\NormalFont\ShortTitle{ZHEREMI}

{\MTB Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ

\par }{\MT ZHEREMI

\par }{\MTB wi sɛwɛ

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla ki yari fun paa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ sanmbala pe yɛn, fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa Zhuda tara woolo pe na pe kapere naa pe yarisunndo gbɔgɔwɔ pi kala na. Ɛɛn fɔ Zheremi wi Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yolɔmɔ pìla pye pi yɛ sanmbala pe woo pi ni, katugu wo la pye na leele pe yɛrɛgi ma yo pe pe yɛɛ go sogo pe juguye pe kan. Ki kala na, tara woolo pàa pye na Zheremi wi jate paa leele fanlafɔ yɛn. Kì pye ma, pàa wi jɔlɔ fɔ jɛŋgɛ. Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda fuun Zheremi wìla yo, ti kagala kàa kaa pye wi yɛgɛ na konaa tara woolo pe yɛgɛ na. Wunlunaŋa Nebukanezari wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yìla pan ma to Zheruzalɛmu ca ki na, ma shɛrigo gbɔgɔ ki tɔngɔ. Pàa Zhuda tara wunlunaŋa wo naa tara woolo pe lɛgɛrɛ yigi kasopiile, ma kari pe ni tara ta yɛgɛ ni.

\par }{\IP Zheremi wìla pye lere wa, ŋa kala maa jori. Yɛnŋɛlɛ làa kiti kɔngɔ ŋga sɛnrɛ yo tara woolo pe kanŋgɔlɔ ma yo wiri yo pe kan, ki sɛnrɛ tìla wi jatere wi piri wi na. Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ tìla pye paa kasɔn yinnɛ yɛn, na sori wa wi kotogo ki na, wi saa ya mbe pyeri na wi woro nari yuun. Ŋga kìla pye sagawa po ni, ko yɛn fɔ Zheremi wi sila pye na jɔlɔgɔ sɛnrɛ to cɛ yuun. Wìla pye naga yari fun fɔ Zhuda tara woolo mbele pàa yigi kasopiile, ma kari pe ni tara ta yɛgɛ ni, pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan, mbe cɛn wa Zhuda tara naa fɔnŋgɔ. Wìla pye na para fun pilige ka wogo na, ŋga ni Yɛnŋɛlɛ li yaa ka yɔn finliwɛ fɔnmbɔ le lo naa sɛnwee wi ni pe sɔgɔwɔ. Ki sɛnrɛ ti nda fɔ:

\par }{\IQ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\IQ «Yɔn finliwɛ mba mi yaa ka le Izirayɛli woolo pe ni, pow mba fɔ:

\par }{\IQ ‹Mi yaa kanla lasiri sɛnrɛ ti le wa pe nawa,

\par }{\IQ mberi yɔnlɔgɔ wa pe kotoro ti na.

\par }{\IQ Mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ, pe yaa ka pye na woolo› » (Zhere 31.33).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa Zhuda tara woolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe na
{\IOR{1–26}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa Zhuda tara ti na
{\IOR{1–12}}

\par }{\IOB Zheremi wìla yo pe yaa Izirayɛli woolo pe yigi kulolo mbe kari pe ni
{\IOR{13–20}}

\par }{\IOB Zhuda tara woolo poro naa Zheruzalɛmu ca woolo pe jɔlɔgɔ kagala
{\IOR{21–26}}

\par }{\IO Zheremi wìla yiri Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagboyoolo pe kɔrɔgɔ
{\IOR{27–29}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li yaa ka sɔngɔrɔ li woolo pe ni wa pe tara 30–33

\par }{\IO Sɛnrɛ nda Zheremi wìla yo Sedesiyasi wo naa Erekabu setirige piile pe kan
{\IOR{34–35}}

\par }{\IO Zheremi wìla jɔlɔ maga ta wi yɛn Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ 36–45

\par }{\IOB Pàa Zheruzalɛmu ca ki tɔngɔ 36–42

\par }{\IOB Zheremi wi karaga wa Ezhipiti tara 43–44

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ làa para Baruki wi ni 451.1-5

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ li yaa ka jɔlɔgɔ wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke na 46–51

\par }{\IO Zheruzalɛmu ca ki tɔngɔwɔ sɛnrɛ ti yɛn na yuun naa 52.1-34



\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI YAA JƆLƆGƆ WA ZHUDA TARA TI NA

\par }\ChapOne{1}{\MR 1.1–12.17

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Zheremi wi yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naŋa ŋa pàa pye na yinri Hilikiya wi pinambyɔ Zheremi wo sɛnrɛ ri nda. Hilikiya wìla pye Anatɔti\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Anatɔti ca kìla pye saraga wɔfɛnnɛ poro ca. Kìla pye wa Zheruzalɛmu ca ki yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri; culo kaŋgurugo wìla pye ti sɔgɔwɔ pi ni.}}} ca
saraga wɔfɛnnɛ wo wa, ma yiri wa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo pe tara ti ni.


\par }{\PP \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti yo Zheremi wi kan Zhuda tara wunlunaŋa Zhoziyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri taanri wolo li ni. Zhoziyasi wìla pye Amɔ pinambyɔ.

\VS{3}Làa para wi ni naa Zhoziyasi wi pinambyɔ Yehoyakimu wi wunluwɔ sanga wi na Zhuda tara ti go na, ma saa gbɔn Zhoziyasi wi pinambyɔ Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri nuŋgba wolo li na Zhuda tara ti go na, fɔ ma saa gbɔn ki yɛlɛ li yeŋge kaŋgurugo wogo ki na, sanga ŋa ni pàa Zheruzalɛmu ca woolo pe koli ma kari pe ni kulowo ni we.


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{5}«Sanni mbe sɔɔn gbegele wa ma nɔ wi lara, mìla ma jɛn;

\par }{\Q sanni pe sɔɔn se, mìla ma wɔ mɔɔ tɛgɛ ma yɛ na yɛɛ kan,

\par }{\Q mɔɔ pye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ cɛngɛlɛ ke kan.»


\par }{\PP \VS{6}A mì sili yɔn sogo ma yo fɔ: «E, na
Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mi si sɛnrɛ jɛn, katugu mi yɛn pyɔ jɛɛ.»


\par }{\PP \VS{7}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ:

\par }{\Q «Maga ka yo ma yɛn pyɔ jɛɛ;

\par }{\Q katugu mi yaa ma tun leele mbele fuun yeri, ma yaa kari pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q nda fuun mi yaa yo ma kan, ma sari yo pe kan.


\par }{\Q \VS{8}Maga ka fyɛ pe yɛgɛ,

\par }{\Q katugu mi yaa pye ma ni, mbaa ma shoo.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{9}Ko puŋgo na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si li kɛɛ ki sanga ma jiri na yɔn ki na, mɛɛ na pye fɔ:

\par }{\Q «Wele, mìlan sɛnrɛ ti le ma yɔn.


\par }{\Q \VS{10}Wele, mi yɛn nɔɔ teri nala cɛngɛlɛ koro naa wunluwɔ tara pyew ti go na,

\par }{\Q jaŋgo ma pe kɔlɔgi ma pe jaanri,

\par }{\Q ma pe jɔgɔ ma pe tɔngɔ,

\par }{\Q ma pe yerege ma pe sanri.»


\par }{\SH Amandi tige konaa nɛgɛdaga \newline  ŋa wi yɛn na kanni kasɔn na \newline  pe kala.
\par }
{\PP \VS{11}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni ma yo fɔ: «Zheremi, yiŋgi ma yɛn na yaan?»

\par }{\PP A mì sili yɔn sogo ma yo fɔ: «Na yɛgɛ yɛn amandi tige njege na\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FR{1.11-12:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni, amandi tige mɛgɛ yerege kì yiri sɛnpyɔ ŋa wi ma yo mbaa ki kɔrɔsi wi kɔrɔgɔ. Ki kologo ko na, kanga na, ki tige ki ma cɛn ndɛɛ ki yɛn na kɔrɔsiri piin, katugu ko ki ma keli ma fyɛnwɛ.}}}.»


\par }{\PP \VS{12}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: «Màga yan ma wali ki na jate, katugu na jatere wi yɛn na sɛnyoro ti na mberi yɔn fili.»


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni ki shyɛn wogo na, mala pye fɔ: «Yiŋgi ma yɛn na yaan?»

\par }{\PP A mì sili yɔn sogo ma yo fɔ: «Na yɛgɛ yɛn nɛgɛdaga wa na, ŋa wi yɛn na kanni, ma wa wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri.»


\par }{\PP \VS{14}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ:

\par }{\Q «Pa jɔlɔgɔ ki yaa ka yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri,

\par }{\Q mbe pan mbe to tara woolo pe ni fuun pe na.


\par }{\Q \VS{15}Katugu mi yaa ka cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yeri,

\par }{\Q mbe yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ wunluwɔ tara pyew ti ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke yaa ka pan,

\par }{\Q mbe ke wunluwɔ jɔnrɔ ti tɛgɛtɛgɛ wa Zheruzalɛmu ca yeyɔnrɔ ti tanla,

\par }{\Q mbe ca ki mbogo ki maga,

\par }{\Q konaa mbe cɛn Zhuda tara cara ti ni fuun ti tanla mbe to ti na.


\par }{\Q \VS{16}Mi yaa na kiti wi kɔn mboo jan pe na pe tipere ti ni fuun ti kala na,

\par }{\Q katugu pè je na na.

\par }{\Q Pe saa na
wusuna nuwɔ taan sori yarisunndo ta yɛgɛ kan nari gbogo,

\par }{\Q ki yarisunndo nda pe yɛɛra kɛyɛn yìri gbegele, to pe maa fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}«Mboro wo na Zheremi, yiri mɔɔ kurusijara wi pɔ, ma gbɛgɛlɛ;

\par }{\Q sɛnrɛ nda fuun mi yaa yo ma kan,

\par }{\Q ma yiri ma sari yo pe kan.

\par }{\Q Maga kaa fyɛ pe yɛgɛ,

\par }{\Q nakoma pa mi jate mi yaa sunndo kɔngɔ wa ma na, maa seri pe yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{18}Wele, mi wo na, mbege lɛ nala wo na, mì fanŋga kan ma yeri,

\par }{\Q paa ca ŋga malaga sigembogo yɛn maga maga ki yɛn,

\par }{\Q mɔɔ pye paa tugurɔn tiyala yɛn,

\par }{\Q mɔɔ pye paa tuguyɛnrɛ mbogo yɛn,

\par }{\Q mbe yiri Zhuda tara ti ni fuun ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q mbe yiri ti wunlumbolo naa ti legbɔɔlɔ pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q naa ti saraga wɔfɛnnɛ konaa tara woolo pe kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{19}Pe yaa ka malaga gbɔn ma ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe se ka ya ma ni,

\par }{\Q katugu mi yɛn ma ni mbɔɔn shɔ.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.




\par }\Chap{2}{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye \newline  na Izirayɛli woolo pe kala yɔngɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni, ma yo fɔ:

\VS{2}«Yiri ma saga yari ŋgbanga Zheruzalɛmu ca woolo pe kan fɔ: ‹Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Yàa pye ma mara na na ye punwɛ sanga wi ni yɛgɛ ŋga na, na jatere wi yɛn ki na,

\par }{\Q sanga ŋa ni mìla pye ma ye ndanla, paa yɛgɛ ŋga na pijɔ fɔnŋɔ wi pɔlɔ wi maa ndanla we,

\par }{\Q sanga ŋa ni yàa taga na puŋgo na wa
gbinri wi ni,

\par }{\Q wa tara nda yaraga se ya lugu wa.


\par }{\Q \VS{3}Ko sanga wo ni,
Izirayɛli woolo yàa pye ma tɛgɛ ye yɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kan,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma yarilire fɔnndɔ koŋgbannda tɛgɛ ti yɛ na kan we.

\par }{\Q Lere o lere ka ta ka, wi ma pye kajɔɔgɔ pyefɔ;

\par }{\Q jɔlɔgɔ ma to wi na.› »

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe tɛlɛye \newline  pàa kapere nda pye
\par }
{\PP \VS{4}«Yoro Zhakɔbu setirige piile, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, konaa yoro mbele fuun ye yɛn Izirayɛli seye woolo ye ni fuun.

\VS{5}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Naga yɛn ma, yiŋgi kambasinŋge ye tɛlɛye pe yan na na,

\par }{\Q ŋga kìgi kan, a pè si laga na na,

\par }{\Q ma saa taga go fu yaara na,

\par }{\Q fɔ a poro jate pè kanŋga ma pye go fu yaara?›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}«Pe sila yewe mbe yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn se yeri?

\par }{\Q Lo na làa we yirige wa Ezhipiti tara ti ni,

\par }{\Q lo na làa keli we yɛgɛ wa gbinri wi ni,

\par }{\Q wa tara nda ti yɛn ma waga naa titɛrɛ lara ti ni,

\par }{\Q wa ki lawaga tara ti ni, ki tara tipere ti ni,

\par }{\Q wa tara nda lere kpɛ na toro wa ti ni,

\par }{\Q wa laga ŋga sɛnwee pyɔ kpɛ woro ma cɛn wa.›


\par }{\Q \VS{7}Ma si yala, mì pan ye ni laga tara nda tì tanla ti ni,

\par }{\Q jaŋgo yaa ti yarilire ti kaa, yaa yɔgɔri ti yarijɛndɛ ti kala na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ naa yè pan ma ye wa, yànla tara ti tɛgɛ
fyɔngɔ ni,

\par }{\Q mala kɔrɔgɔ tara ti pye yaritijaanga.


\par }{\Q \VS{8}Saraga wɔfɛnnɛ pe sila yewe mbe yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn se yeri,

\par }{\Q lasiri sɛwɛ jɛnfɛnnɛ pe sila na jɛn.

\par }{\Q Kundigile pàa yiri ma je na na,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pàa pye na para yarisunŋgo
Baali ko mɛgɛ na,

\par }{\Q yaara nda ti se ya mbe pe kala yɔn, to pè taga ti puŋgo na.› »


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn \newline  na Izirayɛli woolo pe jɛrɛgi
\par }
{\Q \VS{9}«Ki kala na, mi yɛn na ye jɛrɛgi naa,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mi yɛn na ye piile pe piile pe jɛrɛgi.


\par }{\Q \VS{10}Ye kɔgɔje wi kɔn ye kari fɔ wa lege, wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, wa
lɔgɔ fugo ŋga pe yinri Kitimu ki na ye sa wele wa,

\par }{\Q ye leele torogo pe sa yewe jɛŋgɛ wa yɔnlɔ tosaga kɛɛ yeri, wa Kedari tara ti ni,

\par }{\Q na kaa pye ŋga ye yɛn na piin laga ko nuŋgba ko pe yɛn na piin wa.


\par }{\Q \VS{11}Naga yɛn ma, cɛnlɛ liliin li yɛn wa li mbe yɛnlɛ mbeli yarisunndo ti suru yarisunndo ta yɛgɛ na,

\par }{\Q ali na kaa pye li yarisunndo ti woro yarisunndo jɛndɛ?

\par }{\Q Ma sigi ta, mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na li yɛn na woolo pe gbɔgɔwɔ, pànla suru yaraga ŋga ki yɛn tɔnli fu ka na.


\par }{\Q \VS{12}Yoro naayeri yaara, ye ti ki to ye yɔn na,

\par }{\Q ye wire ti fanla ye na yaa seri fyɛrɛ ti kala na fɔ jɛŋgɛ!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{13}Kapere shyɛn na woolo pè pye:

\par }{\Q Pè je na na, mi ŋa mi yɛn paa yinwege pulugo tɔnmɔ yɛn we,

\par }{\Q ma saa tɔnmɔ were wɔ pe yɛɛ kan, nda tì jɛɛnri jɛɛnri,

\par }{\Q nda tɔnmɔ se ya yere wa ti ni.»


\par }{\SH Na ma ka je Yɛnŋɛlɛ li na \newline  ki yɛn ma tisaw
\par }
{\Q \VS{14}«Naga yɛn ma, Izirayɛli woolo pe yɛn kulolo mbele pè lɔ poro pele lee,

\par }{\Q nakoma mbele pè se wa kulowo pi ni go ka ni poro pele?

\par }{\Q Ɛɛn fɔ (na kaa pye pe woro kulolo) yiŋgi na, a pe juguye pe nɛɛ pe kɛɛ yaara ti koli pe yeri?


\par }{\Q \VS{15}Pe yɛn na kuunru pe na paa jara yirifɔnmbɔlɔ yɛn,

\par }{\Q na gbele pe na ŋgbanga,

\par }{\Q pè pe tara ti jɔgɔ mari yaga waga,

\par }{\Q pè pe cara ti sogo, lere woro ma cɛn wa ti ni.


\par }{\Q \VS{16}Ali yɛrɛ Mɛfisi ca woolo konaa Tapanɛsi ca woolo pe ni,

\par }{\Q pe yaa ka pan mbe ye yinrɛ ti kulu ye na\FTNT{†}{{\FR 2:16 }{\FR{2.16:
}}{\FT{Mɛfisi naa Tapanɛsi cara tìla pye Ezhipiti tara cara to ta. Kìla pye paga leele mbele yigi wa malaga kasopiile, pe ma pe yinrɛ ti kulu;
}}{\XT{Eza 7.20}}{\FT{.}}}.


\par }{\Q \VS{17}Ko kagala koro yɛn na piin ye na ma,

\par }{\Q katugu yè je Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q sanga ŋa ni làa pye na ye yɛgɛ sinni wa konɔ jɛnɛ li ni we.


\par }{\Q \VS{18}Koni, ki yaa yiŋgi kan ye yeri, na yaga kari wa Ezhipiti tara,

\par }{\Q mbe saa Nili gbaan tɔnmɔ pi woo?

\par }{\Q Yiŋgi tɔnli ye yaa ta, na yaga kari wa Asiri tara,

\par }{\Q mbe saa Efirati gbaan tɔnmɔ pi woo we?


\par }{\Q \VS{19}Ye tipewe pi sara wi yaa kan ye yeri,

\par }{\Q ye mbasinmɛ pi sara wi yaa jɔlɔgɔ wa ye na.

\par }{\Q Kona ye yaa ki yan mbege jɛn fɔ ki yɛn nandangawa kala, ma pye ma tisaw,

\par }{\Q na yaga je mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na na,

\par }{\Q na ye woro na fyɛ na yɛgɛ we.

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo pàa je \newline  mbe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ
\par }
{\Q \VS{20}We
Fɔ wì yo fɔ: «Izirayɛli woolo, maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni, yè yiri ma je na na,

\par }{\Q ma we sɔgɔwɔ pi jɔgɔ.

\par }{\Q Ye yɛn na yuun fɔ: ‹We woro na jaa mbe pye lere wa kulo naa.›

\par }{\Q Ki kala na, ye yɛn na sinlɛlɛ paa nanjaala yɛn na nanjara piin wa tinndiye mbele pè yagara pe go na,

\par }{\Q konaa wa tigbɔrɔ nda fuun ti yɛn wɛtipiire ni ti nɔgɔ\FTNT{†}{{\FR 2:20 }{\FR{2.20:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi yɛn naga nari ma yo Izirayɛli woolo pàa yiri ma je Yɛnŋɛlɛ li na, na yarisunndo ta yɛgɛ gbogo. Ko yɛn paa nanjara yɛn Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na;
}}{\XT{Oze 4.12-14}}{\FT{. Ki yarisunndo tìla pye Kana tara fɛnnɛ poro woro. Ki yarisunndo ti gbɔgɔsara pa tìla pye wa tinndiye naa yanwira ti na, konaa tigbɔrɔ nda fuun ti yɛn wɛtipiire ni ti nɔgɔ.}}}.


\par }{\Q \VS{21}Ma si yala, mìla ye sanri paa
ɛrɛzɛn tirige jɛŋgɛ yɛn,

\par }{\Q ŋga ki yɛn ɛrɛzɛn tirige tiyɔngɔ jɛŋgɛ ko ka.

\par }{\Q Kì pye mɛlɛ, a yè si wa ma kanŋga ma pye paa ɛrɛzɛn tirige tijaanga yɛn?


\par }{\Q \VS{22}Ali na ye ka woli gbanŋga tɔnmɔ ni,

\par }{\Q mbe ye yɛɛ jogo tafilan lɛgɛrɛ ni,

\par }{\Q ye kajɔgɔrɔ ti yaa koro ye na paa tuuro yɛn na yɛgɛ sɔgɔwɔ.»

\par }{\Q We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{23}«Ye mbe ya mbege yo mɛlɛ mbe yo fɔ ye woro fyɔngɔ ni,

\par }{\Q fɔ yee taga yarisunŋgo Baali ki na mbaa ki gbogo?

\par }{\Q Ye sa ye yɔngɔlɔ ke wele wa gbunlundɛgɛ\FTNT{†}{{\FR 2:23 }{\FR{2.23:
}}{\FT{Gbunlundɛgɛ ŋga ki sɛnrɛ tì yo, ki yaa pye Hinɔmu gbunlundɛgɛ ko layi; pa kìla pye wa Zheruzalɛmu ca ki yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri. Leele pàa pye na pe piile pe woo wa saraga na pe sori kasɔn ni, konaa na katijangara ta yɛgɛ piin. To ti ni fuun nda to la pye Yɛnŋɛlɛ li kambɛngɛ,
}}{\XT{Zhere 7.31-32; 19.2-6; 32.35; 2 Wunlu 23.10}}{\FT{.}}} ki ni yɛgɛ ŋga na yège pye we!

\par }{\Q Ŋga yè pye, yege jɛn ye wali ki na.

\par }{\Q Ye yɛn paa yɔngɔmɛ nɔ yɛn,

\par }{\Q ŋa wi yɛn na fee na jiire lagapyew.


\par }{\Q \VS{24}Ye yɛn paa yan sofile yɛn, ŋa wi yɛn ma tara wa
gbinri wi ni.

\par }{\Q Na wi lugusanga wi ka gbɔn, wi maa sofile pɛnɛ pe nuwɔ pi lee tifɛlɛgɛ na.

\par }{\Q Nambala kala li maa ta, ambɔ wi mbe ya mbeli wogo ki sa wi yeri?

\par }{\Q Nambala mbele pe maa wi jaa mbe lugu wi na, paa la pe yɛɛ tege yɛrɛ,

\par }{\Q katugu pe maa ta yɛɛn fyaw, wi lugusanga wi ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}We Fɔ wì yo fɔ: «Izirayɛli woolo, ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn!

\par }{\Q Yaga ka ti ye tɔɔrɔ ti koro waga sawira fu mbe ye yɛɛ wɛlɛgɛ.

\par }{\Q Tɔnmɔ wɔgɔ kiga ka ye yagbolo li waga ye na, ye yarisunndo gbɔgɔwɔ pi kala ni!

\par }{\Q Ɛɛn fɔ, a yè sho fɔ: ‹Yɛnŋɛlɛ, ma kaa ma yɛɛ tege.

\par }{\Q Yarisunndo nambannda to ti yɛn ma we ndanla,

\par }{\Q to waa jaa mbe taga ti na.› »


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe daga jɔlɔgɔ \newline  mbe to pe na
\par }
{\Q \VS{26}«Pe ka yoo yigi, fɛrɛ ti maa yigi yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa fɛrɛ ti yaa Izirayɛli woolo pe yigi ma,

\par }{\Q poro naa pe wunlumbolo pe ni, naa pe tara teele pe ni,

\par }{\Q naa pe
saraga wɔfɛnnɛ konaa pe
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni.


\par }{\Q \VS{27}Poro mbele pe maga yo tikɔngɔ ki kan fɔ: ‹Mboro ma yɛn na to we!›

\par }{\Q Mbege yo sinndɛlɛgɛ ki kan fɔ: ‹Mboro ma yɛn na nɔ ŋa wìlan se!›

\par }{\Q Katugu pè puŋgo le na ni,

\par }{\Q pee yɛgɛ wa na yeri.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ na jɔlɔgɔ ka to pe na sanga ŋa ni,

\par }{\Q pe mɛɛ na yeri mbe yo fɔ: ‹Yiri ma pan ma we shɔ!›


\par }{\Q \VS{28}Naga yɛn ma, ye yarisunndo nda yè gbegele ye yɛɛ kan, to kari se yeri?

\par }{\Q Na kaa pye ti mbe ya, ti yiri ti ye shɔ ye jɔlɔgɔ sanga wi ni!

\par }{\Q Katugu yoro Zhuda tara woolo, ye cara tì lɛgɛ yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ye yarisunndo tì lɛgɛ ma fun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}«Yiŋgi na ye nɛɛ na jɛrɛgi,

\par }{\Q ma si yala, ye ni fuun ye yiri ma je na na?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{30}Mì ye piile pe gbɔn ma saa te, kii yaraga ka yɔn.

\par }{\Q Pee yɛnlɛ na yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na.

\par }{\Q Yàa ye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe gbo tokobi ni,

\par }{\Q paa jara yɛn, ŋa wi maa jɔgɔwɔ piin.


\par }{\Q \VS{31}Yoro nala pilige woolo, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na ŋga yuun,

\par }{\Q yege logo.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mì pye paa gbinri yɛn,

\par }{\Q nakoma paa diwi tara yɛn Izirayɛli woolo pe yeri wi le?

\par }{\Q Yiŋgi na, a na woolo pè sho fɔ: ‹Wè koro we yɛɛ woolo,

\par }{\Q we se sɔngɔrɔ li kɔrɔgɔ naa?›


\par }{\Q \VS{32}Naga yɛn ma, sumborombyɔ wi mbe fɛgɛ wi fereyaara ti na le?

\par }{\Q Nakoma pijɔ wi mbe ya fɛgɛ wi pijɔ paraga ki na le?

\par }{\Q Ma sigi ta, na woolo poro na, pè fɛgɛ na na,

\par }{\Q maga lɛ wa wagati titɔnlɔwɔ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}«Haan! Ye ma ye yɛɛ gbegele tiyɔngɔ na ye ndanlafɛnnɛ pe lagajaa dɛ!

\par }{\Q Wa ye tangalɔmɔ pi ni, ye mbe ya yɛrɛ mbaa jɛlɛ ŋa wì pe ma wɛ jɛɛlɛ pe ni fuun na wi nari.


\par }{\Q \VS{34}Fyɔnwɔ fɛnnɛ mbele jɛrɛgisaga fu, yè baga pe na ma pe gbo go fu,

\par }{\Q pe kasanwa pi yɛn bere wa ye yaripɔrɔ ti yɔnrɔ ti na,

\par }{\Q ma si yala, ye sila pe yigi pe yɛn na ye kɔrɔ ki kaari mbe yu.


\par }{\Q \VS{35}Konaa ki ni fuun, ye ma yo fɔ: ‹We yɛn jɛrɛgisaga fu!

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ li yaa li naŋgbanwa pi laga lali we ni.›

\par }{\Q Ki kala na, mi yaa kiti kɔn ye na,

\par }{\Q katugu yè yo fɔ yee kapege pye.


\par }{\Q \VS{36}Yiŋgi na, a ye nɛɛ fogolo na ye konɔ li kanŋgi?

\par }{\Q Ye yaa ka sa fɛrɛ shɔ wa Ezhipiti tara,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na yàa fɛrɛ shɔ wa Asiri tara we.


\par }{\Q \VS{37}Ye yaa ka kɛyɛn taga wa ye yinrɛ ti na fɛrɛ ti kala na,

\par }{\Q mbe yiri wa ki laga ki ni;

\par }{\Q katugu poro mbele yè ye jigi wi taga pe na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì je pe na;

\par }{\Q ye kala la kpɛ se yɔn wa pe yeri.»




\par }\Chap{3}{\SH Izirayɛli woolo \newline  pàa je Yɛnŋɛlɛ li na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Na naŋa wa kaa jɔ je,

\par }{\Q na ki jɛlɛ wi ka sa naŋa wa yɛgɛ tɛgɛ,

\par }{\Q naga yɛn ma, wi pɔlɔ lɛɛ wi mbe yɛnlɛ mbege jɛlɛ wi lɛ naa le?

\par }{\Q Ayoo, na ki ka pye ma, ki yaa ki tara ti ni fuun ti tɛgɛ
fyɔngɔ ni\FTNT{†}{{\FR 3:1 }{\FR{3.1:
}}{\FT{Ye wele wa
}}{\XT{Dete 24.1-4}}{\FT{laga ki ni.}}}.

\par }{\Q Yoro fun yè yiri ma saa nanjara pye nambala lɛgɛrɛ ni;

\par }{\Q mɛlɛ, a yè sho fɔ ye yaa sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ?» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{2}Ye ye yɛrɛ ti yirige ye wele wa tinndiye pe na,

\par }{\Q laga kikiin ki koro yee nanjara pye wa ki na?

\par }{\Q Ye ma saa cɛn wa koŋgolo ke yɔn na, na ye nanjara pyeyɛɛnlɛ pe singi,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na beŋganri pyefɔ ma lara na singi wa
gbinri wi ni.

\par }{\Q Yè tara ti tɛgɛ fyɔngɔ ni ye nanjara naa tipege ŋga yè pye ki ni.


\par }{\Q \VS{3}Ko kala na tisara tì yere,

\par }{\Q tisara puŋgo woro tii pan.

\par }{\Q Konaa ki ni fuun, yè ye yinrɛ ti liri na ye nanjara ti piin, yee yere ki na mbe yo fɔ ye fɛrɛ shɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Koni ko yège jɛn na gbele nala yinri, na yuun fɔ: «We to!

\par }{\Q Mboro ma yɛn we wɔnlɔ, maga lɛ wa we punwɛ sanga wi ni!»


\par }{\Q \VS{5}Ye yɛn na yewe na yuun fɔ:

\par }{\Q «Naga yɛn ma, li yaa nawa ŋgban we ni sanga pyew wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, li yaa gbu tɛgɛ we ni sanga pyew wi le?»

\par }{\Q Ko sɛnrɛ to ye yɛn na yuun,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, a yè si koro na kapege ki piin fanŋga ni na kee yɛgɛ.


\par }{\SH Izirayɛli tara woolo naa Zhuda \newline  tara woolo pe yɛn ma taanla \newline  nɔsepiile sumbonɔ shyɛn ni, \newline  mbele pe woro ma sin
\par }
{\PP \VS{6}Kona, wunlunaŋa Zhoziyasi wi wagati wi na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni ma yo fɔ: «Izirayɛli\FTNT{†}{{\FR 3:6 }{\FR{3.6:
}}{\FT{Naa Izirayɛli tara wunluwɔ pìla kɔn shyɛn, lagamɛ Izirayɛli mɛgɛ ŋga ki yeri, ko yɛn na para yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ wunluwɔ tara to sɛnrɛ na. Asiri tara woolo pàa pan ma pe koli ma kari pe ni kulolo wa Asiri tara; 2 Wunlu 17.}}} woolo mbasinmbele pè kala na pye, mali yan kɛ? Pè kari wa yanwira titɔɔnrɔ ti ni fuun ti go na, konaa ma kari wa tigbɔrɔ nda fuun ti yɛn wɛtipiire ni ti nɔgɔ, ma saa na nanjara piin wa.»


\par }{\PP \VS{7}Mìla na yɛɛ pye fɔ: «Ko kagala ŋgele koro ke ni fuun pyeŋgɔlɔ, pe yaa sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ. Ɛɛn fɔ pee sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ. Pe nɔsepyɔ Zhuda tara woolo javapyefɛnnɛ pàa pye ki kagala ke sɛrɛfɛnnɛ fun.

\VS{8}Mì Izirayɛli woolo mbasinmbele pe wa, ma pɔrɔgɔ jɔgɔ sɛwɛ kɔn ma kan pe yeri pe nandara ti kala na. Konaa ki ni fuun, mìgi wele maga yan fɔ ko ka si fyɛrɛ wa pe nɔsepyɔ Zhuda tara woolo javapyefɛnnɛ pe na. Ɛɛn fɔ poro fun paa saa na nanjara piin.

\VS{9}Izirayɛli woolo pè tara ti tɛgɛ fyɔngɔ ni pe nanjara tipere ti ni; pè kalikalawa pye yarisunndo sinndɛɛrɛ woro konaa tire woro ti ni.


\par }{\PP \VS{10}«Konaa ki ni fuun, pe nɔsepyɔ Zhuda tara woolo javapyefɛnnɛ pe sila sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ pe kotogo ki ni fuun ni. Ɛɛn fɔ pàa pye naga piin kopiire ni.» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{11}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye naa fɔ: «Izirayɛli woolo mbasinmbele poro pe yɛɛ naga ndɛɛ pè sin ma wɛ Zhuda tara woolo java pyefɛnnɛ poro na.

\VS{12}Yiri ma saga sɛnrɛ nda ti yari wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti yeri fɔ:

\par }{\Q ‹Yoro Izirayɛli woolo mbasinmbele, ye sɔngɔrɔ ye pan!›

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q ‹Mi se yɛgɛ san ye ni naa,

\par }{\Q katugu mi yɛn kagbaraga pyefɔ.›

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q ‹Mila gbu tɛgɛ lere ni sanga pyew.


\par }{\Q \VS{13}Ye ye kajɔɔgɔ ki jɛn ye yere ki na ko cɛ,

\par }{\Q yege jɛn ye yo fɔ yè yiri ma je mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ na na.

\par }{\Q Ye saa na yanri na toro yarisunndo nambannda puŋgo na,

\par }{\Q wa tigbɔrɔ nda fuun ti yɛn wɛtipiire ni ti nɔgɔ;

\par }{\Q yee yɛnlɛ mbe logo na yeri.› »

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma\FTNT{†}{{\FR 3:13 }{\FR{3.13:
}}{\FT{Ye wele wa
}}{\XT{Zhere 2.20}}{\FT{laga ki ni.}}}.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn na li woolo pe yinri \newline  pe sɔngɔrɔ pe pan li kɔrɔgɔ
\par }
{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Ye sɔngɔrɔ ye pan na kɔrɔgɔ, yoro piile mbele yè yiri ma je,

\par }{\Q katugu muwi mi yɛn ye tafɔ we.

\par }{\Q Mi yaa ka nuŋgba nuŋgba lɛ ye ni, mbe yiri cara ti ni,

\par }{\Q mbe shyɛnzhyɛn lɛ ye ni, mbe yiri seye yi ni,

\par }{\Q mbe sɔngɔrɔ ye ni wa
Siyɔn ca.


\par }{\PP \VS{15}«Mi yaa ka kundigile tɛgɛ ye go na mbe yala na nandanwa kala li ni. Pe yaa kaa ye yɛgɛ sinni kajɛnmɛ naa tijinliwɛ ni.

\VS{16}Na yaga ka lɛgɛ wa tara ti ni, mbe piile lɛgɛrɛ se sanga ŋa ni, ki wagati wi ni, pe se kaa para mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na
yɔn finliwɛ kɛsu wi wogo na naa. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Wi wogo ki se ka tigi lere nawa naa, pe se ka nawa to wi na naa, pe se si ka wa yɛgɛ gbegele naa.

\VS{17}Ko wagati wo ni, pe yaa kaa Zheruzalɛmu ca ki yinri ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li wunluwɔ jɔngɔ›. Cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yaa ka sa ke yɛɛ gbogolo wa, wa Zheruzalɛmu ca mbaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbogo. Pe se koro mbaa tanri mbaa yala pe yɛɛra nawa jatere pere to ni.

\VS{18}Ki wagati wi ni, Zhuda tara woolo pe yaa ka pan mbe taga Izirayɛli woolo pe na. Pe yaa ka pinlɛ mbe yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti yeri, mbe sɔngɔrɔ wa pe tara ti ni, tara nda mìla kan pe tɛlɛye pe yeri ti pye pe kɔrɔgɔ ye.»


\par }{\SH Izirayɛli tara woolo \newline  pe sɔngɔrɔkala Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ
\par }
{\PP \VS{19}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Mìla pye nala yɛɛ piin ma yo

\par }{\Q mìla jaa mbaa ye jate paa na piile yɛn,

\par }{\Q mìla pye naga jaa mbe tara nda tì tanla ti kan ye yeri;

\par }{\Q mbe tara laga tiyɔngɔ kan ye yeri, ŋga ki yɔngɔ woro cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Mìla pye naga yuun fun fɔ ye yaa kaa na yinri we to,

\par }{\Q fɔ ye se ka laga na na fyew.


\par }{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ, jɛlɛ ŋa wii sin wi maa pɔlɔ wi java yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa yoro Izirayɛli woolo yànla java ma.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}«Magaŋgala yɛn na yinrigi wa tinndiye pe na,

\par }{\Q Izirayɛli woolo pe gbeere naa pe yɛnriŋgbanga ŋga pe yɛn na yɛnri koyi,

\par }{\Q katugu pè kombele lɛ;

\par }{\Q pè fɛgɛ mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ na na.


\par }{\Q \VS{22}Yoro piile mbele yè yiri ma je, ye sɔngɔrɔ ye pan na kɔrɔgɔ!

\par }{\Q Pa mi yaa ye sagala, mbe ye shɔ ye kambasinnde ti ni.»

\par }{\BB \par }
{\Q Kona, a leele pè sho fɔ: «We mbele, wè sɔngɔrɔ na paan ma kɔrɔgɔ,

\par }{\Q katugu mboro ma yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\Q \VS{23}Kaselege ko na, yarisunndo gbɔgɔwɔ mba pi yɛn na piin wa tinndiye pe na,

\par }{\Q ki tinmɛ mba fuun pi yɛn na yinrigi wa yanwira ti na,

\par }{\Q pe yɛn na we fanla wi wagafe.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ kaselege ko na, pa Izirayɛli woolo pe yaa shɔwɔ pi ta Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lo yeri.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}«Maga lɛ wa we punwɛ sanga wi ni,

\par }{\Q yarisunndo fɛrɛ woro nda we tɛlɛye pàa pye na gbogo, tì pe tunŋgo tɔnli wi li,

\par }{\Q pe simbaala naa sikaala konaa pe nɛrɛ ti ni,

\par }{\Q naa pe pinambiile konaa pe sumborombiile pe ni.


\par }{\Q \VS{25}We daga mbe sinlɛ fɛrɛ ti ni,

\par }{\Q we tifagawa pì pye paa we tɔnparaga yɛn;

\par }{\Q katugu wè kapere pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li na, woro naa we tɛlɛye pe ni,

\par }{\Q maga lɛ wa we punwɛ sanga wi ni fɔ ma pan ma gbɔn nala.

\par }{\Q Wee yɛnlɛ mbe logo Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri.»




\par }\Chap{4}{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo Izirayɛli woolo \newline  pe pe kapere ti jɛn peri yaga
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Izirayɛli woolo, na yaga sɔngɔrɔ mbe pan,

\par }{\Q na yaga sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ,

\par }{\Q na yaga ye yarisunndo tijangara ti kɔ mberi wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q na yee koro mbaa yanri la kee kɛɛ ki ni fuun ki na,


\par }{\Q \VS{2}na yaga wugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo na mɛgɛ ki na,

\par }{\Q na yaga ki pye kaselege ni, naa nawa lagawa ni konaa kasinŋge ni,

\par }{\Q pa kona cɛngɛlɛ sanŋgala ke yaa nala yɛnri mbe duwaw ke na,

\par }{\Q pa ke yaa gbɔgɔwɔ ta na fanŋga na.»


\par }{\PP \VS{3}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga yuun Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe kan fɔ:

\par }{\Q «Ye kɛrɛ fɔnndɔ kɔn ye yɛɛ kan,

\par }{\Q yaga ka yariluguro lugu wa wuuro ti sɔgɔwɔ naa.


\par }{\Q \VS{4}Yoro Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo,

\par }{\Q ye ye yɛɛ
kɛnrɛkɛnrɛ mbege naga fɔ yè pye mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na woolo,

\par }{\Q ye ye kotoro ti pye
kpoyi.

\par }{\Q Nakoma na naŋgbanwa pi yaa yiri ye kɔrɔgɔ paa kasɔn yɛn,

\par }{\Q mbaa sori ŋga lere se ya figi,

\par }{\Q ye kapyere tijangara ti kala na.»


\par }{\SH Jɔlɔgɔ ŋga ki yaa to \newline  Zhuda tara woolo pe na
\par }
{\Q \VS{5}«Ye saga wogo ŋga ki yari Zhuda tara woolo pe kan,

\par }{\Q ye ti Zheruzalɛmu ca woolo pege wogo ki jɛn!

\par }{\Q Ye mbanlaga win wa tara ti ni ye leele pe yɛri,

\par }{\Q ye ye magaŋgala ke yirige yege yo fɔ leele pe pe yɛɛ gbogolo wa cara nda pè malaga sigemboro kan mari maga ti ni.


\par }{\Q \VS{6}Ye kacɛn yaraga ka pye yege yirige wa naayeri mbaa
Siyɔn ca kɛɛ ki nari!

\par }{\Q Yaa fee, yaga ka yere!

\par }{\Q Katugu mi yaa ti jɔlɔgɔ mbe yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri mbe pan,

\par }{\Q ki yaa ka pye jɔgɔwɔ gbɔɔ.


\par }{\Q \VS{7}Jara\FTNT{†}{{\FR 4:7 }{\FR{4.7:
}}{\FT{Jara ŋa sɛnrɛ tì yo, wo wi yɛn Babilɔni tara re, to ti yɛn cɛngɛlɛ ke tɔngɔfɔ we.}}} wì yew ma yiri wa wi larasaga;

\par }{\Q cɛngɛlɛ ke tɔngɔfɔ wi yɛn wa konɔ na paan.

\par }{\Q Wì yiri wa wi cɛnsaga ki ni,

\par }{\Q mbe pan mbe ye tara ti jɔgɔ mberi yaga waga;

\par }{\Q ye cara ti yaa ka tɔngɔ mbe pye katara,

\par }{\Q lere se ka pye wa ti ni.


\par }{\Q \VS{8}Ki kala na, ye jatere piriwɛn yaripɔrɔ le ye yɛɛ na;

\par }{\Q yaa kunwɔ gbele, yaa yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa gbɔɔ pi se kɔ ye ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Ko pilige ko ni, wunlumbolo naa kundigile pe ni, pe yaa ka kotogo la.

\par }{\Q Saraga wɔfɛnnɛ pe jigi wi yaa ka kɔn pe na,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe nawa pi yaa ka wɔ pe na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kona, a mì sho fɔ: «E, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q kì cɛn mà ki cɛnlɛ woolo mbele poro naa Zheruzalɛmu ca woolo pe fanla wi,

\par }{\Q maga yo pe kan fɔ: ‹Ye yaa ka yɛyinŋge ta›,

\par }{\Q ma si yala, tokobi wi yɛn wa pe yɔlɔgɔ ki na makɔ!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ko sanga wo ni, pe yaa kaga yo ki cɛnlɛ woolo poro naa Zheruzalɛmu ca woolo pe kan fɔ:

\par }{\Q «Tifɛlɛgɛ wɛrɛgɛ ka yɛn na gbɔɔn na yinrigi wa
gbinri wi ni, wa tinndiye pe na.

\par }{\Q Ki yɛn na gbɔɔn na paan na woolo pe kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Ki woro na paan mbe yarilire sigire fɛ, nakoma mbe yarilire pyɔ fɛ.


\par }{\Q \VS{12}Tifɛliŋgbɔgɔ kayi,

\par }{\Q ŋga kì yiri wa na paan, mbe pan mbanla nandanwa kala li pye.

\par }{\Q Koni mi jate mi yaa kiti wi kɔn pe na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Leele pe yɛn na yuun fɔ: «Wele, juguye pe yɛn na paan paa kambaara yɛn.

\par }{\Q Pe malaga gbɔnwotoroye pe yɛn paa tifɛlinjolo yɛn;

\par }{\Q pe shɔnye pè wege ma wɛ yɔnye na.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ yɛn we wogo, katugu pè we tɔngɔ pew.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}«Zheruzalɛmu ca woolo, ye ye kotoro ti pye kpoyi, ye tipere pyew ti wɔ wa,

\par }{\Q jaŋgo ye ta ye shɔ.

\par }{\Q Ye yaa jatere pere ti yaga wa ye kotoro na

\par }{\Q sa gbɔn fɔ wagati wiwiin?


\par }{\Q \VS{15}Pe yɛn na sɛnrɛ ta nuru na yinrigi wa Dan tara ti ni, wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri,

\par }{\Q ti yɛn na jɔlɔgɔ panga wogo yari na yinrigi wa Efirayimu tara yanwira ti na.


\par }{\Q \VS{16}Yege sɛnrɛ nda ti yo ye cɛngɛlɛ sanŋgala ke kan,

\par }{\Q ye ti Zheruzalɛmu ca woolo peri logo fɔ:

\par }{\Q Maliŋgbɔɔnlɔ mbele pe ma pan ma ca ki yɔn tɔn mbege shɔ, pele yɛn na paan, ma yiri taleere ta ni.

\par }{\Q Pe yɛn na malaga kɔŋgɔlɔ waa na paan Zhuda tara cara ti mɛgɛ ni.


\par }{\Q \VS{17}Pe yaa pan mbe Zheruzalɛmu ca ki maga mbege fili paa yɛgɛ ŋga na kɛrɛ sigefɛnnɛ maa ki piin we,

\par }{\Q katugu pè yiri ma je na na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{18}Ye tangalɔmɔ pee po naa ye kapere tijangara to tì ti

\par }{\Q ki wogo ŋga kì gbɔn ye na.

\par }{\Q Ye tipere ti tɔnli wowi,

\par }{\Q kaselege yi, kì ye nawa pi tanga ye na,

\par }{\Q ki yɛn na ye jɔlɔ fɔ wa ye sunndo wi na.»


\par }{\SH Tara woolo pe kala \newline  làa Zheremi wi nawa pi tanga wi na
\par }
{\Q \VS{19}E, na nawa, na nawa!

\par }{\Q Kayaŋga yɛn wa na kotogo na fɔ jɛŋgɛ.

\par }{\Q Na kotogo ki yɛn ma wɛri na na;

\par }{\Q mi se ya mbe pyeri,

\par }{\Q katugu mì mbanlaga winmɛ pi logo,

\par }{\Q ma malaga kɔŋgɔlɔ ke logo.


\par }{\Q \VS{20}Tɔngɔwɔ naa tɔngɔwɔ sɛnrɛ pe yɛn na yari,

\par }{\Q pè tara ti ni fuun ti tɔngɔ.

\par }{\Q Pànla
paara yinrɛ ti jaanri yɔnlɔ nuŋgba,

\par }{\Q mala wɔnlɔsara ti jɔgɔ go nuŋgba.


\par }{\Q \VS{21}Mi yaa koro mbaa ki malaga gbɔnkacɛn ŋa wi yaan fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Mi yaa koro mbaa ki mbanlaga magala li nuru fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}«Kaselege ko na, na woolo pe yɛn kambajɛnmbɛlɛ,

\par }{\Q pee na jɛn;

\par }{\Q pe yɛn piile mbele pe yɛn lembire,

\par }{\Q tijinliwɛ woro pe ni.

\par }{\Q Kapege pyege ko cɛ pè jɛn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kajɛŋgɛ pyege pee ko jɛn.»


\par }{\SH Jɔgɔwɔ gbɔɔ pyesanga
\par }
{\Q \VS{23}Mì tara ti wele, mari yan ti woro ma yala, ti yɛn waga!

\par }{\Q Mì naayeri wi wele, mì si yanwa kpɛ yan.


\par }{\Q \VS{24}Mì yanwira ti wele, mɛɛ ti yan ti yɛn na yɛgɛyɛgɛ!

\par }{\Q Tinndiye pe ni fuun pe yɛn na tigile tigile.


\par }{\Q \VS{25}Mì wele, mi si sɛnwee pyɔ kpɛ yan naa!

\par }{\Q Naayeri sannjɛrɛ ti ni fuun tì fe ma kari.


\par }{\Q \VS{26}Mì wele, mɛɛ tara ti kɛrɛ kɔnsara tiyɔnrɔ ti yan tì kanŋga ma pye gbinri ŋa wì waga!

\par }{\Q Ki cara ti ni fuun tìla kanŋga ma pye katara,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, li naŋgbanwa gbɔɔ pi kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Tara ti ni fuun ti yaa ka koro waga,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mi se ka ti ti ni fuun ti tɔngɔ pew.


\par }{\Q \VS{28}Ki kala na, tara ti yaa ka kunwɔ gbele.

\par }{\Q Wa naayeri, wa yɛnŋɛlɛ na, diwi wi yaa ye;

\par }{\Q katugu mìgi yo, maga kɔn maga tɛgɛ.

\par }{\Q Ki kala li se ye na go na,

\par }{\Q mi se si yɔn kanŋga.»


\par }{\SH Siyɔn ca ki tɔngɔkala
\par }
{\Q \VS{29}Shɔn lugufɛnnɛ naa sandira wɔnfɛnnɛ pe tinmɛ pi kala na,

\par }{\Q ca woolo pe ni fuun pè fe.

\par }{\Q Pe yɛn na lara wa kɔɔrɔ ti ni.

\par }{\Q Pè fe ma lugu wa waara ti na.

\par }{\Q Cara ti ni fuun tì koro waga,

\par }{\Q lere kpɛ si koro wa ca ki ni naa.


\par }{\Q \VS{30}Mboro Zheruzalɛmu ca ŋga pè tɔngɔ makɔ, yiŋgi ma yaa pye san?

\par }{\Q Ali na ma kaa pariyɛnrɛ sɔnŋgbanga woro nii,

\par }{\Q mbaa tɛ fereyaara nii,

\par }{\Q mbaa kale nii wa ma yɛngɛlɛ ke ni,

\par }{\Q maa ko piin nɔɔ yɛɛ gbegele wagafe.

\par }{\Q Ma kɛɛnlɛ pè je ma na,

\par }{\Q pe yɛn naga jaa ma ku.


\par }{\Q \VS{31}Mi yɛn na jɔrɔgɔmɔ pa nuru paa jɛlɛ ŋa wi selara yiri wi ni wi jɔrɔgɔmɔ pi yɛn,

\par }{\Q na jɔlɔgɔ jɛngɛ ka nuru paa jɛlɛ ŋa wi yɛn na wi pyɔ koŋgbanŋa siin wi yɛn.

\par }{\Q Siyɔn ca woolo pe jɔrɔgɔmɔ powi;

\par }{\Q pe yɛn na jɛɛn, na pe kɛyɛn yi yinrigi wa naayeri na yuun fɔ:

\par }{\Q «Ow! We wogo kì jɔgɔ!

\par }{\Q We yɛn na kuun legboleele pe gbɔnrɔ ti kɛɛ.»




\par }\Chap{5}{\SH Zheruzalɛmu ca woolo pe kapere \newline  tì saa toro ti da wi na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ye Zheruzalɛmu ca ki yanri ye toro wa ki nawa koŋgolo ke ni,

\par }{\Q ye wele jɛŋgɛ, ye ca kagala ke yewe ye ke jɛn;

\par }{\Q ye wele wa katoro ti ni yege jɛn,

\par }{\Q na kaa pye mbe lere nuŋgba ta wa,

\par }{\Q lere nuŋgba pe, ŋa wi yɛn na kasinŋge ki piin,

\par }{\Q ŋa wi yɛn naga jaa mbaa tanri kaselege na;

\par }{\Q pa kona mi yaa Zheruzalɛmu ca ki kala yaga.


\par }{\Q \VS{2}Ali na paga ki yo mbe yo fɔ: «Mì wugu ki na Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na,»

\par }{\Q yagbogowo wuguro pe ma wugu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, naga yɛn ma, kaselege ko ma ma yɛn na lagajaa wi le?

\par }{\Q Mà pe gbɔn, ɛɛn fɔ kii pe ya.

\par }{\Q Mà pe tɔngɔ, ɛɛn fɔ pee yɛnlɛ ma yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na.

\par }{\Q Pè pe yɛrɛ ti waga ma wɛ walaga na,

\par }{\Q pee yɛnlɛ mbe sɔngɔrɔ mbe pan ma kɔrɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mìla pye nala yɛɛ piin fɔ: «Ki leele mbele pe yɛn fyɔnwɔ fɛnnɛ,

\par }{\Q tijinliwɛ woro pe ni;

\par }{\Q katugu pee Yawe Yɛnŋɛlɛ li konɔ li jɛn,

\par }{\Q pee pe Yɛnŋɛlɛ li kakɔnndɛgɛlɛ li jɛn.


\par }{\Q \VS{5}Ki kala na, mi yaa kari wa pe legbɔɔlɔ pe yeri,

\par }{\Q mbe sa para pe ni;

\par }{\Q ki woro nala kɔɔn shyɛn, poro wo na, pè Yawe Yɛnŋɛlɛ li konɔ li jɛn,

\par }{\Q pè pe Yɛnŋɛlɛ li kakɔnndɛgɛlɛ li jɛn.»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ poro fun, pè yiri ma je paa yɛgɛ ŋga na falinɛrɛ ma kaa ti tunŋgo pyetige ki kaw maga laga ti yɛɛ na,

\par }{\Q ma pe manda nda tìla pye ma pe pɔ pe Yɛnŋɛlɛ li na ti sangala\FTNT{†}{{\FR 5:5 }{\FR{5.5:
}}{\FT{Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ pè yiri ma je Yɛnŋɛlɛ li na, ma poro naa Yɛnŋɛlɛ sɔgɔwɔ pi jɔgɔ.}}}.


\par }{\Q \VS{6}Ki kala na, jara yaa yiri wa kɔlɔgɔ ki ni mbe to pe na,

\par }{\Q dabaaga yaa yiri wa funwa lara falafala ti ni, mbe pan mbe pe kɔɔnlɔ,

\par }{\Q kamɔlɔ yaa pan mbe lara wa pe cara ti tanla, mbaa pe singi.

\par }{\Q Lere o lere ka yiri wa ca, wi yaa to wo na mboo kɔɔnlɔ yuroyuroyuro;

\par }{\Q katugu pe kajɔgɔrɔ tì lɛgɛ,

\par }{\Q pe mbasinmɛ pì gbɔgɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Zheruzalɛmu ca woolo, mi yaa ye kapere ti kala yaga ye na mɛlɛ?

\par }{\Q Ye piile pè je na na;

\par }{\Q yaara nda ti woro Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q to pe yɛn na wungu ti mɛgɛ ki na.

\par }{\Q Mìla pe kala yɔn yaara ti ni fuun ti kan pe yeri,

\par }{\Q konaa ki ni fuun, pe yɛn na jatara naa nandara piin.

\par }{\Q Pe ma kari lɛgɛrɛ ma saa nanjaa wi go ki yin kanw.


\par }{\Q \VS{8}Pe yɛn paa shɔnye nambala yɛn, mbele pè tin pe yɛɛ ni pe lugusanga ni,

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yɛn na gbele pe nambala yɛɛnlɛ pe jɛɛlɛ pe puŋgo na.


\par }{\Q \VS{9}Naga yɛn ma, mii daga mbe jɔlɔgɔ wa pe na ki kagala ke mɛgɛ ni wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mii daga mbanla kayaŋga ki wɔ ki cɛnlɛ woolo mbele pe cɛnlɛ li ni wi le?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mbogo ŋga kì pe
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti maga, yege kaanla ye ye wa ti ni yeri jɔgɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ yaga kari tɔngɔ pew.

\par }{\Q Ye ɛrɛzɛn tiire njere ti kɔɔnlɔ,

\par }{\Q katugu ti woro mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na woro.


\par }{\Q \VS{11}Kaselege ko na,
Izirayɛli tara woolo naa Zhuda tara woolo

\par }{\Q pànla java wi;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo pe kiti kala
\par }
{\Q \VS{12}Zhuda tara woolo pè finlɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li wogo na, ma yo fɔ:

\par }{\Q «Li se ya yaraga ka pye we na!

\par }{\Q Jɔlɔgɔ kpɛ se gbɔn we na!

\par }{\Q Malaga se gbɔn we na, fuŋgo se si to we na.


\par }{\Q \VS{13}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe woro yaraga ka naa, kaawɔ tifɛlɛgɛ ko cɛ;

\par }{\Q pe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yɛn wagafe.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ kagala ŋgele pe yɛn na yari, ke sɔngɔrɔ ke to pe na!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Kì kaa pye ko sɛnrɛ nda to yè yo,

\par }{\Q wele, mi yaa ti na sɛnrɛ ti pye paa kasɔn yɛn wa mboro Zheremi ma yɔn;

\par }{\Q ki leele mbele pe yaa pye paa kanŋgirɛ yɛn, nda ki kasɔn ki yaa sogo.


\par }{\Q \VS{15}Wele, yoro Izirayɛli woolo wele,

\par }{\Q mi yaa cɛnlɛ la yirige mbe wa ye na, mbe yiri fɔ wa lege;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Cɛnlɛ lali na li yɛn fanŋga ni,

\par }{\Q cɛnlɛ na li yɛn wa maga lɛ wa fafafa;

\par }{\Q cɛnlɛ na ye sili sɛnrɛ ti jɛn,

\par }{\Q ye woro nali sɛnrɛ ti nuru.


\par }{\Q \VS{16}Pe sanŋgbɔ wi yɛn paa fanga yɛn, ŋga ki yɔn ki yɛn ma yɛngɛ;

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛn maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{17}Pe yaa ka ye yarilire naa ye yaakara ti ka,

\par }{\Q mbe ye pinambiile naa ye sumborombiile pe tɔngɔ,

\par }{\Q mbe ye simbaala naa ye nɛrɛ ti ka,

\par }{\Q mbe ye ɛrɛzɛn tiire naa ye figiye tire ti jɔgɔ;

\par }{\Q ye malaga sigecara nda yè ye jigi wi taga ti na,

\par }{\Q pe yaa kari tɔngɔ tokobi ni.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{18}«Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, ko wagati wo ni, mi se ka ye tɔngɔ mbe ye kɔ pew. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{19}Na paga ka yewe mbe yo fɔ: ‹Yiŋgi na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lì si ki wogo ŋga ki ni fuun ki pye we na?› Kona ma pe yɔn sogo, fɔ mì yo fɔ: ‹Kì kaa pye yè je na na, na yarisunndo ta yɛgɛ gbogo laga ye tara, ki kala na, ye yaa ka saa tunŋgo piin cɛnlɛ la yɛgɛ woolo kan tara ta yɛgɛ ni, nda ti woro ye tara.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li woolo pe yɛri \newline  ma yo li yaa jɔlɔgɔ wa pe na
\par }
{\Q \VS{20}«Yege sɛnrɛ nda ti yari Zhakɔbu setirige piile pe kan,

\par }{\Q ye ti Zhuda tara woolo peri logo, fɔ:


\par }{\Q \VS{21}‹Yege sɛnrɛ nda ti logo,

\par }{\Q yoro cɛnlɛ woolo mbele tijinliwɛ fufɛnnɛ naa kambajɛnmbɛlɛ!

\par }{\Q Yɛngɛlɛ yɛn ye na, ɛɛn fɔ ye woro na yaan;

\par }{\Q nuŋgbogolo yɛn ye na, ɛɛn fɔ ye woro na nuru\FTNT{†}{{\FR 5:21 }{\FR{5.21:
}}{\FT{Ye ki vɛrise ŋa wi sɛnrɛ ti taanla
}}{\XT{Eza 6.9-10}}{\FT{naa
}}{\XT{Maki 8.18}}{\FT{lara ti ni.}}}.


\par }{\Q \VS{22}Ye woro na fyɛ na yɛgɛ wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Ye woro na seri fyɛrɛ ti na na yɛgɛ sɔgɔwɔ wi le?

\par }{\Q Muwi mì taambugɔ ki tɛgɛ ma kɔnlɔ gbɔn kɔgɔje wi kan,

\par }{\Q maga pye kɔnlɔ na li yɛn kɔsagafu, na wi se ya kaanla.

\par }{\Q Kɔgɔje wi tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun, pi maa tinni ŋgbanga, ɛɛn fɔ pi se ya mbeli kaanla;

\par }{\Q pi maa tinmɛ gbɔɔ yinrigi, ɛɛn fɔ pi se ya toro kɔnlɔ lo na.›


\par }{\Q \VS{23}Ɛɛn fɔ ki cɛnlɛ na li woolo pe yɛn kotoŋgbanga fɛnnɛ, ma pye leele mbele pè yiri ma je;

\par }{\Q pè je na konɔ li na ma kari pe yɛɛ konɔ.


\par }{\Q \VS{24}Pe yɛrɛ woro naga yuun wa pe yɛɛ nawa mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹Ye ti waa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ,

\par }{\Q lo na li ma tisara ti kan we yeri ti wagati wi na we,

\par }{\Q tisara koŋgbannda naa puŋgo woro ti ni,

\par }{\Q mbe yapeleye ya kan we yeri yarilire kɔnyapeleye.›


\par }{\Q \VS{25}Ye kajɔgɔrɔ to tì ti ki kagala kè gbɔn ma piri;

\par }{\Q ye kapere to tì ti yè ki yarijɛndɛ ti la.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}«Katugu lepeele yɛn wa na woolo pe sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Pe ma lara na leele pe singi, paa sannjɛgɛlɛ yigifɔ yɛn;

\par }{\Q pe ma mɛrɛ jan wa leele pe yɛgɛ na pe yinri.


\par }{\Q \VS{27}Sannjɛgɛlɛ yigifɔ wi maa ŋgonjogo ki yin sannjɛgɛlɛ ke ni yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa pè pe yinrɛ ti yin ma, yaara nda pè ja nambara ni ti ni.

\par }{\Q Pa pège pye ma, ma fanŋga ta konaa ma yarijɛndɛ lɛgɛrɛ ta.


\par }{\Q \VS{28}Pè tugbɔlɔ ma tɔrɔ na yɛngɛlɛ;

\par }{\Q pe kapege pyewe pì kɛɛ toro.

\par }{\Q Paa kiti wi kɔn kaselege na, mbe pijiriwe wi tanga ki kan wi yeri,

\par }{\Q ɛɛn fɔ poro wogo ko yɛn na yɔngɔ na kee yɛgɛ.

\par }{\Q Paa yɛnlɛ mbe fyɔnwɔ fɔ wi tanga ki kan wi yeri.


\par }{\Q \VS{29}Naga yɛn ma, mii daga mbe ki kagala ke fɔgɔ tɔn pe na wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mii daga mbanla kayaŋga ki wɔ ki cɛnlɛ woolo mbele pe cɛnlɛ li ni wi le?


\par }{\Q \VS{30}Kapegbɔgɔ naa katijangara yɛn na piin wa tara ti ni.


\par }{\Q \VS{31}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na yagbogowo sɛnrɛ yuun,

\par }{\Q saraga wɔfɛnnɛ pe yɛɛra tɔnli wo cɛ pe yɛn na jaa.

\par }{\Q Ki kagala koro ke yɛn mala woolo pe ndanla!

\par }{\Q Ɛɛn fɔ wa ki kagala ke kɔsaga, ye yaa ki pye mɛlɛ san?»




\par }\Chap{6}{\SH Zheruzalɛmu ca juguye pe pan \newline  maga maga, maga fili
\par }
{\Q \VerseOne{1}«Yoro Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo, ye fe ye yiri wa Zheruzalɛmu ca ki ni.

\par }{\Q Ye mbanlaga ki win wa Tekowa ca.

\par }{\Q Ye wirige ka yirige paa kacɛn yɛn wa Bɛti Hakɛrɛmu ca;

\par }{\Q katugu jɔlɔgɔ naa jɔgɔwɔ gbɔɔ pà yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri na paan.


\par }{\Q \VS{2}Siyɔn ca tiyɔngɔ naa ki mɛgɛ, ko ŋga ki yɛn dɛŋgɛ ni,

\par }{\Q mi yaa ki tɔngɔ yɛɛn pew.


\par }{\Q \VS{3}Leele pele yɛn na paan ca ki mɛgɛ ni paa
simbaala kɔnrifɛnnɛ yɛn, naa pe simbaŋgbeleye ni.

\par }{\Q Pè pe maliŋgbɔɔnlɔ
paara yinrɛ ti kan maga maga;

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe simbaala pe yɛn na pe tasaga yan ki kaa\FTNT{†}{{\FR 6:3 }{\FR{6.3:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Simbaala kɔnrifɛnnɛ naa pe simbaŋgbeleye}} ko yɛn na para wunlumbolo pele naa pe maliŋgbɔɔnlɔ sɛnrɛ na, mbele pe yaa pan mbe to Zheruzalɛmu ca ki na.}}}.


\par }{\Q \VS{4}Pe yɛn na yuun fɔ: ‹Ye ye yɛɛ gbɛgɛlɛ ye sa to ca ki na!

\par }{\Q Ye yiri we sa to ki na yɔnlɔ fuŋgbanga na!

\par }{\Q E, jɔlɔgɔ yɛn we wogo, katugu yɔnlɔ kila tuun makɔ,

\par }{\Q yinmɛ pila tuun tara.


\par }{\Q \VS{5}Ye yiri we sa to pe na yembinɛ,

\par }{\Q we pe wunluwɔ yinrɛ ti jaanri.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye tire kɔn ye lugusara gbegele Zheruzalɛmu ca ki na.

\par }{\Q Ca kayi ŋga ki daga jɔlɔgɔ mbe to ki na;

\par }{\Q lewɛlɛwɛ kapyere to ti yɛn na piin wa ki ni.


\par }{\Q \VS{7}Pulugo tɔnmɔ maa pulo na yinrigi yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ki ca ki tipere ti maa pulo ma.

