ti ni sanga ŋa ni, leele mbele pe yɛn ma cɛn wa ti ni pe yɛn na katijangara nda piin, ye se kaa ti fɔrɔgi mbaa ti piin.

\VS{10}Lere ŋa wi maa pinambyɔ nakoma wi sumborombyɔ wɔ saraga mboo sogo, wa kpɛ si daga mbe pye wa ye sɔgɔwɔ, nakoma tarabu gbɔnfɔ, nakoma jɛlɛfɔ, nakoma leele go welefɔ, nakoma lekaa\XREF{†}{{\XO 18:10 }{\XO{18.10:
}}{\XT{Levi 18.21; 19.26}}};

\VS{11}nakoma yariwara wafɔ, nakoma gboshugulo fɔ naa kajɛnmɛ pyefɔ, nakoma kuulo yewefɔ\XREF{†}{{\XO 18:11 }{\XO{18.11:
}}{\XT{Ɛki 22.17; Levi 19.26,31}}}.

\VS{12}Katugu mbele pe maa ki kapyere ti piin pe yɛn katijangara pyefɛnnɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Ko katijangara to kala na, na yaga ka sa ye tara ti ni, wi yaa leele mbele pe yɛn ma cɛn wa pe purɔ mbe pe yirige wa ye yɛgɛ.

\VS{13}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye daga mbe pye jɛrɛgisaga fu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kanŋgɔlɔ.


\par }{\PP \VS{14}«Cɛngɛlɛ ŋgele ye yaa sa purɔ mbe yirige, ke maa nuru mbele pe maa kajɛnmɛ piin poro naa jɛlɛfɛnnɛ pe yeri. Ɛɛn fɔ, yoro wo na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lii yɛnlɛ yaa ki kapyere cɛnlɛ li piin.

\VS{15}Li yaa ka
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa yirige ye kan paa na yɛn, wa ye ni, mbe yiri wa ye woolo pe sɔgɔwɔ; yaa nuru wi yeri\XREF{†}{{\XO 18:15 }{\XO{18.15:
}}{\XT{Kapye 3.22; 7.37; Zhan 1.21}}}.

\VS{16}Ko yaa pye mbe yala ŋga yàa yɛnri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri ki ni, pilige ŋga ni yàa gbogolo wa Horɛbu yanwiga ki nɔgɔ we. Yàa yo fɔ: ‹We woro na jaa mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li magala li logo. We woro na jaa mbege kasɔn gbɔgɔ ki yan naa. We woro na jaa mbe ku\XREF{†}{{\XO 18:16 }{\XO{18.16:
}}{\XT{Ɛki 20.18-19; Dete 5.25}}}.›

\VS{17}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: ‹Mì yɛnlɛ ŋga paa yuun ki na.›

\VS{18}Mi yaa na yɔn sɛnrɛ yofɔ wa yirige paa ma yɛn wi yaa pye pe sefɛnnɛ wo wa, mi yaa na sɛnrɛ ti le wi yɔn; ŋga fuun mi yaa yo wi kan, wi yaa laga yuun pe kan.

\VS{19}Sɛnrɛ nda wi yaa yo na mɛgɛ ni, na lere wa ka je mbe yo wi seri logo, mi jate mi yaa ki fɔ wi yewe ki wogo ki ni.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ na wa kaa yɛɛ gbɔgɔ mbe sɛnrɛ ta yo na mɛgɛ na, nda mi si le wi yɔn, nakoma mbaa para yarisunndo ta mɛgɛ na, wi daga poo gbo.


\par }{\PP \VS{21}«Kana ye yaa kaa ye yɛɛ yewe mbaa yuun fɔ: ‹Sɛnrɛ nda ti woro Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ, we yaa to jɛn mɛlɛ?›

\VS{22}Ye daga mbege jɛn fɔ na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa ka sɛnrɛ ta yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ na, na ki kala lii li yɛɛ yɔn fili, kona Yawe Yɛnŋɛlɛ lo ma ligi sɛnrɛ ti yo. Ɛɛn fɔ, ko Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wo wuu yɛɛ gbɔgɔ maga sɛnrɛ ti yo. Yaga ka fyɛ wi yɛgɛ.




\par }\Chap{19}{\SH Cara nda lere ka lere gbo, \newline  na wi sigi siligi, \newline  wi mbe ya fe sa karafa ka ni
\par }
{\R (Nɔmbu 35.9-28; Zhozu 20.1-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn wa, na liga ka ke kɔ mbe ke wɔ wa, a ye ke tara ti shɔ mari ta, mbe cɛn wa ke cara naa ke yinrɛ ti ni sanga ŋa ni,

\VS{2}ye cara taanri wɔ wa tara ti nandogomɔ, to nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri ti pye ye woro we\FTNT{†}{{\FR 19:2 }{\FR{19.2:
}}{\FT{Paa cara taanri ta makɔ wa tara nda pàa shɔ ma ta wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ yirisaga yeri ti ni (}}{\XT{Dete 4.41-43}}{\FT{). Laga ki laga ŋga ki ni, pe daga mbe cara taanri ta yɛgɛ wɔ wa Zhuridɛn gbaan wi yɔnlɔ tosaga yeri, jaŋgo cara kɔgɔlɔni yɔn ŋga kì naga wa (}}{\XT{Nɔmbu 35.13}}{\FT{) ki ta ki tin.}}}.

\VS{3}Ye koŋgolo wɔ ye kari wa ki cara ti ni jaŋgo lere wa ka lere gbo, wi kari wi sa karafa wa ka ni. Tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri, ye ti ni fuun ti kɔɔnlɔ ti yiri kɔnsaga taanri\XREF{†}{{\XO 19:3 }{\XO{19.3:
}}{\XT{Nɔmbu 35.9-34; 4.41-43; Zhozu 20}}}.


\par }{\PP \VS{4}«Legbolere ŋa wi mbe ya fe sa karafa wa ki ca ka ni, wo wi yɛn ŋa wùu lewee yɛnlɛ wi gbo wi sigi siligi, konaa wi sila suu panra faa.

\VS{5}Ki mbe ya pye kana naŋa wa naa wi pinlɛyɛnlɛ ni pè kari kɔlɔgɔ sa tire kɔn; maa ta wila tige ki kɔɔn mbege jan, a gbɔnlɔgɔ kì si fori ma saa wi pinlɛyɛnlɛ wi gbɔn maa gbo. Ki naŋa wi mbe ya fe sa karafa wa ki ca ka ni, mboo yɛɛ go shɔ.

\VS{6}Lere ŋa wi yaa kufɔ wi gbowo pi kayaŋga wɔ, wii daga mbe taga legbolere wi na mbaa wi puro naŋgbanwa ni, mbe saa yigi konɔ li titɔnlɔwɔ pi kala na mboo gbo; mbe sigi ta kii daga pege naŋa wi gbo. Mà jɛn ŋa wìla fara wi ni maa gbo, wi sila wi panra faa.

\VS{7}Ko kala kì ti mi yɛn naga yuun ye kan fɔ ye cara taanri wɔ nda pe yaa la karafa wa ti ni.


\par }{\PP \VS{8}«Na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ liga ka ye tara ti gbɔgɔ paa yɛgɛ ŋga na làa wugu ki na ma ye tɛlɛye pe kan ma yo li yaa ti kan pe yeri, na liga tara ti ni fuun ti kan ye yeri sanga ŋa ni,

\VS{9}ko kɔrɔ wo yɛn fɔ na ye kaa tanri yɛsinmɛ na ŋgasegele ŋgele fuun mila yuun ye kan nala ke na, na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ka ye ndanla, yaa tanri li koŋgolo ke ni fuun ke na, pa ye yaa cara taanri taga wa koŋgbannda taanri ti na.

\VS{10}Ki ka pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ti pye ye kɔrɔgɔ, lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu pe se ka wa gbo wa ti ni. Ye se ka wi kunwɔ pi go kala li lɛ.


\par }{\PP \VS{11}«Ɛɛn fɔ, na lere wa kaa lewee yɛnlɛ wa panra, mbe sa lara mboo sige, mbe to wi na mboo gbɔn mboo gbo, ko puŋgo na mbe fe sa karafa wa ki ca ka ni,

\VS{12}kona wi ca
lelɛɛlɛ pe yaa leele tun pe saa yigi, pe pan poo le ŋa wi yaa kufɔ wi kayaŋga wɔ wi kɛɛ jaŋgo poo gbo.

\VS{13}Ye se kaa yinriwɛ ta; ɛɛn fɔ, lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu, a pòo gbo wi kasanwa pì wo, ye yaa ki kapege ki fɔgɔ tɔn mbege wɔ laga
Izirayɛli tara. Pa kona ye yaa koro yɛyinŋge na.


\par }{\SH Tara ti kɔngɔlɔ kala
\par }
{\PP \VS{14}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri ti pye ye woro, na yaga ka sa ye wa ti ni, mbe ye ta wa tara nda tì kan ye yeri kɔrɔgɔ ti ni, kɔngɔlɔ ŋgele leele koŋgbanmbala pàa gbɔn, yaga ka la wɔ wa li yɔnlɔ, mbe ye ye cɛnyɛɛnlɛ pele laga ni\FTNT{†}{{\FR 19:14 }{\FR{19.14:
}}{\FT{Kìla pye naŋgɔ kɛrɛ jasa pe maa le tire ni, nakoma mbogo pe ma kan. Tara ti kɔngɔlɔ koro na, sinndɛɛrɛ pàa pye na teri na ke nari, nda pe mbaa ya kɔlɔgi wa ti yɔngɔlɔ ke ni tanwa na (}}{\XT{Dete 27.17}}{\FT{).}}}.


\par }{\SH Sɛrɛfɛnnɛ kala
\par }
{\PP \VS{15}«Sɛrɛfɔ nuŋgba sɛnyoro se ya ti pe lere wa kapege, nakoma wi kajɔɔgɔ nakoma wi kambasinŋge yigi kala. Ɛɛn fɔ, sɛrɛfɛnnɛ shyɛn nakoma taanri sɛnyoro ti mbe ya ti ki kala li yere\XREF{†}{{\XO 19:15 }{\XO{19.15:
}}{\XT{Nɔmbu 35.30; Dete 17.6; Mati 18.16; Zhan 8.17; 2 Korɛn 13.1; 1 Timo 5.19; Ebu 10.20}}}.


\par }{\PP \VS{16}«Na sɛrɛfɔ yagboyoo wa ka finlɛ mbe baga lere wa na mbe yo wì kapege pye,

\VS{17}ki leele shyɛn mbele kendige kì ye pe sɔgɔwɔ, pe yaa kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe pe kala li yo
saraga wɔfɛnnɛ naa kiti kɔnfɛnnɛ mbele pe yɛn tunŋgo ki na ki wagati wi ni pe kan.

\VS{18}Kiti kɔnfɛnnɛ pe yaa ki kala li yewe jɛŋgɛ; na paga ki yan ki sɛrɛfɔ wì finlɛ konaa ma yagbolo taga wi sefɔ wi na,

\VS{19}kona jɔlɔgɔ ŋga wìla pye na jaa pe wa wi sefɔ wi na, ye yaa ki wa ki sɛrɛfɔ wi na. Ki pyelɔmɔ pi na, ye yaa kapege ki kɔ mbege wɔ wa ye sɔgɔwɔ.

\VS{20}Leele sanmbala mbele pe yaa ki wogo ki logo, pe yaa fyɛ. Pe se ka yɛnlɛ mbege kapege cɛnlɛ la pye wa ye sɔgɔwɔ naa.

\VS{21}Yaga kaa yinriwɛ ta fyew. Ŋgasele na lì tɛgɛ lo li na: Yinwege ki yaa tɛgɛ mbe yinwege ki fɔgɔ tɔn. Yɛnlɛ li yaa tɛgɛ mbe yɛnlɛ li fɔgɔ tɔn. Ŋganla li yaa tɛgɛ mbe ŋganla li fɔgɔ tɔn. Kɛɛ ki yaa tɛgɛ mbe kɛɛ ki fɔgɔ tɔn. Jele li yaa tɛgɛ mbe jele li fɔgɔ tɔn\XREF{†}{{\XO 19:21 }{\XO{19.21:
}}{\XT{Ɛki 21.23-25; Levi 24.19-20; Mati 5.38}}}.




\par }\Chap{20}{\SH Ŋgasegele ŋgele kè tɛgɛ \newline  malaga gbɔnwogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na yaga ka kari sa malaga gbɔn ye juguye pe ni sanga ŋa ni, na yaga shɔnye yan pe yeri, naa malaga gbɔnwotoroye ni konaa maliŋgbɔɔnlɔ ni mbele pè lɛgɛ ma wɛ ye na, yaga ka fyɛ; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na lì ye yirige wa Ezhipiti tara li yɛn ye ni.

\VS{2}Na yaga ka ye yɛɛ gbɛgɛlɛ mbe yo ye yaa to malaga ki na sanga ŋa ni,
saraga wɔfɔ wi yaa pan mbe para maliŋgbɔɔnlɔ pe ni.

\VS{3}Wi yaa pe pye fɔ: ‹Izirayɛli woolo maliŋgbɔɔnlɔ, ye logo na yeri. Ye yɛn ma gbɛgɛlɛ nala mbe sa malaga gbɔn ye juguye pe ni. Yaga ka kotogo la, yaga ka fyɛ, ye sunndo wiga ka kɔn ye na, yaga kaa seri pe yɛgɛ fyɛrɛ ndorogo ki na.

\VS{4}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa kari ye ni sa malaga ki gbɔn ye juguye pe ni ye kan, mbe ye shɔ pe yeri.›


\par }{\PP \VS{5}«Ko puŋgo na, maliŋgbɔɔnlɔ teele pe yaa para maliŋgbɔɔnlɔ pe ni mbe pe pye fɔ: ‹Naŋa wiwiin wi yɛn laga ye ni, ŋa wì yuvɔnŋgɔ kan, wi fa ta mbe kanŋga wa ki ni gbɛn\FTNT{†}{{\FR 20:5 }{\FR{20.5:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Wi fa ta mbe kanŋga wa go ki ni,}} Eburuye sɛnrɛ ti ni, ki kɔrɔ wi mbe ya logo fun fɔ: Wi faga le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ.}}}? Ko fɔ wo mbe sɔngɔrɔ, jaŋgo wiga ka sa koro wa malaga, lere wa yɛgɛ mbe kanŋga wa ki go ki ni.

\VS{6}Naŋa wiwiin wi yɛn laga ye ni, ŋa wi
ɛrɛzɛn tiire sanri, wi faga tɔnli wi li gbɛn? Ko fɔ wo mbe sɔngɔrɔ, jaŋgo wiga ka sa koro wa malaga, lere wa yɛgɛ mbege tɔnli wi li.

\VS{7}Naŋa wiwiin wi yɛn laga ye ni, ŋa pè jɛlɛ kan wi yeri, wi faa pɔri gbɛn? Ko fɔ wo mbe sɔngɔrɔ, jaŋgo wiga ka sa koro wa malaga, lere wa yɛgɛ mboo pɔri wi puŋgo na.›

\VS{8}Ko puŋgo na, maliŋgbɔɔnlɔ teele pe yaa maliŋgbɔɔnlɔ pe pye naa fɔ: ‹Naŋa wiwiin wi yɛn laga ye ni, ŋa wi yɛn na fyɛ, a wi sunndo wila kɔɔn wi na? Ko fɔ wo mbe sɔngɔrɔ, jaŋgo wiga ka wi maliŋgbɔɔnlɔ yɛɛnlɛ pe wire ti fanla pe na.›

\VS{9}Na maliŋgbɔɔnlɔ teele paga para maliŋgbɔɔnlɔ pe ni mbe kɔ, pe yaa maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye teele tɛgɛtɛgɛ leele pe go na.


\par }{\PP \VS{10}«Na ye kaa kee sa to ca ka na mbe malaga gbɔn ki ni, ye keli yege yo pe kan fɔ pe pe yɛɛ le ye kɛɛ, ki ka ka pye malaga ye sɔgɔwɔ.

\VS{11}Na paga yɛnlɛ yɛyinŋge ki na, mbe pe ca ki mbogo yeyɔnrɔ ti yɛngɛlɛ ye kan, ye yaa ti ki ca woolo pe ni fuun paa kulowo tunndo piin ye kan mbe pye ye kulolo.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, na pee yɛnlɛ ŋga yè yo ki na, mbe to ye na malaga ni, kona ye yaa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ca ki tanla mbege yɔn tɔn.

\VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ki ca ki le ye kɛɛ. Ye nambala pe ni fuun pe gbo tokobi ni.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, jɛɛlɛ, naa piile, naa yaayoro konaa yaara nda fuun ye yaa ta wa ca ki ni, to nda ye yaa koli, ye yaa to tɛgɛ ye yɛɛ kan. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ye juguye mbele le ye kɛɛ, yaara nda fuun ye yaa koli wa pe yeri, ye mbe ya mberi ta.

\VS{15}Pa ye yaa laga piin ma cara nda fuun ti yɛn ma lali ye ni ti na, to nda ti woro tara nda ye yɛn na kee sa cɛn wa ti ni to woro.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri ti pye ye woro, cara nda ti yɛn wa, to na, yaraga ŋga fuun ki yɛn wa na wɔɔn, ye se ka ko ka yaga yinwege na.

\VS{17}Ye ki leele pe ni fuun pe tɔngɔ ye pe kɔ pew, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa ki yo ye kan we. Poro pe yɛn Hɛti cɛnlɛ woolo, naa Amɔri cɛnlɛ woolo, naa Kana tara fɛnnɛ, naa Perɛzi cɛnlɛ woolo, naa Hɛvi cɛnlɛ woolo konaa Zhebusi cɛnlɛ woolo pe ni.

\VS{18}Pa kona, pe se kaa ye fɔrɔgi pe kapyere tijangara nda pe maa piin na pe yarisunndo ti gbogo ti ni; jaŋgo yaga kaa ti piin mbe kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\PP \VS{19}«Na yaga maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ca ka tanla mbege yɔn tɔn, mbaa malaga gbɔɔn ki ni, mbe ta mbege shɔ, na yaga mɔ le jaŋgo mbe ya mbege shɔ, yaga ka gbɔnlɔgɔ lɛ mbaa tire nda ti yɛn le ki kanŋgaga na ti jaanri. Ye mbe ya mbaa ti pire ti kaa. Katugu tire nda wa yan ti woro paa leele yɛn yaa malaga gbɔɔn ti ni.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, tire nda yè jɛn paa laga pire ti kaa, to cɛ ye mbe ya mbaa kɔɔnlɔ mbaa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kanni ca ki tanla mbege yɔn tɔn, ko ŋga ki yɛn na malaga gbɔɔn ye ni we, fɔ ye sa ya pe ni.




\par }\Chap{21}{\SH Na paga lere gbo, \newline  na wi gbofɔ wii jɛn ki sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri ti pye ye kɔrɔgɔ, na paga lere wa gboo yan wa wasege ki ni pòo gbo maa wa, na wi gbofɔ wii jɛn,

\VS{2}pa kona ye ca
lelɛɛlɛ naa ye kiti kɔnfɛnnɛ pe yaa kari wa ki laga ki na saga taanla, mbege lɛ le gboo wi na, fɔ sa gbɔn wa cara nda ti yɛn maga maga ti na;

\VS{3}mbe ta mbe ca ŋga kì yɔngɔ gboo wi ni ma wɛ ki jɛn. Ki ka pye ma, ki ca lelɛɛlɛ pe yaa nasumboro wa yigi ŋa pe fa tunŋgo pye wi ni gbɛn, konaa nɛrɛ
tunŋgo pyetige fa taga wi na.

\VS{4}Pe yaa kari ki nasumboro wi ni lafolo la ni, na laa waga, wa li laga ŋga pe faga fali, pe fa si yaara lugu wa. Poo go ki yaari wa lafolo li ni.


\par }{\PP \VS{5}«Kona
saraga wɔfɛnnɛ mbele pe yɛn
Levi setirige piile pe yaa pan; katugu poro wɛlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lì wɔ paa duwaw wi piin li mɛgɛ ni. Kendige wɔkagala naa gbɔnrɔ kagala konaa lere wɛlɛgɛ kagala ke yaa la yɛgɛ woo mbaa yala ŋga pe yaa ka yo mbe yere ki na ko ni.

\VS{6}Ko puŋgo na ca ŋga kì yɔngɔ gboo wi ni, ki lelɛɛlɛ pe ni fuun pe yaa pan mbe pe kɛyɛn yi jogo wa nasumboro ŋa pè gbɔn maa go ki yaari wi go na, wa lafolo li ni.

\VS{7}Kona pe yaa ki yo mbege naga fɔ: ‹Woro ma wege lere ŋa wi gbo, we sigi yan yɛnlɛ ni.

