\NormalFont\ShortTitle{MALAKI}

{\MTB Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ

\par }{\MT MALAKI

\par }{\MTB wi sɛwɛ we

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Malaki wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yuun maga ta ki sanga wi ni Yɛnŋɛlɛ li woolo pè yiri wa kulowo pi ni, ma sɔngɔrɔ wa Zheruzalɛmu ca makɔ. Azhe naa Zakari pàa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ nda yo, leele pàa ti logo, ma Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki kan naa fɔnŋgɔ. Ko sanga wo ni, kìla yala Ɛsidirasi naa Nehemi pe fa yiri wa kulowo pi ni mbe sɔngɔrɔ wa pe tara. Pàa shɛrigo gbɔgɔ ki kan, ɛɛn fɔ leele pe sila pye na Yɛnŋɛlɛ li gbogo, paa yɛgɛ ŋga na ki daga mbaa piin we. Saara wɔsanga wi ka gbɔn, yaayoro nda pè yu, naa nda ti jegele kè jɔgɔjɔgɔ konaa nda ti yɛn na yaa, to pe maa woo saraga. Saraga wɔfɛnnɛ paa daga mbaa Yɛnŋɛlɛ li woolo pe yɛgɛ sinni yɛgɛ ŋga na, pe sila ko pye, ɛɛn fɔ pàa pe puŋgo, ma pe wɔ wa konɔ sinnɛ li ni. Nambala pàa pye na pe jɛɛlɛ pe waa, na tara ta yɛgɛ jɛɛlɛ pori pe jɛɛlɛ. Malaki wìla pye na kotogo nii leele pe ni, ma yo pe pe kapere ti jɛn peri yaga, pe pe yɔn finliwɛ pi le naa Yɛnŋɛlɛ li ni konaa mbaa li tasaga ki kaan li yeri. Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li pitunŋɔ wi torogo wi sa kiti kɔn li woolo pe na. Malaki mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa «Na pitunŋɔ». Yɛnŋɛlɛ làa yo fɔ:

\par }{\IQ Wele, mi yɛn nala pitunŋɔ wi torogi,

\par }{\IQ wi yaa sanla konɔ li gbegele na kan wa na yɛgɛ.

\par }{\IQ Yawe Yɛnŋɛlɛ na ye yɛn na lagajaa, li yaa pan mbe ye wa li shɛrigo gbɔgɔ ki ni mbe ye fo.

\par }{\IQ Pitunŋɔ ŋa wi yaa yɔn finliwɛ pi sɛnrɛ yo, a yaa wi jaa mboo yan, wi yaa pan (Mala 3.1).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Leele pàa puŋgo ma laga Yɛnŋɛlɛ li na
{\IOR{1.1–2.16}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li yaa ka kiti kɔn li woolo pe na konaa mbe duwaw pe na
{\IOR{2.17–3.24}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo Izirayɛli woolo \newline  pe yɛn mali ndanla
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda ti lɛsaga ki yɛn naga nari fɔ ti yɛn paa tuguro yɛn pitunŋɔ wi go na, nda wi daga mbe yo. Ki sɛnrɛ ti yɛn sɔbɛ sɛnrɛ.}}} nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan li yɔn sɛnrɛ yofɔ Malaki\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, Malaki mɛgɛ ki kɔrɔ wowi ŋa «na pitunŋɔ».}}} wi yeri, a wìri yo Izirayɛli woolo pe kan.


\par }{\PP \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Ye yɛn mala ndanla.»

\par }{\PP Ɛɛn fɔ, a ye nɛɛ yuun fɔ: «Yiŋgi kìgi naga ma yo we yɛn mɔɔ ndanla?»