\par }{\Q Lewɛlɛwɛ kapyere naa jɔgɔwɔ kapyere to cɛ ti yɛn na piin wa ki ni.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ naa tege ki yɛn na yɛgɛ sɔgɔwɔ sanga pyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Zheruzalɛmu ca woolo, ye yɛnlɛ na yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na,

\par }{\Q nakoma mi yaa na yɛɛ laga ye na,

\par }{\Q mi yaa Zheruzalɛmu ca ki kanŋga mbege pye laga ŋga ki yɛn waga,

\par }{\Q laga ŋga lere se ya cɛn wa ki ni.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo pè je \newline  mbe logo Yɛnŋɛlɛ li yeri
\par }
{\Q \VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Izirayɛli woolo sanmbala mbele pè koro go na,

\par }{\Q ye pe wulowulo pyew paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa
ɛrɛzɛn pire cɔ pew we;

\par }{\Q ko puŋgo na, ye sɔngɔrɔ yeri san paa yɛgɛ ŋga na ɛrɛzɛn pire cɔfɔ wi ma kaa ɛrɛzɛn tiire ti san we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mi yaa para ambɔ ni?

\par }{\Q Ambɔ mi yaa yɛrɛwɛ kan wi yeri wi logo na yeri?

\par }{\Q Wele, pe nuŋgbogolo kè jili pe na,

\par }{\Q pe se ya jatere tɛgɛ na sɛnrɛ ti yeri.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti pye pe yeri tifagawa yaraga,

\par }{\Q pe woro na tanwa kpɛ yaan wa ti ni.


\par }{\Q \VS{11}Na nawa pì yin na na Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi ni,

\par }{\Q mi se ya mboo kun na yɛɛ ni naa.

\par }{\BB \par }
{\Q Yɛnŋɛlɛ, ma naŋgbanwa kala li wa piile pe na wa ca nawa koŋgolo ke ni,

\par }{\Q konaa lefɔnmbɔlɔ mbele pè gbogolo pe na.

\par }{\Q Pe yaa ka ki naŋgbanwa kala li wa naŋa wo naa jɛlɛ wi na,

\par }{\Q naa
lelɛɛlɛ poro naa lelɛŋgbaŋgala ke na.


\par }{\Q \VS{12}Pe yinrɛ ti yaa ka pye leele pele yɛgɛ woro,

\par }{\Q naa pe kɛɛrɛ konaa pe jɛɛlɛ pe ni;

\par }{\Q katugu mi yaa kɛɛ wa ki tara nda ti woolo pe na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{13}Mbege lɛ piile pe na mbe saga wa lelɛɛlɛ pe na,

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛɛra tɔnli wo pe yɛn na jaa;

\par }{\Q mbege lɛ
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe na mbe saga wa
saraga wɔfɛnnɛ pe na,

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛn yagbogolo yofɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{14}Pe woro na yɛgɛ teri na woolo pe yama wogo ki yeri,

\par }{\Q mbe pe wɛrɛ pye tiyɔngɔ.

\par }{\Q Pe yɛn naga yuun wi cɛ fɔ: «Yɛyinŋge pan, yɛyinŋge pan!»

\par }{\Q Ma si yala, yɛyinŋge woro wa.


\par }{\Q \VS{15}Naga yɛn ma, fɛrɛ pe yigi pe katijangara nda pè pye ti kala na wi le?

\par }{\Q Ayoo, ali yɛrɛ fɛrɛ yana lo si pe yigi,

\par }{\Q pee fɛrɛ jɛn naa.

\par }{\Q Ki kala na, pe yaa ka to mbe tɔngɔ,

\par }{\Q mbe pinlɛ mbele pe yaa ka to mbe tɔngɔ pe ni.

\par }{\Q Na mi ka ka jɔlɔgɔ wa pe na sanga ŋa ni,

\par }{\Q pe yaa ka kurugo mbe to.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye sa yere wa koŋgolo ke na, ye welewele!

\par }{\Q Ye yewe kolɛgɛlɛ ke wogo na,

\par }{\Q ye konɔ jɛnnɛ li lagaja yaa tanri li na.

\par }{\Q Pa kona ye yaa yɛyinŋge ta.»

\par }{\Q Ɛɛn fɔ, a yè sho fɔ: «We se tanga ki konɔ li na.»


\par }{\Q \VS{17}«Kona, a mì si kɔrɔsiri pyefɛnnɛ tɛgɛ wa ye sɔgɔwɔ paa ye yɛrɛgi,

\par }{\Q yaa nuŋgbolo jaan mbanlaga magala li yeri.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ, a yè sho fɔ: ‹We se logo li yeri!›


\par }{\Q \VS{18}‹Ki kala na, cɛngɛlɛ woolo, ye nuŋgbolo jan ye logo!

\par }{\Q Yoro janwa woolo, yege jɛn ye wali ki na, kala na li yaa ka pe ta we.


\par }{\Q \VS{19}Tara woolo, yege sɛnrɛ nda ti logo!

\par }{\Q Mi yaa jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa ki leele mbele pe na;

\par }{\Q ko ki yɛn pe jatere pere tɔnli we;

\par }{\Q katugu pee yɛnlɛ mbanla sɛnrɛ ti jate,

\par }{\Q pè je na
lasiri sɛnrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{20}Wusuna nuwɔ taan ŋa wì yiri wa Saba tara, mi yaa yiŋgi pye wo ni?

\par }{\Q Gbagara kanŋgirɛ nuwɔ taan woro nda tì yiri wa taleere ti ni, mi yaa yiŋgi pye to ni?

\par }{\Q Ye
saara sogoworo ti silan ndanla;

\par }{\Q ye yaayoro
saara ti la woro na na.› »


\par }{\Q \VS{21}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, mi yaa kurugo yaraga tɛgɛ wa konɔ, wa ki leele mbele pe yɛgɛ pe kurugo ki na;

\par }{\Q teele naa piile pe yaa kurugo ki na,

\par }{\Q pe cɛnyɛɛnlɛ naa pe wɛnnɛ pe yaa kurugo ki na,

\par }{\Q pe ni fuun pe yaa ka tɔngɔ.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe juguye \newline  pe yɛn na paan
\par }
{\Q \VS{22}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye wele, cɛnlɛ là yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti yeri na paan,

\par }{\Q cɛnlɛ gbenɛ la na yinrigi fɔ wa tara ti kɔsaga ki na na paan.


\par }{\Q \VS{23}Sandira naa njaanra yɛn pe kɛɛ, pèri yirige.

\par }{\Q Pe yɛn lewɛlimbɛlɛ, paa lere yinriwɛ ta.

\par }{\Q Pe tinmɛ pi yɛn paa kɔgɔje tinmɛ yɛn,

\par }{\Q pe yɛn ma lugu shɔnye na.

\par }{\Q Pè gbɛgɛlɛ malaga ki na paa lere nuŋgba yɛn,

\par }{\Q mbe pan mbe malaga gbɔn mboro Siyɔn ca ma ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}«Naa wège sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q a we wire tì si fanla we na;

\par }{\Q we sunndo wì kɔn we na,

\par }{\Q a waa jɔlɔ paa jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni we.


\par }{\Q \VS{25}Yaga ka yiri mbe kari wa wasege ki ni dɛ,

\par }{\Q yaga ka kari wa koŋgolo ke ni dɛ;

\par }{\Q katugu juguye pe yɛn wa, tokobiye pe yɛn pe kɛɛ,

\par }{\Q sunndo kɔngɔ ki yɛn kɛɛ ki ni fuun ki na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}«Na woolo, ye jatere piriwɛn yaripɔrɔ le ye yɛɛ na,

\par }{\Q yaa koŋgi wa cɔnrɔ ti ni yɛsanga ki kala na.

\par }{\Q Yaa gbele paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa na wi pinambyɔ nuŋgba kunwɔ gbele we;

\par }{\Q yaa gbele yaa yuŋgbɔgɔrɔ sɛnlɛgɛrɛ yuun,

\par }{\Q katugu jɔgɔwɔ pyefɔ wi yaa ka pan mbe fo mbe to ye na.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo \newline  pe jatere wi se ya kanŋga
\par }
{\Q \VS{27}«Zheremi, mɔ̀ɔ tɛgɛ wa na woolo pe sɔgɔwɔ paa fɛnlɛ yɛn, ŋa wì ma tugurɔn ti sɛgɛsɛgɛ ma wele;

\par }{\Q jaŋgo ma pe sɛgɛsɛgɛ ma pe tangalɔmɔ pi jɛn.


\par }{\Q \VS{28}Pe ni fuun pe yɛn leele mbele pè yiri ma je konaa nuŋgboŋgbanla fɛnnɛ,

\par }{\Q pe yɛn leele mɛgɛ jɔgɔfɛnnɛ;

\par }{\Q pe kotoro tì ŋgban pe na paa tuguyɛnrɛ naa tuguwɔrɔ yɛn,

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛn jɔgɔwɔ pyefɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{29}Fɛnlɛnaŋa wi fugufugu wi ma kasɔn ki fɛ jɛŋgɛ,

\par }{\Q kasɔn ki ma sunmu wi sogo mboo yan;

\par }{\Q ɛɛn fɔ wi maa wi yɛɛ tege jaga, ma yo fɔ wi yaa tugurɔn ti yan mberi fire ti wɔ ti ni,

\par }{\Q katugu fire ti se ya wɔ ti ni.


\par }{\Q \VS{30}Pe yaa kaa ki leele pe yinri warifuwe ŋa wi yɛn tɔnli fu,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li je pe na.»




\par }\Chap{7}{\SH Zheremi wìla Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo \newline  wa shɛrigo gbɔgɔ ki yɔn na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki sɛnrɛ nda ti yo Zheremi wi kan ma yo fɔ:

\VS{2}«Kari ma sa yere wa
shɛrigo gbɔgɔ ki yɔn na, maga sɛnrɛ nda ti yo, ma yo fɔ: ‹Yoro Zhuda tara woolo mbele fuun ye maa yiin laga ki yeyɔnrɔ nda ti ni, ma saa na fɔli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ nali gbogo, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo.›

\VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye ye tangalɔmɔ naa ye kapyere ti kanŋga. Na ki ka pye ma, pa mi yaa ye yaga ye cɛn laga ki tara nda ti ni.

\VS{4}Yaga ka ye jigi wi taga ki yagbogowo sɛnrɛ nda ti na, mbe koro mbaa ki yuun fɔ: Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki yɛn namɛna! Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki yɛn namɛna! Ee, lagamɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki yɛn!

\VS{5}Na yaga ye tangalɔmɔ naa ye kapyere ti kanŋga kaselege na, na ye kaa leele pe kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo kasinŋge ni,

\VS{6}na ye woro na nambannjɛɛnlɛ, naa pijiriwele konaa naŋgunjaala pe jɔlɔ, na ye woro na leele mbele jɛrɛgisaga fu pe kuun laga tara ti ni, na yee taga yarisunndo ta yɛgɛ puŋgo na mbe jɔlɔgɔ wa ye yɛɛ na,

\VS{7}pa kona mi yaa ye yaga ye cɛn laga ki laga ŋga ki ni, ki tara nda mì kan ye tɛlɛye pe yeri, ti pye pe woro sanga pyew fɔ tetete.›


\par }{\PP \VS{8}«Ɛɛn fɔ ye wele, yè ye jigi wi taga yagbogowo sɛnrɛ na, nda ti se ya mbe yaraga ka yɔn ye kan.

\VS{9}Yiŋgi! Ye maa yuun, na leele kuun, na nandara naa jatara piin, na wungu yagbolo na; ye maa
wusuna nuwɔ taan sori yarisunŋgo
Baali ki kan, yè taga yarisunndo ta yɛgɛ na, nda yee jɛn;

\VS{10}ko puŋgo na, ye mɛɛ pan ma yere na yɛgɛ sɔgɔwɔ laga ki go ŋga ki ni, ko ŋga na mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na, mbe sho fɔ yè shɔ, mbe si yala ye yɛn naga katijangara nda ti ni fuun ti piin bere.

\VS{11}Naga yɛn ma, ki go ŋga na mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na, yaa ki jate ki yɛn beŋganri pyefɛnnɛ larasaga wi le\FTNT{†}{{\FR 7:11 }{\FR{7.11:
}}{\FT{Zhezu Kirisi wìla ki sɛnrɛ nda ti yo fun;
}}{\XT{Mati 21.13; Maki 11.17}}{\FT{.}}}? Ma si yala, mi wo yɛn naga yaan ma. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{12}«Ye kari wa Silo ca, wa laga ŋga na cɛnsaga
kpoyi kìla pye we, ko ŋga mìla keli mala mɛgɛ ki taga ki na we. Ŋga mì pye ki laga ki na, Izirayɛli woolo mbele na woolo pe kapere ti kala na, ye saga wele\FTNT{†}{{\FR 7:12 }{\FR{7.12:
}}{\FT{Silo ca ko kìla pye faa ca kpoyi ye,
}}{\XT{Zhozu 18.1; 1 Sami 1.3; 3.21; 4.3; Yuuro 78.60; Zhere 26.6}}{\FT{. Ɛɛn fɔ leele pe kapere ti kala na, Yɛnŋɛlɛ làa yere ki na, a pège tɔngɔ.}}}.

\VS{13}Koni, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: Kì kaa pye yè ki kagala ŋgele ke ni fuun ke pye, kì kaa pye mì para ye ni pilige pyew, ɛɛn fɔ yee yɛnlɛ mbe logo na yeri; kì kaa pye mì ye yeri, ɛɛn fɔ yee shɔ na yeri,

\VS{14}ki kala na, ki go ŋga na mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na, ko ŋga yè ye jigi wi taga ki na, ki laga ŋga mìla kan ye tɛlɛye pe yeri, mi yaa ki go ŋga ki pye paa yɛgɛ ŋga na mìla Silo ca wogo ki pye we.

\VS{15}Mi yaa ye purɔ na yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe ye lali na yɛɛ ni, paa yɛgɛ ŋga na mìla ye sefɛnnɛ, Efirayimu setirige piile pe purɔ na yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ we.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo li se logo \newline  Izirayɛli woolo pe yeri naa
\par }
{\PP \VS{16}«Mboro wo na Zheremi, maga ka yɛnri ki leele mbele pe kan, maga ka gbele mbanla yɛnri pe kan, maga kanla yɛnriŋgbanga yɛnri pe kan, katugu mi se logo ma yeri.

\VS{17}Ŋga pe yɛn na piin wa Zhuda tara cara ti ni konaa wa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni, ma woro naga yaan wi le?

\VS{18}Piile pe yɛn na kanŋgirɛ jaa, teele pe yɛn na kasɔn gbɛri, jɛɛlɛ pe yɛn na muwɛ gbɔɔn mbe wɔn wa mboo kan pe yarisunŋgo ŋga pe yinri ‹naayeri wunlunjɔ›\FTNT{†}{{\FR 7:18 }{\FR{7.18:
}}{\FT{Naayeri wunlunjɔ, Babilɔni tara fɛnnɛ pe yarisunŋgo jɛlɛgɛ Ishitari ko pàa pye na yinri ma. Kìla pye pe kagbɔgɔ yɔn fɔ jɛŋgɛ, paa yɛgɛ ŋga na Kana tara fɛnnɛ pe yarisunŋgo Asitarite kìla pye;
}}{\XT{1 Sami 7.3}}{\FT{.}}} ki yeri. Pe yɛn na duvɛn ŋa pe ma wo
saraga wa kaan yarisunndo ta yɛgɛ yeri mala naŋgbanwa pi yirige na ni.

\VS{19}Naga yɛn ma, mi na nawa po pe yɛn na ŋgbanni wi le? Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Ayoo dɛ, pe yɛn naga piin pe yɛɛ na, mbe fɛrɛ wa pe yɛɛ na.»


\par }{\PP \VS{20}Ki kala na, pa we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Wele, na naŋgbanwa naa na naŋgbanwa gbɔɔ kala li yaa to ki laga ŋga ki na, naa sɛnweele poro naa yaayoro ti na, naa yan nawa tire to naa kɛrɛ yarilire ti na. Pi yaa jɔgɔwɔ pye paa kasɔn yɛn, ŋga ki se figi.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo pè je \newline  mbe logo Yɛnŋɛlɛ li yeri
\par }
{\PP \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Ye ye
saara sogoworo to naa ye yaayoro saara sannda ti taga ti yɛɛ na, yeri kara ti ka!

\VS{22}Katugu sanga ŋa ni mìla ye tɛlɛye pe yirige wa Ezhipiti tara, mi sila yaraga ka yo pe kan. Mi sila konɔ kan pe yeri saara sogoworo naa saara sannda ti wɔmɔ wogo na.

\VS{23}Ɛɛn fɔ sɛnrɛ nda mìla yo pe kan ti nda fɔ: ‹Yaa nuru na yeri, pa kona mi yaa pye ye Yɛnŋɛlɛ, yoro fun ye yaa pye na woolo. Konɔ na fuun mì kan ye yeri, yaa tanri li na, kona ye yaa fɛrɛwɛ ta.›

\VS{24}Ɛɛn fɔ pe sila logo na yeri, pe sila si nuŋgbolo jan na sɛnrɛ ti yeri. Pè tanga ma yala pe yɛɛra nandanwa kala lo ni, pe yɛɛra jatere pere to ni. Kì pye ma, pee kari yɛgɛ, pè sɔngɔrɔ puŋgo na wi.


\par }{\PP \VS{25}«Maga lɛ pilige ŋga ni ye tɛlɛye pè yiri wa Ezhipiti tara fɔ ma pan ma gbɔn nala, mìlan tunmbyeele,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni fuun pe torogo wa ye yeri. Mìla koro na pe tunnu ye yeri suyi pilige pyew.

\VS{26}Ɛɛn fɔ ye sila logo na yeri, ye sila nuŋgbolo jan na sɛnrɛ ti yeri. Yàa ye nuŋgbolo li ŋgban, ma kapere pye ma wɛ ye tɛlɛye pe na.


\par }{\PP \VS{27}«Mboro Zheremi, na maga ka saga sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yo pe kan, pe se logo ma yeri. Na maga pe yeri, pe se ma yɔn sogo.

\VS{28}Kona, maga yo pe kan, ma pe pye fɔ: ‹Ye yɛn cɛnlɛ woolo mbele pe woro na nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ li yeri, pee si yɛnlɛ yɛrɛwɛ sɛnrɛ na. Kaselege kì kɔ ma wɔ wa pew, kaselege sɛnrɛ woro wa pe yɔn naa.› »


\par }{\SH Kapegbɔgɔ wagati
\par }
{\Q \VS{29}We
Fɔ wì yo fɔ: «Yoro Zhuda tara woolo,

\par }{\Q ye yinzire titɔɔnrɔ nda ti yɛn naga nari ma yo yè ye yɛɛ kan na yeri,

\par }{\Q yeri kɔɔnlɔ yeri wa\FTNT{†}{{\FR 7:29 }{\FR{7.29:
}}{\FT{Kìla pye Izirayɛli woolo pele ma pe yinzire ti yaga ti ma tɔnlɔndɔnlɔ, mbege naga fɔ pe yɛn ma tɛgɛ pe yɛ Yɛnŋɛlɛ li kan;
}}{\XT{Nɔmbu 6.5,9; Kiti 13.5,7; 16.17; 1 Sami 1.11}}{\FT{.}}}.

\par }{\Q Ye kari wa tinndiye pe go na ye saa kunwɔ yuuro koo,

\par }{\Q katugu mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mì je ki leele mbele pe na,

\par }{\Q mì pe wa, naa pànla naŋgbanwa pi yirige na ni we.»


\par }{\PP \VS{30}«Zhuda tara woolo pè kapege pye na yɛgɛ sɔgɔwɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Go ŋga na mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na, pè pe yarisunndo tijangara ti tɛgɛ wa ki ni maga tɛgɛ
fyɔngɔ ni.

\VS{31}Wa Bɛni Hinɔmu gbunlundɛgɛ ki ni, pè sunzaga kan wa, ŋga pe yinri Tofɛti, jaŋgo mbaa pe pinambiile naa pe sumborombiile pe piin saraga, mbaa pe sori kasɔn ni wa ki na. Ma si yala, mi sila ki wogo ŋga ki konɔ kan pe yeri, mi sila si sɔnri ki na yɛrɛ.»


\par }{\PP \VS{32}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Pilige ka yɛn wa na paan, pe se kaa yuun naa fɔ Tofɛti, nakoma Bɛni Hinɔmu gbunlundɛgɛ; ɛɛn fɔ pe yaa kaa ki yinri fɔ: ‹Legbogo gbunlundɛgɛ.› Pe yaa kaa gboolo pe nii wa Tofɛti laga ki ni, laga lama pi kala na\FTNT{†}{{\FR 7:32 }{\FR{7.32:
}}{\FT{Mbege ta Tofɛti laga ko kìla pye pe sunzaga, pe sila daga mbaa gboolo pe nii wa ko laga ko ni, katugu ki wogo ki mbaa sunzaga ki jɔgɔ pe yeri.}}}.

\VS{33}Ki leele mbele pe gboolo pe yaa ka pye naayeri sannjɛrɛ to naa yanyaara ti yaakara; lere se ka ta mberi purɔ.

\VS{34}Mi yaa ti nayinmɛ yuuro, naa yɔgɔrimɔ yuuro, naa japɛnɛ yuuro naa pijaala yuuro ti kɔ ti wɔ wa Zhuda tara cara ti ni konaa wa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni; katugu tara ti yaa ka koro kataga.»




\Chap{8}\VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Ko sanga wo ni, pe yaa ka Zhuda tara wunlumbolo pe kajeere ti wɔ wa fanra ti ni, naa tara teele pe woro ti ni, naa
saraga wɔfɛnnɛ pe woro ti ni, naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe woro ti ni konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe woro ti ni.

\VS{2}Pe yaa ka ki kajeere ti jaraga yɔnlɔ naa yeŋge konaa wɔnŋgɔlɔ ke ni fuun ke yɛgɛ sɔgɔwɔ; katugu ko yaara to tìla pe ndanla, a paa saara woo ti yeri, ma taga ti na, na jɛlɛ ti yeri konaa nari gbogo. Lere se ka ta mbe ki kajeere ti wɔ mberi le fanga ni naa; ti yaa ka pye fyɔngɔ wa tara ti na.

\VS{3}Mi yaa ka ki lepeele mbele pe purɔ mbe kari pe ni laga o laga ŋga ni, sanmbala mbele fuun pe yaa ka koro go na pe ni, kunwɔ po yaa ka mbɔnrɔ pe yeri mbe wɛ yinwege ko na. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka jɔlɔgɔ wa \newline  li woolo pe na pe kapere ti kala na
\par }
{\Q \VS{4}«Ki yo ki leele mbele pe kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Naga yɛn ma, na lere ka to wila yiri naa wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, na lere ka puŋgo mbe konɔ li wa, wila sɔngɔrɔ wa li ni naa wi le?


\par }{\Q \VS{5}Yiŋgi na Zheruzalɛmu ca woolo pè si yiri ma je,

\par }{\Q ma koro wa pe mbasinmɛ pi ni sanga pyew?

\par }{\Q Yiŋgi na pè si koro na kee yɛgɛ wa pe kombele li ni,

\par }{\Q ma je mbe sɔngɔrɔ mbe pan mi ŋa pe Yɛnŋɛlɛ na kɔrɔgɔ?›


\par }{\Q \VS{6}Mì nuŋgbolo jan ma logo pe yeri,

\par }{\Q pe woro na sɛnsinnde yuun.

\par }{\Q Wa kpɛ suu tipere ti yaga mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹Yiŋgi mì pye yɛɛn?›

\par }{\Q Pe ni fuun pe yɛn na fee na kee yɛgɛ go fu,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na shɔn ma kaa na gbinri na kee malaga na we.


\par }{\Q \VS{7}Ali yɛrɛ jagapan mboo ta wa naayeri, wuu pansanga wi jɛn;

\par }{\Q ketenɛ, naa ndinɛ konaa kunaagbɛ wi ni, pè pe sɔngɔrɔsanga wi jɛn.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ na woolo poro na, pee mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke jɛn.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Mɛlɛ ye ma sila ye yɛɛ piin ma yo fɔ:

\par }{\Q ‹We yɛn kajɛnmbɛlɛ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li
lasiri wi yɛn we yeri?

\par }{\Q Ma si yala, kaselege ko na,
lasiri sɛwɛ jɛnfɛnnɛ pe sɛwɛ yɔnlɔgɔ kanŋgagala, yagbogowo sɛnrɛ ke maa yɔnlɔgi;

\par }{\Q pè lasiri sɛnrɛ ti kanŋga mari pye yagbogowo sɛnrɛ.


\par }{\Q \VS{9}Kajɛnmbɛlɛ pè fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q pe sunndo wila kɔɔn pe na, pɛnɛ pe yigi,

\par }{\Q katugu pè Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti tifaga.

\par }{\Q Naga yɛn ma, pe kajɛnmɛ pi yɛn se yeri?› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}We
Fɔ wì yo fɔ: «Mi yaa pe jɛɛlɛ pe kan nambala pele yɛgɛ yeri,

\par }{\Q mbe pe kɛɛrɛ ti kan ti shɔfɛnnɛ pe yeri;

\par }{\Q katugu mbege lɛ piile jɛɛlɛ jɛɛlɛ pe na mbe saga wa
lelɛɛlɛ pe na,

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛɛra tɔnli wo pe yɛn na jaa;

\par }{\Q mbege lɛ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe na mbe saga wa saraga wɔfɛnnɛ pe na,

\par }{\Q pe ni fuun pe yɛn yagbogolo yofɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{11}Pe woro na yɛgɛ teri na woolo pe yama wogo ki yeri

\par }{\Q mbe pe wɛrɛ pye tiyɔngɔ.

\par }{\Q Pe maa ki yuun wi cɛ ma yo fɔ: ‹Yɛyinŋge pan! Yɛyinŋge pan!›

\par }{\Q Ma si yala yɛyinŋge woro wa.


\par }{\Q \VS{12}Naga yɛn ma, fɛrɛ pe yigi pe katijangara nda pè pye ti kala na wi le?

\par }{\Q Ayoo, ali yɛrɛ fɛrɛ yanna lo si pe yigi,

\par }{\Q pee fɛrɛ jɛn naa.

\par }{\Q Ki kala na, pe yaa ka to mbe tɔngɔ

\par }{\Q mbe pinlɛ mbele pe yaa ka to mbe tɔngɔ pe ni,

\par }{\Q na mi ka ka jɔlɔgɔ wa pe na sanga ŋa ni,

\par }{\Q pe yaa ka kurugo mbe to.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Mi yɛn na jaa mbe kɔ pe ni pew.

\par }{\Q Ɛrɛzɛn pire kpɛ se ka yan ɛrɛzɛn tiire na naa,

\par }{\Q figiye tige pire kpɛ se ka yan figiye tire na naa.

\par }{\Q Ti wɛrɛ ti yaa ka fanla;

\par }{\Q yaraga ŋga mìla kan pe yeri, mi yaa kaga shɔ pe yeri.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}«Yiŋgi na we si koro we cɛn laga nuŋgba?

\par }{\Q Ye pan we gbogolo we kari malaga sigecara ta ni we sa ku wa,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbe we gbo;

\par }{\Q lì shɔnrɔ tɔnmɔ kan we yeri ma yo woo wɔ,

\par }{\Q katugu wè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\Q \VS{15}We jigi wìla pye mbe yɛyinŋge ta, ɛɛn fɔ we si yaraga kpɛ yan;

\par }{\Q we jigi wìla pye we jɔlɔgɔ ki kɔwɔ po na, ɛɛn fɔ sunndo kɔngɔ ki yɛn we na.


\par }{\Q \VS{16}Pe yɛn na juguye pe shɔnye pe tinmɛ pi nuru na yinrigi wa Dan tara ti kɛɛ yeri,

\par }{\Q pe shɔnye nambala pe gbelege ki yɛn na tara ti ni fuun ti tigile.

\par }{\Q Pe yɛn na paan na tara to naa ti nawa yaara ti ni fuun ti nii,

\par }{\Q konaa cara to naa mbele pe yɛn ma cɛn wa ti ni pe ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Ye wele, mi yaa wɔɔrɔ pere yirige mbe wa ye na,

\par }{\Q nda lere se ya mbe jɛnmɛ pye mberi yigi;

\par }{\Q ti yaa kaa ye nɔɔri.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li woolo pe kapyere \newline  tìla Zheremi wi nawa pi tanga \newline  wi na
\par }
{\Q \VS{18}E, na nawa mba pì tanga, wɛrɛ se ta mbege kɔ,

\par }{\Q na jatere wì piri na na fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{19}Ye wele, mi yɛn nala woolo pe gbeere ti nuru

\par }{\Q na yinrigi taleere ta ni na sagafɔ jaa.

\par }{\Q Naga yɛn ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ li woro wa
Siyɔn ca ki ni naa wi le?

\par }{\Q Siyɔn ca ki wunlunaŋa wi woro wa ca ki ni wi le?

\par }{\BB \par }
{\Q Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Yiŋgi na, a pè silan nawa pi ŋgban pe yaara yanlɛrɛ nda paa gbogo ti ni,

\par }{\Q ki yarisunndo go fu woro nda ti yɛn cɛngɛlɛ kele yɛgɛ woro ti ni?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Zheremi wì yo fɔ: «Yarilire kɔnsanga wì toro makɔ, yɔnrɔ tì kɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ ali ma pan ma gbɔn, we fa shɔ gbɛn!»


\par }{\Q \VS{21}Jɔlɔgɔ ŋga kì to na woolo pe na, ki yɛn nala jɔlɔ wa na kotogo na fɔ jɛŋgɛ;

\par }{\Q yɛsanga gbɔn na na, sunndo kɔngɔ na ta.


\par }{\Q \VS{22}Naga yɛn ma, wɛrɛ faworo woro wa Galaadi tara ti ni wi le?

\par }{\Q Wɛrɛ pyefɔ woro wa naa wi le?

\par }{\Q Yiŋgi na, na woolo pe yama pi si woro na koo?


\par }{\Q \VS{23}E, ndɛɛ ki pye na go ki ja kanŋga ma pye lɔgɔ,

\par }{\Q ndɛɛ ki pye na yɛngɛlɛ ke ja kanŋga ma pye pulugo ma yin yɛntunwɔ ni,

\par }{\Q mi jɛn naa gbele yɔnlɔ naa yembinɛ,

\par }{\Q na woolo pe gbogo ki kala na.




\par }\Chap{9}{\SH Yagbogowo pì tara ti yin
\par }
{\Q \VerseOne{1}E, ndɛɛ ki pye mi jɛn na saga ta wa
gbinri wi ni paa canakarifɛnnɛ pe yɛn,

\par }{\Q mi jɛn na laga na woolo pe na, mbe kari fɔ lege;

\par }{\Q katugu pe ni fuun pe yɛn jataala naa nandaala,

\par }{\Q pe yɛn javapyefɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{2}Pè pe ŋgayinŋgele ke yirige ma ke gbɛgɛlɛ mbaa finlɛlɛ

\par }{\Q paa pe ma kaa sandiga maŋga tile maga ŋgban mbe wɔn.

\par }{\Q Pè fanŋga ta wa tara ti ni, ɛɛn fɔ kii pye kaselege ko ni;

\par }{\Q pe yɛn na kapege ki piin na ka tari ki na suyi,

\par }{\Q pe silan jɛn naa.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pè pe yɛɛ yingiwɛ jɛn pe wɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q lere kpɛ ka ka taga wi nɔsepyɔ wi na;

\par }{\Q katugu nɔsepiile pe ni fuun pe maa pe yɛɛ fanla,

\par }{\Q wɛnnɛ pe ni fuun pe yɛn leele mɛgɛ jɔgɔfɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{4}Pe yɛn na pe lewee yɛɛnlɛ pe fanla,

\par }{\Q pe woro na kaselege yuun.

\par }{\Q Pè pe yɔn ki tara yagbogolo yomɔ pi ni,

\par }{\Q pè bala na kapege ki piin fɔ ma pe yɛɛ fanŋga ki kɔ.


\par }{\Q \VS{5}Pe yɛn ma cɛn wa yagbogowo pi sɔgɔwɔ;

\par }{\Q pe yagbogowo pi kala na, pè je mbanla jɛn pe Yɛnŋɛlɛ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, mi yaa pe yan paa warifuwe yɛn, mbe pe sɛgɛsɛgɛ mbe wele.

\par }{\Q Nakoma yiŋgi kala mi yaa pye na woolo pe kapere ti wogo na naa?


\par }{\Q \VS{7}Pe ŋgayinŋgele ke yɛn paa lere gbowangala yɛn, ŋgele pè ke yɔnrɔ ti wɔ;

\par }{\Q yagbogowo sɛnrɛ to cɛ ti maa yinrigi wa pe yɔn.

\par }{\Q Pe maa yɛyinŋge sɛnrɛ yuun wa pe yɔn pe lewee yɛɛnlɛ pe ni,

\par }{\Q ma si yala wa pe nawa po ni, pe maa pɛŋgɛlɛ nii pe na.


\par }{\Q \VS{8}Naga yɛn ma, mi si daga mbe pe le jɔlɔgɔ pe kapere ti kala na wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mii daga mbanla kayaŋga ki wɔ ki cɛnlɛ woolo mbele pe cɛnlɛ li ni wi le?»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo Zheruzalɛmu ca \newline  ki yaa ka pye kataga
\par }
{\Q \VS{9}Mi yaa la gbele mbaa jɛɛn yanwira ti wogo na;

\par }{\Q mi yaa la kunwɔ yuuro koo wa gbinri wi ni yaayoro kasara ti wogo na,

\par }{\Q katugu tì sogo, lere woro na toro wa ki lara ti ni naa.

\par }{\Q Pe woro na yaayoro gbelege nuru wa naa;

\par }{\Q mbege lɛ sannjɛrɛ ti na saga wa yan woŋgaala pe na, ti ni fuun tì fe ma kari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}We Fɔ wì yo fɔ: «Mi yaa Zheruzalɛmu ca ki pye kataga,

\par }{\Q mbege pye kombokara ti larasaga.

\par }{\Q Mi yaa Zhuda tara cara ti jɔgɔ mberi yaga waga,

\par }{\Q laga ŋga lere se ka cɛn wa ki ni naa.


\par }{\Q \VS{11}Lere wiwiin wi yɛn kajɛnŋɛ,

\par }{\Q ŋa wi mbe ya mbege kagala ke kɔrɔ jɛn?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ ligi kagala ke yɛgɛ yo ambɔ fɔ kan?

\par }{\Q Ki lerefɔ wìgi yo we kan.

\par }{\Q Yiŋgi na, a tara tì si jɔgɔ,

\par }{\Q ma sogo ma cɛn paa gbinri yɛn,

\par }{\Q ŋa lere woro na toro wa wi ni naa.»


\par }{\PP \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Ko pye ma, katugu
lasiri ŋa mìla kan pe yeri pè je wi na. Pee yɛnlɛ mbe logo na yeri, pee tanga na sɛnyoro ti na.

\VS{13}Ɛɛn fɔ pè tanga ma yala pe yɛɛra kotoŋgbanga jatere wo ni, ma taga yarisunŋgo
Baali ki puŋgo na, paa yɛgɛ ŋga na pe tɛlɛye pàa pe naga ki ni we.

\VS{14}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mi yaa yaritisorogo kan ki cɛnlɛ woolo mbele pe yeri pe ka, mbe shɔnrɔ tɔnmɔ kan pe yeri poo wɔ.

\VS{15}Mi yaa pe jaraga wa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ, ŋgele poro naa pe tɛlɛye pe ni pee ke jɛn. Mi yaa taga pe na tokobi ni, fɔ mbe sa pe tɔngɔ mbe pe kɔ.› »


\par }{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye jatere pye! Ye sa jɛɛlɛ mbele pe maa kunwɔ gbele pe yeri pe pan.

\par }{\Q Jɛɛlɛ mbele pè kunwɔ gbelege ki yɛgɛ jɛn, ye sa pele lagaja ye pan.


\par }{\Q \VS{17}Pe fyɛɛlɛ pe pan pe kunwɔ yuuro kɔ we kala na,

\par }{\Q fɔ we yɛngɛlɛ ke yin yɛntunwɔ ni,

\par }{\Q yɛntunwɔ mbaa fuun pila yinrigi wa we yɛngɛlɛ ke ni.»


\par }{\Q \VS{18}Zheremi wì yo fɔ:

\par }{\Q «Katugu kunwɔ gbelege yɛn na yinrigi wa
Siyɔn ca na yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Ow! We wogo kì jɔgɔ pew.

\par }{\Q Fɛrɛ gbɔrɔ to we na.

\par }{\Q We daga mbe yiri laga we tara ti ni,

\par }{\Q pè we yinrɛ ti jaanri.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yoro jɛɛlɛ wele, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo!

\par }{\Q Ye ye nuŋgbogolo ke yɛngɛ ye ŋga lì yo wa li yɔn ki logo.

\par }{\Q Ye ye sumborombiile pe naga kunwɔ gbelege ki ni,

\par }{\Q yaa ye yɛɛ nari kunwɔ yuuro shɔgɔ ki ni.


\par }{\Q \VS{20}Katugu kunwɔ pì lugu ma ye wa we fenɛtiriye pe ni,

\par }{\Q pì ye wa wunluwɔ yinrɛ ti ni;

\par }{\Q pi yɛn na piile pe kuun wa ca nawa koŋgolo ke yɔn na,

\par }{\Q na lefɔnmbɔlɔ pe kuun wa katoro ti ni.


\par }{\Q \VS{21}Zheremi, ki yo pe kan fɔ pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Sɛnwee piile pe gboolo pe yaa ka jaraga tara ti na,

\par }{\Q paa pe ma kaa fyɔngɔ le kɛrɛ we,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na yarilire sheshegele ma kaa toori yarilire kɔnfɛnnɛ puŋgo na, lere na ta mbe ke wulo.»


\par }{\SH Mbe Yɛnŋɛlɛ li jɛn \newline  ko ki yɛn kajɛnmɛ jɛmbɛ we
\par }
{\Q \VS{22}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Kajɛnŋɛ wiga kaa wi yɛɛ gbogo wi kajɛnmɛ pi kala na,

\par }{\Q ŋa wi yɛn fanŋga ni wiga kaa wi yɛɛ gbogo wi fanŋga ki kala na,

\par }{\Q penjagbɔrɔ fɔ wiga kaa wi yɛɛ gbogo wi penjagbɔrɔ ti kala na.


\par }{\Q \VS{23}Ɛɛn fɔ lere ŋa kaa jaa mbaa wi yɛɛ gbogo,

\par }{\Q wila wi yɛɛ gbogo, katugu wì tijinliwɛ ta mala jɛn,

\par }{\Q maga jɛn fɔ muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q fɔ mi maa kagbaraga piin,

\par }{\Q na tanri kaselege naa kasinŋge na laga tara ti na;

\par }{\Q katugu ko ki yɛn mala ndanla.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\SH Cɛnlɛ na lii yɛnlɛ \newline  mbeli jogo wi kanŋga
\par }
{\PP \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Wele, pilige ka yɛn wa na paan, mbele pè
kɛnrɛkɛnrɛ wire ti kanŋgɔlɔ mbe sigi ta pe nawa po si kanŋga, mi yaa ka yiri pe kɔrɔgɔ.

\VS{25}Poro wɛlɛ Ezhipiti tara fɛnnɛ naa Zhuda tara fɛnnɛ, naa Edɔmu tara woolo, naa Amɔ cɛnlɛ woolo naa Mowabu cɛnlɛ woolo konaa leele mbele pe yɛn ma cɛn wa gbinri wi ni, poro mbele pe maa pe siyɔ wi kanŋgara ti kunlu\FTNT{†}{{\FR 9:25 }{\FR{9.25
}}{\FT{Cɛngɛlɛ kèle la pye na pe siyɔ wi kanŋgara ti kunlu ma yala pe yarisunndo ti kalɛgɛlɛ ke ni. Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li sila yɛnlɛ ki na li woolo paa ki kalɛgɛlɛ ke fɔrɔgi.}}}; katugu ki cɛngɛlɛ ke ni fuun kee kɛnrɛkɛnrɛ mbe ke jogo wi kanŋga,
Izirayɛli tara woolo pee kɛnrɛkɛnrɛ mbe pe jogo wi kanŋga.»




\par }\Chap{10}{\SH Yarisunndo ti se ya taanla \newline  Yɛnŋɛlɛ jɛnnɛ li ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yoro
Izirayɛli woolo, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sɛnrɛ nda yuun na waa ye na, yeri logo.


\par }{\Q \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Yaga kaa cɛngɛlɛ sanŋgala ke kapyere ti fɔrɔgi;

\par }{\Q kacɛn kagala ŋgele wa yɛnŋɛlɛ na, yaga kaa fyɛ ke yɛgɛ,

\par }{\Q ali na kaa pye cɛngɛlɛ sanŋgala ke maa fyɛ ke yɛgɛ o.


\par }{\Q \VS{3}Katugu cɛngɛlɛ sanŋgala ke kalɛgɛlɛ ke yɛn wagafe.

\par }{\Q Pe ma saa tige ki kɔn wa kɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q kapyɔ jɛnfɔ wi maga tɛ kotɛnɛ ni yarisunŋgo.


\par }{\Q \VS{4}Pe maga fere warifuwe naa tɛ ni,

\par }{\Q pe ma marito tɛgɛ maga kan pɔndiile ni,

\par }{\Q jaŋgo ki ta ki yere.


\par }{\Q \VS{5}Ki yarisunndo ti yɛn paa kɛrɛ sigewe yɛn, ŋa wi maa fingifingi na sannjɛrɛ ti puro wa kɛrɛ nawa,

\par }{\Q ti se ya para.

\par }{\Q Lere wi mari lɛ,

\par }{\Q katugu ti se ya mbe tanga.

\par }{\Q Yaga kaa fyɛ ti yɛgɛ,

\par }{\Q katugu ti se ya kapege pye,

\par }{\Q ti se si ya fun mbe kajɛŋgɛ pye.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ ma yɔngɔ woro wa!

\par }{\Q Ma yɛn ma gbɔgɔ, ma mɛgɛ kì gbɔgɔ ma yawa pi fanŋga na!


\par }{\Q \VS{7}Ambɔ wi se fyɛ ma yɛgɛ, mboro ŋa cɛngɛlɛ ke wunluwɔ?

\par }{\Q Ki daga paa fyɛ ma yɛgɛ,

\par }{\Q katugu wa cɛngɛlɛ ke kajɛnmbɛlɛ pe ni fuun pe ni, wa pe wunluwɔ tara ti ni fuun ti ni,

\par }{\Q ma yɔngɔ woro wa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Pe ni fuun pe yɛn tijinliwɛ fu fɛnnɛ naa lembire.

\par }{\Q Pe yarisunndo ti se ya lere naga yaraga ko ka kpɛ ni, katugu ti yɛn tire ko cɛ.


\par }{\Q \VS{9}Pe maa paan warifuwe ŋa pè gbɔn papara papara wi ni na yinrigi wa Tarisisi ca,

\par }{\Q na paan tɛ ni fun na yinrigi wa Ufazi\FTNT{†}{{\FR 10:9 }{\FR{10.9:
}}{\FT{Pa Tarisisi ca kìla pye wa Ɛsipayin tara, tɔnmɔkɔɔrɔ yeresagbɔgɔ la pye wa ki ca ki ni. Ufazi tara pàa to jɛn ti tɛ piiri wogo ki na.}}} tara.

\par }{\Q Kapyɔ jɛnfɔ wi mari tunŋgo pye,

\par }{\Q tɛ gbɔnfɔ wi mari gbegele.

\par }{\Q Ki yarisunndo pe mari fere ŋganra yaripɔrɔ tiyɔnrɔ konaa kondoro yaripɔrɔ ni.

\par }{\Q Ti ni fuun ti yɛn kapyɔ jɛnfɛnnɛ poro kɛɛ yɔnlɔ tunŋgo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Yɛnŋɛlɛ le;

\par }{\Q li yɛn Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo konaa wunluwɔ fɔ sanga pyew.

\par }{\Q Na li ka nawa ŋgban, tara ti maa yɛgɛyɛgɛ,

\par }{\Q cɛngɛlɛ ke se ya yere mbeli kɔnrɔ tandorogo ki sige.


\par }{\PP \VS{11}Ye yaa ki yo pe kan fɔ yarisunndo nda ti sila naayeri wo naa tara ti da, ti yaa ka kɔ mbe wɔ wa laga tara ti ni, ti yaa ka kɔ mbe wɔ laga dunruya wi ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì tara ti da li yawa pi fanŋga na,

\par }{\Q ma dunruya wi da li kajɛnmɛ pi fanŋga na,

\par }{\Q ma naayeri wi gbegele li tijinliwɛ pi fanŋga na.


\par }{\Q \VS{13}Na li ka gbanla, tɔnmɔ pi ma gbogolo pi yɛɛ na wa yɛnŋɛlɛ na,

\par }{\Q li ma ti kambaara ti ma yiri fɔ wa tara ti kɔsaga ma pan;

\par }{\Q li ma yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pye mbe ti tisaga ki ma pan,

\par }{\Q li ma ti tifɛlɛgɛ ki ma yiri wa ki cɛnsaga na gbɔɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛnwee piile pe ni fuun pe yɛn tijinliwɛ fu fɛnnɛ, wa kpɛ si kala jɛn;

\par }{\Q tɛ gbɔnfɛnnɛ pe ma yarisunndo nda gbegele, fɛrɛ ma kaa pe yigi ti kala na;

\par }{\Q katugu ki yaara yanlɛrɛ nda pe ma gbegele, ti maa leele fanla,

\par }{\Q yinwege wɔnwɔn kpɛ woro ti ni.


\par }{\Q \VS{15}Ki yaara ti yɛn wagafe, ma pye titɛgɛrɛ yaara;

\par }{\Q na pe kiti kɔnwagati wiga ka gbɔn, ti yaa ka kɔ mbe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{16}Ɛɛn fɔ Zhakɔbu setirige piile pe Yɛnŋɛlɛ li woro paa ki yarisunndo ti yɛn;

\par }{\Q katugu lo lì yaara ti ni fuun ti da.

\par }{\Q Izirayɛli woolo poro pe yɛn cɛnlɛ na li yɛn li kɔrɔgɔ ye.

\par }{\Q Li mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.


\par }{\SH Jɔgɔwɔ pì yɔngɔ Zheruzalɛmu ca \newline  ki ni tɔɔn
\par }
{\SHB Zheremi wi sɛnyoro
\par }
{\Q \VS{17}Zheruzalɛmu ca woolo, yoro mbele pè maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma ye yɔn tɔn,

\par }{\Q ye yiri ye ye tuguro ti koli wa tara ti na.


\par }{\Q \VS{18}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Wele, yiŋgɔ wo ni, mi yaa tara ti woolo pe purɔ mbe pe wa fɔ lege paa gbafurugo fuŋgɔrɔgɔ yɛn;

\par }{\Q mi yaa jɔlɔgɔ wa pe na mbe pe jori, jaŋgo pe juguye pe pe yigi.»


\par }{\SHB Zheruzalɛmu ca woolo pe sɛnyoro
\par }
{\Q \VS{19}E, jɔlɔgɔ to na na, pànla tɔngɔ;

\par }{\Q na sagbanga kɔsaga woro ki na!

\par }{\Q Mìla pye naga yuun ma yo fɔ: «Tege gbɔn na na, ɛɛn fɔ mi yaa ki kun na yɛɛ ni.


\par }{\Q \VS{20}Na
paraga go kì jɔgɔ, ki pɔmanda ti ni fuun tì kɔɔnlɔ.

\par }{\Q Na piile pe ni fuun pè kari mala yaga, wa kpɛ woro wa naa.

\par }{\Q Lere woro na yeri mbanla paraga go ki kan naa fɔnŋgɔ,

\par }{\Q mbanla wɔnlɔgo ki yirige naa.»


\par }{\SHB Zheremi wi sɛnyoro
\par }
{\Q \VS{21}Simbaala kɔnrifɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 10:21 }{\FR{10.21:
{\QT{Simbaala kɔnrifɛnnɛ:}} Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ tara ti yɛkeele wele, pee ya mbe tara ti yɛgɛ si tiyɔngɔ.}}} pè pye tijinliwɛ fu fɛnnɛ,

\par }{\Q pee Yawe Yɛnŋɛlɛ li lagaja;

\par }{\Q ki kala na, pe tunŋgo kii yɔn,

\par }{\Q pe simbaala pe ni fuun pè gbɔn ma jaraga.


\par }{\Q \VS{22}Ye tinmɛ pa logo! Pi yɛn na yinrigi na yɔngɔ we ni!

\par }{\Q Tinmɛ gbɔɔ pa yɛn na yinrigi wa yɔnlɔparaga kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni.

\par }{\Q Pe yaa Zhuda tara cara ti tɔngɔ mberi pye tara nda ti yɛn waga,

\par }{\Q mberi pye kombokara ti cɛnsaga.


\par }{\SH Zheremi wìla yɛnri wi cɛnlɛ woolo \newline  pe kan
\par }
{\Q \VS{23}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mìgi jɛn ma yo sɛnwee pyɔ wi yinwege kala li woro wi yɛɛ kɛɛ,

\par }{\Q sɛnwee wi se ya mbaa wi tangalɔmɔ pi yɛgɛ sinni wa konɔ sinnɛ li ni.


\par }{\Q \VS{24}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, na gbɔn mala le konɔ, ɛɛn fɔ maga pye maga yala;

\par }{\Q maga kaga pye naŋgbanwa ni, nakoma ma yaa na tɔngɔ pew.


\par }{\Q \VS{25}Ma naŋgbanwa pi yirige cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele kee ma jɛn koro ni,

\par }{\Q ki leele mbele pe woro nɔɔ mɛgɛ ki gbogo we.

\par }{\Q Katugu poro pe yɛn na Zhakɔbu setirige piile pe tɔnri,

\par }{\Q pe yɛn na pe tɔnri mbe pe kɔ, mbe pe wɔ wa;

\par }{\Q pè pe tara ti jɔgɔ mari yaga waga.




\par }\Chap{11}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa yɔn finliwɛ mba le \newline  Izirayɛli woolo pe ni \newline  pàa pi jɔgɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki sɛnrɛ nda ti yo Zheremi wi kan ma yo fɔ:

\VS{2}«Ye ki
yɔn finliwɛ sɛnrɛ nda ti logo. Mari yo Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe kan.

\VS{3}Ki yo pe kan fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, pa lì yo yɛɛn fɔ: Lere o lere wii yɛnlɛ mbe yɔn finliwɛ sɛnrɛ ti yigi mbaa tanri ti na, ko fɔ wo mbe daŋga.

\VS{4}Ki yɔn finliwɛ sɛnrɛ mìla ti kan ye tɛlɛye pe yeri, sanga ŋa ni mìla pe yirige wa Ezhipiti tara, wa yira kasɔn ki ni; mìla pe pye fɔ: Yaa nuru na yeri, ŋga fuun mì yo ma ye kan, yaa ki ni fuun ki piin, kona ye yaa pye na woolo, mi fun mi yaa pye ye Yɛnŋɛlɛ.

\VS{5}Kona mìla wuguro nda wugu ye tɛlɛye pe kan ma yo mi yaa tara kan pe yeri, nda nɔnɔ naa sɛnrɛgɛ maa fuun wa ti ni, mi yaa ki kala li pye mbeli yɔn fili; ki tara to ye yɛn laga ti ni nala we.› »

\par }{\PP Kona, a mì sigi shɔ ma yo fɔ: «Anmiina, Yawe Yɛnŋɛlɛ!»


\par }{\PP \VS{6}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye naa fɔ: «Kari ma saga sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yari wa Zhuda tara cara to naa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni, ma pe pye fɔ: ‹Ye ki yɔn finliwɛ sɛnrɛ nda ti logo, yeri lɛ yaa tanri ti na.

\VS{7}Katugu maga lɛ pilige ŋga ni mì ye tɛlɛye pe yirige wa Ezhipiti tara fɔ ma pan ma gbɔn nala, mì pe yɛri yɛrisaga lɛgɛrɛ na ma yo fɔ: Yaa nuru na yeri.

\VS{8}Ɛɛn fɔ pe sila logo na yeri, pe sila nuŋgbolo jan na yeri; pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pè koro na tanri na yala pe nawa jatere pere to ni pe kotoŋgbanga ki kala na. Kì pye ma, yɔn finliwɛ mba mìla le pe ni ma yo paa tanri pi sɛnrɛ ti na, ɛɛn fɔ pee si tanga ti na, mì pi jɔlɔgɔ kagala ke ni fuun ke wa pe na.› »


\par }{\PP \VS{9}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye naa fɔ: «Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe yɛn na yɔn lemɛ piin.

\VS{10}Pe tɛlɛye koŋgbanmbala pàa kajɔgɔrɔ nda pye, to pè sɔngɔrɔ na piin, poro mbele pàa je mbanla sɛnrɛ ti logo we. Pàa taga yarisunndo ta yɛgɛ na nari gbogo. Yɔn finliwɛ mba mìla le pe tɛlɛye pe ni, Izirayɛli tara woolo naa Zhuda tara woolo pòo jɔgɔ.


\par }{\PP \VS{11}«Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Wele, mi yaa jɔlɔgɔ ka wa pe na, ŋga pe se ya mbe pe yɛɛ shɔ ki ni. Pe yaa ka gbele mbanla yeri mbe pe saga, ɛɛn fɔ mi se ka logo pe yeri.

\VS{12}Kona, Zhuda tara cara sannda woolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni, pàa pye na
wusuna nuwɔ taan wi sori yarisunndo nda kan, pe yaa kaa gbele mbaa ti yinri ti pe saga, ɛɛn fɔ ti se ka ya mbe pe shɔ wa pe jɔlɔgɔ sanga wi ni.

\VS{13}Katugu yoro Zhuda tara woolo, ye cara tì lɛgɛ yɛgɛ ŋga na pa ye yarisunndo tì lɛgɛ ma fun. Yoro Zheruzalɛmu ca fɛnnɛ, ye ca nawa koŋgolo kè lɛgɛ yɛgɛ ŋga na, pa yè ye
saara wɔsara nda ti yɛn fɛrɛ woro ti kan mari lɛgɛ ma fun, ki saara wɔsara nda yè kan mbaa wusuna nuwɔ taan sori wa ti na yarisunŋgo
Baali ki kan we.›


\par }{\PP \VS{14}«Mboro Zheremi, maga ka yɛnri ki leele mbele pe kan naa; maga kɔɔn magala li yirige mbe gbele mbanla yɛnri pe kan, katugu na paga gbele mbanla yɛnri pe jɔlɔgɔ ki kala na, mi se logo pe yeri.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa li woolo pe tɔngɔ \newline  poro mbele pe yɛn \newline  paa oliviye tige yɛn
\par }
{\PP \VS{15}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Na lendanlambala pe yɛn na yiŋgi piin naa laga na go ki ni,

\par }{\Q ma si yala pe yɛn na nambara kapyere lɛgɛrɛ piin?

\par }{\Q Yaa ki jate ndɛɛ
yɔn fɔgɔlɔ ŋgele yaa kɔɔn konaa saara nda yaa woo, ti mbe ya mbe ye shɔ jɔlɔgɔ ki kɛɛ wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ko mbe ya mbe yirisaga kan ye yeri wi le?»


\par }{\Q \VS{16}Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, mìla ye mɛgɛ taga na ye yinri:

\par }{\Q Oliviye tige ŋga wɛtipiire ni, pire tiyɔnrɔ sɛfɔ!

\par }{\Q Ɛɛn fɔ tinmɛ gbɔɔ pa yaa yiri,

\par }{\Q mi yaa kasɔn le tige ki ni mbege njere ti ni fuun ti jɔgɔ.


\par }{\PP \VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo làa ye sanri, lìgi kɔn maga tɛgɛ mbe jɔlɔgɔ wa ye na, yoro Izirayɛli tara woolo naa Zhuda tara woolo, kapere nda yè pye ti kala na; katugu yeli nawa pi ŋgban, naa ye saa na wusuna nuwɔ taan sori yarisunŋgo Baali ki kan we.


\par }{\SH Zheremi wi woolo pàa yɔn le wi na
\par }
{\PP \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki naga na na, a mìgi jɛn. Koni ma tì, a mì pe kapyere tijangara ti yan.

\VS{19}Mìla pye paa simbapyɔ yɛn, ŋa wi yɛn pɔw, a pòo yigi na kee wi ni wa yaayoro gbosaga. Mi sila ki jɛn mbe yo fɔ ye yɛn na yɔn nii na na, ma yo fɔ: «Ye pan we tige ki tɔngɔ konaa ki pire ti ni. Wege kɔw wege wɔ laga sɛnweele pe dunruya wi ni. Lere kpɛ ka ka nawa to ki mɛgɛ ki na naa.»


\par }{\Q \VS{20}Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yɛn kiti kɔnfɔ sinŋɛ,

\par }{\Q li ma sɛnwee wi nawa kagala naa wi jatere wi cancan mboo jɛn.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ, ma yaa ma kayaŋga ki wɔ pe ni yɛgɛ ŋga na, ti mbege yan yɛnlɛ ni;

\par }{\Q katugu pa mìlan kala li le mboro kɛɛ.


\par }{\PP \VS{21}Ki kala na, sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo Anatɔti ca fɛnnɛ pe na, poro mbele pe yɛn nɔɔ gbosaga jaa, na yuun fɔ: «Maga kaa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na nakoma we yaa ma gbo.»

\VS{22}Kì pye ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Mi yaa yiri pe kɔrɔgɔ. Pe juguye pe yaa pe lefɔnmbɔlɔ pe gbo tokobi ni, fuŋgo ki yaa ka pe pinambiile naa pe sumborombiile pe gbo.

\VS{23}Wa se shɔ mbe to pe ni. Yɛlɛ na ni mi yaa Anatɔti ca fɛnnɛ pe kapere ti fɔgɔ ki tɔn pe na, mi yaa ka jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa pe na.»




\par }\Chap{12}{\SH Zheremi wìla Yɛnŋɛlɛ li yewe \newline  kagala kele wogo na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma yɛn sinŋɛ wagati wi ni fuun ni,

\par }{\Q mbe ya mbe kendige wɔ ma ni mɛlɛ?

\par }{\Q Konaa ki ni fuun, mila jaa mbɔɔn yewe kiti kɔnkagala wogo na.

\par }{\Q Yiŋgi na lepeele pe kapyegele ke ma sila yɔngɔ pe kan?

\par }{\Q Yiŋgi na java pyefɛnnɛ pe si yɛn yɛyinŋge na?


\par }{\Q \VS{2}Mà pe sanri paa tige yɛn, fɔ a pè ndire kan;

\par }{\Q pe yɛn na gbogo fɔ na pire sɛni.

\par }{\Q Ma mɛgɛ ki yɛn wa pe yɔn wagati pyew,

\par }{\Q ma si yala, pe nawa jatere wi yɛn ma lali ma ni.


\par }{\Q \VS{3}Ɛɛn fɔ mboro wo na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, màla jɛn, ma yɛgɛ yɛn na na;

\par }{\Q màla nawa jatere wi cancan ma wele, maga jɛn ma yo na jatere wi yɛn mboro na.

\par }{\Q Lepeele pe yigi paa simbaala yɛn, mbele pe yɛn na kee pe ni wa yaayoro gbosaga;

\par }{\Q pe tɛgɛ pe yɛ pe gbopilige ki kan!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tara woolo pe yaa koro mbaa kunwɔ gbelege gbele fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Yan ki yaa koro mbe waga wa wasege ki ni fɔ sa gbɔn wagati wiwiin?

\par }{\Q Tara woolo pe tipewe pi kala na, woŋgaala naa sannjɛrɛ ti yɛn na kuun;

\par }{\Q katugu pe yɛn na yuun fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lii we goto kala li jɛn.»


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yɔn sogomɔ kan
\par }
{\Q \VS{5}Kì kaa pye mbaa fee tɔɔrɔ fɛnnɛ pe ni kɔ̀ɔn te,

\par }{\Q ma yaa pye mɛlɛ mbe si ya mbaa fee shɔn lugufɛnnɛ poro ni?

\par }{\Q Kì kaa pye tara ti ka yinmɛ ta ko mboro ma pye yɛyinŋge na pɔw,

\par }{\Q koni na maga ka sa cɛn wa Zhuridɛn gbaan tɔnmɔ tinmɛ gbɔɔ pi sɔgɔwɔ, ma yaa ki pye mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{6}Katugu ali yɛrɛ ma nɔsepiile naa ma go woolo pe ni, pe yɛn nɔɔ java;

\par }{\Q pe yɛn na pe magaŋgala ke yinrigi na sɛnpere yuun ma na.

\par }{\Q Ki kala na, maga ka taga pe na,

\par }{\Q ali na pe kaa sɛntanra yuun ma ni o!


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì je li shɛrigo gbɔgɔ \newline  konaa li woolo pe na
\par }
{\Q \VS{7}Mì je na gbɔgɔgo ki na,

\par }{\Q mìlan woolo pe wa;

\par }{\Q poro mbele pàa pye mala ndanla we,

\par }{\Q mì pe le na juguye pe kɛɛ.


\par }{\Q \VS{8}Na woolo pè kanŋga ma pye na yeri paa jara yɛn wa kɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q pe yɛn na kuunru na na;

\par }{\Q ki kala na, pe yɛn mala mbɛn.


\par }{\Q \VS{9}Ma yo mɛlɛ hɛn? Na woolo pè kanŋga ma pye na yeri paa sannjɛgɛ tiyɔngɔ yɛn, ŋga kasanwa yɛn ki na,

\par }{\Q kara kasannjɛrɛ tì pan maga maga kɛɛ ki ni fuun na.

\par }{\Q Ye sa woŋgaala pe ni fuun pe gbogolo,

\par }{\Q pe pan liwɛn gbɔɔ pi na.


\par }{\Q \VS{10}Yaayoro kɔnrifɛnnɛ lɛgɛrɛ pan mala
ɛrɛzɛn kɛrɛ ti jɔgɔ,

\par }{\Q pànla kɛrɛ ti tangala ma toro;

\par }{\Q pànla kɛrɛ tiyɔnrɔ ti jɔgɔ mari pye laga ŋga ki yɛn waga, laga ŋga kì tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{11}Pèri jɔgɔ mari yaga waga;

\par }{\Q tì koro yɛsanga ni,

\par }{\Q pèri tɔngɔ mari yaga waga na yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\par }{\Q «Tara ti ni fuun tì jɔgɔ ma koro waga,

\par }{\Q katugu lere kpɛ suu jatere wi tɛgɛ ti na.


\par }{\Q \VS{12}Jɔgɔwɔ pyefɛnnɛ pe yɛn na paan,

\par }{\Q na yinrigi wa
gbinri wi yanwira nda fuun ti yɛn waga ti go na;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li tokobi wi yɛn na jɔgɔwɔ piin,

\par }{\Q maga lɛ tara ti go ŋga na mbe saga wa ti go ŋga na.

\par }{\Q Lere kpɛ se yɛyinŋge ta.


\par }{\Q \VS{13}Pè yariluguro lugu, ma kaa pan ma wuuro kɔn wa yarilire ti yɔnlɔ;

\par }{\Q pè pe yɛɛ te pee tɔnli ta wa.

\par }{\Q Ye yarilire kɔngɔ kì pye fɛrɛ ni ye yeri,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nawa ŋgban ye ni fɔ jɛŋgɛ.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa yiri Izirayɛli woolo \newline  pe cɛnyɛɛnlɛ pe kɔrɔgɔ
\par }
{\PP \VS{14}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Tara nda mì kan Izirayɛli woolo, na woolo pe yeri ti pye pe woro, na cɛnyɛɛnlɛ tipeele mbele fuun ka kɛɛ taga ti na, mi yaa ka pe ni fuun pe purɔ mbe pe yirige wa pe tara ti ni, mbe Zhuda tara woolo pe yirige mbe pe wɔ wa pe sɔgɔwɔ fun.

\VS{15}Ɛɛn fɔ na mi ka ka pe purɔ mbe pe yirige mbe kɔ, mi yaa ka sɔngɔrɔ pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe ni wa pe tara ti ni.

\VS{16}Na paga ka yɛnlɛ mbanla woolo pe tangalɔmɔ pi fɔrɔgɔ, mbaa tanri pi ni, na pe kaa wungu na mɛgɛ ki na mbaa yuun fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na› paa yɛgɛ ŋga na pàa na woolo pe naga ma yo paa wungu yarisunŋgo
Baali ki mɛgɛ ki na, pa kona pe yaa cɛnsaga ta wa na woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{17}Ɛɛn fɔ na cɛnlɛ na si yɛnlɛ mbe logo na yeri, mi yaa ki cɛnlɛ li tɔngɔ mbeli kɔ pew. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{13}{\SH Izirayɛli woolo pe yɛn \newline  paa kurusijara yɛn ŋa wì fɔngɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni ma yo fɔ: «Kari ma sa kurusijara lɔ, ŋa pè gbegele lɛn jese ni, maa pɔ wa ma sɛnnɛ. Ɛɛn fɔ maga kaa le tɔnmɔ mboo jogo.»

\VS{2}Kona, a mì si saa kurusijara wa lɔ ma yala Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti ni na kan, maa pɔ wa na sɛnnɛ.


\par }{\PP \VS{3}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni naa ki shyɛn wogo na, ma yo fɔ:

\VS{4}«Kurusijara ŋa mà lɔ maa pɔ wa ma sɛnnɛ, wi lɛ ma kari wi ni wa Efirati gbaan wi kɛɛ yeri, ma saa lara wa waliwege ka ni.»

\VS{5}A mì si kari ma saa wi lara wa Efirati gbaan wi tanla, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki yo na kan we.


\par }{\PP \VS{6}Naa wagati titɔnlɔwɔ wà la kaa toro, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni ma yo fɔ: «Yiri ma kari wa Efirati gbaan wi yeri, kurusijara ŋa mìla yo ma sa lara, ma saa lɛ.»