\VS{8}Ee, Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo, poro mbele pe yɛn ma woolo, a ma pè shɔ, pe kala yaga. Maga ka ti lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu, poo kunwɔ pi go kala li lɛ.› Pa ki legbokala li yaa kala yaga pe na yɛɛn.

\VS{9}Ki pyelɔmɔ pi na, ye yaa lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wi kunwɔ pi go kala li laga ye yɛɛ na, katugu ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li maa jate sinŋge ko yè pye.


\par }{\SH Jɛɛlɛ mbele pè yigi kasopiile \newline  pe pɔrɔgɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{10}«Na yaga ka kari sa malaga gbɔn ye juguye pele ni, na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ka pe le ye kɛɛ, na yaga kasopiile mbele yigi;

\VS{11}kana ma yaa jɛlɛ wa yan wa pe sɔgɔwɔ wi yɛn ma yɔn mɔɔ ndanla maa pɔri ma jɔ.

\VS{12}Kona ma yaa kari wi ni wa ma go. Jɛlɛ wi yaa wi go ki kulu mboo yombɛkɔɔrɔ ti kɔɔnlɔ,

\VS{13}mboo kaso yaripɔrɔ ti wɔ mbe ta yɛgɛ le, mbe koro wa ma go\FTNT{†}{{\FR 21:13 }{\FR{21.12-13:
{\QT{Mbe go ki kulu, mbe yombɛkɔɔrɔ ti kɔɔnlɔ konaa mbe yaripɔrɔ ta yɛgɛ le}} ko kagala koro la pye naga nari ma yo jɛlɛ ŋa pè yigi kasopyɔ wi yaa wɔ wa kulowo pi ni mbe pye Izirayɛli woo.}}}. Wi yaa wi to naa wi nɔ kunwɔ pi gbele fɔ sa gbɔn yeŋge nuŋgba. Ko puŋgo na, ko ma mbe ya mboo jɛn jɛlɛ; ma yaa pye wi pɔlɔ, wi pye ma jɔ.

\VS{14}Puŋgo na, na wi kala lii ma ndanla, pa maa yaga wila kee laga ŋga kaa ndanla. Ma se ya mboo pɛrɛ penjara na, ma se si ya mboo pye ma kulo, mbege ta màa tɛgɛ jɛlɛ makɔ we.


\par }{\SH Pinambyɔ koŋgbanŋa \newline  wi kɔrɔgɔ limɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{15}«Na jɛɛlɛ shyɛn ka pye naŋa wa yeri, ki pye nuŋgba yɛn maa ndanla ma wɛ sanŋa wi na. Pe ni fuun shyɛn pe pinambiile se wi kan. Kana ki pye jɛlɛ ŋa wi woro maa ndanla jɛŋgɛ wi pyɔ wo wi yɛn pinambyɔ koŋgbanŋa we,

\VS{16}na ki naŋa wi kaa wi kɔrɔgɔ ki yɛɛlɛ wi pinambiile pe na pilige ŋga ni, wii daga mbe jɛlɛ ŋa wùu ndanla wi pinambyɔ wi jate pinambyɔ koŋgbanŋa mbe jɛlɛ ŋa wi woro maa ndanla jɛŋgɛ wo pinambyɔ wo yaga, ma si yala wo wi yɛn pinambyɔ koŋgbanŋa we ki kaselege ko na.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, wi daga mbe yere ki na fɔ jɛlɛ ŋa wi woro maa ndanla wi pinambyɔ wo wi yɛn pinambyɔ koŋgbanŋa we. Wi yaa tasaga shyɛn kan wi yeri kɔrɔgɔ mbe yiri wa wi kɛɛ yaara ti ni fuun ti ni, katugu wo wi yɛn wi pyɔ koŋgbanŋa maa ta wa wi fanŋga ki ni fuun ki ni. Lelɛwɛ tɔnli wi yɛn wo woo.


\par }{\SH Pinambyɔ ŋa wi ma yiri ma je \newline  wi kala
\par }
{\PP \VS{18}«Na naŋa wa pinambyɔ ka pye nuŋgboŋgbanla fɔ, mbe yiri mbe je, wi woro na nuru wi to naa wi nɔ pe yeri, ali pe kaa gbɔn mɛlɛ, wila ki jate.

\VS{19}Wi to naa wi nɔ pe yaa wi yigi mbe kari wi ni wa ca ki lelɛɛlɛ pe yeri wa pe ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na.

\VS{20}Pe yaa ca ki lelɛɛlɛ pe pye fɔ: ‹We pinambyɔ ŋa yɛɛn, wi pye nuŋgboŋgbanla fɔ ma yiri ma je; wi woro na nuru we yeri. Wi yɛn kalikali fɔ naa sinwɔɔ.›

\VS{21}Kona wi ca nambala pe ni fuun pe yaa wi wa sinndɛɛrɛ ni fɔ wi sa ku. Ki pyelɔmɔ pi na ma, ye yaa kapege ki kɔ mbege wɔ ye sɔgɔwɔ. Pa Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yaa ki wogo ki logo mbaa fyɛ.


\par }{\SH Lere ŋa pè gbo maa to tige na \newline  wi kala
\par }
{\PP \VS{22}«Na lere wa ka kapege pye ŋga ki daga poo gbo, na paga wi gbo mboo to tige na\FTNT{†}{{\FR 21:22 }{\FR{21.22:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Na paga wi gbo mboo to tige na,}} pàa pye na ko piin naga nari fɔ pè fɛrɛ wa gboo wi na, konaa mbe leele sanmbala pe yɛri paga ka ki kapege cɛnlɛ la pye konaa mbege naga fɔ wi yɛn ma daŋga Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na (Kapye 5.30; 10.39).}}},

\VS{23}wi gboo wii daga mbe wɔnlɔ wa tige ki na, ye daga mboo le ki pilige nuŋgba ki ni, katugu na paga lere ŋa to tige na, wi ma pye ma daŋga Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Ki kala na yoo gboo wi le, jaŋgo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri kɔrɔgɔ, yaga kari tɛgɛ fyɔngɔ ni\XREF{†}{{\XO 21:23 }{\XO{21.23:
}}{\XT{Gala 3.13}}}.




\par }\Chap{22}{\SH Ŋgasegele kele yɛgɛ
\par }
{\SHB Mbaa ma lewee yɛnlɛ \newline  wi kɛɛ yaara ti jate
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na maga ma cɛnyɛnlɛ wa nɛgɛ nakoma sumbyɔ yan wì puŋgo na yanri, maga kaga pye ndɛɛ ma suu yan. Ɛɛn fɔ, maa kɔnri ma pan maa kan wi fɔ wi yeri.

\VS{2}Na ki ka pye yaayogo fɔ wi cɛnsaga ki yɛn ma lali ma ni matoro, nakoma ki ka pye ma sigi fɔ wi jɛn, ma kari yaayogo ki ni wa ma laga, ma saga tɛgɛ wa, fɔ ki fɔ wi ka sa pan wila ki lagajaa; kona mɛɛ ki kan wi yeri.

\VS{3}Ki kala nuŋgba lo ma yaa pye, na maga ma cɛnyɛnlɛ wi sofile ŋa wì puŋgo wi yan, nakoma wi derigbɔgɔ, nakoma wi yaraga ŋga fuun kì puŋgo ki wogo na. Maga kaga pye ndɛɛ ma sigi yan.


\par }{\PP \VS{4}«Maga ma cɛnyɛnlɛ wa sofile nakoma wi nɛgɛ yan kì to wa konɔ, maga kaga pye ndɛɛ ma sigi yan. Ɛɛn fɔ, kari ma sa yaayogo fɔ wi saga yege yirige\XREF{†}{{\XO 22:4 }{\XO{22.1-4:
}}{\XT{Ɛki 23.4-5}}}.


\par }{\SH Kondɛgɛŋgɛlɛ kele yɛgɛ
\par }
{\PP \VS{5}«Jɛlɛ si daga mbaa nambala yaripɔrɔ nii, naŋa si daga mbaa jɛɛlɛ yaripɔrɔ nii, katugu leele mbele fuun pe maa ki wogo ki piin, pe kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.


\par }{\PP \VS{6}«Na maga sannjɛsere yan konɔ tige ni, nakoma tara na, na maga sannjɛlɛ nɔ wi yan wì sinlɛ jɛnrɛwɛ pi na, nakoma wi yɛn maa pigile ke tɔn, maga ka sannjɛlɛ nɔ wi yigi mbe pinlɛ wi pigile ke ni.

\VS{7}Ma mbe ya mbe sannjɛpire ti yigi mbe nɔfɔ wo yaga wila kee. Na ma kaa ki piin ma, pa ma yaa pye fɛrɛwɛ na mbe yinwetɔnlɔgɔ ta.


\par }{\PP \VS{8}«Na maga yunvɔnŋgɔ kan mbege biri, ma yaa mbogo wa mbege gona wi maga mboo fili, jaŋgo lere wa ka ka yiri wa go ki go na mbe to mbe ku, wi kunwɔ pi pye ma go kala\FTNT{†}{{\FR 22:8 }{\FR{22.8:
}}{\FT{Wa Izirayɛli tara, kìla pye pe ma go ki kan maga biri, ma lugusaga pye ma kari wa ki go na. Lere ma ya ma lugu ma kari, ma saa na yanriyanri wa, nakoma mbe sinlɛ wa yembinɛ, na kafugo kaa wuun we.}}}.


\par }{\PP \VS{9}«Maga ka yariluguro ta yɛgɛ lugu wa ma
ɛrɛzɛn kɛrɛ ti ni. Na maga ko pye, yariluguro nda fuun mà lugu wa kɛrɛ, yariluguro to naa ɛrɛzɛn tiire ti ni, ti pire ti yaa tɛgɛ ti yɛ we Fɔ wi kan.

\VS{10}Maga ka napɔlɔ naa sofile pinlɛ mbe pe pɔ ja falinɛrɛ ca nuŋgba na, mbaa tunŋgo piin ti ni.


\par }{\PP \VS{11}«Maga ka yaripɔgɔ ka le ŋga pè simbasire naa
lɛn jese pinlɛ yɛɛ ni maga ti\XREF{†}{{\XO 22:11 }{\XO{22.11:
}}{\XT{Levi 19.19}}}.

\VS{12}Yaripɔgɔ ŋga ma yaa la waa ma yɛɛ na, ma yaa jese magambire pɔpɔ wa ki yɛngɛlɛ tijɛrɛ ke na\XREF{†}{{\XO 22:12 }{\XO{22.12:
}}{\XT{Nɔmbu 15.37-41}}}.


\par }{\SH Jɛlɛ ŋa wì pɔlɔ baga wi na \newline  ma yo wìla jɔgɔ
\par }
{\PP \VS{13}«Na naŋa wa ka jɛlɛ wa pɔri mbe sinlɛ wi ni, puŋgo na mbe si kaga yan wi kala li suu ndanla,

\VS{14}mbe yagbolo sɛnrɛ yo mbe taga wi na, mbaa wi mɛgɛ ki jogo fɔ sanga ŋa ni wìla wi pɔri ma sinlɛ wi ni, wi sila wi yan sumboro,

\VS{15}kona, jɛlɛ wi to naa wi nɔ pe yaa kari yaara nda ti yɛn naga nari fɔ pe sumborombyɔ wìla pye naŋa mbanjɛɛn ti ni ca
lelɛɛlɛ pe kan wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na.

\VS{16}Jɛlɛ wi to wi yaa ki yo mbege naga ca lelɛɛlɛ pe na fɔ: ‹Mìlan sumborombyɔ wi kan ki naŋa ŋa wi yeri, a wùu pɔri. Ɛɛn fɔ koni, jɛlɛ wi kala li suu ndanla.

\VS{17}Wi yɛn na yagbolo sɛnrɛ yuun na tari wi na ma yo wi sila wi yan sumboro. Ye wele, yaraga ŋga ko ki yɛn naga nari fɔ wìla pye sumboro. Kona, yembinɛ koŋgbanna na wìla pye sumboro wi ni, paraga ŋga wìla sumboro wi jɛn jɛlɛ ki na, a kasanwa pì fafa ki na, sumboro wi to naa wi nɔ pe yaa ki sanga ca lelɛɛlɛ pe yɛgɛ na.

\VS{18}Kona, ca ki lelɛɛlɛ pe yaa ki naŋa wi yigi mboo gbɔn jɛŋgɛ,

\VS{19}mbe fɔgɔ wa wi na, wi warifuwe pyɔ cɛnmɛ sara jɛlɛ wi to wi yeri, katugu wì
Izirayɛli woolo sumboro ŋa wi yɛn naŋa mbajɛɛn wa mɛgɛ jɔgɔ. Ko puŋgo na, jɛlɛ wi yaa koro wi jɔ wi yinwege piliye yi ni fuun ni. Wi se ya mboo wa naa\XREF{†}{{\XO 22:19 }{\XO{22.19:
}}{\XT{Dete 22.29}}}.›


\par }{\PP \VS{20}«Ɛɛn fɔ, sɛnrɛ nda naŋa wì yo, na tiga pye kaselege, na yaraga ka si naga fɔ wìla pye sumboro

\VS{21}kona, pe yaa kari jɛlɛ wi ni wa wi to go ki yɔn na; ca ki nambala pe yaa wi wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo; katugu maa ta wìla pye wa wi to go bere, wila sinlɛ naŋa ni ma fɛrɛ kala pye wa Izirayɛli tara. Kiga pye ma, ye yaa kapege ki kɔ mbege wɔ wa ye sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Jataga naa yan janga kagala
\par }
{\PP \VS{22}«Na paga naŋa wa yigi wi yɛn na sinlɛ jɛlɛ ŋa wi yɛn naŋa yeri wa ni, pe yaa naŋa wo naa jɛlɛ wi ni pe ni fuun shyɛn pe gbo. Ki ka pye ma, ye yaa kapege ki kɔ mbege wɔ laga Izirayɛli tara\XREF{†}{{\XO 22:22 }{\XO{22.22:
}}{\XT{1 Korɛn 5.13}}}.


\par }{\PP \VS{23}«Na paga sumboro naŋa mbajɛɛn wa kan naŋa yeri, na naŋa wa yɛgɛ kaa yan wa ca nawa mboo yigi mbe sinlɛ wi ni,

\VS{24}ye yaa pe ni fuun shyɛn pe yigi mbe kari pe ni wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na, mbe pe wa sinndɛɛrɛ ni mbe pe gbo. Pe yaa sumboro wi gbo, katugu wi sila gbele, ali maga ta pa kala làa pye wa ca ki ni. Pe yaa naŋa wi gbo, katugu wùu sefɔ wi jɔ wi jɔgɔ. Ki ka pye ma, ye yaa kapege ki kɔ mbege wɔ wa ye sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 22:24 }{\XO{22.24:
}}{\XT{Dete 17.5}}}.

\VS{25}Ɛɛn fɔ, na kaa pye sumboro ŋa pè kan naŋa yeri, pa naŋa wùu yan wa wasege ki ni, mɛɛ wi yigi ma sinlɛ wi ni fanŋga na, kona naŋa wo nuŋgba pe yaa gbo.

\VS{26}Ye se ka yaraga ka kpɛ pye sumboro wi na, katugu wii kapege pye ŋga ki daga poo gbo. Ki kala lì pye paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa yiri ma to wi naŋa yɛnlɛ wa na maa gbo we.

\VS{27}Katugu pa naŋa wì fili wi ni wa wasege, ali kaa pye sumboro wì gbele yɛgɛ o yɛgɛ, lere sila pye wa mbe pan mboo shɔ.


\par }{\PP \VS{28}«Na naŋa wa ka sumboro ŋa pe fa kan naŋa yeri wa yigi mbe sinlɛ wi ni, paga pe yigi,

\VS{29}naŋa ŋa wì sinlɛ wi ni, wi yaa warifuwe pyɔ nafa shyɛn ma yiri kɛ kan sumboro wi to wi yeri. Ko puŋgo na, wi yaa sumboro wi pɔri wi jɔ, katugu wo wùu jɔgɔ. Mbe naŋa wi ta yinwege na, wi se ya mboo wa\XREF{†}{{\XO 22:29 }{\XO{22.29:
}}{\XT{Ɛki 22.15-16}}}.




\par }\Chap{23}{\PP \VerseOne{1}«Naŋa wa si daga mboo to jɔ lɛ wi jɔ, mboo to wi tifaga\XREF{†}{{\XO 23:1 }{\XO{23.1:
}}{\XT{Levi 18.8; 20.11; Dete 27.20}}}.


\par }{\SH Leele mbele pe se ya ye \newline  wa Yɛnŋɛlɛ li gbogolomɔ woolo pe ni
\par }
{\PP \VS{2}«Naŋa ŋa fuun pòo yɔgɔlɔ ke wɔ nakoma pòo nama pi kɔn, wo wa kpɛ se ya ye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogolomɔ woolo pe ni\FTNT{†}{{\FR 23:2 }{\FR{23.2:
}}{\FT{Ki ŋgasele làa tɛgɛ mbe mbele pè pe yɛɛ yɔgɔlɔ wɔ pe yɛgɛ kɔn paga ka pe tɛgɛ lagbɔrɔ na wa Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ tunŋgo ki ni paa yɛgɛ ŋga na pàa pye na pe teri lagbɔrɔ na yarisunndo gbɔgɔwɔ wogo na.}}}.


\par }{\PP \VS{3}«Kɛɛnrɛ pyɔ si daga mbe ye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogolomɔ woolo pe ni, ali sa gbɔn wi setirige piile pe yirisaga kɛ wogo ki na, wa se ya ye wa\XREF{†}{{\XO 23:3 }{\XO{23.3:
}}{\XT{Levi 18.6-20; 20.10-21}}}.


\par }{\PP \VS{4}«Amɔ cɛnlɛ woolo naa Mowabu cɛnlɛ woolo pee daga mbe ye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogolomɔ woolo pe ni. Ali pe setirige piile pe yirisaga kɛ woolo wele, wa si daga mbe ye wa,

\VS{5}katugu, sanga ŋa ni yàa yiri wa Ezhipiti tara na paan, pe sila ye fili wa konɔ yaakara naa tɔnmɔ ni. Ɛɛn fɔ, pàa Bewɔri pinambyɔ Balaamu wi kan penjara ni, ma ti a wì yiri wa Petɔri ca, wa Mezopotami tara mbe pan mbe ye daŋga\XREF{†}{{\XO 23:5 }{\XO{23.5:
}}{\XT{Nɔmbu 22.4–24.25; Nehe 13.1-2}}}.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa je mbe logo Balaamu wi yeri. Kì kaa pye ma, a lì si daŋga ki kanŋga maga pye duwaw ye kan; katugu ye yɛn mali ndanla.

\VS{7}Ye yinwege piliye yi ni fuun yi ni, ye se kaa yɛyinŋge naa fɛrɛwɛ jaa pe kan.


\par }{\PP \VS{8}«Yaga kaa Edɔmu cɛnlɛ woolo\FTNT{†}{{\FR 23:8 }{\FR{23.8:
}}{\FT{Edɔmu cɛnlɛ woolo pàa pye Ezawu wo setirige piile. Ezawu wi waan yɛnlɛ lawi ŋa Zhakɔbu ŋa pàa pye na yinri Izirayɛli (}}{\XT{Zhenɛ 25.25-26}}{\FT{). Naa Izirayɛli woolo pe kala làa pye ma Edɔmu cɛnlɛ woolo pe mbɛn, ki kala na, Edɔmu cɛnlɛ woolo pàa pye na pe jate jɔlɔgɔ ni (}}{\XT{Amɔ 1.11; Abi 10,
}}{\XT{Yuuro 137.7; Eza 63.1-6}}{\FT{).}}} pe jate paa leele mbele pe kala li yɛn ma tijanga, katugu ye sefɛnnɛ wɛlɛ. Yaga kaa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe jate fun pe kala li yɛn ma tijanga, katugu yàa pye nambannjɛɛnlɛ wa pe tara.

\VS{9}Ki tara shyɛn nda ti woolo, mbege lɛ pe setirige piile yirisaga taanri woolo pe na, poro pe mbe ya ye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogolomɔ woolo pe ni.


\par }{\SH Kagala ŋgele ke yaa \newline  paara yinrɛ cɛnsaga \newline  ki tɛgɛ fyɔngɔ fu
\par }
{\PP \VS{10}«Na ye kaa kee malaga sa to ye mbɛnfɛnnɛ pe na, mbe sa ye cɛnsaga ki kan, ye yɛɛ yingiwɛ jɛn jɛŋgɛ yaraga ŋga fuun ki yɛn tipege ki ni.

\VS{11}Na naŋa wa nama tɔnmɔ ka wo wi na yembinɛ mboo tɛgɛ fyɔngɔ ni, wi yaa yiri wa
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni. Wi se sɔngɔrɔ mbe ye wa ki ni ko yɔnlɔ ko na.