\par }{\PP Yawe Yɛnŋɛlɛ li yo fɔ: «Naga yɛn ma, Ezawu wi sila pye Zhakɔbu wi ndɔ wi le? Konaa ki ni fuun, Zhakɔbu wo yɛn mala ndanla,

\VS{3}a mì je Ezawu wo na. A mùu yanwira wasege ki jɔgɔ, ma ko ŋga ki yɛn wi kɔrɔgɔ ki yaga waga, a kì pye dabaala mbele wa
gbinri wi ni pe cɛnsaga\XREF{†}{{\XO 1:3 }{\XO{1.2-3:
}}{\XT{Ɔrɔmu 9.13}}}.»


\par }{\PP \VS{4}Edɔmu\FTNT{†}{{\FR 1:4 }{\FR{1.4:
}}{\FT{Edɔmu cɛnlɛ woolo poro nuŋgba poro pe yɛn Ezawu wi setirige piile wele.}}} tara woolo pe mbe ya mbege yo fɔ: «Pè we cara ti tɔngɔ; ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, we yaa sɔngɔrɔ mbe katara ti kan naa fɔnŋgɔ.» Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Na paga ti kan naa fɔnŋgɔ, pa mi yaa ti tɔngɔ naa. Pa kona leele pe yaa la para pe sɛnrɛ na, mbaa yuun fɔ: ‹Ki tara nda ti woolo pe yɛn ma pe. Pe yɛn cɛnlɛ na Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nawa ŋgban pe ni fɔ sanga pyew.›


\par }{\PP \VS{5}«Pa yoro jate ye yaa ki yan yɛnlɛ ni, mbege yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma gbɔgɔ, ali wa tara sannda nda ti woro Izirayɛli tara ti ni\FTNT{†}{{\FR 1:5 }{\FR{1.2-5:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ làa li ndanlawa pi naga Izirayɛli woolo pe na, ma ti pàa pye kulolo tara nda ni, a pè yiri wa ma sɔngɔrɔ ma pan wa pe tara, na pe cara ti kanni. Ɛɛn fɔ Edɔmu cɛnlɛ woolo poro na, Malaki wìla ki yan fɔ poro sila ya sɔngɔrɔ mbe sa pe yinrɛ ti kan. A cɛngɛlɛ kele yɛgɛ pan ma cɛn wa pe tara ti ni. Poro la wɛlɛ Larabuye wele (}}{\XT{Eza 34.5-17; 63.1-6; Zhere 49.7-22; Eze 25.12-14; 35.1-15; Amɔ 1.11-12; Abi 1-14}}{\FT{)}}}.› »


\par }{\SH Saraga wɔfɛnnɛ pe sila pye na \newline  Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo \newline  paa yɛgɛ ŋga na kìla daga
\par }
{\PP \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yɛn naga yuun
saraga wɔfɛnnɛ pe kan fɔ: «Pinambyɔ maa wi to wi gbogo, kulo maa wi tafɔ wi gbogo. Na ki ka pye mi yɛn ye to, gbɔgɔwɔ mba yaa na gbogo pi yɛn se yeri? Na ki ka pye mi yɛn ye tafɔ, fyɛrɛ nda yaa fyɛ na yɛgɛ to yɛn se yeri? Yoro saraga wɔfɛnnɛ wele, ye yɛn nala mɛgɛ ki tifaga. Konaa ki ni fuun, ye yɛn na yuun fɔ: ‹We yɛn nɔɔ mɛgɛ ki tifaga mɛlɛ?›

\VS{7}Ye yɛn naga tifaga, naa yaa paan fyɔngɔ yaakara ni nari woo
saraga wa na
saraga wɔsaga ki na we. Konaa ki ni fuun, ye yɛn na yuun fɔ: ‹Wɔ̀ɔn mɛgɛ ki jɔgɔ mɛlɛ?› Yège jɔgɔ, naa ye yɛn na yuun fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔsaga kii daga mbaa jate yaraga ka.›