\VS{7}A mì si yiri ma kari wa Efirati gbaan wii tanla, mìla kurusijara wi lara laga ŋga na, a mì saa ki jɛrɛgi maa wɔ. Ɛɛn fɔ, a mì sigi yan fɔ kurusijara wì fɔngɔ, wi saa ya yaraga ka yɔn naa.


\par }{\PP \VS{8}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para na ni naa, ma yo fɔ:

\VS{9}«Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, pa mì yo yɛɛn fɔ: ‹Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, pa mi yaa Zhuda tara woolo pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kɔ yɛɛn, konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe yɛɛ gbɔgɔwɔ ndorogo ki ni.

\VS{10}Ki cɛnlɛ woolo tipeele pè je mbanla sɛnrɛ ti logo, poro mbele pe yɛn na tanri pe yɛɛra nawa jatere wi na nuŋgboŋgbanla ni, ma taga yarisunndo ta yɛgɛ na na tunŋgo piin ti kan, konaa na fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo. Ki leele pe yaa pye paa ki kurusijara ŋa wi se ya yaraga ka yɔn wi yɛn.

\VS{11}Katugu yɛgɛ ŋga na lere maa yɛɛ pɔ kurusijara ni wa wi sɛnnɛ, pa mìla Izirayɛli tara woolo naa Zhuda tara woolo pe ni fuun pe pɔ na yɛɛ na ma. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma; jaŋgo pe pye na woolo, mbe ti na mɛgɛ ki yiri, mbe pye na sɔnmɔ pi go konaa na gbɔgɔwɔ yanwa. Ɛɛn fɔ pee logo na yeri.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa Izirayɛli \newline  woolo pe ni
\par }
{\PP \VS{12}Maga sɛnrɛ nda ti yo pe kan, fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Duvɛn cɔgɔlɔ ke ni fuun ke daga mbe yin duvɛn ni.» Kona pe yaa ma yɔn sogo mbe yo fɔ: «Naga yɛn ma, we sigi jɛn mbe yo fɔ duvɛn cɔgɔlɔ ke daga mbe yin duvɛn ni wi le?

\VS{13}Kona ma pe pye ma yo fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mi yaa ki tara nda ti woolo pe ni fuun pe kan pe wɔ pe tin; wunlunaŋa ŋa wi yɛn ma cɛn wunluwɔ pi na Davidi wi yɔnlɔ, naa
saraga wɔfɛnnɛ pe ni, naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni, konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni fuun pe ni, mi yaa pe ni fuun pe kan pe wɔ pe tin fɔ pe yɛgɛ kila kanŋgi.

\VS{14}Mi yaa pe gbɔn pe yɛɛ na mbe pe purugu, teele poro naa piile pe ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Mi se ka wa kpɛ yaga, mi se ka pe yinriwɛ ta, wa yuŋgbɔgɔrɔ se kanla ta. Yaraga ka se kanla yɛgɛ kɔn mbe pe tɔngɔ.› »


\par }{\SH Yɛrɛwɛ sɛnrɛ sanni ki kala \newline  li sa gbɔn
\par }
{\Q \VS{15}Yaa nuru, ye nuŋgbogolo jan ye logo jɛŋgɛ,

\par }{\Q yaga kaa ye yɛɛ nari, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na para.


\par }{\Q \VS{16}Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li shari,

\par }{\Q sanni li sa diwi wi tirige ye na,

\par }{\Q sanni ye ka sa kurugo yanwira ti na yɔnlɔ tosanga diwi wi ni.

\par }{\Q Ye yaa kaa yanwa pi yinri pi pan,

\par }{\Q ɛɛn fɔ li yaa kaa kanŋga kunwɔ diwi,

\par }{\Q li yaa kaa pye diwi wɔlɔ conjonjo.


\par }{\Q \VS{17}Na yee ki sɛnrɛ nda ti logo,

\par }{\Q pa mi yaa sa lara mbe gbele ye yɛɛ gbɔgɔwɔ pi kala na;

\par }{\Q mi yaa yanli mbe yɛntunwɔ lɛgɛrɛ wɔ,

\par }{\Q katugu pe yaa ka Yawe Yɛnŋɛlɛ li simbaala ŋgbelege\FTNT{†}{{\FR 13:17 }{\FR{13.17
}}{\FT{Simbaala ŋgbelege, ko kɔrɔ wo yɛn Zheruzalɛmu ca fɛnnɛ wele, pe juguye pe yaa ka pan mbe pe koli mbe kari pe ni kulowo ni.}}} ki yigi mbe kari ki ni.


\par }{\SH Sɛnrɛ nda Yɛnŋɛlɛ làa yo \newline  wunlunaŋa wi go woolo pe kan
\par }
{\PP \VS{18}Maga yo wunlunaŋa wo naa wunlunaŋa nɔ wi kan fɔ:

\par }{\Q «Ye tigi ye cɛn tara,

\par }{\Q katugu wunluwɔ njala gbɔgɔwɔ wolo na làa pye wa ye go na,

\par }{\Q lì kɔw ma to.


\par }{\Q \VS{19}Negɛvu tara cara ti yeyɔnrɔ tì tɔn,

\par }{\Q lere woro wa mbe ya mberi yɛngɛ.

\par }{\Q Pè Zhuda tara woolo pe ni fuun pe koli ma kari pe ni kulowo ni,

\par }{\Q pè pe ni fuun pe koli ma kari pe ni kulolo.»


\par }{\SH Fɛrɛ yaa Zheruzalɛmu \newline  ca woolo pe ta
\par }
{\Q \VS{20}«Zheruzalɛmu ca, ma yɛgɛ ki yirige ma wele,

\par }{\Q ma juguye mbele pè yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri na paan pe wele!

\par }{\Q Simbaŋgbelege ŋga kìla kan ma yeri, ki yɛn se yeri?

\par }{\Q Ki simbaŋgbelege ŋga kìla pye na gbɔgɔwɔ kaan ma yeri we.


\par }{\Q \VS{21}Leele mbele mboro yɛrɛ jate mà pe kara ma pe pye teele,

\par }{\Q na paga ka yiri mbe cɛn ma go na, ma yaa yo mɛlɛ san?

\par }{\Q Naga yɛn ma, kayaŋga ma ki yaa ka to ma na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni wi le?


\par }{\Q \VS{22}Na maga kɔɔn yɛɛ yewe mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹Yiŋgi na ki kagala ŋgele ke nɛɛ gbɔɔn na na?›

\par }{\Q Ma kapere lɛgɛrɛ to kala na,

\par }{\Q pɔ̀ɔn paraga ki yirige ma na ma kari naayeri,

\par }{\Q a pè to ma na fanŋga na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}«Naga yɛn ma,
Etiyopi tara fɛnnɛ woo mbe ya mboo witige cɛnlɔmɔ pi kanŋga wi le?

\par }{\Q Nakoma kamɔlɔ wi mbe ya mboo witige yɔɔnrɔ ti kanŋga wi le?

\par }{\Q Ayoo. Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, yoro mbele yè tara kapege pyege ki na,

\par }{\Q ye mbe ya mbaa kajɛŋgɛ ko piin mɛlɛ?


\par }{\Q \VS{24}Mi yaa ka ye jaraga

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na
gbinri tifɛlɛgɛ ki ma yan waga ki lɛ maga jaraga we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}«Ko ki yɛn ma tasaga ye,

\par }{\Q ŋga mì kɔn ma tɛgɛ ma kan we.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma;

\par }{\Q katugu mà fɛgɛ na na,

\par }{\Q mà saa ma jigi wi taga yarisunndo yagbogolo woro na.


\par }{\Q \VS{26}Mi yaa ma paraga ki yirige ma na, mbe sa gbɔn fɔ wa ma yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q jaŋgo pɔɔn fɛrɛ ti yan.


\par }{\Q \VS{27}Mɔ̀ɔ nandara kapyere ti yan, naa ma naŋgala gbelege ki ni,

\par }{\Q naa ma nanjara fɛrɛ woro nda maa piin wa tinndiye pe na konaa wa wasege ki ni ti ni.

\par }{\Q Mɔ̀ɔ yarisunndo tijangara ti yan.

\par }{\Q E, Zheruzalɛmu, jɔlɔgɔ yɛn ma wogo!

\par }{\Q Mboro ŋa mɛɛ ma yɛɛ pye
kpoyi, ma yaa koro ma fɔ sa gbɔn wagati wi wiin?»




\par }\Chap{14}{\SH Zheremi wìla Yɛnŋɛlɛ li yɛnri \newline  tisaga wogo na wawa pa kala na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo Zheremi wi kan wawa mba pìla to pi wogo na, ti nda:


\par }{\Q \VS{2}«Zhuda tara woolo pe yɛn kunwɔ kayaŋga na,

\par }{\Q pe cara ti yɛn na tuun na kee,

\par }{\Q yɛsanga gbɔn leele pe na, pe yɛn ma cɛn tara;

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca woolo pe gbelege ki yɛn na yinrigi na sagawa jaa.


\par }{\Q \VS{3}Legbɔɔlɔ pe ma pe tunmbyeele pe tun pe sa tɔnmɔ ko pe kan,

\par }{\Q pe ma lɛ ma kari wa tɔnmɔ were ti yɔn na, ɛɛn fɔ paa sa tɔnmɔ yan wa.

\par }{\Q Pe ma sɔngɔrɔ ma pan pe koyaara ti ni waga.

\par }{\Q Pe jigi ŋa wì kɔn pe na konaa jatere piriwɛn pi kala na, pe ma pe yɛrɛ ti tɔn fɛrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{4}Tara tì waga fɔ ma jɛɛnri,

\par }{\Q katugu tisaga woro na paan wa tara ti ni.

\par }{\Q Ki kala na, kɛrɛ kɔnfɛnnɛ pe jigi wì kɔn pe na, fɔ a pè pe yɛrɛ ti tɔn fɛrɛ ti na.


\par }{\Q \VS{5}Ali yɛrɛ safuwe ŋa wa wasege ki ni, wi ma se ma kari maa pyɔ wi toro,

\par }{\Q katugu yan woro wa.

\VS{6}Yan sofilele pe ma saa na yeregi wa tinndiye pe go na,

\par }{\Q na tifɛlɛgɛ ki shoo paa dabaala yɛn;

\par }{\Q pe yɛngɛlɛ ke saa na woo pe na, katugu yan woro wa pe ka.»


\par }{\SHB Tara woolo pe sɛnyoro re
\par }
{\Q \VS{7}«E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ali na kaa pye we kajɔgɔrɔ ti yɛn na we jɛrɛgi,

\par }{\Q kala la pye ma we saga ma mɛgɛ ko kala na!

\par }{\Q Katugu we kambasinnde tì lɛgɛ,

\par }{\Q wè kapege pye ma na.


\par }{\Q \VS{8}Mboro ŋa ma yɛn
Izirayɛli woolo pe jigi tagasaga ye,

\par }{\Q mboro ŋa pe shɔfɔ jɔlɔgɔ sanga ni,

\par }{\Q yiŋgi na mɛɛ ma yɛɛ pye paa nambanŋa yɛn laga tara ti ni?

\par }{\Q Nakoma paa canakarifɔ yɛn, ŋa wi yaa pan mbe wɔnlɔsaga nuŋgba wɔnlɔ mbe si kari?


\par }{\Q \VS{9}Yiŋgi na mɛɛ ma yɛɛ pye paa lere wa yɛn, ŋa wì fanŋga kì kɔ,

\par }{\Q paa maliŋgbɔɔn kotogofɔ yɛn, ŋa wi se ya mbe lere shɔ?

\par }{\Q Ma si yala, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma yɛn laga we sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ma mɛgɛ ki yɛn we na;

\par }{\Q maga ka we wa!»


\par }{\PP \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sɛnrɛ nda yuun ki leele mbele pe wogo na ti nda: «Kaselege ko na, mbaa yanri faa la toro ko ki yɛn ma pe ndanla. Paa ya cɛn laga nuŋgba. Ki kala na, pe kala li woro ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla. Koni li yaa li jatere wi tɛgɛ pe kajɔgɔrɔ ti na, mbe pe kapere ti fɔgɔ tɔn pe na.»

\VS{11}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye naa fɔ: «Maga kanla yɛnri mbe yo mbe kajɛŋgɛ pye ki leele mbele pe kan.

\VS{12}Ali na pe ka yeŋge le mbanla yɛnri, mi se pe sagawa jagbelege ki logo. Na pe ka
saara sogoworo naa muwɛ
saara wɔ na yeri, mi se yɛnlɛ ti na. Katugu mi yaa pe tɔngɔ tokobi, naa fuŋgo konaa yambewe ni.»

\VS{13}A mì sho fɔ: «E,
we Fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn naga yuun pe kan fɔ: ‹Tokobi kpɛ se gbɔn ye na, fuŋgo se to ye na. Ɛɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ li yaa yɛyinŋge jɛŋgɛ kan ye yeri laga ki laga ŋga ki ni.› »

\VS{14}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye naa fɔ: «Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, yagbogolo sɛnrɛ pe yɛn na yuun na mɛgɛ ki na. Mi si pe tun, mi sigi konɔ kan pe yeri, mi si sɛnrɛ kpɛ le pe yɔn. Yariyanra yagbogolo woro, naa jɛɛrɛ kapyere konaa lefanlaga sɛnrɛ nda ti yɛn na yinrigi wa pe yɛɛra nawa jatere wi ni, to pe yɛn na yuun ye kan ma yo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ri.»

\VS{15}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo ma yo fɔ: «Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na para na mɛgɛ ni, naga yuun ma yo fɔ malaga naa fuŋgo se to laga tara ti ni, ma si yala, mi ma mi pe tun. Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ wele, tokobi naa fuŋgo ki yaa pe gbo.

\VS{16}Pe yɛn na ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yuun leele mbele kan, tokobi naa fuŋgo ki yaa pe gbo fun mbe pe jaanri wa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni. Lere se ka ta mbe poro naa pe jɛɛlɛ, naa pe pinambiile konaa pe sumborombiile pe gboolo pe le. Mi yaa pe kapege ki yaga ki sɔngɔrɔ ki to pe na.»


\par }{\SH Zheremi wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɛnri \newline  li leele pe kapere \newline  ti kala yaga pe na
\par }
{\Q \VS{17}Ki sɛnrɛ nda ti yo leele pe kan fɔ:

\par }{\Q «Na yɛntunwɔ pi yɛn na fuun yɔnlɔ naa yembinɛ,

\par }{\Q pi woro mbe yere,

\par }{\Q katugu jɔlɔgɔ to na woolo mbele na lendanlambala pe na,

\par }{\Q pè wɛlɛgɛ fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\Q \VS{18}Na mi ka kari wa wasege ki ni,

\par }{\Q tokobi wì leele mbele gbo, poro mi ma yan wa;

\par }{\Q na mi ka ye wa ca nawa,

\par }{\Q fuŋgo ki yɛn na leele mbele jɔlɔ, poro mi ma yan wa.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ poro naa saraga wɔfɛnnɛ pe ni, pe yɛn na tara ti yanri na toro,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe woro na kala la kɔrɔ jɛnni.»


\par }{\SHB Tara woolo pe sɛnyoro re
\par }
{\Q \VS{19}«Yɛnŋɛlɛ, naga yɛn ma, ma Zhuda tara woolo pe wa pew wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma,
Siyɔn ca woolo pe lakɔ ma na wi le?

\par }{\Q Yiŋgi na, a ma si jɔlɔgɔ wa we na,

\par }{\Q ŋga wɛrɛ woro ki na?

\par }{\Q Wàa pye naga singi mbe yɛyinŋge ta,

\par }{\Q ɛɛn fɔ wee yaraga ka kpɛ yan;

\par }{\Q wàa pye na we jɔlɔgɔ ki mbɔnrɔsanga wi singi,

\par }{\Q ɛɛn fɔ kì pan ma pye we yeri sunndo kɔngɔ gbɔgɔ.


\par }{\Q \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ, wè yɛnlɛ we kapere ti na,

\par }{\Q we tɛlɛye pe kajɔɔgɔ wège jɛn;

\par }{\Q katugu wè kapege pye ma na.


\par }{\Q \VS{21}Ma mɛgɛ ki kala na, maga ka we tifaga,

\par }{\Q maga kɔɔn wunluwɔ jɔngɔ ŋga gbɔgɔwɔ ni ki tifaga!

\par }{\Q Yɔn finliwɛ mba mà le we ni, ma jatere wi tɛgɛ pi na.

\par }{\Q Maga kaa jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{22}Cɛngɛlɛ sanŋgala ke yarisunndo nda ti woro yaraga ka, ti ni fuun ti ni,

\par }{\Q kikiin ki mbe ya mbe tisaga ki pye ki pan?

\par }{\Q Naga yɛn ma, naayeri wo cɛ wi ma ti tisaga ki maa paan wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ, mboro ma, ma ma ti tisaga ki ma pan wi le?

\par }{\Q We jigi wi yɛn ma na,

\par }{\Q katugu mboro ma yɛn ki kagala ke ni fuun ke pyefɔ we.»




\par }\Chap{15}{\SH Jɔlɔgɔ yaa to \newline  Yɛnŋɛlɛ li woolo pe na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan pye fɔ: «Ali Moyisi naa Samiyɛli pe ka pan mbe yere na yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbanla yɛnri ki leele mbele pe kan, mi se yɛnlɛ pe na naa. Pe purɔ ma pe wɔ na yɛgɛ sɔgɔwɔ, pe yaga paa kee!

\VS{2}Na pe kɔɔn yewe mbe yo fɔ: ‹We yaa kari se yeri?› Ma pe yɔn sogo ma yo fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Mbele pe daga mbe ku, poro mbe ku;

\par }{\Q mbele pe daga tokobi mbe gbo, tokobi mbe poro gbo;

\par }{\Q mbele pe daga fuŋgo mbe to pe na, fuŋgo mbe to poro na;

\par }{\Q mbele pe daga mbe yigi mbe kari pe ni kulowo ni, pe poro yigi pe kari pe ni kulowo ni.› »


\par }{\PP \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Jɔlɔgɔ cɛnlɛ tijɛrɛ mi yaa wa pe na. Pe yaa ka pe gbo tokobi ni, pyɔɔnlɔ pe yaa kaa pe wire kara ti tilele mbaa ti kɔɔnlɔ, sannjɛrɛ ti yaa ka pe wire kara ti yɔli, cɛnrɛ ti yaa ka pe ka mbe pe jɔgɔ.

\VS{4}Mi yaa ti pe kala laa fyɛrɛ gbɔrɔ waa dunruya wunluwɔ pyew pi na; mi yaa ko pye ma Ezekiyasi pinambyɔ Manase ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi kapere to kala na, to nda fuun wìla pye wa Zheruzalɛmu we\FTNT{†}{{\FR 15:4 }{\FR{15.4:
}}{\FT{Manase kagala ke yɛn ma yɔnlɔgɔ lara nda na, tori nda yɛɛn:
}}{\XT{2 Wunlu 21.1-16; 2 Kuro 33.1-20}}{\FT{.}}}.»


\par }{\SH Zheruzalɛmu ca woolo, \newline  Yɛnŋɛlɛ li se ye yinriwɛ ta
\par }
{\Q \VS{5}«E, Zheruzalɛmu, ambɔ wi yaa ma yinriwɛ ta san?

\par }{\Q Ambɔ wi yaa ma kotogo ki sogo ma na?

\par }{\Q Ambɔ wi yaa laa yɛɛ tege mbe pan mbaa ma kala yewe?


\par }{\Q \VS{6}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q ‹Mboro mà je mi na,

\par }{\Q mà puŋgo le na ni;

\par }{\Q ki kala na, mìlan kɛɛ ki yirige ma na mbɔɔn tɔngɔ,

\par }{\Q mì te ma yinriwɛ tawa pi ni.


\par }{\Q \VS{7}Mi yaa na woolo pe fɛ mbe pe yirige wa tara ti ni yarilire fɛkanŋgaga ni, mbe pe jaraga;

\par }{\Q mi yaa ti pe pe piile pe la.

\par }{\Q Mi yaa pe tɔngɔ,

\par }{\Q katugu pee pe tangalɔmɔ pi kanŋga.


\par }{\Q \VS{8}Muwi mì ti, a pe naŋgunjaala pè si lɛgɛ ma wɛ kɔgɔje yɔn taambugɔ ki na.

\par }{\Q Mi yaa jɔgɔwɔ pyefɔ wi torogo yɔnlɔ fuŋgbanga na maliŋgbɔɔn lefɔnŋɔ wi nɔ wi kɔrɔgɔ,

\par }{\Q mi yaa fo mbe fyɛrɛ naa sunndo kɔngɔ wa ye na.


\par }{\Q \VS{9}Jɛlɛ ŋa wì pinambiile kɔlɔshyɛn se, wi fanŋga kì kɔ wi ni,

\par }{\Q wi yinwege wɔnwɔn pì shɔ wi yeri.

\par }{\Q Yembinɛ lì wɔ wi na ma yɔnlɔ ki yaga go na;

\par }{\Q fɛrɛ tùu yigi fɔ maa go sogo.

\par }{\Q Mbele ka koro yinwege na, mi yaa pe le juguye pe kɛɛ,

\par }{\Q pe pe gbo tokobi ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa fanŋga le \newline  Zheremi wi tunŋgo ki ni
\par }
{\Q \VS{10}«E, na nɔ, jɔlɔgɔ yɛn na wogo, katugu màla se!

\par }{\Q Muwi mì pye kendige wɔfɔ naa maara kɔnfɔ tara woolo pe ni fuun pe yeri.

\par }{\Q Mi si fɔgɔ kɔn lere yeri, mi si fɔgɔ taga lere na,

\par }{\Q ma si yala lere pyew wi yɛn nala daŋgi.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan yɔn sogo ma yo fɔ:

\par }{\Q «Kaselege ko na, mi yaa ma shɔ ma jɔlɔgɔ sanga naa ma jorowo sanga wi ni;

\par }{\Q ma juguye poro pe yaa ka pan mbaa ma yɛnri.


\par }{\Q \VS{12}Naga yɛn ma, lere mbe ya mbe tugurɔn kaw le,

\par }{\Q tugurɔn nda tì yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni, nakoma tuguyɛnrɛ le?»


\par }{\BB \par }
{\SP We Fɔ wi sɛnyoro

\par }{\Q \VS{13}«Mi yaa ti leele pe pan pe ye kɛɛ yaara naa ye yarijɛndɛ ti ni fuun ti koli, pe se yaraga ka sara ye yeri;

\par }{\Q ko yaa pye ma, ye kapere nda fuun yè pye to kala na, to nda yè pye laga tara ti lagapyew ki ni.


\par }{\Q \VS{14}Mi yaa ti ye sa pye ye juguye pe kulolo, tara ta yɛgɛ ni, nda yee jɛn;

\par }{\Q katugu na naŋgbanwa pì yiri na ni paa kasɔn yɛn,

\par }{\Q ŋga ki yɛn na sori ye mɛgɛ ni.»


\par }{\BB \par }
{\SP Zheremi wi sɛnyoro

\par }{\Q \VS{15}«E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mà kala pyew li jɛn,

\par }{\Q ma jatere wi tɛgɛ na na, ma yere na kala li ni,

\par }{\Q mala kayaŋga ki wɔ na jɔlɔfɛnnɛ pe ni;

\par }{\Q maga kaa pe kala li kunni ma yɛɛ ni mbe ti panla gbo.

\par }{\Q Ki jɛn ma yo fɔ mboro kala na, pe yɛn nala tifaga, a mìgi kun na yɛɛ ni.


\par }{\Q \VS{16}Ma sɛnrɛ ti ka gbɔn na na sanga ŋa ni, mi mari yigi mari tɛgɛ wa na nawa;

\par }{\Q ma sɛnrɛ tìlan nawa pi yinŋgi, ma yɔgɔrimɔ kan na yeri,

\par }{\Q katugu ma mɛgɛ ko ki yɛn na yinri na na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.


\par }{\Q \VS{17}Mi fa sa cɛn mbele pe maa kala lakoo leele na pe ni, mbaa tɛgɛ pe ni ja;

\par }{\Q ma fanŋga kɛɛ kìlan jori, a mì koro na yɛ,

\par }{\Q katugu mala nawa pi ŋgban na na jɛŋgɛ leele pe ni.


\par }{\Q \VS{18}Yiŋgi na, a na jɔlɔgɔ ki nɛɛ seregi na kee yɛgɛ?

\par }{\Q Yiŋgi na, na yama pì si panra na na, pi si woro na koo?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ma yɛn na jaa mbe pye na yeri kaselege ko na paa pulugo yɛn, ŋga ki maa lere fanla wi le,

\par }{\Q pulugo ŋga lere se ya mboo jigi wi taga ki tɔnmɔ pi na wi le?»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Na ma ka sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ,

\par }{\Q mi yaa ma lɛ naa mbɔɔn pye na tunmbyee.

\par }{\Q Na ma ka yarijɛndɛ ti wɔ ti yɛ nda ti yɛn kayɔngɔ fu ti ni,

\par }{\Q pa kona ma yaa pye na yɔn sɛnrɛ yofɔ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ leele poro pe daga mbe sɔngɔrɔ mbe pan ma kɔrɔgɔ,

\par }{\Q mboro ma ma daga mbe sɔngɔrɔ mbe kari poro kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{20}Mi yaa ma tɛgɛ ki leele mbele pe yɛgɛ sɔgɔwɔ paa tuguyɛnrɛ
malaga sigembogo yɛn;

\par }{\Q pe yaa malaga gbɔn ma ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe se ya ma ni,

\par }{\Q katugu mi yaa pye ma ni, jaŋgo mbɔɔn shɔ mbɔɔn go yirige.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{21}«Mi yaa ma shɔ lepeele pe yeri,

\par }{\Q mbɔɔn go shɔ lewɛlimbɛlɛ pe kɛɛ.»




\par }\Chap{16}{\SH Zheremi wì koro wi yɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni ma yo fɔ:

\VS{2}«Maga ka jɛlɛ pɔri, maga ka pinambiile nakoma sumborombiile se laga ki laga ŋga ki ni.

\VS{3}Katugu pinambiile, naa sumborombiile mbele pe yaa se laga ki laga ki ni, naa pe nɛɛlɛ poro naa pe teele mbele pe yaa ka pe se pe ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn pe wogo na fɔ:

\VS{4}‹Yambewe pi yaa ka pe gbo, lere se ka ta mbe pe kunwɔ pi gbele, pe se ka pe gboolo pe le. Pe gboolo pe yaa ka pye fyɔngɔ wa tara ti na. Tokobi naa fuŋgo ko ki yaa ka pe tɔngɔ mbe pe kɔ. Pe gboolo pe yaa pye naayeri sannjɛrɛ to naa cɛnrɛ ti yaakara.› »


\par }{\PP \VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa na pye naa fɔ: «Maga ka ye kunwɔ go ni, maga ka kari kunwɔ na, maga ka lere kunwɔ gbele, katugu mìla yɛyinŋge, naa na yinriwɛ tawa konaa na kagbaraga pyege ki ni ti kɔ mari wɔ wa ki leele pe sɔgɔwɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{6}Legbɔɔlɔ naa fyɔnwɔ fɛnnɛ pe yaa ka ku laga ki tara nda ti ni. Lere se ka ta mbe pe gboolo pe le, lere se ka pe kunwɔ pi gbele. Lere kpɛ se ka wi witige jɛɛnri jɛɛnri nakoma mboo go ki kulu mbege naga fɔ yɛsanga to wi na pe kala na.

\VS{7}Lere se ka sɔgɔlɔ sɔgɔ mbe suro kan kunwɔ fɔ wi yeri, mbe ta mboo kotogo ki sogo wi na. Lere se ka tɔnmɔ jɛnɛ ko kunwɔ fɔ wi kan, mbe ta mboo kotogo ki sogo wi na wi to nakoma wi nɔ kunwɔ pi wogo na.


\par }{\PP \VS{8}«Maga ka sa ye liwɛn gbɔɔ go ka ni, mbe sa cɛn mbaa nii mbaa woo lifɛnnɛ pe ni.

\VS{9}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mi yaa nayinmɛ yuuro, naa yɔgɔrimɔ yuuro, naa japɛnɛ yuuro konaa pijaala yuuro ti shɔgɔ ki kɔ laga ki laga ŋga ki ni ye yɛgɛ sɔgɔwɔ, ye wagati wi na.›


\par }{\PP \VS{10}«Na maga saga sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yo ki leele mbele pe kan, na paga ma yewe mbe yo fɔ: ‹Yiŋgi na Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi kɔn maga tɛgɛ mbe jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga ki ni fuun ki wa we na? Yiŋgi kapege we pye ma? Yiŋgi kajɔɔgɔ we pye Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li na ma?›

\VS{11}Kona ma pe yɔn sogo ma yo fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ko pye ma, katugu ye tɛlɛye pàa je na na, ma saa taga yarisunndo ta yɛgɛ na, na tunŋgo piin ti kan, na fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo. Mi wo na, pè je na na, pe woro na tanri na
lasiri sɛnrɛ ti na.

\VS{12}Yoro wo na, yè tipege pye ma wɛ ye tɛlɛye pe na; ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye yɛn na tanri ye nawa jatere pere to na, ye woro na nuru na yeri.

\VS{13}Ki kala na, mi yaa ye purɔ mbe ye yirige laga ki tara nda ti ni, mbe sa ye wa tara ta yɛgɛ ni, nda yoro naa ye tɛlɛye pe ni ye siri jɛn. Mbe ye ta wa ki tara ti ni, ye yaa kaa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo sɔnlɔ naa yembinɛ, katugu mi se ka ye yinriwɛ ta naa.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka ti li woolo \newline  pe sɔngɔrɔ wa pe tara
\par }
{\PP \VS{14}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Piliye ya yɛn wa na paan, pe se kaa ki yuun naa fɔ: ‹Mì wugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, lo na làa Izirayɛli woolo pe yirige ma pe wɔ wa Ezhipiti tara we.›

\VS{15}Ɛɛn fɔ pe yaa kaa yuun fɔ: ‹Mì wugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, lo na lì sɔngɔrɔ ma Izirayɛli woolo pe yirige ma pe wɔ wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni, konaa tara sannda nda fuun làa pe purɔ ma kari pe ni wa we.› Mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni wa pe tara, to nda mìla kan pe tɛlɛye pe yeri we.»


\par }{\PP \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Wele, mi yaa ka ŋgbanra wɔfɛnnɛ lɛgɛrɛ torogo, poro yaa ka kari sa pe yigi; ko puŋgo na, mi yaa ka koniyɛɛnlɛ lɛgɛrɛ torogo, poro yaa ka sa pe purɔ wa yanwira ti ni fuun ti na konaa tinndiye pe ni fuun pe na, fɔ mbe sa ye wa waliwere ti ni.

\VS{17}Katugu na yɛgɛ yɛn pe kapyegele ke ni fuun ke na, pe kala la kpɛ woro ma lara na na, pe kajɔgɔrɔ ti se ya lara na na.

\VS{18}Mi yaa keli mbe pe kajɔgɔrɔ to naa pe kapere ti fɔgɔ tɔn pe na gbɛn fɔ tɔnsaga shyɛn, katugu pànla tara ti tɛgɛ
fyɔngɔ ni pe yarisunndo yinwege fu woro ti ni, mala laga ki yin pe yarisunndo tijangara ti ni.»


\par }{\Q \VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro ma yɛn na fanŋga, ma pye paa na malaga sigeca yɛn

\par }{\Q konaa na larasaga jɔlɔgɔ sanga ni.

\par }{\Q Cɛngɛlɛ ke yaa kaa yinrigi fɔ wa dunruya wi kɔsaga ki na mbaa paan ma kɔrɔgɔ,

\par }{\Q mbaa yuun fɔ: «We tɛlɛye pe yɛngɛŋgɛlɛ ke sila pye Yɛnŋɛlɛ jɛnnɛ;

\par }{\Q kàa pye yarisunndo nda ti yɛn wagafe, nda ti se ya yaraga ka yɔn.


\par }{\Q \VS{20}Naga yɛn ma, sɛnwee pyɔ mbe ya mbe yɛngɛŋgɛlɛ gbegele wi yɛɛ kan le?

\par }{\Q Ayoo, ki yaara nda wi ma gbegele, ti se ya pye yɛngɛŋgɛlɛ!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ki kala na, Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Yɔnlɔ na lo na, mi yaa na fanŋga naa na yawa pi naga pe na,

\par }{\Q pa kona pe yaa ki jɛn fɔ na mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ.»




\par }\Chap{17}{\SH Yɛnŋɛlɛ li yɛn na para \newline  Zhuda tara woolo pe na \newline  pe kapere ti wogo na
\par }
{\Q \VerseOne{1}«Zhuda tara woolo pe kapere ti yɛn paa yɔɔnrɔ yɛn, nda pè yɔnlɔgɔ tugurɔn yɔnlɔgɔkanŋgala ni,

\par }{\Q nda pè yɔnlɔgɔ lulu pɔnde ni;

\par }{\Q ti yɛn ma yɔnlɔgɔ wa pe kotoro ti na,

\par }{\Q konaa wa pe
saara wɔsara ti yɛnŋgɛlɛ ke na\FTNT{†}{{\FR 17:1 }{\FR{17.1:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Pe kapere ti yɛn paa yɔɔnrɔ yɛn nda pè yɔnlɔgɔ tugurɔn yɔnlɔgɔkanŋgala ni, nda pè yɔnlɔgɔ lulu pɔnde ni,
}} ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ki sɛwɛ yɔɔnrɔ ti se jɔgɔ mbe wɔ wa.}}}.


\par }{\Q \VS{2}Ki pyelɔmɔ pi na ma, pe pinambiile pe yaa la nawa tuun pe saara wɔsara ti na,

\par }{\Q naa pe yarisunŋgo jɛlɛgɛ
Ashera ki tiyagala ŋgele pè kan na sunnu ke na,

\par }{\Q koro ŋgele pè kan wa tigbɔrɔ nda ti yɛn wɛtipiire ni ti nɔgɔ na, naa tinndiye mbele pè yagara pe go na,


\par }{\Q \VS{3}naa yanwira ti na, konaa wa wasege ki ni.

\par }{\Q Yoro Zhuda tara woolo, mi yaa ye yarijɛndɛ naa ye kɛɛ yaara ti ni fuun ti le leele pe kɛɛ, peri koli pe kari ti ni,

\par }{\Q mbe pinlɛ ye yarisunndo sunzara ti ni!

\par }{\Q Mi yaa ko pye, ye kapere nda yè pye

\par }{\Q wa tara ti lagapyew ki ni, to kala na.


\par }{\Q \VS{4}Tara nda mìla kan ye yeri, yoro jate ye yaa ka ti peri shɔ ye yeri.

\par }{\Q Mi yaa ka ti ye pye ye juguye pe kulolo tara ta yɛgɛ ni, nda yee jɛn;

\par }{\Q katugu yànla naŋgbanwa pi yirige na ni paa kasɔn yɛn,

\par }{\Q ŋga ki yɛn na sori fɔ sanga pyew.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn \newline  jigi tagasaga jɛŋgɛ ye
\par }
{\Q \VS{5}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Lere ŋa wi maa jigi wi taga sɛnwee pyɔ na,

\par }{\Q mbe sɛnwee wi pye wi kɛɛndagaserege,

\par }{\Q mbe laga mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na na,

\par }{\Q ki fɔ wi yɛn ma daŋga.


\par }{\Q \VS{6}Ki lerefɔ wi yɛn paa tipile yɛn wa
gbinri ŋa wì waga wi ni,

\par }{\Q wi se fɛrɛwɛ ta.

\par }{\Q Wi yaa koro mbe cɛn wa tara nda tì waga ti ni,

\par }{\Q tara nda ti yɛn kɔ ni, lere woro wa ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}«Ɛɛn fɔ lere ŋa wi maa jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q mboo kala pyew li le li kɛɛ,

\par }{\Q fɛrɛwɛ yɛn ki fɔ wi woo!


\par }{\Q \VS{8}Wi yɛn paa tige yɛn, ŋga ki yɛn ma sanri lɔgɔ yɔn na,

\par }{\Q ki ndire ti ma ye ma kari wa tɔnmɔ pi yeri;

\par }{\Q na kafugo sanga wi ka gbɔn, kila yaraga ka kpɛ pye ki na,

\par }{\Q ki wɛrɛ ti ma koro tipiire sanga pyew.

\par }{\Q Ali na wawa pi ka yere yɛlɛ na ni, kila yaraga ka kpɛ pye ki na,

\par }{\Q ki maa sɛni sanga pyew.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}«Sɛnwee wi nawa jatere wì tisaw ma wɛ yaraga ki ni fuun ki na,

\par }{\Q wɛrɛ woro wa mboo sagala.

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya mboo nawa pi jɛn?


\par }{\Q \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma sɛnwee wi nawa jatere wi cancan mbe wele,

\par }{\Q mboo nawa kagala ke sɛgɛsɛgɛ mbe ke jɛn,

\par }{\Q jaŋgo mbe lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi tangalɔmɔ pi ni,

\par }{\Q konaa mbe yala wi kapyere ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}«Lere ŋa wi ma penjagbɔrɔ ti ta kambasinnde ti fanŋga na,

\par }{\Q wi yɛn paa sico yɛn, ŋa wì sinlɛ jɛnrɛwɛ pa na, mba wo ma wuu se.

\par }{\Q Wi yinwege ki ka ka gbɔn nandogomɔ sanga ŋa ni, wi penjagbɔrɔ ti mɛɛ fe maa wa,

\par }{\Q wa wi kala li kɔsanga wi ni, wi ma kaa pye lembige.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}«We
shɛrigo gbɔgɔkpoyi ki yɛn wunluwɔ jɔngɔ gbɔgɔwɔ wogo,

\par }{\Q ŋga ki yɛn ma yagara maga lɛ wa dunruya wi dasanga wi ni.


\par }{\Q \VS{13}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro ŋa ma yɛn Izirayɛli woolo pe jigi tagasaga,

\par }{\Q lere o lere ka je ma na, ko fɔ wo yaa fɛrɛ shɔ.

\par }{\Q Mbele ka laga ma na, poro go ko yaa kɔ wa taambugɔ ki ni;

\par }{\Q katugu pè je yinwege pulugo tɔnmɔ pi na, po mba pi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le.»


\par }{\SH Zheremi wi Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ
\par }
{\Q \VS{14}«E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, na sagala, pa kona mi yaa sagala;

\par }{\Q na shɔ, pa kona mi yaa shɔ.

\par }{\Q Mboro mi maa sɔnni.


\par }{\Q \VS{15}Wele, leele pe yɛn nala piin fɔ:

\par }{\Q ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo li yaa ŋga pye, kì koro se yeri?

\par }{\Q Ligi pye kɛ!›


\par }{\Q \VS{16}Ɛɛn fɔ, mi wo na, mi se je mbe taga ma na, mbe pye
simbaala kɔnrifɔ ma kan.

\par }{\Q Mi sila pye na jaa jɔlɔgɔ mbe gbɔn pe na; mboro jate mà ko jɛn.

\par }{\Q Sɛnrɛ nda fuun tì yiri wa na yɔn, màri jɛn,

\par }{\Q ta si fun ma na.


\par }{\Q \VS{17}Maga ka pye fyɛrɛyaraga na yeri,

\par }{\Q katugu jɔlɔgɔ sanga ni, mboro ma yɛn na larasaga ye.


\par }{\Q \VS{18}Ki yaga na jɔlɔfɛnnɛ pe fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, mi wo ka ka fɛrɛ shɔ;

\par }{\Q ki yaga pe sunndo wi kɔn pe na,

\par }{\Q ɛɛn fɔ na sunndo wi ka ka kɔn na na.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ wa pe na,

\par }{\Q ma pe tɔngɔ tɔngɔsaga shyɛn.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lì yo \newline  paa li cɛnpilige ki jate
\par }
{\PP \VS{19}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni yɛɛn, ma yo fɔ: «Kari ma sa yere wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ŋga pe yinri Tara woolo pe yeyɔngɔ ki na, Zhuda tara wunlumbolo pe maa yiin na yinrigi yeyɔngɔ ŋga ni we, konaa ma sa yere fun Zheruzalɛmu ca yeyɔnrɔ sannda ti ni fuun ti na.

\VS{20}Maga yo leele pe kan fɔ: ‹Ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, yoro Zhuda tara wunlumbolo, naa Zhuda tara woolo ye ni fuun konaa yoro Zheruzalɛmu ca woolo ye ni fuun, yoro mbele ye maa yiin na yinrigi wa ki yeyɔnrɔ nda ti ni we.

\VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: Ye ye yɛɛ yingiwɛ jɛn, yaga kaa tuguro tungu
cɛnpilige ki na, yaga kaa yiin tuguro ni laga Zheruzalɛmu ca ki ni.

\VS{22}Yaga ka tuguro lɛ mbe yiri ti ni wa ye yinrɛ ti ni cɛnpilige ki na. Yaga ka tunŋgo kpɛ pye, ɛɛn fɔ ye cɛnpilige ki tɛgɛ ki yɛ na kan, paa yɛgɛ ŋga na mìla ki yo ye tɛlɛye pe kan we.›


\par }{\PP \VS{23}«Ɛɛn fɔ pee yɛnlɛ mbe logo na yeri, pee nuŋgbolo jan na yeri. Pàa pe nuŋgbogolo ke ŋgban ma je mbe logo na yeri, pe sila yɛnlɛ na yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti na.»


\par }{\PP \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Na yaga yɛnlɛ mbaa nuru na yeri jɛŋgɛ, na ye woro na tuguro tungu mbaa yiin ti ni laga ki ca ŋga ki yeyɔnrɔ ti ni cɛnpilige ki na, na yaga cɛnpilige ki tɛgɛ ki yɛ na kan, na ye woro na tunŋgo ka kpɛ piin ki pilige ki na,

\VS{25}pa kona wunlumbolo mbele pe yaa kaa cɛɛn wunlunaŋa Davidi wi wunluwɔ jɔngɔ ki na wi yɔnlɔ, poro naa pe legbɔɔlɔ pe ni, pe yaa kaa tooro mbaa yiin laga ki ca ŋga ki yeyɔnrɔ ti ni. Pe yaa ka pye pe wotoroye mbele shɔnye maa tilele pe na, konaa shɔnye na, poro naa pe legbɔɔlɔ pe ni, naa Zhuda tara woolo pe ni konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni. Leele yaa ka pye mbe cɛn laga ki ca ŋga ki ni sanga pyew.

\VS{26}Pa kona leele pe yaa kaa yinrigi wa Zhuda tara cara ti ni, naa wa Zheruzalɛmu kanŋgara na cara ti ni, naa wa Bɛnzhamɛ tara ti ni, naa wa yanwira tigiwɛn tara ti ni, naa wa yanwira tara ti ni konaa wa
Negɛvu tara ti ni, mbe pan mbaa
saara sogoworo woo, naa
saara ta yɛgɛ ni, naa muwɛ saara ni, naa
wusuna nuwɔ taan ni konaa nayinmɛ saara ni wa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na
shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{27}Ɛɛn fɔ na yee yɛnlɛ mbe logo na yeri, na yee cɛnpilige ki tɛgɛ ki yɛ na kan, na ye kaa tuguro tungu mbaa yiin wa Zheruzalɛmu ca yeyɔnrɔ ti ni cɛnpilige ki na, pa kona mi yaa kasɔn le ca ki yeyɔnrɔ ti ni; ki kasɔn ki yaa Zheruzalɛmu ca wunluwɔ yinrɛ ti sogo, ki kasɔn ki se si figi.»




\par }\Chap{18}{\SH Zheremi wìla kari cɔgɔ fanrifɔ \newline  wa yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri, ma yo fɔ:

\VS{2}«Yiri ma kari wa cɔrɔ fanrifɔ wi go, na maga sa gbɔn wa, sɛnrɛ nda ti yɛn na yeri, mi yaa ti yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a mì si kari wa cɔrɔ fanrifɔ wi go, mɛɛ saa wi yan wila cɔgɔ ka fanri wa cɔrɔ fanripɛlɛ li ni.

\VS{4}Cɔgɔ ŋga wìla pye na fanri joro ti ni, a kì si jɔgɔ wi kɛɛ. A wì si cɔgɔ ka yɛgɛ fanri ki joro nuŋgba ti ni, paa yɛgɛ ŋga kùu ndanla we.


\par }{\PP \VS{5}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan na yeri ma yo fɔ:

\VS{6}«Yoro
Izirayɛli woolo, naga yɛn ma, ŋga ki cɔrɔ fanrifɔ ŋa wì pye, mi se ya mbege kala nuŋgba li pye ye na wi le?» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Joro ti yɛn wa cɔrɔ fanrifɔ wi kɛɛ yɛgɛ ŋga na, yoro Izirayɛli woolo, pa ye yɛn na kɛɛ ma.

\VS{7}Sanga wa ni, mi ma para cɛnlɛ la wogo na, nakoma wunluwɔ tara ta wogo na mbe yo fɔ mi yaa pe yirige wa pe yɔnlɔ, mbe pe gbɔn, mbe pe tɔngɔ.

\VS{8}Ɛɛn fɔ ki cɛnlɛ na mi ma para li wogo na, na li woolo paga pe kapege ki jɛn mbege yaga, pa kona jɔlɔgɔ ŋga mìla pye na jaa mbe wa pe na, mi maga yaga.

\VS{9}Sanga wa ni fun, mi ma para cɛnlɛ la wogo na, nakoma wunluwɔ tara ta wogo na mbe yo fɔ mi yaa ti gbegele mbe yeresaga kan ti yeri.

\VS{10}Ɛɛn fɔ na ki cɛnlɛ woolo pe kaa ŋga ki yɛn mala mbɛn ki piin, na pe woro na nuru na yeri, pa kona kajɛŋgɛ ŋga mìla pye na jate mbe pye pe kan, mi maga yaga.


\par }{\PP \VS{11}«Koni, ki yo Zhuda tara woolo pe kan konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe kan fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mi yɛn na jɔlɔgɔ ka gbɛgɛlɛ ye mɛgɛ ni, mi yɛn na kala la kɔɔn na teri ye mɛgɛ ni. Ki kala na, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba, ye sɔngɔrɔ ye yiri wa ye kombegele ke ni, ye ye tangalɔmɔ naa ye kapyere ti kanŋga.›

\VS{12}Ɛɛn fɔ pe yaa ma yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Maga kaa ma yɛɛ tege! Ŋga we yɛn na sɔnri, ko we yaa pye; we ni fuun nuŋgba nuŋgba we yaa la tanri mbaa yala we nawa jatere pere to ni.› »


\par }{\SH Izirayɛli woolo pè fɛgɛ \newline  Yawe Yɛnŋɛlɛ li na
\par }
{\PP \VS{13}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye kari ye sa cɛngɛlɛ sanŋgala ke yewe;

\par }{\Q ambɔ wila ki kala cɛnlɛ na la logo faa?

\par }{\Q Izirayɛli woolo pè kapegbɔgɔ pye fɔ ma toro.


\par }{\Q \VS{14}Naga yɛn ma, yaa
nɛzhi wi yan wi kɔ wa Liban tara yanwira ti go na, wa wasege ki ni wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, tɔnyinmɛ mba pi maa yinrigi fɔ wa lege na fuun na tinri, pi mbe ya waga wi le?


\par }{\Q \VS{15}Ma si yala na woolo pè fɛgɛ na na,

\par }{\Q pe saa na wusuna nuwɔ taan sori yarisunndo nda ti yɛn wagafe ti kan.

\par }{\Q Tì pe kan pe yɛn na kunrugu wa pe kondangala li ni;

\par }{\Q pè kɛ ma wɔ wa pe kolɛlɛ li na,

\par }{\Q ma koŋgolo kele yɛgɛ lɛ, ŋgele ke woro ma yɔn.


\par }{\Q \VS{16}Pège pye, a pe tara tì jɔgɔ ma koro waga,

\par }{\Q ma pye titɛgɛrɛ yaraga fɔ sanga pyew.

\par }{\Q Kì to torofɛnnɛ pe ni fuun pe yɔn na,

\par }{\Q fɔ pe maa go fingi ti na.


\par }{\Q \VS{17}Mi yaa ka pe gbɔn mbe pe jaraga wa pe juguye pe yɛgɛ,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na yɔnlɔ yirisaga tifɛlɛgɛ ki ma yaara ti gbɔn mberi jaraga we.

\par }{\Q Pe jɔlɔgɔ sanga ni, mi yaa puŋgo wa pe yeri,

\par }{\Q mi se yɛgɛ wa pe yeri mbe pe saga.»


\par }{\SH Leele pàa yɔn le Zheremi wi na, \newline  konaa Zheremi wi Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ
\par }
{\PP \VS{18}Leele pàa yo fɔ: «Ye pan we yɔn le Zheremi wi na. We se
saraga wɔfɔ la, mbaa we nari Yɛnŋɛlɛ li lasiri wi ni, kajɛnŋɛ se la we yeri, mbaa yɛrɛwɛ jɛmbɛ kaan we yeri, we se
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ la, mbaa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yuun we kan. Ye pan woo mɛgɛ ki jɔgɔ we yɔn sɛnrɛ ti ni; waga kaa wi sɛnrɛ ti jate.»


\par }{\Q \VS{19}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, logo na yeri;

\par }{\Q na winfɛnnɛ pe yɛn na sɛnrɛ nda yuun, ti logo!


\par }{\Q \VS{20}Naga yɛn ma, ki daga pe kajɛŋgɛ ki fɔgɔ tɔn kapege ni le?

\par }{\Q Ma si yala, pè titɛgɛ wɔ wa na yɛgɛ, jaŋgo mbe to wa ki ni.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ, ma jatere wi tɛgɛ ki na fɔ mìla yere ma yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mɔɔ yɛnri ma kajɛŋgɛ pye na kan,

\par }{\Q jaŋgo mbɔɔn naŋgbanwa pi laga lali pe ni.


\par }{\Q \VS{21}Ki kala na, ma ti fuŋgo mbe to pe piile pe na;

\par }{\Q pe pe gbo tokobi ni.

\par }{\Q Pe jɛɛlɛ pe pe piile pe la, pe pye naŋgunjaala;

\par }{\Q ma ti yambewe mbe pe pɛnɛ pe gbo,

\par }{\Q tokobi mbe pe lefɔnmbɔlɔ pe gbo malaga na.


\par }{\Q \VS{22}Na maga ka pe fo mbe beŋganri pyefɛnnɛ torogo pe yeri sanga ŋa ni,

\par }{\Q ma ti gbeere mbaa yinrigi wa pe yinrɛ ti ni,

\par }{\Q katugu pè titɛgɛ wɔ wa na yɛgɛ mbanla yigi.

\par }{\Q Pè mɛrɛ jan na na mbanla yigi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}«Ɛɛn fɔ, mboro wo na Yawe Yɛnŋɛlɛ, yɔn lemɛ mba fuun pè le na na mbe ta mbanla gbo,

\par }{\Q màa jɛn.

\par }{\Q Maga ka pe kajɔɔgɔ ki kala yaga pe na,

\par }{\Q maga ka pe kapere ti kɔ mberi wɔ wa ma yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Ma ti pe toori ma yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q na ma naŋgbanwa sanga wi ka gbɔn, ma yiri pe kɔrɔgɔ.»




\par }\Chap{19}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa ki yo Zheremi wi kan \newline  ma yo wi cɔgɔ lɛ wigi ya
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni ma yo fɔ: «Kari ma sa cɔgɔ ka lɔ cɔgɔ fanrifɔ wa yeri, kona mɛɛ sa ca
lelɛɛlɛ poro naa
saraga wɔfɛnnɛ lelɛɛlɛ pele yeri ma pinlɛ ma yɛɛ ni.

\VS{2}Ye yiri ye kari wa Bɛni Hinɔmu gbunlundɛgɛ ki ni, wa Cɔyaara yeyɔngɔ
\FTNT{†}{{\FR 19:2 }{\FR{19.2:
}}{\FT{Pa pàa pye na kayangara ti waa wa Cɔyaara yeyɔngɔ ki tanla.}}} ki yɔn na. Na yaga sa gbɔn wa, sɛnrɛ nda mi yaa yo ma kan, mari yari ŋgbanga.

\VS{3}Ma pe pye fɔ: ‹Yoro Zhuda tara wunlumbolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo! Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa li yo yɛɛn fɔ: Mi yaa jɔlɔgɔ gbɔgɔ ka wa ki laga ŋga ki na, lere o lere wi yaa ki sɛnrɛ ti logo, ti yaa to wi yɔn na mboo yɔn tɔn.

\VS{4}Katugu pè je na na, maga laga ŋga ki kanŋga maga tɛgɛ tɛgɛlɔmɔ pa na, ŋga lere sege yan mbege jɛn. Pè
wusuna nuwɔ taan sogo yarisunndo ta yɛgɛ kan, nda poro yɛrɛ jate, naa pe tɛlɛye pe ni, konaa Zhuda tara wunlumbolo pe ni, pe sila ti jɛn. Leele mbele pe yɛn jɛrɛgisaga fu, pè baga pe lɛgɛrɛ na ma pe gbo laga ki laga ŋga ki ni.

\VS{5}Pè sunzara kan yarisunŋgo
Baali ki kan, mbaa pe pinambiile pe sori kasɔn ni, mbaa pe piin
saara sogoworo yarisunŋgo Baali ki yeri; ma si yala, mi sila ki wogo ki konɔ kan pe yeri, mi sila para ki wogo na, mi sila si sɔnri ki na yɛrɛ.› »


\par }{\PP \VS{6}«Ki kala na, ye wele, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Pilige ka yɛn wa na paan, pe se kaa ki laga ŋga ki yinri naa Tofɛti, nakoma Bɛni Hinɔmu gbunlundɛgɛ. Ɛɛn fɔ pe yaa kaa ki yinri Legbogo gbunlundɛgɛ.

\VS{7}Mi yaa ka Zhuda tara woolo poro naa Zheruzalɛmu ca woolo pe kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke jɔgɔ laga ki laga ŋga ki ni. Mi yaa ti pe juguye pe pe gbo tokobi ni, mi yaa pe le mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa pe kɛɛ. Mi yaa pe gboolo pe kan naayeri sannjɛrɛ naa yan cɛnrɛ ti yeri ti yaakara.

\VS{8}Mi yaa ti ki ca ŋga ki jɔgɔ ki koro waga, ki pye titɛgɛrɛ yaraga. Torofɛnnɛ mbele ka gbɔn le ki tanla, ki yaa to pe yɔn na, pe yaa la tɛgɛ ki na ki jɔlɔgɔ ki ni fuun ki kala na.

\VS{9}Mi yaa ka ti paa pe pinambiile naa pe sumborombiile pe wire kara ti kaa. Pe yaa kaa pe yɛɛ wire kara ti kaa; ko yaa ka yala pe juguye mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa, pè maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma pe yɔn tɔn konaa ma pe jori fɔ jɛŋgɛ.›


\par }{\PP \VS{10}«Ko puŋgo na, lelɛɛlɛ mbele pè pinlɛ ma kari ma ni, ma yaa cɔgɔ ki ya pe yɛgɛ na, mbe si pe pye fɔ:

\VS{11}‹Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo yɛɛn fɔ: Pa mi yaa ki leele mbele poro naa ki ca ŋga ki ni ti tɔngɔ yɛɛn, paa yɛgɛ ŋga na pe ma cɔgɔ yaari, ŋga ki se ya gbegele naa. Pe yaa kaa gboolo pe nii wa Tofɛti laga ki na, gboolo lesaga lama pi kala na\FTNT{†}{{\FR 19:11 }{\FR{19.11:
}}{\FT{Mbege ta Tofɛti laga ko kìla pye pe sunsaga, pe sila daga mbaa gboolo nii wa ko ni, katugu ki wogo ki mbaa sunzaga ki jɔgɔ pe yeri.}}}.

\VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: Ki wogo ŋga ko mi yaa pye ki laga ŋga konaa ki woolo pe na. Mi yaa ki ca ŋga ki pye paa Tofɛti laga ki yɛn.

\VS{13}Pàa pye na wusuna nuwɔ taan wi sori saara Zheruzalɛmu ca yinrɛ nda ni, konaa Zhuda tara wunluwɔ yinrɛ nda fuun go na, na naayeri yaara ti gbogo, konaa na duvɛn saara nda pe ma wo ti woo yarisunndo nda yeri, mi yaa ka ki yinrɛ ti tɛgɛ fyɔngɔ ni paa Tofɛti laga ki yɛn.› »


\par }{\PP \VS{14}Ko puŋgo na, a Zheremi wì si yiri wa Tofɛti laga ki na ma sɔngɔrɔ, ko laga koyi Yɛnŋɛlɛ làa wi tun wa, wi sa li yɔn sɛnrɛ ti yo we. A wì si pan ma yere wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ loŋgo ki nawa, maga yo leele pe ni fuun pe kan fɔ:

\VS{15}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Jɔlɔgɔ ŋga fuun mìla ki sɛnrɛ yo ma yo mi yaa ki wa ki ca ŋga konaa ki kanŋgaga na cara ti na, mi yaa ki wa ti na, katugu pè pe nuŋgbogolo ke ŋgban, pee yɛnlɛ mbanla sɛnrɛ ti logo.› »




\par }\Chap{20}{\SH Pàa Zheremi wi le kaso
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zheremi wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ nda yuun, Imɛri pinambyɔ Pashuri ŋa wìla pye
saraga wɔfɔ konaa ma pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ welefɛnnɛ to, wìla ki sɛnrɛ ti logo.

\VS{2}Kona, a Pashuri wì si
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi gbɔn, ma saa wi le ŋgbɛɛrɛ na, maa le kaso wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ yeyɔngɔ ŋga wa gona ki tanla, ko ŋga pe maa yinri Bɛnzhamɛ yeyɔngɔ.


\par }{\PP \VS{3}Ki goto pinliwɛ pi ni, a Pashuri wì si Zheremi wi wɔ wa ŋgbɛɛrɛ ti na, maa yirige wa kaso wi ni. A Zheremi wì suu pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li saa ma yinri naa Pashuri, ɛɛn fɔ li yaa lɔɔn yinri Magɔri Misabibu, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ ‹Sunndo kɔngɔ ki yɛn kɛɛ ki ni fuun ki na.›

\VS{4}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Wele, mi yaa fyɛrɛ gbɔrɔ wa ma na, mboro naa ma wɛnnɛ pe ni fuun pe ni. Pe juguye pe yaa pe gbo tokobi ni ma yɛgɛ sɔgɔwɔ. Mi yɛn na Zhuda tara ti ni fuun ti nii Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ. Wi yaa pe koli mbe kari pe ni wa Babilɔni tara, mbe sa pe gbo tokobi ni.

\VS{5}Ki ca ŋga ki yarijɛndɛ ti ni fuun, naa ki tunŋgo tɔnli wi ni fuun, naa yaara sɔnŋgbanga woro ti ni fuun konaa Zhuda tara wunlumbolo pe yarijɛndɛ ti ni fuun, mi yaa ti le pe juguye pe kɛɛ. Pe yaa ti koli, mberi lɛ, mbe kari ti ni wa Babilɔni tara.

\VS{6}Mboro Pashuri, mboro wo na, pe yaa mboro naa ma go woolo ye ni fuun ye yigi kulolo mbe kari ye ni. Ma yaa kari wa Babilɔni tara. Pa ma yaa ka ku wa, pɔɔn le wa, mboro naa ma wɛnnɛ pe ni fuun pe ni, poro mbele màa ma yagbogowo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yo pe kan we.› »


\par }{\SH Jɔlɔgɔ ŋga kì taga Zheremi wi na \newline  mbege ta wi yɛn Yɛnŋɛlɛ \newline  yɔn sɛnrɛ yofɔ
\par }
{\Q \VS{7}E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, màla nɛgɛ mala fanla,

\par }{\Q a mìlan yɛɛ yaga màla nɛgɛ mala fanla.

\par }{\Q Màla yigi fanŋga, mà cew ta na na.

\par }{\Q Pilige pyew, leele pe yɛn na tɛgɛ na na;

\par }{\Q leele pe ni fuun pe yɛn naga lakoo na na.


\par }{\Q \VS{8}Katugu sanga o sanga mi kaa para, mi ma daga mbaa gbele ŋgbanga;

\par }{\Q mi maa para ŋgbanga na leele pe lewɛlɛwɛ kapyere to naa jɔgɔwɔ mba paa piin pi sɛnrɛ yuun.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ nda mila yuun ti kala na, pe yɛn nala tifaga konaa na tɛgɛ na na.


\par }{\Q \VS{9}Na mi ka yo fɔ mi se para li sɛnrɛ na naa,

\par }{\Q fɔ mi se para li mɛgɛ ki na naa,

\par }{\Q kona li sɛnrɛ ti ma pye paa kasɔn yɛn nala sori wa na nawa,

\par }{\Q ki ma pye ndɛɛ kasɔn ki ye na kajeere ti ni nari sori;

\par }{\Q mi maga ŋgbanga mbege kun na yɛɛ ni,

\par }{\Q ɛɛn fɔ mila ya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Janwa wi yɛn na sɛnpere nda yuun na na, mi yɛn nari nuru.

\par }{\Q Pànla mɛgɛ taga nala yinri «Fyɛrɛ gbɔrɔ ti yɛn kɛɛ ki ni fuun ki na!»

\par }{\Q Pe yɛn na yuun fɔ: «Yoo sɛnrɛ yo! Ee, ye ti woo sɛnrɛ yo fanŋga fɛnnɛ pe kan!»

\par }{\Q Na wɛnnɛ pe ni fuun pe yɛn nala pɛɛlɛ na wele, na kaa pye mi yaa to.

\par }{\Q Paa yuun fɔ: «Kana wi yaa wi yɛɛ yaga poo nɛgɛ poo fanla,

\par }{\Q pa kona we yaa cew ta wi na,

\par }{\Q mbe we kayaŋga ki wɔ wi ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na ni paa maliŋgbɔɔn kotogofɔ yɛn;

\par }{\Q ki kala na, na jɔlɔfɛnnɛ pe yaa ka kurugo mbe to,

\par }{\Q pe se cew ta.

\par }{\Q Pe yaa ka fɛrɛ shɔ jɛŋgɛ mbege yan fɔ pee cew ta;

\par }{\Q ki fɛrɛ ti yaa koro pe na fɔ sanga pyew,

\par }{\Q lere se ka fɛgɛ ki fɛrɛ ti na fyew.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, li ma lesinŋɛ wi kala li cancan ma wele,

\par }{\Q li ma sɛnwee wi jatere naa wi nawa kagala ke jɛn.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ, na kayaŋga ki wɔ na juguye pe ni, ma ti mbege yan,

\par }{\Q katugu mboro mìlan kala li le ma kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yaa yuuro koo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, yaa li sɔnni,

\par }{\Q katugu li ma fyɔnwɔ fɔ wi go shɔ,

\par }{\Q maa wɔ wa lepeele pe kɛɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Yɛnŋɛlɛ sa ti na se pilige ki daŋga!

\par }{\Q Na nɔ wìlan se pilige ŋga ni, Yɛnŋɛlɛ ka ka duwaw ki na!


\par }{\Q \VS{15}Lere ŋa wìla saa na sege ki sɛnrɛ yo na to wi kan maa nawa pi yinŋgi,

\par }{\Q ma yo fɔ: «Mà pinambyɔ se!»

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ sa ki lerefɔ wi daŋga.


\par }{\Q \VS{16}Ki lerefɔ wì pye paa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa cara nda tɔngɔ pew ti yɛn,

\par }{\Q nda li sila ti yinriwɛ ta.

\par }{\Q Pinliwɛ ni, wila gbeere nuru,

\par }{\Q yɔnlɔ ŋgbanga na, wila maliŋgbɔɔnlɔ kɔŋgɔlɔ nuru!


\par }{\Q \VS{17}Yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ li sila si ti mbe ku wa na nɔ wi lara?

\par }{\Q Kona na nɔ wi lara to ti jɛn na pye na fanga ye,

\par }{\Q mi jɛn na koro wa wi nawa fɔ sanga pyew.


\par }{\Q \VS{18}Yiŋgi na, mìla si yiri wa na nɔ wi lara ti ni,

\par }{\Q ma pan naga jɔlɔgɔ naa ki tege ŋga ki yaan,

\par }{\Q konaa mbanla yinwege piliye yi pye mbeyi kɔ wa fɛrɛ ti ni?




\par }\Chap{21}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa wunlunaŋa Sedesiyasi \newline  wi yɔn sogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Zheremi wi kan wunlunaŋa Sedesiyasi\FTNT{†}{{\FR 21:1 }{\FR{21.1:
}}{\FT{Sedesiyasi wìla pye Zhoziyasi wi pinambyɔ taanri woo. Wo wìla pye Zhuda tara ti wunlunaŋa puŋgo woo wa Zheruzalɛmu ca;
}}{\XT{2 Wunlu 24.17–25.7.}}} wi woro. Ki sanga wi ni, Wunlunaŋa wìla Malikiya pinambyɔ Pashuri wo naa
saraga wɔfɔ Sofoni ŋa wìla pye Maaseya pinambyɔ pe torogo wa Zheremi wi yeri, ma yo pe saa pye fɔ:

\VS{2}«Ki yaga ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe we kan, katugu Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi yɛn na malaga gbɔɔn we ni. Kana Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li kafɔnŋgɔlɔ la pye we kanŋgɔlɔ, jaŋgo wi kari wi laga we na\FTNT{†}{{\FR 21:2 }{\FR{21.2:
}}{\FT{Zhuda tara woolo poro naa Babilɔni tara fɛnnɛ pe ni, pe malaga sɛnrɛ tì yo wa
}}{\XT{2 Wunlu 25.1-11; 2 Kuro 36.17-21}}{\FT{lara ti ni.}}}.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Zheremi wì si pitunmbolo pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ye kari ye saga yo Sedesiyasi wi kan fɔ:

\VS{4}‹Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: Ye yɛn na malaga gbɔɔn Babilɔni tara wunlunaŋa wo naa Kalide tara fɛnnɛ pe ni ye maliŋgbɔnyaara ti ni ye kɛɛ, wa ca ki malaga sigemboro ti puŋgo na, katugu pè pan ma maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma ca ki yɔn tɔn; ɛɛn fɔ ye maliŋgbɔɔnlɔ mbele pe yɛn na malaga ki gbɔɔn wa ca ki mboro ti puŋgo na, mi yaa pe ŋgbanga pe wa pe kanŋga pe yɛgɛ kan wa ca nawa pi yeri.