\VS{12}Yɔnlɔkɔgɔ yɛgɛ ni, wi yaa woli. Na yɔnlɔ ki ka ka to, wi yaa sɔngɔrɔ mbe kari naa wa paara yinrɛ cɛnsaga ki ni.


\par }{\PP \VS{13}«Ye yaa laga ka wele wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na mbaa ye koŋgaraga ki piin wa.

\VS{14}Maliŋgbɔɔn pyew, capige daga mbe pye wa wi tuguro ti ni, wi ka kari konɔ na sanga ŋa ni, wi yaa wege kɔn gbɛn, na wiga ka kɔ, wi yaa wi koŋgaraga ki tɔn.

\VS{15}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li maa ye paara yinrɛ cɛnsaga ki yanri na toro, na ye go singi konaa na yawa kaan ye yeri ye mbɛnfɛnnɛ pe na. Ye paara yinrɛ cɛnsaga ki ni fuun ki daga mbe pye fyɔngɔ fu, jaŋgo Yɛnŋɛlɛ liga ka fyɔngɔ yaraga yan wa ye sɔgɔwɔ mbe laga ye na.


\par }{\SH Kulo ŋa wì fe wi kala
\par }
{\PP \VS{16}«Na kulo wa ka yiri wa wi tafɔ wi yeri mbe fe sa karafa wa ye tara, yaga kaa sɔngɔrɔ wa wi tafɔ wi yeri.

\VS{17}Wi mbe ya cɛn wa ye ni, wa ye tara, wa ca ŋga wì wele ma wɔ ki ni; yaga kaa tɛgɛ la nii wi go na.


\par }{\SH Mbele pe maa kalikalawa piin \newline  na yarisunndo gbogo pe kala
\par }
{\PP \VS{18}«Jɛlɛ ŋa wi maa yarisunndo gbɔgɔsara nanjara piin wa si daga mbe yan
Izirayɛli woolo jɛɛlɛ pe sɔgɔwɔ; naŋa ŋa wi maa yarisunndo gbɔgɔsara jajara\FTNT{†}{{\FR 23:18 }{\FR{23.18:
}}{\FT{Nambala jajara pyefɛnnɛ pa pàa pye na ki jajara ti piin wa pe yarisunndo gbɔgɔyinrɛ ti ni. Pa jɛɛlɛ pàa pye na kee ki nambala pe kɔrɔgɔ wa, ki wogo kìla pye yarisunndo ti ŋgasele la (}}{\XT{Levi 19.29; Zhere 2.20}}{\FT{).}}} piin wa si daga mbe yan wa Izirayɛli woolo nambala pe sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 23:18 }{\XO{23.18:
}}{\XT{Levi 19.29; Zhere 2.20}}}.

\VS{19}Jɛlɛ ŋa wi maa kalikalawa piin nakoma naŋa ŋa wi maa kalikalawa piin, penjara nda wi maa taa wa, yaga ka kari ta ni wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li go ki ni, mbe yo ye yaa sa
yɔn fɔlɔ tɔn ti ni; katugu naŋa wi o, jɛlɛ wi o, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li maa pe jate katijangara pyefɛnnɛ.


\par }{\SH Mbe lere jin mbaa tɔnli jaa \newline  ti go na
\par }
{\PP \VS{20}«Na maga ma sefɔ wa jin penjara ni, nakoma yarilire ni, nakoma yaraga ka yɛgɛ ni, ma se kaa tɔnli jaa wi yeri ki go na.

\VS{21}Na maga nambanŋa wa jin yaraga ka ni, ma mbe ya mbaa tɔnli jaa ki go na wo yeri; ɛɛn fɔ, na maga ma sefɔ wa jin yaraga ka ni, ma se kaa tɔnli jaa ki go na. Ki ka pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma kɛɛ tunndo ti ni fuun ti na, wa tara nda ye yaa sa shɔ mbe ta ti ni\XREF{†}{{\XO 23:21 }{\XO{23.21:
}}{\XT{Ɛki 22.24; Levi 25.36-37; Dete 15.7-11}}}.


\par }{\SH Yɔn fɔlɔ kɔnsɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{22}«Na maga yɔn fɔlɔ kɔn mbe yo ma yaa yarikanga ka kan Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri, ma se ka mɔ mbe pan ki ni li kan. Nakoma Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa kɔɔn yewe ki wogo ki ni, pa ki yaa pye kapege ma go na.

\VS{23}Na maga koro mɛɛ yɔn fɔlɔ kɔn, ki se pye kapege ma go na.

\VS{24}Ɛɛn fɔ, na maga yɔn fɔlɔ kɔn, ma daga mbe yere li ni mbeli yɔn fili ki kologo ki na, mbe yala yɔn fɔlɔ na mà kɔn mbe nandanwa yaraga ŋga kan Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri ki ni.

\VS{25}Na ma kaa toro ma sefɔ wa
ɛrɛzɛn kɛrɛ nawa, ma mbe ya mbe ɛrɛzɛn pire ta cɔ mbe ka mbe tin paa yɛgɛ ŋga na kɔɔn ndanla. Ɛɛn fɔ, maga ka ta le wa ma leyaraga ki ni mbe kari ti ni.

\VS{26}Ki pyewe nuŋgba pi na fun, na ma kaa toro ma sefɔ wa
bile kɛrɛ nawa, mbege ta wì yanlaga, ma mbe ya sheshegele kele kɔn ma kɛyɛn yi ni, ɛɛn fɔ, maga ka ma cɛnyɛnlɛ wi bile wa kɔn mali kɔngbenɛ ni\XREF{†}{{\XO 23:26 }{\XO{23.26:
}}{\XT{Mati 10.4; Maki 2.23; Luki 6.1}}}.




\par }\Chap{24}{\SH Jɛlɛ jege sɛnrɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na naŋa wa ka jɛlɛ wa pɔri wi jɔ, puŋgo na, na wi kala li suu ndanla, katugu wì kala la yan wi yeri na li woro ma yala, wi yaa pɔrɔgɔ jɔgɔwɔ sɛwɛ yɔnlɔgɔ mboo kan jɛlɛ wi yeri; ko puŋgo na, wi yaa wi wɔ wa wi yɛɛ kɔrɔgɔ\XREF{†}{{\XO 24:1 }{\XO{24.1:
}}{\XT{Mati 5.31; 19.7; Maki 10.4}}}.

\VS{2}Jɛlɛ wi kariŋgɔlɔ, wi mbe ya sa pɔri naŋa wa yɛgɛ yeri.

\VS{3}Na wi kala lii naŋa shyɛn woo wi ndanla naa, wo fun wi pɔrɔgɔ jɔgɔwɔ sɛwɛ yɔnlɔgɔ wuu kan wi yeri, wuu wɔ wa wi yɛɛ kɔrɔgɔ. Nakoma, na naŋa shyɛn woo wi ka ku,

\VS{4}kona, naŋa koŋgbanŋa ŋa wìla keli maa je, wi se ya mboo lɛ wi jɔ naa, katugu jɛlɛ wi pye
fyɔngɔ ni wi yeri. Ki yaa pye katijaanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ye yeri kɔrɔgɔ, ye se kaa kapege piin wa ti ni.


\par }{\SH Naŋa ŋa wì jɛlɛ pɔri fɔnŋgɔ \newline  wi kala
\par }
{\PP \VS{5}«Na naŋa wa ka jɛlɛ pɔri fɔnŋgɔ, wii daga mbe kari sorodasheya; wii daga poo jori tunŋgo ka kpɛ ni. Ɛɛn fɔ, wi daga mbe koro wi yɛɛ kan wi go kagala ke kala na fɔ sa gbɔn yɛlɛ nuŋgba, jaŋgo mbe jɛlɛ ŋa wì pɔri wi nawa pi yinŋgi.


\par }{\SH Mbe yaraga ka shɔ mbe tɛgɛ \newline  ma yaraga ka yɔnlɔ
\par }
{\PP \VS{6}«Lere kpɛ ka ka tira nakoma pe maa tire sinndɛlimbyɔ ŋa ni wa shɔ wi lewee yɛnlɛ yeri mboo tɛgɛ yaraga ŋga wì shɔ ma yeri mbe kaga kan ka yɔnlɔ, katugu na maga ki pye ma, ki cɛn ndɛɛ wi yaa laa yinwege ki piin yaraga ŋga ni ko ma shɔ wi yeri.


\par }{\SH Mbele pe maa leele yuun pe kala
\par }
{\PP \VS{7}«Na paga
Izirayɛli woo wa yan wuu sefɔ wa yu ma saa wi pye kulo, nakoma maa pɛrɛ, ki daga pe ŋa wì lere wi yu wi gbo. Pa ye yaa ki pye ma, mbe kapege ki kɔ mbege wɔ wa ye yɛɛ sɔgɔwɔ\XREF{†}{{\XO 24:7 }{\XO{24.7:
}}{\XT{Ɛki 21.16}}}.


\par }{\SH Yayɛnwɛ kala
\par }
{\PP \VS{8}«Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn
yayɛnwɛ wogo ki ni.
Saraga wɔfɛnnɛ mbele
Levi setirige piile, sɛnrɛ nda fuun mì yo pe kan peri yo ye kan, yeri lɛ yaa tanri ti na jɛŋgɛ\XREF{†}{{\XO 24:8 }{\XO{24.8:
}}{\XT{Levi 13; 14}}}.

\VS{9}Ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa pye Miriyamu wi na, ma ye ta ye kondangala li na, ye yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, yaa nawa tuun ki na\XREF{†}{{\XO 24:9 }{\XO{24.9:
}}{\XT{Nɔmbu 12.10}}}.


\par }{\SH Mbe yaraga ka shɔ \newline  mbege tɛgɛ fɔgɔ yɔn
\par }
{\PP \VS{10}«Na maga ma sefɔ wa jin yaraga ka ni, maga ka sa ye wa wi go mbe yaraga ka lɛ mbe saga tɛgɛ ma wogo ki yɔnlɔ.

\VS{11}Ma daga mbe yere le funwa na. Ŋa mà jin yaraga ki ni, wo jate wi yaa yiri wa funwa yaraga ŋga wi yaa kan ma yeri ma tɛgɛ ma wogo ki yɔnlɔ ki ni.

\VS{12}Na fyɔnwɔ fɔ wa kaa derigbɔgɔ kan ma yeri maga tɛgɛ ma yaraga ka yɔnlɔ, maga ka ti ki wɔnlɔ wa ma yeri.

\VS{13}Ma daga mbege sɔngɔrɔ wi na yɔnlɔ tosanga ni, jaŋgo wi ka sinlɛ wuu yɛɛ tɔn ki ni, wila duwaw piin ma kan. Kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa la ŋga mà pye ki jate kasinŋge\XREF{†}{{\XO 24:13 }{\XO{24.13:
}}{\XT{Ɛki 22.25-26}}}.


\par }{\SH Ŋga ki daga la piin \newline  fyɔnwɔ fɛnnɛ pe kan
\par }
{\PP \VS{14}«Maga kaga ŋgban pilige nuŋgba nuŋgba tunŋgo pyefɔ wa na, ŋa wi yɛn fyɔnwɔ fɔ konaa kɛwara fɔ; wi yɛn Izirayɛli woo o, nakoma wi yɛn nambanŋa o, ma cɛn ma ni wa ma tara.

\VS{15}Maa wi sara wi kaan wi yeri pilige pyew sanni yɔnlɔ ki sa to; katugu mbege ta wi yɛn fyɔnwɔ fɔ, wi maa wi sara wi singi fyɛlɛgɛ na. Na ma siri kan, wi ka gbele mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe wa ma na, ma yaa ki kapege ki go kala li lɛ\XREF{†}{{\XO 24:15 }{\XO{24.15:
}}{\XT{Levi 19.13}}}.


\par }{\SH Lere wa kapege si daga \newline  mbe taga wa go na
\par }
{\PP \VS{16}«Pe se kaa teele kuun kapere nda pe pinambiile pè pye to kala na; pe se si kaa pinambiile kuun kapere nda pe teele pè pye to kala na. Lewee nuŋgba nuŋgba pyew wi daga poo gbo wi yɛɛra kapege ŋga wì pye ko kala na\XREF{†}{{\XO 24:16 }{\XO{24.16:
}}{\XT{2 Wunlu 14.6; 2 Kuro 25.4; Eze 18.20}}}.


\par }{\SH Fyɔnwɔ fɛnnɛ pe fyɔnwɔ kagala
\par }
{\PP \VS{17}«Maga ka kiti kɔngɔ ki pɛn nambanŋa nakoma pijiriwe wa na. Maga ka naŋgunjɔ wa yaripɔgɔ shɔ wi yeri mbege tɛgɛ fɔgɔ yɔn.

\VS{18}Yaa nawa tuun ki na fɔ yoro jate yàa pye kulolo wa Ezhipiti tara. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ làa ye shɔ ma ye wɔ wa, ko kala ki ti mi yɛn naga sɛnrɛ nda ti yuun ye kan fɔ yaa tanri ti na\XREF{†}{{\XO 24:18 }{\XO{24.18:
}}{\XT{Ɛki 23.9; Levi 19.33-34; Dete 27.19}}}.


\par }{\PP \VS{19}«Na maga kaa ma kɛrɛ yarilire ti kɔɔn sanga ŋa ni, na maga yarilire pɔgɔlɔ kele fɛgɛ wa kɛrɛ nawa, maga ka sɔngɔrɔ sa ke wulo. Ma yaa ke yaga wa nambanmbala, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala pe kan. Kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma kɛɛ tunndo ti ni fuun ti na.

\VS{20}Na ma kaa ma oliviye tire ti yangara lari pire ti wulo, pire nda ka koro wa tire ti na, maga ka sɔngɔrɔ mberi cɔ. To yaa pye nambanmbala naa pijiriwele konaa naŋgunjaala poro woro.

\VS{21}Na maga kaa ma
ɛrɛzɛn pire ti coo sanga ŋa ni, maga ka sɔngɔrɔ sa shashara nda mà cɔ ma toro ti cɔ. Ti yaa pye nambanmbala, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala poro woro\XREF{†}{{\XO 24:21 }{\XO{24.21:
}}{\XT{Levi 19.9-10; 23.22}}}.

\VS{22}Yaa nawa tuun ki na fɔ yàa pye kulolo wa Ezhipiti tara. Ko kala ki ti mi yɛn naga sɛnrɛ nda ti yuun ye kan fɔ yaa tanri ti na.




\par }\Chap{25}{\SH Ma daga mbe kiti wi kɔn \newline  yɛgɛ ŋga na
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Na kiti kɔnkala ka ye nambala shyɛn sɔgɔwɔ, pe yaa pe yɛɛ lɛ mbe kari wa kiti kɔnfɛnnɛ pe kɔrɔgɔ. Kiti kɔnfɛnnɛ pe yaa kiti wi kɔn mbe tanga ki kan ŋa wogo kì tanla wi yeri, mbe pɛngɛ ki kan ŋa wogo kì pɛn wi yeri.

\VS{2}Ŋa wogo kì pɛn, na ki ka pye wi daga gbɔnrɔ ni, kiti kɔnfɔ wi yaa wi pye wi sinlɛ le tara wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Pe yaa wi gbɔn mbe yala wi kajɔɔgɔ kì gbɔgɔ ma gbɔn yɛgɛ ŋga ki ni.

\VS{3}Ɛɛn fɔ, ki gbɔnrɔ tii daga mbe toro sapige yɛnlɛ nafa shyɛn lo na. Na ti ka toro ko yɔn ko na, pa ye yaa ye sefɔ wi tifaga ye yɛɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Nɛgɛ ŋga ki maa yarilire \newline  ti tangala nari pyɔ wi woo \newline  ki kala
\par }
{\PP \VS{4}«Na nɛgɛ ki kaa
bile wi tangala mbaa wi pyɔ wi woo, maga kaga yɔn ki pɔ mɛrɛ ni\XREF{†}{{\XO 25:4 }{\XO{25.4:
}}{\XT{1 Korɛn 9.9; 1 Timo 5.18}}}.


\par }{\SH Naŋgunjɔ ŋa pyɔ woro wi yeri \newline  wi kala
\par }
{\PP \VS{5}«Na nɔsepiile nambala ka pye mbe cɛn go nuŋgba ni, na nuŋgba ka ku pe ni mbege ta wi fa pinambyɔ\FTNT{†}{{\FR 25:5 }{\FR{25.5:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, ŋga kì yo fɔ
{\QT{pinambyɔ,}} ki mbe ya logo fun fɔ pyɔ; ye wele wa Nɔmbu 36 laga ki ni.}}} se, kufɔ wi jɔ wii daga sa pɔri naŋa wa yɛgɛ yeri go ka yɛgɛ ni. Wi pɔlɔ wi nɔsepyɔ lenaŋa wo wi yaa wi pɔri mbe kologo ŋga ki yɛn wi yeri jɛlɛ wi kanŋgɔlɔ ki tanga mbege yɔn fili.

\VS{6}Jɛlɛ wi ka pinambyɔ koŋgbanŋa ŋa se, pe yaa kufɔ wi mɛgɛ ki taga wi na, jaŋgo wi mɛgɛ ki ka ka to wa
Izirayɛli tara\XREF{†}{{\XO 25:6 }{\XO{25.6:
}}{\XT{Mati 22.24; Maki 12.19; Luki 20.28}}}.


\par }{\PP \VS{7}«Ɛɛn fɔ, na naŋa wii yɛnlɛ mboo nɔsepyɔ lenaŋa wi jɔ wi tɛgɛ, pa kona jɛlɛ wi yaa kari
lelɛɛlɛ pe kɔrɔgɔ wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na mbege yo pe kan fɔ: ‹Na pɔlɔ wi nɔsepyɔ lenaŋa wì je mbanla pɔri mboo nɔsepyɔ lenaŋa wi mɛgɛ ki yirige laga Izirayɛli tara. Wi woro na jaa mbe kologo ŋga ki yɛn wi yeri na kanŋgɔlɔ ki tanga mbege yɔn fili.›

\VS{8}Kona ca lelɛɛlɛ pe yaa naŋa wi yeri mbe pan mbe para wi ni. Na wiga koro mbe je mbe yo wi se jɛlɛ wi pɔri,

\VS{9}pa jɛlɛ wi yaa fulo wa naŋa wi tanla lelɛɛlɛ pe yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe naŋa wi sawiga ki wɔ wa wi tɔlɔgɔ ki na, mbe cɛnrɛ surugu wa wi yɛgɛ ki na\FTNT{†}{{\FR 25:9 }{\FR{25.9:
}}{\FT{Kìla pye, na jɛlɛ wa pɔlɔ ka ku, kufɔ wi lere ŋa ki kologo yɛn wi yeri wi jɛlɛ wi pɔri, na wi ka je mbe yo wi soo pɔri, jɛlɛ wi ma ki naŋa wi sawiga ki wɔ wa wi tɔlɔgɔ ki na wa ca lelɛɛlɛ pe yɛgɛ sɔgɔwɔ mbe cɛnrɛ surugu wa wi yɛgɛ ki na. Ko maga naga ma yo wì fɛrɛ wa naŋa wi na, naa wì je ma yo wi soo pɔri ki kala na.}}}, mbe si para ŋgbanga mbe yo fɔ: ‹Naŋa ŋa wì je ma yo wi se setirige pyɔ se wi nɔsepyɔ lenaŋa wi kan, pa pe ma wo pye yɛɛn.›

\VS{10}Mbege lɛ le ko na, wa Izirayɛli tara, pe yaa la ki naŋa wi sege ki yinri ‹naŋa ŋa pòo sawiga ki wɔ wi sege woolo\XREF{†}{{\XO 25:10 }{\XO{25.10:
}}{\XT{Uruti 4.7-8}}}.›


\par }{\SH Na pe kaa wiin \newline  gbɔnrɔ nda tii daga mbe pye
\par }
{\PP \VS{11}«Na nambala shyɛn kaa wiin la pe yɛɛ gbɔɔn, pe ni na nuŋgba jɔ ka pan mboo pɔlɔ wi shɔ wi maliwee wi kɛɛ, na jɛlɛ wiga wi kɛɛ ki sanga mboo pɔlɔ wi maliwee wi nama pi yigi mboo tile,

\VS{12}yaga ka ki jɛlɛ wi yinriwɛ ta, yoo kɛɛ ki kɔn.


\par }{\SH Taanlayaara ti kala
\par }
{\PP \VS{13}«Puwakuruye cɛnlɛ shyɛn si daga mbe pye wa ma kasha ki ni, wa mbe pye wi nugu, wa mbe pye wi tifaga.

\VS{14}Tiwiyaraga cɛnlɛ shyɛn si daga mbe pye wa ma go, ka mbe pye ki gbɔgɔ, ka mbe pye ki kologo.

\VS{15}Puwakuru ŋa wì yala, a wi yɔn kì tin, konaa tiwiyaara nda tì yala, a ti yɔn kì tin, to tari ti daga mbe pye ma yeri, jaŋgo tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛn na kaan ma yeri, ma yinwetɔnlɔgɔ ta wa ti ni.