\VS{8}Na yaga pan yaayogo ŋga kì fun ki ni mbege wɔ na yeri saraga, ko woro tipege le? Na yaga pan yaayogo ŋga kila sege nakoma na yaa ki ni, mbege wɔ na yeri saraga, ko woro tipege le? Na yaga ki kan ye tara ti to wi yeri, ki mboo ndanla? Wi mbe yɛnlɛ mbe kajɛŋgɛ pye ye kan\FTNT{†}{{\FR 1:8 }{\FR{1.7-8:
}}{\FT{Ki yaakara tìla pye fyɔngɔ yaakara, katugu pe sila ki saara ti wɔ we Fɔ wi yeri mbe yala ti wɔmɔ kologo ki ni (}}{\XT{Levi 22.17-30; Dete 15.21}}{\FT{).}}}?» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{9}«Ko pyeŋgɔlɔ, yè pan na mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yɛnri ŋgbanga mbe yinmɛ tirige ye na. Saraga cɛnlɛ ŋga yè pan ki ni yɛɛn, ye nawa po ni, mi yaa logo ye yeri mbe kajɛŋgɛ pye ye kan wi le?» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{10}«Ki pye ndɛɛ ye ni, nuŋgba saa
shɛrigo gbɔgɔ kɔɔrɔ ti tɔnndɔ, ki mbe janla ndanla. Kona, pa ye se ta saa kasɔn muni\FTNT{†}{{\FR 1:10 }{\FR{1.10:
}}{\FT{Kìla pye faa, yaayoro nda Zhufuye pàa pye na woo saara Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, pàa pye nari gbɔɔ sori wa saraga wɔsaga ki na. Saraga wɔfɛnnɛ poro tunŋgo layi mbe kasɔn ki gbɛri wa ki na.}}} wa na saraga wɔsaga ki na jaga, mbaa saara sori wa na mɛgɛ ni. Mi se yɛnlɛ ye yarikanga ki na.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.

\VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma fɔ: «Mbege lɛ wa yɔnlɔ yirisaga, fɔ saga wa wa yɔnlɔ tosaga, na mɛgɛ ki yɛn ma gbɔgɔ cɛngɛlɛ woolo pe sɔgɔwɔ. Lagapyew dunruya wi ni, pe yɛn na
wusuna nuwɔ taan sori\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FR{1.11:
}}{\FT{Wusuna nuwɔ taan wi sogowo pìla pye kapyege ka, ŋga pàa pye na piin na Yɛnŋɛlɛ li gbogo.}}}, na saara nda ti yɛn fyɔngɔ fu ti woo nala sɔnni; katugu na mɛgɛ ki yɛn ma gbɔgɔ cɛngɛlɛ woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{12}Ɛɛn fɔ, yoro wo na, ye yɛn nala mɛgɛ ki jogo, naa yaa yuun fɔ: ‹We Fɔ wi saraga wɔsaga ki yɛn fyɔngɔ ni, saara yaakara nda ti yɛn na woo wa ki na, ti woro na jate yaraga ka.›

\VS{13}Ye yɛn na yuun fɔ: ‹Yiŋgi tege ŋga we na!› Ki pye ma, saraga wɔsaga ki yɛn ma ye mbɛn. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma. Yaayoro nda pè yu, naa nda ti yɛn na sege konaa nda ti yɛn na yaa, to ye yɛn na paan na kaan na yeri; to ti yɛn ye yarikanra nda ye yɛn na paan ti ni. Ye nawa po ni, mi yaa yɛnlɛ ti na wi le? Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma\FTNT{†}{{\FR 1:13 }{\FR{1.12-13:
}}{\FT{Saraga wɔfɛnnɛ poro pàa daga mbaa jege saara yaayoro nda ti sila pye ma yɔn ti na. Ɛɛn fɔ pàa pye na fyɛ leele pe na, nɛɛ yɛnlɛgi yaayoro tijangara ti na. Ki pyelɔmɔ pi na ma, pe sila pye na Yɛnŋɛlɛ li jate, mɛɛ sɔngɔrɔ naga yuun ma yo fɔ pe tunŋgo ki yɛn tege ni pe go na.}}}.