\VS{5}Mi jate mi yaa malaga gbɔn ye ni na yawa naa na fanŋga ki ni, naa na naŋgbanwa pi ni, naa na kɔnrɔ tandorogo konaa na naŋgbanwa gbɔɔ pi ni.

\VS{6}Mi yaa ca ŋga ki nawa yaara ti ni fuun ti tɔngɔ, sɛnweele mbe pinlɛ yaayoro ti ni; tifɛlɛgɛ yambewe pa yaa pe gbo.

\VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Ko puŋgo na, Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wo naa wi legbɔɔlɔ pe ni, naa tara woolo poro naa mbele fuun pe yaa ka shɔ laga ki ca ŋga ki ni tifɛlɛgɛ yambewe pi kɛɛ, naa tokobi wo naa fuŋgo ki kɛɛ, mi yaa ka pe le Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi kɛɛ. Mi yaa pe le pe juguye pe kɛɛ, poro mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa we. Nebukanezari wi yaa ka pe gbo tokobi ni; wi se ka pe yinriwɛ ta, wi se ka wa kpɛ yaga, pe yuŋgbɔgɔrɔ se ka pye wi na.› »


\par }{\PP \VS{8}Ki leele mbele poro na, ki yo pe kan naa fɔ: «Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye wele, mì yinwege konɔ lo naa kunwɔ konɔ li ni ke tɛgɛ ye yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{9}Lere o lere ka ka koro laga ki ca ŋga ki ni, tokobi naa fuŋgo ki yaa wo gbo, nakoma tifɛlɛgɛ yambewe. Ɛɛn fɔ lere ŋa fuun ka yiri mbe saa yɛɛ kan Kalide tara fɛnnɛ pe yeri, poro mbele pè maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma ca ki yɔn tɔn, wo yaa shɔ, wi yinwege ko ki yaa pye wi tɔnli we.

\VS{10}Katugu mì yɛgɛ wali ma yiri ki ca ŋga ki kɔrɔgɔ, jaŋgo mbe kapege pye ki na, kajɛŋgɛ ma mi yaa pye ki kan. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Mi yaa ki ca ŋga ki le Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ wigi sogo kasɔn ni.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka jɔlɔgɔ wa \newline  wunlunaŋa wo naa wi go woolo \newline  pe na
\par }
{\Q \VS{11}Zhuda tara wunlunaŋa wi go woolo,

\par }{\Q ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo!


\par }{\Q \VS{12}Yoro Davidi setirige piile, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Yaa kiti wi kɔɔn yaa yala kasinŋge ki ni pilige pyew.

\par }{\Q Pe yɛn na mbele jɔlɔ, ye pe shɔ pe jɔlɔfɛnnɛ pe kɛɛ.

\par }{\Q Jaŋgo na naŋgbanwa piga ka yiri ye kɔrɔgɔ paa kasɔn yɛn, mbaa sori,

\par }{\Q ŋga lere se ya figi.

\par }{\Q Ko yaa pye ye kapyere tijangara ti kala na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi naa yoro ni we yɛn we yɛɛ na, yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa gbunlundɛgɛ ki go na we,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa walaga ki na, wa funwa laga falafala ki ni we.

\par }{\Q Yoro mbele ye yɛn na yuun fɔ: ‹Ambɔ wi mbe ya tigi mbe pan mbe to we na?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya ye fɔ laga we larasaga ki ni, mbe to we na?›


\par }{\Q \VS{14}Mi yaa ye sara mbe yala ye kapyegele ke ni.

\par }{\Q Mi yaa kasɔn le wa ye tire kɔlɔgɔ ki ni, mbe ye kanŋgara lara ti ni fuun ti sogo\FTNT{†}{{\FR 21:14 }{\FR{21.14:
}}{\FT{Wunluwɔ go ŋga kìla pye wa Zheruzalɛmu ca, a paa ki yinri Liban kɔlɔgɔ go, ki yaa pye ki laga ŋga ki yɛn na para ko sɛnrɛ na;
}}{\XT{1 Wunlu 7.2}}{\FT{.}}}.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{22}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Zheremi wi tun \newline  wa Zhuda tara wunlunaŋa \newline  wi go woolo pe yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Zheremi wi ni ma yo fɔ: «Kari wa Zhuda tara wunlunaŋa wi go, ma saga sɛnrɛ nda ti yo wi kan.

\VS{2}Maa pye fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na sɛnrɛ nda yuun ti logo, mboro Zhuda tara wunlunaŋa, mboro ŋa mà cɛn wa Davidi wunluwɔ jɔngɔ ki na wi yɔnlɔ, mboro naa ma legbɔɔlɔ pe ni, konaa ma woolo sanmbala pe ni, poro mbele pe maa yiin laga ki yeyɔnrɔ nda ti ni we.›

\VS{3}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yaa tanri kaselege naa kasinŋge na. Pe yɛn na mbele jɔlɔ, ye pe shɔ pe jɔlɔfɛnnɛ pe kɛɛ. Yaga kaa nambannjɛɛn wo naa pijiriwe konaa naŋgunjɔ wi ni pe jɔlɔ. Yaga kaa lewɛlɛwɛ kapyere piin pe na. Yaga ka lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa gbo laga ki laga ŋga ki ni.

\VS{4}Katugu kaselege ko na, na ye kaa tanri ki sɛnrɛ nda ti na, pa kona wunlumbolo yaa la taa mbaa cɛɛn wa Davidi wunluwɔ jɔngɔ ki na wi yɔnlɔ; pe yaa ka lugu wa wotoroye mbele shɔnye maa tilele pe ni konaa pe shɔnye pe na mbaa yiin laga ki go ŋga ki yeyɔnrɔ ti ni, poro naa pe legbɔɔlɔ konaa pe tara woolo pe ni.

\VS{5}Ɛɛn fɔ, na yee na sɛnrɛ ti logo, mì wugu na yɛɛra mɛgɛ ki na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma, fɔ ki laga ŋga ki yaa ka pye kataga.› »


\par }{\PP \VS{6}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn Zhuda tara wunlunaŋa wi wunluwɔ go ki wogo na fɔ:

\par }{\Q «Ma yɛn ma yɔn na yɛgɛ na, paa Galaadi tara ti yɛn,

\par }{\Q paa Liban tara yanwira ti go na wi yɛn;

\par }{\Q konaa ki ni fuun, mi yaa kɔɔn pye paa
gbinri yɛn,

\par }{\Q mbɔɔn pye paa ca yɛn, ŋga lere woro wa ki ni.


\par }{\Q \VS{7}Mi yɛn na jɔgɔwɔ pyefɛnnɛ gbɛgɛlɛ ma mɛgɛ ni,

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe maliŋgbɔnyaara ti yɛn pe kɛɛ.

\par }{\Q Pe yaa kɔɔn wunluwɔ go ki
sɛdiri tire tiyɔnrɔ ti kɔɔnlɔ mberi wa wa kasɔn.


\par }{\PP \VS{8}«Cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ woolo yaa kaa tooro laga ki ca ŋga ki yɔn na; pe yaa kaa pe yɛɛ yewe mbaa yuun fɔ: ‹Yiŋgi na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi cagbɔgɔ ŋga ki tɛgɛ ki tɛgɛlɔmɔ mba pi na ma?›

\VS{9}Pa kona pe yaa pe yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Katugu pè je Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ pi na, ma saa na fɔli yarisunndo ta yɛgɛ sɔgɔwɔ nari gbogo.› »


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yo wunlunaŋa \newline  Shalumu wi wogo na
\par }
{\Q \VS{10}Yaga kaa gbele ŋa wì ku wo kala na,

\par }{\Q yaga kaa wi kunwɔ pi gbele.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ŋa pè yigi ma kari wi ni, yaa gbele wo kala na,

\par }{\Q katugu wi se sɔngɔrɔ naa,

\par }{\Q pòo se tara nda ni, wi seri yan yɛnlɛ ni naa.


\par }{\PP \VS{11}Ki sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo Zhuda tara wunlunaŋa Zhoziyasi wi pinambyɔ Shalumu wi wogo na, wo ŋa wìla cɛn wunluwɔ pi na wi to Zhoziyasi wi yɔnlɔ. A pè si kaa wi yigi ma kari wi ni, ma yiri laga ki tara nda ti ni; lìgi yo ma yo wi se sɔngɔrɔ laga naa fyew.

\VS{12}Pòo yigi ma kari wi ni tara nda ni, pa wi yaa ku wa ti ni, wi sege tara nda ti yan naa.


\par }{\SH Sɛnrɛ nda tìla yo wunlunaŋa \newline  Yehoyakimu wi wogo na
\par }
{\Q \VS{13}Lere ŋa wi maa go ki kan kambasinŋge ki fanŋga na,

\par }{\Q mboo sanŋgazo yumbiile pe wa, wila sila tanri kaselege na,

\par }{\Q wi lewee yɛnlɛ wi maa tunŋgo piin wi kan, wila suu sara,

\par }{\Q daŋga yɛn ki fɔ wi wogo!


\par }{\Q \VS{14}Wo ŋa wi maa yɛɛ pye fɔ: «Mi yaa yuŋgbɔgɔ ka kan na yɛɛ kan,

\par }{\Q mbe ki naayeri yumbiile pe tugbɔlɔ,

\par }{\Q mbe ki fenɛtiriye pe wɔ mbe pe yɔn,

\par }{\Q mbe sɛdiri tire papara papara maramara ki nawa mbogo ki na mbege tɔn,

\par }{\Q mbege fa penduru yɛɛn ni!


\par }{\Q \VS{15}Naga yɛn ma, maa ki jate ndɛɛ na maga ma wunluwɔ go ki kan sɛdiri tire lɛgɛrɛ ni

\par }{\Q ko ki yaa yeresaga kan ma wunluwɔ pi yeri wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ma to wi sila pye na nii na woo paa leele sanmbala pe yɛn wi le?

\par }{\Q Konaa ki ni fuun, wìla pye na tanri kaselege naa kasinŋge konɔ li na;

\par }{\Q ki kala na, wi kagala kàa pye na yɔngɔ wi kan.


\par }{\Q \VS{16}Wìla pye na fyɔnwɔ fɛnnɛ poro naa mbele pe yɛn tege na pe kiti wi kɔɔn naa yɔngɔ,

\par }{\Q ki kala na, wi kagala kaa pye na yɔngɔ wi kan.

\par }{\Q Ko kapyege ŋga ko ki maa ki nari ma yo ki lerefɔ wì mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na jɛn.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɛɛn fɔ mboro wo na, ma yɛgɛ woro yaraga ka kpɛ na, ma woro na yaraga ka kpɛ jate,

\par }{\Q kaawɔ ma yɛɛra tɔnli wo cɛ,

\par }{\Q konaa mbaa baga leele mbele pe yɛn jɛrɛgisaga fu pe na mbaa pe kuun,

\par }{\Q mbaa leele pe jɔlɔ mbe pe yigilɔmɔ pi tisaw.


\par }{\PP \VS{18}Ki kala na, Zhoziyasi pinambyɔ Yehoyakimu ŋa wi yɛn Zhuda tara ti wunlunaŋa, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn wi wogo na fɔ:

\par }{\Q «Lere se ka wi kunwɔ pi gbele paa yɛgɛ ŋga na ki maa piin, mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹E, na nɔsepyɔ lenaŋa!› Nakoma ‹E, na nɔsepyɔ sumboro!›

\par }{\Q Lere se ka wi kunwɔ pi gbele paa yɛgɛ ŋga na ki maa piin, mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹E, we tafɔ!› Nakoma ‹E, we wunluwɔ!›


\par }{\Q \VS{19}Pe yaa kaa gboo wi le paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa sofile gboo le we;

\par }{\Q pe yaa kaa fulolo mbe saa wa wa Zheruzalɛmu ca ki puŋgo na.»


\par }{\SH Jɔlɔgɔ yaa to Zheruzalɛmu ca ki na
\par }
{\Q \VS{20}Lugu wa Liban tara yanwiga ki na ma jɔrɔgɔ!

\par }{\Q Lugu wa Bazan tara yanwiga ki go na mɔɔ magala li yirige ŋgbanga!

\par }{\Q Lugu wa Abarimu yanwira ti go na ma jɔrɔgɔ!

\par }{\Q Katugu ma ndanlafɛnnɛ pè tɔngɔ ma wɔ wa.


\par }{\Q \VS{21}Sanga ŋa ni màa pye kaŋgbanga se gbɔn ma na, mìla ma yɛri;

\par }{\Q ɛɛn fɔ màa pye na yuun fɔ: «Mi se logo!»

\par }{\Q Pa ma yɛn na tanri ma, maga lɛ wa ma punwɛ sanga wi ni;

\par }{\Q mɛɛ logo na yeri.


\par }{\Q \VS{22}Tifɛlɛgɛ yaa ka kari ma
simbaala kɔnrifɛnnɛ pe ni fuun pe ni,

\par }{\Q pe yaa kɔɔn ndanlafɛnnɛ pe koli mbe kari pe ni tara ta yɛgɛ ni;

\par }{\Q ko sanga wo ni, fɛrɛ ti yaa ma yigi fɔ mbɔɔn go ki sogo ma na,

\par }{\Q ma kapere ti ni fuun ti kala na.


\par }{\Q \VS{23}Mboro ŋa ma yɛn ma cɛn wa Liban tara\FTNT{†}{{\FR 22:23 }{\FR{22.23:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ Liban tara, wunluwɔ go ŋga kìla pye wa Zheruzalɛmu ca, a paa ki yinri Liban kɔlɔgɔ go ko sɛnrɛ ti yɛn na yuun laga ki laga ŋga ki na;
}}{\XT{1 Wunlu 7.2}}{\FT{.}}},

\par }{\Q mɔɔ cɛnsaga ki gbegele sɛdiri tire tiyɔnrɔ ti ni we.

\par }{\Q Na jɔlɔgɔ ka ka gbɔn ma na sanga ŋa ni,

\par }{\Q jɔlɔgɔ ŋga ki yɛn paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni,

\par }{\Q ma yaa kaa jɛɛn fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa \newline  Yehoyakimu pinambyɔ Koniya wi na
\par }
{\PP \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Mì wugu mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo na yɛɛ mɛgɛ ki na, fɔ ali ndɛɛ ki pye Yehoyakimu pinambyɔ Koniya\FTNT{†}{{\FR 22:24 }{\FR{22.24:
}}{\FT{Koniya wo nuŋgba wo wìla pye Yekoniya we. Ki mɛgɛ ŋga kìla pye wunlunaŋa Yehoyakini wi mɛgɛ ko ka. Wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo li ni, ko pàa Zhuda tara woolo pe koli ma kari pe ni wa Babilɔni tara;
}}{\XT{2 Wunlu 24.8-16; 2 Kuro 36.8-10}}{\FT{.}}} ŋa wi yɛn Zhuda tara ti wunlunaŋa wi ja pye paa vegeŋɛ yɛn wa na kalige kɛɛ ki na, mi jɛn naa tile mboo wɔ wa.

\VS{25}Mi yaa ma le mbele pe yɛn nɔɔ gbosaga jaa pe kɛɛ, poro mbele ma yɛn na fyɛ pe yɛgɛ we, Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wo naa Kalide tara fɛnnɛ wele.

\VS{26}Mi yaa ka mboro naa ma nɔsee wi ni ye purɔ mbe kari ye ni tara ta yɛgɛ ni, nda pe sila ye se wa ti ni. Pa ye yaa ka sa ku wa ma.

\VS{27}Ye tara ti la yaa ka ye ta fɔ yaa ki jaa mbe sɔngɔrɔ wa ti ni, ɛɛn fɔ ye se ka sɔngɔrɔ wa ti ni naa fyew.»

\VS{28}Leele pe yaa kaa yuun fɔ: «Naga yɛn ma, Koniya wi yɛn paa cɔgɔ ŋga kì ya ka yɛn, ŋga lere woro naga jate wi le? Wi yɛn paa leyaraga yɛn, ŋga lere woro ki kɔrɔgɔ naa wi le? Yiŋgi na, a pe si wo naa wi piile pe purɔ ma saa pe wa tara ta yɛgɛ ni, nda pee jɛn?»


\par }{\PP \VS{29}E, na tara, na tara, na tara, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo!

\VS{30}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye ki naŋa ŋa wi mɛgɛ ki yɔnlɔgɔ ndɛɛ lere ŋa pyɔ woro wi yeri, ndɛɛ lere ŋa wi wogo kì jɔgɔ wi yinwege piliye yi ni; katugu wi setirige pyɔ wa se ka ta mbe cɛn wi yɔnlɔ, wa Davidi wunluwɔ jɔngɔ ki na, mbe cɛn Zhuda tara ti go na.»




\par }\Chap{23}{\SH Simbaala kɔnrifɛnnɛ tipeele \newline  konaa simbaala kɔnrifɛnnɛ \newline  jɛmbɛlɛ kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Simbaala kɔnrifɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 23:1 }{\FR{23.1:
}}{\FT{Simbaala kɔnrifɛnnɛ mbele pe sɛnrɛ tì yo, poro pe yɛn Izirayɛli tara wunlumbolo wele, simbaŋgbelege ko ki yɛn tara woolo wele.}}} mbele pe yɛn nala simbaŋgbelege ki punŋgu, nala simbaala pe jaragi, jɔlɔgɔ yɛn pe wogo!»

\VS{2}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, sɛnrɛ nda to lì yo simbaala kɔnrifɛnnɛ mbele pe yɛn nali woolo pe kɔrɔsi pe wogo na, ma yo fɔ: «Yoro yànla simbaala pe purɔ ma pe jaraga. Yee ye jatere wi tɛgɛ pe na. Ki kala na, mi yaa ye sara ye kapyere tijangara ti kala na.» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{3}«Na simbaala mì pe purɔ ma kari pe ni tara nda fuun ni, mbele pè koro go na, mi jate mi yaa ka pe gbogolo laga nuŋgba. Mi yaa ka sɔngɔrɔ pe ni wa pe laga ki na, pe yaa ka se mbe lɛgɛ jɛŋgɛ.

\VS{4}Mi yaa ka simbaala kɔnrifɛnnɛ tɛgɛ na woolo pe go na, mbele pe yaa la pe kɔrɔsi. Pe se kaa fyɛ naa, pe sunndo wi se kaa kɔɔn pe na naa; wa kpɛ se ka puŋgo pe ni naa.» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{5}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Wele, piliye ya yɛn wa na paan,

\par }{\Q mi yaa ka lesinŋɛ wa yirige wa Davidi setirige ki ni,

\par }{\Q ŋa wi yaa ka cɛn wunluwɔ pi na mbaa wi wunluwɔ pi piin tijinliwɛ ni.

\par }{\Q Wi yaa kaa tanri kasinŋge naa kaselege na laga tara ti ni.


\par }{\Q \VS{6}Wi wunluwɔ sanga wi na, Zhuda tara woolo pe yaa ka shɔ,

\par }{\Q Izirayɛli woolo pe yaa ka cɛn yɛyinŋge na pɔw;

\par }{\Q pe yaa kaa mɛgɛ taga mbaa wi yinri: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we kasinŋge fɔ.› »


\par }{\PP \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Ki kala na, piliye ya yɛn wa na paan, leele pe se kaa ki yuun naa fɔ: ‹Mì wugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, lo na làa Izirayɛli woolo pe yirige ma pe wɔ wa Ezhipiti tara we.›

\VS{8}Ɛɛn fɔ pe yaa kaa yuun fɔ: ‹Mì wugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, lo na lì sɔngɔrɔ ma Izirayɛli setirige piile pe yirige ma pe wɔ wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara\FTNT{†}{{\FR 23:8 }{\FR{23.8:
}}{\FT{Yɔnlɔ parawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara to ti yɛn Babilɔni tara re.}}} ti ni, konaa tara sannda nda fuun làa pe purɔ ma kari pe ni wa ti ni.› Pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe cɛn wa pe tara ti ni naa.»


\par }{\SH Sɛnrɛ nda Zheremi wìla yo \newline  Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ \newline  tipeele pe wogo na
\par }
{\Q \VS{9}Sɛnrɛ da to tì yo
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe wogo na ma yo fɔ:

\par }{\Q «Na nawa pi tanga na na,

\par }{\Q fɔ a na wire ti ni fuun tila seri na na.

\par }{\Q Mì cɛn paa lere ŋa sinmɛ wɔ ma tin,

\par }{\Q paa lere ŋa sinmɛ wɔ pila wi yɛgɛ kanŋgi,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo naa li sɛnrɛ nda ti yɛn
kpoyi ti kala na.


\par }{\Q \VS{10}Katugu tara tì yin nandara naa jatara ti ni,

\par }{\Q tara ti yɛn na kunwɔ gbelege gbele, daŋga ŋga kì to ti na ki kala na.

\par }{\Q Yaayoro kasara nda wa
gbinri wi ni, tì waga.

\par }{\Q Leele pe yɛn na fee kapege ki puŋgo na,

\par }{\Q pe ma kotogo le pe yɛɛ ni na kambasinŋge ki piin.


\par }{\Q \VS{11}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ naa
saraga wɔfɛnnɛ pe woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ;

\par }{\Q ali wa na
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, mì pe tipere ti yan wa.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{12}Ki kala na, pe konɔ li yaa kaa wɔnri mbe pye diwi ni pe na.

\par }{\Q Pe yaa ka pe wɔnrɔgɔ, pe yaa wɔ mbe toori;

\par }{\Q katugu mi yaa ka yiri pe kɔrɔgɔ sanga ŋa ni,

\par }{\Q mi yaa ka jɔlɔgɔ wa pe na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}«Mì kambapyere yan wa
Samari tara Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q pe yɛn na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun yarisunŋgo
Baali ki mɛgɛ ni,

\par }{\Q pànla woolo, Izirayɛli woolo pe puŋgo.


\par }{\Q \VS{14}Ɛɛn fɔ, Zheruzalɛmu ca Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ poro na, mì katijangara yan wa pe yeri;

\par }{\Q pe yɛn na jatara naa nandara piin, na tanri yagbolo na.

\par }{\Q Pe yɛn na kotogo nii kapere pyefɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q jaŋgo wa kpɛ ka kaa tipege pyege ki yaga.

\par }{\Q Pe ni fuun pe yɛn na yɛgɛ sɔgɔwɔ paa Sodɔmu ca woolo pe yɛn,

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca woolo pe yɛn na yeri paa Gomɔri ca woolo pe yɛn\FTNT{†}{{\FR 23:14 }{\FR{23.14:
}}{\FT{Gomɔri naa Sodɔmu tìla pye fafafa cara ta, nda leele pàa kapere lɛgɛrɛ pye wa ti ni;
}}{\XT{Zhenɛ 19.1-29}}{\FT{.}}}.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe wogo na fɔ:

\par }{\Q «Wele, mi yaa pe kan yaritisorogo ni pe ka,

\par }{\Q mbe tɔnmɔ mba pi yɛn shɔnrɔ ni pa kan pe yeri poo wɔ;

\par }{\Q katugu Zheruzalɛmu ca Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ poro pè ti

\par }{\Q leele pe woro na fyɛ Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ tara ti lagapyew ki ni.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ \newline  yagboyoolo
\par }
{\Q \VS{16}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na sɛnrɛ nda yuun ye kan, yaga kaa ti nuru,

\par }{\Q katugu pe yɛn na ye nɛgɛ ki sɛnwara ti ni.

\par }{\Q Pe yɛn na yariyanra nda sɛnrɛ yuun ye kan, ti yɛn poro yɛɛra nawa jatere,

\par }{\Q ki sɛnrɛ tii yiri mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mi yɔn.


\par }{\Q \VS{17}Pe ma soro naga yuun mbele pe maa na tifaga pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ ye yaa yɛyinŋge ta.›

\par }{\Q Pe maa ki yuun mbele fuun pe yɛn na tanri pe yɛɛra nawa jatere wi na pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Jɔlɔgɔ kpɛ se gbɔn ye na!›


\par }{\Q \VS{18}Naga yɛn ma, ambɔ wìla pye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li ni wa ŋga làa kɔn ma tɛgɛ ki kɔnsaga?

\par }{\Q Ambɔ wìla li yan mali sɛnrɛ ti logo?

\par }{\Q Ambɔ wìla nuŋgbolo jan li sɛnrɛ ti yeri ma ta mari logo?»


\par }{\SP Zheremi wi woyoro

\par }{\Q \VS{19}«Wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì tisaga tifɛlɛgɛ ki yirige,

\par }{\Q li naŋgbanwa po pì yiri;

\par }{\Q pi yɛn paa tifɛliŋgbɔgɔ yɛn na gbɔɔn na sunrugu,

\par }{\Q na funlu wa lepeele pe go na.


\par }{\Q \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa pi se sogo li na,

\par }{\Q fɔ li ka sa ŋga lì kɔn ma tɛgɛ wa li nawa ki pye mbege yɔn fili.

\par }{\Q Wagati ŋa wila paan wa puŋgo na wi ni, ye yaa ka ki kagala ke kɔrɔ jɛn.»


\par }{\SP Yɛnŋɛlɛ li woyoro

\par }{\Q \VS{21}«Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, mi ma mi pe tun,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, a pè si fe ma kari mbe sa tunŋgo yo;

\par }{\Q mi sila sɛnrɛ le pe yɔn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ, a pe saa nala yɔn sɛnrɛ yuun.


\par }{\Q \VS{22}Ndɛɛ ki pye paa pye na ni wa ŋga mìla kɔn ma tɛgɛ ki kɔnsaga,

\par }{\Q pe jɛn nala sɛnrɛ ti yo na woolo pe kan,

\par }{\Q mbe ti pe sɔngɔrɔ pe wɔ wa pe kombele li ni,

\par }{\Q mbe pe katijangara pyege ki yaga.»


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn lagapyew
\par }
{\Q \VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Naga yɛn ma, mi yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn tɔɔn ko cɛ wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, mi woro Yɛnŋɛlɛ na li yɛn wa lege fun wi le?


\par }{\Q \VS{24}Naga yɛn ma, lere wa mbe ya sa lara larasaga ka ni, ŋga mi soo yan le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Naga yɛn ma, mi woro ma naayeri wo naa tara ti yin lagapyew wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yarilire sigire to naa ti pyɔ wi ni \newline  ti ma jɛn ma wɔ ti yɛɛ ni
\par }
{\PP \VS{25}«Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na sɛnrɛ nda yuun, mìri logo, poro mbele pe yɛn na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun na mɛgɛ ki na, na finlɛlɛ na yuun fɔ: ‹Mì wɔɔnrɔ wɔnlɔ, ee, mì wɔɔnrɔ wɔnlɔ.›

\VS{26}Ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na yagbogowo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda yuun, na lefanlaga sɛnrɛ nda yuun na yala pe yɛɛra nawa jatere wi ni, pe yaa koro mbaa ti yuun fɔ sa gbɔn wagati wiwiin ni?

\VS{27}Pè koro na pe wɔɔnrɔ ti yɛgɛ yuun pe yɛɛ kan, pe yɛn naga sɔnri ndɛɛ ko yaa ti na woolo pe fɛgɛ na mɛgɛ ki na, paa yɛgɛ ŋga na pe tɛlɛye pàa fɛgɛ na na yarisunŋgo
Baali ki kala na we.

\VS{28}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ ŋa ka wɔɔnrɔ wɔnlɔ, wo mbaa wi wɔɔnrɔ ti yɛgɛ yuun; ɛɛn fɔ na sɛnrɛ ti ka gbɔn lere ŋa na, wo mbaa na sɛnrɛ ti yuun kaselege ni.

\par }{\Q Yiŋgi na yarilire sigire ti sila jate ti yɛn ja yarilire pyɔ\FTNT{†}{{\FR 23:28 }{\FR{23.28:
}}{\FT{Yarilire sigire to yɛn ma taanla yagbogowo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ to ni, yarilire pyɔ wo yɛn ma taanla Yɛnŋɛlɛ li yɛn sɛnrɛ jate to ni.}}} wi ni?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{29}Naga yɛn ma, na sɛnrɛ ti woro paa kasɔn yɛn wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, ti woro paa marito yɛn, ŋa wi ma walaga ki ya wi le?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{30}«Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: ‹Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pe mala sɛnrɛ ti yu pe yɛɛ yeri nari yɛgɛ yuun, mi yaa yiri pe kɔrɔgɔ.›

\VS{31}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: ‹Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pe maa yɔn tangawa piin, na pe yɛɛra sɛnrɛ yuun ma yo fɔ: Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo, mi yaa yiri pe kɔrɔgɔ.›

\VS{32}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: ‹Mbele pe maa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun na yagbogowo wɔɔnrɔ yɛgɛ yuun, mi yaa yiri pe kɔrɔgɔ. Poro mbele pe yɛn na pe wɔɔnrɔ ti yɛgɛ yuun, nala woolo pe punŋgu pe yagbogowo sɛnrɛ naa pe yɛɛ gbɔgɔwɔ sɛnrɛ ti ni. Ma si yala, mi si pe tun, mi sigi konɔ kan pe yeri. Pe se yaraga ka yɔn na woolo pe kan.› Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yaa kiti kɔn \newline  li woolo pe na
\par }
{\PP \VS{33}Na ki leele mbele, nakoma Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa, nakosima saraga wɔfɔ wa kɔɔn yewe mbe yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ to yɛn titiin? Yiŋgi tuguro li taga we go na?» Pa kona ma pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yoro jate yoro ye yɛn tuguro re, mi yaa ki tuguro ti laga na yɛɛ go na.» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{34}Na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ, nakoma saraga wɔfɔ wa, nakosima tara woolo wa ka yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li tuguro tori nda we go na!» Pa kona mi yaa yiri ki fɔ wo naa wi go woolo pe kɔrɔgɔ, mbe jɔlɔgɔ wa pe na.

\VS{35}Ki daga yaa ye cɛnyɛɛnlɛ nakoma ye nɔsepiile pe yewe fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lì we yɔn sogo ma yo mɛlɛ? Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo mɛlɛ?»

\VS{36}Ɛɛn fɔ yaga kaa ki yuun naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li tuguro tori nda we go na! Naga yɛn ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti yɛn tuguro sɛnwee wi go na wi le? Ayoo! Na ye kaa ki yuun ma, kona ye yɛn na Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li sɛnrɛ ti waa nari kanŋgi, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, we Yɛnŋɛlɛ le.»

\VS{37}Ye daga mbe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi yewe mbe yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔɔn yɔn sogo ma yo mɛlɛ?» Nakoma: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo mɛlɛ?»

\VS{38}Ɛɛn fɔ na yaga koro mbaa ki yuun fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li tuguro tori nda we go na!» Kona pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Kì kaa pye ye yɛn naga sɛnrɛ nda ti yuun fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li tuguro tori nda we go na,› ma si yala, mì yɛrɛwɛ kan ye yeri ma yo yaga kaa ki yuun ma,

\VS{39}kì pye ma, mi yaa je ye na pew. Mi yaa yoro naa ye ca ki ni ye wa fɔ lege, mbe ye purɔ mbe ye laga na yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ, ki ca ŋga mì kan ye yeri we, ko ŋga mìla kan yoro naa ye tɛlɛye pe yeri we.

\VS{40}Mi yaa fɛrɛ wa ye na, nda ti yɛn kɔsaga fu; fɛrɛ gbɔrɔ nda ti yaa ye go ki sogo ye na. Lere se ka fɛgɛ ti na fyew.»




\par }\Chap{24}{\SH Kanja pire shyɛn nda tìla pye \newline  ma yin figiye pire ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si kanja pire shyɛn naga na na, nda tìla pye ma yin
figiye pire ni. Ki kanja pire tìla pye ma tɛgɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki yɛgɛ sɔgɔwɔ. Kìla pye ma yala Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla pan ma Yehoyakimu pinambyɔ Yekoniya ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi yigi wa Zheruzalɛmu ca, ma kari wi ni wa Babilɔni tara, naa Zhuda tara teele pe ni, naa kapyɔ jɛnfɛnnɛ konaa tugurɔn tunŋgo pyefɛnnɛ pe ni\XREF{†}{{\XO 24:1 }{\XO{24.1:
}}{\XT{2 Wunlu 24.12-16}}}.

\VS{2}Kanja pige nuŋgba figiye pire la pye ma yɔn fɔ jɛŋgɛ, paa figiye pire koŋgbannda nda pe ma cɔ ti yɛn. Kanja pige sanŋga ki figiye pire to la pye ma tisaw, tìla tisaw fɔ lere saa ya mberi ka.


\par }{\PP \VS{3}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì silan yewe ma yo fɔ: «Zheremi, yiŋgi maa yaan?»

\par }{\PP A mì sili yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yɛn na figiye pire yaan. Ti tiyɔnrɔ tì yɔn fɔ jɛŋgɛ, ɛɛn fɔ ti tisawira tì tisaw fɔ jɛŋgɛ, pe se ya mberi ka ti tisawima pi kala na.»


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi sɛnrɛ nda ti yo na kan ma yo fɔ:

\VS{5}«Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa mì yo yɛɛn fɔ: ‹Yɛgɛ ŋga na ki ma tanla ma ni mbaa figiye pire tiyɔnrɔ ti wele, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, mi yɛn na Zhuda tara woolo pe wele kajɛŋgɛ ni, poro mbele pàa pe koli ma kari pe ni, poro mbele mìla pe purɔ ma pe wɔ laga ki laga ŋga ki ni, ma kari pe ni wa Kalide tara we.

\VS{6}Mi yaa kaa pe wele kajɛŋgɛ ni, mbe ti pe sɔngɔrɔ laga ki tara nda ti ni naa. Mi yaa ka pe kan pe yeresaga ta, mi se ka pe tɔngɔ naa; mi yaa ka pe yerege mbe pe sanri, mi se ka pe kɔlɔgi naa.

\VS{7}Mi yaa ka ti pege jɛn wa pe kotogo na fɔ muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le. Pe yaa ka pye na woolo, mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ, katugu pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan na kɔrɔgɔ pe kotogo ki ni fuun ki ni.›


\par }{\PP \VS{8}«Ɛɛn fɔ figiye pire nda tì tisaw fɔ jɛŋgɛ, to nda pe se ya mberi pire ti ka ti tisawima pi kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn ti wogo na fɔ: ‹Pa mi yaa Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi pye ma, wo naa wi legbɔɔlɔ pe ni, naa Zheruzalɛmu ca woolo sanmbala mbele pe yaa ka koro go na pe ni, poro mbele pe yaa ka pye laga ki tara nda ti ni konaa mbele pe yaa ka pye mbe cɛn wa Ezhipiti tara ti ni.

\VS{9}Mi yaa ka ti pe pye sunndo kɔngɔ yaraga dunruya wunluwɔ pyew pi yeri, mbe jɔlɔgɔ wa pe na. Mi yaa ka pe purɔ mbe kari pe ni tara nda fuun ni, ki lara woolo pe yaa kaa pe tifaga, mbaa pe mɛrɛ ti nii wa pe yomiyɛgɛlɛ ke ni, mbaa ki lakoo pe na konaa mbaa pe daŋgi.

\VS{10}Mi yaa ka malaga, naa fuŋgo konaa yambewe wa pe na, fɔ pe sa tɔngɔ pe kɔ pe wɔ wa tara nda mìla kan poro naa pe tɛlɛye pe yeri ti ni.› »




\par }\Chap{25}{\SH Zheremi wìla Yɛnŋɛlɛ \newline  li yɔn sɛnrɛ yo \newline  leele pe kan ma saa gbɔn \newline  yɛlɛ nafa ma yiri taanri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan Zheremi wi yeri Zhuda tara woolo pe ni fuun pe wogo na, Zhoziyasi pinambyɔ Yehoyakimu ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo li ni; ko la yala Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi wunluwɔ pi yɛlɛ koŋgbanna li ni.

\VS{2}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla ki sɛnrɛ ti yo Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni fuun pe yɛgɛ na, ma yo fɔ:

\VS{3}«Maga lɛ wa Amɔ pinambyɔ Zhoziyasi ŋa wìla pye Zhuda tara ti wunlunaŋa wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri taanri wolo li ni fɔ ma pan ma gbɔn nala, ki yɛlɛ nafa ma yiri taanri wolo loli na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì li sɛnrɛ ti kan na yeri. A mì koro nari yuun ye kan pilige pyew, ɛɛn fɔ yee logo na yeri.

\VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìli tunmbyeele pe ni fuun pe torogo ye yeri, li
yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ wele. Làa pye na pe tunnu ye yeri suyi, ɛɛn fɔ ye sila logo pe yeri, ye sila nuŋgbolo jan mbe logo pe yeri.

\VS{5}Pàa pye naga yuun ye kan fɔ: ‹Ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye wɔ wa ye kombegele ke ni, ye ye kapyere tijangara ti yaga, pa kona tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan yoro naa ye tɛlɛye pe yeri, ye yaa koro mbe cɛn wa ti ni sanga pyew fɔ tetete.

\VS{6}Yaga ka taga yarisunndo ta yɛgɛ na mbaa tunŋgo piin ti kan, mbaa fɔli ti yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa ti gbogo. Yaga kanla nawa pi ŋgban ye yarisunndo nda yè gbegele ye yɛɛra kɛyɛn yi ni ti ni, pa kona mi se kapege kpɛ pye ye na.›

\VS{7}Ɛɛn fɔ yee yɛnlɛ mbe logo na yeri; Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Yàa na nawa pi ŋgban ye yarisunndo nda yè gbegele ye yɛɛra kɛyɛn yi ni ti ni, ma jɔlɔgɔ wa ye yɛɛ na.

\VS{8}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Kì kaa pye yee na sɛnrɛ ti logo,

\VS{9}ye wele, mi yaa ka tun pe sa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara woolo pe yeri, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma, mbe pinlɛ Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari ŋa wi yɛn na tunmbyee wi ni. Mi yaa ti pe pan ki tara nda to naa tara woolo pe kɔrɔgɔ, konaa cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn ma pe maga ke kɔrɔgɔ, jaŋgo mbe pe tɔngɔ pew, mbe pe kala li pye sunndo kɔngɔ kala konaa paa ki lakoo pe na, mbe ti pe tara ti koro kataga fɔ sanga pyew.

\VS{10}Mi yaa ti pe yɔgɔrimɔ yuuro, naa pe nayinmɛ yuuro, naa japɛnɛ yuuro, naa pijaala yuuro konaa muwɛ tire tinmɛ pi kɔ wa pe sɔgɔwɔ, mbe pe fitanlaye yanwa pi figi\XREF{†}{{\XO 25:10 }{\XO{25.10:
}}{\XT{Zhere 7.34; 16.9; Naga 18.22-23}}}.

\VS{11}Ki tara nda ti ni fuun ti yaa ka pye kataga mbe koro waga. Ki cɛngɛlɛ ŋgele ke ni fuun ke yaa ka go sogo Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan fɔ sa gbɔn yɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ.›


\par }{\PP \VS{12}«Ɛɛn fɔ na ki yɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ liga kali yɛɛ yɔn fili, mi yaa yiri Babilɔni tara wunlunaŋa wo naa wi tara woolo pe kɔrɔgɔ pe kambasinnde ti kala na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma; mi yaa jɔlɔgɔ wa poro Kalide tara fɛnnɛ pe na, mbe pe tara ti pye kataga fɔ sanga pyew.

\VS{13}Jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun mìla ke sɛnrɛ yo ki tara nda ti wogo na, mi yaa ti ke to ti na; ki sɛnrɛ nda ti yɛn ma yɔnlɔgɔ laga ki sɛwɛ ŋa wi ni we, to nda Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla yo cɛngɛlɛ ke ni fuun ke na we.

\VS{14}Katugu cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn fanŋga ni, koro naa wunlumbolo tugbɔmbɔlɔ pele yaa ka yiri mbe Babilɔni tara fɛnnɛ poro fun pe go sogo pe yɛɛ kan. Mi yaa ka pe sara mbe yala pe kapyere to naa tipege ŋga fuun pè pye ki ni.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa ka jɔlɔgɔ wa \newline  cɛngɛlɛ ke na
\par }
{\PP \VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Ki wɔjɛnnɛ na li shɔ na kɛɛ, li yɛn ma yin duvɛn ŋa ni, na naŋgbanwa pow. Mi yɛn nɔɔ tunnu cɛngɛlɛ ŋgele fuun yeri, maa kan ki woolo pe yeri pe pa wɔ.

\VS{16}Pe yaa kaa wɔ mbe tin, mbaa gbali, mbe pye ndɛɛ yarafɛnnɛ wɛlɛ, tokobi ŋa mi yaa torogo wa pe sɔgɔwɔ wi yanga ki kala na.»


\par }{\PP \VS{17}Kona, a mì si wɔjɛnnɛ li shɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri; làa na tun cɛngɛlɛ ŋgele fuun yeri, a mì saa li kan ke yeri koo wɔ.

\VS{18}Mìla ki lɛ Zheruzalɛmu ca ki na, naa Zhuda tara cara ti ni, naa wunlumbolo poro naa legbɔɔlɔ pe ni, ma pe kan pè wɔ, jaŋgo mbe pe tɔngɔ mbe pe tara ti pye katara, mberi yaga waga, mberi pye titɛgɛrɛ yaraga, konaa mbe pe daŋga paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn nala we.


\par }{\PP \VS{19}Mìla Ezhipiti tara wunlunaŋa
Farawɔn wi kan, a wì wɔ, wo naa wi tunmbyeele pe ni, naa wi legbɔɔlɔ konaa wi tara woolo pe ni fuun pe ni;

\VS{20}naa cɛngɛlɛ ŋgele fuun ke yɛn ma cɛn wa pe ni ke ni, naa Uzi tara wunlumbolo pe ni fuun pe ni, naa Filisiti tara fɛnnɛ pe wunlumbolo pe ni fuun pe ni, poro mbele pe yɛn wa Asikalɔn ca, naa wa Gaza ca, naa Ekirɔn ca, naa Asidɔdi ca woolo sanmbala mbele pè koro pe ni;

\VS{21}naa Edɔmu cɛnlɛ woolo pe ni, naa Mowabu tara woolo pe ni, naa Amɔ cɛnlɛ woolo pe ni;

\VS{22}naa Tiri ca wunlumbolo pe ni fuun pe ni, naa Sidɔn ca wunlumbolo pe ni fuun pe ni, naa wunlumbolo mbele fuun pe yɛn ma cɛn wa
lɔgɔ furo ti ni wa kogɔje wi puŋgo na pe ni;

\VS{23}naa Dedan ca woolo pe ni, naa Tema ca woolo pe ni, naa Buzi ca woolo pe ni, naa mbele fuun pe maa pe siyɔ wi kanŋgara na lara ti kunlu pe ni\FTNT{†}{{\FR 25:23 }{\FR{25.23:
}}{\FT{Mbele pe maa pe siyɔ wi kanŋgara na lara ti kunlu, ki sɛnrɛ ti wele wa
}}{\XT{Zhere 9.25}}{\FT{laga ki ni.}}};

\VS{24}naa Larabu tara wunlumbolo pe ni fuun pe ni, naa cɛngɛlɛ ŋgele ke yɛn ma cɛn wa
gbinri wi ni ke wunlumbolo pe ni;

\VS{25}naa Zimiri tara wunlumbolo pe ni fuun pe ni, naa Elamu tara wunlumbolo pe ni fuun pe ni, naa Medi tara wunlumbolo pe ni fuun pe ni;

\VS{26}naa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara wunlumbolo pe ni fuun pe ni, mbele pe yɛn ma yɔngɔ pe yɛɛ ni konaa mbele pe yɛn ma lali pe yɛɛ ni konaa wunluwɔ mba fuun pi yɛn laga dunruya wi ni pi ni. Sheshaki\FTNT{†}{{\FR 25:26 }{\FR{25.26:
}}{\FT{Sheshaki, ko kɔrɔ wo yɛn Babilɔni tara re.}}} tara wunlunaŋa wo wi yaa ka wɔ pe ni fuun pe puŋgo na.


\par }{\PP \VS{27}Maga yo pe kan fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yege duvɛn wi wɔ, ye tin, yaa tunguru, ye to tara yaga ka ya mbe yiri naa, tokobi ŋa mi yaa torogo wa ye sɔgɔwɔ wi yanga ki kala na.›


\par }{\PP \VS{28}«Na paga je mbe yo pe se wɔjɛnnɛ li shɔ ma kɛɛ mbe pa wɔ, pa kona maga yo pe kan fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: Ye yaa pi wɔ kpa!

\VS{29}Ye wele, na mɛgɛ ki yɛn na yinri laga ki ca ŋga ni, pa mi yaa ki lɛ le ki na mbaa jɔgɔwɔ pi piin. Naga yɛn ma, yoro wo na, yaa ki jate mi yaa ye yaga mbajɔlɔwɔ wi le? Mi se ye yaga mbajɔlɔwɔ dɛ! Katugu mi yaa malaga yirige mbe wa dunruya woolo pe ni fuun pe na. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.› »


\par }{\PP \VS{30}Mboro wo na Zheremi, Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ ti yo ki kagala ke ni fuun ke wogo na, ma pe pye fɔ:

\par }{\Q «Ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ta wa naayeri, li yɛn na gbanla paa cɛngɛ yɛn,

\par }{\Q mali ta wa li cɛnsaga
kpoyi ki ni, lìli magala li yirige;

\par }{\Q li yɛn na gbanla li cɛnsaga woolo pe na paa cɛngɛ yɛn;

\par }{\Q li yɛn na jɔrɔgi paa mbele pe ma pye wa
ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ wɔsaga pe yɛn,

\par }{\Q li yɛn na jɔrɔgi dunruya woolo pe ni fuun pe na.


\par }{\Q \VS{31}Ki tinmɛ pi yɛn na gbɔɔn fɔ wa tara ti kɔsaga ki na,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn kiti na cɛngɛlɛ ke ni,

\par }{\Q li yɛn na kiti kɔɔn sɛnweele pe ni fuun pe na.

\par }{\Q Li yaa lepeele pe ni fuun pe gbo tokobi ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{32}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, jɔlɔgɔ ka yɛn na paan,

\par }{\Q ki yaa to cɛnlɛ la na, mbe yiri le ma mbe to cɛnlɛ la yɛgɛ na.

\par }{\Q Tifɛliŋgbɔgɔ kà yiri fɔ wa dunruya wi kɔsaga na paan.»


\par }{\PP \VS{33}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka mbele gbo ki pilige ki ni, pe gboolo pe yaa ka jaraga mbege lɛ tara ti go ka na mbe saga wa tara ti go ka na. Lere se ka ta mbe pe kunwɔ pi gbele; lere se ka ta mbe pe gboolo pe lɛ, pe se ka pe le. Pe yaa ka tɔngɔ mbe pye paa fyɔngɔ yɛn wa tara ti na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Yaa gbele, yoro
simbaala kɔnrifɛnnɛ\FTNT{†}{{\FR 25:34 }{\FR{25.34:
}}{\FT{Simbaala kɔnrifɛnnɛ poro pe yɛn janwa wi yɛgɛ sinvɛnnɛ wele.}}} wele, yaa jɔrɔgi!

\par }{\Q Ye to yaa koŋgi tara ti na, yoro simbaŋgbeleye teele wele;

\par }{\Q katugu pe yaa ye kɔnlɔgi pilige ŋga ni kì gbɔn.

\par }{\Q Ye yaa ka toori mbe yaari paa yɛgɛ ŋga na yaapige sɔnŋgbanga wogo ma to ma yaari we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Larasaga se ka ta simbaala kɔnrifɛnnɛ pe na naa,

\par }{\Q shɔsaga se ka pye simbaŋgbeleye teele pe na.


\par }{\Q \VS{36}Yaa simbaala kɔnrifɛnnɛ pe gbelege ki nuru!

\par }{\Q Yaa simbaŋgbeleye teele pe jɔrɔgimɔ pi nuru,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na pe yaayoro kɔnrisara ti tɔnri!


\par }{\Q \VS{37}Pe yaayoro kɔnrisara nda tìla pye yɛyinŋge na, tì jɔgɔ ma koro waga,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa ndorogo ki fanŋga na.


\par }{\Q \VS{38}Lì yiri wa li cɛnsaga ki ni paa yɛgɛ ŋga na jara yirifɔnŋɔ ma kaa yiri wi larasaga we;

\par }{\Q katugu pe tara tì jɔgɔ ma koro waga,

\par }{\Q jɔgɔwɔ pyefɔ wi naŋgbanwa gbɔɔ pi kala na,

\par }{\Q konaa
we Fɔ wi naŋgbanwa ndorogo ki kala na.




\par }\Chap{26}{\SH Zheremi wi juguye pàa pye \newline  na jaa mboo gbo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zhoziyasi pinambyɔ Yehoyakimu ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi wunluwɔ pi lɛsanga wi ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi sɛnrɛ nda ti yo Zheremi wi kan ma yo fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yiri ma sa yere wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ loŋgo nawa pi ni; leele mbele pe yɛn na yinrigi wa Zhuda tara cara ti ni fuun ti ni, na paan nali gbogo laga li go ki ni, ma sɛnrɛ nda fuun mì le ma yɔn ti yo pe kan, maga ka sɛnpyɔ nuŋgba wɔ wa ti ni.

\VS{3}Kana pe yaa ma sɛnrɛ ti logo, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa sɔngɔrɔ mbe wɔ wa pe kombele li ni; pa kona kapege ŋga mìla kɔn ma tɛgɛ mbe pye pe na pe kapyere tijangara ti kala na, pa mi yaa ki yaga.›

\VS{4}Maga yo pe kan fɔ pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Na ye woro na nuru na yeri, mbaa tanri mbaa yala na
lasiri ŋa mì kan ye yeri wi ni,

\VS{5}na yee na tunmbyeele mbele
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe sɛnrɛ ti logo, poro mbele mìla pye na tunnu ye yeri pilige pyew, a yè je mbe logo pe yeri,

\VS{6}pa kona mi yaa ki go ŋga ki pye paa yɛgɛ ŋga na mìla Silo ca ki pye we\XREF{†}{{\XO 26:6 }{\XO{26.6:
}}{\XT{Zhozu 18.1; Yuuro 78.60; Zhere 7.12-14}}}, mbege Zheruzalɛmu ca ŋga ki pye ca ŋga pe yaa laga mɛgɛ yinri mbaa leele daŋgi dunruya cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yɛgɛ na.› »


\par }{\PP \VS{7}Kì pye ma,
saraga wɔfɛnnɛ, naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ konaa tara woolo pe ni fuun pe ni, pàa ki sɛnrɛ ti logo Zheremi wi yeri wila ti yuun wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{8}Sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa le Zheremi wi yɔn ma yo wiri yo leele pe kan, naa wìla kaa ti yo ma kɔ ti na, a saraga wɔfɛnnɛ, naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ konaa leele pe ni fuun pe ni, pè suu yigi ma yo fɔ: «Ki daga pɔɔn gbo.

\VS{9}Yiŋgi na ma nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, ma yo fɔ ki shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki yaa ka pye paa yɛgɛ ŋga na Silo ca kìla pye, fɔ ki ca ŋga ki yaa ka tɔngɔ mbe koro waga, leele se ka pye mbe cɛn laga ki ni?» Kona, a leele pe ni fuun pè si gbogolo ma Zheremi wi maga wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{10}Naa Zhuda tara teele pàa kaa ki kagala ke logo, a pè si yiri wa wunlunaŋa wi go ki ni ma kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ma saa cɛn wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki yeyɔngɔ ki na.

\VS{11}Kona, a saraga wɔfɛnnɛ poro naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni, pè sigi yo tara teele poro naa leele pe ni fuun pe kan fɔ: «Ki naŋa ŋa ki daga poo gbo, katugu wì Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yo ma wa ki ca ŋga ki na. Yoro jate yège sɛnrɛ ti logo wa ye nuŋgbogolo ke ni.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, a Zheremi wì sigi yo tara teele pe ni fuun poro naa leele pe ni fuun pe kan fɔ: «Sɛnrɛ nda fuun yè logo, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìlan tun ma yo mbe pan mbege Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yo mbe wa ki go ŋga konaa ki ca ŋga ki na.

\VS{13}Koni ye ye tangalɔmɔ po naa ye kapyere ti kanŋga, yaa nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri; pa kona kapege ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kɔn ma tɛgɛ mbe pye ye na, li yaa li jatere wi kanŋga mbege wogo ki yaga.

\VS{14}Mi wo na, mi yɛn ye kɛɛ, ŋga ka ye ndanla, mbe pye sinŋge ye yɛgɛ na, ye ko pye na na.

\VS{15}Ɛɛn fɔ yege jɛn ye yo fɔ na yaga na gbo, kona yè lere ŋa wi yɛn jɛrɛgisaga fu wa gbo ma ki kapege ki go kala li lɛ, yoro naa ki ca ŋga konaa ca woolo pe ni; katugu kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lìlan tun ye yeri mbe pan mbege sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yo ye kan.»


\par }{\PP \VS{16}Kona tara teele poro naa leele pe ni fuun pe ni, pè si saraga wɔfɛnnɛ poro naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe pye fɔ: «Ki naŋa ŋa kii daga poo gbo, katugu wì para we ni Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lo mɛgɛ ni.»


\par }{\PP \VS{17}A tara ti
lelɛɛlɛ pèle si yiri maga yo janwa wi ni fuun wi kan fɔ:

\VS{18}«Mishe ŋa wìla yiri wa Moreshɛti ca, wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun Zhuda tara wunlunaŋa Ezekiyasi wi wagati wi na. Wìla pye naga yuun Zhuda tara woolo pe ni fuun pe kan fɔ:

\par }{\Q ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q Pe yaa ka
Siyɔn ca ki wari paa kɛrɛ yɛn,

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca ki yaa ka pye kataga.

\par }{\Q Shɛrigo gbɔgɔ ki yɛn yanwiga ŋga na,

\par }{\Q tire yaa ka fi wa mbe pye kɔlɔgɔ\FTNT{†}{{\FR 26:18 }{\FR{26.18:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda tì yo wa Mishe sɛwɛ wi ni;
}}{\XT{Mishe 3.12}}{\FT{.}}}.›


\par }{\PP \VS{19}«Naga yɛn ma, Zhuda tara wunlunaŋa Ezekiyasi wo naa Zhuda tara woolo pe ni fuun pe ni, paa Mishe wi gbo wi le? Naga yɛn ma, Ezekiyasi wi sila pye na fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, mbeli yɛnri wi le? Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki kɔn maga tɛgɛ mbe jɔlɔgɔ ŋga wa pe na, a lì sili jatere wi kanŋga maga yaga. Na waga ki naŋa ŋa wi gbo, we yaa kapegbɔgɔ pye we yɛɛ na.»


\par }{\SH Wunlunaŋa Yehoyakimu \newline  wìla Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Uriya \newline  wi gbo
\par }
{\PP \VS{20}Naŋa wa yɛgɛ la pye wa, wo fun wila pye na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni. Pàa pye naa yinri Uriya, Shemaya pinambyɔ lawi, ma yiri wa Kiriyati Yeyarimu ca. Wìla pye na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun na waa Zheruzalɛmu ca ki na konaa Zhuda tara ti na, paa yɛgɛ ŋga na Zheremi wìla ki pye we.

\VS{21}Wunlunaŋa Yehoyakimu, wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe ni fuun pe ni konaa wi tara teele pe ni pàa ki sɛnrɛ ti logo. A wunlunaŋa wi nɛɛ ki lagajaa mboo gbo. Naa Uriya wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo, a wì si fyɛ, mɛɛ fe ma kari wa Ezhipiti tara.

\VS{22}Kona, a wunlunaŋa Yehoyakimu wì si nambala pele pinlɛ Akibɔri pinambyɔ Ɛlinatan wi ni, ma pe tun wa Ezhipiti tara.

\VS{23}A pè saa Uriya wi yigi wa Ezhipiti tara ma yiri wi ni, ma pan maa kan wunlunaŋa Yehoyakimu wi yeri. A wunlunaŋa wì si ti, a pe Uriya wi gbo tokobi ni, ma saa wi gboo wi wa wa lere pyew gboolo lesaga ki ni.


\par }{\PP \VS{24}Ɛɛn fɔ Shafan pinambyɔ Ahikamu wìla Zheremi wi go sige, jaŋgo paga kaa le leele pe kɛɛ poo gbo.




\par }{\MS ZHEREMI WILA YIRI YƐNŊƐLƐ YƆN SƐNRƐ YOFƐNNƐ YAGBOYOOLO \newline  PE KƆRƆGƆ

\par }\Chap{27}{\MR 27–29

\par }{\SH Cɛngɛlɛ sanŋgala \newline  ke yaa ka go sogo \newline  mbe Babilɔni tara wunlunaŋa \newline  wi kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zhuda tara wunlunaŋa Zhoziyasi wi pinambyɔ Yehoyakimu wi wunluwɔ pi lɛsanga wi ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi sɛnrɛ nda ti yo Zheremi wi kan;

\VS{2}pa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni yɛɛn, ma yo fɔ: «Maŋgala pili konaa ma nɛrɛ
tunŋgo pyetire gbegele ma yɛɛ kan, mari pɔ wa ma yɔlɔgɔ ki na\FTNT{†}{{\FR 27:2 }{\FR{27.2:
}}{\FT{Nɛrɛ tunŋgo pyetige, ki yɛn kanŋgaga ka ŋga pe ma tɛ ki ma pye ma nugu, pe maga pɔ nɛrɛ shyɛn yɔɔrɔ na, ma cafalaga nakoma wotoro pɔ ti na ma ta nari kɔnri. Lagamɛ tunŋgo pyetire ti yɛn paa kacɛn yɛn na para Babilɔni tara fanŋga ko sɛnrɛ na.}}}.

\VS{3}Ko puŋgo na, ma tunŋgo torogo wa Edɔmu cɛnlɛ wunlunaŋa wi yeri, naa Mowabu tara wunlunaŋa wi yeri, naa Amɔ cɛnlɛ wunlunaŋa wi yeri, naa Tiri ca wunlunaŋa wi yeri konaa Sidɔn ca wunlunaŋa wi yeri. Ki wunlumbolo pe pitunmbolo gbɔɔlɔ mbele pè pan wa Zheruzalɛmu ca, wa Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi yeri, maga tunŋgo ki le poro kɛɛ\FTNT{†}{{\FR 27:3 }{\FR{27.3:
}}{\FT{Mbe yala Eburuye sɛnrɛ ti ni, pele yɛn naga jate ma yo tunŋgo pyetire to Zheremi wìla torogo wa ki wunlumbolo pe yeri, ɛɛn fɔ pele yɛn naga jate ma yo sɛnrɛ nda Yɛnŋɛlɛ làa yo, to Zheremi wìla yo pitunmbolo gbɔɔlɔ pe kan ma yo pe sari yo wunlumbolo pe kan. Ki yaa pye ndɛɛ ki pitunmbolo gbɔɔlɔ pàa pan ma yɛɛ yan mbe yɔn le Babilɔni tara wunlunaŋa wo na; ɛɛn fɔ, a Yɛnŋɛlɛ lì si li yɔn sɛnrɛ yofɔ wi torogo wa pe yeri ma yo paga kaga pye.}}}.

\VS{4}Maga yo pe kan fɔ tunŋgo ŋga mi yɛn na kaan, pe saga yo pe tafɛnnɛ pe kan cɛ, fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, lì yo pe saga yo pe tafɛnnɛ pe kan pe yo fɔ:

\VS{5}‹Muwi mì tara ti da, ma sɛnwee piile poro naa yaayoro nda ti yɛn laga tara ti ni ti da. Mìri da na yawa gbɔɔ po naa na fanŋga gbɔgɔ ki ni. Lere ŋa kala kanla ndanla, mi ma tara ti kan wo yeri.

\VS{6}Koni mi yɛn naga tara nda ti ni fuun ti nii na tunmbyee Nebukanezari ŋa wi yɛn Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ. Mì yan woŋgaala pe le wi kɛɛ fun, jaŋgo pe go sogo wi kan.

\VS{7}Cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yaa ka go sogo mboo kan, mbe ka go sogo wi pinambyɔ wi kan, mbe ka go sogo wi pishyɛnwoo wi kan, fɔ wo jate wi tara ti wagati wi ka sa gbɔn fun, wagati ŋa ni cɛngɛlɛ lɛgɛrɛ konaa wunlumbolo fanŋga fɛnnɛ yaa ka yiri mboo go sogo fun.›


\par }{\PP \VS{8}«Cɛnlɛ o cɛnlɛ, nakoma wunluwɔ tara o wunluwɔ tara ti woolo pee yɛnlɛ mbe go sogo Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi kan, na pee yɛnlɛ wuu tunŋgo pyetige ki taga pe na, mi yaa yiri ko cɛnlɛ lo kɔrɔgɔ mbeli gbo tokobi ni, naa fuŋgo ni konaa yambewe ni, fɔ mbe ti Nebukanezari wigi cɛnlɛ li tɔngɔ wili kɔ pew. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{9}Yoro wo na, yaga kaa nuru ye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yeri, naa ye jɛlɛfɛnnɛ pe yeri, naa ye wɔɔnrɔ kɔrɔ yofɛnnɛ pe yeri, naa ye kuulo yewe fɛnnɛ konaa taluguya pyefɛnnɛ pe yeri, poro mbele pe yɛn naga yuun ye kan ma yo fɔ ye se ka go sogo Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan we.

\VS{10}Katugu pe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnyoro ti yɛn yagbogowo sɛnrɛ, ti yaa ye kan pe ye purɔ mbe ye lali ye tara ti ni, mbe kari ye ni lege mbe ye tɔngɔ pew.

\VS{11}Ɛɛn fɔ na cɛnlɛ na ka yɛnlɛ Babilɔni tara wunlunaŋa wuu tunŋgo pyetige ki taga li na, mbe go sogo mboo kan, pa mi yaa yɛyinŋge kan ki cɛnlɛ woolo pe yeri wa pe tara ti ni, mbe ti pe cɛn wa ti ni paa ti fali. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{12}Kì pye ma, ko sɛnrɛ nuŋgba to mìla yo Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi kan, ma yo fɔ: «Ye yɛnlɛ ki na Babilɔni tara wunlunaŋa wuu tunŋgo pyetige ki taga ye na, ye go sogo wo naa wi tara woolo pe kan, pa kona ye yaa koro yinwege na.

\VS{13}Yiŋgi na mboro naa ma woolo pe ni ye yaa si ti tokobi, naa fuŋgo konaa yambewe pi ni, ti ye gbo, paa yɛgɛ ŋga na Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yo cɛnlɛ o cɛnlɛ na li se yɛnlɛ mbe go sogo Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan li wogo na we?

\VS{14}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pe yɛn naga yuun ye kan ma yo fɔ: ‹Ye se ka go sogo mbe Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan,› yaga kaa poro sɛnrɛ to nuru. Katugu pe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yɛn yagbogowo.»

\VS{15}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Mi ma mi pe tun. Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda pe yɛn na yuun na mɛgɛ ni, ti yɛn yagbogowo. Na ye kaa nuru pe yeri, mi yaa ye purɔ laga, ye yaa tɔngɔ mbe kɔ pew, yoro naa ki Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pe yɛn naga Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yuun ye kan pe ni.»


\par }{\PP \VS{16}Ko puŋgo na, mi Zheremi, a mì sigi sɛnrɛ nda ti yo
saraga wɔfɛnnɛ poro naa ki leele mbele pe ni fuun pe kan fun ma yo fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɛn na sɛnrɛ nda yuun ye kan, ma yo fɔ: ‹Ye wele, sanni jɛnri pe yaa yiri Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ yaapire ti ni wa Babilɔni tara mbe sɔngɔrɔ mbe pan ti ni!› Yaga kaa ki sɛnrɛ ti nuru, katugu pe Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda pe yɛn na yuun ti yɛn yagbogowo.

\VS{17}Yaga kaa nuru pe yeri, ɛɛn fɔ ye go sogo ye Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan, pa kona ye yaa koro yinwege na. Yiŋgi na, ye yaa si ti ki ca ŋga ki pye kataga?»


\par }{\PP \VS{18}«Na kaa pye pe yɛn kaselege Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, na kaa pye Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate li yɛn na para pe ni, pa kona pe Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li yɛnri, jaŋgo yaapire sannda nda tì koro wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, naa nda tì koro wa Zhuda tara wunlunaŋa wi go ki ni, konaa wa Zheruzalɛmu ca ki ni, Babilɔni tara fɛnnɛ paga ka pan mberi koli mbe kari ti ni wa Babilɔni tara.

\VS{19}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì yo yɛɛn ki shɛrigo gbɔgɔ ŋga ki tiyagala ke wogo na, naa jogoyaraga gbegbeŋge, naa nɔgɔna cɛnyaara to naa yaapire sannda nda fuun tì koro laga ki ca ŋga ki ni ti wogo na;

\VS{20}ko yaara nda to Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi sila ta mbe koli mbe kari ti ni, sanga ŋa ni wìla Yehoyakimu pinambyɔ Yekoniya ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi yigi wa Zheruzalɛmu ca, ma kari wi ni wa Babilɔni tara, wo naa Zhuda tara naa Zheruzalɛmu ca legbɔɔlɔ pe ni fuun pe ni.