\VS{16}Katugu leele mbele pe maa ki dufile kapyere ti piin, pe kala li yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na\XREF{†}{{\XO 25:16 }{\XO{25.16:
}}{\XT{Levi 19.35-36}}}.


\par }{\SH Amalɛki setirige piile \newline  pe tɔngɔkala
\par }
{\PP \VS{17}«Ye yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara na paan, ŋga Amalɛki setirige piile pàa pye ye na wa ye kondangala li ni, yaa nawa tuun ki na.

\VS{18}Pe sila fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ. Pàa yiri ye kɔrɔgɔ wa konɔ, ma to ye fanŋgɔgɔ fɛnnɛ pe na wa puŋgo na; maga ta yè te makɔ, fanŋga si koro ye ni naa.

\VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, na liga ka ye shɔ ye juguye mbele pe yɛn ma ye maga pe kɛɛ, mbe yɛyinŋge kan ye yeri, wa tara nda li yɛn na kaan ye yeri kɔrɔgɔ ti ni, to nda ye yaa shɔ mbe ta, pa kona ye Amalɛki setirige piile pe tɔngɔ pew ye pe mɛgɛ ki kɔ laga tara ti na. Yaga ka fɛgɛ ki wogo ŋga ki na\XREF{†}{{\XO 25:19 }{\XO{25.19:
}}{\XT{Ɛki 17.8-14; 1 Sami 15.2-9}}}.




\par }\Chap{26}{\SH Yarilire koŋgbannda \newline  nda ti yaa kan Yɛnŋɛlɛ yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri ti pye ye kɔrɔgɔ, na yaga ka sa ye wa ti ni mberi shɔ mberi ta, mbe cɛn wa ti ni sanga ŋa ni,

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, yarilire fɔnndɔ koŋgbannda nda ye yaa ka kɔn wa ti ni, lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yaa ka ta lagala ti ni fuun ti na, mberi le kanja pige ni mbe kari ti ni wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa wɔ mbe pye wa ye ni ki ni\XREF{†}{{\XO 26:2 }{\XO{26.2:
}}{\XT{Ɛki 23.19}}}.

\VS{3}Wi yaa kari
saraga wɔfɔ ŋa wi yɛn tunŋgo ki na ki sanga wi ni wi kɔrɔgɔ, mbe saa pye fɔ: ‹Mi yɛn naga yuun nala Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, fɔ tara nda làa
yɔn fɔlɔ kɔn we tɛlɛye pe yeri ma wugu pe kan mberi kan we yeri, mì ye laga ti ni.›

\VS{4}Saraga wɔfɔ wi yaa ki kanja pige ki shɔ wi kɛɛ mbe saga tɛgɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li
saraga wɔsaga ki yɛgɛ.

\VS{5}Kona ki lerefɔ wi yaa sɛnrɛ ti lɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbe yo fɔ: ‹Na tɛlɛ wìla pye Aramu tara fɛnnɛ woo; wìla pye yanrifɔ. Wìla kari ma saa cɛn wa Ezhipiti tara, leele mbele pàa pinlɛ wi ni pe sila lɛgɛ. A pè si kaa lɛgɛ ma pye cɛnlɛ gbenɛ na li yɛn fanŋga ni\FTNT{†}{{\FR 26:5 }{\FR{26.5:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Aramu tara fɛnnɛ woo,}} ki yɛn na para Zhakɔbu wo sɛnrɛ na Zhenɛ 25.20; 28.1-2.}}}.

\VS{6}Ɛɛn fɔ, Ezhipiti tara fɛnnɛ pàa pye na we jɔlɔ, na we tege, ma we le kulowo tunndo ŋgbanra ŋgbanra ni.

\VS{7}Kì pye ma, a wè si gbele ma Yawe Yɛnŋɛlɛ, we tɛlɛye Yɛnŋɛlɛ li yeri li we saga. Làa we gbeere ti logo ma we fyɔnwɔ, naa we tere konaa we jɔlɔgɔ ki yan\XREF{†}{{\XO 26:7 }{\XO{26.7:
}}{\XT{Ɛki 2.23-25}}}.

\VS{8}A lì si we yirige wa Ezhipiti tara li fanŋga ki ni; làa kafɔnŋgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ pye ma fyɛrɛ gbɔrɔ wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na.

\VS{9}Kona, a lì si pan we ni fɔ lagamɛ, ma pan maga tara nda ti kan we yeri waga, to nda ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni fɔ na fuun\FTNT{†}{{\FR 26:9 }{\FR{26.9:
}}{\FT{Ye wele wa
}}{\XT{Ɛki 3.8}}{\FT{laga ki ni konaa ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi ni wa ki sɛwɛ pyɔ wi nɔgɔ.}}}.

\VS{10}Ki kala na, wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ, tara nda mà kan na yeri, mi yɛn na paan yiŋgɔ ti yarilire fɔnndɔ koŋgbannda ti ni ma kan.›

\par }{\PP «Kona, lerefɔ wi yaa kanja pige ki tɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe fɔli li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbeli gbɔgɔ.

\VS{11}Ko puŋgo na, ye yaa la yɔgɔri yoro naa
Levi setirige piile pe ni, naa nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn wa ye sɔgɔwɔ pe ni, yarijɛndɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ lì kan mboro naa ma go woolo ye yeri ti kala na.


\par }{\SH Yaga ŋa wi yaa la woo \newline  yɛlɛ taanrindaanri pyew
\par }
{\PP \VS{12}«Yɛlɛ taanrindaanri pyew, taanri wolo li yaa pye
yaga wɔyɛlɛ. Ki yɛlɛ li ni, yaara nda fuun mà ta, na maga ti yaga wi wɔ sanga ŋa ni, maa kan Levi setirige piile, naa nambanmbala, naa pijiriwele, konaa naŋgunjaala pe yeri, jaŋgo pe yaakara ta paa kaa paa tinni wa ma ca\XREF{†}{{\XO 26:12 }{\XO{26.12:
}}{\XT{Dete 14.28-29}}}.

\VS{13}Kona ma yaa ki sɛnrɛ nda ti yo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na fɔ: ‹Yaraga ŋga fuun mì tɛgɛ ki yɛ ma kan, mii ka kpɛ yaga wa na go. Mì ti ni fuun ti kan Levi setirige piile, naa nambanmbala, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala pe yeri, ma yala ŋga mà yo na kan ki ni. Mi sɔɔn kondɛgɛŋgɛlɛ la jɔgɔ, mii si la yigi sambalawa ni.

\VS{14}Mi sila ki yaga wa li na lere wa kunwɔ nɔgɔ. Mi sila yaraga kpɛ wɔ wa wi ni sanga ŋa ni mi yɛn fyɔngɔ ni. Mi sila yaraga ka wɔ wa wi ni mboo pye
saraga gboo kala na. Mì Yawe Yɛnŋɛlɛ, na Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, ma tanga ma yala li ŋgasegele ke ni.

\VS{15}Ki kala na, mbɔɔn ta wa ma cɛnsaga
kpoyi ki ni, wa yɛnŋɛlɛ na, wele laga tara, ma duwaw ma woolo pe na,
Izirayɛli woolo wele, konaa tara nda mà kan we yeri ti na, paa yɛgɛ ŋga na màa ki yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu we tɛlɛye pe kan we, to nda ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni fɔ na fuun\XREF{†}{{\XO 26:15 }{\XO{26.15:
}}{\XT{Ɛki 3.8}}}.›


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe yɛn \newline  Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo
\par }
{\PP \VS{16}«Nala Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga yuun ye kan fɔ yaa tanri li kondɛgɛŋgɛlɛ naa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke na. Ye ke yigi yaa tanri ke na ye kotogo ki ni fuun konaa ye nawa pi ni fuun ni.

\VS{17}Nala yège yo maga filige Yawe Yɛnŋɛlɛ li kanŋgɔlɔ ma yo li yɛn ye Yɛnŋɛlɛ, fɔ ye yaa la tanri li koŋgolo ŋgele lì naga ye na ke na, mbaa tanri li kondɛgɛŋgɛlɛ naa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ konaa li ŋgasegele ke na, mbaa nuru li yeri.

\VS{18}Nala Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo maga filige ye kan fɔ ye yaa pye li woolo, mbele pe kala li yɛn ma gbɔgɔ li yeri, a paa tanri li ŋgasegele ke ni fuun ke na, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo ye kan we\XREF{†}{{\XO 26:18 }{\XO{26.18:
}}{\XT{Ɛki 19.5; Tite 2.14; 1 Pyɛ 2.9}}}.

\VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbe ye yirige mbe wɛ cɛngɛlɛ ŋgele fuun lì da ke na, mbe ti ye gbɔgɔwɔ ta, naa mɛgbɔgɔ ni konaa paa ye jate. Laa jaa ye pye cɛnlɛ na li yɛn kpoyi paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo we.»




\par }{\MS DUWAW NAA DAŊGA SƐNRƐ

\par }\Chap{27}{\MR 27–28

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li lasiri sɛnrɛ \newline  pàa ti yɔnlɔgɔ sinndɛɛrɛ nda na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, ma Moyisi wi ta
Izirayɛlilelɛɛlɛ pe ni, a wì sigi sɛnrɛ nda ti yo Izirayɛli woolo pe kan fɔ: «Ŋgasegele ŋgele mi yɛn na kaan ye yeri nala, ye ke yigi jɛŋgɛ.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na tara nda kaan ye yeri, pilige ŋga ni yaga Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe ye wa ti ni, ye sinndɛɛrɛ tugbɔɔrɔ ta lɛ yeri yerege yerege, ye fɛnrɛgɛ fige fa ti na yeri filige.

\VS{3}Na yaga gbaan wi kɔn mbe ye wa tara ti ni,
lasiri sɛnrɛ nda fuun mila yuun ye kan, yeri yɔnlɔgɔ wa ki sinndɛɛrɛ ti na. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga tara nda kaan ye yeri, pa ye yaa ye wa ti ni yɛɛn, to nda ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni fɔ na fuun; paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye tɛlɛye pe Yɛnŋɛlɛ làa ki
yɔn fɔlɔ kɔn ye yeri we\XREF{†}{{\XO 27:3 }{\XO{27.3:
}}{\XT{Ɛki 3.8}}}.

\VS{4}Na yaga ka Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe yiri, yege sinndɛɛrɛ ti yerege yerege wa Ebali yanwiga ki na, ye fɛnrɛgɛ fige fa ti na yeri filige, mbe yala ŋga mi yɛn na yuun ye kan nala ki ni\XREF{†}{{\XO 27:4 }{\XO{27.4:
}}{\XT{Dete 11.29}}}.

\VS{5}Wa ki laga nuŋgba ki na, ye
saraga wɔsaga kan Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li kan sinndɛɛrɛ ni, nda pee tugurɔn tunŋgo pyeyaraga kpɛ tɛgɛ mberi tɛ.

\VS{6}Ye yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔsaga ki kan sinndɛɛrɛ nda pe siri tɛ to ta ni, mbe
saara sogoworo wɔ li yeri wa ki na\XREF{†}{{\XO 27:6 }{\XO{27.6:
}}{\XT{Ɛki 20.25}}},

\VS{7}konaa
nayinmɛ saara ni. Ye yaa nayinmɛ saara kara ti ka wa mbe yɔgɔri Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{8}Ko puŋgo na, yee ki lasiri ŋa wi sɛnrɛ ti ni fuun ti yɔnlɔgɔ wa sinndɛɛrɛ ti na ti ya tila kara\XREF{†}{{\XO 27:8 }{\XO{27.8:
}}{\XT{Zhozu 8.30-32}}}.»


\par }{\PP \VS{9}Ko puŋgo na, Moyisi naa
saraga wɔfɛnnɛ mbele
Levi setirige piile, pe yaa para Izirayɛli woolo pe ni mbe pe pye fɔ: «Izirayɛli woolo, ye pyeri ye logo. Yè pye nala Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li woolo.

\VS{10}Yaa nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri. Yeli ŋgasegele naa li kondɛgɛŋgɛlɛ ke yigi yaa tanri ke na.»


\par }{\SH Daŋga sɛnrɛ nda ti daga \newline  mbe yo wa Ebali \newline  yanwiga ki na
\par }
{\PP \VS{11}Ki pilige nuŋgba ki ni, a Moyisi wì sigi sɛnrɛ nda ti yo leele pe kan fɔ:

\VS{12}«Na yaga ka Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe yiri, Simeyɔn cɛnlɛ woolo, naa Levi setirige piile, naa Zhuda cɛnlɛ woolo, naa Isakari cɛnlɛ woolo, naa Zhozɛfu cɛnlɛ woolo konaa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo pe ni, pe yaa sa yere wa Garizimu yanwiga ki na mbe duwaw pye leele pe kan\XREF{†}{{\XO 27:12 }{\XO{27.12:
}}{\XT{Dete 11.29; Zhozu 8.33-35}}}.

\VS{13}Ɛɛn fɔ, Urubɛn cɛnlɛ woolo, naa Gadi cɛnlɛ woolo, naa Asɛri cɛnlɛ woolo, naa Zabulɔn cɛnlɛ woolo, naa Dan cɛnlɛ woolo konaa Nɛfitali cɛnlɛ woolo pe ni, pe yaa sa yere wa Ebali yanwiga ki na mbe daŋga sɛnrɛ yo.


\par }{\PP \VS{14}«Kona Levi setirige piile pe yaa sɛnrɛ ti lɛ, mbe pinlɛ mbege yo ŋgbanga Izirayɛli woolo pe kan fɔ:


\par }{\PP \VS{15}«Lere ŋa ka yarisunŋgo tɛ nakoma mbe tugurɔn yan mbe yaraga ka yanlɛɛ gbegele, mbe saga yerege mbege lara laga ka ni (mbaa ki gbogo), daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Ki yaraga ŋga kapyɔ jɛnfɔ gbegele ki yɛn ma tijanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.» Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: «Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:15 }{\XO{27.15:
}}{\XT{Ɛki 20.4; 34.17; Levi 19.4; 26.1; Dete 4.15-18; 5.8}}}.»


\par }{\PP \VS{16}«Lere ŋa fuun kaa to nakoma wi nɔ tifaga, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:16 }{\XO{27.16:
}}{\XT{Ɛki 20.12; Dete 5.16}}}.›


\par }{\PP \VS{17}«Lere ŋa fuun kaa cɛnyɛnlɛ wi tara kɔnlɔ li wɔ wa li yɔnlɔ, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:17 }{\XO{27.17:
}}{\XT{Dete 19.14}}}.›


\par }{\PP \VS{18}«Lere ŋa fuun ka fyɔɔn yɛgɛ sin mboo le kombege, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:18 }{\XO{27.18:
}}{\XT{Levi 19.14}}}.›


\par }{\PP \VS{19}«Lere ŋa fuun ka kiti kɔn mbege pɛn nambanŋa na (wi nambanra ti kala na) nakoma pijiriwe na (wi pijiriwe pi kala na) nakoma naŋgunjɔ na (wi naŋgunjagara ti kala na), daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:19 }{\XO{27.19:
}}{\XT{Ɛki 22.21; 23.9; Levi 19.33-34; Dete 24.17-18}}}.›


\par }{\PP \VS{20}«Lere ŋa fuun ka sinlɛ wi to jɔ ni, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo; katugu wi fɛrɛ wa wi to wi na. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:20 }{\XO{27.20:
}}{\XT{Levi 18.8; 20.11; Dete 23.1}}}.›


\par }{\PP \VS{21}«Lere ŋa fuun ka sinlɛ yaayogo ni, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:21 }{\XO{27.21:
}}{\XT{Ɛki 22.18; Levi 18.23; 20.15-16}}}.›


\par }{\PP \VS{22}«Lere ŋa fuun ka sinlɛ wi to wi sumborombyɔ ni, nakoma wi nɔ wi sumborombyɔ ni, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:22 }{\XO{27.22:
}}{\XT{Levi 18.9; 20.17}}}.›


\par }{\PP \VS{23}«Lere ŋa fuun ka sinlɛ wi jɔ nɔ ni, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:23 }{\XO{27.23:
}}{\XT{Levi 18.17; 20.14}}}.›


\par }{\PP \VS{24}«Lere ŋa fuun kaa lewee yɛnlɛ wa gbo larawa, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina.›


\par }{\PP \VS{25}«Lere ŋa fuun ka penjara shɔ mbe lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa gbo, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina.›


\par }{\PP \VS{26}«Lere ŋa fuun sigi lasiri sɛnrɛ nda ti yigi mbaa tanri ti na, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo. Kona leele pe ni fuun pege shɔ pe yo fɔ: ‹Anmiina\XREF{†}{{\XO 27:26 }{\XO{27.26:
}}{\XT{Gala 3.10}}}.› »




\par }\Chap{28}{\SH Duwaw sɛnrɛ
\par }
{\R (Levi 26.3-13; Dete 7.12-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}«Na ma kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti nuru jɛŋgɛ, mbeli ŋgasegele ke ni fuun ke yigi mbaa tanri ke na, koro ŋgele mila yuun ma kan nala, kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa ma yirige mbe wɛ cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn laga tara na ke na.

\VS{2}Na ma kaa nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri, duwaw ŋa fuun li yaa tirige ma na wi pye ma woo, wi ŋa:


\par }{\Q \VS{3}Ma yaa pye duwaw pyɔ wa ca

\par }{\Q konaa mbe pye duwaw pyɔ wa wasege ki ni.


\par }{\Q \VS{4}Li yaa duwaw ma na mbɔɔn kan piile lɛgɛrɛ ni, naa yarilire lɛgɛrɛ ni,

\par }{\Q mbe ti ma nɛrɛ, naa ma simbaala konaa ma sikaala ŋgbeleye yi lɛgɛ.


\par }{\Q \VS{5}Li yaa duwaw ma na mbɔɔn kanja pire ti yin tige pire ni

\par }{\Q konaa mbe ma tirara ti yin muwɛ lɛgɛrɛ ni.


\par }{\Q \VS{6}Ma karisaga li yaa duwaw ma na,

\par }{\Q ma pansaga li yaa duwaw ma na\FTNT{†}{{\FR 28:6 }{\FR{28.6
}}{\FT{Li yaa duwaw ma na ma karisaga konaa mbe duwaw ma na ma pansaga ko yɛn naga nari fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma na ma kapyege ki ni fuun ni ma yinwege ki ni.}}}.


\par }{\PP \VS{7}«Na ma mbɛnfɛnnɛ paga yiri ma kɔrɔgɔ malaga ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ti ma ya pe ni. Na paga konɔ nuŋgba lɛ mbe pan ma kɔrɔgɔ, pe yaa ka fe ma yɛgɛ mbe sɔngɔrɔ pe yɛ pe yɛ.

\VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma na mbe ti ma bondoolo pe yinyin yarilire ni, konaa mbe ti ma kɛɛ tunndo ti ni fuun tila yɔngɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ma na wa tara nda li yɛn na kaan ma yeri ti ni.


\par }{\PP \VS{9}«Na maga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ke yigi mbaa tanri li kondɛgɛŋgɛlɛ ke na, li yaa ma pye cɛnlɛ
kpoyi li yɛɛ kan paa yɛgɛ ŋga na làa wugu ki wogo ki na ma kan we.

\VS{10}Kona cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn laga tara na, ke yaa ki yan mbege jɛn fɔ pe yɛn nɔɔ yinri Yɛnŋɛlɛ li woo, pa pe yaa la fyɛ ma yɛgɛ.


\par }{\PP \VS{11}«Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yɔn fɔlɔ kɔn ma tɛlɛye pe yeri ma wugu mbe tara nda kan ma yeri, li yaa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ kan ma yeri wa ti ni. Li yaa piile lɛgɛrɛ kan ma yeri, mbɔɔn yaayoro ŋgbeleye yi pye yi lɛgɛ konaa mbe yarilire lɛgɛrɛ kan maa kɔɔn.

\VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li yarijɛndɛ tɛgɛsaga ki yɛngɛ, mbe ti tisara mbe pan laga tara ti na ma kan ti pansanga wi na, mbe duwaw ma kɛɛ tunndo ti ni fuun ti na. Ma yaa kaa fɔrɔ tari cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ woolo na; ɛɛn fɔ mboro wo na, ma se kaa fɔrɔ lee.

\VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ma pye koŋgbanŋa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ, ma se ka pye puŋgofɔ. Ma yaa ka pye cɛnsagbɔgɔ na; ma se ka pye cɛnsaga jɛɛlɛ na. Ko yaa pye ma, na ma kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ŋgele mila yuun ma kan nala ke nuru, mbe ke yigi mbaa tanri ke na we;

\VS{14}konaa, sɛnrɛ nda mila yuun ma kan nala, na mɛɛ ti kɛ mbe kari kalige na nakoma kamɛŋgɛ na, mbe taga yarisunndo ta yɛgɛ na mbaa ti gbogo we\XREF{†}{{\XO 28:14 }{\XO{28.14:
}}{\XT{Dete 11.13-17}}}.