\VS{14}Daŋga yɛn javafɔ wi wogo, wo ŋa simbapɔlɔ tiyɔɔn yɛn wa wi yaayoro ŋgbelege ki ni, a wì
yɔn fɔlɔ lɛ mboo kan na yeri, ɛɛn fɔ wii suu kan; mɛɛ pan yaayogo ŋga ki yɛn jɛrɛgisaga ni ki ni, mbege wɔ saraga mi ŋa ye Fɔ na yeri. Ye daga mbege jɛn fɔ mi yɛn wunluŋgbɔɔ, mi Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, muwi mì yo ma; a cɛngɛlɛ woolo paa fyɛ na yɛgɛ.»




\par }\Chap{2}{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda tìla kan \newline  saraga wɔfɛnnɛ pe yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Koni, ki ŋgasele na li yɛn na kaan yoro
saraga wɔfɛnnɛ yoro yeri.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Na yee yɛnlɛ mbaa nuru na yeri, na yee yɛnlɛ mbaa na gbogo wa ye kotogo na, pa mi yaa ye daŋga. Mi yaa ye duwaw wi kanŋga mboo pye daŋga. Ee, mi yaa wi pye daŋga; katugu ye ni, wa kpɛ woro nala gbogo wa wi kotogo na.

\VS{3}Ye wele, na ye sigi yingiwɛ jɛn, mi yaa ye setirige piile pe tɔngɔ. Yoro wo na, ye yaayoro
saara nda ye maa woo ye shɛrɛgɛ fɛti piliye yi na, mi yaa ti fire ti tɛgɛ mbe ye yɛrɛ ti fa ti ni. Pe yaa ka yoro naa to ni ye koli mbe kari ye ni\FTNT{†}{{\FR 2:3 }{\FR{2.3:
}}{\FT{Mbe yala Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi ni, paa daga mbaa saara yaayoro ti fire ti sori kasɔn ni, wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na;
}}{\XT{Ɛki 29.14; Levi 4.11-12}}{\FT{. Kì yaa pye ndɛɛ saraga wɔfɛnnɛ pe sila kaa na tanri ki ŋgasele li na, maga kan saara tìla pye fyɔngɔ ni. Saraga wɔfɛnnɛ pe yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa, paa yɛgɛ ŋga na pe ma yaayoro fire ti sogo wa paara yinrɛ cɛnsaga ki puŋgo na.}}}.

\VS{4}Pa kona ye yaa ki jɛn mbe yo muwi mìgi ŋgasele na li kan ye yeri, jaŋgo
yɔn finliwɛ mba mìla le Levi\FTNT{†}{{\FR 2:4 }{\FR{2.4:
}}{\FT{Yɔn finliwɛ mba Yɛnŋɛlɛ làa le Levi wi ni, po la pye fɔ wila saraga wɔgɔtunŋgo ki piin. Levi wo na, wila daga mbaa tanri Yɛnŋɛlɛ li ŋgasegele ke na cɛcɛcɛ (}}{\XT{Nɔmbu 3.11-13}}{\FT{).}}} wi ni, pi koro wa pi yɔnlɔ suyi.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{5}«Yɔn finliwɛ mba mìla le Levi wi ni, pi yɛn mbe yinwege naa yɛyinŋge kan. Mìri kan wi yeri, jaŋgo wila fyɛ na yɛgɛ. Wìla si fyɛ na yɛgɛ konaa na seri na yɛgɛ\XREF{†}{{\XO 2:5 }{\XO{2.5:
}}{\XT{Nɔmbu 25.12}}}.

\VS{6}Kaselege nagawa sɛnrɛ wìla pye na yuun wa wi yɔn. Kambasinŋge sɛnrɛ kpɛ sila yiri wa wi yɔn. Wìla wi yinwege ki pye na ni yɛyinŋge naa kasinŋge ni. Wìla ti, a lelɛgɛrɛ kanŋga ma laga pe tipere ti na.

\VS{7}Katugu saraga wɔfɔ wi daga mbe pɔ ki na, mbaa leele pe nari pe Yɛnŋɛlɛ li jɛn. Pa pe maa paan wa wi yeri na nagawa sɛnrɛ ti yewe, katugu wi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li pitunŋɔ.