\VS{21}Yaapire nda tì koro wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni, naa wa Zhuda tara wunlunaŋa wi go ki ni konaa wa Zheruzalɛmu ca ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn ti wogo na fɔ:

\VS{22}‹Pe yaa ka ki yaara nda ti koli mbe kari ti ni wa Babilɔni tara; ti yaa sa koro wa fɔ sa gbɔn pilige ŋga ni mi yaa ka yiri ti lɛmɛ pi mɛgɛ ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Ko pilige ko ni, mi yaa ti lɛ mbe sɔngɔrɔ mbe pan ti ni laga ki laga ŋga ki ni.› »




\par }\Chap{28}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Hananiya \newline  wìla yiri Zheremi wi kɔrɔgɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki yɛlɛ nuŋgba li ni, ko yɛlɛ lo làa pye Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo le, wi wunluwɔ pi lɛsanga wi ni, ki yɛlɛ li yeŋge kaŋgurugo wogo ki ni, pilige ka, a Azuri pinambyɔ Hananiya ŋa wìla pye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ, ma yiri wa Gabawɔn ca, wì sigi yo na kan wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni,
saraga wɔfɛnnɛ poro naa leele pe ni fuun pe yɛgɛ na ma yo fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Babilɔni tara wunlunaŋa wì nɛrɛ
tunŋgo pyetige ŋga taga ye na, mi yaa ki kaari mbege laga wa ye yɔlɔgɔ ki na!

\VS{3}Sanni yɛlɛ shyɛn ni, Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ yaapire nda lɛ laga ki laga ŋga ki ni ma kari ti ni wa Babilɔni tara, mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan ti ni laga ki laga ŋga ki ni naa.

\VS{4}Mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan Yehoyakimu pinambyɔ Yekoniya ŋa wi yɛn Zhuda tara wunlunaŋa wi ni laga ki laga ŋga ki ni, konaa Zhuda tara woolo mbele fuun pàa yigi ma kari pe ni kasopiile wa Babilɔni tara pe ni, katugu Babilɔni tara wunlunaŋa wì nɛrɛ tunŋgo pyetige ŋga taga ye na, mi yaa ki kaari mbege laga wa ye yɔlɔgɔ ki na.› » Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{5}Kona, a Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wì si Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Hananiya wi yɔn sogo saraga wɔfɛnnɛ pe yɛgɛ na konaa leele mbele fuun pàa pye ma yere wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni pe yɛgɛ na.

\VS{6}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Anmiina! Yawe Yɛnŋɛlɛ li ti ki pye ma! Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda mà yo, Yawe Yɛnŋɛlɛ li ti tiri yɛɛ yɔn fili, li ti li shɛrigo gbɔgɔ yaapire konaa leele mbele fuun pàa yigi ma kari pe ni kasopiile, pe yiri wa Babilɔni tara pe sɔngɔrɔ pe pan laga ki laga ŋga ki ni!

\VS{7}Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, sɛnrɛ nda mi yaa le wa ma nuŋgbolo konaa leele pe ni fuun pe nuŋgbolo, ki sɛnrɛ ti logo.

\VS{8}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pè keli ma toro wa fafafa mi naa mboro we yɛgɛ, pàa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yo ma wa tara lɛgɛrɛ na konaa wunluwɔ tara tugbɔɔrɔ na ma yo malaga, naa jɔlɔgɔ konaa yambewe yaa ka to pe na.

\VS{9}Ɛɛn fɔ na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa ka para yɛyinŋge wogo na, sɛnrɛ nda wì yo, na tiga ka ti yɛɛ yɔn fili, ko leele pe maga jɛn mbe yo kaselege wi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li pitunŋɔ.»


\par }{\PP \VS{10}Kona, nɛrɛ tunŋgo pyetige ŋga kìla pye wa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yɔlɔgɔ ki na, a Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Hananiya wì sigi laga wa maga kaari.

\VS{11}Kona, a Hananiya wì sigi yo leele pe ni fuun pe yɛgɛ na ma yo fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Sanni yɛlɛ shyɛn nɛrɛ tunŋgo pyetige ŋga Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wì taga wa cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yɔlɔgɔ ki na, pa mi yaa ki kaari yɛɛn mbege laga wa ki na.»

\par }{\PP Kona, a Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wì si toro maa konɔ lɛ ma kari.


\par }{\PP \VS{12}Naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Hananiya wìla kaa nɛrɛ tunŋgo pyetige ki laga wa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yɔlɔgɔ ki na, maga kaari sanga ŋa ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Zheremi wi ni ma yo fɔ:

\VS{13}«Kari ma saga yo Hananiya wi kan fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mà ya ma nɛrɛ tunŋgo pyetige ko kaari, ɛɛn fɔ nɛrɛ tunŋgo pyetige tugurɔn wogo ma yaa tɛgɛ wa ki yɔnlɔ.

\VS{14}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: Mì nɛrɛ tunŋgo pyetige tugurɔn wogo taga wa ki cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yɔlɔgɔ ki na, jaŋgo ke go sogo Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi kan. Ke yaa si go sogo mbaa tunŋgo piin wi kan. Mi yɛn na yan woŋgaala pe nii wi kɛɛ fun.› »


\par }{\PP \VS{15}Kona, a Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wì si Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Hananiya wi pye ma yo fɔ: «Hananiya, logo na yeri! Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɔɔn tun. Konaa ki ni fuun, ma ti a ki leele mbele pè pe jigi wi taga yagbogowo sɛnrɛ na.

\VS{16}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Wele, mi yaa ma yirige mbɔɔn wɔ laga tara ti ni, ma yaa ku yɛlɛ na li ni; katugu mà yiri ma je Yɛnŋɛlɛ li na wa ma sɛnyoro ti ni.› »


\par }{\PP \VS{17}A Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Hananiya wì si ku ki yɛlɛ nuŋgba li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki ni.




\par }\Chap{29}{\SH Zheremi wìla sɛwɛ wa yɔnlɔgɔ \newline  ma torogo Zhufuye mbele \newline  pàa pye wa Babilɔni tara pe yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nebukanezari wìla leele mbele fuun yigi kasopiile wa Zheruzalɛmu ca ma kari pe ni wa Babilɔni tara,
lelɛɛlɛ mbele pàa koro yinwege na pe ni, poro naa
saraga wɔfɛnnɛ pe ni, naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ konaa leele pe ni fuun pe ni, Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla koro wa Zheruzalɛmu ma sɛwɛ wa yɔnlɔgɔ maa torogo pe kan. Ki sɛwɛ wi sɛnrɛ tori nda yɛɛn.

\VS{2}Wìla ki sɛwɛ wi torogo maga ta wunlunaŋa Yekoniya wo naa wi nɔ, naa wunluwɔ go legbɔɔlɔ pe ni, naa Zhuda tara konaa Zheruzalɛmu ca teele pe ni, naa kapyɔ jɛnfɛnnɛ konaa tugurɔn tunŋgo pyefɛnnɛ pe ni pàa pe yigi kasopiile makɔ ma yiri pe ni wa Zheruzalɛmu ca.

\VS{3}Zheremi wìla ki sɛwɛ wi kan Shafan pinambyɔ Eleyasa wo naa Hilikiya pinambyɔ Gemariya poro yeri, katugu Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wìla pe tun wa Babilɔni tara, wa Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi yeri. Kìla yo wa sɛwɛ wi ni ma yo fɔ:

\VS{4}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yoro mbele fuun mì ti pè ye yigi kasopiile ma kari ye ni, yoro mbele fuun mì yirige laga Zheruzalɛmu ca ma kari wa Babilɔni tara,

\VS{5}ye yinrɛ kan ye cɛn wa ti ni, ye naŋgɔ kɛɛrɛ kɔn yaa ki naŋgɔ kɛɛrɛ yaara ti kaa.

\VS{6}Yaa jɛɛlɛ pori yaa pinambiile naa sumborombiile siin. Yaa jɛɛlɛ kaan ye pinambiile pe yeri, yaa ye sumborombiile pe kaan nambala yeri, jaŋgo pe pinambiile naa sumborombiile se. Ye ta yaa lege yaa kee yɛgɛ wa ki laga ki ni, yaga kaa kologi.

\VS{7}Mì ti pè ye yigi kasopiile ma kari ca ŋga ni, yaa yɛyinŋge jaa ki ca ki kan. Yaa mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yɛnri ki kan, katugu ki ka yɛyinŋge ta, yoro fun ye yaa yɛyinŋge ta.›


\par }{\PP \VS{8}«Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yaga ka ti ye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ poro naa ye jɛlɛfɛnnɛ mbele pe yɛn wa ye sɔgɔwɔ pe ye fanla pe ye puŋgo. Yaga kaa wɔɔnrɔ nda ye maa wɔnlɔ ti jate.

\VS{9}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda pe maa yuun ye kan na mɛgɛ ni, ti ni fuun ti yɛn yagbogowo. Mi ma mi pe tun.› » Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{10}«Ɛɛn fɔ pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Na Babilɔni tara wunluwɔ piga ka ta yɛlɛ nafa taanri ma yiri kɛ sanga ŋa ni, pa kona mi yaa ye saga, sɛnjɛndɛ nda mìla yo ye wogo na, mi yaa ki kala li pye mbeli yɔn fili, mbe sɔngɔrɔ mbe pan ye ni naa laga ki tara nda ti ni.

\VS{11}Katugu kagala ŋgele mì kɔn ma tɛgɛ mbe pye ye kan, mi jate mìgi jɛn. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Yɛyinŋge mi yaa kan ye yeri, jɔlɔgɔ kala ma, jaŋgo mbe ye goto kala li yɔn, mbe jigi jɛnŋɛ kan ye yeri.

\VS{12}Pa kona, yaga na mɛgɛ ki yeri, mbanla yɛnri, pa mi yaa logo ye yeri.

\VS{13}Ye yaa kaa na lagajaa, pa ye yaa na yan, katugu ye yaa kaa na lagajaa ye kotogo ki ni fuun ni.

\VS{14}Mi yaa ka ti yanla yan. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Ye woolo mbele pàa yigi kasopiile ma kari pe ni, mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan pe ni. Mìla ye purɔ ma kari ye ni cɛngɛlɛ ŋgele fuun sɔgɔwɔ konaa laga ŋga fuun ni, mi yaa ka ye yirige wa ki lara ti ni, mbe pan mbe ye gbogolo laga naa; Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Mìla ye purɔ ma ye yirige tara nda ni, mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan ye ni wa ti ni naa.› »


\par }{\PP \VS{15}«Ma si yala, ye yɛn na yuun fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pele yirige we kan wa Babilɔni tara.›


\par }{\PP \VS{16}«Koni, wunlunaŋa ŋa wi yɛn ma cɛn wa wunlunaŋa Davidi wi wunluwɔ jɔngɔ ki na wa wi yɔnlɔ, naa leele mbele fuun pe yɛn ma cɛn laga ki ca ŋga ki ni, konaa ye sefɛnnɛ mbele pe sila pe yigi kasopiile mbe kari pe ni wa Babilɔni tara, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn pe wogo na;

\VS{17}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye wele, mi yaa pe gbo tokobi ni, mbe fuŋgo konaa yambewe wa pe na, mbe pe pye paa
figiye tige pire fɔnrɔ yɛn, nda ti se ya ka, naa tì jɔgɔ ki kala na.

\VS{18}Mi yaa taga pe puŋgo na tokobi, naa fuŋgo konaa yambewe ni. Mi yaa ti pe pye fyɛrɛ yaraga tara na wunluwɔ pyew pi yeri. Mi yaa ka pe purɔ mbe pe jaraga cɛngɛlɛ ŋgele fuun sɔgɔwɔ, mi yaa ka pe pye daŋga yaraga, naa sunndo kɔngɔ yaraga, naa laŋgɔgɔ yaraga konaa tifagawa yaraga wa ke yɛgɛ na,

\VS{19}katugu pee na sɛnrɛ ti logo; Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Ma si yala, mìla na tunmbyeele mbele Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe tun wa pe yeri. Mìla pye na pe tunnu wa pe yeri pilige pyew, ɛɛn fɔ pee yɛnlɛ mbe logo na yeri.› Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{20}«Koni, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, yoro mbele fuun pè ye yigi kasopiile ma kari ye ni, yoro mbele mìla ye yirige laga Zheruzalɛmu ca ma kari ye ni wa Babilɔni tara we.


\par }{\PP \VS{21}«Kolaya pinambyɔ Ashabu wo naa Maaseya pinambyɔ Sedesiyasi wi ni, poro mbele pe yɛn na yagbogowo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, pa lì yo yɛɛn pe wogo na fɔ: ‹Ye wele, mi yaa pe le Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi kɛɛ, wi yaa pe gbo ye yɛgɛ na.›

\VS{22}Zhuda tara woolo mbele fuun pàa yigi kasopiile ma kari wa Babilɔni tara, pe yaa ki nambala shyɛn pe kala li lɛ, na pe kaa jaa mbe lere wa daŋga, mbaa pe mɛgɛ yinri mbaa yuun fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔɔn pye paa yɛgɛ ŋga na Babilɔni tara wunlunaŋa wìla Sedesiyasi naa Ashabu pe sogo weele we.›

\VS{23}Katugu pè kapege tijaanga pye laga Izirayɛli tara, ma jatara pye na sinlɛlɛ pe sɛnwee yɛɛnlɛ pe jɛɛlɛ pe ni, na yagbogowo sɛnrɛ yuun na mɛgɛ ni, ma si yala mi sigi konɔ kan pe yeri. Mi jate mì pe kapyege ki jɛn, ma pye ki sɛrɛfɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Shemaya \newline  wìla sɛwɛ ŋa torogo Sofoni \newline  wi kan
\par }
{\PP \VS{24}Maga yo Shemaya ŋa wì yiri wa Nehelamu ca wi kan fɔ:

\VS{25}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mà sɛwɛɛlɛ pele torogo ma yɛɛ mɛgɛ ki na wa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni fuun pe yeri, naa saraga wɔfɔ Maaseya wi pinambyɔ Sofoni wi yeri konaa wa saraga wɔfɛnnɛ sanmbala pe ni fuun pe yeri, ma yo fɔ:

\VS{26}Mboro Sofoni, mboro Yawe Yɛnŋɛlɛ lì tɛgɛ saraga wɔfɔ wa saraga wɔfɔ Yehoyada wi yɔnlɔ, jaŋgo maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo ki kɔrɔsi; jaŋgo lere o lere ka yara leŋge wi yɛɛ ni mboo yɛɛ pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ, maa le ŋgbɛɛrɛ na, maa le kaso.

\VS{27}Koni yiŋgi na mɛɛ si yaraga ka pye Anatɔti ca fɛnnɛ naŋa Zheremi wo na, wo ŋa wùu yɛɛ pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa ye sɔgɔwɔ we?

\VS{28}Wì yɛrɛ sɛwɛ torogo we yeri laga Babilɔni tara ma yo fɔ: Ye yaa cɛn mbe mɔ wa Babilɔni tara ti ni, ki kala na, ye yinrɛ kan ye cɛn wa ti ni, ye naŋgɔ kɛɛrɛ kɔn yaa ki naŋgɔ kɛɛrɛ yaara ti kaa.› »


\par }{\PP \VS{29}Kona, a saraga wɔfɔ Sofoni wì sigi sɛwɛ wi kara Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yɛgɛ na.

\VS{30}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Zheremi wi ni ma yo fɔ:

\VS{31}«Tunŋgo torogo wa leele mbele pè yigi kasopiile ma kari pe ni pe yeri, fɔ pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn Nehelamu ca fɛnnɛ naŋa Shemaya wi wogo na fɔ: ‹Kì kaa pye Shemaya wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun wa ye sɔgɔwɔ, ma si yala, mi ma muu tun, ma ti a yè ye jigi wi taga yagbogowo sɛnrɛ na,

\VS{32}ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: Mi yaa yiri Nehelamu ca fɛnnɛ naŋa Shemaya wo naa wi setirige piile pe kɔrɔgɔ. Wi lere wa kpɛ se ka koro go na wa ki leele mbele pe sɔgɔwɔ. Kajɛŋgɛ ŋga mi yaa ka pye na woolo pe kan, wi lere wa kpɛ se kaga yan yɛnlɛ ni; Katugu wi sɛnrɛ tì ti, a leele pè yiri ma je na na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.› »




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI YAA KA SƆNGƆRƆ IZIRAYƐLI WOOLO PE NI WA PE TARA

\par }\Chap{30}{\MR 30–33

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo pe shɔ \newline  li juguye pe kɛɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Zheremi wi kan; làa yo fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Sɛnrɛ nda fuun mì yo ma kan, ti yɔnlɔgɔ sɛwɛ wa na.

\VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: Piliye ya yɛn wa na paan, na woolo, Izirayɛli woolo naa Zhuda tara woolo wele, mi yaa ka sɔngɔrɔ pe ni mbe yiri wa kulowo pi ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: Mi yaa sɔngɔrɔ pe ni wa tara nda mìla kan pe tɛlɛye pe yeri ti ni, peri lɛ ti pye pe woro.› »


\par }{\PP \VS{4}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Izirayɛli tara naa Zhuda tara ti wogo na tori nda.

\VS{5}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «We yɛn na sunndo kɔngɔ magala nuru; fyɛrɛ kala li, yɛyinŋge kala ma.


\par }{\Q \VS{6}Ye yewe jɛŋgɛ yege jɛn,

\par }{\Q na kaa pye naŋa ma kugbɔ lɛ ma pyɔ se!

\par }{\Q Yiŋgi na mi nɛɛ nambala pe ni fuun pe yaan pe pe sɛnŋgɛlɛ ke tɔgɔtɔgɔ

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni we?

\par }{\Q Yiŋgi na pe ni fuun pe si yɛgɛ san?


\par }{\Q \VS{7}Jɔlɔgɔ ko kala li! Katugu ki pilige ki yɛn pilipege!

\par }{\Q Ki pilige ki yɔngɔ woro wa.

\par }{\Q Ki yɛn jɔlɔgɔ wagati Zhakɔbu setirige piile pe yeri.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ pe yaa ka shɔ mbe wɔ wa ki ni.»


\par }{\PP \VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma fɔ: «Ko pilige ko ni, mi yaa nɛrɛ
tunŋgo pyetige ŋga ki yɛn wa pe yɔlɔgɔ ki na ki kaari mbege wɔ wa, mbe pe pɔmanda ti kɔɔnlɔ; nambanmbala se ka pe pye kulolo naa.

\VS{9}Pe yaa kaa tunŋgo piin mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ na kan konaa pe wunlunaŋa Davidi wi setirige pyɔ ŋa mi yaa ka tɛgɛ pe go na wi kan.»


\par }{\Q \VS{10}«Yoro Zhakɔbu setirige piile, yoro mbele na tunmbyeele, yaga ka fyɛ!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Yoro Izirayɛli woolo, ye sunndo wiga ka kɔn ye na;

\par }{\Q katugu mi yaa ka ye shɔ mbe ye wɔ wa taleere ti ni,

\par }{\Q mbe ye setirige piile pe shɔ, mbe pe wɔ wa tara nda pàa pe yigi kasopiile ma kari wa pe ni ti ni.

\par }{\Q Zhakɔbu setirige piile ye yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan,

\par }{\Q ye yaa kaa yɔgɔri wogosaga naa yɛyinŋge ŋga ye yaa ta ki kala na,

\par }{\Q lere kpɛ se ka pan mbaa ye jɔlɔ naa.


\par }{\Q \VS{11}Katugu mi yɛn ye ni, mbe ye shɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mìla ye jaraga ma kari ye ni cɛngɛlɛ ŋgele fuun sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mi yaa ka ke ni fuun ke tɔngɔ pew;

\par }{\Q ɛɛn fɔ yoro wo na, mi se ka ye tɔngɔ pew.

\par }{\Q Mi yaa ka ye jɔlɔ mbe yala kaselege ki ni,

\par }{\Q mi se ka ye yaga jɛrɛgisaga fu.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa kali woolo \newline  pe sagala
\par }
{\Q \VS{12}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye yama pi yɛn ma tijanga,

\par }{\Q ye jɔlɔgɔ ki kayaŋga kì gbɔgɔ.


\par }{\Q \VS{13}Lere kpɛ se ta mbe yere ye kala li ni, mbe ye sagbanra ti fɔ;

\par }{\Q wɛrɛ tanra woro wa mbe ye yama pi kɔ.


\par }{\Q \VS{14}Yàa pye ma mbele fuun ndanla, pè fɛgɛ ye na.

\par }{\Q Pe woro na sɔnri ye wogo na naa;

\par }{\Q katugu mì ye gbɔn paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa wi jugu gbɔn we;

\par }{\Q mì ye jɔlɔ ŋgbanga ye kajɔgɔrɔ nda ti se jɛn mbe kɔ ti kala na,

\par }{\Q ye kapere lɛgɛrɛ ti kala na.


\par }{\Q \VS{15}Yiŋgi na ye nɛɛ gbele ye yama pi kala na?

\par }{\Q Ye kayaŋga ki woro kɔwogo.

\par }{\Q Ye kajɔgɔrɔ nda ti se jɛn mbe kɔ to naa ye kapere lɛgɛrɛ to kala na,

\par }{\Q mìgi jɔlɔgɔ ŋga ki wa ye na.


\par }{\Q \VS{16}Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, mbele fuun pe yɛn na ye tɔnri, mi yaa ka pe tɔngɔ;

\par }{\Q mbele fuun pe yɛn na ye jɔlɔ, pe yaa ka pe yigi kasopiile mbe kari pe ni.

\par }{\Q Mbele pe yɛn na ye kɛɛ yaara ti shoo ye yeri, pe yaa ka poro fun pe kɛɛ yaara ti shɔ pe yeri;

\par }{\Q mbele fuun pe yɛn na ye kɛɛ yaara ti koli, mi yaa ka ti pe pe kɛɛ yaara ti koli fun.


\par }{\Q \VS{17}Katugu mi yaa ka ye sagala,

\par }{\Q mbe ye yama pi kɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma;

\par }{\Q katugu leele pe yɛn na ye yinri na yuun fɔ: ‹Leele mbele pè purɔ,

\par }{\Q Siyɔn ca woolo, poro mbele lere kpɛ woro na pe lagajaa.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, Zhakɔbu setirige piile mbele pàa yigi kasopiile ma kari pe ni, mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni,

\par }{\Q mi yaa ka pe yinrɛ ti yinriwɛ ta naa.

\par }{\Q Cara ti yaa ka sɔngɔrɔ mbe kan naa wa ti katara ti ni.

\par }{\Q Wunluwɔ go ki yaa sɔngɔrɔ mbe kan naa wa ki yɔnlɔ lɛlɛ li ni.


\par }{\Q \VS{19}Yɛnŋɛlɛ li sɔnmɔ yuuro naa yɔgɔrimɔ tinmɛ yaa kaa yinrigi wa pe sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Mi yaa ka ti pe lɛgɛ, ka se ka kɔn pe lɛgɛwɛ pi na;

\par }{\Q mi yaa ka gbɔgɔwɔ kan pe yeri,

\par }{\Q mi se ka pe tifaga.


\par }{\Q \VS{20}Pe piile pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pye paa yɛgɛ ŋga na pàa pye faa we,

\par }{\Q pe gbogolomɔ woolo pe yaa ka yeresaga ta na yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Mi yaa ka yiri mbele fuun pe yɛn na pe jɔlɔ pe kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{21}Pe yɛkelewe wi yaa ka yiri wa poro yɛrɛ jate pe ni,

\par }{\Q pe kundigi wi yaa ka yiri wa poro yɛrɛ jate pe sɔgɔwɔ.

\par }{\Q Mi yaa kaa fulo na yɛɛ tanla,

\par }{\Q wo fun wi yaa pan na kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Nakoma ambɔ wi yaa soro mbe yo wi yaa fulo na tanla wi yɛɛ fanŋga?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{22}Ye yaa ka pye na woolo,

\par }{\Q mi fun mi yaa ka pye ye Yɛnŋɛlɛ.»


\par }{\SH Yawe Yɛnŋɛlɛ li tifɛliŋgbɔgɔ ye
\par }
{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ye wele, Yawe Yɛnŋɛlɛ li tifɛliŋgbɔgɔ kila paan,

\par }{\Q li naŋgbanwa po pì yiri;

\par }{\Q pi yɛn paa tisaga tifɛliŋgbɔgɔ yɛn na gbɔɔn na sunrugu,

\par }{\Q ki yɛn na funlu wa lepeele pe go na.


\par }{\Q \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa gbɔɔ pi se sogo li na,

\par }{\Q fɔ li ka sa ŋga lì kɔn ma tɛgɛ wa li nawa ki pye mbege yɔn fili.

\par }{\Q Wagati ŋa wila paan wa puŋgo na wi ni, ye yaa ka ki kagala ke kɔrɔ jɛn.




\par }\Chap{31}{\SH Izirayɛli woolo pe yaa ka sɔngɔrɔ \newline  wa pe tara ti ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Ko sanga wo ni, mi yaa ka pye
Izirayɛli seye woolo pe ni fuun pe Yɛnŋɛlɛ, poro fun pe yaa ka pye na woolo.»


\par }{\Q \VS{2}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Leele mbele pè shɔ tokobi wi kɛɛ,

\par }{\Q poro wɛlɛ pe kala li yɛn ma mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na ndanla wa
gbinri wi ni.

\par }{\Q Izirayɛli woolo pe yɛn na kee wa pe wogosaga kɛɛ ki yeri.»


\par }{\Q \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìli yɛɛ naga we na maga lɛ wa faa, ma yo fɔ:

\par }{\Q «Ye yɛn mala ndanla ndanlawa mbakɔɔ ni,

\par }{\Q ko kala kì ti mì koro ma mara ye na wa na kagbaraga pyege ki ni.


\par }{\Q \VS{4}Mi yaa ye tɛgɛ naa fɔnŋgɔ wa ye cɛnsaga lɛgɛ ki ni, ye yaa si koro mbe yeresaga ta,

\par }{\Q yoro Izirayɛli woolo mbele na lendanlambala!

\par }{\Q Ye yaa ka ye pimbigile ke lɛ naa paa ye yɛɛ fereyaara yɛn,

\par }{\Q ye yaa ka yiri mbe pinlɛ mbaa yoo yɔfɛnnɛ mbele paa yɔgɔri pe ni.


\par }{\Q \VS{5}Ye yaa ka
ɛrɛzɛn tiire sanri naa wa
Samari yanwira ti na,

\par }{\Q mbele pe yaa ti sanri pe yaa kaa ki pire ti kaa.


\par }{\Q \VS{6}Pilige ka yɛn wa na paan,

\par }{\Q ca ki kɔrɔsifɛnnɛ pe yaa kaa kɔŋgɔlɔ waa wa Efirayimu yanwira ti na, mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹Ye yiri we kari wa
Siyɔn ca,

\par }{\Q wa Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri!› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Yaa jɔrɔgi nayinmɛ ni Zhakɔbu setirige piile pe kala na;

\par }{\Q yaa yɔgɔri nayinmɛ gbɔɔ ni pe cɛnlɛ li kan,

\par }{\Q lo na li yɛn cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yɛgɛ we.

\par }{\Q Ye ye magaŋgala ke yirige yaa Yɛnŋɛlɛ li sɔnni yaa yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma woolo pe shɔ, Izirayɛli woolo sanmbala mbele pè koro go na we.›


\par }{\Q \VS{8}Ye wele, mi yaa ka pe yirige wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni mbe sɔngɔrɔ pe ni;

\par }{\Q mi yaa ka pe gbogolo mbe yiri fɔ wa tara ti kɔsaga ki na.

\par }{\Q Fyɔɔnlɔ na jejɔgɔlɔ fɛnnɛ yaa ka pye pe ni,

\par }{\Q naa kugbɔrɔ fɛnnɛ konaa jɛɛlɛ mbele pe selara yiri pe ni;

\par }{\Q janwa gbɔlɔ li yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan laga ki laga ŋga ki ni.


\par }{\Q \VS{9}Pe yaa kaa paan mbaa gbele.

\par }{\Q Mi yaa ka keli pe yɛgɛ mbe sɔngɔrɔ pe ni, mbe pe ta pe yɛn nala yɛnriŋgbanga yɛnri we.

\par }{\Q Mi yaa ka kari pe ni laforo yɔn na,

\par }{\Q mi yaa ka toro pe ni konɔ na li yɛn ma yala la ni,

\par }{\Q na pe se kurugo wa li ni;

\par }{\Q katugu muwi mi yɛn Izirayɛli woolo pe to we,

\par }{\Q Efirayimu wo wi yɛn na pinambyɔ koŋgbanŋa we.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yoro cɛngɛlɛ woolo wele, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q ye kari ye saga sɛnrɛ ti yari wa lege, wa
lɔgɔ furo tara ti ni.

\par }{\Q Yege yo fɔ: «Ŋa wìla Izirayɛli woolo pe gbɔn ma pe jaraga, wo wi yaa ka pe gbogolo naa;

\par }{\Q wi yaa kaa pe kɔrɔsi paa yɛgɛ ŋga na
simbaala kɔnrifɔ ma kaa naa simbaŋgbelege kɔrɔsi we.


\par }{\Q \VS{11}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na Zhakɔbu setirige piile pe go shoo;

\par }{\Q ŋa wi yɛn fanŋga ni ma wɛ pe na, li yɛn na pe shoo wi kɛɛ.


\par }{\Q \VS{12}Pe yaa ka pan mbaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa wa Siyɔn yanwira ti na;

\par }{\Q pe yaa kaa gbinri mbaa paan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yarijɛndɛ ti kɔrɔgɔ:

\par }{\Q Bile, naa ɛrɛzɛn tɔnmɔ, naa sinmɛ liwoo,

\par }{\Q naa simbaala, naa sikaala konaa nɛrɛ ni.

\par }{\Q Pe yaa ka pye paa naŋgɔ kɛrɛ yɛn, nda pe yɛn na suguru tɔnmɔ ni jɛŋgɛ,

\par }{\Q pe jatere wi se ka piri pe na naa.


\par }{\Q \VS{13}Ko sanga wo ni, sumboro naŋa mbajɛɛn wi yaa kaa yoo yɔgɔrimɔ ni,

\par }{\Q lefɔnmbɔlɔ naa lelɛŋgbaara ti ni, pe yaa kaa yɔgɔri ja.

\par }{\Q Mi yaa ka pe kunwɔ gbelege ki kanŋga mbege pye yɔgɔrimɔ kala,

\par }{\Q mbe pe kotogo ki sogo pe na;

\par }{\Q mi yaa pe nandangawa pi kɔ mbe yɔgɔrimɔ kan pe yeri.


\par }{\Q \VS{14}Mi yaa
saraga wɔfɛnnɛ pe kan
saraga kara yanlaga woro ni pe tin;

\par }{\Q mi yaa na woolo pe kan pe tin na yarijɛndɛ ti ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa Izirayɛli woolo \newline  pe yinriwɛ ta
\par }
{\Q \VS{15}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Paa gbeere nuru wa Arama ca,

\par }{\Q nandangawa gbeere ri.

\par }{\Q Arashɛli\FTNT{†}{{\FR 31:15 }{\FR{31.15:
}}{\FT{Lagamɛ Arashɛli wi yɛn ma taanla Izirayɛli tara ti ni fuun ti ni. Ki sɛnrɛ nda ti yo fun wa Matiye sɛwɛ wi ni, wa go 2.18 laga ki ni.}}} wo wila wi piile pe kunwɔ pi gbele,

\par }{\Q wi woro na jaa poo kotogo ki sogo wi na,

\par }{\Q katugu pè ku.»


\par }{\Q \VS{16}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye ye gbelege ki yaga, ye ye yɛntunwɔ pi tulu;

\par }{\Q katugu ye yaa ye tunŋgo ki sara wi ta.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Ye piile pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe yiri wa pe juguye pe tara.


\par }{\Q \VS{17}Ye setirige piile pe yaa ka jigi tagasaga ta.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Ye piile pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan laga pe yɛɛra tara ti ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}«Mì Efirayimu\FTNT{†}{{\FR 31:18 }{\FR{31.18:
}}{\FT{Laga ki laga ŋga ki ni, Efirayimu mɛgɛ ŋga ki yeri ko kɔrɔ wo yɛn Izirayɛli tara woolo wele.}}} cɛnlɛ woolo pe yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ ti logo, pe yɛn na yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Mà we koro, a wè koro

\par }{\Q paa napige yɛn, ŋga ki fa koro gbɛn.

\par }{\Q Sɔngɔrɔ ma pan we ni ma yɛɛ kɔrɔgɔ, pa we yaa sɔngɔrɔ mbe pan ma kɔrɔgɔ,

\par }{\Q katugu mboro ma yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ le.


\par }{\Q \VS{19}Wàa laga ma na, ɛɛn fɔ koni wè we kapere ti jɛn mari yaga;

\par }{\Q naa wè kaa ki wogo ki jɛn sanga ŋa ni,

\par }{\Q ndajɛn we yigi, fɔ a waa we kotogo ki gbɔɔn.

\par }{\Q Fɛrɛ tì we yigi, a wè go sogo;

\par }{\Q katugu kapyere nda wè pye we punwɛ sanga wi ni, ki fɛrɛ ti yɛn we na.›


\par }{\Q \VS{20}Efirayimu wi yɛn na pinambyɔ ŋa wi kala li yɛn ma gbɔgɔ na yeri,

\par }{\Q pyɔ ŋa wi kala li yɛn mala ndanla fɔ jɛŋgɛ.

\par }{\Q Sanga o sanga mi kaa para wi sɛnrɛ na,

\par }{\Q mi maa jatere piin wi wogo na naa.

\par }{\Q Ki kala na, wi wogo ki yɛn ma gbɔgɔ wa na kotogo ki na.

\par }{\Q Mi yaa ka pe yinriwɛ ta naa fɔ jɛŋgɛ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo ye sɔngɔrɔ ye pan
\par }
{\Q \VS{21}«Ye tɛgɛrɛ yaara tɛgɛ ye torokonɔ li yɔn na,

\par }{\Q ye tire kankan tila konɔ li nari;

\par }{\Q konɔ na yè lɛ yaa li kɔrɔsi jɛŋgɛ.

\par }{\Q Ye sɔngɔrɔ ye pan, Izirayɛli woolo, yoro mbele ye yɛn na lendanlambala,

\par }{\Q ye sɔngɔrɔ ye pan wa ye ca ki ni.


\par }{\Q \VS{22}Ye yaa koro mbaa mari la toro fɔ sa gbɔn wagati wiwiin,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn paa sumboro ŋa wì yiri ma je we?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kala fɔnnɔ pye laga tara ti ni.

\par }{\Q Jɛlɛ wo wi yaa kaa naŋa wi lagajaa\FTNT{†}{{\FR 31:22 }{\FR{31.22:
}}{\FT{Ki sɛnrɛ nda ti kɔrɔ wi mbe ya pye fun fɔ: Jɛlɛ wo wi yaa kaa naŋa wi go singi.}}}.»


\par }{\SH Zhuda tara woolo \newline  pe yaa ka sɔngɔrɔ \newline  mbe cɛn wa pe yɔnlɔ li ni
\par }
{\PP \VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Zhuda tara woolo mbele pàa yigi kasopiile, na mi ka ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni sanga ŋa ni, kona wa Zhuda tara konaa ti cara ti ni, leele pe yaa kaa ki yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li duwaw ma na,

\par }{\Q mboro Siyɔn yanwiga
kpoyi ye,

\par }{\Q mboro ŋa kasinŋge ki cɛnsaga ye.›


\par }{\PP \VS{24}«Kona Zhuda tara woolo poro naa Zhuda cara woolo pe ni fuun pe yaa ka cɛn wa ki laga ki ni, naa kɛrɛ kɔnfɛnnɛ poro naa mbele pe maa yanri na toro pe yaayoro ŋgbeleye yi ni.

\VS{25}Katugu mi yaa ka fanŋga kan mbele pè te pe yeri, mbe fanŋga gbɔgɔ le mbele fuun pe fanŋga kì kɔ pe ni.

\VS{26}Ko sanga wo ni, a mì si yɛn ma yiri wa na wɔnlɔwɔ pi na, a mì sigi yan fɔ na wɔnlɔwɔ pì tanla.»


\par }{\PP \VS{27}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Piliye ya yɛn wa na paan, mi yaa ka Izirayɛli tara naa Zhuda tara ti yin sɛnwee piile naa yaayoro ti ni, paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa yariluguro yanragi kɛrɛ we.

\VS{28}Mìla yɛgɛ kan pe na ma pe kɔlɔgi, ma pe jan, ma pe jɔgɔ, ma pe tɔngɔ ma pe kɔ konaa ma kapege pye pe na yɛgɛ ŋga na, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, mi yaa yɛgɛ kan pe na mbe pe gbegele mbe pe tɛgɛ konaa mbe yeresaga kan pe yeri. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{29}Ko piliye yo ni, pe se kaa ki yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Teele pè ɛrɛzɛn pire tugbɔɔnrɔ ti ka,

\par }{\Q a piile pe ŋgangala kè tanga pe na.›


\par }{\PP \VS{30}«Ɛɛn fɔ lere nuŋgba nuŋgba pyew wi yaa ka ku wi yɛɛra kajɔgɔrɔ to kala na. Lere o lere ka ɛrɛzɛn pire tugbɔɔnrɔ ka, ko fɔ wo ŋgangala koro ke yaa tanga wi na.»


\par }{\PP \VS{31}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Wele, piliye ya yɛn wa na paan, mi yaa ka
yɔn finliwɛ fɔnmbɔ le Izirayɛli woolo poro naa Zhuda tara woolo pe ni.

\VS{32}Ki yɔn finliwɛ pi se ka pye paa yɔn finliwɛ mba mìla le pe tɛlɛye pe ni pi yɛn, pilige ŋga ni mìla pe yigi kɛɛ na ma yiri pe ni wa Ezhipiti tara ti ni we; ki yɔn finliwɛ mba pàa jɔgɔ we, ma sigi ta muwi mìla pye
pe Fɔ we. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{33}Ɛɛn fɔ ko piliye yan yo puŋgo na, yɔn finliwɛ mba mi yaa ka le Izirayɛli woolo pe ni pow mba yɛɛn. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: Mi yaa kanla lasiri sɛnrɛ ti le wa pe nawa, mberi yɔnlɔgɔ wa pe kotoro ti na. Mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ, pe yaa ka pye na woolo.

\VS{34}Lere se kaa wi lewee yɛnlɛ wi kara naa, nakoma mbaa wi sefɔ wi kara naa, mbaa yuun fɔ: ‹Ki daga ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li jɛn.› Katugu leele pe ni fuun pe yaa kanla jɛn, mbege lɛ lepigile ke na mbe sa gbɔn legbɔɔlɔ pe na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Mi yaa ka pe kajɔgɔrɔ ti kala yaga pe na, mi se kanla jatere wi tɛgɛ pe kapere ti na naa.»


\par }{\Q \VS{35}Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì yɔnlɔ ki tɛgɛ, jaŋgo kila yanwa yinrigi yɔnlɔ na,

\par }{\Q lo na lìgi kɔn maga tɛgɛ yeŋge konaa wɔnŋgɔlɔ ke kan, jaŋgo kaa yanwa yinrigi yembinɛ,

\par }{\Q lo na li ma kɔgɔje wi yirige mbe ti wi tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pila tinmɛ yinrigi,

\par }{\Q lo na pe maa li yinri Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:


\par }{\Q \VS{36}«Ki kagala ŋgele kè kɔn ma tɛgɛ, na koro ka ya kɔ mbe wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q pa kona Izirayɛli setirige piile pe mbe ya kɔ mbe wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ, pa pe se pye naa cɛnlɛ na yɛgɛ sɔgɔwɔ. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\Q \VS{37}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ndɛɛ ki pye lere mbe ya mbe naayeri wi yagawa pi taanla,

\par }{\Q ndɛɛ ki pye lere mbe ya mbe tara ti tijuguwo pi taanla mbe gbɔn fɔ wa ti nɔgɔna cɛnyaara ti na,

\par }{\Q pa kona mi jɛn na je Izirayɛli setirige piile pe ni fuun pe na,

\par }{\Q kapyere nda fuun pè pye ti kala na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{38}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Ye wele, piliye ya yɛn wa na paan, pe yaa ka Zheruzalɛmu ca ki kan naa fɔnŋgɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan, mbege lɛ le Hananeyɛli sanŋgazo wi na fɔ sa gbɔn wa ca ki mbogo ki yɛnlɛ yeyɔngɔ ki na.

\VS{39}Pe yaa ka taanlamana li wa mbeli sin naa perew, mbe ca ki kɔngɔlɔ ke gbɔn mbe kari sa gbɔn fɔ wa Garɛbu tinndi wi na, kona mbe sili kɛ mbe taanla mbe kari wa Gowati laga kɛɛ ki yeri.

\VS{40}Pe maa gboolo pe nii konaa na cɔnrɔ ti waa gbunlundɛgɛ ŋga ni ki ni fuun, naa kɛɛrɛ lara ti ni fuun fɔ mbe sa gbɔn Sedirɔn lafogo ki na, mbe sa gbɔn fɔ wa Shɔnye yeyɔngɔ ki yɛnlɛ li na, wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri, ko lara to ti ni fuun to yaa tɛgɛ ti yɛ mbe kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ki lara ta kpɛ se ka jaanri naa, nakoma mbe tɔngɔ naa\FTNT{†}{{\FR 31:40 }{\FR{31.40:
}}{\FT{Ko sɛnrɛ nda to yɛn naga nari ma yo fɔ ka yaa ka taga ca ki gbemɛ pi na, konaa ki yaa ka pye kpoyi Yɛnŋɛlɛ kan.}}}.»




\par }\Chap{32}{\SH Zheremi wìla kɛrɛ ta lɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Zheremi wi ni Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ wolo li ni. Kìla pye Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri kɔlɔtaanri wolo li ni.

\VS{2}Ki wagati wi ni, Babilɔni tara wunlunaŋa wi maliŋgbɔɔnlɔ pàa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan ma Zheruzalɛmu ca ki yɔn tɔn.
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi pàa wi yigi maa le kaso wa Zhuda tara wunlunaŋa wi go welefɛnnɛ pe laga nawa.

\VS{3}Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wo wìla wi le kaso, ma yo yiŋgi na Zheremi wi yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun, ma yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Ye wele, mi yaa ki ca ŋga ki le Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ, wi yaa sigi shɔ.

\VS{4}Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi se shɔ mbe to Kalide\FTNT{†}{{\FR 32:4 }{\FR{32.4:
}}{\FT{Kalide tara to pe maa yinri fun Babilɔni tara.}}} tara fɛnnɛ pe kɛɛ, ɛɛn fɔ mi yaa kaa le Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ. Wi yaa kaa yan gbɔgɔyi mbe para wi ni yɔn naa yɔn.

\VS{5}Pe yaa ka Sedesiyasi wi yigi mbe kari wi ni wa Babilɔni tara. Wi yaa ka sa koro wa fɔ sa gbɔn pilige ŋga ni mi yaa yere wi kala li ni. Mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, muwi mì yo ma. Na ye kaa malaga gbɔɔn Kalide tara fɛnnɛ pe ni, ye se ya pe ni.»


\par }{\PP \VS{6}Zheremi wìla yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para na ni ma yo fɔ:

\VS{7}‹Wele, ma tojɛɛ Shalumu wi pinambyɔ Hanameyɛli wi yaa pan laga ma kɔrɔgɔ, mbe pan mbɔɔn pye mbe yo fɔ wi kɛrɛ nda wa Anatɔti ca, mari lɔ; katugu ti go shɔgɔ kologo ki yɛn ma yeri mberi lɔ, mberi pye ma woro\FTNT{†}{{\FR 32:7 }{\FR{32.7:
}}{\FT{Kìla pye, na naŋa wa ka ku, na wi go lere ka pye wa lenaŋa, a ki yala kufɔ wìla wi yaraga ka kan fɔgɔ yɔn paa laga yɛn, ko naŋa wo ma ya maga lɔ naa mbege go shɔ, mbege yaga sege woolo pe kan;
}}{\XT{Levi 25.25-28}}{\FT{.}}}.› »


\par }{\PP \VS{8}Kona, a na tojɛɛ wi pinambyɔ Hanameyɛli wì si pan na kɔrɔgɔ wa wunlunaŋa wi go welefɛnnɛ pe laga nawa pi ni, ma yala Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti ni. A wì silan pye fɔ: «Na kɛrɛ nda wa Anatɔti ca, wa Bɛnzhamɛ tara, mi yɛn nɔɔ yɛnri mari lɔ, katugu ti go shɔgɔ kologo ki yɛn ma yeri mberi lɔ, mberi pye ma woro.»

\par }{\PP Kona, a mì sigi jɛn ma filige ki na ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate sɛnrɛ tì yo na kan.


\par }{\PP \VS{9}Kì pye ma, a mì sigi kɛrɛ nda wa Anatɔti ca ti lɔ na tojɛɛ wi pinambyɔ Hanameyɛli wi yeri. A mì si warifuwe pyɔ kɛ ma yiri kɔlɔshyɛn jiri ma kan wi yeri kɛrɛ ti sɔnŋgɔ.

\VS{10}A mì si kɛrɛ ti lɔsɛwɛ wi gbegele ma pe pye shyɛn, mɛɛ nuŋgba tɔn mala tɛgɛrɛ ti tɛgɛ wi na. Mìla sɛrɛfɛnnɛ yeri, a kì pye pe yɛgɛ na, a mì si warifuwe wi taanla culo na maa nuguwɔ pi jɛn.

\VS{11}Ko puŋgo na, kɛrɛ ti lɔsɛwɛ ŋa wìla pye ma tɔn, tɛgɛrɛ ti yɛn wi na, wo ŋa kɛrɛ ti lɔkala naa tì lɔ magala na ni, tìla pye ma yɔnlɔgɔ wa wi ni, a mì suu lɛ, konaa sɛwɛ sanŋa ŋa wìla pye ma yɛngɛ wi ni.

\VS{12}A mì sigi kɛrɛ lɔsɛwɛ wi kan Neriya pinambyɔ Baruki wi yeri; Neriya to wo lawi ŋa Maseya. Mìla wi kan wi yeri na tojɛɛ wi pinambyɔ Hanameyɛli wi yɛgɛ na, naa sɛrɛfɛnnɛ mbele pàa pe kɛɛ yɔnlɔ li taga kɛrɛ lɔsɛwɛ wi na pe yɛgɛ na, konaa Zhuda tara woolo mbele fuun pàa pye wa wunlunaŋa wi go welefɛnnɛ pe laga nawa pi ni pe yɛgɛ na.

\VS{13}A mì sigi konɔ na li kan Baruki wi yeri pe yɛgɛ na, ma yo fɔ:

\VS{14}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Kɛrɛ ti lɔsɛwɛɛlɛ mbele pe lɛ, ŋa tɛgɛrɛ ti yɛn ma tɛgɛ wi na kona ŋa wi yɛn ma yɛngɛ wi ni, ma sa pe le cɔgɔ ŋga pè fanri ka ni, jaŋgo pe koro wa tɛgɛsaga mbe mɔ wa.›

\VS{15}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Pe yaa ka yinrɛ, naa kɛɛrɛ konaa
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ lɔ laga ki tara nda ti ni naa.› »


\par }{\SH Zheremi wi Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ
\par }
{\PP \VS{16}Naa mìla kaa kɛɛrɛ ti lɔsɛwɛ wi kan Neriya pinambyɔ Baruki wi yeri sanga ŋa ni, a mì sigi yɛnrɛgɛ ŋga ki yɛnri Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri ma yo fɔ:

\VS{17}«E,
na Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, wele, mboro mà naayeri wo naa tara ti da ma yawa gbɔɔ po naa ma fanŋga gbɔgɔ ki ni. Yaraga ko ka woro wa ma ŋgban ma yɛgɛ na.

\VS{18}Ma mɔɔ kagbaraga ki pye sɛnwee wi kan fɔ mbe sa gbɔn wi setirige piile pe yirisaga waga lɛgɛrɛ na. Ɛɛn fɔ ma ma teele pe kajɔgɔrɔ ti fɔgɔ tɔn pe piile pe na, poro puŋgo na. Ma yɛn Yɛnŋɛlɛ ŋgbɔgɔ konaa fanŋga fɔ, ma mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.

\VS{19}Ma kakɔnndɛgɛŋgɛlɛ ke yɛn ma tugbɔlɔ, ma maa ma kapyegele ke piin yawa ni. Ma yɛgɛ yɛn sɛnwee piile pe tangalɔmɔ pi ni fuun pi na. Ma ma lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi tangalɔmɔ pi ni konaa mbe yala wi kapyegele ke ni.


\par }{\PP \VS{20}«Màa kacɛn kagala naa kafɔnŋgɔlɔ pye wa Ezhipiti tara; ali ma pan ma gbɔn nala, ma yɛn na ke piin Izirayɛli woolo poro naa sɛnwee piile pe kan. Mɔ̀ɔ yɛɛ mɛgɛ ki gbɔgɔ fɔ ma pan ma gbɔn nala.

\VS{21}Ma woolo, Izirayɛli woolo wele, màa pe yirige wa Ezhipiti tara kacɛn kagala ni, naa kafɔnŋgɔlɔ, naa fanŋga gbɔgɔ, naa yawa gbɔɔ ni, konaa ma fyɛrɛ gbɔrɔ wa leele pe na.

\VS{22}Màa wugu pe tɛlɛye pe kan mbege tara nda ti kan pe yeri, a mà pan mari kan pe yeri; to nda nɔnɔ wo naa sɛnrɛgɛ ki ni, ti yɛn na fuun wa ti ni we.

\VS{23}A pè si pan maga tara nda ti shɔ mari ta. Ɛɛn fɔ pe sila logo ma yeri, pe sila tanga ma
lasiri wi na, ŋga fuun màa yo pe kan ma yo pe pye, pe sila ka kpɛ pye. Ko kala kì ti mà ki jɔlɔgɔ ŋga ki ni fuun ki wa pe na.


\par }{\PP \VS{24}«Wele, Kalide tara fɛnnɛ pe yɛn na lugusara kanni na ca ki mbogo ki mari, mbe ca ki shɔ. Pè yiri ca ki kɔrɔgɔ, ki yaa ye pe kɛɛ tokobi naa fuŋgo konaa yambewe pi fanŋga na. Ŋga màa yo, koyi ŋga kì gbɔn yɛɛn, ma yɛn naga yaan.

\VS{25}Konaa ki ni fuun, we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, màa ki yo na kan ma yo fɔ mbe sa kɛrɛ ta lɔ penjara na, mberi sara sɛrɛfɛnnɛ yɛgɛ na, ma si yala, ca kì ye Kalide tara fɛnnɛ pe kɛɛ.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Zheremi wi yɔn sogo
\par }
{\PP \VS{26}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri ma yo fɔ:

\VS{27}«Muwi mi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, sɛnwee piile pe ni fuun pe Yɛnŋɛlɛ le. Naga yɛn ma, yaraga ka yɛn wa mala pari le?»

\VS{28}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Wele, mi yɛn naga ca ŋga ki nii Kalide tara fɛnnɛ pe kɛɛ, naga nii Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi kɛɛ. Wi yaa ki shɔ.

\VS{29}Kalide tara fɛnnɛ mbele pè pan ma to ki ca ŋga ki na, pe yaa ye wa ki ni, mbe kasɔn le ki ni, mbege sogo. Biriyinrɛ nda pàa pye na
wusuna nuwɔ taan wi sori yarisunŋgo
Baali ki kan wa ti go na, na duvɛn
saara ti woo yarisunndo ta yɛgɛ yeri wa ti go na, jaŋgo mbanla nawa pi ŋgban, pe yaa ka ki yinrɛ ti sogo.»

\VS{30}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Katugu maga lɛ wa pe punwɛ pi ni, Izirayɛli woolo naa Zhuda tara woolo, na kambɛngɛ ko cɛ pè koro na piin na yɛgɛ sɔgɔwɔ. Izirayɛli woolo pè koro nala nawa pi ŋgbanni pe kapyere ti ni.

\VS{31}Katugu maga lɛ wa ki ca ŋga ki kanpilige ki na fɔ ma pan ma gbɔn nala, ki yɛn na naŋgbanwa po naa na kɔnrɔ tandorogo ki go. Ki kala na, mi yaa ki jɔgɔ mbege wɔ wa na yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{32}Izirayɛli woolo naa Zhuda tara woolo pè kapere pye na na mala nawa pi ŋgban, poro naa pe wunlumbolo pe ni, naa pe yɛkeele pe ni, naa pe
saraga wɔfɛnnɛ pe ni, naa pe
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni, naa Zhuda tara woolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni.

\VS{33}Pe puŋgo wa na yeri, pee yɛgɛ wa na yeri; ma si yala mi yɛn na pe nari pilige pyew, ɛɛn fɔ pee yɛnlɛ mbe logo na yeri, pee silan yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti lɛ.

\VS{34}Go ŋga na mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na, pàa pe yarisunndo tijangara ti tɛgɛ wa ki ni maga tɛgɛ
fyɔngɔ ni.

\VS{35}Pàa sunzara kan yarisunŋgo Baali ki kan wa Bɛni Hinɔmu gbunlundɛgɛ ki ni, jaŋgo mbaa pe pinambiile naa pe sumborombiile pe woo saraga, mbaa pe sori kasɔn ni yarisunŋgo Molɛki ki kan. Ma si yala, mi sila ki wogo ŋga ki konɔ kan pe yeri, mi sila si sɔnri ki na yɛrɛ, mbe yo fɔ pege katijangara cɛnlɛ li pye, mbe ti Zhuda tara fɛnnɛ pe pye kapere pyefɛnnɛ.»

\VS{36}«Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, ye yɛn naga yuun ki ca ŋga ki wogo na ma yo fɔ ki yaa ka le Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ tokobi, naa fuŋgo konaa yambewe po fanŋga na. Ɛɛn fɔ koni Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga sɛnrɛ nda ti yuun ki ca ŋga ki wogo na, ma yo fɔ:

\VS{37}‹Wele, mìla na woolo pe purɔ ma kari pe ni tara nda fuun ni na naŋgbanwa, naa na kayaŋga konaa na kɔnrɔ tandorogo ki kala na, mi yaa ka pe gbogolo mbe yiri wa pe ni, mbe pan pe ni laga ki laga ŋga ki ni, mbe ti pe cɛn laga yɛyinŋge na pɔw.

\VS{38}Pe yaa ka pye na woolo, mi yaa ka pye pe Yɛnŋɛlɛ.

\VS{39}Mi yaa ka pe jatere wi pye nuŋgba, mbe pe tangalɔmɔ pi pye nuŋgba, mbe ti paa fyɛ na yɛgɛ sanga pyew, jaŋgo pe wogo ki yɔn, poro naa pe piile mbele pe yaa ka yiri puŋgo na pe ni.

\VS{40}Mi yaa ka
yɔn finliwɛ mbakɔɔ le pe ni. Mi se ka puŋgo wa pe yeri naa, mi yaa la kajɛŋgɛ piin pe kan. Mi yaa kanla yɛgɛ fyɛrɛ ti le wa pe kotogo na, jaŋgo paga ka pe yɛɛ laga na na.

\VS{41}Mi yaa kaa kajɛŋgɛ piin pe kan nayinmɛ ni; mi yaa yeresaga kan pe yeri jɛŋgɛ laga ki tara nda ti ni, na kotogo ki ni fuun ni konaa na nawa pi ni fuun ni.› »


\par }{\PP \VS{42}«Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yɛgɛ ŋga na mìla ti, a ki jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga kì gbɔn ki leele mbele pe na, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, kajɛŋgɛ ŋga fuun mìgi sɛnrɛ yo, mi yaa ki ni fuun ki pye pe kan.

\VS{43}Ye yɛn naga yuun ki tara nda ti wogo na ma yo fɔ tì jɔgɔ ma koro waga, sɛnwee pyɔ woro wa ti ni, yaayoro woro wa ti ni, fɔ tì ye Kalide tara fɛnnɛ pe kɛɛ. Pe yaa ka kɛɛrɛ ta lɔ laga tara nda ti ni naa.

\VS{44}Pe yaa ka kɛɛrɛ lɔ penjara na, mbe kɛrɛ lɔsɛwɛɛlɛ pye, mbe tɛgɛrɛ tɛgɛ pe na, mbe sɛrɛfɛnnɛ lɛ ki pye pe yɛgɛ na. Ki yaa ka pye wa Bɛnzhamɛ tara ti ni, naa wa Zheruzalɛmu kanŋgara na lara ti ni, naa wa Zhuda tara cara ti ni, naa cara nda wa yanwira ti na ti ni, naa cara nda wa yanwira tigiwɛn tara ti ni konaa cara nda wa
Negɛvu tara ti ni; katugu leele mbele pàa yigi kasopiile ma kari pe ni, mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.› »




\par }\Chap{33}{\SH Izirayɛli tara cara ti yaa ka kan \newline  naa fɔnŋgɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri naa ki shyɛn wogo na, maa ta wi yɛn ma tɔn bere wa kaso wi ni, wa wunlunaŋa wi go welefɛnnɛ pe laga nawa, ma yo fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na lì tara ti da, Yawe Yɛnŋɛlɛ na lìri gbegele mari yerege, lo na pe maa yinri Yawe Yɛnŋɛlɛ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\VS{3}‹Na yɛnri, mi yaa ma yɔn sogo. Mi yaa kagbɔgɔlɔ sɛnrɛ yo ma kan, kagala ŋgele ke yɛn ma lara, ŋgele mɛɛ ke jɛn.›

\VS{4}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn ki ca ŋga ki yinrɛ ti wogo na konaa Zhuda tara wunlumbolo pe yinrɛ ti wogo na. To nda pe yaa ka jaanri mbege sinndɛɛrɛ ti tɛgɛ mbe ca ki mbogo ki gbegele ti ni, jaŋgo pe juguye mbele pè pan ma ca ki maga, paga ka lugusara ta mbe ye wa ca ki ni, mbe pe gbo tokobi ni.

\VS{5}Ki yaa pye mbege ta wagati ŋa ni poro naa Kalide tara fɛnnɛ pe ni, pe yɛn malaga na. Ki yinrɛ ti yaa ka yin gboolo pe ni, poro mbele mi yaa ka gbo na naŋgbanwa naa na kɔnrɔ tandorogo ki kala we. Mi yaa na yɛgɛ ki lara ki ca ŋga ki na pe tipere nda pè pye ti kala na.


\par }{\PP \VS{6}«Ɛɛn fɔ konaa ki ni fuun, mi yaa ka pe wɛrɛ pye, mbe pe sagala; mi yaa yɛyinŋge gbɔgɔ kan pe yeri, pe koro pe yɛɛ kan kaŋgbanga fu.

\VS{7}Zhuda tara woolo mbele pàa yigi kasopiile konaa Izirayɛli tara woolo mbele pàa yigi kasopiile, mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni naa, mbe ti pe pan pe cɛn laga pe tara ti ni, paa yɛgɛ ŋga na pàa pye faa we.

\VS{8}Kajɔgɔrɔ nda fuun pè pye ma kapege pye na na, mi yaa pe pye
kpoyi mberi laga pe na. Kajɔgɔrɔ nda fuun pè pye ma yiri ma je na na, mi yaa ti ni fuun ti kala yaga pe na.

\VS{9}Ki Zheruzalɛmu ca ŋga ki yaa kanla mɛgɛ ki yirige, mbe pye na nayinmɛ pi go, naa na sɔnmɔ pi go konaa na gbɔgɔwɔ pi go tara na cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ; katugu mi yaa kajɛŋgɛ ŋga fuun pye pe kan, tara na cɛngɛlɛ ke ni fuun ke yaa kaga logo; kajɛŋgɛ naa yɛyinŋge ŋga fuun mi yaa ka kan pe yeri, cɛngɛlɛ sanŋgala ke yaa kaga yan, mbaa fyɛ fɔ mbaa seri.»


\par }{\PP \VS{10}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye yɛn naga yuun ki laga ŋga ki wogo na ma yo kì pye kataga, fɔ leele woro wa ki ni, fɔ yaayoro woro wa ki ni, fɔ Zhuda tara cara naa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo kè koro waga, fɔ lere woro wa ti ni, yaayoro si woro wa ti ni.

\VS{11}Ɛɛn fɔ pe yaa kaa yɔgɔrimɔ tinmɛ taa, mbaa nayinmɛ yuuro nuru wa naa, naa japɛnɛ yuuro, naa pijaala yuuro ni, konaa mbele pe yaa kaa nayinmɛ
saara woo wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, mbaa yuuro koo mbaa yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li shari yaa li sɔnni,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn ma yɔn,

\par }{\Q katugu li kagbaraga ki yɛn kɔsaga fu.›

\par }{\MM Katugu tara ti woolo mbele pàa yigi kasopiile, mi yaa sɔngɔrɔ mbe pan pe ni, mbe pan mbe pe tɛgɛ wa, paa yɛgɛ ŋga na pàa pye faa we. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{12}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Ki laga ŋga kì koro waga yɛɛn, sɛnwee pyɔ woro wa ki ni, yaayogo woro wa ki ni, yaayoro kɔnrisara yaa ka pye wa naa fɔnŋgɔ yaayoro kɔnrifɛnnɛ pe kan, wa ki cara ti ni fuun ti ni; pe yaa kaa pe simbaala naa sikaala pe kɔnri wa naa yembinɛ.

\VS{13}Cara nda ti yɛn wa yanwira ti na, naa cara nda ti yɛn wa yanwira tigiwɛn tara ti ni, naa cara nda ti yɛn wa
Negɛvu tara ti ni, naa nda ti yɛn wa Bɛnzhamɛ tara ti ni, naa nda ti yɛn wa Zheruzalɛmu kanŋgara na lara ti ni konaa Zhuda tara cara sannda ti ni, leele pe yaa kaa pe simbaala naa pe sikaala pe jinri naa fɔnŋgɔ wa ti ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li ka yɔn fɔlɔ na kɔn, \newline  li ma li yɔn fili
\par }
{\PP \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Wele, piliye ya yɛn wa na paan, kajɛŋgɛ sɛnrɛ nda mìla yo Izirayɛli tara woolo naa Zhuda tara woolo pe wogo na, mi yaa ki pye mbege yɔn fili.

\VS{15}Ko piliye yo ni, naa ki wagati wi ni, mi yaa lesinŋɛ wa yirige wa Davidi setirige ki ni, ŋa wi yaa ka ti paa tanri kaselege konaa kasinŋge na wa tara ti ni.

\VS{16}Ko piliye yo ni, Zhuda tara woolo pe yaa ka shɔ, Zheruzalɛmu ca woolo pe yaa ka pye yɛyinŋge na pɔw. Pe yaa kaa Zheruzalɛmu ca ki yinri yɛgɛ ŋga na ki ŋga fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn we kasinŋge fɔ.› »


\par }{\PP \VS{17}Katugu pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Wa Davidi setirige ki ni, lere yaa la taa mbaa cɛɛn wunluwɔ pi na Izirayɛli woolo pe go na.

\VS{18}Saraga wɔfɛnnɛ, Levi setirige piile wele, pele yaa la taa sanga pyew mbaa yeregi na yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbaa
saara sogoworo woo, mbaa muwɛ saara woo mbaa ti sori, konaa mbaa saara woo na yeri pilige pyew.»


\par }{\PP \VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri naa ma yo fɔ:

\VS{20}«Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Na kaa pye ye mbe ya mbe
yɔn finliwɛ mba pi yɛn mi naa yɔnlɔ ki ni pi jɔgɔ, mbe yɔn finliwɛ mba pi yɛn mi naa yembinɛ li ni pi jɔgɔ, mbe ti yɔnlɔ ki ka ka yiri ki yirisanga wi ni, mbe ti yembinɛ li ka ka wɔ li wɔsanga wi ni,

\VS{21}pa kona yɔn finliwɛ mba mì le na tunmbyee Davidi wi ni, po fun pi mbe ya jɔgɔ; pinambyɔ se ta wa wi setirige ki ni mbe cɛn wunluwɔ pi na wa wi yɔnlɔ. Kona yɔn finliwɛ mba mì le saraga wɔfɛnnɛ pe ni, poro Levi setirige piile mbele pe yɛn na tunŋgo piin na kan, pa pi yaa jɔgɔ fun.

\VS{22}Yɛgɛ ŋga na lere se ya mbe wɔnŋgɔlɔ ke jiri mbe ke yɔn jɛn, yɛgɛ ŋga na lere se ya mbe kɔgɔje yɔn taambugɔ ki jiri, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, mi yaa na tunmbyee Davidi wi setirige piile pe lɛgɛ konaa Levi setirige piile mbele pe yɛn na tunŋgo piin na kan pe ni.› »


\par }{\PP \VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri naa ma yo fɔ:

\VS{24}«Ki leele mbele pe yɛn na sɛnrɛ nda yuun, ma woro nari nuru wi le? Pe yɛn na yuun fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ làa seye shyɛn yan wɔ, lì je yi na.› Pe yɛn naga piin ma, nala woolo pe tifaga. Pe woro nala woolo pe jate naa paa cɛnlɛ yɛn naa.»


\par }{\PP \VS{25}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ndɛɛ mi sila na yɔn finliwɛ pi le yɔnlɔ ki ni, mboo le yembinɛ li ni, ndɛɛ mi sila ŋgasegele tɛgɛ naayeri wo naa tara ti na,

\VS{26}kona mi jɛn na je Zhakɔbu setirige piile pe na konaa na tunmbyee Davidi wi setirige piile pe na; mi se jɛn na wi setirige pyɔ wa wɔ wa pe ni, mboo tɛgɛ tegere ti na Abirahamu, naa Izaki konaa Zhakɔbu setirige piile pe go na. Ki kala na, pe woolo mbele pàa yigi kasopiile ma kari pe ni, mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan pe ni, mbe pe yinriwɛ ta.»