\par }{\SH Na maga pye mbalogoŋɔ \newline  daŋga kagala ŋgele \newline  ke yaa to ma na
\par }
{\R (Levi 26.14-46)

\par }{\PP \VS{15}«Ɛɛn fɔ, na ma woro na nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri, na ma sili ŋgasegele naa li kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mi jate mila yuun ma kan nala ke yigi mbaa tanri ke na, daŋga kagala ŋgele ke yaa pan mbe to ma na ke ŋgele:


\par }{\Q \VS{16}Ma yaa pye daŋga pyɔ wa ca

\par }{\Q mbe pye daŋga pyɔ wa wasege ki ni.


\par }{\Q \VS{17}Daŋga yaa to ma kanja pire naa ma tirara ti na\FTNT{†}{{\FR 28:17 }{\FR{28.17:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ tige pire se ta mbe ye wa ma kanjapire ti ni, muwɛ se si ta mbaa tire wa ma tirara ti na.}}}.


\par }{\Q \VS{18}Yɛnŋɛlɛ li yaa ma piile pe daŋga

\par }{\Q konaa mbɔɔn kɛrɛ yaara, naa ma nɛrɛ, naa simbaala konaa sikaala ŋgbeleye yi pire ti daŋga.


\par }{\Q \VS{19}Ma karisaga li yaa ma daŋga,

\par }{\Q ma pansaga li yaa ma daŋga.


\par }{\PP \VS{20}«Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ma daŋga, mbe jatere piriwɛn naa fyɔnwɔ wa ma na, mbe ti jɔgɔwɔ mbe gbɔn ma kɛɛ tunndo nda fuun maa piin ti na, fɔ mbe sɔɔn tɔngɔ mbɔɔn kɔ fyaw, katugu mà katijangara pye ma laga li na.

\VS{21}Maa kee sa ye tara nda ni mberi shɔ mberi ta, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa tifɛlɛgɛ yama wa ma na fɔ pi sɔɔn kɔ pɔɔn wɔ wa ti ni.

\VS{22}Li yaa cɔgɔrɔ yama wa ma na, naa witiwɛrɛwɛ ni, naa yaritinnde yama pi cɛnlɛ pyew, mbe ti wawa mbe yere, ma yarilire ti waga yere na konaa mbe fɔngɔ. Ki jɔlɔgɔ kagala ke yaa to ma na fɔ sɔɔn kɔ.

\VS{23}Wa ma go na, naayeri wi yaa sheli paa tuguyɛnrɛ yɛn, tara fun ti yaa sheli wa ma tɔɔrɔ ti nɔgɔ paa tugurɔn yɛn\FTNT{†}{{\FR 28:23 }{\FR{28.23:
}}{\FT{Naayeri wi yaa sheli paa tuguyɛnrɛ yɛn, tara ti yaa sheli paa tugurɔn yɛn, ko sɛnrɛ to yɛn na para tisaga mbapanwa naa wawa po sɛnrɛ na.}}}.

\VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ti gbanŋgban naa taambugɔ mbaa yinrigi wa naayeri la wuun ma na wa ma tara tisaga ki yɔnlɔ, fɔ ye sa tɔngɔ ye kɔ.

\VS{25}Li yaa ti ma mbɛnfɛnnɛ pe ya ma ni; na yaga konɔ nuŋgba lɛ mbe kari sa to pe na, ye yaa ka fe pe yɛgɛ mbe sɔngɔrɔ ye yɛ ye yɛ. Wunluwɔ mba fuun pi yɛn laga tara na, pi yaa ki yan mbe fyɛ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{26}Ye gboolo pe yaa ka pye naayeri sannjɛrɛ to naa cɛnrɛ nda laga tara na ti yaakara. Lere kpɛ se kari purɔ.

\VS{27}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa naŋgbanra wa ma na paa yɛgɛ ŋga na làa ki pye Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na, naa kooko ni, naa kawa konaa sanŋgbanra yama ni mba pi se ya gbara mbe kɔ.

\VS{28}Li yaa yara leŋge ma ni, mbe yɛnfyɔnrɔ wa ma na, mbɔɔn jatere wi shɔ ma yeri.

\VS{29}Yɔnlɔfugo na, ma yaa kaa talitali la toro paa yɛgɛ ŋga na fyɔɔn maa talitali na toro wɔwɔ ni we. Ma kɛɛ tunŋgo ka kpɛ se ka yɔn. Pe yaa kaga ŋgban ma na pilige pyew, mbaa ma kɛɛ yaara ti koli ma yeri; lere se ka ta mbɔɔn shɔ.


\par }{\PP \VS{30}«Na sumboro wa ka pye naŋa wa yeri wi katogo jɔ, naŋa wa yɛgɛ yaa ka sinlɛ wi ni fanŋga na. Na lere wa ka go kan, wi se ka ta mbe cɛn wa ki ni. Na lere wa yɛgɛ ka
ɛrɛzɛn kɛrɛ kɔn wi se kari pire ta cɔ.

\VS{31}Pe yaa kaa ma nɛrɛ ti kuun ma yɛgɛ na, ma se si kaga kara ta ka. Pe yaa kaa ma sofilele pe shoo ma yeri, ma yɛgɛ na, pe se si ka pe yɔngɔ kan ma yeri; pe yaa ka ma simbaala naa sikaala pe kan ma mbɛnfɛnnɛ pe yeri, lere se ka ta mbɔɔn saga.

\VS{32}Pe yaa kɔɔn pinambiile naa sumborombiile pe le kulowo ni cɛnlɛ la yɛgɛ woolo yeri. Ye yaa kaa pe konɔ wele pilige pyew fɔ ye yɛngɛlɛ ke ka sa te, ɛɛn fɔ, ye se ka ya mbe kala la pye.

\VS{33}Tara nda woolo mɛɛ jɛn poro pe yaa ka pan mbaa yarilire nda maa taa wa ma kɛɛrɛ ti ni ti kaa konaa mbaa ma kɛɛ tunndo tɔnli wi ni fuun wi nii. Pe yaa kaga ŋgban ma na, mbaa ma jɔlɔ sanga pyew.

\VS{34}Kagala ŋgele ma yaa kaa yaan yɛnlɛ ni, ke yaa ka yara le ma ni.

\VS{35}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa naŋgbanra tipere wa ma na. Ti yaa to ma kanŋguuro naa ma jegbɔgɔlɔ ke na, kona si jaraga ma witige ki lagapyew, mbege lɛ wa ma tɔndagala ke na sa gbɔn wa ma go ki na; ti se ya gbara mbe kɔ\XREF{†}{{\XO 28:35 }{\XO{28.35:
}}{\XT{Ɛki 9.11}}}.


\par }{\PP \VS{36}«Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ti pɔɔn koli mbe pinlɛ wunluwɔ ŋa ma yaa tɛgɛ ma yɛɛ go na wi ni, mbe kari ye ni cɛnlɛ la yɛgɛ woolo tara ni, nda mboro naa ye tɛlɛye pe ni ye siri jɛn. Wama ye yaa la yarisunndo ta yɛgɛ gbogo nda ti yɛn tire naa sinndɛɛrɛ woro\XREF{†}{{\XO 28:36 }{\XO{28.36:
}}{\XT{Dete 4.27-28; 2 Wunlu 17.4-6; 25.11}}}.

\VS{37}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kari ye ni tara nda woolo fuun yeri, kagala ŋgele ke yaa ye ta, ke yaa to pe yɔn na, pe yaa la tɛgɛ ye na, mbaa ki la koo ye na.


\par }{\PP \VS{38}«Ma yaa ka yariluguro lɛgɛrɛ lugu wa ma kɛɛrɛ ti ni, ɛɛn fɔ, yarilire nda ma yaa ka ta wa mbe kɔn ti yaa ka pye jɛgɛlɛ; katugu
gbatɔ wi yaa ti ka.

\VS{39}Ma yaa ka ɛrɛzɛn kɛrɛ kɔn, mberi tunŋgo pye. Ɛɛn fɔ, ma se ka duvɛn ta wa ti ni mbe wɔ, ma se si ka ki ɛrɛzɛn pire ti cɔ, katugu fyɛnrɛ yaa kari ka.

\VS{40}Oliviye tire yaa ka pye wa ye tara ti lagapyew, ɛɛn fɔ, ma se kaga pire sinmɛ pa ta mbe wɔ yɛrɛ mbaa pi faa, katugu ma oliviye tire pire ti yaa kaanla mbe toori mbalɛrɛ.

\VS{41}Ma yaa ka pinambiile naa sumborombiile se, ɛɛn fɔ pe se ka koro ma ni, katugu pe yaa ka pe koli mbe kari pe ni kulowo.

\VS{42}Gbatɔ wi yaa ka ma tara tire naa ma kɛrɛ yaara ti ni fuun ti ka.

\VS{43}Nambanmbala mbele pe yaa ka pye mbe cɛn wa ye sɔgɔwɔ, poro yaa kaa yinrigi suyi mbe wɛ ma na, ma si yala mboro wo na, ma yaa la tinrigi nɔgɔna suyi.

\VS{44}Poro pe yaa kaa fɔrɔ tari mboro na, ɛɛn fɔ mboro se kaa fɔrɔ tari poro na. Poro pe yaa ka pye koŋgbanmbala, mboro mbe pye puŋgofɔ.


\par }{\PP \VS{45}«Ki daŋga kagala ke ni fuun ke yaa to ma na, mbe koro ma ni, mbe pye ma wogolo fɔ ma sa tɔngɔ ma wɔ wa, katugu yee logo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri, mbeli ŋgasegele naa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele lì kan ye yeri ke yigi la tanri ke na.

\VS{46}Ki daŋga kagala ke yaa pye paa yɛrɛwɛ kacɛn naa kafɔnnɔ yɛn mboro naa ma setirige piile ye kan fɔ sanga pyew.


\par }{\PP \VS{47}«Naa ma sila tunŋgo pye nayinmɛ ni konaa ma kotogo ki ni fuun ni Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li kan, yarilɛgɛrɛ nda fuun mà ta ti kala na,

\VS{48}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ma mbɛnfɛnnɛ mbele torogo ma kɔrɔgɔ, ma yaa la tunŋgo piin pe kan fuŋgo naa wɔgɔ ni, naa witiwaga ni, konaa fyɔnwɔ pi ni. Li yaa
tunŋgo pyetige tugurɔn wogo taga ma pajogo ki na\FTNT{†}{{\FR 28:48 }{\FR{28.48:
}}{\FT{Mbe tunŋgo pyetige tugurɔn wogo taga pajogo ki na ko yɛn na para kulowo po sɛnrɛ na.}}}, fɔ ma sa tɔngɔ ma wɔ wa.

\VS{49}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa cɛnlɛ la yirige mbe wa ma na, li yaa yiri lege, fɔ wa tara ti go ŋga na, na ma woro nali sɛnrɛ ti nuru, mbe pan mbe to ma na paa yɛgɛ ŋga na yɔn ma kaa to yaraga na we.

\VS{50}Ki cɛnlɛ woolo pe yaa pye yɛwaga fɛnnɛ, pe saa lelɛɛ jate, pe se si pyɔ yinriwɛ ta.

\VS{51}Pe yaa kɔɔn yaayoro naa ma kɛrɛ yarilire ti ka fɔ sɔɔn tɔngɔ mbɔɔn wɔ wa. Pe se ka yarilire pire ta yaga ma kan nakoma duvɛn fɔnŋɔ, nakoma sinmɛ, nakoma napige, nakoma simbapige konaa mbe sikapige ka yaga ma kan, fɔ pe sɔɔn tɔngɔ pɔɔn wɔ wa.

\VS{52}Pe yaa ka maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsara kan ye cara ti ni fuun ti tanla mberi yɔn tɔn. Malaga sigemboro nda tì yagara yagara ma liri liri ma ye tara cara ti ni fuun ti maga, a yè ye jigi wi taga ti na, ti yaa toori. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa ka cara nda fuun kan ma yeri wa ma tara, pe yaa ka maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsara kan wa ti tanla.

\VS{53}Mbɔɔn ta ma mbɛnfɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsara kan wa ye cara ti tanla mari yɔn tɔn, pe yaa ma jori mbɔɔn le jɔlɔgɔ fɔ ma saa ma piile pe kaa. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yaa pinambiile naa sumborombiile mbele kan ma yeri, ma yaa kaa pe wire kara ti kaa.

\VS{54}Ye ni, naŋa ŋa wi yɛn kotoyinŋge ni konaa ma pye pɔw ma wɛ, wi yaa kaa wi nɔsepiile pe wele tipege ni, naa wi jɔ wi ni, wo ŋa wùu ndanla we, konaa wi piile mbele pe yaa koro wi kan pe ni;

\VS{55}jaŋgo na wi kaa wi piile pe wire kara ti kaa sanga ŋa ni, wiga ka ta kan wa kpɛ yeri pe ni, katugu yaakaga ka kpɛ si koro wi yeri, katugu ye mbɛnfɛnnɛ pe yaa ka maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsara kan ye cara ti ni fuun ti tanla mberi yɔn tɔn, mbe ye jori konaa mbe ye le jɔlɔgɔ.

\VS{56}Ye ni, jɛlɛ ŋa wi yɛn kotoyinŋge ni konaa ma pye pɔw, wo ŋa wi sila yɛnlɛ yɛrɛ mboo tɔlɔgɔ ki kan tara wi kotoyinŋge konaa wi yɛn pɔw yɛgɛ ŋga na ki kala na, wi yaa kaa wi pɔlɔ wi wele tipege ni, wo ŋa wi yɛn maa ndanla we, naa wi pinambiile konaa wi sumborombiile pe ni.

\VS{57}Wi yaa kaa ki jaa yɛrɛ mbe lara mboo piyɛngɛ ŋga wì se fɔɔnfɔɔn ki ka wi nuŋgba konaa seŋgara nda tì to, a wì shɔ ti ni we; katugu ye mbɛnfɛnnɛ pe yaa ka maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsara kan ye cara ti tanla mberi yɔn tɔn, mbe ye jori konaa mbe ye le jɔlɔgɔ\XREF{†}{{\XO 28:57 }{\XO{28.57:
}}{\XT{2 Wunlu 6.28-29; Yuŋgbɔ 4.10}}}.


\par }{\PP \VS{58}«Lasiri sɛnrɛ nda fuun ti yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni, na ma siri yigi mbaa tanri ti na, mbaa fyɛ ŋa wi yɛn gbɔgɔwɔ fɔ naa fyɛrɛ gbɔrɔ wafɔ wi yɛgɛ, ko kɔrɔ wo ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le,

\VS{59}pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kafɔnŋgɔlɔ pye mbe jɔlɔgɔ kagala wa mboro naa ma setirige piile ye na konaa mbe yambewe wa ye na, mba pi kɔwɔ se tanla.

\VS{60}Jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun màa fyɛ ke na wa Ezhipiti tara, li yaa ke wa ma na ke koro ma ni.

\VS{61}Mbe taga wa ko na, yama cɛnlɛ pyew naa jɔlɔgɔ kagala ŋgele ke woro ma yɔnlɔgɔ laga ki lasiri sɛwɛ ŋa wi ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ko kagala koro wa ma na fɔ ma sa kɔ ma wɔ wa.

\VS{62}Ali mbege ta yàa pye ma lɛgɛ paa naayeri wɔnŋgɔlɔ ke yɛn, yoro sanmbala mbele ye yaa koro ye se ka lɛgɛ, katugu yee logo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{63}Yɛgɛ ŋga na kìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla, a lì kajɛŋgɛ pye ye kan, ma ti a yè lɛgɛ, pa ki yaa kali ndanla ma fun li ye tɔngɔ li ye kɔ. Ki ka pye ma, ye yɛn na kee sa ye tara nda ni, mberi shɔ mberi ta, pe yaa ka ye koli mbe ye yirige wa ti ni.

\VS{64}Kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ye jaraga cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ mbege lɛ tara ti go ŋga na saga wa go ŋga na. Mbɔɔn ta wa ki laga ki na, ma yaa la tunŋgo piin yarisunndo ta yɛgɛ kan, nda ti yɛn tire naa sinndɛɛrɛ woro; to nda yoro naa ye tɛlɛye pe ni ye sila ti jɛn faa.

\VS{65}Mbe ye ta wa ki cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ, ye se ka yɛyinŋge ta, ye se si ka wogosaga ta mbe cɛn. Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ti ye sunndo wila kɔɔn ye na, yɛwɔgɔ mbe ye ta konaa ye jigi wi kɔn ye na pew.

\VS{66}Ma yinwege wogo ki yaa kaa ma kɔɔn shyɛn. Ma yaa kaa fyɛ yɔnlɔ naa yembinɛ. Ma jatere wi yaa ka piri ma na ma yinwege wogo ki na.

\VS{67}Kagala ŋgele ye yaa kaa yaan sanga pyew ke yaa kaa fyɛrɛ gbɔrɔ waa ye na, mbe ye kan pinliwɛ ni yaa yuun fɔ: ‹Ee, ndɛɛ ki pye ki ja pye yɔnlɔkɔgɔ, ko mbe ja mbɔnrɔ!› Yɔnlɔkɔgɔ ka gbɔn, yaa yuun fɔ: ‹Ee, ndɛɛ ki pye ki ja pye pinliwɛ ni, ko mbe ja mbɔnrɔ!›

\VS{68}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ti pe ye lɛ tɔnmɔkɔɔrɔ tugbɔɔrɔ ni mbe sɔngɔrɔ ye ni wa Ezhipiti tara, ma si yala làa ki yo ma yo fɔ ye se kari konɔ li yan naa. Mbe ye ta wa, ye yaa kaa ye yɛɛ pɛrɛ ye mbɛnfɛnnɛ pe yeri kulolo, ɛɛn fɔ lere wa kpɛ se ka yɛnlɛ mbe ye lɔ.»


\par }{\MS YINWEFƆNŊGƆ WA YƆN FINLIWƐ PI NI

\par }{\MR 28.69–30.20

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa yɔn finliwɛ \newline  pi le naa Izirayɛli woolo pe ni
\par }
{\PP \VS{69}Ma
Izirayɛli woolo pe ta wa Mowabu tara, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn finliwɛ sɛnrɛ nda yo Moyisi wi kan ma yo wuu le pe ni, pi sɛnrɛ tori nda yɛɛn. Ki yɔn finliwɛ pì le ma taga wa mba làa keli ma le pe ni wa Horɛbu yanwiga ki na pi na.




\Chap{29}\VerseOne{1}Kona, a Moyisi wì si
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yeri ma pe pye fɔ: «Ma ye ta wa Ezhipiti tara, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ŋga pye
Farawɔn wi na, naa wi legbɔɔlɔ konaa wi tara ti na, yàa ki yan yɛnlɛ ni.

\VS{2}Kaŋgbangala tugbɔŋgɔlɔ ŋgele làa wa pe na konaa kafɔnŋgɔlɔ tugbɔŋgɔlɔ ŋgele làa pye ma yɔn fili, yàa ke yan yɛnlɛ ni.

\VS{3}Konaa ki ni fuun, ali ma pan ma gbɔn nala, Yawe Yɛnŋɛlɛ li faga le wa ye nawa ye ya yaa kagala kɔrɔ jɛnni, nakoma mbege yɛngɛlɛ kan ye yeri ye ya yaa yaan nakoma mbege nuŋgbogolo kan ye yeri ye ya yaa nuru\XREF{†}{{\XO 29:3 }{\XO{29.3:
}}{\XT{Ɔrɔmu 11.8}}}.

\VS{4}Làa ye yɛgɛ sin wa
gbinri wi ni ma saa gbɔn fɔ yɛlɛ nafa shyɛn. Ye yaripɔrɔ tii lɛ mbe kɔɔnlɔ, ye sawira fun tii lɛ mbe kɔɔnlɔ.

\VS{5}Ye sila yaakara ka, ye sila si duvɛn nakoma sinmɛ wɛlɛwɛ wɔ\FTNT{†}{{\FR 29:5 }{\FR{29.5:
}}{\FT{Pe sila yaakara ka nda sɛnwee lari tunŋgo pye; pe sila si duvɛn nakoma sinmɛ wɛlɛwɛ wɔ mba sɛnwee la gbegele;
}}{\XT{Ɛki 16.1–17.7.}}}, jaŋgo yege jɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn ye Yɛnŋɛlɛ le.

\VS{6}Ko puŋgo na, a yè si pan ma gbɔn laga ki laga ŋga ki na. Ɛshibɔn ca wunlunaŋa Sihɔn naa Bazan tara wunlunaŋa Ɔgi pè si yiri we kɔrɔgɔ malaga ni. Ɛɛn fɔ wàa ya pe ni.