\par }{\PP \VS{8}«Ɛɛn fɔ yoro wo na, yè laga konɔ jɛnnɛ li na. Yè lelɛgɛrɛ kan, a pè puŋgo ye nagawa sɛnrɛ ti ni. Yɔn finliwɛ mba pìla le Levi wi ni, a yòo jɔgɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.

\VS{9}Ki kala na, mi fun mi yaa ti ye kala li leele pe ni fuun pe mbɛn, konaa paa ye tifaga. Kì kaa pye ye woro na tanri na kondɛgɛlɛ li na, ɛɛn fɔ, a yaa cɔnrɔwɔ piin na nagawa sɛnrɛ ti wogo na we\FTNT{†}{{\FR 2:9 }{\FR{2.9:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ye yɛn na cɔnrɔwɔ piin na nagawa sɛnrɛ ti wogo na,}} ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ye daga mbaa tanri lasiri wi na yɛgɛ ŋga na, ye woro na ko piin; ɛɛn fɔ ye yɛn na leele woo leele ni yɛgɛ ŋga na pe daga mbaa tanri wi na.}}}.»


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda tìla kan \newline  nambala mbele pe maa tara \newline  ta yɛgɛ jɛɛlɛ pori mbele pe maa \newline  yarisunndo gbogo
\par }
{\PP \VS{10}We ni fuun we woro to nuŋgba piile wi le? Yɛnŋɛlɛ nuŋgba lo ma li we da wi le? Yiŋgi na, a we nɛɛ kambasinŋge piin we yɛɛ na, nɛɛ we tɛlɛye pe yɔn finliwɛ pi jogo?

\VS{11}Zhuda tara woolo pe yɛn leele mbele pee taga pe na. Pè katijaanga pye laga Zheruzalɛmu ca konaa laga
Izirayɛli tara ti ni. Kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li lajɛŋgɛ
kpoyi, ko ŋga ki yɛn mali ndanla, Zhuda tara woolo pège tɛgɛ
fyɔngɔ ni; katugu pè tara ta yɛgɛ jɛɛlɛ pɔri, mbele pe maa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo.

\VS{12}Lere ŋa wila ko kagala koro piin, Yawe Yɛnŋɛlɛ luu purɔ luu wɔ wa wi woolo pe sɔgɔwɔ, poro mbele pe yɛn Zhakɔbu setirige piile wele. Wiga ka ya mbe
saraga wɔ naa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yeri.


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ nda tìla kan \newline  mbele pe maa pe jɛɛlɛ jege pe yeri
\par }
{\PP \VS{13}Ŋga ye maa piin naa, ki ŋga. Ye ma saa na yanli na yɛntunwɔ wuun wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
saraga wɔsaga ki na, na gbele na jɛɛn li yɛgɛ sɔgɔwɔ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lii yɛnlɛ ye yarikanra ta kpɛ na; ye kɛɛ yaara ta kpɛ woro mali ndanla naa.

\VS{14}Ye maa yewe na yuun fɔ: «Yiŋgi na we kɛɛ yaara tii sili ndanla naa?» Ko pan ma, katugu màa
yɔn fɔlɔ lɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbe koro sinŋɛ ma lefɔnrɔ sanga japɔrɔwɔ wi ni. Wìla pye ma nimbye, a màa wɔ. Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, mɛɛ koro sinŋɛ wi ni.

\VS{15}Mì yo mboro naa wo ni Yawe Yɛnŋɛlɛ lì ye pye wire nuŋgba naa jatere nuŋgba? Kì wire nda tì pye nuŋgba, yiŋgi tila jaa? Mì yo pyɔ tila jaa mbe ta Yɛnŋɛlɛ li yeri? Ki kala na, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, jaŋgo wa kpɛ ka ka pye mbasinŋɛ wi lefɔnrɔ sanga japɔrɔwɔ wi ni.