\par }{\MS SƐNRƐ NDA ZHEREMI \newline  WILA YO SEDESIYASI WO \newline  NAA EREKABU SETIRIGE \newline  PIILE PE KAN

\par }\Chap{34}{\MR 34–35

\par }{\SH Sɛnrɛ nda Zheremi wìla yo \newline  Sedesiyasi wi wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni, naa wunluwɔ tara nda fuun tìla pye wa wi fanŋga ki nɔgɔ, naa cɛngɛlɛ ŋgele fuun kàa pye wa wi fanŋga ki nɔgɔ, pàa pye na malaga gbɔɔn Zheruzalɛmu ca konaa ki kanŋgara na cara ti ni sanga ŋa ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri ma yo fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Kari ma saga yo Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi kan, maa pye fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: Wele, mi yɛn naga ca ŋga ki nii Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ, wi yaa ka kasɔn le ki ni mbege sogo.

\VS{3}Mboro jate ma se ka shɔ wi yeri; pe yaa kɔɔn yigi fanŋga mbɔɔn le wi kɛɛ. Mboro naa Babilɔni tara wunlunaŋa wi ni, ye yaa ka ye yɛɛ yan gbɔgɔyi, mbe para ye yɛɛ ni yɔn naa yɔn. Pe yaa ka kari ma ni wa Babilɔni.›


\par }{\PP \VS{4}«Ɛɛn fɔ mboro wo na, Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo. Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn ma wogo na fɔ: ‹Pe se kɔɔn gbo tokobi ni›

\VS{5}Ma yaa ka ku yɛyinŋge na. Wunlumbolo lɛɛlɛ mbele pè keli ma toro ma na, poro mbele ma tɛlɛye wele, pàa
wusuna nuwɔ taan sogo pe gboolo pe kan yɛgɛ ŋga na, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, mboro fun pe yaa ka wusuna nuwɔ taan wa sogo ma kan. Pe yaa kɔɔn kunwɔ pi pye mbaa yuun fɔ: ‹E, we tafɔ wì ku.› Muwi mìgi sɛnrɛ nda ti yo. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{6}Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla saa ki sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yo Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi kan wa Zheruzalɛmu ca.

\VS{7}Ki wagati wi ni, Babilɔni tara wunlunaŋa wi maliŋgbɔɔnlɔ pàa pye na malaga gbɔɔn Zheruzalɛmu ca ki ni, naa Zhuda tara cara sannda ti ni, Lakishi ca naa Azeka ca ye; katugu ko cara shyɛn to tìla koro
malaga sigecara wa Zhuda tara cara ti ni.


\par }{\SH Kulolo pe tafɛnnɛ pàa pe kulolo \newline  pe wɔ wa kulowo pi ni, ma sɔngɔrɔ \newline  ma pe le naa wa pi ni
\par }
{\PP \VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri naa; ki wagati wi ni, wunlunaŋa Sedesiyasi wìla
yɔn finliwɛ le Zheruzalɛmu ca woolo pe ni, ma yo ki daga pege yari lagapyew fɔ pe kulolo pe wɔ wa kulowo pi ni.

\VS{9}Leele pe ni fuun nuŋgba nuŋgba paa daga mbe pe kulonambala nakoma kulojaala mbele Eburuye woolo pe wɔ wa kulowo pi ni. Lere kpɛ sila daga mboo sefɔ Eburuye woo wa yaga wa wi yɛɛ yeri wa kulowo pi ni naa.

\VS{10}Tara ti teele poro naa leele sanmbala pe ni fuun mbele pàa ki yɔn finliwɛ pi le, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pàa yere ki na mbe pe kulonambala naa kulojaala pe wɔ wa kulowo pi ni, jaŋgo paga ka koro wa kulowo pi ni wa pe yɛɛ yeri. Pàa tanga ki sɛnrɛ ti na ma pe kulolo pe wɔ wa kulowo pi ni.


\par }{\PP \VS{11}Ɛɛn fɔ puŋgo na, a pè si kaa pe jatere wi kanŋga, pàa pe kulonambala naa kulojaala mbele wɔ wa kulowo pi ni, a pè si saa pe yigi naa, ma pan ma pe le naa wa kulowo pi ni.

\VS{12}Kì kaa pye ma, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan naa Zheremi wi yeri, ma yo fɔ:

\VS{13}«Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Pilige ŋga ni mìla ye tɛlɛye pe yirige wa Ezhipiti tara, wa kulowo tara ti ni, mìla yɔn finliwɛ le pe ni ma pe pye fɔ:

\VS{14}Ye sefɛnnɛ Eburuye mbele ka pe yɛɛ pɛrɛ ye yeri, mbe pye ye kulolo, pe kulowo pi yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li ni, ye daga mbe pe wɔ wa kulowo pi ni. Pe daga mbe tunŋgo pye ye kan sa gbɔn yɛlɛ kɔgɔlɔni, ko puŋgo na, pe pe wɔ wa kulowo pi ni paa kee pe yinrɛ.› Ɛɛn fɔ ye tɛlɛye pe sila logo na yeri, pe sila nuŋgbolo jan na sɛnrɛ ti yeri.

\VS{15}Yoro wo na, nala ŋa wi na, yàa ye tangalɔmɔ pi kanŋga, ma ŋga ki yɛn ma sin na yɛgɛ na ki pye. Ye cɛnyɛɛnlɛ mbele pe yɛn kulolo wa ye yeri, ye ni fuun nuŋgba nuŋgba yàa ki yari ma yo ye yaa pe wɔ wa kulowo pi ni. Yoro jate yàa yɔn finliwɛ le na yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa go ŋga na mɛgɛ ki yɛn na yinri ki na ki ni.

\VS{16}Ɛɛn fɔ yè sɔngɔrɔ ma ye jatere wi kanŋga, mala mɛgɛ ki jɔgɔ. Ye kulonambala naa ye kulojaala mbele yàa wɔ wa kulowo pi ni ma yo pè koro pe yɛɛ kan, yè sɔngɔrɔ ma saa pe yigi ma pe ŋgbanga pe pye naa ye kulonambala naa ye kulojaala.»


\par }{\PP \VS{17}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: «Kì kaa pye yee yɛnlɛ mbe logo na yeri, ye sefɛnnɛ naa ye cɛnyɛɛnlɛ mbele pe yɛn kulolo, yee yɛnlɛ mbe pe wɔ wa kulowo pi ni, mi fun mi yaa ye le tokobi, naa yambewe konaa fuŋgo ki kɛɛ. Mi yaa ti ye kala laa fyɛrɛ gbɔrɔ waa dunruya wunluwɔ pi ni fuun pi na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{18}Ki leele mbele pàa
yɔn fɔlɔ na kɔn na yeri ma sɔngɔrɔ mali jɔgɔ, poro mbele pàa yɔn fɔlɔ li kɔn na yɛgɛ sɔgɔwɔ, ma napige wɔ
saraga maga kɔn shyɛn, ma toro wa ki kɔnrɔ shyɛn ti sɔgɔwɔ pi ni\FTNT{†}{{\FR 34:18 }{\FR{34.18:
}}{\FT{Kìla pye faa, na leele pe ka yɔn finliwɛ le pe yɛɛ sɔgɔwɔ, pe ma ki saraga cɛnlɛ ŋga ki wɔ mbege naga fɔ pè yɔn finliwɛ le pe yɛɛ ni, ma yere kagala kele na mbaa ke piin. Ko kɔrɔ wo yɛn fɔ na lere ŋa si yɔn fɔlɔ na wì lɛ li yɔn fili, pe mbaa ya mbe ki fɔ wi gbo mboo pye yɛgɛ ŋga pàa yaayogo ki gbo maga kɔn shyɛn we (}}{\XT{Zhenɛ 15.10}}{\FT{).}}}, ɛɛn fɔ pee si ka ki yɔn finliwɛ pi kala li pye mbeli yɔn fili, mi yaa ki leele pe le pe juguye pe kɛɛ.

\VS{19}Zhuda tara teele, naa Zheruzalɛmu ca teele, naa wunluwɔ go tunmbyeele teele pe ni, naa
saraga wɔfɛnnɛ konaa tara woolo mbele fuun pè toro wa napige ki kɔnrɔkɔnrɔ shyɛn ti sɔgɔwɔ pi ni,

\VS{20}mi yaa pè le pe juguye pe kɛɛ, poro mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa pe kɛɛ. Pe gboolo pe yaa ka pye sannjɛrɛ to naa cɛnrɛ ti yaakara.

\VS{21}Mi yaa Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi naa wi tara teele pe le pe juguye pe kɛɛ, mi yaa pe le mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa pe kɛɛ. Mi yaa pe le Babilɔni tara wunlunaŋa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe kɛɛ, poro mbele pè kari ma laga ye na we.»

\VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Wele, mi yaa konɔ kan pe yeri pe sɔngɔrɔ pe pan ki ca ŋga ki mɛgɛ ni naa. Pe yaa ka malaga gbɔn ca ki ni mbege shɔ, mbe kasɔn le ki ni mbege sogo. Mi yaa ka Zhuda tara cara ti pye katara, lere se ka pye wa ti ni.»




\par }\Chap{35}{\SH Zheremi naa Erekabu \newline  setirige piile pe kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri, Zhoziyasi pinambyɔ Yehoyakimu ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi wagati wi ni, ma yo fɔ:

\VS{2}«Kari wa Erekabu setirige piile pe yeri ma sa para pe ni, ma pan pe ni wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni, ma duvɛn kan pe yeri poo wɔ.»

\VS{3}Kona, Zheremi\FTNT{†}{{\FR 35:3 }{\FR{35.3:
}}{\FT{Zheremi ŋa sɛnrɛ tì yo, Zheremi wa yɛgɛ lawi wo.}}} pinambyɔ Yaazaniya ŋa wìla pye Habaziniya pishyɛnwoo, a wì si saa wi lɛ wo naa wi sefɛnnɛ nambala, naa wi pinambiile pe ni fuun pe ni, konaa Erekabu setirige piile sanmbala pe ni fuun pe ni.

\VS{4}A mì si kari pe ni wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, wa Igidali pinambyɔ Hana wi fɔrɔgɔfɛnnɛ pe go ki ni, Hana wìla pye
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ. Ki go kìla pye wa shɛrigo gbɔgɔ teele pe go ki tanla; kìla pye wa Shalumu pinambyɔ Maaseya wi yumbyɔ wi go na. Shalumu wìla pye shɛrigo gbɔgɔ yeyɔngɔ ki kɔrɔsifɔ.

\VS{5}A mì si pan cɔgɔlɔ kele ni, ŋgele kè yin duvɛn ni konaa wɔjɛŋgɛlɛ ni, ma ke tɛgɛ le Erekabu setirige piile pe yɛgɛ sɔgɔwɔ, mɛɛ pe pye fɔ: «Ye duvɛn wa wɔ!»


\par }{\PP \VS{6}Ɛɛn fɔ, a pè silan yɔn sogo ma yo fɔ: «We se duvɛn wɔ, katugu we tɛlɛ Yonadabu ŋa wìla pye Erekabu wi pinambyɔ wìla ki yo we kan ma yo fɔ: ‹Yoro naa ye piile pe ni, yaga ka duvɛn wɔ fyew.

\VS{7}Yaga ka yinrɛ kan, yaga ka kɛrɛ kɔn mbe yariluguro lugu, yaga ka
ɛrɛzɛn tiire sanri, ki yaara ta si daga mbe pye ye yeri yɛrɛ. Ɛɛn fɔ ye yinwege piliye yi ni fuun yi ni, ye yaa la cɛɛn
paara yinrɛ ni; pa kona ki tara nda ye yɛn ma cɛn wa ti ni paa nambanmbala yɛn, ye yaa yinwetɔnlɔgɔ ta wa ti ni.›


\par }{\PP \VS{8}«We tɛlɛ Yonadabu ŋa wìla pye Erekabu wi pinambyɔ wìla sɛnrɛ nda fuun yo we kan, to we yɛn na tanri ti na. We yinwege piliye yi ni fuun yi ni, we woro na duvɛn woo, woro naa we jɛɛlɛ, naa we pinambiile konaa we sumborombiile pe ni.

\VS{9}We se yinrɛ kan mbe cɛn wa ti ni, ɛrɛzɛn kɛɛrɛ woro we yeri, kɛrɛ woro we yeri, tara woro we yeri we yariluguro lugu wa.

\VS{10}We maa cɛɛn paara yinrɛ nɔgɔ; sɛnrɛ nda fuun we tɛlɛ Yonadabu wìla yo we kan, to we yɛn na tanri ti na ti yɛgɛ ki na.

\VS{11}Wagati ŋa ni Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla pan ma to ki tara nda ti na malaga ni, a wè sho fɔ: ‹Ye pan we kari wa Zheruzalɛmu ca, we fe Kalide tara fɛnnɛ naa Siri tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi yɛgɛ.› Ko kì ti we yɛn ma cɛn laga Zheruzalɛmu ca.»


\par }{\PP \VS{12}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri ma yo fɔ:

\VS{13}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Kari ma saga yo Zhuda tara woolo konaa Zheruzalɛmu ca woolo pe kan fɔ: Naga yɛn ma, ye sanla sɛnrɛ ti logo mbaa tanri ti na wi le? Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{14}Erekabu pinambyɔ Yonadabu wìla ki yo wi piile pe kan ma yo paga ka duvɛn wɔ, a pège sɛnrɛ ti lɛ na tanri ti na fɔ ma pan ma gbɔn nala, paa duvɛn wɔ, katugu pe yɛn na tanri na yala pe tɛlɛ wi sɛnrɛ to ni. Ɛɛn fɔ mi wo na, mi yɛn na para ye ni maga lɛ wa, mi yɛn na para ye ni pilige pyew, ɛɛn fɔ yee yɛnlɛ mbe logo na yeri.

\VS{15}Mìla na tunmbyeele Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni fuun pe tun wa ye yeri. Mìla pye na pe tunnu wa ye yeri sanga pyew, a pe saa naga yuun ye kan fɔ: Ye ni fuun nuŋgba nuŋgba, ye sɔngɔrɔ ye yiri wa ye kombegele ke ni, ye ye tangalɔmɔ pi kanŋga, yaga ka taga yarisunndo ta yɛgɛ na mbaa ti gbogo. Pa kona tara nda mì kan ye yeri, yoro naa ye tɛlɛye ye yeri, ye yaa koro wa ti ni. Ɛɛn fɔ ye sila nuŋgbolo jan na yeri, ye sila yɛnlɛ mbe logo na yeri.

\VS{16}Erekabu pinambyɔ Yonadabu wi setirige piile pe yɛn na tanri na yala pe tɛlɛ wi sɛnrɛ ti ni, ɛɛn fɔ ki cɛnlɛ woolo mbele poro woro na nuru na yeri.› »


\par }{\PP \VS{17}Kona, a Zheremi wì sho naa fɔ: «Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Wele, jɔlɔgɔ ŋga fuun mìgi sɛnrɛ yo ma yo mi yaa wa Zhuda tara woolo naa Zheruzalɛmu ca woolo pe ni fuun pe na, mi yaa ki ni fuun ki wa pe na, katugu mì para pe ni, pee logo na yeri; mì pe yeri, pee shɔ na yeri.› »

\VS{18}Kona, a Zheremi wì sigi yo Erekabu setirige piile pe kan fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Kì kaa pye yè ye tɛlɛ Yonadabu wi sɛnrɛ ti lɛ, ma tanga ma yala wi sɛnyoro ti ni fuun ti ni, ma ŋga fuun wì yo ye kan ki pye,

\VS{19}ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: Lere yaa la taa wa Erekabu pinambyɔ Yonadabu wi setirige piile pe ni sanga pyew, mbaa tunŋgo piin na yɛgɛ sɔgɔwɔ.› »




\par }{\MS ZHEREMI WILA JƆLƆ \newline  MAGA TA WI YƐN \newline  YƐNŊƐLƐ YƆN SƐNRƐ YOFƆ

\par }\Chap{36}{\MR 36–45

\par }{\SH Wunlunaŋa Yehoyakimu \newline  wìla Zheremi wi Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ \newline  sɛwɛ wi sogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakimu ŋa wìla pye Zhoziyasi pinambyɔ wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo li ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì siri sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri, ma yo fɔ:

\VS{2}«Sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wa lɛ, sɛnrɛ nda fuun mì yo ma kan
Izirayɛli tara, naa Zhuda tara, konaa cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke wogo na, maga lɛ wa wunlunaŋa Zhoziyasi wi wagati wi na fɔ ma pan ma gbɔn nala, ma ki sɛnrɛ ti ni fuun ti yɔnlɔgɔ wa ki sɛwɛ wi ni\FTNT{†}{{\FR 36:2 }{\FR{36.2:
}}{\FT{Ki wagati wi ni, pàa pye na yɔnlɔgi sɛlɛgɛ na, ŋga pe ma migi maga pɔ. Ko pàa pye na yinri sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi.}}}.

\VS{3}Kana kapege ŋga fuun mila sɔnri mbe pye Zhuda tara woolo pe na, na pe kaga sɛnrɛ ti logo, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa sɔngɔrɔ mbe yiri wa pe kombegele ke ni; pa kona mi yaa pe kajɔgɔrɔ to naa pe kapere ti kala yaga pe na.»


\par }{\PP \VS{4}Kì pye ma, a Zheremi wì si Neriya pinambyɔ Baruki wi yeri. Sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Zheremi wi kan, a wì si ti ni fuun ti yo Baruki wi kan, a Baruki wì siri yɔnlɔgɔ wa ki sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi ni.

\VS{5}Ko puŋgo na, a Zheremi wì sigi konɔ na li kan Baruki wi yeri ma yo fɔ: «Pànla yigi mala jori lagamɛ, mi se ya kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{6}Ki kala na, mboro jate ma kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ nda mì yo ma kan, a màri yɔnlɔgɔ wa sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi ni, ma sari kara leele pe yɛgɛ na
yeŋge lege pilige ka ni. Mari kara fun Zhuda tara woolo mbele fuun pe yaa ka yiri wa pe cara ti ni mbe pan wa pe yɛgɛ na.

\VS{7}Kana ko yaa ki kan pe Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnriŋgbanga yɛnri, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe sɔngɔrɔ pe yiri wa pe kombegele ke ni; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa naa li kɔnrɔ tandorogo ŋga ki sɛnrɛ tì yo ki leele mbele pe mɛgɛ ni, kì gbɔgɔ fɔ jɛŋgɛ.»


\par }{\PP \VS{8}Kala na fuun Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla yo Neriya pinambyɔ Baruki wi kan, wìla li pye. Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ nda tìla pye ma yɔnlɔgɔ wa sɛwɛ ŋa pe ma migi wi ni, wìla ti kara wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni.

\VS{9}Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakimu ŋa wìla pye Zhoziyasi pinambyɔ wi wunluwɔ pi yɛlɛ kaŋgurugo wolo li yeŋge kɔlɔjɛrɛ wogo ki na, a pè si yeŋge lege pilige ka yari Zheruzalɛmu ca woolo pe ni fuun pe kan, konaa Zhuda tara cara woolo mbele fuun pàa pan wa Zheruzalɛmu ca pe kan, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{10}Ki sanga wi ni, a Baruki wì si Zheremi wi sɛnrɛ ti kara ma yiri wa sɛwɛ wi ni, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni leele pe ni fuun pe yɛgɛ na. Pa wìla pye wa Shafan pinambyɔ Gemariya wi go ki ni, Gemariya wìla pye sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ; ki go kìla pye wa shɛrigo gbɔgɔ loŋgo ki naayeri, wa shɛrigo gbɔgɔ Yeyɔngɔ fɔnŋgɔ ki tanla.


\par }{\PP \VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ nda fuun tìla kara wa sɛwɛ wi ni, Gemariya pinambyɔ Mishe ŋa wìla pye Shafan pishyɛnwoo wìla ki sɛnrɛ ti ni fuun ti logo.

\VS{12}A wì si tigi ma kari wa wunluwɔ go ki ni, ma saa ye wa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ wi go ki ni. Tara ti teele pe ni fuun pàa pye wa na finliwɛ piin. Elishama ŋa wìla pye sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ wìla pye wa, naa Shemaya pinambyɔ Delaya, naa Akibɔri pinambyɔ Ɛlinatan, naa Shafan pinambyɔ Gemariya, naa Hananiya pinambyɔ Sedesiyasi konaa tara teele sanmbala pe ni fuun pe ni.

\VS{13}Sanga ŋa ni Baruki wìla pye na sɛwɛ wi kara leele pe yɛgɛ na, sɛnrɛ nda fuun Mishe wìla logo, a wì si ti ni fuun ti yɛgɛ yo pe kan.


\par }{\PP \VS{14}Kona, a tara teele pe ni fuun pè si Yehudi wi tun wa Baruki wi yeri, Yehudi to wo lawi ŋa Netaniya, Netaniya to wo lawi ŋa Shelemiya, Shelemiya to wo lawi ŋa Kushi; pàa wi pye ma yo wi saga yo Baruki wi kan fɔ sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi, wo ŋa wì kara leele pe kan, wi pan wi ni. A Neriya pinambyɔ Baruki wì si saa sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi shɔ ma kari wi ni pe kɔrɔgɔ.

\VS{15}A pè suu pye fɔ: «Cɛn ma sɛwɛ wi kara we kan.» A Baruki wì si cɛn maa kara pe kan.

\VS{16}Naa pàa kaa ki sɛnrɛ ti ni fuun ti logo sanga ŋa ni, a pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ, mɛɛ pe yɛɛ welewele, ma si Baruki wi pye fɔ: «We yaa ki sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yɛgɛ yo wunlunaŋa wi kan.»


\par }{\PP \VS{17}Kona, a pè si Baruki wi yewe naa ma yo fɔ: «Maga sɛnrɛ nda ti ni fuun ti yɔnlɔgɔ yɛgɛ ŋga na, ki yo we kan. Zheremi wo wìri yo ma kan wi le?»

\VS{18}A Baruki wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Wìla pye naga sɛnrɛ ti ni fuun ti yuun yɔn ni na kan, a mi nɛɛ ti yɔnlɔgi laga ki sɛwɛ ŋa wi ni lankiri tɔnmɔ ni.»

\VS{19}A tara teele pè si Baruki wi pye fɔ: «Mboro naa Zheremi wi ni ye kari ye sa lara. Yaga ka ti lere mbe ye saga jɛn.»


\par }{\PP \VS{20}Ko puŋgo na, a tara teele pè si kari wa wunlunaŋa wi laga. Pàa sɛwɛ wi yaga wa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Elishama wi go, mɛɛ saa wi sɛnrɛ ti ni fuun ti yɛgɛ yo wunlunaŋa wi kan.


\par }{\PP \VS{21}Kona, a wunlunaŋa wì si Yehudi wi tun ma yo wi sa sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi lɛ. A Yehudi wì si kari ma saa wi lɛ wa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Elishama wi go, ma pan maa kara wunlunaŋa wi yɛgɛ na konaa tara teele mbele fuun pàa pye wa wunlunaŋa wi tanla pe yɛgɛ na.

\VS{22}Ki wagati wi ni, kìla yala wunlunaŋa wìla pye ma cɛn wa wi were sanga go ki ni; yɛlɛ li yeŋge kɔlɔjɛrɛ wogo ko layi. Kasɔn la pye furunɛ wa ni le wunlunaŋa wi tanla.

\VS{23}Kìla pye, na Yehudi wi ka sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi go taanri nakoma go tijɛrɛ kara, wunlunaŋa wi ma ki kɛɛ ŋga kì sanga ma tigi ki kɔɔnlɔ sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ wi yunŋguluwo wi ni, maga wa wa furunɛ kasɔn ki ni. Wìla ki pye ma fɔ ma saa sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi ni fuun wi sogo maa kɔ pew.

\VS{24}Kì pye ma, wunlunaŋa wo naa wi tara teele mbele fuun pàa ki sɛnrɛ ti ni fuun ti logo pe sila fyɛ, pe sila si pe yaripɔrɔ ti walagi mbege naga fɔ yɛsanga pe ta\XREF{†}{{\XO 36:24 }{\XO{36.24:
}}{\XT{1 Wunlu 22.11}}}.

\VS{25}Konaa ki ni fuun, Ɛlinatan, naa Delaya konaa Gemariya poro la wunlunaŋa wi yɛnri ŋgbanga ma yo paga ka sɛwɛ wi sogo; ɛɛn fɔ wi sila logo pe yeri.

\VS{26}Ko puŋgo na, a wunlunaŋa wì si konɔ kan wi pinambyɔ Yerameyɛli, naa Aziriyɛli pinambyɔ Seraya konaa Abideyɛli pinambyɔ Shelemiya pe yeri ma yo pe sa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Baruki wo naa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi pe yigi pe pan pe ni. Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pe lara.


\par }{\SH Jɔlɔgɔ sɛnrɛ nda tìla yo \newline  wunlunaŋa wi kanŋgɔlɔ
\par }
{\PP \VS{27}Sɛnrɛ nda fuun Zheremi wìla yo Baruki wi kan, a wìri yɔnlɔgɔ, naa wunlunaŋa wìla kaa ki sɛlɛgɛ sɛwɛ sɛnrɛ ti sogo sanga ŋa ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri ma yo fɔ:

\VS{28}«Sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wa yɛgɛ lɛ naa; sɛnrɛ nda fuun tìla pye wa sɛlɛgɛ sɛwɛ koŋgbanŋa wi ni, mari yɔnlɔgɔ wa wi ni, wo ŋa Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakimu wìla sogo we.»

\VS{29}Ki yo Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakimu wi kan fɔ, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Mboro mà ki sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa wi sogo, ma yo fɔ: ‹Yiŋgi na, a mà sigi sɛnrɛ nda ti yɔnlɔgɔ? Ma nuru ma yo fɔ Babilɔni tara wunlunaŋa wi yaa pan kaselege, mbe pan mbege tara nda ti tɔngɔ, mbe sɛnwee piile poro naa yaayoro ti tɔngɔ mberi wɔ wa!›


\par }{\PP \VS{30}«Ki kala na, ŋga ko Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakimu wi mɛgɛ ni, fɔ wi setirige piile wa kpɛ se ka cɛn wa Davidi wunluwɔ jɔngɔ ki na fyew; yɔnlɔ na, wi gboo wi yaa ka pye mbe wa wa yɔnlɔ ki na; yembinɛ wi yaa pye wa were ti ni.

\VS{31}Mi yaa ka yiri wo naa wi setirige piile pe kɔrɔgɔ konaa wi tara teele pe kɔrɔgɔ, mbe pe sara pe kajɔgɔrɔ ti kala na. Mìla para pe ni, ma jɔlɔgɔ ŋga fuun sɛnrɛ yo pe kan, a pè je mbe logo na yeri, mi yaa ka ki jɔlɔgɔ ki ni fuun ki wa poro naa Zheruzalɛmu ca woolo konaa Zhuda tara woolo pe na.»


\par }{\PP \VS{32}Kona, a Zheremi wì si sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wa yɛgɛ lɛ maa kan Neriya pinambyɔ Baruki wi yeri; wo ŋa wìla pye sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ we. Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakimu wìla sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa sogo, a Zheremi wì sigi sɛlɛgɛ sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ ti ni fuun ti yo yɔn ni Baruki wi kan, a wìri yɔnlɔgɔ. Wìla sɛnrɛ ta yɛgɛ yo naa lɛgɛrɛ ma taga wa, paa ki woro cɛnlɛ nda ti yɛn.




\par }\Chap{37}{\SH Wunlunaŋa Sedesiyasi \newline  wìla leele tun \newline  pe sa Zheremi wi yewe
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, wunlunaŋa Sedesiyasi ŋa wìla pye Zhoziyasi pinambyɔ wì si cɛn wunluwɔ pi na wa Yehoyakimu pinambyɔ Koniya\FTNT{†}{{\FR 37:1 }{\FR{37.1:
}}{\FT{Koniya wo nuŋgba wo wi yɛn Yehoyakini we.}}} wi yɔnlɔ. Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wo wìla wi tɛgɛ wunluwɔ pi na Zhuda tara ti go na.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda le
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yɔn, a wì yo, Sedesiyasi wo naa wi tunmbyeele pe ni, konaa wi tara woolo pe ni pe sila yɛnlɛ mbege sɛnrɛ ti logo.


\par }{\PP \VS{3}Konaa ki ni fuun, wunlunaŋa Sedesiyasi wìla Shelemiya pinambyɔ Yehukali naa
saraga wɔfɔ Maaseya wi pinambyɔ Sofoni pe tun wa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri ma yo pe saga yo wi kan fɔ: «Ki yaga ma Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛnri we kan.»


\par }{\PP \VS{4}Kìla yala pe fa Zheremi wi le wa kaso wi ni gbɛn. Wìla pye na yanri na kee na paan tara woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{5}Ki wagati wi ni, Ezhipiti tara wunlunaŋa
Farawɔn wi maliŋgbɔɔnlɔ pàa yiri wa Ezhipiti tara na paan. Kalide tara fɛnnɛ mbele pàa pan ma maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan le Zheruzalɛmu ca ki tanla maga yɔn tɔn, naa pàa kaa ki finlɛwɛ kɔn, a pè si laga le Zheruzalɛmu ca ki tanla.

\VS{6}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri ma yo fɔ:

\VS{7}«Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye saga yo Zhuda tara wunlunaŋa wi kan, wo ŋa wì ye tun ma yo ye pan yanla yewe wi kan fɔ: Ye wele, Farawɔn wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ŋga kìla yiri mbe pan mbe ye saga, ko ki yɛn na sɔngɔri wa ki tara, wa Ezhipiti.

\VS{8}Kalide tara fɛnnɛ pe yaa sɔngɔrɔ mbe pan naa, pe yaa pan mbe to ki ca ŋga ki na, mbe kasɔn le ki ni mbege sogo.›

\VS{9}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: ‹Yaga kaa ye yɛɛ fanla mbaa yuun fɔ Kalide tara fɛnnɛ pe yaa kari lege mbe laga we na; katugu pe se kari mbe laga ye na.

\VS{10}Kalide tara fɛnnɛ mbele pe yɛn na malaga ki gbɔɔn ye ni, ali na ye ka ya pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki ni, ali na paga sa koro mbele pè wɛlɛgɛ poro cɛ, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe yaa ka yiri wa pe
paara yinrɛ ti ni mbe pan mbe kasɔn le ki ca ŋga ki ni mbege sogo.› »


\par }{\SH Pàa Zheremi wi le kaso
\par }
{\PP \VS{11}Sanga ŋa ni Kalide tara maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege kìla kari ma laga Zheruzalɛmu ca ki na Farawɔn wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki kala na,

\VS{12}a Zheremi wi nɛɛ ki jaa mbe yiri wa Zheruzalɛmu ca mbe kari wa Bɛnzhamɛ tara, mbe sa tara wi tasaga ta wa wi woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{13}Naa wìla ka saa gbɔn wa Bɛnzhamɛ yeyɔngɔ ki na, kìla yala yeyɔngɔ kɔrɔsifɛnnɛ to ŋa pàa pye na yinri Yiriya wi yɛn le. Hananiya pinambyɔ Shelemiya wo pinambyɔ lawi. A wì si Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yigi ma suu pye fɔ: «Ma yɛn na kee sa taga Kalide tara fɛnnɛ pe na win!»

\VS{14}A Zheremi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Kaselege ma! Mi woro na kee sa taga Kalide tara fɛnnɛ pe na.» Ɛɛn fɔ Yiriya wi sila yɛnlɛ mbe logo Zheremi wi yeri. A wì suu yigi ma saa wi kan tara teele pe yeri.

\VS{15}A tara teele pè si nawa ŋgban Zheremi wi ni, mɛɛ wi yigi maa gbɔn, ma saa wi le kaso, wa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Zhonatan wi go, katugu pàa ki go ki kanŋga maga pye kaso go.

\VS{16}Kì pye ma, pàa saa Zheremi wi le kaso, wa yumbyɔ ŋa wi yɛn wa tara ti nɔgɔ wa ni. Wìla koro wa ma mɔ.


\par }{\SH Wunlunaŋa wìla saa Zheremi \newline  wi yewe sɛnrɛ ta ni larawa
\par }
{\PP \VS{17}Ko puŋgo na, a wunlunaŋa Sedesiyasi wì si lere tun ma yo pe sa Zheremi wi yirige pe pan wi ni, wa wi wunluwɔ go ki ni. A wunlunaŋa wì suu yewe larawa ma yo fɔ: «Naga yɛn ma, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sɛnrɛ ta yo ma kan we wogo na le?» A Zheremi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ee.» Kona, a wì sigi yo maga taga wa ma yo fɔ: «Pe yaa kɔɔn le Babilɔni tara wunlunaŋa wi kɛɛ.»

\VS{18}A Zheremi wì si wunlunaŋa Sedesiyasi wi pye naa fɔ: «Yiŋgi kapege mì pye ma na, naa tara teele konaa tara woolo pe na, fɔ a yànla yigi ma pan mala le kaso?

\VS{19}Ye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ mbele pàa pye na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ ti yuun ye kan ma yo fɔ Babilɔni tara wunlunaŋa wi se ka pan mbe to ye na, konaa mbe to ki tara nda ti na, pe yɛn se yeri?

\VS{20}Koni, wunlunaŋa, na tafɔ, mi yɛn nɔɔ yɛnri, ma logo na yeri. Mi yɛn nɔɔ yɛnriŋgbanga ŋga yɛnri, ki yaga maga logo! Maga ka ti mbe sɔngɔrɔ naa wa sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ Zhonatan wi go ki ni, jaŋgo mi ka ka ku wa!»


\par }{\PP \VS{21}Kì pye ma, a wunlunaŋa Sedesiyasi wì si konɔ kan ma yo pe Zheremi wi tɛgɛ wa wunluwɔ go kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni, paa buru nuŋgba nuŋgba kaan wi yeri pilige nuŋgba nuŋgba pyew, mbaa yinrigi wa buru fɔfɛnnɛ pe yeri, fɔ yaakara ti sa kɔ wa ca ki ni. Kì pye ma, a Zheremi wì si koro wa wunluwɔ go kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni.




\par }\Chap{38}{\SH Pàa Zheremi wi wa tɔnmɔ wege \newline  ka ni na jaa mboo gbo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Matan pinambyɔ Shefatiya, naa Pashuri pinambyɔ Gedaliya, naa Shelemiya pinambyɔ Yukali konaa Malikiya pinambyɔ Pashuri wi ni, pàa sɛnrɛ nda Zheremi wìla yo tara woolo pe ni fuun pe kan ti logo; wìla pye na yuun fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Lere o lere ka koro laga ki ca ŋga ki ni, tokobi, nakoma fuŋgo, nakoma yambewe pi yaa wo gbo. Ɛɛn fɔ lere o lere ka yiri mbe saa yɛɛ le Kalide tara fɛnnɛ pe kɛɛ, wo yaa shɔ; wi yinwege ko ki yaa pye wi yaritaga ye. Wi yaa koro yinwege na.› »


\par }{\PP \VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: «Kaselege ko na, ki ca ŋga ki yaa le Babilɔni tara wunlunaŋa wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki kɛɛ; ki yaa ka ca ki shɔ.»


\par }{\PP \VS{4}Kona, a tara teele pè si wunlunaŋa wi pye fɔ: «Ki naŋa ŋa ki daga poo gbo! Katugu maliŋgbɔɔnlɔ mbele pè koro laga ki ca ŋga ki ni konaa leele pe ni fuun pe ni, wo wi yɛn na pe wire ti fanla pe na ki sɛnrɛ nda wila yuun ti ni. Ki naŋa ŋa wi woro na tara woolo pe yɔnwɔ po jaa, ɛɛn fɔ pe jɔlɔgɔ ko wi yɛn na jaa.»


\par }{\PP \VS{5}Kona, a wunlunaŋa Sedesiyasi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Wi ŋa, wi yɛn ye kɛɛ, mi yɛn wunluwɔ konaa ki ni fuun, mi se ya yaraga ka pye ye na.»


\par }{\PP \VS{6}Kì pye ma, a pè si Zheremi wi yigi ma saa wi wa wa wunlunaŋa wi pinambyɔ Malikiya wi tɔnmɔ wege ki ni; ki tɔnmɔ wege kìla pye wa wunluwɔ go kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni. Pàa Zheremi wi tirige wa tɔnmɔ wege ki ni maŋgala ni. Tɔnmɔ sila pye wa ki ni, ɛɛn fɔ fɛnrɛgɛ la pye wa ki ni. Zheremi wìla tigi wa fɛnrɛgɛ ki ni.


\par }{\PP \VS{7}Ma si yala,
Etiyopi tara fɛnnɛ naŋa wà la pye wa, ŋa pàa pye na yinri Ebɛdi Mɛlɛki. Wìla pye wunluwɔ go ki yɛkelewe wa; a wì sigi logo ma yo pàa Zheremi wi yigi maa tirige wa tɔnmɔ wege ki ni. Wunlunaŋa wìla pye ma cɛn wa Bɛnzhamɛ yeyɔngɔ ki na.

\VS{8}A Ebɛdi Mɛlɛki wì si yiri wa wunluwɔ go ki ni, mɛɛ saa para wunlunaŋa wi ni ma yo fɔ:

\VS{9}«E, wunlunaŋa, na tafɔ, kagala ŋgele fuun ki leele mbele pè pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi na, ki yɛn kapege. Pè saa wi wa wa tɔnmɔ wege ki ni. Fuŋgo ko ki yaa wi gbo wa, katugu yaakara tì kɔ laga ca ki ni.»


\par }{\PP \VS{10}A wunlunaŋa wì sigi konɔ na li kan Etiyopi tara fɛnnɛ naŋa Ebɛdi Mɛlɛki wi yeri, ma yo fɔ: «Nambala nafa ma yiri kɛ lɛ laga, ma kari pe ni ye sa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi wɔ wa tɔnmɔ wege ki ni, sanni wi sa ku.»


\par }{\PP \VS{11}A Ebɛdi Mɛlɛki wì sigi nambala pe lɛ ma kari pe ni wa wunluwɔ go ki ni, ma ye yumbyɔ wa ni wa yarijɛndɛ tɛgɛsaga go ki nɔgɔna. A pè si parisankɔɔnrɔ naa yaripɔrɔ lɛrɛlɛrɛ ta lɛ, mari tirige wa Zheremi wi kɔrɔgɔ wa tɔnmɔ wege ki ni maŋgala ni.

\VS{12}A Etiyopi tara fɛnnɛ naŋa Ebɛdi Mɛlɛki wì si Zheremi wi pye fɔ: «Ki parisankɔɔnrɔ naa yaripɔrɔ lɛrɛlɛrɛ nda ti le wa ma yanfoforo ti ni maŋgala ke na.» A Zheremi wì sigi pye ma.

\VS{13}A pè si Zheremi wi tile maŋgala ke ni, maa wɔ wa tɔnmɔ wege ki ni. A Zheremi wì si koro wa wunluwɔ go kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni.


\par }{\SH Wunlunaŋa Sedesiyasi \newline  wìla saa Zheremi wi yewe \newline  ki puŋgo wogo na
\par }
{\PP \VS{14}Kona, a wunlunaŋa Sedesiyasi wì si tun, a pè saa Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri wi kan. A wì si kari wi ni kanŋgaga na wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki yeyɔngɔ taanri wogo ki yɔn na. A wunlunaŋa wì suu yewe ma yo fɔ: «Mila jaa mbɔɔn yewe kala la ni, ɛɛn fɔ maga ka yaraga ka lara na na.»

\VS{15}A Zheremi wì si Sedesiyasi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Na mi ka kaselege ki yo ma kan, ma se na gbo wi le? Ali na mi ka yɛrɛwɛ kan ma yeri, ma se yɛnlɛ mbe logo na yeri.»

\VS{16}A wunlunaŋa Sedesiyasi wì si wugu larawa Zheremi wi kan ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo, lo na li maa yinwege ki kaan we yeri li mɛgɛ ki na, mi sɔɔn gbo, mi se sɔɔn le mbele paa jaa mbɔɔn gbo pe kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{17}Kona, a Zheremi wì si Sedesiyasi wi pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Na maga yiri mbe sɔɔn yɛɛ kan Babilɔni tara wunlunaŋa wi tara teele pe yeri, pa ma yaa shɔ, ki ca ŋga fun pe sege sogo kasɔn ni, mboro naa ma go woolo pe ni ye yaa koro yinwege na.

\VS{18}Ɛɛn fɔ na mɛɛ yiri mbe sɔɔn yɛɛ kan Babilɔni tara wunlunaŋa wi tara teele pe yeri, pa kona ki ca ŋga ki yaa le Kalide tara fɛnnɛ pe kɛɛ, pe yaa ki sogo kasɔn ni, mboro fun ma se shɔ pe kɛɛ.› »


\par }{\PP \VS{19}A wunlunaŋa Sedesiyasi wì si Zheremi wi pye fɔ: «Na jatere wì piri na na Zhuda tara fɛnnɛ mbele pè saa pe yɛɛ kan Kalide tara fɛnnɛ pe yeri pe wogo na. Mi yɛn na fyɛ paga kanla le pe kɛɛ panla jɔlɔ.»


\par }{\PP \VS{20}A Zheremi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Babilɔni tara fɛnnɛ pe sɔɔn le pe kɛɛ, ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, to nda mila yuun ma kan we. Pa ma wogo ki yaa yɔn, ma yinwege ki yaa shɔ fun.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, na ma ka je, mɛɛ yiri mbe sɔɔn yɛɛ kan pe yeri, ki sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo ma naga na na fɔ:

\VS{22}‹Jɛɛlɛ mbele fuun pe yaa ka koro wa Zhuda tara wunlunaŋa wi go ki ni, pe yaa ka pe ni fuun pe yirige mbe kari pe ni wa Babilɔni tara wunlunaŋa wi tara teele pe yeri. Ki jɛɛlɛ pe yaa kaa yuun fɔ:

\par }{\Q Ma wɛnnɛ mbele pàa pye na yɛyinŋge sɛnrɛ yuun ma ni,

\par }{\Q pɔ̀ɔn fanla ma ya ma ni!

\par }{\Q Naa ma tɔɔrɔ tì kaa yanra wa fɛnrɛgɛ ki ni,

\par }{\Q a pè si puŋgo le ma ni ma kari mɔɔ toro le!›


\par }{\PP \VS{23}«Pe yaa kɔɔn jɛɛlɛ pe ni fuun konaa ma piile pe lɛ mbe kari pe ni wa Kalide tara fɛnnɛ pe yeri; mboro fun ma se ka shɔ pe kɛɛ, katugu Babilɔni tara wunlunaŋa wi yaa kɔɔn yigi, pe yaa ka kasɔn le ca ki ni mbege sogo.»

\VS{24}Kona, a Sedesiyasi wì si Zheremi wi pye fɔ: «Maga ka ti lere mbege sɛnrɛ nda ti logo, pa kona ma se ku.

\VS{25}Na tara teele paga ki logo mbe yo fɔ mì para ma ni, na paga pan mbɔɔn yewe mbe yo fɔ: ‹Sɛnrɛ nda mà yo wunlunaŋa wi kan konaa wunlunaŋa wì nda yo ma kan, ti yo we kan, maga ka yaraga ka kpɛ lara we na, pa kona we sɔɔn gbo.›

\VS{26}Kona, ma pe yɛri fɔ: ‹Mì pye na wunlunaŋa wi yɛnriŋgbanga yɛnri, jaŋgo wiga ka ti mbe sɔngɔrɔ naa wa Zhonatan wi go ki ni, nakoma mi yaa ku wa.› »


\par }{\PP \VS{27}Kì pye ma, a tara teele pe ni fuun pè si pan wa Zheremi wi yeri, ma pan maa yewe. A wì si pe yɔn sogo ma yala wunlunaŋa wìla ki yo wi kan yɛgɛ ŋga na ki ni. Kona, a pè si kari maa yaga yɛw, katugu sɛnrɛ nda wunlunaŋa wo naa Zheremi pàa yo pe yɛɛ kan, lere kpɛ sila ka jɛn wa ti ni.


\par }{\PP \VS{28}Kì pye ma, Zheremi wìla koro wa wunluwɔ go kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni, fɔ ma saa gbɔn pilige ŋga ni pàa kaa Zheruzalɛmu ca ki shɔ ki na.




\par }\Chap{39}{\SH Babilɔni tara fɛnnɛ pàa pan \newline  ma Zheruzalɛmu ca ki shɔ
\par }
{\R (2 Wunlu 25.1-12; 2 Kuro 36.15-19; Zhere 52.4-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɔlɔjɛrɛ wolo li yeŋge kɛ wogo ki na, a Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wì si pan wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki ni fuun ki ni, ma pan ma maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan Zheruzalɛmu ca ki tanla maga yɔn tɔn.

\VS{2}Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri nuŋgba wolo li yeŋge tijɛrɛ wogo ki pilige kɔlɔjɛrɛ wogo ki na, a Babilɔni tara fɛnnɛ pe si ca ki
malaga sigembogo ki furu ma torosaga wɔ wa ki ni.

\VS{3}Kona, Babilɔni tara wunlunaŋa wi tara teele pe ni fuun pè si ye wa ca ki ni, ma saa cɛn wa ca ki mbogo Nandogomɔ yeyɔngɔ ki na. Poro la wɛlɛ Nɛrigali Sarezɛri, naa Samugari Nebu, naa Sarisekimu ŋa wìla pye wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to, naa Nɛrigali Sarezɛri ŋa wìla pye maliŋgbɔɔnlɔ togbɔɔ, konaa Babilɔni tara wunlunaŋa wi tara teele sanmbala pe ni fuun pe ni.


\par }{\PP \VS{4}Naa Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wo naa maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pàa kaa pe yan sanga ni, a pè si fe ma yiri wa ca ki ni yembinɛ li ni. Wunlunaŋa wi naŋgɔ kɔlɔgɔ konɔ lo pàa lɛ; yeyɔngɔ ŋga ki yɛn wa mboro shyɛn ti sɔgɔwɔ pi ni, a pè si saa toro ma yiri wa ki ni, mɛɛ konɔ na li maa kee wa Zhuridɛn gbaan funwa laga falafala ki ni li lɛ na kee.

\VS{5}Ɛɛn fɔ, a Kalide tara maliŋgbɔɔnlɔ pè si taga pe na, na pe puro, mɛɛ saa Sedesiyasi wi yigi wa Zheriko funwa laga falafala ki ni. A pè suu lɛ ma kari wi ni wa Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi yeri, wa Iribila ca, wa Hamati tara. A Nebukanezari wì si kiti kɔn wi na wa.

\VS{6}Babilɔni tara wunlunaŋa wì si ti, a pè Sedesiyasi wi pinambiile pe kɔnlɔgi le wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, wa Iribila ca. Wìla ti, a pè Zhuda tara teele pe ni fuun pe kɔnlɔgi fun.

\VS{7}A wì si ti, a pè Sedesiyasi wi yɛngɛlɛ ke yaari wi na, maa le tuguyɛnrɛ ŋgbɛɛrɛ na, mɛɛ kari wi ni wa Babilɔni tara.

\VS{8}Kalide tara fɛnnɛ pàa wunlunaŋa wi go ki sogo konaa ma leele pe yinrɛ ti sogo, mɛɛ Zheruzalɛmu ca mbogo ki jaanri.


\par }{\PP \VS{9}Ko puŋgo na, leele sanmbala mbele pàa koro wa ca ki ni, naa leele mbele pàa yiri ma saa pe yɛɛ kan Nebukanezari wi yeri, konaa tara woolo sanmbala mbele pàa koro, wunlunaŋa laga ki kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wìla ki woolo pe yigi kasopiile ma kari pe ni wa Babilɔni tara.

\VS{10}Ɛɛn fɔ mbele pàa pye fanŋgɔgɔ fɛnnɛ wa leele pe sɔgɔwɔ, mbele yaraga sila pye pe yeri, wunlunaŋa laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wìla poro yaga wa Zhuda tara. A wì si
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ naa kɛɛrɛ kankan pe yeri ki wagati nuŋgba wi ni.


\par }{\SH Pàa Zheremi wi wɔ wa kaso
\par }
{\PP \VS{11}Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla konɔ kan wunlunaŋa laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wi yeri Zheremi wi wogo na ma yo fɔ:

\VS{12}«Kari ma saa lɛ maa wele wi na, maga ka kapege kpɛ pye wi na. Wi ka yaraga ŋga fuun yɛnri ma yeri, maga pye wi kan.»

\VS{13}Kona, wunlunaŋa laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan, naa go nawa tunmbyeele to Nebushaziban, naa Nɛrigali Sarezɛri ŋa wìla pye maliŋgbɔɔnlɔ togbɔɔ konaa Babilɔni tara wunlunaŋa wi tara teele pe ni fuun,

\VS{14}pè si pitunmbolo torogo, a pè saa Zheremi wi lɛ ma yiri wi ni wa wunlunaŋa laga kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni, ma saa wi karafa Shafan pinambyɔ Ahikamu wi pinambyɔ Gedaliya wi na, ma yo wi kari wi ni wa wi go. Kì pye ma, a Zheremi wì si koro wa leele pe ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa ki yɔn fɔlɔ lɛ \newline  mbaa Ebɛdi Mɛlɛki wi go singi
\par }
{\PP \VS{15}Sanga ŋa ni Zheremi wìla pye wa kaso wi ni, wa wunlunaŋa laga kɔrɔsifɛnnɛ pe laga nawa pi ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan wi yeri ma yo fɔ:

\VS{16}«Kari ma saga yo
Etiyopi tara fɛnnɛ naŋa Ebɛdi Mɛlɛki wi kan fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: Wele, sɛnrɛ nda mìla yo ki ca ŋga ki wogo na, mi yaa ti ki kala li pye ca ki na; ki yaa pye jɔlɔgɔ kala, ki se pye kajɛŋgɛ. Ki kala li yaa pye ki wagati wi ni ma yɛgɛ na.

\VS{17}Ɛɛn fɔ ki pilige ki ni, mi yaa ma shɔ; Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Ma yɛn na fyɛ leele mbele yɛgɛ, ma se ka ye pe kɛɛ.

\VS{18}Mi yaa ti ma shɔ pe yeri, pe sɔɔn gbo tokobi ni. Ma yinwege ko ki yaa pye ma tasaga ye, katugu mà taga na na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.› »




\par }\Chap{40}{\SH Zheremi wìla saa koro \newline  wa Gedaliya wi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wunlunaŋa laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wìla Zheremi wi wɔ wa kaso maa yirige wa Arama ca sanga ŋa ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri. Pilige ŋga ni wìla kari ma saa wi wɔ wa kaso wi ni, wìla saa Zheremi wi ta pòo pɔ yɔngɔwɔ ni wa Zheruzalɛmu woolo naa Zhuda tara woolo mbele pàa yigi kasopiile mbe kari pe ni wa Babilɔni tara pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{2}A wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì si ti, a pè Zheremi wi lɛ ma yiri wi ni wa leele pe sɔgɔwɔ, ma suu pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, làa ki jɔlɔgɔ ŋga ki wogo ki yari ki laga ŋga ki wogo na.

\VS{3}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ŋga yo, koyi ŋga kì gbɔn, a lìgi kala li pye mali yɔn fili; katugu yè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na. Ye sila logo li yeri. Ki kala na, ŋga làa yo, kì ye ta.

\VS{4}Koni, wele, yɔngɔwɔ mba wa ma kɛɛ ki na, mi yaa pi sangala ma na nala, mbɔɔn yaga. Na kaa pye ma yɛn na jaa mbe pinlɛ na ni mbe kari wa Babilɔni tara, ma pan we kari, mi yaa saa ma kɔrɔsi. Ɛɛn fɔ na ma si woro na jaa mbe pinlɛ na ni mbe kari wa Babilɔni tara, ma koro laga. Tara ti ni fuun ti nda ma yɛgɛ sɔgɔwɔ, laga ŋga kɔɔn ndanla, mbe pye mbe yala ma yɛgɛ na, ma kari wa ma.»


\par }{\PP \VS{5}Naa Zheremi wila kaa na mɔni mboo yɔn sogo, a Nebuzaradan wì suu pye fɔ: «Sɔngɔrɔ ma kari wa Gedaliya wi yeri, Shafan pinambyɔ Ahikamu wi pinambyɔ we; wo ŋa Babilɔni tara wunlunaŋa wì tɛgɛ Zhuda tara cara ti go na we. Kari ma sa koro wa wi ni, wa leele sanmbala pe sɔgɔwɔ; nakosima laga ŋga fuun kɔɔn ndanla, maa kee wa ma.» A wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wì si yarilire naa yarikanra kan Zheremi wi yeri, mɛɛ wi yaga wila kee.

\VS{6}A Zheremi wì si kari wa Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi yeri wa Mizipa ca, ma saa koro wa wi ni wa leele sanmbala mbele pàa koro wa tara ti ni pe sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Zhuda tara woolo pàa saa gbogolo \newline  wa Gedaliya wi tanla
\par }
{\R (2 Wunlu 25.22-26)

\par }{\PP \VS{7}Zhuda tara maliŋgbɔɔnlɔ teele mbele fuun pàa pye wa wasege ki ni, poro naa nambala pe ni, a pè sigi logo ma yo fɔ Babilɔni tara wunlunaŋa wìla Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi tɛgɛ tara ti go na, ma tara ti fyɔnwɔ fɛnnɛ pe le wi kɛɛ wila pe kɔrɔsi, ki nambala naa ki jɛɛlɛ konaa piile pe ni, poro mbele pe sila yigi kasopiile mbe kari pe ni wa Babilɔni tara we.


\par }{\PP \VS{8}Kì pye ma, a pè si kari Gedaliya wi kɔrɔgɔ wa Mizipa ca. Poro la wɛlɛ Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli, naa Kareya pinambiile Yohana naa Zhonatan, naa Tanihumɛti pinambyɔ Seraya, naa Efayi pinambiile pe ni ma yiri wa Netofa ca, naa Maaka setirige pyɔ Yezaniya konaa poro naa pe lenambala pe ni.

\VS{9}Gedaliya ŋa wìla pye Shafan pinambyɔ Ahikamu wi pinambyɔ, a wì si wugu ma poro naa pe lenambala pe kan ma yo fɔ: «Yaga kaa fyɛ mbe ye yɛɛ go sogo Kalide tara fɛnnɛ pe kan; ye cɛn laga tara ti ni, ye go sogo Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan, pa kona ye yaa fɛrɛwɛ ta.

\VS{10}Mi wo na, mi yaa koro laga Mizipa ca, Kalide tara fɛnnɛ mbele ka pan laga we yeri, mi yaa yere ye yɔnlɔ pe yɛgɛ na. Ɛɛn fɔ yoro wo na, yaa ye
ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ pi woo, yaa ye tige pire ti coo, yaa ye sinmɛ liwoo pi woo, yaa ti nii leyaara ni yaa ti teri. Ye Yɛn ma cɛn cara nda ni, ye koro wa ki cara ti ni.»

\VS{11}Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, Zhuda tara fɛnnɛ mbele fuun pàa pye wa Mowabu tara, naa wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe tara, naa wa Edɔmu tara konaa wa tara sannda pyew ti ni, a pè sigi logo ma yo fɔ Babilɔni tara wunlunaŋa wìla leele pele yaga wa Zhuda tara, ma Shafan pinambyɔ Ahikamu wi pinambyɔ Gedaliya wi tɛgɛ pe go na.

\VS{12}Ki Zhuda tara fɛnnɛ pàa jaraga ma kari lara nda fuun ni, a pe ni fuun pè si yiri wa ki lara ti ni ma sɔngɔrɔ wa Zhuda tara, wa Gedaliya wi tanla, wa Mizipa ca. Pàa kɛɛrɛ kɔn ma ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ lɛgɛrɛ ta konaa tige pire lɛgɛrɛ ni.


\par }{\SH Pàa Gedaliya wi gbo kala li yo
\par }
{\PP \VS{13}Pilige ka, a Kareya pinambyɔ Yohana wo naa maliŋgbɔɔnlɔ teele mbele fuun pàa pye wa wasege ki ni, pè si yiri wa ma pan wa Gedaliya wi yeri wa Mizipa ca.

\VS{14}A pè suu yewe ma yo fɔ: «Naga yɛn ma, ma sigi jɛn mbe yo fɔ Amɔ cɛnlɛ woolo pe wunlunaŋa Baalisi wi Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wi torogo wi pan wɔɔn gbo wi le?» Ɛɛn fɔ Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi sila taga pe sɛnrɛ ti na.

\VS{15}Ko puŋgo na, a Kareya pinambyɔ Yohana wì sigi yo Gedaliya wi kan larawa, ma pe ta wa Mizipa ca ma yo fɔ: «Ki yaga ma konɔ kan na yeri mbe sa Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wi gbo, lere kpɛ sege jɛn. Yiŋgi na ma yaa si ti pɔɔn gbo? Yiŋgi na ma yaa si ti Zhuda tara woolo mbele pè pan ma gbogolo laga ma tanla pe jaraga naa, konaa leele sanmbala mbele pè koro laga Zhuda tara pe tɔngɔ pe wɔ wa?»

\VS{16}Ɛɛn fɔ, a Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wì si Kareya pinambyɔ Yohana wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Maga kaga pye, katugu sɛnrɛ nda ma yɛn na yuun Ishimayɛli wi kanŋgɔlɔ, ti yɛn yagbolo.»




\par }\Chap{41}{\SH Ishimayɛli wìla Gedaliya wi gbo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yɛlɛ li yeŋge kɔlɔshyɛn wogo ki na, Elishama pinambyɔ Netaniya wi pinambyɔ Ishimayɛli ŋa wìla pye wunluwɔ go setirige woo wa, wì si pan wunlunaŋa wi legbɔɔlɔ pele ni konaa nambala kɛ ni wa Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi yeri, wa Mizipa ca. A pè si pinlɛ ma li ja wa Mizipa ca.

\VS{2}Kona, a Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wì si yiri wo naa nambala kɛ mbele pàa pye wi ni pe ni, ma to Shafan pinambyɔ Ahikamu wi pinambyɔ Gedaliya wi na, maa gbɔn maa gbo tokobi ni. Naŋa ŋa Babilɔni tara wunlunaŋa wìla tɛgɛ Zhuda tara ti go na, pa Ishimayɛli wìla wi gbo yɛɛn.

\VS{3}Ko puŋgo na, Zhufuye mbele fuun pàa pye wa Gedaliya wi ni wa Mizipa ca, a Ishimayɛli wì si pe gbo fun konaa Kalide tara maliŋgbɔɔnlɔ mbele pàa pye wa pe ni.


\par }{\SH Ishimayɛli wìla Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔfɛnnɛ \newline  nafa tijɛrɛ gbo
\par }
{\PP \VS{4}Gedaliya wi gboŋgɔlɔ, ki pilige shyɛn wogo ki na, maga ta lere kpɛ fa ki kala li jɛn gbɛn,

\VS{5}a nambala nafa tijɛrɛ si yiri wa Sishɛmu ca, naa Silo ca konaa wa
Samari tara ma pan. Pàa pe siyɔɔlɔ pe kulu kulu, ma pe yaripɔrɔ ti walagi pe yɛɛ na, ma pe yɛɛ wire ti kɔɔnlɔ kɔɔnlɔ jatere piriwɛn pi na; pàa pan muwɛ
saara, naa
wusuna nuwɔ taan ni mbe pan mberi wɔ saraga wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki ni.


\par }{\PP \VS{6}A Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wì si yiri wa Mizipa ca mbe sa pe fili. Wìla pye na tanri na gbele na kee pe kɔrɔgɔ. Naa wìla ka saa gbɔn wa pe na, a wì si pe pye fɔ: «Ye pan we kari wa Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi yeri.»


\par }{\PP \VS{7}Ɛɛn fɔ naa pàa ka saa gbɔn wa ca nawa sanga ŋa ni, a Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wo naa nambala mbele pàa pye wi ni, pè si pe kɔnlɔgi, mɛɛ pe gboolo pe wa tɔnmɔ wege ka ni.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, wa ki leele pe ni, nambala kɛ la pye wa, a poro si Ishimayɛli wi pye fɔ: «Maga ka we gbo, katugu we yɛn ma yarilire lara wa kɛɛrɛ ti ni:
Bile, naa
ɔrizhi, naa sinmɛ liwoo, konaa sɛnrɛgɛ ni.» Kì pye ma, a wì si poro yaga, wii poro pinlɛ mbe pe gbo pe sefɛnnɛ sanmbala pe ni.


\par }{\PP \VS{9}Ishimayɛli wìla leele mbele gbo ma pinlɛ Gedaliya wi ni, wìla pe gboolo pe ni fuun pe wa tɔnmɔ wege ŋga ni, wunlunaŋa Asa wìla ki tɔnmɔ wege gbɔgɔ ki wɔ maga pye wi larasaga, sanga ŋa ni wìla pye na malaga gbɔɔn
Izirayɛli tara wunlunaŋa Bayesha wi ni. Ki tɔnmɔ wege ko Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wìla yin gboolo pe ni.

\VS{10}Ko puŋgo na, leele sanmbala mbele pàa koro wa Mizipa ca, Ishimayɛli wìla pe yigi kasopiile ma kari pe ni. Poro la wɛlɛ wunlunaŋa wi sumborombiile wele, konaa leele sanmbala mbele pàa koro wa Mizipa ca pe ni, poro mbele wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wìla le Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi kɛɛ we. Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wìla kari pe ni kasopiile wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe tara.


\par }{\SH Yohana wìla leele mbele \newline  Ishimayɛli wìla yigi kasopiile \newline  pe shɔ
\par }
{\PP \VS{11}Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wìla kapege ŋga fuun pye, Kareya pinambyɔ Yohana wo naa maliŋgbɔɔnlɔ teele mbele fuun pàa pye wi ni, pàa ki sɛnrɛ ti logo.

\VS{12}A pè si pe maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe lɛ mbe kari sa to Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wi na. Pàa saa wi yigi wa Gabawɔn ca tɔnmɔ were tugbɔɔrɔ ti tanla.

\VS{13}Leele mbele fuun Ishimayɛli wìla yigi kasopiile ma pinlɛ wi yɛɛ ni, naa pàa kaa Kareya pinambyɔ Yohana wo naa maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege teele pe ni fuun pe yan sanga ŋa ni, a pe nawa pì si yinŋgi pe na.

\VS{14}Kì pye ma, leele mbele fuun Ishimayɛli wìla yigi kasopiile wa Mizipa, pè si wa ma kanŋga, mɛɛ sɔngɔrɔ ma saa taga Kareya pinambyɔ Yohana wi na.

\VS{15}Ɛɛn fɔ Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wo naa wi lenambala kɔlɔtaanri pe ni, pè si fe ma shɔ Yohana wi yeri, mɛɛ kari wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe yeri.


\par }{\PP \VS{16}Ko puŋgo na, Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wìla leele mbele yigi kasopiile ma yiri wa Mizipa ca, Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi gboŋgɔlɔ, Kareya pinambyɔ Yohana wo naa maliŋgbɔɔnlɔ teele mbele fuun pàa pye wi ni, pè si ki leele pe lɛ ma pe taga pe yɛɛ na; wa pe ni, maliŋgbɔɔnlɔ la pye wa, naa jɛɛlɛ, naa piile konaa wunluwɔ go legbɔɔlɔ pe ni. Yohana wìla yiri pe ni wa Gabawɔn ca ma sɔngɔrɔ pe ni.

\VS{17}A pè si konɔ li lɛ na kee, mɛɛ saa yere wa Kimihamu nambanmbala tugugo laga ki ni, wa Betilɛɛmu ca ki tanla. Pàa pye naga sɔnri mbe kari wa Ezhipiti tara,

\VS{18}jaŋgo pàa pye na fyɛ Kalide tara fɛnnɛ mbele yɛgɛ, mbe ta mbe lali pe ni, katugu Netaniya pinambyɔ Ishimayɛli wìla Ahikamu pinambyɔ Gedaliya wi gbo, wo ŋa Babilɔni tara wunlunaŋa wìla tɛgɛ Zhuda tara ti go na we.




\par }\Chap{42}{\SH Zheremi wìla yo leele paga ka kari \newline  wa Ezhipiti tara
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, maliŋgbɔɔnlɔ teele pe ni fuun, naa Kareya pinambyɔ Yohana, naa Hoshaya pinambyɔ Yezaniya konaa leele sanmbala pe ni fuun, maga lɛ lepigile ke na ma saa ki wa legbɔɔlɔ pe na, pè si kari

\VS{2}wa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri, ma saa wi pye fɔ: «Yɛnriŋgbanga ŋga we yɛn nɔɔ yɛnri, ki yaga maga logo. Ma Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛnri woro sanmbala mbele wè koro we kan; katugu wàa pye ma lɛgɛ, koni wè koro jɛgɛlɛ, paa yɛgɛ ŋga na ma yɛn naga yaan we.

\VS{3}Konɔ na we daga mbe lɛ konaa ŋga we daga mbe pye, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yewe ligi naga we na.»


\par }{\PP \VS{4}A Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Mìgi logo, mi yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ye kan, mbe yala yɛgɛ ŋga na yège yo ki ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ liga ka sɛnrɛ nda fuun yo, mi yaa ti yo ye kan, mi se ta kpɛ lara ye na.»

\VS{5}A pè si Zheremi wi pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li ka kɔɔn tun we yeri, mbe sɛnrɛ nda fuun yo ma kan, na wee tanga mbe yala ti ni ki yɛgɛ ki na, pa kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li yiri we kɔrɔgɔ, mbe pye sɛrɛfɔ jɛnŋɛ konaa kaselege yofɔ.

\VS{6}Ki tanla o, ki pɛn o, Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ na we yɛn nɔɔ tunnu li yeri, li ka sɛnrɛ nda fuun yo, we yaa tanga ti na; katugu we yaa pye yɛyinŋge na, na we kaa nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yeri we.»