\VS{7}Wàa pe tara ti shɔ mari kan Urubɛn cɛnlɛ, naa Gadi cɛnlɛ konaa Manase cɛnlɛ li walaga woolo pe yeri ti pye pe kɔrɔgɔ\XREF{†}{{\XO 29:7 }{\XO{29.7:
}}{\XT{Nɔmbu 32}}}.

\VS{8}Ki kala na, ye daga mbege
yɔn finliwɛ mba pi sɛnrɛ ti lɛ mbaa tanri ti na, jaŋgo ye kɛɛ tunndo ti ni fuun tila yɔngɔ.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yɔn finliwɛ mba le \newline  ki daga poo yigi jɛŋgɛ
\par }
{\PP \VS{9}«Nala, Izirayɛli woolo, ye ni fuun ye mbele yè pan ma gbogolo na Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, ye teele, naa ye cɛngɛlɛ teele, naa ye
lelɛɛlɛ, naa ye fanŋga fɛnnɛ konaa ye nambala pe ni fuun pe ni,

\VS{10}naa ye piile, naa ye jɛɛlɛ konaa nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn laga ye sɔgɔwɔ laga ye
paara yinrɛ cɛnsaga ki ni pe ni, poro mbele pe maa kanŋgirɛ jaa na tɔnmɔ kori ye kan we\XREF{†}{{\XO 29:10 }{\XO{29.10:
}}{\XT{Zhozu 9.21,23,27}}}.

\VS{11}Ye yɛn na nala, jaŋgo mbe ye wa yɔn finliwɛ mba Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbe le ye ni pi ni, ki yɔn finliwɛ mba lì le ye ni ma wugu ki na we;

\VS{12}jaŋgo ye pye li woolo nala, lo jate li pye ye Yɛnŋɛlɛ, paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo ye kan, maga
yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu ki na ye tɛlɛye Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe kan we.

\VS{13}Yoro nuŋgba ma mila ki yɔn finliwɛ pi nii ye ni konaa naga wuguro ti wungu ye kan.

\VS{14}Ɛɛn fɔ, yɔn finliwɛ pi yɛn mbele fuun pe yɛn ma yere laga Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ nala pe woo, konaa mbele pe fa se gbɛn pe woo.


\par }{\PP \VS{15}«Wàa pye ma cɛn wa Ezhipiti tara yɛgɛ ŋga na konaa wàa cɛngɛlɛ ke tara ti pari ma toro yɛgɛ ŋga na, yège jɛn.

\VS{16}Yaritijangara nda ki cɛngɛlɛ ke maa gbogo yàa ti yan, naa yarisunndo nda pè gbegele tire ni, naa sinndɛɛrɛ ni, naa warifuwe ni konaa tɛ ni.

\VS{17}Naŋa, nakoma jɛlɛ, nakoma sege nakoma cɛnlɛ si daga mbe ta wa ye sɔgɔwɔ na li woolo pe yaa laga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na nala mbe saa tunŋgo piin tara ta yɛgɛ yarisunndo kan. Lere si daga mbe ta wa ye sɔgɔwɔ mbe pye paa shɔnrɔtige konaa yaritisorogo yɛn.

\VS{18}Ki yɔn finliwɛ naa ki wuguro sɛnrɛ nda ti logoŋgɔlɔ, na lere wa kaa yɛɛ gbɔgɔ wa wi yɛɛ kotogo na mbe yo fɔ: ‹Mi yaa yɛyinŋge ta, ali na mi kaa tanri nuŋgboŋgbanla na, na nandanwa kala li na,› na wi ka ti wa ka puŋgo\FTNT{†}{{\FR 29:18 }{\FR{29.18:
}}{\FT{Ŋga ki yo fɔ:
{\QT{Na wi ka ti wa ka puŋgo,}} Eburu sɛnrɛ ti ni kì yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Sinndire naa wɔgɔ nakoma tayinnde naa wawa. Ki yaa pye yomiyɛlɛ lɛlɛ lali Eburuye pe yeri. Lere nuŋgba kapyere tijangara kala na, nda wila piin naga jate ma yo wi yaa yɛyinŋge ta, ti yaa ti Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa kala li to lelɛgɛrɛ na.}}},

\VS{19}kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li se ka yɛnlɛ mbege fɔ wi kala yaga. Ɛɛn fɔ, li naŋgbanwa gbɔɔ naa li yenjaga ki ni, ti yaa yiri wi kɔrɔgɔ. Daŋga sɛnrɛ nda fuun ti yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni, ti kagala ke yaa to ki fɔ wi na. Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa wi mɛgɛ ki kɔ mbege wɔ laga tara ti ni.

\VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ki fɔ wi wɔ Izirayɛli cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ, mbe ti wila jɔlɔ, mbe yala yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti daŋga kagala ŋgele fuun ke yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki
lasiri sɛwɛ ŋa wi ni ke ni.


\par }{\SH Sɛnŋgbanra nda Yɛnŋɛlɛ lì yo \newline  li yaa ki kagala ke pye \newline  mbe ke yɔn fili
\par }
{\PP \VS{21}«Jɔlɔgɔ kagala naa yama mba fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka wa ki tara nda ti na, ye setirige piile mbele pe yaa ka yiri ye puŋgo na, ko kɔrɔ wo yɛn ye piile poro piile wele, naa nambanmbala mbele pe yaa ka yiri taleere ta ni mbe pan, pe yaa kaga kagala ke yan, mbaa yuun fɔ:

\VS{22}‹Ki tara nda ti ni fuun
kiribi, naa kɔ naa kasɔn ti sogo. Pe se ya yaraga ka kpɛ lugu wa ti ni, yaraga ka kpɛ se ya fi wa, yan kpɛ se si ya yiri wa ti ni. Tì jɔgɔ paa
Sodɔmu ca, naa
Gomɔri ca, naa Adima ca konaa Zeboyimu ca ki yɛn; to nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa tɔngɔ wa li naŋgbanwa gbɔɔ naa li kayaŋga gbɔgɔ ki ni we\XREF{†}{{\XO 29:22 }{\XO{29.22:
}}{\XT{Zhenɛ 19.24-25; 10.19; 13.10; 14.8; Oze 11.8}}}.›

\VS{23}Kona cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke yaa kaa yuun fɔ: ‹Yiŋgi na Yawe Yɛnŋɛlɛ li sigi tara nda ti tɛgɛ yɛɛn? Yiŋgi kì pan li naŋgbanwa gbɔɔ mba pi ni?›

\VS{24}Kona pe yaa pe yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Ko pye ma, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe tɛlɛye Yɛnŋɛlɛ le, làa yɔn finliwɛ mba le pe ni pe yiriŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, pòo jɔgɔ.

\VS{25}Paa saa na tunŋgo piin yarisunndo ta yɛgɛ kan, na fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo, nda pe sila jɛn faa; Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila ti sɛnrɛ yo pe kan.

\VS{26}Ko kala ki ti Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nawa ŋgban ki tara nda ti ni fɔ jɛŋgɛ, ma daŋga kagala ŋgele fuun ke yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni ke wa pe na.

\VS{27}Wa li naŋgbanwa gbɔɔ naa li kɔnrɔ tandorogo konaa li kayaŋga gbɔgɔ ki ni, lì pe yirige laga tara ti ni ma pe purɔ, a pè kari tara ta yɛgɛ ni; pe yɛn wa ki tara ti ni ali ma pan ma gbɔn nala.›


\par }{\PP \VS{28}«Kagala ŋgele ke yɛn ma lara koro yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li wogolo. Ɛɛn fɔ, kagala ŋgele lì naga, koro yɛn woro naa we setirige piile we wogolo fɔ sanga pyew; jaŋgo waa tanri waa yala ki lasiri ŋa wi sɛnrɛ ti ni fuun ti ni.




\par }\Chap{30}{\SH Na yaga sɔngɔrɔ \newline  mbe pan Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ \newline  duwaw ŋa ye yaa ta
\par }
{\PP \VerseOne{1}«Duwaw sɛnrɛ naa daŋga sɛnrɛ nda fuun mì yo ye kan, ye ta wele ye wɔ ti ni; ki kagala ke yaa pye mbe yɔn fili. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ, na liga ye jaraga wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ, na ye kaa jatere piin ke na mbe ye ta wa ke yeri,

\VS{2}na yaga sɔngɔrɔ mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ, yoro naa ye piile pe ni, mbaa nuru li yeri ye kotogo ki ni fuun ni konaa ye jatere wi ni fuun ni, mbe yala nda fuun mila yuun ye kan nala ti ni,

\VS{3}pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa ye yinriwɛ ta, mbe ye woolo mbele pàa yigi ma kari wa kulowo pi ni pe wɔ wa. Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ye jaraga cɛngɛlɛ ŋgele fuun sɔgɔwɔ, li yaa ye gbogolo mbe ye wɔ wa ke yeri naa fɔnŋgɔ.

\VS{4}Ali na kaa pye pè ye jaraga ma kari ye ni wa dunruya wi go ŋga na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa sa ye gbogolo, mbe ye lɛ mbe pan ye ni.

\VS{5}Ki tara nda tìla pye ye tɛlɛye pe woro faa, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa sɔngɔrɔ mbe pan ye ni wa ti ni, ye pan yeri ta ti pye ye woro. Li yaa kajɛŋgɛ pye ye kan, mbe ti ye lɛgɛ ye wɛ ye tɛlɛye pe na.

\VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa yoro naa ye piile pe ni ye kotoro ti pye
kpoyi, jaŋgo li ye ndanla ye kotogo ki ni fuun ni konaa ye jatere wi ni fuun ni; jaŋgo ye koro yinwege na.

\VS{7}Kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa daŋga kagala ŋgele mì yɛgɛ yo ye kan ke ni fuun ke wa ye mbɛnfɛnnɛ, naa ye panrafɛnnɛ konaa ye jɔlɔfɛnnɛ pe na.

\VS{8}Yoro wo na, ye yaa sɔngɔrɔ mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ, mbaa nuru li yeri konaa mbaa tanri li ŋgasegele ŋgele fuun mila yuun ye kan nala ke na.

\VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ye kɛɛ tunŋgo ki ni fuun ki na. Li yaa piile lɛgɛrɛ kan ye yeri, mbe ye yaayoro pire ti pye ti lɛgɛ konaa mbe yarilire lɛgɛrɛ kan ye yeri. Kona ki yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla laa kajɛŋgɛ piin ye kan naa fɔnŋgɔ, paa yɛgɛ ŋga na làa pye na kajɛŋgɛ piin ye tɛlɛye pe kan,

\VS{10}na ye kaa nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri, mbeli ŋgasegele koro naa li kondɛgɛŋgɛlɛ ke lɛ mbaa tanri ke na we, koro ŋgele ke yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki
lasiri sɛwɛ ŋa wi ni, konaa mbe sɔngɔrɔ mbe pan li kɔrɔgɔ ye kotogo ki ni fuun ni konaa ye jatere wi ni fuun ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yɛn \newline  ma yɔngɔ ye ni
\par }
{\PP \VS{11}«Ŋgasegele ŋgele mila yuun ye kan nala, ke woro ma ŋgban ye na mbe ke kɔrɔ jɛn, ke si woro ma lali ye ni.

\VS{12}Ke woro wa yɛnŋɛlɛ na mbe ti yaa yuun fɔ: ‹Ambɔ wi yaa lugu mbe kari wa yɛnŋɛlɛ na we ni mbe sa ke lɛ mbe pan ke ni we kan, mbaa ke yuun we kan jaŋgo waa tanri ke na.›

\VS{13}Ke woro wa kɔgɔje wi puŋgo na, mbe ti yaa yuun fɔ: ‹Ambɔ wi yaa kɔgɔje wi kɔn mbe kari we kala na, mbe sa ke lɛ mbe pan ke ni, mbaa ke yuun we kan jaŋgo waa tanri ke na.›

\VS{14}Ayoo ki woro ma, ki sɛnrɛ ti yɛn ma yɔngɔ ye ni tɔɔn; ti yɛn wa ma yɔn konaa wa ma kotogo na, jaŋgo yaa tanri ti na\XREF{†}{{\XO 30:14 }{\XO{30.12-14:
}}{\XT{Ɔrɔmu 10.6-8}}}.


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tila yinwege kaan, \newline  ye to wɔ
\par }
{\PP \VS{15}«Ye wele
Izirayɛli woolo, mì yinwege naa fɛrɛwɛ tɛgɛ ye yɛgɛ sɔgɔwɔ nala, naa kunwɔ konaa jɔlɔgɔ ni.

\VS{16}Ki kala na, ŋga mila yuun ye kan nala koyi ŋga fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li ye ndanla, yaa tanri li konɔ li na, yeli ŋgasegele, naa li kondɛgɛŋgɛlɛ konaa li kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yigi jɛŋgɛ. Ki ka pye ma, ye yaa koro yinwege na, mbe lɛgɛ. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yaa duwaw ye na wa tara nda yaa kee sari shɔ mberi ta ti ni.

\VS{17}Ɛɛn fɔ, na yaga si ye jatere wi laga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, mbe je mbe yo ye se logo li yeri, na yaga ye yɛɛ yaga paa kee ye ni ye saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, mbaa tunŋgo piin ti kan,

\VS{18}mi yɛn naga yuun naga finligi ye kan nala, fɔ ye yaa ka kɔ mbe wɔ wa pew. Ye yɛn na kee sa ye tara nda ni wa Zhuridɛn gbaan wi puŋgo na, mberi shɔ mberi ta, ye se yinwetɔnlɔgɔ ta wa ti ni.


\par }{\PP \VS{19}«Mì naayeri wo naa tara ti pye na sɛrɛfɛnnɛ nala, fɔ mì yinwege konaa kunwɔ pi tɛgɛ ye yɛgɛ sɔgɔwɔ nala, naa duwaw wo naa daŋga ki ni. Ye yinwege ko wɔ jaŋgo ye koro yinwege na yoro naa ye setirige piile pe ni.

\VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li ye ndanla, yaa nuru li yeri, ye koro ye mara li na, katugu lo li ti ye yɛn yinwege na. Lo li yaa ti ye yinwetɔnlɔgɔ ta wa tara nda làa
yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu mbe kan ye tɛlɛye, Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe yeri ti ni\XREF{†}{{\XO 30:20 }{\XO{30.20:
}}{\XT{Zhenɛ 12.7; 26.3; 28.13}}}.»




\par }{\MS MOYISI WI KAPYEGELE PUŊGO WOGOLO

\par }\Chap{31}{\MR 31–34

\par }{\SH Moyisi wi sɛnrɛ puŋgo woro \newline  naa Zhozuwe wi tɛgɛwɛ \newline  wa Moyisi wi yɔnlɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Moyisi wìla ki sɛnrɛ nda ti yo
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe kan ma yo fɔ:

\VS{2}«Koni mì ta yɛlɛ cɛnmɛ naa nafa (120), mi se ya mbaa ye yɛgɛ sinni naa. Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo na kan fɔ mi sege Zhuridɛn gbaan ŋa wi kɔn mbe yiri\XREF{†}{{\XO 31:2 }{\XO{31.2:
}}{\XT{Nɔmbu 20.12}}}.

\VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa la ye yɛgɛ sinni. Li yaa ka cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma cɛn wa ke tɔngɔ wa ye yɛgɛ, jaŋgo ye pe tara ti shɔ yeri ta. Zhozuwe wo wi yaa kaa ye yɛgɛ sinni paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo we.

\VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ki cɛngɛlɛ ke tɔngɔ paa yɛgɛ ŋga na làa Amɔri cɛnlɛ woolo pe wunlumbolo Sihɔn naa Ɔgi pe tɔngɔ ma pinlɛ pe tara ti ni\XREF{†}{{\XO 31:4 }{\XO{31.4:
}}{\XT{Dete 2.26; Nɔmbu 21.21-35}}}.

\VS{5}Li yaa pe le ye kɛɛ ye ya pe ni, ye pe pye paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo ye kan we.

\VS{6}Ye kotogo le ye yɛɛ ni, ye yere jɛŋgɛ. Yaga ka fyɛ yaraga ka kpɛ na, ye sunndo wiga si ka kɔn ye na pe kala na, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ lo jate li yaa pinlɛ ye ni. Li se laga ye na, li se si je ye na.»


\par }{\PP \VS{7}Ko puŋgo na, a Moyisi wì si Zhozuwe wi yeri Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yɛgɛ na, ma suu pye fɔ: «Fanŋga le ma yɛɛ ni, ma kotogo ta, katugu mboro ma yaa sa ye ki leele mbele pe ni wa tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa
yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu mbe kan pe tɛlɛye pe yeri ti ni, mberi yɛɛlɛ pe na.

\VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ, lo jate li yaa lɔɔn yɛgɛ sinni. Li yaa pye ma ni, li se laga ma na, li se si je ma na. Maga ka fyɛ yaraga ka kpɛ na, ma sunndo wiga si ka kɔn ma na\XREF{†}{{\XO 31:8 }{\XO{31.8:
}}{\XT{Zhozu 1.5; Ebu 13.5}}}.»


\par }{\SH Lasiri sɛwɛ wi daga mbaa kara \newline  yɛlɛ kɔlɔshyɛn kɔlɔshyɛn pyew
\par }
{\PP \VS{9}Moyisi wìla ki
lasiri sɛnrɛ nda ti yɔnlɔgɔ mari kan Izirayɛli
lelɛɛlɛ pe yeri naa
saraga wɔfɛnnɛ mbele pe yɛn
Levi setirige piile pe yeri, poro mbele pe maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wi tungu we.

\VS{10}A Moyisi wì sigi tunŋgo ki kan pe yeri ma yo fɔ: «Yɛlɛ kɔlɔshyɛn kɔlɔshyɛn pyew, fɔrɔ ti kala yagawa yɛlɛ li lɛsanga wi ni,
Gbataala nɔgɔ fɛti wi nɔgɔ na\XREF{†}{{\XO 31:10 }{\XO{31.10:
}}{\XT{Dete 15.1; 16.13-15}}},

\VS{11}na Izirayɛli woolo pe ni fuun paga ka sa yere Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na sanga ŋa ni, wa laga ŋga li yaa ka wɔ ki ni, yege lasiri sɛnrɛ nda ti kara pe kan.

\VS{12}Ye leele pe ni fuun pe gbogolo: Nambala, naa jɛɛlɛ, naa piile konaa nambanmbala mbele pe yɛn ma cɛn wa ye ni pe ni, jaŋgo pege lasiri sɛnrɛ ti logo; jaŋgo paa ki fɔrɔgi paa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, pege lasiri sɛnrɛ ti ni fuun ti yigi paa tanri ti na.

\VS{13}Ki ka pye ma, pe piile mbele pe faga lasiri sɛnrɛ ti jɛn, pe yaa ti logo. Pa pe yaa laga fɔrɔgi mbaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ wagati ŋa fuun ye yaa pye mbe cɛn wa tara nda yaa kee sa shɔ mbe ta ti ni, Zhuridɛn gbaan wi kɔnŋgɔlɔ we.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo \newline  pe yaa ka Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti kɛ
\par }
{\PP \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Moyisi wi pye fɔ: «Wele, ma kusanga wì yɔngɔ. Zhozuwe wi yeri ye pan laga filisaga paraga go ki ni, mi yaa tunndo kan wi yeri le ki laga ki na.» A Moyisi naa Zhozuwe pè si kari ma saa ye wa filisaga paraga go ki ni.

\VS{15}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili yɛɛ naga pe na kambaaga titɔnlɔgɔ yerege ka ni, kìla pye ma yere le
paraga go ki yɔn na.


\par }{\PP \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para naa Moyisi wi ni ma yo fɔ: «Wele, sanni jɛnri, ma yaa ku mbe taga wa ma tɛlɛye pe na. Ma kuŋgɔlɔ, ki leele mbele paa kee sa ye tara nda ni, pe yaa ka laga na na mbe saa nanjara piin mbaa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo, mbe
yɔn finliwɛ mba mì le pe ni pi jɔgɔ.

\VS{17}Ki kala na, mi yaa ka nawa ŋgban pe ni ki wagati wi ni, mbe je pe na, mbe puŋgo le pe ni. Cɛngɛlɛ sanŋgala ke yaa ka pe koli mbe kari pe ni. Jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ naa kaŋgbangala lɛgɛrɛ yaa ka to pe na. Ki wagati wi ni, pe yaa ka yo fɔ: ‹Kaselege ko na, we Yɛnŋɛlɛ li woro laga we sɔgɔwɔ, ko ki ti ki jɔlɔgɔ ŋga ki yɛn na we taa.›

\VS{18}Mi wo na, mi yaa puŋgo wa pe yeri ki wagati wi ni, kapege ŋga fuun pe yaa pye ki kala na, katugu pe kanŋga na kee yarisunndo ta yɛgɛ yeri.

\VS{19}Koni, yege yurugo ŋga ki yɔnlɔgɔ. Ma Izirayɛli woolo pe fɔrɔgɔ ki ni, ma ti paa ki koo jaŋgo ki pye na sɛrɛfɔ pe wogo ki na.