\VS{16}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Naŋa mboo jɔ je ki yɛn mala mbɛn.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ: «Lere ŋa wi yɛn ma wɛli wi jɔ wi ni, mi yɛn maga wogo ki panra. Ki kala na, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga ka pye mbasinmbele.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo li yaa pan \newline  mbe kiti kɔn li woolo pe na
\par }
{\PP \VS{17}Ye yɛn na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn weri ye sɛnrɛ ti ni. Ɛɛn fɔ ye nɛɛ yuun fɔ: «We yɛn nali yɔn weri mɛlɛ?» Ye yɛn nali yɔn weri, katugu ye yɛn na yuun fɔ: «Ŋa fuun wi yɛn na kapege piin, ki wogo ki yɛn ma yɔn Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na. Ki lerefɔ wi kala li yɛn mali ndanla.» Nakosima ye ma yewe ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na kasinŋge piin, lo yɛn se yeri?»




\par }\Chap{3}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li pilige ye
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ: «Wele, mi yɛn nala pitunŋɔ wi torogi, wi yaa sanla konɔ li gbegele na kan\XREF{†}{{\XO 3:1 }{\XO{3.1:
}}{\XT{Mati 11.10; Maki 1.2; Luki 1.76; 7.27}}} wa na yɛgɛ. Yawe Yɛnŋɛlɛ na ye yɛn na lagajaa, li yaa pan mbe ye wa li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni mbe ye fo. Pitunŋɔ ŋa wi yaa
yɔn finliwɛ pi sɛnrɛ yo, a yaa wi jaa mboo yan, wi yaa pan.


\par }{\PP \VS{2}«Ɛɛn fɔ ambɔ wi mbe ya yere wi yɛgɛ sɔgɔwɔ wi panmbilige? Na wiga ka pan mboo yɛɛ naga, ambɔ wi mbe ya koro wa wi yeresaga? Katugu ki yaa ka pye paa kasɔn ŋga warifuwe yanfɔ wi ma warifuwe wi yan wa ki ni ki yɛn, paa paara jogofɔ wi tafilan ŋga ki ma paara ti jogo mari laga ki yɛn.

\VS{3}Wi yaa ka pan mbe cɛn mbe warifuwe wi yan, mboo pye
kpoyi. Wi yaa ka
saraga wɔfɛnnɛ,
Levi setirige piile wele, pe pye kpoyi mbe pe laga, paa yɛgɛ ŋga na pe ma warifuwe naa tɛ wi pye kpoyi we. Kona, pe yaa kaa saara woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri mbe yala ti wɔlɔmɔ pi ni.

\VS{4}Kiga pye ma, Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe yaa la paan yarikanra nda ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, ti yaa li ndanla paa yɛgɛ ŋga na faa kìla pye we, yɛgɛlɛ ŋgele kè toro faa ke ni.


\par }{\PP \VS{5}«Mi yaa pan ye kɔrɔgɔ, jaŋgo mbe kiti kɔn ye na. Mi yaa fyɛɛlɛ mbe sɛrɛya yo lekaala pe na, naa jataala pe na, mbe sɛrɛya yo mbele pe maa yagbogowo wuguro piin pe na, naa mbele paa la pe tunmbyeele pe sara wi kaan pe yeri pe na, naa mbele pe maa naŋgunjaala naa pijiriwele pe jɔlɔ pe na, mbe sɛrɛya yo mbele pe maa nambannjɛɛnlɛ pe jɛrɛgi konaa mbele paa la fyɛ mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yɛgɛ pe na.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\SH Leele pe daga mbe laga pe kapere \newline  ti na mbe sɔngɔrɔ mbe pan \newline  Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ
\par }
{\PP \VS{6}«Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le. Mi se kanŋga fyew\FTNT{†}{{\FR 3:6 }{\FR{3.6:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Mi se kanŋga fyew,}} ko kɔrɔ wo yɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa koro yɔn finliwɛ na Zhakɔbu setirige piile pe ni, ali mbege ta pe woro ma sin.}}}. Ko kì ti yoro Zhakɔbu setirige piile, ye fa tɔngɔ mbe wɔ wa.»

\VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ: «Maga lɛ wa ye tɛlɛye pe sanga wi na, yè laga na kondɛgɛŋgɛlɛ ke na. Ye woro na tanri ke na. Ye sɔngɔrɔ ye pan na kɔrɔgɔ, pa mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan ye kɔrɔgɔ. Ɛɛn fɔ ye nɛɛ yuun fɔ: ‹We yaa sɔngɔrɔ mbe pan mɛlɛ?›

\VS{8}Lere mbe ya Yɛnŋɛlɛ li yu le? Ma si yala, ye yɛn nala yuun. Kona, a ye nɛɛ yewe na yuun fɔ: ‹We yɛn nɔɔ yuun mɛlɛ?› Ye yɛn nala
yaga naa na yarikanra ti yuun.»


\par }{\PP \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ: «Daŋga yɛn ye wogo, katugu ye cɛnlɛ woolo pe ni fuun paa na yuun.

\VS{10}Yaa paan yaga wi ni fuun wi ni, yaa wi teri wa shɛrigo gbɔgɔ yarijɛndɛ tɛgɛsaga ki ni, jaŋgo yaakara mbaa taa wa na go ki ni. Ki pyelɔmɔ pi na, yanla wa ye wele, na mii naayeri wegele ke yɛngɛ ye kan mbe duwaw tirige ye na, ŋa wi se jɛn mbe kɔ, fɔ ye se tɛgɛsaga ta ti ni fuun ti na\XREF{†}{{\XO 3:10 }{\XO{3.10:
}}{\XT{Levi 27.30; Nɔmbu 18.21-24; Dete 12.6; 14.22-29; Nehe 13.12}}}. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.

\VS{11}Mi se ti yarijɔgɔrɔ mbe gbɔn ye yarilire ti na. Ti se kaa ye kɛɛrɛ yarilire ti jogo naa. Ye
ɛrɛzɛn tiire ti se ka koro mbasɛndɛ. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.

\VS{12}Tara sannda pyew ti woolo pe yaa kaa ye yinri duwaw piile, katugu ye tara ti yaa ka pye mbe tanla.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\SH Pilige ŋga Yɛnŋɛlɛ li yaa kali \newline  kasinŋge ki naga
\par }
{\PP \VS{13}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye yɛn na sɛnpere yuun na na. Ɛɛn fɔ ye nɛɛ yuun fɔ: ‹Yiŋgi sɛnpere waa yuun ma na?›

\VS{14}Yège yo ma yo fɔ: ‹We yɛn na tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan jaga. We yɛn na tanri Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li kondɛgɛŋgɛlɛ naa li ŋgasegele ke na, na gbele li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbege naga fɔ wè laga we kapere ti na, yiŋgi tɔnli we ta wa ki ni?›

\VS{15}Ki kala na, koni ye yɛn naga jate ma yo mbele pe maa pe yɛɛ gbogo, fɛrɛwɛ yɛn pe woo, mbele pe yɛn kapere pyefɛnnɛ poro paa yɔngɔ na kee yɛgɛ. Ɛɛn fɔ pe yɛrɛ ma Yɛnŋɛlɛ li wa ma wele, yaraga ka nɛɛ pe ta.»


\par }{\PP \VS{16}Kì pye ma, mbele pe maa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, a pè si para pe yɛɛ ni. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si nuŋgbolo jan ma logo pe yeri. A pè si sɛwɛ wa yɔnlɔgɔ li yɛgɛ sɔgɔwɔ ma mbele pe maa fyɛ li yɛgɛ konaa nali mɛgɛ ki gbogo pe mɛrɛ ti le wa wi ni, jaŋgo laa jatere piin pe na.

\VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ: «Pilige ŋga mì kɔn ma tɛgɛ, pe yaa ka pye na woolo ki pilige ki ni. Mi yaa ka pe yinriwɛ ta paa yɛgɛ ŋga na tofɔ maa wi pinambyɔ yinriwɛ taa, wo ŋa wi maa tunŋgo piin wi kan we.