\par }{\PP \VS{7}Kì pye ma, piliye kɛ toroŋgɔlɔ, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sili sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri.

\VS{8}A Zheremi wì si Kareya pinambyɔ Yohana wi yeri, naa maliŋgbɔɔnlɔ teele mbele pàa pye wi ni pe ni, konaa leele sanmbala pe ni fuun pe ni, maga lɛ lepigile ke na ma saa ki wa legbɔɔlɔ pe na.

\VS{9}A wì si pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, lo na yàa na tun li yeri ma yo mbe ti ye yɛnrɛgɛ ki gbɔn wa li na, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\VS{10}‹Na yaga koro mbe cɛn laga ki tara nda ti ni, mi yaa yeresaga kan ye yeri, mi se ye tɔngɔ; mi yaa ye yerege mbe ye sanri, mi se ka ye kɔlɔgi; katugu jɔlɔgɔ ŋga mì wa ye na, mi yaa na jatere wi kanŋga mbege wogo ki yaga.

\VS{11}Babilɔni tara wunlunaŋa ŋa yaa fyɛ wi yɛgɛ, yaga kaa fyɛ wi yɛgɛ. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma, katugu mi yɛn ye ni, mi yaa ye shɔ, mbe ye shɔ wi kɛɛ.

\VS{12}Mi yaa ye yinriwɛ ta, mbe ti wi ye yinriwɛ ta, mbe ye yaga ye sɔngɔrɔ, ye pan ye cɛn wa ye tara ti ni.› »


\par }{\PP \VS{13}«Ɛɛn fɔ na yaga yo fɔ: ‹We se cɛn laga ki tara nda ti ni,› na yee yɛnlɛ mbe logo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\VS{14}na yaga yo fɔ: ‹We se yɛnlɛ ki na, we yaa kari wa Ezhipiti tara, wa laga ŋga we se malaga yan, we se maliŋgbɔɔnlɔ mbanlaga tinmɛ logo wa, we se yaakara la wa, pa we yaa sa cɛn wa ki laga ki ni.›

\VS{15}Ko ka pye ma, yoro Zhuda tara woolo sanmbala mbele yè koro, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Na yaga yere ki yerewe mbe kari wa Ezhipiti tara, na yaga kari mbe sa cɛn wa,

\VS{16}pa kona tokobi ŋa ye yɛn na fyɛ wi yɛgɛ, wi yaa ye tɔn wa Ezhipiti tara; ye jatere wì lɛgɛ ye na fuŋgo ŋga wogo na, ki yaa to ye na wa Ezhipiti tara. Pa ye yaa ku wa ki tara ti ni.

\VS{17}Leele mbele fuun pe yaa ki kɔn mbege tɛgɛ, mbe kari wa Ezhipiti tara, mbe sa cɛn wa, tokobi, naa fuŋgo konaa yambewe pi yaa poro pe ni fuun poro gbo. Pe ni, wa kpɛ se ka koro go na, jɔlɔgɔ ŋga mi yaa wa pe na, wa kpɛ se ka shɔ ki kɛɛ.› »

\VS{18}«Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yɛgɛ ŋga na mìlan naŋgbanwa naa na kɔnrɔ tandorogo kala li wa Zheruzalɛmu ca woolo pe na, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, na yaga kari wa Ezhipiti tara, na naŋgbanwa kala li yaa to ye na. Ye yaa ka pye mɛjɔɔgɔ yaraga, naa sunndo kɔngɔ yaraga, naa daŋga yaraga konaa tifagawa yaraga leele pe yɛgɛ na. Kona ye se ka ki tara nda ti yan yɛnlɛ ni naa.› »

\VS{19}«Yoro Zhuda tara woolo sanmbala mbele yè koro, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: ‹Yaga ka kari wa Ezhipiti tara. Yege jɛn ye wali ki na fɔ mi yɛn na ye yɛrɛgi nala.›

\VS{20}Yoro jate yè wa ma la, katugu yàa na tun Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri, ma yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛnri we kan; na Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li ka sɛnrɛ nda fuun yo, mari yo we kan, we yaa ki kala li pye.›

\VS{21}Koni, mìgi yo ye kan nala, ɛɛn fɔ yee yɛnlɛ mbe logo Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li yeri, sɛnrɛ nda fuun lì yo na kan mbe yo ye kan, yee yɛnlɛ mberi logo.

\VS{22}Yege jɛn ye filige ki na koni, fɔ yaa jaa mbe kari sa cɛn laga ŋga na, tokobi naa fuŋgo konaa yambewe pi yaa ye gbo wa ki laga ki ni.»




\par }\Chap{43}{\SH Pàa Zheremi wi yigi ma kari wi ni \newline  wa Ezhipiti tara
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda fuun yo Zheremi wi kan ma yo wiri yo leele pe kan, naa wìla kaa Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti ni fuun ti yo pe kan makɔ sanga ŋa ni,

\VS{2}kona, a Hoshaya pinambyɔ Azariya, naa Kareya pinambyɔ Yohana konaa ki leele mbele fuun pàa pye yɛɛ gbɔgɔwɔ ni, pè si Zheremi wi pye fɔ: «Sɛnrɛ nda mà yo, mà finlɛ; Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lo ma lɔɔn tun ma pan maga yo we kan, fɔ waga ka kari sa cɛn wa Ezhipiti tara.

\VS{3}Neriya pinambyɔ Baruki wo wi yɛn nɔɔ sunnu nɔɔ waa we na, jaŋgo mbe we le Kalide tara fɛnnɛ pe kɛɛ, pe ta pe we gbo nakoma pe we yigi kasopiile mbe kari we ni wa Babilɔni tara.»

\VS{4}Kona, Kareya pinambyɔ Yohana wo naa maliŋgbɔɔnlɔ teele pe ni fuun pe ni, konaa leele mbele fuun pàa pye pe ni, pee yɛnlɛ mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo ti logo, mbe koro mbe cɛn wa Zhuda tara ti ni.

\VS{5}Kona, a Kareya pinambyɔ Yohana wo naa maliŋgbɔɔnlɔ teele pe ni fuun pè si Zhuda tara woolo sanmbala pe ni fuun pe lɛ, poro mbele fuun pàa pe gbɔn ma pe jaraga wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ, a pè sɔngɔrɔ ma pan ma cɛn wa Zhuda tara ti ni naa we.

\VS{6}Pàa pye nambala, naa jɛɛlɛ, naa piile, naa wunlunaŋa wi sumborombiile, konaa leele mbele fuun wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wìla le Shafan pinambyɔ Ahikamu wi pinambyɔ Gedaliya wi kɛɛ pe ni, naa
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi ni konaa Neriya pinambyɔ Baruki wi ni.

\VS{7}A pè si kari wa Ezhipiti tara, katugu pe sila logo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. A pè si saa gbɔn wa Tapanɛsi ca.


\par }{\SH Zheremi wì yo Babilɔni tara fɛnnɛ \newline  pe yaa pan mbe to \newline  Ezhipiti tara ti na
\par }
{\PP \VS{8}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li sɛnrɛ ti kan Zheremi wi yeri wa Tapanɛsi ca, ma yo fɔ:

\VS{9}«Kari ma sa sinndɛɛrɛ tugbɔɔrɔ ta lɛ ma sari lara wa joro ti ni, wa tofa gbɔnsaga ki ni, wa wunlunaŋa
Farawɔn wi go yɔn ki na, wa Tapanɛsi ca, Zhuda tara fɛnnɛ pe yɛgɛ na.

\VS{10}Maga yo pe kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye wele, mi yaa sa na tunmbyee Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi yeri wi pan. Mi yaa ka wi wunluwɔ jɔngɔ ki tɛgɛ ki sinndɛɛrɛ nda ti na, to nda mì lara wa joro ti ni we. Pa wi yaa ka wi wunluwɔ
paraga go ki kan wa ti go na.

\VS{11}Wi yaa ka pan mbe malaga gbɔn Ezhipiti tara ti ni. Mbele pe yaa ku, poro yaa ku; pe yaa mbele yigi kasopiile, pe yaa poro yigi kasopiile; pe yaa mbele gbo tokobi ni, pe yaa poro gbo tokobi ni.

\VS{12}Mi yaa ti wi kasɔn le Ezhipiti tara yarisunndo gbɔgɔyinrɛ ti ni. Wi yaa ka yarisunndo ta sogo konaa mbe ta koli mbe kari ti ni wa Babilɔni tara. Yaayoro kɔnrifɔ wi maa derigbɔgɔ ki migi wi yɛɛ na yɛgɛ ŋga na, pa wi yaa ka Ezhipiti tara yarijɛndɛ ti koli mboo yɛɛ migi ti ni ma. Wi yaa ka yiri wa tara ti ni mbe kari yɛyinŋge na.

\VS{13}Yarisunŋgo ŋga ki yɛn yɔnlɔ ki kacɛn, ki sinndɛɛrɛ titɔɔnrɔ nda pè yerege yerege wa ki gbɔgɔgo ki ni wa Ezhipiti tara, wi yaa kari gbɔn mberi yaari, mbe kasɔn le Ezhipiti tara yarisunndo gbɔgɔyinrɛ ti ni, mberi sogo.› »




\par }\Chap{44}{\SH Zhuda tara fɛnnɛ mbele pàa kari \newline  wa Ezhipiti tara, \newline  Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda yo \newline  pe wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zhuda tara fɛnnɛ mbele fuun pàa pye wa Ezhipiti tara ma cɛn wa Migidɔli ca, naa wa Tapanɛsi ca, naa wa Mɛfisi ca konaa wa Patirɔsi tara, ki sɛnrɛ nda to
we Fɔ wìla kan Zheremi wi yeri pe wogo na, ma yo fɔ:

\VS{2}«Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Jɔlɔgɔ ŋga fuun mì wa Zheruzalɛmu ca konaa Zhuda tara cara sannda ti ni fuun ti na, yège yan. Ye wele, ti ni fuun tì pye katara nala wo ni, lere woro ma cɛn wa ti ni.

\VS{3}Ko pye ma, kapege ŋga ki leele pè pye ko kala na, katugu pànla nawa pi ŋgban na na, naa pàa saa na
wusuna nuwɔ taansaara woo yarisunndo ta yɛgɛ yeri nari gbogo, to nda poro jate pe sila ti jɛn, yoro naa ye tɛlɛye pe ni, ye sila ti jɛn.

\VS{4}Ma si yala, mìla na tunmbyeele,
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni fuun pe torogo wa ye yeri; mìla koro na pe tunnu wa ye yeri suyi, ma yo pe saga yo ye kan fɔ yaga kaa ki katijangara nda ti piin, to nda ti yɛn mala mbɛn we.

\VS{5}Ɛɛn fɔ yee logo na yeri, yee nuŋgbolo jan mbanla sɛnrɛ ti logo; yee yɛnlɛ mbe ye tipere pyege ki yaga, yee yɛnlɛ mbe wusuna nuwɔ taan saara wɔgɔ ki yaga yarisunndo ta yɛgɛ yeri.

\VS{6}Kì pye ma, na kɔnrɔ tandorogo naa na naŋgbanwa pì si yiri na ni paa kasɔn yɛn, ma Zhuda tara cara to naa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni ti sogo mari tɛgɛ katara, a tì koro waga.› »

\VS{7}Kona, a Zheremi wì sho naa fɔ: «Koni Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yiŋgi na, a yè sigi kapege gbɔgɔ cɛnlɛ ŋga ki pye ye yɛɛ na, mbe ti Zhuda tara woolo, nambala naa jɛɛlɛ, piile konaa piyɛngɛlɛ ke tɔngɔ ke wɔ wa, ali lere kpɛ ka ka koro go na ye ni?

\VS{8}Ye yɛn nala nawa pi ŋgbanni ye kapyere nda yaa piin ti ni, na wusuna nuwɔ taan saara woo yarisunndo ta yɛgɛ yeri wa Ezhipiti tara, to nda ye yɛn ma cɛn wa ti ni we. Ye yaa ki kan pe ye tɔngɔ, mbe pye cɛnlɛ na lì daŋga konaa mbe pye tifagawa yaraga cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke sɔgɔwɔ.

\VS{9}Naga yɛn ma, kapere nda ye tɛlɛye pè pye, naa nda Zhuda tara wunlumbolo pè pye, naa nda pe jɛɛlɛ pè pye, naa nda yoro jate yè pye konaa nda ye jɛɛlɛ pè pye wa Zhuda tara konaa wa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni, ye fɛgɛ ti na wi le?

\VS{10}Ali ma pan ma gbɔn nala, ki kala li fa ye lere kpɛ go na, lere kpɛ woro na fyɛ na yɛgɛ; na lasiri wo naa na kondɛgɛŋgɛlɛ ŋgele mìla kan yoro naa ye tɛlɛye pe yeri, yee yɛnlɛ mbe tanga ki konɔ li na.› »


\par }{\PP \VS{11}Kona, Zheremi wì sho naa fɔ: «Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye wele, mi yaa yiri ye kɔrɔgɔ, mbe jɔlɔgɔ wa ye na, mbe Zhuda tara woolo pe ni fuun pe tɔngɔ.

\VS{12}Zhuda tara woolo sanmbala mbele pè yere ki yerewe mbe kari sa cɛn wa Ezhipiti tara, mi yaa yiri pe kɔrɔgɔ; pe ni fuun pe yaa tɔngɔ mbe toori wa Ezhipiti tara ti ni. Tokobi naa fuŋgo ki yaa pe gbo, mbege lɛ piile pe na fɔ mbe saga wa lelɛɛlɛ pe na. Pe yaa ka pye mɛjɔɔgɔ yaraga, naa sunndo kɔngɔ yaraga, naa daŋga yaraga konaa tifagawa yaraga.

\VS{13}Mbele pè saa cɛn wa Ezhipiti tara, mi yaa ka yiri pe kɔrɔgɔ paa yɛgɛ ŋga na mìla yiri Zheruzalɛmu ca woolo pe kɔrɔgɔ, ma pe gbo tokobi, naa fuŋgo konaa yambewe ni.

\VS{14}Zhuda tara woolo sanmbala mbele pè pan ma cɛn laga Ezhipiti tara ti ni, wa kpɛ se ka shɔ, wa kpɛ se ka koro go na. Poro mbele ki la yɛn pe na mbe sɔngɔrɔ mbe sa cɛn naa wa Zhuda tara ti ni, wo wa kpɛ se ka sɔngɔrɔ wa ti ni naa; kaawɔ leele jɛnri pe yaa ka shɔ mbe sɔngɔrɔ ko cɛ.› »


\par }{\SH Yarisunndo ta yɛgɛ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{15}Kona, nambala mbele fuun pàa ki jɛn ma yo pe jɛɛlɛ pàa pye na wusuna nuwɔ taan sori yarisunndo ta yɛgɛ kan, naa jɛɛlɛ mbele fuun pàa pye wa na gbogolo ma pye janwa gbɔlɔ konaa leele mbele fuun pàa pye ma cɛn wa Ezhipiti tara, wa Patirɔsi ca, a pè si Zheremi wi yɔn sogo ma yo fɔ:

\VS{16}«Sɛnrɛ nda mà yo we kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ni, we se yɛnlɛ mberi logo, mbe tanga ti na.

\VS{17}Ɛɛn fɔ sɛnrɛ nda wè yo wa we yɔn, to we yaa la tanri ti na, to yɛn fɔ we yaa la wusuna nuwɔ taan sori yarisunŋgo naayeri wunlunjɔ ki kan, mbaa duvɛn saraga ŋga pe ma wo ki woo ki yeri, paa yɛgɛ ŋga na woro naa we tɛlɛye, naa we wunlumbolo konaa we tara teele pe ni, wàa pye naga piin wa Zhuda tara cara ti ni konaa wa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni. Ki wagati wi ni, wàa pye na yaakara taa na kaa na tinni, ma pye fɛrɛwɛ na, jɔlɔgɔ kpɛ sila pye we na.

\VS{18}Ɛɛn fɔ maga lɛ wè wusuna nuwɔ taan saraga wɔmɔ naa duvɛn saraga ŋga pe ma wo ki wɔmɔ pi yaga yarisunŋgo naayeri wunlunjɔ ki yeri, a wè si yaraga pyew ki la, a tokobi naa fuŋgo ki ni ti nɛɛ we kuun»

\VS{19}Kona, a jɛɛlɛ pè sho fɔ: «Na we kaa wusuna nuwɔ taan wi sori yarisunŋgo naayeri wunlunjɔ ki kan, mbaa duvɛn saraga ŋga pe ma wo ki woo ki yeri, naga yɛn ma, we maa ki piin we pɛnɛ pe fu na wi le? Poro jate pège jɛn ma yo we ma wɔn wa, maa pye paa ki yanlɛɛ yɛn, mbe duvɛn saraga ŋga pe ma wo ka wɔ ki yeri.»

\VS{20}Kona, leele mbele fuun pàa ki sɛnrɛ ti yo ma Zheremi wi yɔn sogo, nambala naa ki jɛɛlɛ, a Zheremi wì si pe pye fɔ:

\VS{21}«Wusuna nuwɔ taan ŋa yàa pye na sori wa Zhuda tara cara ti ni konaa wa Zheruzalɛmu ca nawa koŋgolo ke ni, yoro naa ye tɛlɛye pe ni, naa ye wunlumbolo pe ni, naa ye tara teele pe ni konaa leele pe ni fuun pe ni, naga yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li jatere wi woro ti na nari jate wi le?

\VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila ka ya mbege wogo ki kun li yɛɛ ni mbe kari yɛgɛ, ye kapyere tipere ti kala na konaa katijangara nda yè pye ti kala na. Ki kala na, ye tara tì pye kataga, ma pye laga ŋga lere woro ma cɛn wa ki ni; ma pye daŋga yaraga paa yɛgɛ ŋga na pe yɛn naga yaan nala we.

\VS{23}Ki jɔlɔgɔ ŋga kì to ye na, katugu yè wusuna nuwɔ taan sogo yarisunndo ta yɛgɛ kan, ma kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na. Ye sila logo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, ye sila tanga li lasiri, naa li kondɛgɛŋgɛlɛ, konaa li sɛrɛya sɛnrɛ ti na. Ko kala kì ti ki jɔlɔgɔ ŋga kì gbɔn ye na, paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn nala we.»


\par }{\PP \VS{24}Kona, a Zheremi wì sigi yo naa leele pe ni fuun pe kan konaa jɛɛlɛ pe ni fuun pe kan fɔ: «Yoro Zhuda tara woolo mbele fuun ye yɛn laga Ezhipiti tara, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo.

\VS{25}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yoro naa ye jɛɛlɛ pe ni, yàa sɛnrɛ nda yo wa ye yɔn ki ni, yè ki kala li pye mali yɔn fili ye kɛyɛn yi ni. Yàa ki yo ma yo fɔ: Wàa
yɔn fɔlɔ lɛ ma yo fɔ we yaa wusuna nuwɔ taan sogo konaa mbe duvɛn saraga ŋga pe ma wo ka wɔ yarisunŋgo naayeri wunlunjɔ ki yeri, kaselege ko na, we yaa ki yɔn fɔlɔ li yɔn fili.› Koni yɔn fɔlɔ na yàa lɛ ye sali yɔn fili fasi, sɛnrɛ nda yàa yo wa ye yɔn, ye saga kala li pye fasi!

\VS{26}Yoro Zhuda tara woolo mbele fuun ye yɛn ma cɛn laga Ezhipiti tara, ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo! Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: Mì wugu na yɛɛra mɛgɛ ŋga kì gbɔgɔ ki na, fɔ Zhuda tara woolo wa kpɛ se kanla mɛgɛ ki yeri naa mbe yɔn fɔlɔ lɛ. Wa Ezhipiti tara ti ni fuun ti ni, lere kpɛ se kaga yo naa mbe yo fɔ: ‹Mì wugu
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na.›

\VS{27}Wele, mi yaa la wele pe na mbe kapege pye pe na, mi se ka kajɛŋgɛ pye pe kan. Zhuda tara woolo mbele fuun pe yɛn ma cɛn laga Ezhipiti tara, tokobi naa fuŋgo ki ni, to ti yaa ka pe tɔngɔ mbe pe kɔ pew.

\VS{28}Leele jɛnri pe yaa ka shɔ tokobi wi kɛɛ mbe yiri wa Ezhipiti tara, mbe sɔngɔrɔ wa Zhuda tara. Pa kona, leele jɛnri mbele pe yaa ka koro go na Zhuda tara woolo mbele pè pan ma cɛn laga Ezhipiti tara ti ni, pe yaa kaga jɛn, fɔ mi na sɛnrɛ to naa pe sɛnrɛ ti ni, titiin ti yaa ti yɛɛ yɔn fili.»


\par }{\PP \VS{29}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Ye wele, kacɛn ŋa wo wi yaa ki naga ye na fɔ mi yaa yiri ye kɔrɔgɔ laga ki laga ŋga ki ni, jaŋgo yege jɛn fɔ jɔlɔgɔ ŋga mìla ki sɛnrɛ yo ye kan, ki kala li yaa pye ye na.

\VS{30}Mi Yawe Yɛnŋɛlɛ, pa mì yo yɛɛn fɔ: ‹Ye wele, mi yaa Ezhipiti tara wunlunaŋa
Farawɔn Hofira wi le wi juguye pe kɛɛ, poro mbele pe yɛn naga jaa mboo gbo we, paa yɛgɛ ŋga na mìla Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi le Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari ŋa wìla pye wi jugu wi kɛɛ, wo ŋa wìla pye naga jaa mboo gbo we.› »




\par }\Chap{45}{\SH Zheremi wìla Baruki wi kotogo \newline  ki sogo wi na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zhoziyasi pinambyɔ Yehoyakimu ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo li ni, sɛnrɛ nda
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wìla yo Neriya pinambyɔ Baruki wi kan, a wìri yɔnlɔgɔ sɛwɛ wa ni tori nda. Wìla yo fɔ:

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn mboro Baruki ma wogo na fɔ:

\VS{3}«Ma yɛn naga yuun ma yo fɔ: ‹Jɔlɔgɔ yɛn na wogo, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì jatere piriwɛn taga wa na jɔlɔgɔ ki na. Mi yɛn na jɛɛn, fɔ a na fanŋga kila koo na ni. Mi woro na wogosaga taa.›

\VS{4}Ɛɛn fɔ sɛnrɛ nda to ma yaa yo wi kan mbe yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Yaraga ŋga mìla kan, mi yaa ki jan; yaraga ŋga mìla sanri, mi yaa ki kɔlɔgi; mi yaa ko pye ma tara ti ni fuun ti na.

\VS{5}Naga yɛn ma, mboro bere yɛn na kagbɔgɔ ka lagajaa ma yɛɛ kan wi le? Maga kaa ko ka lagajaa, katugu mi yaa jɔlɔgɔ wa sɛnwee piile pe ni fuun pe na. Ɛɛn fɔ mboro wo na, maga kari laga o laga, mi yaa ma yinwege ki kan ma yeri ki pye ma yaritaga. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.› »




\par }{\MS YƐNŊƐLƐ LI YAA KA JƆLƆGƆ \newline  WA CƐNGƐLƐ SANŊGALA \newline  KE NA

\par }\Chap{46}{\MR 46–51

\par }{\SH Babilɔni tara fɛnnɛ pàa ya \newline  Ezhipiti tara fɛnnɛ pe ni \newline  wa Karikemishi ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa sɛnrɛ nda kan
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri cɛngɛlɛ sanŋgala ke wogo na, tori nda yɛɛn:

\VS{2}Sɛnrɛ nda to tì yo Ezhipiti tara ti wogo na konaa Ezhipiti tara wunlunaŋa
Farawɔn Neko wi maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki wogo na. Ma pe ta wa Efirati gbaan wi tanla, wa Karikemishi ca, Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla malaga gbɔn ma ya Farawɔn wi ni; kìla pye Yehoyakimu pinambyɔ Zhoziyasi ŋa wìla pye Zhuda tara wunlunaŋa wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo lo ni. Tì yo fɔ:


\par }{\Q \VS{3}«Ye
tugurɔn sigeyaara jɛgɛlɛ jɛgɛlɛ naa tugurɔn sigeyaara tugbɔɔrɔ gbɛgɛlɛ,

\par }{\Q ye yiri ye kari malaga na!


\par }{\Q \VS{4}Ye malaga gbɔnwotoroye pe pɔpɔ shɔnye pe na!

\par }{\Q Yoro shɔn lugufɛnnɛ, ye ye wa ye wotoroye pe ni!

\par }{\Q Ye ye tugurɔn njagala ke kan ye yere!

\par }{\Q Ye ye njaanra ti yɔnrɔ ti wɔwɔ!

\par }{\Q Ye ye malaga gbɔndeere ti lele!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}«Yiŋgi mi yɛn na yaan yɛɛn?

\par }{\Q Pe sunndo wì kɔn pe na, pe yɛn na sɔngɔrɔ puŋgo na.

\par }{\Q Pe maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ, juguye pè ya pe ni.

\par }{\Q Pe yɛn na fee, na fee pe yɛrɛ woro na wele wa pe puŋgo na.

\par }{\Q Fyɛrɛ gbɔrɔ yɛn kɛɛ ki ni fuun ki na!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{6}Ŋa wì feŋge ya ma wɛ, wi se ya fe mboo yɛɛ shɔ!

\par }{\Q Maliŋgbɔɔn kotogofɔ wi se ya fe mboo yɛɛ shɔ!

\par }{\Q Pe yɛn na kunrugu na tuun,

\par }{\Q wa Efirati gbaan wi yɔn na, wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}«Ambɔ fɔ wi yɛn na yinrigi yɛɛn paa Nili gbaan tɔnmɔ pi yɛn,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na gbaan ma kaa yin ma jaraga we.


\par }{\Q \VS{8}Ezhipiti tara to ti yɛn na yinrigi paa Nili gbaan wi yɛn,

\par }{\Q paa gbaan ŋa wì yin wi tɔnmɔ pì jaraga na fuun.

\par }{\Q Tì yo fɔ: ‹Mi yaa yiri mbe fo mbe tara ti tɔn muŋga;

\par }{\Q mi yaa cara to naa cara woolo pe tɔngɔ.›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}«Shɔnye, yaa gbinri yaa kee,

\par }{\Q malaga gbɔnwotoroye, yaa fee yaa kee!

\par }{\Q Yoro maliŋgbɔɔnlɔ ye yiri:

\par }{\Q Etiyopi tara maliŋgbɔɔnlɔ naa Puti tara maliŋgbɔɔnlɔ,

\par }{\Q yoro mbele ye maa tugurɔn sigeyaara lee;

\par }{\Q naa Ludi tara maliŋgbɔɔnlɔ ye ni,

\par }{\Q yoro mbele yè sandiga wɔnmɔ pi jɛn!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}«Ɛɛn fɔ ko pilige ko yɛn
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo wogo,

\par }{\Q li kayaŋga wɔpilige koyi,

\par }{\Q pilige ŋga ni li yaa kali kayaŋga ki wɔ li juguye pe ni we.

\par }{\Q Tokobi wi yaa ka jɔgɔwɔ pye fɔ mbe tin,

\par }{\Q wi yaa ka kasanwa pi wɔ mbe tin.

\par }{\Q Katugu ki yɛn
saraga we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ li kan,

\par }{\Q wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni, wa Efirati gbaan yɔn ki na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}«Yoro Ezhipiti tara fɛnnɛ wele,

\par }{\Q ye yiri ye kari wa Galaadi tara, ye sa wɛrɛ faworo lagaja!

\par }{\Q Ye yɛn na wɛrɛ lɛgɛrɛ piin wagafe,

\par }{\Q ti se ya mbe ye sagala.


\par }{\Q \VS{12}Cɛngɛlɛ sanŋgala kè ye fɛrɛ kala li sɛnrɛ logo,

\par }{\Q Ye gbeere tì gbɔn tara ti lagapyew ki ni;

\par }{\Q katugu maliŋgbɔɔn wà kurugo maliŋgbɔɔn wa na,

\par }{\Q a pe ni fuun shyɛn pè pinlɛ ma toori.»


\par }{\SH Babilɔni tara fɛnnɛ \newline  pe yaa ka Ezhipiti tara ti shɔ
\par }
{\PP \VS{13}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi kan Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi panga ki wogo na, wo ŋa wìla pye na paan mbe malaga gbɔn Ezhipiti tara ti ni, ki sɛnrɛ ti nda:


\par }{\Q \VS{14}«Ye saga sɛnrɛ nda ti yari wa Ezhipiti tara,

\par }{\Q yeri yo wa Migidɔli ca,

\par }{\Q yeri yo fun wa Mɛfisi naa Tapanɛsi cara ti ni!

\par }{\Q Yege yo fɔ: ‹Ye yiri, ye ye yɛɛ gbɛgɛlɛ,

\par }{\Q katugu tokobi wi yɛn na jɔgɔwɔ piin na ye mari.


\par }{\Q \VS{15}Yiŋgi na, a ye yarisunŋgo Apisi\FTNT{†}{{\FR 46:15 }{\FR{46.15:
}}{\FT{Apisi wìla pye Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yarisunŋgo ka. Pa kìla pye wa Mɛfisi ca. Ki kacɛn ŋa pàa gbegele wo la pye napɔlɔ. Pàa pye naga jate ma yo ko kìla pye na pe go singi tipege ki na. Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ŋga kì yo fɔ Apisi, pège yɔnlɔgɔ ma yo fɔ maliŋgbɔɔnlɔ pè toori.}}} kì se fe?

\par }{\Q Ye napɔlɔ wii ya koro yeresaga, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lùu jan tara.›


\par }{\Q \VS{16}Li yaa ti lelɛgɛrɛ mbe kurugo,

\par }{\Q pe yaa la tuunri pe yɛɛ na.

\par }{\Q Pe yɛn naga yuun pe yɛɛ kan fɔ: ‹Ye ti we yiri we sɔngɔrɔ we kari we woolo pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q wa tara nda pè we se ti ni,

\par }{\Q mbe wɔ laga ki tokobiye legbogo ki sɔgɔwɔ.›


\par }{\Q \VS{17}Na paga sa gbɔn wa, pe yaa la Farawɔn wi yinri mbaa yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Ezhipiti tara wunlunaŋa wi woro yaraga ka, kaawɔ tinmɛ wagafe yirigefɔ;

\par }{\Q wi wagati wì toro wi na makɔ.›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}«Wunlunaŋa ŋa wi mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q ‹Mi ŋa Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo na mɛgɛ ki na,

\par }{\Q yɛgɛ ŋga na Tabɔri yanwiga ki yɛn ma yagara wa yanwira sannda ti sɔgɔwɔ,

\par }{\Q yɛgɛ ŋga na Karimɛli yanwiga ki yɛn ma yaraga kɔgɔje wi go na,

\par }{\Q pa jugu wi yaa pan ma fun.›


\par }{\Q \VS{19}Ezhipiti tara fɛnnɛ, ye ye tuguro ti gbɛgɛlɛ,

\par }{\Q pe yaa ye yigi kasopiile mbe kari ye ni.

\par }{\Q Katugu Mɛfisi ca ki yaa ka jɔgɔ mbe koro waga,

\par }{\Q pe yaa kaga sogo, lere se ka pye mbe cɛn wa ki ni naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}«Ezhipiti tara ti yɛn paa nasumboro tiyɔɔn yɛn,

\par }{\Q ɛɛn fɔ nakɔnɔ là yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki yeri na paan wi kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{21}Maliŋgbɔɔnlɔ mbele pè lɛ sara na,

\par }{\Q pe yɛn ma tɔrɔ tɔrɔ wa tara ti ni paa napire yirifɔnndɔ yɛn wa naŋgboŋgo.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ poro fun pe yaa ka puŋgo le mbe fe,

\par }{\Q pe ni fuun pe yaa ka fe, pe se ka ya mbe yere naa mbe sige;

\par }{\Q katugu pe tɔngɔpilige kila paan mbe gbɔn pe na,

\par }{\Q pe jɔlɔgɔ sanga wì gbɔn.


\par }{\Q \VS{22}Ezhipiti tara fɛnnɛ pe yɛn na fee, ki tinmɛ pi yɛrɛ si wɔɔgɔ tinmɛ bɔ,

\par }{\Q katugu pe juguye pe yɛn na paan maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ni pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pe yɛn na paan pe kɔrɔgɔ gbɔɔnrɔ ni

\par }{\Q paa tire janfɛnnɛ yɛn.


\par }{\Q \VS{23}Pe yɛn na paan mbe pe kɔlɔgɔ ki jan,

\par }{\Q ali mbege ta ki yɛn kɔwɔgɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma;

\par }{\Q katugu pe juguye pè lɛgɛ ma wɛ gbatɔ wi na,

\par }{\Q lere se ya mbe pe jiri.


\par }{\Q \VS{24}Ezhipiti tara woolo pè fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ lì pe le yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara woolo pe kɛɛ!»


\par }{\PP \VS{25}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Wele, mi yaa ka yiri pe yarisunŋgo Amɔ ŋga wa Tɛbu ca ki kɔrɔgɔ, mbe yiri Farawɔn wi kɔrɔgɔ, naa Ezhipiti tara ti kɔrɔgɔ, naa ti yarisunndo ti kɔrɔgɔ konaa ti wunlumbolo pe kɔrɔgɔ; mi yaa yiri Farawɔn wi kɔrɔgɔ konaa mbele pè pe jigi wi taga wi na pe kɔrɔgɔ.

\VS{26}Mi yaa pe le mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa pe kɛɛ, Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi kɛɛ konaa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe kɛɛ. Ko puŋgo na leele yaa ka sɔngɔrɔ mbe sa cɛn wa Ezhipiti tara naa, paa yɛgɛ ŋga na kìla pye faa we. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\SH Izirayɛli woolo pe shɔwɔ kala
\par }
{\Q \VS{27}«Yoro Zhakɔbu setirige piile, na tunmbyeele wele, yaga ka fyɛ,

\par }{\Q yoro mbele na tunmbyeele wele!

\par }{\Q Yoro Izirayɛli woolo, ye sunndo wiga ka kɔn ye na!

\par }{\Q Katugu mi yaa ka ye shɔ mbe ye yirige wa taleere ti ni,

\par }{\Q mbe ye setirige piile pe shɔ mbe pe yirige wa ki tara ti ni,

\par }{\Q pàa pe yigi kasopiile ma kari pe ni tara nda ni we.

\par }{\Q Zhakɔbu setirige piile pe yaa ka sɔngɔrɔ mbe pan,

\par }{\Q pe yaa ka cɛn pɔw mbe pye yɛyinŋge na;

\par }{\Q lere kpɛ se kaa pe jɔlɔ naa.


\par }{\Q \VS{28}Yoro Zhakɔbu setirige piile, na tunmbyeele wele, yaga ka fyɛ,

\par }{\Q katugu mi yɛn ye ni;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mìla ye purɔ ma ye jaraga cɛngɛlɛ ŋgele fuun sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mi yaa ka ke ni fuun ke tɔngɔ mbe ke kɔ.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ yoro wo na, mi se ka ye tɔngɔ mbe ye kɔ.

\par }{\Q Mi yaa ka ye koro mbe yala kasinŋge ki ni;

\par }{\Q katugu mi se ka ye yaga jɛrɛgisaga fu.»




\par }\Chap{47}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Filisiti tara ti wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi kan Filisiti tara fɛnnɛ pe wogo na, sanni
Farawɔn wi sa pan wi to Gaza ca ki na ti nda.


\par }{\Q \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Wele, tɔnŋgbɔɔ pa yɛn na yinrigi wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki yeri na paan,

\par }{\Q pi kanŋga ma pye paa lafogo yɛn, ŋga kì yin ma jaraga na fuun.

\par }{\Q Pì pan na tara ti nii konaa ti nawa yaara ti ni,

\par }{\Q na cara to naa ti woolo pe ni fuun pe nii.

\par }{\Q Leele pe yɛn na jɔrɔgi,

\par }{\Q tara woolo pe ni fuun pe yɛn na yuŋgbɔgɔrɔ gbeere gbele.


\par }{\Q \VS{3}Shɔnye fanŋga fɛnnɛ, naa paa gbinri, pe yenjoro tinmɛ pi kala na,

\par }{\Q naa malaga gbɔnwotoroye tinmɛ pi kala na,

\par }{\Q naa malaga gbɔnwotoroye ŋgeere tinmɛ pi kala na,

\par }{\Q teele pe yɛrɛ woro na kanŋgi na pe piile pe wele naa,

\par }{\Q katugu pe wire ti fanŋga kì kɔ pe ni.


\par }{\Q \VS{4}Filisiti tara ti tɔngɔpilige kì gbɔn,

\par }{\Q mbele fuun pàa koro go na mbe ya mbaa Tiri naa Sidɔn cara ti sari,

\par }{\Q pe yaa ka pe ni fuun pe gbo;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ka Filisiti tara ti jɔgɔ,

\par }{\Q poro mbele pe yɛn Kafitɔri
lɔgɔ fugo tara fɛnnɛ sanmbala wele.


\par }{\Q \VS{5}Gaza ca woolo pè pye yumbɛrɛ fɛnnɛ jatere piriwɛn pi na,

\par }{\Q Asikalɔn ca fɛnnɛ pè pyeri dinw.

\par }{\Q Yoro sanmbala mbele yè koro wa funwa laga falafala ki ni,

\par }{\Q ye yaa koro mbaa njelewe gbɔɔn ye yɛɛ na\FTNT{†}{{\FR 47:5 }{\FR{47.5:
}}{\FT{Ki laga ŋga ki kɔrɔ wowi ŋa fɔ leele pàa pe yinrɛ ti kulu, ma njelewe gbɔn pe yɛɛ na ma yala pe kalɛgɛ ko ni, mbege naga fɔ kapege gbɔgɔ pe ta.}}} sa gbɔn fɔ wagati wiwiin?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}«Ye yɛn na yuun fɔ: ‹E, Yawe Yɛnŋɛlɛ tokobi,

\par }{\Q ma yaa ma legbogo ki yerege mbe cɛn mbe wogo sanga wiwiin ni san?

\par }{\Q Ye wa ma wofogo ki ni ma,

\par }{\Q yere yɛw ma koro yɛyinŋge na!›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}«Ɛɛn fɔ tokobi wi yaa wogo mɛlɛ san?

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì konɔ kan wi yeri,

\par }{\Q ma yo wi kari Asikalɔn ca naa kɔgɔje yɔn tara ti mɛgɛ ni.

\par }{\Q Pa lùu tun wa ki lara ti ni.»




\par }\Chap{48}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Mowabu tara ti wogo na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda tì yo Mowabu tara ti wogo na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Jɔlɔgɔ yɛn Nebo ca woolo pe wogo, katugu pège tɔngɔ!

\par }{\Q Kiriyatayimu ca kì fɛrɛ shɔ, katugu juguye pège shɔ!

\par }{\Q Malaga sigego gbɔgɔ woolo pè fɛrɛ shɔ, a pe sunndo wì kɔn pe na!


\par }{\Q \VS{2}Gbɔgɔwɔ mba pìla pye Mowabu tara ti na pì kɔ!

\par }{\Q Pe yɛn na kapege gbɛgɛlɛ ki mɛgɛ ni wa Ɛshibɔn ca.

\par }{\Q Pè yo fɔ: ‹Ye pan we saga tɔngɔ wege mɛgɛ ki kɔ wege wɔ wa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ!›

\par }{\Q Yoro Madimɛni ca fɛnnɛ, ye tinmɛ pi se ka logo naa;

\par }{\Q katugu tokobi wi yɛn ye puŋgo na.


\par }{\Q \VS{3}Jɔrɔgɔmɔ pa yɛn na yinrigi wa Horonayimu ca,

\par }{\Q jɔgɔwɔ naa jɔgɔwɔ, pe yɛn naga tɔnri!


\par }{\Q \VS{4}Pè Mowabu tara ti tɔngɔ,

\par }{\Q tara piile pe yɛn na gbele.


\par }{\Q \VS{5}Pe yɛn na gbele suyi na nuru na kee wa Luhiti laga tinndi wi yeri;

\par }{\Q jɔlɔgɔ gbeere yɛn na yinrigi wa Horonayimu ca konɔ tigiwɛn pi ni,

\par }{\Q jɔgɔwɔ pi kala na.


\par }{\Q \VS{6}Yaa fee ye ye yɛɛ go shɔ,

\par }{\Q ye sa koro wa
gbinri wi ni paa yan sofile yɛn.


\par }{\Q \VS{7}Kì kaa pye Mowabu tara fɛnnɛ yè ye jigi wi taga ye kɛɛ tunndo to naa ye yarijɛndɛ to na,

\par }{\Q ki kala na, pe yaa ka ye yigi fun.

\par }{\Q Pe yaa ka ye yarisunŋgo Kemɔshi ki yigi kasopyɔ mbe kari ki ni, naa ki
saraga wɔfɛnnɛ poro naa ki yɛkeele pe ni.


\par }{\Q \VS{8}Jɔgɔwɔ pyefɔ wi yaa ka ye ca nuŋgba nuŋgba pyew ki ni,

\par }{\Q ca ko ka kpɛ se ka shɔ mbe to.

\par }{\Q Gbunlundɛgɛ laga ki yaa ka jɔgɔ,

\par }{\Q funwa laga falafala ki yaa ka tɔngɔ.

\par }{\Q Ko sɛnrɛ to Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo.


\par }{\Q \VS{9}Ye kanwira kan Mowabu tara fɛnnɛ pe yeri,

\par }{\Q jaŋgo pe yiri sire na pe kari lege\FTNT{†}{{\FR 48:9 }{\FR{48.9:
}}{\FT{Ŋga kì yo:
{\QT{Ye kanwira kan Mowabu tara fɛnnɛ pe yeri, jaŋgo pe yiri sire na pe kari lege,}} ki sɛnrɛ ti woro ma filige Eburuye sɛnrɛ ti ni. Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ: Ye kɔ wo Mowabu tara ti na, katugu ti yaa tɔngɔ mbe wɔ wa. Nakoma: Ye fanga gbɛgɛlɛ Mowabu tara ti kan.}}}!

\par }{\Q Katugu pe cara ti yaa tɔngɔ mbe koro waga.

\par }{\Q Lere se ka pye mbe cɛn wa ti ni.


\par }{\Q \VS{10}Lere ŋa wi maa Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki piin sambalawa ni, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo!

\par }{\Q Lere ŋa wi woro na jaa mbe legbogo pye wi tokobi wi ni, daŋga yɛn ki fɔ wi wogo!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}«Mowabu tara fɛnnɛ pàa pye ma cɛn pɔw maga lɛ wa pe puwɛn sanga wi ni,

\par }{\Q pe fa pe yigi kasopiile mbe kari pe ni.

\par }{\Q Pe yɛn paa duvɛn yɛn, ŋa wi yɛgɛ kì sulu; wi sindɛrɛ ti yɛn ma sinlɛ wa nɔgɔna;

\par }{\Q ŋa pe faa wɔ leyaraga ka ni mboo kanŋga ka yɛgɛ ni.

\par }{\Q Ki kala na, wi tanwa pì koro wi ni,

\par }{\Q wi nuwɔ taan pii kanŋga.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{12}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ: «Piliye ya yɛn wa na paan, mi yaa ka leele pele torogo pe saa kanŋga poo wɔ leyaara ta ni mboo le ta yɛgɛ ni. Pe yaa kaa kanŋga mboo wɔ wa leyaara ti ni, mbe cɔrɔ ti yaari.

\VS{13}Kona Mowabu cɛnlɛ woolo pe yaa fɛrɛ shɔ pe yarisunŋgo Kemɔshi ki wogo na, paa yɛgɛ ŋga na Izirayɛli woolo pàa fɛrɛ shɔ Betɛli ca yarisunŋgo ki wogo na, ko ŋga pàa pe jigi wi taga ki na we.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}«Mowabu cɛnlɛ woolo, naga yɛn ma, ye mbe ya mbege yo mɛlɛ mbe yo fɔ:

\par }{\Q ‹We yɛn lenambala

\par }{\Q ma pye maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ?›


\par }{\Q \VS{15}Mowabu tara tì jɔgɔ pew,

\par }{\Q pe cara ti sogowo wirige ki yɛn na yinrigi wa naayeri.

\par }{\Q Pe lefɔnmbɔlɔ mbele pe yɛn fanŋga ni ma wɛ, pè pe yigi na kee pe ni wa pe gbosaga.»

\par }{\Q Wunlunaŋa ŋa wi mɛgɛ ki yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ,

\par }{\Q wo wì yo ma.


\par }{\Q \VS{16}Mowabu tara jɔgɔsanga wì gbɛrɛ gbɔn,

\par }{\Q ti jɔlɔgɔ ki yɛn na fyɛɛlɛ mbe pan mbe to ti na.


\par }{\Q \VS{17}Yoro mbele fuun ye yɛn ma cɛn mari maga, yaa gbele ti wogo na,

\par }{\Q Yoro mbele fuun yàa ti mɛgbɔgɔ ki jɛn, yaa ki yuun fɔ:

\par }{\Q «Ki wunluwɔ kanŋgala fanŋga wolo na lì pye mɛlɛ mɛɛ kaari?

\par }{\Q Lo na làa pye gbɔgɔwɔ ni we!»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yoro Dibɔn ca fɛnnɛ, ye tigi ye yiri wa ye cɛnsaga gbɔgɔwɔ wogo ki na,

\par }{\Q ye pan ye cɛn wa tawara ti na\FTNT{†}{{\FR 48:18 }{\FR{48.18:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ye pan ye cɛn wa tawara ti na,}} wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ ŋa wi yɛn girɛki sɛnrɛ ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ ma yo fɔ:
{\QT{Ye pan ye cɛn wa kayangara ti ni.}}}}}.

\par }{\Q Katugu Mowabu tara tɔngɔfɔ wi yɛn na paan mbe to ye na,

\par }{\Q wi yaa ye
malaga sigecara ti tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{19}Yoro Aroyɛri ca woolo, ye sa yere wa konɔ li yɔn na yaa kɔrɔsiri piin;

\par }{\Q naŋa ŋa wila fee konaa jɛlɛ ŋa wila fee mboo yɛɛ shɔ, ye pe yewe fɔ: «Yiŋgi ki pye?»


\par }{\Q \VS{20}Mowabu cɛnlɛ woolo pè fɛrɛ shɔ, katugu pè sunndo wì kɔn pe na.

\par }{\Q Yaa gbele ŋgbanga yaa jɔrɔgi!

\par }{\Q Ye saga yari wa Arinɔ lafogo ki yɔn na, fɔ Mowabu tara tì tɔngɔ.


\par }{\PP \VS{21}Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔngɔ kì to funwa laga falafala tara woolo pe na, naa Holɔn ca, naa Yaza ca konaa Mefaati ca ki na,

\VS{22}naa Dibɔn ca, naa Nebo ca konaa Bɛti Dibilatayimu ca ki na,

\VS{23}naa Kiriyatayimu ca, naa Bɛti Gamuli ca konaa Bɛti Mewɔn ca ki na,

\VS{24}naa Keriyɔti ca, naa Bozira ca konaa Mowabu tara cara ti ni fuun ti na, nda ti yɛn wa lege konaa nda ti yɛn na tɔɔn.


\par }{\Q \VS{25}«Mowabu tara ti fanŋga kì to,

\par }{\Q ti fanŋga kɛɛ kì kaw.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{26}We Fɔ wì yo fɔ: «Ye Mowabu cɛnlɛ woolo pe kan pe wɔ pe tin pe yɛgɛ kila kanŋgi; katugu pè pe yɛɛ gbɔgɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li na. Ki yɛn ma yala pe tuguru paa koŋgi wa pe tuguro ti ni. Pe pye titɛgɛrɛ yaraga leele pe yeri.

\VS{27}Naga yɛn ma, ye sila
Izirayɛli woolo pe pye ye titɛgɛrɛ yaraga wi le? Naga yɛn ma, paa pe yigi yuro go na wi le, fɔ na ye kaa para pe sɛnrɛ na sanga o sanga, ye maa go yangara na tɛgɛ pe na?


\par }{\Q \VS{28}Yoro Mowabu cɛnlɛ woolo, ye yiri wa ye cara ti ni,

\par }{\Q ye sa cɛn wa waara ti sɔgɔwɔ;

\par }{\Q ye pye paa ketenɛ yɛn,

\par }{\Q na li ma saa li sere ti pɔ wa waliwege ki yɔn na.


\par }{\Q \VS{29}Wè Mowabu cɛnlɛ woolo pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi sɛnrɛ logo,

\par }{\Q pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pì kɛɛ toro,

\par }{\Q naa pe yɛɛ nagawa pi ni, naa pe yɛɛ gbɔgɔwɔ pi ni,

\par }{\Q naa pè pe yɛɛ bɔ yɛgɛ ŋga na ki ni, konaa pe yɛɛ mbɔnrɔwɔ leele na pi ni.»


\par }{\PP \VS{30}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Mì pe yɛgɛ tuguwo kala li jɛn, ɛɛn fɔ ko yɛn wagafe; pe yɛɛ nagawa sɛnyoro to naa pe kapyere ti yɛn wagafe.»


\par }{\Q \VS{31}Ki kala na, na mi kaa jatere piin Mowabu tara ti wogo na, mi maa gbele,

\par }{\Q mi yɛn na gbele ŋgbanga Mowabu tara ti ni fuun ti wogo na,

\par }{\Q mi yɛn na jɛɛn Kiri Haresɛti ca woolo pe kala na.


\par }{\Q \VS{32}E, Sibima ca
ɛrɛzɛn kɛrɛ\FTNT{†}{{\FR 48:32 }{\FR{48.32:
}}{\FT{Sibina ca ɛrɛzɛn kɛrɛ, ko kɔrɔ wo yɛn Sibina ca fɛnnɛ.}}}, mi yɛn na gbele ma wogo na ma wɛ

\par }{\Q mi yɛn na gbele Yayezɛri ca woolo pe wogo na yɛgɛ ŋga na ki na.

\par }{\Q Ma njere tìla tɔnlɔndɔnlɔ fɔ ma kari wa kɔgɔje wi puŋgo na,

\par }{\Q ma saa gbɔn fɔ wa Yayezɛri ca ki na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ jɔgɔwɔ pyefɔ wì pan ma to ye tige pire to naa ye ɛrɛzɛn pire ti na mberi jɔgɔ.


\par }{\Q \VS{33}Nayinmɛ naa yɔgɔrimɔ pì kɔ wa Mowabu tara tige pire kɛɛrɛ ti ni,

\par }{\Q konaa wa tara ti lara sannda ti ni.

\par }{\Q Mì ti, a duvɛn wì waga wa wi leyaara ti ni.

\par }{\Q Lere woro wa mbaa ɛrɛzɛn pire tɔnmɔ pi woo wa ti wɔsaga, mbaa jɔrɔgi nayinmɛ ni;

\par }{\Q gbeere ta na yinrigi, ɛɛn fɔ to woro nayinmɛ gbeere.


\par }{\PP \VS{34}Pe yɛn na Ɛshibɔn ca fɛnnɛ pe gbeere ti nuru wa Eleyale ca, ti yɛn na gbɔɔn wa Yahazi ca. Pe yɛn nari nuru wa Sowari ca, fɔ ma saa gbɔn wa Horonayimu ca, fɔ ma saa gbɔn wa Egilati Shelishiya laga ki na; katugu ali yɛrɛ Nimirimu laga tɔnmɔ pì waga fun.


\par }{\PP \VS{35}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Mbele pe maa
saara sogoworo woo wa sunzara nda wa tinndiye pe na ti na, konaa mbele pe maa
wusuna nuwɔ taan sori pe yarisunndo ti kan, mi yaa ka pe tɔngɔ pew wa Mowabu tara ti ni.»

\VS{36}Ki kala na, na nawa pì tanga na na Mowabu cɛnlɛ woolo naa Kiri Haresɛti ca fɛnnɛ pe wogo na, paa yɛgɛ ŋga na lere ma kaa wele win kunwɔ na, katugu yarijɛndɛ nda fuun pàa gbogolo pe yɛɛ kan, tì wɔ pe kɛɛ.

\VS{37}Pe ni fuun pe yinrɛ tì kulu, pe siyɔɔlɔ pe ni fuun pè kulu, pè njelewe gbɔn pe kɛyɛn yi ni fuun yi na, ma jatere piriwɛn yaripɔrɔ le pe yɛɛ na.

\VS{38}Kunwɔ gbeere ti yɛn na yinrigi wa biriyinrɛ ti ni fuun ti go na, wa Mowabu tara konaa wa katoro ti ni; katugu mì Mowabu tara ti ya paa yɛgɛ ŋga na pe ma cɔgɔ yaari, ŋga lere woro na jaa ki na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\VS{39}E, Mowabu tara tì to! Yaa gbele! Mowabu cɛnlɛ woolo pè puŋgo le, fɛrɛ nda tì pe yigi ti kala na. Mowabu cɛnlɛ woolo pe kala lì pye titɛgɛrɛ kala konaa sunndo kɔngɔ gbɔgɔ tara woolo mbele fuun pe yɛn ma pe maga pe yeri.


\par }{\Q \VS{40}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Wele, ki yaa ka pye paa yɔn yɛn,

\par }{\Q ŋa wì yiri maa kanwira ti jaraga Mowabu tara ti go na.


\par }{\Q \VS{41}Keriyɔti ca pège shɔ, ma malaga sigeyinrɛ ti shɔ;

\par }{\Q ko pilige ko ni, Mowabu tara maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe nawa pi yaa ka tanga pe na,

\par }{\Q paa jɛlɛ ŋa wila jaa mbe se wi yɛn.


\par }{\Q \VS{42}Mowabu cɛnlɛ woolo pe yaa tɔngɔ pew, pe se pye naa cɛnlɛ lo la,

\par }{\Q katugu pè pe yɛɛ yirige ma wɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{43}Sunndo kɔngɔ, naa wegbɔgɔ tijugo konaa mɛrɛ

\par }{\Q to ti yɛn wa ye yɛgɛ, yoro Mowabu cɛnlɛ woolo wele. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{44}Ŋa kaa fee sunndo kɔngɔ kagala ke yɛgɛ,

\par }{\Q wo yaa sa to wegbɔgɔ tijugo ni,

\par }{\Q ŋa ka yiri wa wegbɔgɔ tijugo ki ni,

\par }{\Q mɛrɛ yaa wo yigi;

\par }{\Q katugu yɛlɛ na ni mi yaa Mowabu cɛnlɛ woolo pe kapere ti fɔgɔ tɔn pe na,

\par }{\Q mi yaa yiri pe kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{45}Mbele paa fee, a pe fanŋga kì saa kɔ,

\par }{\Q pè saa yere wa Ɛshibɔn ca yinmɛ pi ni.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ kasɔn janri ma yiri wa Hɛshibɔn ca ki ni,

\par }{\Q kasɔn yinnɛ yiri wa wunlunaŋa Sihɔn wi wunluwɔ go ki ni,

\par }{\Q ki yɛn na Mowabu tara kanŋgara na lara ti sori,

\par }{\Q na tinmɛ yirigefɛnnɛ pe yuŋgɔrɔgɔ ki sori\FTNT{†}{{\FR 48:45 }{\FR{48.45:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Na tinmɛ yirigefɛnnɛ pe yuŋgɔrɔgɔ ki sori,}} ko kɔrɔ wo yɛn mbe lɛ wa Mowabu tara ti kɔngɔlɔ ke na fɔ sa gbɔn wa ti nandogomɔ, wa yanwira lara ti na.}}}.


\par }{\Q \VS{46}Jɔlɔgɔ yɛn ye wogo, yoro Mowabu cɛnlɛ woolo wele!

\par }{\Q yoro mbele cɛnlɛ na li yɛn yarisunŋgo Kemɔshi ki woolo, pè ye tɔngɔ;

\par }{\Q katugu pè ye pinambiile naa ye sumborombiile pe yigi kasopiile,

\par }{\Q ma kari pe ni tara ta yɛgɛ ni.


\par }{\Q \VS{47}Ɛɛn fɔ wa wagati ŋa wila paan wa wi ni,

\par }{\Q mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe Mowabu cɛnlɛ woolo pe tɛgɛ wa pe cɛnsaga koŋgbanŋga ki ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»

\par }{\PP Kiti kɔngɔ sɛnrɛ nda tìla yo ma wa Mowabu tara ti na, pa tì kɔ na ki laga ŋga ki ni.




\par }\Chap{49}{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Amɔ cɛnlɛ woolo pe wogo na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda tìla yo Amɔ cɛnlɛ woolo pe wogo na.

\par }{\Q Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Naga yɛn ma, pinambyɔ woro
Izirayɛli wi yeri wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, kɔrɔgɔ lifɔ woro wi yeri wi le?

\par }{\Q Yiŋgi na, a yarisunŋgo Milikɔmu ki gbɔgɔfɛnnɛ pè si pan ma Gadi tara ti shɔ?

\par }{\Q Yiŋgi na, a Amɔ cɛnlɛ woolo pè si pan ma cɛn wa Gadi tara cara ti ni?»


\par }{\Q \VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: «Ki kala na, ye wele, piliye ya yɛn wa na paan,

\par }{\Q mi yaa ka ti paa malaga kɔŋgɔlɔ nuru Amɔ cɛnlɛ woolo pe cagbɔgɔ Araba ki mɛgɛ ni.

\par }{\Q Ki yaa ka pye kataga mbe koro waga,

\par }{\Q ki kanŋgaga na kapire ti yaa ka sogo kasɔn ni.

\par }{\Q Pa kona mbele pàa Izirayɛli woolo pe tara ti shɔ pe yeri,

\par }{\Q Izirayɛli woolo pe yaa sari shɔ pe yeri fun.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}«Ɛshibɔn ca woolo yaa gbele, katugu pè Ayi ca ki jɔgɔ!

\par }{\Q Araba ca woolo, yaa jɔrɔgi,

\par }{\Q ye jatere piriwɛn yaripɔrɔ le;

\par }{\Q yaa fee yaa tooro tooro yaa ca ki mbogo ki mari.

\par }{\Q Katugu pe yaa ka yarisunŋgo Milikɔmu ki yigi mbe kari ki ni kulowo ni,

\par }{\Q naa ki
saraga wɔfɛnnɛ konaa ki tara teele pe ni.


\par }{\Q \VS{4}Yoro mbele yè yiri ma je, yiŋgi na ye nɛɛ ye yɛɛ gbogo ye gbunlundɛrɛ ti kala na,

\par }{\Q ye gbunlundɛrɛ tara tanra ti kala na?

\par }{\Q Yè ye jigi wi taga ye yarijɛndɛ ti na ma yo fɔ:

\par }{\Q ‹Ambɔ wi mbe ya pan mbe to we na?›


\par }{\Q \VS{5}Ye wele, mi yaa sunndo kɔngɔ wa ye na;

\par }{\Q we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lo lì yo ma.

\par }{\Q Ki sunndo kɔngɔ ki yaa pan mbe yiri ye kɛɛ ki ni fuun ki na;

\par }{\Q pe yaa ka ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye purɔ, ye yaa ka kari ye yɛ ye yɛ ye karisara.

\par }{\Q Lere kpɛ se ka ta mbe mbele paa fee pe gbogolo.


\par }{\Q \VS{6}Ɛɛn fɔ ko puŋgo na, mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe Amɔ cɛnlɛ woolo pe tɛgɛ wa pe cɛnsaga koŋgbanŋga ki ni.» Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Edɔmu cɛnlɛ woolo pe wogo na
\par }
{\Q \VS{7}Sɛnrɛ nda tìla yo Edɔmu tara ti wogo na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Naga yɛn ma, kajɛnŋɛ woro wa Tema tara ti ni naa wi le?

\par }{\Q Naga yɛn ma, yɛrifɛnnɛ pe yɛrɛwɛ jɛmbɛ pi kɔ wi le?

\par }{\Q Tijinliwɛ fɛnnɛ pe tijinliwɛ pi kɔ wi le?


\par }{\Q \VS{8}Yoro Dedan ca fɛnnɛ, ye puŋgo le yaa fee,

\par }{\Q ye kari ye sa lara fɔ wa yanwira were ti nawa!

\par }{\Q Katugu mi yaa Ezawu setirige piile pe tɔngɔ,

\par }{\Q ko wagati wo mi yaa pe kapere ti fɔgɔ tɔn pe na.


\par }{\Q \VS{9}Na
ɛrɛzɛn pire cɔfɛnnɛ pele ka pan wa ye yeri,

\par }{\Q ali ɛrɛzɛn pile nuŋgba pe se ka lo toro pe yɛɛ puŋgo na.

\par }{\Q Na yoolo paga pan wa ye yeri yembinɛ,

\par }{\Q yaraga ŋga fuun ka pe ndanla, ko pe yaa lɛ.


\par }{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ mi wo na, mi yaa Ezawu setirige piile pe gbori mbe pe kɛɛ ki yaga waga;

\par }{\Q mi yaa pe larasara ti yirige funwa na,

\par }{\Q pe se ka ya lara naa.

\par }{\Q Pe setirige piile, naa pe sefɛnnɛ konaa pe cɛnyɛɛnlɛ pe ni, pe yaa ka tɔngɔ,

\par }{\Q wa kpɛ se ka koro pe ni, ŋa wi yaa yo fɔ:


\par }{\Q \VS{11}‹Yaga kaa ye pijiriwele poro wogo ko gbele,

\par }{\Q muwi mi yaa la pe baro;

\par }{\Q ye naŋgunjaala pe pe jigi wi taga na na!› »


\par }{\PP \VS{12}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: «Ye wele, mbele kiti wi sila to pe na mbe pe kan pe wɔ wa na naŋgbanwa wɔjɛnnɛ li ni, poro yaa wɔ wa li ni. Ɛɛn fɔ yoro wo na Edɔmu cɛnlɛ woolo, ye yɛn naga sɔnri ye yaa koro mbajɔlɔwɔ wi le? Ayoo, ye se koro mbajɔlɔwɔ. Yoro fun ye yaa wɔ wa ki wɔjɛnnɛ li ni.

\VS{13}Katugu mì wugu na yɛɛra mɛgɛ ki na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma, fɔ Bozira ca ki yaa pye sunndo kɔngɔ laga, mbe pye tifagawa yaraga, naa kataga konaa laga ŋga kì daŋga. Ki kanŋgara na cara ti ni fuun ti yaa ka pye katara fɔ sanga pyew.»


\par }{\Q \VS{14}Mì sɛnrɛ ta logo ma yiri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri,

\par }{\Q lì pitunŋɔ wa torogo wa cɛngɛlɛ ke yeri wi saga yo ke kan fɔ:

\par }{\Q «Ye ye yɛɛ gbogolo ye yiri Edɔmu tara ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q ye yiri ye sa to ti na malaga ni!»


\par }{\Q \VS{15}«Edɔmu cɛnlɛ woolo, mi yaa ti ye kologo cɛngɛlɛ ke ni fuun ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mi yaa ti sɛnwee piile paa ye tifaga.


\par }{\Q \VS{16}Fyɛrɛ nda leele paa fyɛ ye yɛgɛ konaa ye yɛɛ gbɔgɔwɔ pi ni tì ye puŋgo,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa waliwere ti ni,

\par }{\Q yoro mbele ye yɛn ma cɛn wa tinndiye pe go na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ ali na yaga sa ye sere ti pɔ fɔ wa lege, wa naayeri mbe wɛ yɔn wi na,

\par }{\Q mi yaa ye tirige mbe yiri wa.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\PP \VS{17}«Edɔmu tara ti yaa ka tɔngɔ mbe koro waga. Mbele fuun pe yaa kaa tooro wa ti tanla, pe yaa kaa kawa mbaa wofegele wiin ti jɔlɔgɔ kagala ke ni fuun ke kala na.

\VS{18}Sodɔmu ca naa
Gomɔri ca konaa ti kanŋgara na cara ti ni tìla tɔngɔ yɛgɛ ŋga na, pa Edɔmu tara ti yaa ka pye ma. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma. Lere kpɛ se ka cɛn wa ti ni naa, sɛnwee pyɔ kpɛ se ka tugu wa ti ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo fɔ:

\par }{\Q «Wele, yɛgɛ ŋga na jara wi ma yiri wa Zhuridɛn gbaan yɔn kɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q mbe sa to yaayoro ti na wa naŋgboŋgo tiyɔngɔ ka ni,

\par }{\Q pa mi yaa ka Edɔmu cɛnlɛ woolo pe purɔ ma fun,

\par }{\Q mbe pe yirige wa pe tara ti ni le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni.

\par }{\Q Mi jate mi yaa ka lere wa wɔ mboo tɛgɛ pe go na;

\par }{\Q naga yɛn ma, ambɔ wi mbe ya mboo yɛɛ taanla na ni?

\par }{\Q Ambɔ wi mbe ya mbanla yewe na yɔn sɛnrɛ ti ni?

\par }{\Q Yɛkelewe wiwiin wi mbe ya yere mbanla sige?»


\par }{\Q \VS{20}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì kagala ŋgele kɔn ma tɛgɛ Edɔmu cɛnlɛ woolo pe wogo na,

\par }{\Q konaa kagala ŋgele lì gbɛgɛlɛ mbe pye Tema ca fɛnnɛ pe na, ye ke logo!

\par }{\Q Ki woro na lere kɔɔn shyɛn, pe yaa ka pe yigi mbe pe tilele mbe kari pe ni paa simbapiile yɛn, mbele fanŋga woro pe ni.

\par }{\Q Ki woro na lere kɔɔn shyɛn, pe yaa ka pe tara ti tɔngɔ mberi yaga waga.


\par }{\Q \VS{21}Pe tolo li tinmɛ pi yaa ka ti tara ti yɛgɛyɛgɛ;

\par }{\Q pe yaa kaa pe gbelege ki nuru fɔ wa Kɔgɔje yɛɛn wi na.