\VS{20}Katugu mì yɔn fɔlɔ kɔn pe tɛlɛye pe yeri ma wugu pe kan tara nda wogo na, mi yaa ye pe ni wa ti ni; ti yɛn ma yin nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ ni fɔ na fuun\XREF{†}{{\XO 31:20 }{\XO{31.20:
}}{\XT{Ɛki 3.8}}}. Pe yaa kaa kaa mbaa tinni mbaa tɔrɔ. Kona pe yaa kanŋga mbaa kee yarisunndo ta yɛgɛ kɔrɔgɔ mbe saa ti gbogo. Pe yaa na tifaga mbanla yɔn finliwɛ pi jɔgɔ.

\VS{21}Jɔlɔgɔ lɛgɛrɛ naa kaŋgbangala yaa to pe na. Pa kona ki yurugo ŋga ki yaa pye sɛrɛfɔ, pe se ka fɛgɛ ki na, pe yaa kaa ki koo suyi. Nala pe jatere wi yɛn yɛgɛ ŋga na mùu jɛn, sanni mbe sa ye pe ni wa tara ti ni, to nda mìla yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu mberi kan pe yeri.»


\par }{\PP \VS{22}Ki pilige ki ni, a Moyisi wì sigi yurugo ŋga ki yɔnlɔgɔ ma Izirayɛli woolo pe fɔrɔgɔ ki ni.

\VS{23}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li sigi sɛnrɛ nda ti yo Nuni pinambyɔ Zhozuwe wi kan fɔ: «Fanŋga le yɛɛ ni, ma kotogo ta, katugu mìla yɔn fɔlɔ kɔn ma wugu Izirayɛli woolo pe kan mbe tara nda kan pe yeri, mboro ma yaa ye pe ni wa ti ni. Mi jate mi yaa pye ma ni\XREF{†}{{\XO 31:23 }{\XO{31.23:
}}{\XT{Nɔmbu 27.23; Zhozu 1.6}}}.»

\VS{24}Naa Moyisi wìla kaa ki lasiri sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yɔnlɔgɔ sɛwɛ wa ni ma kɔ,

\VS{25}a wì sigi sɛnrɛ nda ti yo Levi setirige piile mbele pe maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi tungu pe kan ma yo fɔ:

\VS{26}«Yege lasiri sɛwɛ ŋa wi lɛ yoo tɛgɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi tanla. Wi yaa koro wa mbe pye sɛrɛfɔ Izirayɛli woolo pe wogo na.

\VS{27}Katugu mìgi jɛn ma yo ye yɛn leele mbele pè yiri ma je konaa ma pye nuŋgboŋgbanla fɛnnɛ. Mbanla ta mi yɛn go na laga ye ni bere, ye yɛn na yinrigi na jege Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, na kuŋgɔlɔ ko si wɛ?


\par }{\PP \VS{28}«Koni, ye ye cɛngɛlɛ lelɛɛlɛ naa ye kagala yɛgɛ wɔfɛnnɛ pe ni fuun pe gbogolo laga na tanla. Mi yaa ki sɛnrɛ nda ti yo pe kan, mbe naayeri wo naa tara ti pye na sɛrɛfɛnnɛ pe wogo na.

\VS{29}Katugu mìgi jɛn ma yo na kuŋgɔlɔ, ye yaa ye yɛɛ jɔgɔ; konɔ na mì naga ye na ye yaa kɛ mbe wɔ wa li ni. Kona jɔlɔgɔ yaa to ye na wagati ŋa wila paan wi ni, katugu ŋga ki yɛn kapege Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na ko ye yaa pye, mbeli nawa pi ŋgban ye kapyere ti kala na.»


\par }{\SH Moyisi wi yurugo
\par }
{\PP \VS{30}Kona, a Moyisi wì sigi yurugo ŋga ki sɛnrɛ ti yo fɔ ma saa ti kɔ Izirayɛli gbogolomɔ woolo pe ni fuun pe kan.




\par }\Chap{32}{\SHB Yurugo ki lɛsaga
\par }
{\Q \VerseOne{1}Naayeri nuŋgbolo jan ma logo,

\par }{\Q mboro tara, nda mi yaa yo ti logo.


\par }{\Q \VS{2}Nagawa mba mila kaan pi yɛn paa tisaga yɛn.

\par }{\Q Na yɔn sɛnrɛ ti yɛn paa yɛgɛ ŋga na mɛŋgɛ maa wuun we;

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na tisamburo maa paan yan tipirige na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na tisagbɔgɔ maa paan yan pire na.


\par }{\Q \VS{3}Katugu mi yaa laga yari paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn.

\par }{\Q Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo!


\par }{\BB \par }
{\SHB Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma sin, \newline  Izirayɛli woolo pè jɔgɔ
\par }
{\Q \VS{4}Yɛnŋɛlɛ li yɛn paa walaga yɛn. Li kapyere ti yɛn ma yɔn fili.

\par }{\Q Li koŋgolo ke yɛn ma sin.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yɛn sɛnrɛ nuŋgba yofɔ; mbasinmɛ woro li ni.

\par }{\Q Li yɛn kaselege fɔ, ma sin.


\par }{\Q \VS{5}Ɛɛn fɔ, yè ye yɛɛ jɔgɔ Yɛnŋɛlɛ li kanŋgɔlɔ,

\par }{\Q ye woro li piile naa, ye fɛrɛ kapyere ti kala na.

\par }{\Q Ye yɛn leele mbele pe yɛn kapifaara pyefɛnnɛ naa kambasinŋge pyefɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{6}Ye mbe ya mbaa ki kapyere nda ti piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li na mɛlɛ?

\par }{\Q Ye yɛn cɛnlɛ na li yɛn lembire naa tijinliwɛ fu fɛnnɛ.

\par }{\Q Lo ma li yɛn ye to konaa ye dafɔ wi le?

\par }{\Q Lo ma lì ye pye li woolo wi le?


\par }{\BB \par }
{\SHB Yɛnŋɛlɛ lì tunŋgo jɛŋgɛ pye \newline  Izirayɛli woolo pe kan
\par }
{\Q \VS{7}Ye nawa to piliye yan yì toro wa fafafa yi wogo ki na.

\par }{\Q Ye jatere pye yɛgɛlɛ ŋgele kè toro ye tɛlɛye pe sanga wi ni ke na.

\par }{\Q Ye ye teele pe yewe, pe yaa ye naga ki wogo ki ni.

\par }{\Q Ye ye
lelɛɛlɛ pe yewe, pe yaa ki wogo ki yo ye kan.


\par }{\Q \VS{8}Yɛnŋɛlɛ na yaara ti ni fuun ti go na, naa làa tara ti kan cɛngɛlɛ ke yeri kɔrɔgɔ

\par }{\Q konaa ma sɛnwee piile pe wɔ pe yɛɛ ni,

\par }{\Q làa kɔngɔlɔ gbɔn cɛngɛlɛ ke kan ma yala
Izirayɛli piile pe yɔn ki ni\FTNT{†}{{\FR 32:8 }{\FR{32.8:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni ki laga ŋga ki kɔrɔ wi woro ma filige. Sɛwɛ lɛɛlɛ pele ni pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Làa kɔngɔlɔ ke gbɔn ma yala Izirayɛli setirige piile pe yɔn ki ni, nakoma ma yala mɛrɛgɛye pe yɔn ki ni;
}}{\XT{Kapye 17.26}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{9}Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li tasaga ko ki yɛn li woolo wele.

\par }{\Q Zhakɔbu setirige piile poro pe yɛn li kɔrɔgɔ ye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Làa saa pe yan wa
gbinri wi ni, wo ŋa tɔnmɔ woro wa.

\par }{\Q Wa gbinri wi ni, wo ŋa leele woro wa.

\par }{\Q Wa dabaala pe gbeere ti sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Làa pye na wele pe na, ma pe kala li lɛ.

\par }{\Q Làa pye na pe kɔrɔsi paa yɛgɛ ŋga na pe maa yɛnmbyɔ kɔrɔsi we.


\par }{\Q \VS{11}Làa pye paa yɔn yɛn, ŋa wùu sire ti jaraga,

\par }{\Q ma yiri na mari wi piile pe go na, mɛɛ pe pye paa yinrigi sire na.

\par }{\Q A wì suu kanwira ti jaraga wa pe nɔgɔ

\par }{\Q mɛɛ pe lɛ ti na jaŋgo paga ka to.


\par }{\Q \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba làa li woolo pe yɛgɛ sin.

\par }{\Q Yarisunŋgo ka yɛgɛ sila li saga.


\par }{\Q \VS{13}Làa pe lurugo ma kari pe ni wa yanwira tara ti ni.

\par }{\Q Laa pè kan kɛrɛ yarilire ni, a pè ka.

\par }{\Q Làa ti sɛnrɛgɛ yiri wa waliwere ti ni na fuun, a pège mugu,

\par }{\Q naa sinmɛ ni mba pìla janri ma yiri wa sinndɛɛrɛ laga ki ni\FTNT{†}{{\FR 32:13 }{\FR{32.13:
}}{\FT{Wa Izirayɛli tara, sɛnrɛgɛ ki ma ye wa waliwere ti ni konaa oliviye tire ti maa yɔngɔ wa sinndɛɛrɛ lara ti na. Oliviye tire pire pe maa ti woo sinmɛ;
}}{\XT{Eza 7.18-19; Yuuro 81.17}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{14}Làa nanɛɛlɛ kan pe yeri, a paa pe nɔnɔ nara wi woo,

\par }{\Q naa simbanɛɛlɛ ni, a paa pe nɔnɔ wi woo;

\par }{\Q naa simbapire ni nda tì tɔrɔ, naa Bazan tara simbapɛnɛ konaa sikapɛnɛ ni, a to pye pe kara,

\par }{\Q naa
bile muwɛ tiyɔɔn ni;

\par }{\Q pàa duvɛn yɛɛn wi wɔ, ŋa pàa
ɛrɛzɛn pire jɛndɛ tɛgɛ maa gbegele.


\par }{\BB \par }
{\SHB Izirayɛli woolo pàa laga \newline  Yɛnŋɛlɛ li na
\par }
{\Q \VS{15}Naa Yeshuruni\FTNT{†}{{\FR 32:15 }{\FR{32.15:
}}{\FT{Maga logo Yeshuruni, Izirayɛli woolo poro pe yinri ma.}}} woolo pàa kaa li ma tugbɔlɔ,

\par }{\Q a pè si yiri ma je.

\par }{\Q Naa pàa kaa tugbɔlɔ, ma tɔrɔ, ma tin pe yɛɛ ni,

\par }{\Q a pè si pe dafɔ Yɛnŋɛlɛ li wa.

\par }{\Q Lo na li yɛn paa walaga yɛn ma pye pe shɔfɔ, pàa li tifaga.


\par }{\Q \VS{16}Pàa taga yarisunndo ta yɛgɛ na mali yenjaga ki yirige li ni.

\par }{\Q Pàa li nawa pi ŋgban pe katijangara pyege ki kala na.


\par }{\Q \VS{17}Pàa
saara wɔ gboshugulo yeri mbele pe woro Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q naa yarisunndo ta yɛgɛ yeri nda pe sila ti jɛn faa,

\par }{\Q konaa yarisunndo nda tì pan fɔnndɔ ti yeri,

\par }{\Q nda pe tɛlɛye pe sila pye na fyɛ ti yɛgɛ faa\XREF{†}{{\XO 32:17 }{\XO{32.17:
}}{\XT{1 Korɛn 10.20}}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Izirayɛli woolo yè fɛgɛ Yɛnŋɛlɛ na li yɛn paa walaga yɛn na ye go singi li na,

\par }{\Q lo na yè se ma yiri wa li ni.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ na lì ye da, yaa li piin sambalawa ni.


\par }{\BB \par }
{\SHB Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa kala
\par }
{\Q \VS{19}Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kaa ki yan ma, a lì si nawa ŋgban,

\par }{\Q katugu li pinambiile, naa li sumborombiile pàa li kambɛngɛ pye.


\par }{\Q \VS{20}A lì sho fɔ: «Mi yaa puŋgo wa pe yeri,

\par }{\Q kona pe yaa cɛn cɛnlɔmɔ mba na, mi yaa pi yan;

\par }{\Q katugu pe yɛn cɛnlɛ na li yɛn kafaara pyefɛnnɛ, lere se ya taga pe na.


\par }{\Q \VS{21}Pànla yenjaga ki yirige na ni yaara nda ti woro Yɛnŋɛlɛ ti ni.

\par }{\Q Pànla nawa pi ŋgban na na yarisunndo nda ti yɛn kayɔngɔ fu ti ni.

\par }{\Q Ki kala na, mi fun mi yaa yenjaga yirige pe ni leele mbele pe woro na jate cɛnlɛ jɛnnɛ pe kala na,

\par }{\Q mbe pe nawa pi ŋgban cɛnlɛ na li yɛn tijinliwɛ fu li kala na\XREF{†}{{\XO 32:21 }{\XO{32.21:
}}{\XT{Ɔrɔmu 10.19; 1 Korɛn 10.22}}}.


\par }{\Q \VS{22}Katugu na naŋgbanwa pì yin paa kasɔn yɛn.

\par }{\Q Pi yaa sogo fɔ sa gbɔn wa
kuulo tara ti kɔsaga ki na.

\par }{\Q Pi yaa tara to naa ti nawa yaara ti ni fuun ti sogo,

\par }{\Q yanwira tì cɛn yaara nda na mberi sogo.


\par }{\Q \VS{23}Mi yaa jɔlɔgɔ cɛnlɛ pyew ki wa pe na.

\par }{\Q Mi yaa pe wɔn na wangala ke ni mbe pe jɔlɔ fɔ ke sa kɔ.


\par }{\Q \VS{24}Pe yaa cɔgɔ cɔgɔ fuŋgo ki kɛɛ.

\par }{\Q Pe fanŋga ki yaa kɔ pe ni witiwɛrɛwɛ naa tifɛlɛgɛ yambewe mba pi ma lere gbo pi kala na.

\par }{\Q Mi yaa cɛnrɛ pere wa pe na tila pe nɔɔri naa wɔɔrɔ nda ti yɛn shɔnrɔ pere ni.


\par }{\Q \VS{25}Wa funwa na, pe yaa pe piile pe gbo tokobi ni.

\par }{\Q Wa yinrɛ ti ni, fyɛrɛ ti yaa pe gbo.

\par }{\Q Lefɔnmbɔlɔ naa sumbonɔ, naa piyɛngɛlɛ konaa lelɛŋgbaara ti ni, kunwɔ pi yaa pe ni fuun pe gbo.»


\par }{\BB \par }
{\SHB Yɛnŋɛlɛ lì yiri \newline  mbele pe yɛn li woolo \newline  pe juguye pe kɔrɔgɔ
\par }
{\Q \VS{26}«Kìla pye na nawa mbe pe tɔngɔ mbe pe kɔ pew,

\par }{\Q mbe pe mɛgɛ ki kɔ mbege wɔ laga leele pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q paga ka nawa to pe wogo ki na naa.


\par }{\Q \VS{27}Ɛɛn fɔ, ŋga mi yɛn na jate ko yɛn fɔ pe mbɛnfɛnnɛ pe yaa ko kala lo pye kala go mbaa na tegele.

\par }{\Q Pe winfɛnnɛ pe yaa kaa pe yɛɛ fanla mbaa yuun fɔ: ‹We fanŋga ko kì ti wè ya pe ni;

\par }{\Q ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo ma li ki wogo ŋga ki ni fuun ki pye.›


\par }{\Q \VS{28}Katugu Izirayɛli woolo pe yɛn cɛnlɛ na jatere woro li ni.

\par }{\Q Pe yɛn tijinliwɛ fu fɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{29}Ndɛɛ ki pye tijinliwɛ yɛn pe ni, pe jɛn na ki kala na li kɔrɔ jɛn.

\par }{\Q Pe jɛn na jatere pye ŋga ki yaa pe ta ki na mbege jɛn.


\par }{\Q \VS{30}Mi ŋa mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn pe walaga na pe go singi, ndɛɛ mii ja pe pɛrɛ,

\par }{\Q mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ ndɛɛ mii ja pe wa,

\par }{\Q maliŋgbɔɔn nuŋgba jɛn na ya mbe lere waga kele (1 000) purɔ mɛlɛ pe ni?

\par }{\Q Maliŋgbɔɔnlɔ shyɛn jɛn na ya mbe lere waga kɛ (10 000) purɔ mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{31}Katugu woro Izirayɛli woolo we go sigefɔ wi woro paa we mbɛnfɛnnɛ pe go sigefɔ wi yɛn.

\par }{\Q We mbɛnfɛnnɛ pe daga mbege wogo ki jɛn.


\par }{\Q \VS{32}Pe yɛn paa ɛrɛzɛn tirige yɛn, ŋga pè yiri ki ni wa
Sodɔmu ca maga sanri.

\par }{\Q Pe yɛn paa
Gomɔri ca ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti yɛn.

\par }{\Q Shɔnrɔ yɛn pe ɛrɛzɛn pire ti ni.

\par }{\Q Pe ɛrɛzɛn shashara ti yɛn ma sori\FTNT{†}{{\FR 32:32 }{\FR{32.32:
}}{\FT{Sodɔmu ca naa Gomɔri ca woolo pàa pye katijangara pyefɛnnɛ, a leele pège wogo ki jɛn.}}}.


\par }{\Q \VS{33}Pe duvɛn wi yɛn paa wɔɔgɔ shɔnrɔ yɛn.

\par }{\Q Wi yɛn paa mɛrɛgɛ shɔnrɔ yɛn nda ti ma lere gbo.


\par }{\Q \VS{34}Ɛɛn fɔ, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ŋga mì gbɛgɛlɛ laga na yɛɛ tanla larawa ki ŋga.

\par }{\Q Ŋga mì tɛgɛ wa na yarijɛndɛ tɛgɛsaga mbe pye pe na ki ŋga.


\par }{\Q \VS{35}Na paga kɛ mbe wɔ wa kologo ki ni sanga ŋa ni,

\par }{\Q muwi mi yɛn kapege ki kayaŋga wɔfɔ naa sara kanfɔ.

\par }{\Q Katugu pe tɔngɔpilige kila yɔngɔ.

\par }{\Q Ŋga kìla kɔn ma tɛgɛ pe kan ki yɛn na fyɛɛlɛ na paan\XREF{†}{{\XO 32:35 }{\XO{32.35:
}}{\XT{Ɔrɔmu 12.9; Ebu 10.30}}}.


\par }{\Q \VS{36}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kiti kɔn li woolo pe na;

\par }{\Q li yaa li tunmbyeele pe yinriwɛ ta.

\par }{\Q Na liga kaga yan pe fanŋga ki kɔ sanga ŋa ni,

\par }{\Q fɔ kulo woro wa, lesee si woro wa\XREF{†}{{\XO 32:36 }{\XO{32.36:
}}{\XT{Yuuro 135.14}}},


\par }{\Q \VS{37}kona li yaa pe yewe mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹Ye yarisunndo ti kari se yeri?

\par }{\Q Walaga ŋga ye pye ye larasaga ki yɛn se yeri?


\par }{\Q \VS{38}Ki yarisunndo nda tìla pye na ye yaayoro yanlaga ki kaa,

\par }{\Q na duvɛn ŋa ye ma wɔ
saraga ma wo wi woo ti yɛn se yeri?

\par }{\Q Koni ti yiri ti pan ti ye saga, ti pye ye larasaga we wele!


\par }{\Q \VS{39}Yege jɛn koni ye yo fɔ mi nuŋgba mi yɛn Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q la yɛgɛ woro wa naa mi puŋgo na.

\par }{\Q Muwi mi ma ti lere ma ku, muwi mi maa yinwege ki kaan.

\par }{\Q Muwi mi ma ti lere ma wɛlɛgɛ, muwi mi ma lere sagala.

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya lere wa shɔ na kɛɛ?


\par }{\Q \VS{40}Mìlan kɛɛ ki yirige wa naayeri naga yuun naga finligi fɔ:

\par }{\Q Mi yɛn yinwege na fɔ sanga pyew.


\par }{\Q \VS{41}Na mi kanla tokobi wi yɔn ki yɔ,

\par }{\Q na mi ka ki mara yaraga ŋga ki yirige wa naayeri na kɛɛ ki ni mbe kiti wi kɔn ki ni,

\par }{\Q pa mi yaa kayaŋga wɔ na mbɛnfɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q mbanla panrafɛnnɛ pe sara.


\par }{\Q \VS{42}Mi yaa ti na wangala kanla maliwiinle pe kasanwa pi wɔ, fɔ ke yɛgɛ mbaa kanŋgi.

\par }{\Q Na tokobi wi yaa mbele wi yaa gbo pe kara ti ka.