\VS{18}Kona ye yaa kaga yan naa fɔ lesinŋɛ wo naa lepee wi ni pe yɛn ma jɛn ma wɔ pe yɛɛ ni, ŋa wi maa tunŋgo piin Yɛnŋɛlɛ li kan konaa ŋa wi woro na tunŋgo piin li kan pe yɛn ma jɛn ma wɔ pe yɛɛ ni.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li pilige ki yɛn na paan, \newline  ŋga ni li yaa kiti kɔn
\par }
{\PP \VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ: «Ye wele, pilige ka wa na paan. Ki yɛn ma tijanga paa yira kasɔn gbɔgɔ yɛn. Ki pilige ki na mbele pe maa pe yɛɛ gbogo pe ni fuun naa lepeele pe ni fuun pe yaa ka pye paa yan waga yɛn. Ki pilige ki na pe yaa ka sogo mbe kɔ pew, fɔ niŋge nakoma njege ka kpɛ se ka koro pe kan.

\VS{20}Ɛɛn fɔ, yoro mbele ye maa fyɛ na mɛgɛ ki yɛgɛ, na kasinŋge ki yaa pye paa yɔnlɔ yɛn mbaa yinrigi ye na, ŋga ki yanwa pi yaa la ye sagala. Kona ye yaa pye leseele mbaa yeni la kanni nayinmɛ ni paa yɛgɛ ŋga na napire ti kaa yinrigi wa naŋgboŋgo ki ni ti maa ki piin we.

\VS{21}Pilige ŋga ni mi yaa kanla yawa pi naga, ye yaa kaa lepeele pe tangala\FTNT{†}{{\FR 3:21 }{\FR{3.21:
{\QT{Ye yaa kaa lepeele pe tangala:}} Ko sɛnrɛ nda to yɛn naga nari ma yo pe yaa ka fanŋga ta lepeele pe na.}}}, pe yaa pye paa gbanŋgban yɛn wa ye tɔɔrɔ ti nɔgɔ.» Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{22}«Lasiri sɛnrɛ naa kondɛgɛŋgɛlɛ konaa kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mì kan na tunmbyee Moyisi wi yeri wa Horɛbu\FTNT{†}{{\FR 3:22 }{\FR{3.22:
}}{\FT{Horɛbu yanwiga ko nuŋgba ko pe maa yinri fun Sinayi yanwiga ye (}}{\XT{Ɛki 3.1}}{\FT{).}}} yanwiga ki na, ti pye
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe woro, yaa nawa tuun ti na.


\par }{\PP \VS{23}«Ye wele, mi yaa na yɔn sɛnrɛ yofɔ
Eli\FTNT{†}{{\FR 3:23 }{\FR{3.23:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ ŋa wi sɛnrɛ tì yo laga ki laga ŋga ki ni, wi yaa pye Eli wa yɛgɛ wi wo. Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wawi, ŋa wi tunŋgo ki yaa pye mbe taanla Eli wogo ki ni. Ki yaa pye ko Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wo sɛnrɛ tì yo wa go 3.1 laga ki ni. Zhezu wìla ki yo maga filige fɔ ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ tìla ti yɛɛ yɔn fili wa Zhan Batisi wi panga ki ni (}}{\XT{Mati 11.14; 17.10-13; Maki 9.12; Luki 1.17; Zhan 1.21}}{\FT{).}}} wi torogo wa ye yeri sanni mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na piligbɔgɔ ki sa gbɔn, ko ŋga ki yɛn fyɛrɛ gbɔrɔ pilige we.

\VS{24}Wi yaa ka teele poro naa pe piile pe sɔgɔwɔ pi gbegele, mbe piile poro naa pe teele pe sɔgɔwɔ pi gbegele\XREF{†}{{\XO 3:24 }{\XO{3.24:
}}{\XT{Luki 1.17}}}, jaŋgo mi ka ka pan mbege tara nda ti jɔgɔ pew.»

\par }