\par }{\Q \VS{22}Ye wele, ki yɛn paa yɔn yɛn, ŋa wì yiri na toro wa naayeri,

\par }{\Q wùu kanwira ti sanga mari jaraga wa Bozira ca ki go na.

\par }{\Q Ko pilige ko ni, Edɔmu tara maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe nawa pi yaa ka tanga pe na,

\par }{\Q paa jɛlɛ ŋa wila jaa mbe se wi yɛn.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tì yo \newline  Damasi ca ki wogo na
\par }
{\Q \VS{23}Sɛnrɛ nda tìla yo Damasi ca ki wogo na.

\par }{\Q «Hamati ca naa Aripadi ca fɛnnɛ pè fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q katugu pè sɛnpere ta logo.

\par }{\Q Pe sunndo wila kɔɔn pe na,

\par }{\Q pe jatere wì piri pe na,

\par }{\Q paa kɔgɔje tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pila ya sinlɛ pi yɛn.


\par }{\Q \VS{24}Damasi ca fɛnnɛ pe fanŋga kì kɔ,

\par }{\Q pè puŋgo le na fee.

\par }{\Q Pe yɛn na seri fyɛrɛ ti na,

\par }{\Q jatere piriwɛn naa jɔlɔgɔ yɛn pe na,

\par }{\Q paa jɛlɛ ŋa wila jaa mbe se wi yɛn.


\par }{\Q \VS{25}Ki panwa pan mɛlɛ, a pè sigi ca ŋga ki yaga,

\par }{\Q ki ca ŋga ki mɛgɛ kì gbɔgɔ we,

\par }{\Q ko ŋga mìla pye na yɔgɔri ki kala na we?


\par }{\Q \VS{26}Ki kala na, pe lefɔnmbɔlɔ pe yaa ka toori mbe ku wa pe katoro ti ni,

\par }{\Q ko pilige ko ni, pe maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe yaa ka ku.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{27}Mi yaa kasɔn le Damasi ca mbogo ki ni mbege sogo;

\par }{\Q ki kasɔn ki yaa Bɛni Hadadi wunluwɔ yinrɛ ti sogo.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Kedari cɛnlɛ woolo naa Hazɔri ca \newline  tara woolo pe wogo na
\par }
{\PP \VS{28}Sɛnrɛ nda to tìla yo Kedari cɛnlɛ woolo pe wogo na konaa Hazɔri ca tara woolo pe wogo na, to nda Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wìla malaga gbɔn ma ya ti ni we.

\par }{\Q Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye yiri ye sa to Kedari cɛnlɛ woolo pe na,

\par }{\Q ye sa tara ti yɔnlɔ yirisaga kɛɛ woolo pe tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{29}Ki daga juguye pe pe
paara yinrɛ naa pe yaayoro ŋgbeleye yi koli,

\par }{\Q pe pe paara yinrɛ ti tɔnpaara naa pe tuguro konaa pe yɔngɔmɛye pe koli.

\par }{\Q Leele paa gbele pe na fɔ: ‹Fyɛrɛ kagala ke yɛn ye kɛɛ ki ni fuun ki na!›


\par }{\Q \VS{30}Yaa fee, yoro Hazɔri ca fɛnnɛ wele!

\par }{\Q Yaa kee fyɛlɛgɛ na!

\par }{\Q Ye sa lara fɔ wa waliwere ti nɔgɔ!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Katugu Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wì ka kɔn ma tɛgɛ ye mɛgɛ ni,

\par }{\Q wì kala la gbɛgɛlɛ ye mɛgɛ ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}«Ye yiri ye sa to cɛnlɛ la woolo na, mbele pe yɛn yɛyinŋge na,

\par }{\Q cɛnlɛ na li woolo pe yɛn ma cɛn pɔw kaŋgbanga fu pe na,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Kɔrɔ woro pe ca mbogo yeyɔngɔ ki na, sɔgɔyaraga woro ki na;

\par }{\Q pe yɛn ma cɛn wa pe yɛ.


\par }{\Q \VS{32}Pe juguye pe yaa ka pe yɔngɔmɛye pe koli

\par }{\Q mbe pe yaayoro ŋgbeleye lɛgɛrɛ yi koli mbe kari ti ni.

\par }{\Q Mi yaa ka pe fɛ mbe pe jaraga kɛɛ ki ni fuun ki na,

\par }{\Q ki leele mbele pe ma pe siyɔ wi kanŋgara ti kulu we.

\par }{\Q Mi yaa jɔlɔgɔ wa pe na mbe yiri kɛɛ ki ni fuun ki na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{33}Hazɔri ca tara ti yaa ka pye dabaala larasaga,

\par }{\Q mbe jɔgɔ mbe koro waga fɔ sanga pyew.

\par }{\Q Lere kpɛ se ka cɛn wa ti ni naa,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ kpɛ se ka tugu wa ti ni naa.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ nda tìla yo \newline  Elamu tara ti wogo na
\par }
{\PP \VS{34}Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi wunluwɔ pi lɛsanga wi ni, sɛnrɛ nda to Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri Elamu tara ti wogo na, ma yo fɔ:


\par }{\Q \VS{35}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Wele, mi yaa Elamu tara woolo pe sandiga ki kaari,

\par }{\Q ko ŋga ki yɛn pe fanŋga ye.


\par }{\Q \VS{36}Mi yaa tifɛlɛyɛ tijɛrɛ yirige mbe wa Elamu tara ti na,

\par }{\Q mbe yiri wa naayeri wi go tijɛrɛ ki ni fuun ki na.

\par }{\Q Mi yaa Elamu tara woolo pe fɛ mbe pe jaraga kɛɛ ki ni fuun ki na,

\par }{\Q tara to ta se ka koro, na pee Elamu tara woolo pe gbɔn mbe pe jaraga mbe kari wa pe ni.


\par }{\Q \VS{37}Mi yaa ka sunndo kɔngɔ wa Elamu tara woolo pe na mbe ti paa seri pe juguye pe yɛgɛ sɔgɔwɔ,

\par }{\Q poro mbele pe yɛn na pe gbosaga jaa we.

\par }{\Q Mi yaa ka jɔlɔgɔ wa pe na, na naŋgbanwa gbɔɔ pi kala na.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mi yaa ka pe purɔ tokobi ni,

\par }{\Q mbe sa pe tɔngɔ mbe pe kɔ pew.


\par }{\Q \VS{38}Mi yaa ka Elamu tara wunlunaŋa wo naa wi legbɔɔlɔ pe tɔngɔ mbe pe wɔ wa,

\par }{\Q mbe silan wunluwɔ jɔngɔ ki tɛgɛ wa Elamu tara.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{39}Ɛɛn fɔ wa wagati ŋa wila paan wi ni,

\par }{\Q mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe Elamu tara woolo pe tɛgɛ wa pe cɛnsaga koŋgbanŋga ki ni;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.»




\par }\Chap{50}{\SH Babilɔni tara ti tɔngɔkala \newline  konaa Izirayɛli woolo pe shɔkala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kan
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi yeri Babilɔni ca konaa Babilɔni tara ti wogo na tori nda.


\par }{\Q \VS{2}«Ye saga sɛnrɛ nda ti yari wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ,

\par }{\Q ye ti keri logo!

\par }{\Q Ye kacɛn wa yirige wa naayeri mbege yari!

\par }{\Q Yaga kari lara, yeri yo fɔ:

\par }{\Q ‹Babilɔni ca pège shɔ,

\par }{\Q ki yarisunŋgo Bɛli kì fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q ki yarisunŋgo Merodaki\FTNT{†}{{\FR 50:2 }{\FR{50.2:
}}{\FT{Babilɔni tara fɛnnɛ pe yarisunndo mɛrɛ to ta lari nda Bɛli konaa Merodaki;
}}{\XT{Eza 46.1}}{\FT{.}}} ki sunndo wì kɔn ki na.

\par }{\Q Pe yarisunndo tì fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q yaara yanlɛrɛ nda pe maa gbogo, ti sunndo wì kɔn ti na.


\par }{\Q \VS{3}Katugu cɛnlɛ la woolo yɛn na yinrigi wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri na paan mbe to pe na,

\par }{\Q mbe tara ti jɔgɔ mberi yaga waga.

\par }{\Q Lere kpɛ se ka pye wa ti ni naa,

\par }{\Q sɛnwee piile poro naa yaayoro ti ni, pe yaa ka fe mbe kari.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Ko piliye yo ni, konaa ki wagati wi ni,

\par }{\Q Izirayɛli woolo naa Zhuda tara woolo pe yaa ka pinlɛ mbe sɔngɔrɔ mbe pan;

\par }{\Q pe yaa kaa gbele mbaa tanri mbaa paan,

\par }{\Q mbe pan mbe Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ li lagaja.


\par }{\Q \VS{5}Pe yaa ka yewe
Siyɔn ca konɔ li wogo na,

\par }{\Q pe yaa ka kanŋga mbe yɛgɛ wa wa ki yeri.

\par }{\Q Pe yaa ka yo fɔ ye pan we mara Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q mbe
yɔn finliwɛ mbakɔɔ le li ni, mba lere se ka fɛgɛ pi na fyew.


\par }{\Q \VS{6}Na woolo pàa pye paa simbaŋgbelege yɛn, ŋga kì puŋgo,

\par }{\Q pe kɔnrifɛnnɛ pàa pe puŋgo,

\par }{\Q ma ti a paa yanri na toro wa yanwira ti na.

\par }{\Q Pe ma yiri yanwira ta go na mbe kari tinndi wa go na,

\par }{\Q ma fɛgɛ pe simbaŋgboŋgo ki na.


\par }{\Q \VS{7}Mbele fuun ka sa fili pe ni, pe ma to pe na na pe kaa;

\par }{\Q pe juguye pàa pye na yuun fɔ:

\par }{\Q ‹We woro jɔgɔfɛnnɛ,

\par }{\Q katugu poro pè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na,

\par }{\Q lo na li yɛn pe cɛnsaga mbe yala kasinŋge ki ni,

\par }{\Q konaa ma pye Yawe Yɛnŋɛlɛ na pe tɛlɛye pe jigi wìla pye li na we.›


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}«Ye fe ye yiri wa Babilɔni ca ki ni,

\par }{\Q ye yiri wa poro Kalide tara fɛnnɛ pe tara ti ni,

\par }{\Q ye fyɛɛlɛ ye keli yɛgɛ, paa yɛgɛ ŋga na sikapɛnɛ ma kaa fyɛɛlɛ ma keli simbaŋgbelege yɛgɛ we.


\par }{\Q \VS{9}Katugu mi jate mi yaa ka cɛngɛlɛ tugbɔŋgɔlɔ kele woolo sun mbe pe yirige mbe pe gbogolo ke yɛɛ na,

\par }{\Q mbe yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti ni mbe pe wa Babilɔni tara ti na.

\par }{\Q Pe yaa ka yere malinjɛ wi na mbe to Babilɔni tara ti na mberi shɔ.

\par }{\Q Pe wangala ke yɛn paa maliŋgbɔɔn wɛlɛwɛ kɛɛ sinŋɛ fɔ wangala yɛn,

\par }{\Q wila kari malaga na mbe sɔngɔrɔ waga.


\par }{\Q \VS{10}Pe yaa ka Babilɔni tara yaara ti ni fuun ti koli mbe kari ti ni,

\par }{\Q ti kolifɛnnɛ pe yaa ti koli mbe sa tin ti na. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{11}Ee, yaa yɔgɔri, yaa nayinmɛ nii,

\par }{\Q yoro mbele yànla woolo pe san ma pe yaara ti koli we.

\par }{\Q Ee, yaa yeni yaa kanni paa nɔ yirifɔnŋɔ yɛn, ŋa wi yɛn naniwɛ pa ni,

\par }{\Q yaa gbele paa sofile yɛn, ŋa wi yɛn fanŋga ni.


\par }{\Q \VS{12}Ki kala na, fɛrɛ gbɔrɔ ye nɔ ca ki ta,

\par }{\Q yè se tara nda ni, fɛrɛ ti yigi.

\par }{\Q Ye wele, to ti yɛn cɛngɛlɛ ke ni fuun puŋgofɔ we,

\par }{\Q ma pye
gbinri, naa lawaga tara konaa tara nda ti yɛn waga.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa gbɔɔ pi kala na, lere se ka sa cɛn wa ti ni naa,

\par }{\Q tara ti ni fuun ti yaa ka jɔgɔ mbe koro waga.

\par }{\Q Lere ŋa fuun wi yaa ka toro le Babilɔni ca ki tanla, ki yaa to ki fɔ wi yɔn na,

\par }{\Q fɔ wila wofegele wiin ki jɔlɔgɔ kagala ke kala na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Yoro sandira wɔnfɛnnɛ ye ni fuun,

\par }{\Q ye yere malinjɛ wi na ye Babilɔni ca ki maga.

\par }{\Q Yaa ki wɔnni ye wangala ke ni,

\par }{\Q yaga ka la kpɛ yaga;

\par }{\Q katugu pè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.


\par }{\Q \VS{15}Yaa malaga kɔŋgɔlɔ waa ca ki na kɛɛ ki ni fuun ki na!

\par }{\Q Koni ca woolo pè pe yɛɛ le pe juguye pe kɛɛ.

\par }{\Q Pe sanŋgazoye pè toori,

\par }{\Q pe ca ki malaga sigembogo kì toori,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn na kayaŋga woo pe ni.

\par }{\Q Ye ye kayaŋga ki wɔ pe ni!

\par }{\Q Ŋga pàa pye sanmbala pe na, yege yɔngɔ pye pe na!


\par }{\Q \VS{16}Ye yariluguro lugufɛnnɛ pe wɔ wa Babilɔni ca ki ni,

\par }{\Q yarilire kɔnfɛnnɛ mbele pe maa kɔɔn mali kɔngbenɛ li ni yarilire kɔnsanga ni, ye pe wɔ wa ki ni.

\par }{\Q Jɔgɔwɔ pyefɔ wi tokobi legbogo ki kala na, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba paa kee pe woolo pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pe ni fuun nuŋgba nuŋgba paa fee paa kee wa pe tara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Izirayɛli woolo pàa pye paa sumbyɔ yɛn, ŋa wì puŋgo.

\par }{\Q Jaraye pàa pye naa puro.

\par }{\PP Ŋa wìla keli maa yigi maa ka, wo wi yɛn Asiri tara wunlunaŋa we. Ŋa wìla kaa wi kajeere ti yaari puŋgo na, wo wi yɛn Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari we.

\VS{18}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, pa lì yo yɛɛn fɔ: «Wele, mi yaa ka yiri Babilɔni tara wunlunaŋa wo naa wi tara ti kɔrɔgɔ, paa yɛgɛ ŋga na mìla yiri Asiri tara wunlunaŋa wi kɔrɔgɔ we.


\par }{\Q \VS{19}Mi yaa ka sɔngɔrɔ mbe kari Izirayɛli woolo pe ni wa pe tara ti ni;

\par }{\Q pe lisara ti yaa ka pye wa Karimɛli yanwiga ki na konaa wa Bazan tara ti ni.

\par }{\Q Pe yaa ka li mbe tin wa Efirayimu tara yanwira to naa Galaadi tara yanwira ti na.


\par }{\Q \VS{20}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ: ‹Ko piliye yo ni, ko wagati wo ni, pe yaa ka Izirayɛli woolo pe kajɔɔgɔ ki lagaja,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe se kaga yan naa;

\par }{\Q pe yaa ka Zhuda tara woolo pe kapere ti lagaja,

\par }{\Q ɛɛn fɔ pe se kari yan naa;

\par }{\Q katugu mbele pe yaa ka koro go na, mi yaa ka pe kapere ti kala yaga pe na.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Ye yiri ye sa to Meratayimu tara ti na!

\par }{\Q Ye sa to Pekɔdi ca woolo pe na!

\par }{\Q Ye taga pe puŋgo na ye pe gbo,

\par }{\Q ye pe tɔngɔ pew.

\par }{\Q Ŋga fuun mì yo ye kan, ye ki ni fuun ki pye.


\par }{\Q \VS{22}Malaga tinmɛ yɛn na yinrigi wa tara ti ni,

\par }{\Q jɔgɔwɔ gbɔɔ wi.


\par }{\Q \VS{23}E, dunruya wi ni fuun marito gbɔgɔ ko kì kaari ma jɔgɔ yɛɛn;

\par }{\Q koni Babilɔni tara tì jɔgɔ ma koro waga wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{24}Babilɔni tara, mì pɛnɛ le ma na,

\par }{\Q a lɔ̀ɔn yigi, ma sigi kala jɛn.

\par }{\Q Ma juguye pɔ̀ɔn yan mɔɔ yigi,

\par }{\Q katugu mà yiri na wiin mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ na ni.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Yawe Yɛnŋɛlɛ lìli maliŋgbɔnyaara ti tɛgɛsaga ki yɔn yɛngɛ,

\par }{\Q li maliŋgbɔnyaara nda ti yaa li naŋgbanwa kala li pye, lìri yirige funwa na;

\par }{\Q katugu
we Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo tunŋgo yi,

\par }{\Q ŋga li yaa pye Kalide tara ti na.


\par }{\Q \VS{26}Ye yiri tara ti kɛɛ ki ni fuun ki na, ye pan ye to ti na,

\par }{\Q ye pe bondoolo pe yɔnrɔ ti yɛngɛlɛ,

\par }{\Q ye pe yarijɛndɛ ti koli yeri gbogolo ti yɛɛ na,

\par }{\Q paa pe ma kaa yarilire pɔgɔlɔ gbogolo we.

\par }{\Q Yeri tɔngɔ pew, yaraga kpɛ ka ka koro wa.


\par }{\Q \VS{27}Ye pe maliŋgbɔɔnlɔ jɛmbɛlɛ pe ni fuun pe gbo,

\par }{\Q ki yɛn ma yala pe tigi wa yaayoro gbosaga, ye pe kɔnlɔgi.

\par }{\Q Jɔlɔgɔ yɛn pe wogo, katugu pe pilige kì gbɔn,

\par }{\Q pe kapere ti fɔgɔ tɔnsanga wì gbɔn pe na.


\par }{\Q \VS{28}Mbele pè fe ma shɔ ma yiri wa Babilɔni tara ti ni,

\par }{\Q yaa pe magala li nuru.

\par }{\Q Pè pan naga sɛnrɛ nda ti yuun wa
Siyɔn ca ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ lìli kayaŋga ki wɔ Babilɔni tara woolo pe ni,

\par }{\Q lìli
shɛrigo gbɔgɔ ŋga pè jɔgɔ ki kayaŋga ki wɔ pe ni.»


\par }{\Q \VS{29}Ye sandiga wɔnfɛnnɛ pe yeri pe pan pe to Babilɔni ca ki na,

\par }{\Q mbele fuun pe sandiga wɔnmɔ pi yɛgɛ jɛn we!

\par }{\Q Ye maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan yege yɔn tɔn;

\par }{\Q lere kpɛ ka ka fe mbe shɔ!

\par }{\Q Ye pe sara mbe yala pe kapyegele ke ni;

\par }{\Q ŋga pè pye, yege yɔngɔ pye pe na ma cɛ!

\par }{\Q Katugu pè yiri yɛɛ gbɔgɔwɔ ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ,

\par }{\Q ma yiri yɛɛ gbɔgɔwɔ ni lo na li yɛn Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li kɔrɔgɔ.


\par }{\PP \VS{30}Ki kala na, pe lefɔnmbɔlɔ pe yaa ka toori mbe kuku wa pe katoro ti ni, pe yaa ka pe maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe gbo ki pilige ki ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{31}«We Fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q Ye wele, mi yaa yiri ye kɔrɔgɔ, yoro Babilɔni ca fɛnnɛ wele, yoro mbele ye yɛn yɛɛ nagawa ni we!

\par }{\Q Katugu ye pilige kì gbɔn, ye kapere ti fɔgɔ tɔnsanga wì gbɔn.


\par }{\Q \VS{32}Mboro tara nda ma yɛn yɛɛ nagawa ni, ma yaa kurugo mbe to,

\par }{\Q lere se ta mbɔɔn yirige.

\par }{\Q Mi yaa kasɔn le ma cara ti ni,

\par }{\Q kasɔn ki yaa ki kanŋgara na lara ti ni fuun ti sogo.»


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Izirayɛli woolo \newline  pe shɔfɔ we
\par }
{\PP \VS{33}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Pe yɛn na Izirayɛli woolo naa Zhuda tara woolo pe jɔlɔ.

\par }{\Q Mbele fuun pàa pe yigi kasopiile ma kari pe ni,

\par }{\Q pè pe yigi ma pe yaga wa,

\par }{\Q pè je mbe pe yaga paa kee.


\par }{\Q \VS{34}Ɛɛn fɔ pe go shɔfɔ wi yɛn fanŋga ni,

\par }{\Q wo ŋa pe yinri Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.

\par }{\Q Li yaa ka yere pe kala li ni,

\par }{\Q jaŋgo mbe yɛyinŋge le wa tara ti ni,

\par }{\Q konaa mbe yɛwɛrɛgɛ wa Babilɔni tara woolo pe na.»


\par }{\SH Ŋga Yɛnŋɛlɛ làa kɔn mbe pye \newline  Babilɔni tara woolo pe wogo na
\par }
{\Q \VS{35}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Tokobi wi yiri Babilɔni tara woolo pe kɔrɔgɔ!

\par }{\Q Tokobi wi yiri Babilɔni ca fɛnnɛ pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q naa pe fanŋga fɛnnɛ konaa pe kajɛnmbɛlɛ pe kɔrɔgɔ!


\par }{\Q \VS{36}Tokobi wi yiri
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ yagbogolo yofɛnnɛ,

\par }{\Q pe pye paa tijinliwɛ fu fɛnnɛ yɛn!

\par }{\Q Tokobi wi yiri maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pe sunndo wi kɔn pe na.


\par }{\Q \VS{37}Tokobi wi yiri pe shɔnye naa pe malaga gbɔnwotoroye pe kɔrɔgɔ!

\par }{\Q Tokobi wi yiri cɛngɛlɛ sanŋgala ŋgele fuun ke yɛn wa pe sɔgɔwɔ ke kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pe pye paa jɛɛlɛ yɛn!

\par }{\Q Tokobi wi yiri pe yarijɛndɛ tɛgɛsara ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q pe pe yarijɛndɛ ti koli pe kari ti ni!


\par }{\Q \VS{38}Wawa mbe yere pe lɔrɔ ti na,

\par }{\Q jaŋgo ti ta ti waga!

\par }{\Q Katugu yarisunndo tara ri,

\par }{\Q pe yaara yanlɛrɛ tijangara nda ti yɛn fyɛrɛ ni, tì pe go ki jɔgɔ pe na.


\par }{\Q \VS{39}Ki kala na, dabaala pe yaa ka pe tara ti pye pe cɛnsaga, konaa komboolo pe ni;

\par }{\Q kɔnrɔsogoloye pe yaa kari pye pe cɛnsaga.

\par }{\Q Lere se ka cɛn wa Babilɔni ca ki ni naa,

\par }{\Q ki yaa ka koro waga sanga pyew fɔ tetete.


\par }{\Q \VS{40}Ki yaa ka pye paa yɛgɛ ŋga na Yɛnŋɛlɛ làa
Sodɔmu ca, naa
Gomɔri ca konaa ki kanŋgara na cara ti tɔngɔ we;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Lere kpɛ se ka cɛn wa ki ni naa,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ kpɛ se katugu wa ki ni.


\par }{\Q \VS{41}Ye wele, cɛnlɛ là yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ tara ti yeri na paan,

\par }{\Q cɛnlɛ gbenɛ lali,

\par }{\Q wunlumbolo fanŋga fɛnnɛ yiri fɔ wa tara ti kɔsaga ki na na paan.


\par }{\Q \VS{42}Sandira naa njaanra yɛn pe kɛɛ pèri yirige;

\par }{\Q pè pe fɔ jɛŋgɛ, paa lere yinriwɛ ta;

\par }{\Q pe tinmɛ pi yɛn paa kɔgɔje tinmɛ pi yɛn;

\par }{\Q pe yɛn ma lugu shɔnye na,

\par }{\Q pè gbɛgɛlɛ malaga ki na paa lere nuŋgba yɛn,

\par }{\Q mbe pan mbe malaga gbɔn mboro Babilɔni ca ma ni.


\par }{\Q \VS{43}Babilɔni tara wunlunaŋa wìgi sɛnrɛ ti logo,

\par }{\Q a wi wire tì si fanla wi na,

\par }{\Q wi sunndo wì kɔn wi na,

\par }{\Q wila jɔlɔ paa yɛgɛ ŋga na jɛlɛ selara ma kaa yiri wi ni we


\par }{\Q \VS{44}Ye wele, yɛgɛ ŋga na jara wi ma yiri wa Zhuridɛn gbaan yɔn kɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q mbe sa to yaayoro ti na wa naŋgboŋgo tiyɔngɔ ka ni,

\par }{\Q pa mi yaa ka Babilɔni tara woolo pe purɔ ma fun,

\par }{\Q mbe pe yirige wa pe tara ti ni ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni.

\par }{\Q Mi jate mi yaa ka lere wa wɔ mboo tɛgɛ pe go na;

\par }{\Q naga yɛn ma, ambɔ wi mbe ya mbanla yewe na yɔn sɛnrɛ ni?

\par }{\Q Yɛkelewe wiwiin wi mbe ya yere mbanla sige.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{45}Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì kagala ŋgele kɔn ma tɛgɛ Babilɔni tara woolo pe wogo na,

\par }{\Q konaa kagala ŋgele lì gbɛgɛlɛ mbe pye poro Kalide tara woolo pe na, yè ke logo!

\par }{\Q Ki woro na lere kɔɔn shyɛn, pe yaa ka pe yigi mbe pe tilele mbe kari pe ni paa simbapiile yɛn, mbele fanŋga woro pe ni.

\par }{\Q Ki woro na lere kɔɔn shyɛn, pe yaa ka pe tara ti tɔngɔ mberi yaga waga.


\par }{\Q \VS{46}Babilɔni tara nda pè shɔ, ki tinmɛ pi yaa ka ti tara ti yɛgɛyɛgɛ;

\par }{\Q pe yaa kaa pe gbelege ki nuru wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ.




\par }\Chap{51}{\SH Babilɔni tara \newline  ti yaa jɔlɔgɔ gbɔgɔ ta
\par }
{\Q \VerseOne{1}Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Ye wele, mi yaa tifɛliŋgbɔgɔ ŋga ki maa jɔgɔwɔ piin ka yirige mbe wa Babilɔni tara ti na,

\par }{\Q mbege wa Lɛvu Kamayi\FTNT{†}{{\FR 51:1 }{\FR{51.1:
}}{\FT{Lɛvu Kamayi kɔrɔ wo yɛn mbele pè yiri na kɔrɔgɔ pe kotogo ki ni, ko leele poro pe yɛn Babilɔni tara woolo wele.}}} ca woolo pe na.


\par }{\Q \VS{2}Mi yaa yarilire fɛfɛnnɛ pele torogo wa Babilɔni tara ti ni,

\par }{\Q pe sa pe fɛ paa yarilire yɛn,

\par }{\Q mbe yaara ti koli mbe tara ti yaga waga.

\par }{\Q Na jɔlɔgɔ pilige ki ka ka gbɔn,

\par }{\Q pe yaa ka yiri kɛɛ ki ni fuun ki na mbe pan mbe to ti na.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yaga ka ti sandira wɔnfɛnnɛ peri taga peri tile,

\par }{\Q yaga ka ti pe pe malaga gbɔndeere ti lesaga ta!

\par }{\Q Yaga ka pe lefɔnmbɔlɔ wa kpɛ yaga,

\par }{\Q ye pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki tɔngɔ pew!


\par }{\Q \VS{4}Pe yaa ka wɛlɛgɛ mbe toori, mbe kuku wa Babilɔni tara ti ni,

\par }{\Q pe yaa ka pe sugulo, pe gboolo pe toori wa Babilɔni ca nawa koŋgolo ke ni.


\par }{\Q \VS{5}Katugu
Izirayɛli tara woolo naa Zhuda tara woolo pe Yɛnŋɛlɛ le,

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, lii kari mbe pe yaga paa naŋgunjaala yɛn;

\par }{\Q ali mbege ta pè kapere pye tara ti lagapyew ki ni Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ
kpoyi li na o.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}«Ye fe ye yiri wa Babilɔni ca,

\par }{\Q ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye fe ye ta ye shɔ,

\par }{\Q jaŋgo yaga ka pinlɛ mbe tɔngɔ ki ni ki kapege ki kala na,

\par }{\Q katugu ko ki yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li kayaŋga wɔsanga we.

\par }{\Q Li yaa pe sara mbe yala ŋga ki daga pe ni ki ni.


\par }{\Q \VS{7}Babilɔni tara tìla pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ paa tɛ wɔjɛnnɛ yɛn;

\par }{\Q tara lombondo woolo pe ni fuun pè wɔ wa li ni, a pe yɛgɛ kila kanŋgi,

\par }{\Q cɛngɛlɛ kè li duvɛn wi wɔ, ki kala na, yara ye ke ni.


\par }{\Q \VS{8}Ɛɛn fɔ Babilɔni tara tì to le yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni fɔ ma jɔgɔ.

\par }{\Q Yaa yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ yuun ki na,

\par }{\Q ye wɛrɛ faworo lagaja pe sagbanra ti na,

\par }{\Q kana ko yaa pe sagala.


\par }{\Q \VS{9}Wàa ki ŋgbanga ma Babilɔni tara ti wɛrɛ pye,

\par }{\Q ɛɛn fɔ tii ya mbe sagala.

\par }{\Q Ye pan weri yaga wa,

\par }{\Q we ni fuun nuŋgba nuŋgba we kari we tara;

\par }{\Q katugu ti kiti kɔnkala lì yiri ma gbɔn fɔ wa yɛnŋɛlɛ na,

\par }{\Q ma gbɔn fɔ wa kambaara ti na.


\par }{\Q \VS{10}We yɛn ma sin yɛgɛ ŋga na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi yirige funwa na;

\par }{\Q ye pan waa Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li kapyegele ke yari wa
Siyɔn ca.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}«Ye ye sandira wangala ke yɔnrɔ ti wɔwɔ,

\par }{\Q ye ye sanŋgbɔ wi yin ke ni!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Medi tara wunlumbolo pe sun ma pe yirige,

\par }{\Q katugu lìgi kɔn maga tɛgɛ mbe Babilɔni tara ti tɔngɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbeli kayaŋga ki wɔ,

\par }{\Q mbeli kayaŋga ki wɔ li
shɛrigo gbɔgɔ ki wogo na.


\par }{\Q \VS{12}Ye kacɛn yaraga ka yirige wa naayeri Babilɔni ca mboro ti jaanrikala li mɛgɛ ni!

\par }{\Q Ye leele pele taga ca ki welefɛnnɛ pe na,

\par }{\Q ye kɔrɔsi pyefɛnnɛ yerege yerege ca ki na,

\par }{\Q ye maliŋgbɔɔnlɔ pele lara paa juguye pe singi,

\par }{\Q katugu ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ lì kɔn ma tɛgɛ,

\par }{\Q ŋga lì yo Babilɔni ca woolo pe wogo na, li yaa ki pye.


\par }{\Q \VS{13}Mboro Babilɔni ca ye, mboro ŋa ma yɛn ma cɛn wa gbaan gbeŋɛ\FTNT{†}{{\FR 51:13 }{\FR{51.13:
}}{\FT{Gbaan gbeŋɛ ŋa wi sɛnrɛ tì yo wo wi yɛn Efirati gbaan we.}}} wi yɔn na,

\par }{\Q mboro ŋa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ yɛn ma yeri,

\par }{\Q ma kɔsanga wì gbɔn

\par }{\Q ma java wì kɛɛ toro.


\par }{\Q \VS{14}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lì wugu li yɛɛra mɛgɛ ki na, ma yo fɔ:

\par }{\Q ‹Kaselege ko na, mi yaa ti lelɛgɛrɛ mbe pan pɔɔn yin paa gbatɔ yɛn,

\par }{\Q pe yaa kaa cew tawa kɔŋgɔlɔ waa ma mɛgɛ ni.› »


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}«Yawe Yɛnŋɛlɛ lì tara ti da li yawa pi fanŋga na,

\par }{\Q ma dunruya wi da li kajɛnmɛ pi fanŋga na,

\par }{\Q ma naayeri wi gbegele maa jaraga li tijinliwɛ pi fanŋga na.


\par }{\Q \VS{16}Na li ka gbanla, tɔnŋgbɔɔ pi ma gbogolo pi yɛɛ na wa yɛnŋɛlɛ na;

\par }{\Q li ma ti kambaara ti ma yiri fɔ wa tara ti kɔsaga ma pan.

\par }{\Q Li ma yɛnŋɛlɛ yɛngɛlɛmɛ pye mbe ti tisaga ki ma pan,

\par }{\Q li ma ti tifɛlɛgɛ ki ma yiri wa ki cɛnsaga na gbɔɔn.


\par }{\Q \VS{17}Kì pye ma, sɛnwee piile pe ni fuun pe yɛn tijinliwɛ fu fɛnnɛ, wa kpɛ si kala jɛn;

\par }{\Q tɛ gbɔnfɛnnɛ pe ma yarisunndo nda gbegele, fɛrɛ ma kaa pe yigi ti kala na;

\par }{\Q katugu ki yaara yanlɛrɛ nda pe ma gbegele, ti maa leele fanla,

\par }{\Q yinwege wɔnwɔn kpɛ woro ti ni.


\par }{\Q \VS{18}Ki yaara ti yɛn wagafe, ma pye titɛgɛrɛ yaara;

\par }{\Q na pe kiti kɔnwagati wiga ka gbɔn, pe yaa ka kɔ mbe wɔ wa.


\par }{\Q \VS{19}Ɛɛn fɔ Zhakɔbu setirige piile pe Yɛnŋɛlɛ li woro paa ki yarisunndo ti yɛn;

\par }{\Q katugu lo lì yaara ti ni fuun ti da.

\par }{\Q Izirayɛli woolo poro pe yɛn cɛnlɛ na li yɛn li kɔrɔgɔ ye.

\par }{\Q Li mɛgɛ koyi ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ.»


\par }{\SH Babilɔni tara wunluwɔ \newline  pi yaa ka kɔ yɛgɛ ŋga na
\par }
{\Q \VS{20}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Babilɔni tara, màa pye na yeri paa tugumbolo yɛn, paa malaga gbɔnyaraga yɛn;

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma cɛngɛlɛ ke gbɔn ma ke tɔngɔlɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma wunluwɔ tara lɛgɛrɛ tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{21}Mɔ̀ɔ tɛgɛ ma shɔn wo naa shɔn lugufɔ wi ni pe tɔngɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma malaga gbɔnwotoro wo naa wi fevɔ wi ni pe tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{22}Mɔ̀ɔ tɛgɛ ma nambala naa jɛɛlɛ pe tɔngɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma lelɛŋgbaara naa piile pe tɔngɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma pinambiile naa sumborombiile pe tɔngɔ.


\par }{\Q \VS{23}Mɔ̀ɔ tɛgɛ ma yaayoro kɔnrifɛnnɛ naa yaayoro ŋgbeleye yi tɔngɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma falifɛnnɛ naa pe nɛrɛ nda ti maa fali ti tɔngɔ,

\par }{\Q mɔ̀ɔ tɛgɛ ma tara teele naa fanŋga fɛnnɛ pe tɔngɔ.»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma fɔ:

\par }{\Q «Babilɔni ca woolo naa Babilɔni tara fɛnnɛ pe ni fuun pè kapege ŋga pye Siyɔn ca ki na,

\par }{\Q mi yaa ki fɔgɔ ki tɔn pe na ye yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\Q \VS{25}Wele, mboro Babilɔni tara, mi naa mboro we yɛn we yɛɛ na,

\par }{\Q mboro ŋa ma yɛn paa yanwiga ŋga ki maa jɔgɔwɔ piin we!

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.

\par }{\Q Mboro ŋa màa pye na tara ti ni fuun ti tɔnri,

\par }{\Q mi yaa na kɛɛ ki yirige ma na,

\par }{\Q mbɔɔn koŋgo mbe yiri wa walaga ki go na mbɔɔn jan,

\par }{\Q mbɔɔn pye yanwiga ŋga ki yɛn na sori.


\par }{\Q \VS{26}Pe se ka sinndɛlɛgɛ ta wa ma ni naa, mbe pye go yɛnlɛ sinndɛlɛgɛ,

\par }{\Q nakoma mbe pye go nɔgɔ lesinndɛlɛgɛ;

\par }{\Q katugu ma yaa jɔgɔ mbe pye kataga fɔ sanga pyew.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}«Ye kacɛn yaraga ka yirige wa naayeri laga tara ti ni malaga gbɔngɔ ki mɛgɛ ni,

\par }{\Q ye mbanlaga ki win wa cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ malaga gbɔngɔ ki mɛgɛ ni;

\par }{\Q ye cɛngɛlɛ ke gbɛgɛlɛ ye ke wa Babilɔni tara ti na.

\par }{\Q Ye ki wunluwɔ tara nda ti yeri ti mɛgɛ ni:

\par }{\Q Ararati, naa Mini, konaa Ashikenazi.

\par }{\Q Ye maliŋgbɔɔnlɔ teele yeri ye wa ti na,

\par }{\Q ye yiri ti kɔrɔgɔ shɔnye lɛgɛrɛ ni paa gbatɔ yɛn.


\par }{\Q \VS{28}Ye cɛngɛlɛ ke gbɛgɛlɛ ye ke wa ti na,

\par }{\Q naa Medi tara wunlumbolo pe ni,

\par }{\Q naa pe tara teele naa pe fanŋga fɛnnɛ pe ni,

\par }{\Q konaa pe yɛn ma cɛn tara nda fuun go na ti ni.


\par }{\Q \VS{29}Tara tì yɛgɛyɛgɛ, ma tigile,

\par }{\Q katugu ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa kɔn ma tɛgɛ Babilɔni tara ti wogo na, ko li yɛn na piin.

\par }{\Q Li yaa Babilɔni tara ti jɔgɔ mberi yaga waga,

\par }{\Q lere se ka pye mbe cɛn wa ti ni naa.


\par }{\Q \VS{30}Babilɔni tara maliŋgbɔɔnlɔ pè malaga gbɔngɔ ki yaga;

\par }{\Q pè koro wa
malaga sigeyinrɛ ti ni.

\par }{\Q Pe fanŋga kì kɔ;

\par }{\Q pè kanŋga ma pye paa jɛɛlɛ yɛn.

\par }{\Q Pe juguye pè kasɔn le wa pe cɛnsara ti ni,

\par }{\Q ma pe ca mboro yeyɔnrɔ ti sɔgɔyaara ti kaari kaari.


\par }{\Q \VS{31}Mbele paa fee, paa fee na finli pe yɛɛ ni,

\par }{\Q Pitunmbolo paa fee na finli pe yɛɛ ni,

\par }{\Q jaŋgo mbe saga yo Babilɔni tara wunlunaŋa wi kan,

\par }{\Q fɔ pòo ca ki shɔ kɛɛ ki ni fuun ki na.


\par }{\Q \VS{32}Pè torosara ti shɔ,

\par }{\Q ma kasɔn le lɔrɔ yɔn yan ki ni,

\par }{\Q maliŋgbɔɔnlɔ pe sunndo wì kɔn pe na.


\par }{\Q \VS{33}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q ‹Babilɔni ca kì pye paa yarilire sunsaga yɛn,

\par }{\Q wagati ŋa ni pe maa ki tangala we.

\par }{\Q Sanni jɛnri, yarilire sunsanga wi yaa gbɔn ki na, pe yaa ki tɔngɔ.› »


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yaa li woolo \newline  pe kayaŋga ki wɔ
\par }
{\Q \VS{34}«Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wì we ka ma we kɔ pew;

\par }{\Q wì we pye paa leyaraga yɛn, ŋga kì koro waga.

\par }{\Q Wì we yɔli paa
yarifɛlɛgɛ ma kaa lere yɔli we,

\par }{\Q wùu fuŋgbolo li yin we yarijɛndɛ tiyɔnrɔ ti ni,

\par }{\Q kona mɛɛ we wa fɔ lege.


\par }{\Q \VS{35}Tege naa jɔlɔgɔ ŋga Babilɔni tara woolo pè taga we na,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ sa ti ki fɔgɔ mbe tɔn pe na!

\par }{\Q Siyɔn ca woolo poro pè yo ma.

\par }{\Q Babilɔni tara fɛnnɛ pè we gbo ma we kasanwa mba wo,

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ sa ti ki fɔgɔ mbe tɔn pe na!

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca woolo poro pè yo ma.»


\par }{\PP \VS{36}Ki kala na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\BB \par }
{\Q «Ye wele, mi yaa yere ye kala li ni,

\par }{\Q mi yaa ye kayaŋga ki wɔ ye kan;

\par }{\Q mi yaa Babilɔni tara lɔgbɔgɔ tɔnmɔ pi waga,

\par }{\Q mbe pulugo ki waga.


\par }{\Q \VS{37}Babilɔni ca ki yaa tɔngɔ mbe pye sinndɛɛrɛ gbogolosaga,

\par }{\Q mbe pye kombokara ti cɛnsaga.

\par }{\Q Pe yaa kaa kawa ki na konaa mbaa tɛgɛ ki na,

\par }{\Q lere kpɛ se ka cɛn wa ki ni naa.


\par }{\Q \VS{38}Ca woolo pe yɛn na kuunru ja paa jara yirifɔnmbɔlɔ yɛn,

\par }{\Q pe yɛn na gbele ja paa jara piile yɛn.


\par }{\Q \VS{39}Na pe jogo wiga ka yiri pe ni jɛŋgɛ sanga ŋa ni,

\par }{\Q pa kona mi yaa sɔgɔlɔ gbɔlɔ gbɛgɛlɛ pe kan;

\par }{\Q mi yaa pe kan pe wɔ pe tin fɔ pe yɛgɛ kila kanŋgi,

\par }{\Q mbe ti paa yɔgɔri.

\par }{\Q Ko puŋgo na, pe yaa wɔnlɔwɔ pa wɔnlɔ mba pe se yiri pi na naa fyew;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì ma.


\par }{\Q \VS{40}Mi yaa pe yigi mbe tigi pe ni wa pe gbosaga,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kari simbapyɔ ni wa wi gbosaga we,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na pe ma kari simbapɛnɛ naa sikapɛnɛ ni pe gbosaga we.»


\par }{\SH Babilɔni tara woolo \newline  pe yuŋgbɔgɔrɔ sɛnrɛ
\par }
{\Q \VS{41}E, Sheshaki\FTNT{†}{{\FR 51:41 }{\FR{51.41:
}}{\FT{Sheshaki ca ko nuŋgba ko pe yinri Babilɔni ca ye.}}} ca ko pè shɔ ma!

\par }{\Q Ko ŋga dunruya lomboŋgo woolo pàa pye naga sɔnni, ko kì kari yɛɛn gbari!

\par }{\Q Kì pye mɛlɛ, a Babilɔni ca kì si pye laga ŋga pè tɔngɔ cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ?


\par }{\Q \VS{42}Kɔgɔje wì yiri ma Babilɔni ca ki li,

\par }{\Q wi tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun, pì ca ki tɔn pew.


\par }{\Q \VS{43}Babilɔni tara cara tì jɔgɔ ma koro waga,

\par }{\Q tara tì pye lawaga, naa laga ŋga tɔnmɔ woro wa;

\par }{\Q ti yɛn tara nda lere se cɛn wa ti ni naa,

\par }{\Q sɛnwee pyɔ kpɛ se ka toro wa ti ni naa.


\par }{\Q \VS{44}We Fɔ wì yo fɔ:

\par }{\Q «Mi yaa ka yiri Babilɔni tara yarisunŋgo Bɛli\FTNT{†}{{\FR 51:44 }{\FR{51.44:
}}{\FT{Bɛli wìla pye Babilɔni tara fɛnnɛ poro yarisunŋgo;
}}{\XT{Eza 46.1; Zhere 50.2}}{\FT{.}}} ki kɔrɔgɔ;

\par }{\Q yaara nda kì yɔli, mi ya kari tile mberi wɔ wa ki yɔn.

\par }{\Q Cɛngɛlɛ sanŋgala ke se kaa kee ki kɔrɔgɔ mbaa ki gbogo naa;

\par }{\Q Babilɔni ca malaga sigembogo ki yaa ka toori.


\par }{\Q \VS{45}Na woolo, ye fe ye yiri wa Babilɔni ca ki ni,

\par }{\Q ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye ye yɛɛ go shɔ,

\par }{\Q ye lali Yawe Yɛnŋɛlɛ li naŋgbanwa kala li ni.


\par }{\PP \VS{46}«Sɛnrɛ nda ye yaa logo laga tara ti ni, yaga ka ti ti ye wire ti fanla ye na, nakoma mbe ye sunndo wi kɔn ye na; katugu yɛlɛ la ni, tinmɛ pa ma yiri, yɛlɛ la yɛgɛ ni, tinmɛ pa yɛgɛ ma yiri. Lewɛlɛwɛ kapyere ti yaa ka lɛgɛ laga tara ti ni, to wa yaa ka yiri to wa yɛgɛ kɔrɔgɔ.


\par }{\Q \VS{47}Ki kala na, piliye ya yɛn wa na paan,

\par }{\Q mi yaa ka yiri Babilɔni tara yarisunndo ti kɔrɔgɔ;

\par }{\Q tara woolo pe ni fuun pe yaa ka fɛrɛ shɔ,

\par }{\Q pe gboolo pe ni fuun pe yaa ka toori tara ti na wa ca ki ni.


\par }{\Q \VS{48}Naayeri wo naa tara ti ni konaa ti nawa yaara ti ni fuun ti ni,

\par }{\Q ti yaa kaa yɔgɔrimɔ kɔŋgɔlɔ waa Babilɔni ca ki wogo na;

\par }{\Q katugu jɔgɔwɔ pyefɛnnɛ pe yaa ka yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki yeri mbe pan mbe to ki na.»

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\SP Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi sɛnyoro

\par }{\Q \VS{49}Babilɔni tara woolo pe daga mbe toori fun Izirayɛli tara woolo mbele pè gbo ma jaanri pe kala na,

\par }{\Q paa yɛgɛ ŋga na Babilɔni tara woolo pè leele pe gbo ma pe jaanri tara lombondo ti ni we.


\par }{\Q \VS{50}Yoro mbele yè shɔ tokobi wi kɛɛ,

\par }{\Q yaa kee yaga ka yere!

\par }{\Q Mbe ye ta taleere wa lege, yaa sɔnri Yawe Yɛnŋɛlɛ li na,

\par }{\Q Zheruzalɛmu ca wogo ki pye wa ye kotogo na.


\par }{\SP Yɛnŋɛlɛ woolo pe sɛnyoro

\par }{\Q \VS{51}Fɛrɛ la we yigi, naa wàa pye na we tɛgɛlɛ sɛnrɛ ti nuru we,

\par }{\Q fɛrɛ tìla we go ki sogo we na,

\par }{\Q katugu tara ta yɛgɛ woolo pan ma ye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li go ki lajɛndɛ
kpoyi ti ni.


\par }{\SP Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro

\par }{\Q \VS{52}«Ki kala na, piliye ya yɛn wa na paan,

\par }{\Q mi yaa ka yiri pe yarisunndo ti kɔrɔgɔ,

\par }{\Q leele mbele pè gbɔn ma wɛlɛgɛ,

\par }{\Q pe yaa kaa jɛɛn wa tara ti ni lagapyew.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\Q \VS{53}Ali na Babilɔni ca ki ka lugu mbe kari fɔ wa yɛnŋɛlɛ na,

\par }{\Q ali na ki ka sa malaga sigeyinrɛ kan wa, nda lere se ya gbɔn ti na,

\par }{\Q konaa ki ni fuun, mi yaa jɔgɔwɔ pyefɛnnɛ pele yirige mbe wa ki na»;

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì yo ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{54}Jɔrɔgɔmɔ pa yɛn na yinrigi wa Babilɔni tara ti ni na sagawa jaa,

\par }{\Q jɔgɔwɔ pyege tinmɛ gbɔɔ yɛn na yinrigi wa ki Kalide tara fɛnnɛ pe tara ti ni.


\par }{\Q \VS{55}Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na Babilɔni tara ti tɔnri,

\par }{\Q li yaa ti pe tinmɛ gbɔɔ pi kɔ.

\par }{\Q Pe juguye pe yɛn na tinmɛ gbɔɔ yinrigi paa kɔgɔje tɔnmɔ mba pi maa yinrigi na tuun pi yɛn,

\par }{\Q pe tinmɛ pi yɛn paa tɔnŋgbɔɔ mba pi yɛn na tinni ŋgbanga pi yɛn.


\par }{\Q \VS{56}Ee, jɔgɔwɔ pyefɔ wa yɛn na paan ca ki kɔrɔgɔ,

\par }{\Q wi yɛn na paan Babilɔni ca ki kɔrɔgɔ.

\par }{\Q Wì ki maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe yigi,

\par }{\Q pe sandira tì kaari,

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn Yɛnŋɛlɛ na li maa leele pe sara,

\par }{\Q li yaa ka lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala ŋga ki daga wi ni ki ni.


\par }{\PP \VS{57}«Mi yaa ka ca ki fanŋga fɛnnɛ, naa kajɛnmbɛlɛ, naa janmaratigiye, naa kiti kɔnfɛnnɛ konaa maliŋgbɔɔnlɔ kotogofɛnnɛ pe kan pe wɔ pe tin, pe yɛgɛ kila kanŋgi. Pe yaa kaa wɔnlɔwɔ pa wɔnlɔ suyi, mba pe se ka yiri pi na naa. Wunlunaŋa ŋa pe yinri Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ lo lì yo ma.»


\par }{\PP \VS{58}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ:

\par }{\Q «Babilɔni ca mboro tugbɔɔrɔ liire ti yaa ka tɔngɔ mbe wɔ wa pew,

\par }{\Q ki yeyɔngɔ kɔɔrɔ nda tì yagara yagara ti yaa ka sogo.

\par }{\Q Pe yɛn na tunŋgo piin jaga,

\par }{\Q cɛngɛlɛ ke yɛn na ke yɛɛ tege na ke tunŋgo ki piin kasɔn ko kan.»


\par }{\SH Zheremi wìla wi sɛnrɛ ti yɔnlɔgɔ \newline  mari torogo wa Babilɔni tara
\par }
{\PP \VS{59}Kona, a
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wì si tunŋgo kan Neriya pinambyɔ Seraya ŋa wìla pye Maseya pishyɛnwoo wi yeri; ki wagati wi ni, Seraya wìla pinlɛ Zhuda tara wunlunaŋa Sedesiyasi wi ni na kee wa Babilɔni tara. Kìla pye Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ tijɛrɛ wolo lo ni. Kìla yala Seraya wi yɛn Zhuda tara wunlunaŋa wi tunmbyeele pe to.

\VS{60}Jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun ke mbaa to Babilɔni tara ti na, konaa kagala ŋgele fuun kàa pye ma yɔnlɔgɔ Babilɔni tara ti wogo na, Zheremi wìla ti yɔnlɔgɔ sɛlɛgɛ sɛwɛ wa na.

\VS{61}A Zheremi wì sigi yo Seraya wi kan fɔ: «Na maga ka sa gbɔn wa Babilɔni ca, ma bala maga sɛnrɛ nda ti ni fuun ti kara ŋgbanga.

\VS{62}Kona, ma sigi yo ma yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro jate mboro màa ki yo ki ca ŋga ki wogo na ma yo ma yaa ki tɔngɔ, jaŋgo lere ka ka cɛn wa ki ni nakoma yaayogo; ɛɛn fɔ kì koro waga fɔ sanga pyew.›

\VS{63}Na maga ka ki sɛwɛ ŋa wi kara mbe kɔ sanga ŋa ni, maa pɔ sinndɛlɛgɛ na, maa wa wa Efirati gbaan wi nandogomɔ.

\VS{64}Kona, ma sho fɔ: ‹Pa Babilɔni ca ki yaa ka kɔ mbe wɔ wa yɛɛn. Jɔlɔgɔ ŋga mi yɛn na waa ki na, ki se ka ya yiri mbe wɔ wa ki ni fyew. Ca woolo pe yɛn na tege.› »

\par }{\PP Pa Zheremi wi sɛnrɛ tì kɔ namɛna.




\par }{\MS ZHERUZALƐMU CA KI TOLO LE

\par }\Chap{52}{\MR 52.1-34

\par }{\SH Juguye pàa Zheruzalɛmu ca ki shɔ
\par }
{\R (2 Wunlu 24.18–25.1-7; 2 Kuro 36.11-13; Zhere 39.1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sedesiyasi wìla ta yɛlɛ nafa ma yiri nuŋgba mɛɛ cɛn wunluwɔ pi na. Yɛlɛ kɛ ma yiri nuŋgba wìla pye wunluwɔ pi na wa Zheruzalɛmu ca. Pàa pye naa nɔ wi yinri Hamutali, Libina ca fɛnnɛ naŋa ŋa pàa pye na yinri Zheremi\FTNT{†}{{\FR 52:1 }{\FR{52.1:
}}{\FT{Zheremi ŋa wi sɛnrɛ tì yo na ki laga ŋga ki ni, wi yɛn wi yɛ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Zheremi wi ni.}}} wo sumborombyɔ lawi.

\VS{2}Ŋga ki yɛn kapege Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, ko Sedesiyasi wìla pye paa yɛgɛ ŋga na Yehoyakimu wìla ki pye we.

\VS{3}Ki kagala ke ni fuun kàa pye, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa nawa ŋgban Zheruzalɛmu ca woolo konaa Zhuda tara woolo pe ni, fɔ a lì saa pe purɔ ma pe lali li yɛɛ ni.

\par }{\PP Ko puŋgo na, a Sedesiyasi wì si kaa yiri ma je Babilɔni tara wunlunaŋa wi na.

\VS{4}Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɔlɔjɛrɛ wolo li ni, yeŋge kɛ wogo ki pilige kɛ wogo ki na, a Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wì si pan wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni, mbe pan mbe to Zheruzalɛmu ca ki na. A wì si maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan wa ca ki tanla, ma mboro ta wa lugusara ma ca ki maga.

\VS{5}Maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kìla koro wa Zheruzalɛmu ca ki tanla fɔ ma saa gbɔn Sedesiyasi wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri nuŋgba wolo li na.

\VS{6}Ki yɛlɛ li yeŋge tijɛrɛ wogo ki pilige kɔlɔjɛrɛ wogo ki na, ma yala fuŋgo kì ŋgban wa ca ki ni, yaakara woro leele pe yeri wa tara ti ni,

\VS{7}a pè si ca ki mbogo ki furu ma torosaga wɔ wa ki ni. Kona, a Zhuda tara maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pè si yiri wa ki ni ki yembinɛ li ni, ma toro wa yeyɔngɔ ŋga ki ma toro wa mboro shyɛn ti sɔgɔwɔ pi ni ki ni, wa wunlunaŋa wi naŋgɔ kɔlɔgɔ ki tanla, mɛɛ Zhuridɛn gbaan funwa laga falafala konɔ li lɛ ma kari. Ma si yala, Kalide tara fɛnnɛ poro la pye ma ca ki maga.

\VS{8}Ɛɛn fɔ, a Kalide tara maliŋgbɔɔnlɔ pè si taga wunlunaŋa Sedesiyasi wi na maa purɔ ma saa wi yigi wa Zheriko funwa laga falafala ki ni. A wi maliŋgbɔɔnlɔ pi ni fuun pè si fe ma jaraga ma kari lege maa yaga.

\VS{9}A pè si wunlunaŋa wi yigi ma kari wi ni, ma saa wi kan Babilɔni tara wunlunaŋa wi yeri wa Iribila ca, wa Hamati tara. A pè si kiti kɔn wi na.

\VS{10}A Babilɔni tara wunlunaŋa wì si Sedesiyasi wi pinambiile pe kɔnlɔgi wa wi yɛgɛ na. A wì si ti, a pè Zhuda tara teele pe ni fuun pe kɔnlɔgi fun wa Iribila ca.

\VS{11}Ko puŋgo, a Babilɔni tara wunlunaŋa wì si Sedesiyasi wo jate wi yɛngɛlɛ ke yaari wi na, mɛɛ wi pɔ tuguyɛnrɛ yɔngɔwɔ ni; a wì suu lɛ ma kari wi ni wa Babilɔni tara, ma saa wi le kaso fɔ ma saa gbɔn wi kupilige ki na.


\par }{\SH Nebuzaradan wìla Zheruzalɛmu \newline  ca sanŋga ki tɔngɔ maga wɔ wa
\par }
{\R (2 Wunlu 25.8-21; Zhere 39.8-10)

\par }{\PP \VS{12}Babilɔni tara wunlunaŋa Nebukanezari wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri kɔlɔjɛrɛ wolo, li yeŋge kaŋgurugo wogo ki pilige kɛ wogo ki na, Nebuzaradan ŋa wìla pye wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to, ma pye wi tara ti legbɔɔ wa, wì si pan wa Zheruzalɛmu ca.

\VS{13}A wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li
shɛrigo gbɔgɔ ki sogo, naa wunluwɔ go ki ni, naa Zheruzalɛmu ca yinrɛ ti ni fuun ti ni. Go ŋga fuun kìla pye go jɛŋgɛ wìla ki sogo.

\VS{14}Kalide tara maliŋgbɔɔnlɔ mbele fuun pàa pye wi ni, a pè si Zheruzalɛmu ca mbogo ki ni fuun ki jaanri.

\VS{15}Nebuzaradan ŋa wìla pye wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to, wì si tara woolo mbele pàa pye fyɔnwɔ fɛnnɛ pele yigi ma kari pe ni, naa leele sanmbala mbele pàa koro wa ca ki ni pe ni, naa mbele pàa keli ma pe yɛɛ kan Babilɔni tara wunlunaŋa wi yeri pe ni, konaa kapyɔ jɛnfɛnnɛ sanmbala mbele pàa koro pe ni.

\VS{16}Konaa ki ni fuun, Nebuzaradan ŋa wìla pye wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to, wìla ti, a tara ti fyɔnwɔ fɛnnɛ pèle koro wa Zhuda tara ti ni, jaŋgo paa
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ ti fali paa kɛɛrɛ kɔɔn.

\VS{17}Tuguyɛnrɛ tiyagala ŋgele kàa pye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, naa tuguyɛnrɛ wotoroye pe ni konaa tuguyɛnrɛ jogoyaraga gbegbeŋge ŋga kìla pye wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, Kalide tara fɛnnɛ pàa ti gbɔn mari yaari, mɛɛ ki tuguyɛnrɛ ti ni fuun ti lɛ ma kari ti ni wa Babilɔni ca.

\VS{18}Tuguyɛnrɛ nɛgɛdagala, naa cɔnrɔ koliyaara, naa gbeŋgele, naa tɔnmɔ mba pe maa yanragi yanragi pi leyaara ti ni, naa wɔjɛŋgɛlɛ konaa tuguyɛnrɛ yaara nda fuun pàa pye na gbegele ti ni wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, pàa ti lɛ ma kari ti ni.

\VS{19}Tasaala, naa naŋganra wɔyaara, naa tɔnmɔ mba pe maa yanragi yanragi pi leyaara ti ni, naa nɛgɛdagala, naa fitanladagaye, naa wɔjɛŋgɛlɛ konaa pɛgɛlɛ ke ni, wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wìla ti lɛ fun ma kari ti ni; yaraga ŋga fuun kìla pye tɛ wogo konaa yaraga ŋga fuun kìla pye warifuwe wogo wìla ki lɛ.


\par }{\PP \VS{20}Tuguyɛnrɛ tiyagala shyɛn, naa jogoyaraga gbegbeŋge ki ni, naa tuguyɛnrɛ napɛnɛ kɛ ma yiri shyɛn mbele pàa jogoyaraga gbegbeŋge ki taga pe na konaa wotoroye pe ni, to nda wunlunaŋa Salomɔ wìla gbegele ma tɛgɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ ki ni, lere saa ya mbege tuguyɛnrɛ ti nuguwɔ pi jɛn mboo kɔ.

\VS{21}Tiyagala koro na, ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kɔlɔjɛrɛ kɔlɔjɛrɛ. Mbe li nuŋgba li maga mbeli fili, ki mana li titɔnlɔwɔ pìla pye mɛtɛrɛ kɔgɔlɔni. Wege la pye wa li nawa. Li tuguyɛnrɛ liriwɛn pìla pye paa yombɛgɛlɛ tijɛrɛ gbemɛ yɛn.

\VS{22}Pàa gona tɔnyaara gbegele tuguyɛnrɛ ni ke ni fuun nuŋgba nuŋgba ke na. Ti nuŋgba nuŋgba pyew ti yagawa pìla pye mɛtɛrɛ shyɛnzhyɛn naa kɔngɔ. Pàa tuguyɛnrɛ mɛrɛ naa girenadi tige pire yanlɛrɛ gbegele mari le gona tɔnyaara ti na, mari maga mari fere ti ni. Ti ni fuun tìla pye tuguyɛnrɛ. Tiyagala ke shyɛn kàa pye cɛnlɔmɔ nuŋgba naa ke girenadi tige pire yanlɛrɛ ti ni.

\VS{23}Girenadi tige pire yanlɛrɛ nafa tijɛrɛ ma yiri kɛ ma yiri kɔgɔlɔni tìla pye ke kanŋgara ti na; mbe mɛrɛ ti maga mberi fili, girenadi tige pire yanlɛrɛ tìla pye cɛnmɛ.


\par }{\PP \VS{24}Wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to wìla
saraga wɔfɛnnɛ to Seraya wi yigi, naa saraga wɔfɔ Sofoni ŋa wìla pye wi kɛɛ yigifɔ wi ni konaa saraga wɔfɛnnɛ taanri mbele pàa pye na Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ yeyɔngɔ ki kɔrɔsi pe ni.

\VS{25}Wìla ca ki legbɔɔ wa yigi wa ca ki ni, wo la pye maliŋgbɔɔnlɔ pe go na, naa Zhuda tara wunlunaŋa wi yɛrifɛnnɛ kɔlɔshyɛn mbele pàa koro wa ca ki ni pe ni, naa maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege to wi sɛwɛ yɔnlɔgɔfɔ ŋa wìla pye na leele pe lee na pe nii maliŋgbɔɔnlɔ pe ni wi ni, konaa Zhuda tara nambala nafa taanri mbele pàa koro wa ca ki ni pe ni.


\par }{\PP \VS{26}Wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wìla pe yigi ma kari pe ni, ma saa pe kan Babilɔni tara wunlunaŋa wi yeri wa Iribila ca.

\VS{27}A Babilɔni tara wunlunaŋa wì si ti, a pè pe gbɔn ma pe gbo wa Iribila ca, wa Hamati tara. Pa Zhuda tara woolo pàa pe koli ma yiri pe ni wa pe tara, ma kari pe ni wa kulowo pi ni yɛɛn.

\VS{28}Nebukanezari wìla leele mbele koli ma kari pe ni, poro wɛlɛ yɛɛn: Wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɔlɔshyɛn wolo li na, wìla Zhuda tara woolo lere waga taanri naa nafa ma yiri taanri (3 023) poro yigi ma kari pe ni.

\VS{29}Wi wunluwɔ pi yɛlɛ kɛ ma yiri kɔlɔtaanri wolo li ni, a wì si lere cɛnmɛ kɔlɔtaanri naa nafa ma yiri kɛ ma yiri shyɛn (832) yigi wa Zheruzalɛmu ca ma kari pe ni.

\VS{30}Wi wunluwɔ pi yɛlɛ nafa ma yiri taanri wolo li ni, wunlunaŋa wi laga kɔrɔsifɛnnɛ to Nebuzaradan wì si pan ma Zhuda tara woolo lere cɛnmɛ kɔlɔshyɛn naa nafa shyɛn ma yiri kaŋgurugo (745) yigi ma kari pe ni. Leele mbele fuun pàa yigi ma kari pe ni, pàa pye waga tijɛrɛ naa cɛnmɛ kɔgɔlɔni (4 600).


\par }{\SH Babilɔni tara wunlunaŋa \newline  wìla Yehoyakini wi wɔ wa kaso
\par }
{\R (2 Wunlu 25.27-30)

\par }{\PP \VS{31}Zhuda tara wunlunaŋa Yehoyakini wi yigiŋgɔlɔ ma kari wi ni wa kulowo pi ni, ki yɛlɛ nafa ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔshyɛn wolo li yeŋge kɛ ma yiri shyɛn wogo, ki pilige nafa ma yiri kaŋgurugo wogo ki na, Babilɔni tara wunlunaŋa Evili Merodaki wi wunluwɔ pi yɛlɛ koŋgbanna li ni, a wì si kagbaraga pye Zhuda tara wunlunaŋa wi kan, maa wɔ wa kaso wi ni.

\VS{32}A wì si sɛntanra yo wi ni. Wunlumbolo mbele fuun pàa yigi, a pè saa koro wa Babilɔni tara wunlunaŋa wi ni wa Babilɔni, wìla Yehoyakini wi tɛgɛ poro pe ni fuun go na.

\VS{33}Wìla ti, a pè Yehoyakini wi kaso yaripɔrɔ ti wɔ wi na. Yehoyakini wìla pye na nii wi ni suyi wi yinwege piliye sannya yi ni fuun yi ni.

\VS{34}Babilɔni tara wunlunaŋa wìla pye na Yehoyakini wi kala li yɔngɔ wi kan pilige pyew, wi yinwege piliye sannya yi ni fuun yi ni, fɔ a wì saa ku.

\par }