\par }{\Q Na mbɛnfɛnnɛ wa kpɛ se ka shɔ mbe to,

\par }{\Q mbele pè wɛlɛgɛ, naa mbele pè koli konaa pe teele pe ni, mi yaa pe gbo.›


\par }{\BB \par }
{\SHB Yurugo ki kɔwɔ sɛnrɛ
\par }
{\Q \VS{43}Tara woolo, yaa yɔgɔri
we Fɔ wi woolo pe ni.

\par }{\Q Yoro
mɛrɛgɛye wele, ye ni fuun yaa wi gbogo.

\par }{\Q Katugu Yɛnŋɛlɛ li yaa li tunmbyeele mbele pè ku pe kunwɔ pi kayaŋga wɔ,

\par }{\Q mboo mbɛnfɛnnɛ pe sara wi kan pe yeri.

\par }{\Q Wi yaa kapere ti kala yagawa ja kapyege ki pye wi tara to naa wi woolo pe kan\FTNT{†}{{\FR 32:43 }{\FR{32.43:
}}{\FT{Mɛrɛgɛye sɛnrɛ nda tì yo ti woro wa Eburu sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ wi ni. Ɛɛn fɔ, pa ti yɛn wa Girɛki sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ wi ni, naa ŋa pè yan wa Kumirani laga ki ni wi ni;
}}{\XT{Ɔrɔmu 15.10; Ebu 1.6}}{\FT{.}}}.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{44}A Moyisi wì si pan Nuni pinambyɔ Zhozuwe wi ni maga yurugo ki sɛnrɛ ti ni fuun ti yo leele pe kan.


\par }{\PP \VS{45}Naa Moyisi wìla kaa ki sɛnrɛ ti ni fuun ti yo Izirayɛli woolo pe ni fuun pe kan sanga ŋa ni,

\VS{46}a wì si pe pye fɔ: «Sɛnrɛ nda fuun mì yo ye kan nala, yeri yigi jɛŋgɛ wa ye kotogo na, yaa ye piile pe nari ti ni jaŋgo pege
lasiri ŋa wi sɛnrɛ ti ni fuun ti lɛ paa tanri ti na.

\VS{47}Katugu ti woro kayɔngɔ fu sɛnrɛ ye kan. To ti yɛn ye yinwege ki go ye. Ye yaa Zhuridɛn gbaan wi kɔn mbe sa tara nda shɔ mberi ta, ti yaa ti ye yinwetɔnlɔgɔ ta wa ti ni.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Moyisi \newline  wi kunwɔ sɛnrɛ ti yo wi kan
\par }
{\PP \VS{48}Ki pilige nuŋgba ki ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Moyisi wi ni maa pye fɔ:

\VS{49}«Lugu ma kari wa ki Abarimu yanwira nda ti na, ma lugu wa Nebo yanwiga ki go na, wa Mowabu tara, Zheriko ca ki yɛsinmɛ na; wa ki laga ki na, ma Kana tara ti wele, to nda mi yɛn na kaan Izirayɛli woolo pe yeri ti pye pe woro.

\VS{50}Ma yaa lugu mbe kari yanwiga ŋga go na, ma yaa ku wa ki go na, mbe taga wa ma tɛlɛye mbele pàa ku pe na, paa yɛgɛ ŋga na ma ndɔ Arɔn wìla ku wa Hɔri yanwiga ki na, ma taga wa wi woolo mbele pàa ku pe na we;

\VS{51}katugu ye ni fuun shyɛn ye sila logo na yeri Izirayɛli woolo pe yɛgɛ sɔgɔwɔ wa Meriba tɔnmɔ laga ki na, wa Kadɛshi ca ki tanla, wa Zɛn gbinri wi ni. Mi yɛn
kpoyi yɛgɛ ŋga na, ye sila ki yaga kigi yɛɛ naga Izirayɛli woolo pe yɛgɛ na.

\VS{52}Ki kala na tara nda mi yɛn na kaan Izirayɛli woolo pe yeri, ma yaa koro lege mberi yan yɛnlɛ ni; ɛɛn fɔ, ma se ye wa ti ni\XREF{†}{{\XO 32:52 }{\XO{32.48-52:
}}{\XT{Nɔmbu 27.12-14; Dete 3.23-27}}}.»




\par }\Chap{33}{\SH Moyisi wìla duwaw pye \newline  Izirayɛli cɛngɛlɛ \newline  kɛ ma yiri shyɛn ke kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Duwaw ŋa Yɛnŋɛlɛ li lere Moyisi wìla pye
Izirayɛli woolo pe kan sanni wi sa ku wi ŋa:


\par }{\Q \VS{2}Wìla pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yiri wa
Sinayi yanwiga ki na ma pan.

\par }{\Q Làa pan ma yiri wa Seyiri\FTNT{†}{{\FR 33:2 }{\FR{33.2:
}}{\FT{Edɔmu tara nuŋgba to pe yinri Seyiri. Edɔmu tara yanwiga go ko kayi pe yinri Paran.}}} tara ti ni paa yɔnlɔ ma kaa na yinrigi fɔnŋgɔ we.

\par }{\Q Mali ta wa Paran yanwira ti na, làa yanwa yirige.

\par }{\Q Làa pan li woolo pe kɔrɔgɔ
mɛrɛgɛyekpoyi lɛgɛrɛ la pye mali maga.

\par }{\Q Li ŋgasegele kàa pye li kɛɛ na yɛngɛlɛ\FTNT{†}{{\FR 33:2 }{\FR{33.2:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Li ŋgasegele kàa pye li kɛɛ na yɛngɛlɛ,}} ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi woro ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni.}}}.


\par }{\Q \VS{3}Cɛngɛlɛ ke yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla.

\par }{\Q Li maa li leele kpoyi pe go singi.

\par }{\Q Pe ma pan ma gbogolo wa li jegele nali sɛnrɛ ti nuru.


\par }{\Q \VS{4}Woro kala kì ti làa
lasiri wi kan Moyisi wi yeri.

\par }{\Q Wi yɛn woro Zhakɔbu setirige piile woro kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{5}Naa leele pe teele pàa gbogolo konaa Izirayɛli cɛngɛlɛ ke ni,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo làa pye wunluwɔ wa Yeshuruni\FTNT{†}{{\FR 33:5 }{\FR{33.5:
}}{\FT{Izirayɛli tara to pe yinri fun Yeshuruni; Yeshuruni mɛgɛ yege wele wa
}}{\XT{Dete 32.15}}{\FT{laga ki ni.}}} tara.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}A wì sho naa fɔ: «Urubɛn cɛnlɛ woolo pe koro go na,

\par }{\Q paga ka kɔ fyew, poro mbele pe woro ma lɛgɛ we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Zhuda cɛnlɛ woolo poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Yawe Yɛnŋɛlɛ, nuŋgbolo jan ma logo Zhuda cɛnlɛ woolo pe yeri.

\par }{\Q Sɔngɔrɔ ma kari pe ni pe woolo pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pe pe yɛɛ go kala li yigi kɛyɛn shyɛn.

\par }{\Q Na pe mbɛnfɛnnɛ paga to pe na, mboro jate ma pye pe sagafɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Levi setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Mà Urimu naa Tumimu\FTNT{†}{{\FR 33:8 }{\FR{33.8:
}}{\FT{Urimu naa Tumimu tìla pye yaara shyɛn ta, nda wee jɛn nala. Kana kanŋgagala la wɛlɛ nakoma yaanŋgumbigile. Pàa ke tɛgɛ na we Fɔ wi yewe ke ni, mbe ta mbaa wi nawa kagala ke jɛnni;
}}{\XT{Ɛki 17.1-7; Nɔmbu 20.1-13}}{\FT{.}}} ti kan ma tunmbyeele Levi setirige piile mbele pe yɛn tagawa ni pe yeri.

\par }{\Q Poro wɛlɛ màa wa ma wele wa Masa laga ki ni,

\par }{\Q konaa ma win pe ni wa Meriba tɔnmɔ laga ki ni we.


\par }{\Q \VS{9}Pàa ki yo pe teele naa pe nɛɛlɛ pe kanŋgɔlɔ fɔ:

\par }{\Q ‹We woro na yoro wele.

\par }{\Q Pe sila pe nɔsepiile pe jate.

\par }{\Q Pe sila pe piile pe jɛn yɛrɛ,

\par }{\Q katugu pàa pye na tanri ma sɛnrɛ ti na

\par }{\Q konaa mɔɔ
yɔn finliwɛ pi yigi\XREF{†}{{\XO 33:9 }{\XO{33.9:
}}{\XT{Ɛki 32.25-29}}}.


\par }{\Q \VS{10}Poro pe maa Zhakɔbu woolo pe nari ma kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke ni,

\par }{\Q na poro mbele Izirayɛli woolo pe kara ma lasiri wi ni.

\par }{\Q Poro pe maa
wusuna nuwɔ taan wi sori ma ti wi nuwɔ pi maa yiin ma ni,

\par }{\Q na
saara sogoworo ti sori wa ma
saraga wɔsaga ki na.


\par }{\Q \VS{11}Ee, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ŋga fuun paa piin duwaw ki na,

\par }{\Q ma yɛnlɛ pe kɛɛ tunndo ti na.

\par }{\Q Pe winfɛnnɛ pe sɛnŋgɛlɛ ke kɔn pe na,

\par }{\Q pe panrafɛnnɛ paga ka ya yiri naa.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Bɛnzhamɛ setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Bɛnzhamɛ setirige piile pe yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla,

\par }{\Q pe yaa cɛn yɛyinŋge na pɔw wa li tanla.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa pye pe go na la pe go singi,

\par }{\Q li yaa pye mbe cɛn wa pe sɔgɔwɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Zhozɛfu setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Yawe Yɛnŋɛlɛ lì duwaw pe tara ti na,

\par }{\Q ma naayeri fɔɔngɔ jɛŋgɛ ki tirige ti na,

\par }{\Q ma tɔnmɔ gbɔɔ mba pi yɛn wa tara ti nɔgɔna pi kan pe yeri\XREF{†}{{\XO 33:13 }{\XO{33.13:
}}{\XT{Zhenɛ 49.22-26}}};


\par }{\Q \VS{14}naa yarilire jɛndɛ nda yɔnlɔ ki mari lɛ mari yanlaga ti ni,

\par }{\Q naa yarilire jɛndɛ tiyɔnrɔ nda ti maa taa yeŋge pyew ti ni,


\par }{\Q \VS{15}naa yarilire nda ti maa taa wa yanwira lɛrɛlɛrɛ ti na ti ni,

\par }{\Q konaa yarijɛndɛ nda ti maa taa wa tinndiye lɛɛlɛ lɛɛlɛ pe na ti ni;


\par }{\Q \VS{16}naa tara to naa ti nawa yarijɛndɛ ti ni.

\par }{\Q Tipile na làa pye na yiin kasɔn, Yɛnŋɛlɛ na làa li yɛɛ naga wa li ni,

\par }{\Q li duwaw tirige Zhozɛfu wi na,

\par }{\Q wo ŋa wi yɛn wi to seyɛɛnlɛ pe go na,

\par }{\Q duwaw mbe tigi wi na\XREF{†}{{\XO 33:16 }{\XO{33.16:
}}{\XT{Zhenɛ 49.26; Ɛki 3.1-6}}}.


\par }{\Q \VS{17}Fanŋga yɛn wi ni paa napɔlɔ fanŋga yɛn.

\par }{\Q Wi yɛnŋgɛlɛ ke yɛn paa yannɔ yɛnŋgɛlɛ yɛn.

\par }{\Q Yɛnnɛ nuŋgba yɛn paa Efirayimu setirige piile mbele pe yɔn ki se jɛn mbe kɔ pe yɛn;

\par }{\Q yɛnnɛ sanna lo yɛn paa Manase setirige piile pe waga lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ pe yɛn.

\par }{\Q Wi yɛn na cɛngɛlɛ ke gbɔɔn ke ni fɔ sa gbɔn wa dunruya wi kɔsaga.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Zabulɔn setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Zabulɔn setirige piile, yaa yɔgɔri ye kondangala kapyegele ke na.

\par }{\Q Isakari setirige piile, mbe ye ta wa ye
paara yinrɛ ti ni, yoro fun yaa yɔgɔri.


\par }{\Q \VS{19}Pe yaa kaa cɛngɛlɛ kele yinri la kee wa yanwiga ki na.

\par }{\Q Pe yaa kaa saara woo wa mbe yala ti kondɛgɛŋgɛlɛ ke ni.

\par }{\Q Pe yaa kaa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ lɛgɛrɛ taa wa kɔgɔje wi ni,

\par }{\Q naa penjagbɔrɔ ni, to nda ti yɛn ma lara wa kɔgɔje wi taambugɔ ki ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Gadi setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Sɔnmɔ yɛn
we Fɔ wi woo, wo ŋa wi yɛn na tara gbende kaan Gadi setirige piile pe yeri!

\par }{\Q Pè sinlɛ paa jara yɛn, ŋa wì gbɛgɛlɛ mboo kagboro ti kɔɔnlɔ,

\par }{\Q mbege lɛ wa go na fɔ wa tɔɔrɔ ti na.


\par }{\Q \VS{21}Tara ti lajɛŋgɛ ko pàa kan pe yɛɛ yeri,

\par }{\Q Tasaga ŋga ki daga yɛkelewe ni ko pè wɔ pe yɛɛ kan.

\par }{\Q Pàa keli leele pe yɛgɛ, na tanri kaselege na paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ laa ki jaa we,

\par }{\Q na kasinŋge piin ma yala ŋga làa yo Izirayɛli woolo pe kanŋgɔlɔ ki ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Dan setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Dan setirige piile pe yɛn paa jara yirifɔnŋɔ yɛn,

\par }{\Q ŋa wì yiri wa Bazan tara ma yew ma kan.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nɛfitali setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Nɛfitali setirige piile, yè tin Yawe Yɛnŋɛlɛ li kajɛŋgɛ ki ni,

\par }{\Q a lì duwaw lɛgɛrɛ tirige ye na.

\par }{\Q Ye ye tara ti gbɔgɔ ye kari wa yɔnlɔ tosaga naa yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki yeri.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Asɛri setirige piile poro wogo ko na, wìla yo fɔ:

\par }{\Q «Duwaw yɛn Asɛri setirige piile pe woo Zhakɔbu pinambiile sanmbala pe sɔgɔwɔ!

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ sa ti pe nɔsepiile paa kajɛŋgɛ piin pe kan!

\par }{\Q Paa oliviye tire pire sinmɛ lɛgɛrɛ taa fɔ ndɛɛ pe yaa la pe tɔɔrɔ ti jogo wa pi ni.


\par }{\Q \VS{25}Ye cara ti yeyɔnrɔ kɔɔrɔ ti sɔgɔyaara ti pye tuguwɔrɔ naa tuguyɛnrɛ woro.

\par }{\Q Ye fanŋga kiga ka kɔ fɔ sa gbɔn ye yinwege ki kɔpilige ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}«Ee, Yeshuruni! Ma Yɛnŋɛlɛ li yɔngɔ woro wa.

\par }{\Q Li ma naayeri wi kɔn ma yiri mbe pan mbɔɔn saga.

\par }{\Q Lì lugu kambaara ti na ma pan gbɔgɔwɔ ni.


\par }{\Q \VS{27}Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kɔsaga fu li yɛn ye larasaga.

\par }{\Q Li yɛn ye kɛɛ kansaga sanga pyew laga tara ti na.

\par }{\Q Li ma ti ye mbɛnfɛnnɛ pe maa fee ye yɛgɛ.

\par }{\Q Li ma yo fɔ: ‹Ye pe tɔngɔ.›


\par }{\Q \VS{28}Izirayɛli woolo pe yɛn ma cɛn yɛyinŋge na pɔw.

\par }{\Q Poro mbele Zhakɔbu setirige piile, pè kɔn ma saa cɛn pe yɛ tara nda ni,

\par }{\Q bile naa
ɛrɛzɛn tiire maa fiin wa ti ni;

\par }{\Q fɔɔngɔ maa yinrigi wa naayeri lɛgɛrɛ na wuun ti na.


\par }{\Q \VS{29}Izirayɛli woolo, fɛrɛwɛ yɛn ye woo!

\par }{\Q Ambɔ wi yɛn paa yoro yɛn?

\par }{\Q Ye yɛn cɛnlɛ na Yawe Yɛnŋɛlɛ lì shɔ.

\par }{\Q Li yɛn paa ye
tugurɔn sigeyaraga yɛn mbe ye saga,

\par }{\Q konaa paa ye tokobi yɛn mbe cew kan ye yeri.

\par }{\Q Ye mbɛnfɛnnɛ pe yaa ka pan mbe ye fanla mbe pe yɛɛ kan ye yeri.

\par }{\Q Kona, pe tara lara nda tì yagara\FTNT{†}{{\FR 33:29 }{\FR{33.29:
}}{\FT{Pe tara lara nda tì yagara to yɛn na para pe malaga sigemboro nda pè kan jaŋgo na pe mbɛnfɛnnɛ ka yiri pe kɔrɔgɔ, paga ka ya gbɔn pe na.}}}, a paa pe yɛɛ gbogo ti kala na, yeri tangala yeri jaanri.»


\par }{\BB \par }


\Chap{34}{\SH Moyisi wi kunwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Moyisi wì si yiri wa Mowabu tara funwa lara falafala ti na ma saa lugu wa Nebo yanwiga ki na, wa Pisiga yanwiga ki go na, wa Zheriko ca ki yɛsinmɛ na. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si ti a wì tara ti ni fuun ti wele jɛŋgɛ, maga lɛ wa Galaadi tara ti na fɔ ma saa gbɔn wa Dan tara ti na\XREF{†}{{\XO 34:1 }{\XO{34.1:
}}{\XT{Dete 32.48-52}}};

\VS{2}naa Nɛfitali tara ti ni fuun, naa Efirayimu tara, naa Manase tara konaa Zhuda tara ti ni fuun, fɔ ma saa gbɔn wa Mediterane kɔgɔje wi na;

\VS{3}naa
Negɛvu tara ti ni, naa Zheriko ca gbunlundɛgɛ laga ki ni, ko ŋga pe yinri fun sɛngɛndire ca, fɔ ma saa gbɔn wa Sowari ca ki na\XREF{†}{{\XO 34:3 }{\XO{34.3:
}}{\XT{Zhenɛ 13.10; 14.2; 19.22}}}.


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Tara nda mìla wugu ma
yɔn fɔlɔ kɔn Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu pe yeri ma yo mi yaa ti kan pe setirige piile pe yeri tori yɛɛn. Mì ti a màri yan yɛnlɛ ni, ɛɛn fɔ ma se ye wa ti ni\XREF{†}{{\XO 34:4 }{\XO{34.4:
}}{\XT{Zhenɛ 12.7; 26.3; 28.13}}}.»


\par }{\PP \VS{5}A Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunmbyee Moyisi wì si ku wa Mowabu tara paa yɛgɛ ŋga na làa ki yo we.

\VS{6}Yɛnŋɛlɛ lo jate làa wi gboo wi le wa Mowabu tara gbunlundɛgɛ ki ni, wa Bɛti Pewɔri laga ki yɛsinmɛ na. Lere suu fanga ki saga jɛn ali ma pan ma gbɔn nala.

\VS{7}Moyisi wìla ta yɛlɛ cɛnmɛ naa nafa (120) mɛɛ ku. Wi yɛngɛlɛ ke sila te wi na, ka sila wɔ wi wire fanŋga ki ni.

\VS{8}Izirayɛli woolo pàa Moyisi kunwɔ pi gbele wa Mowabu tara funwa lara falafala ti ni fɔ ma saa gbɔn piliye nafa ma yiri kɛ. Kona, a wi kunwɔ gbelege kì si kɔ.


\par }{\PP \VS{9}Nuni pinambyɔ Zhozuwe wìla pye ma yin tijinliwɛ yinnɛ ni, katugu Moyisi wìla wi kɛyɛn yi taga wi na ma yɛnri wi kan. Maga lɛ le ki na, a Izirayɛli woolo pe nɛɛ nuru wi yeri, na tanri na yala sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Moyisi wi kan ti ni.


\par }{\PP \VS{10}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa fa yiri wa Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ li maa para wi ni gbɔgɔyi paa Moyisi wi yɛn.

\VS{11}Lere kpɛ si yala wi ni kacɛn kagbɔgɔlɔ naa kafɔnŋgɔlɔ ŋgele Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wi tun, a wì saa pye wa Ezhipiti tara ke wogo na, wa
Farawɔn wo naa wi legbɔɔlɔ konaa wi tara woolo pe ni fuun pe yɛgɛ na;

\VS{12}konaa yawa kagbɔgɔlɔ naa kagbɔgɔlɔ fyɛrɛ wogolo ŋgele wìla pye Izirayɛli woolo pe yɛgɛ na ke ni.

\par }