\NormalFont\ShortTitle{1 SAMIYƐLI}

{\MTB Samiyɛli sɛwɛ koŋgbanŋa

\par }{\MT SAMIYƐLI

\par }{\MTB sɛwɛ koŋgbanŋa

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Samiyɛli sɛwɛ koŋgbanŋa wi yɛn sɛwɛ wa kɔnsaga nuŋgba. Ki sɛwɛ pàa wi kɔn, a wì yiri shyɛn, katugu wi kɔnrɔ shyɛn ti saa ya kɔ sɛlɛgɛ sɛwɛ ŋa pe ma migi wi nuŋgba ni. Sɛwɛ wi yɛn na para lere ŋa sɛnrɛ na ma wɛ, wo mɛgɛ ko ki yɛn sɛwɛ wi na. Pàa pye naa yinri Samiyɛli. Wìla pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ. Wo wìla pye Izirayɛli tara ti kiti kɔnfɔ puŋgo woo we.

\par }{\IP Samiyɛli sɛwɛ koŋgbanŋa wi yɛn na para wagati ŋa wìla toro maga lɛ kiti kɔnfɛnnɛ pe na fɔ ma saa gbɔn wunlumbolo pe na ko wagati kagala koro sɛnrɛ na. Wa sɛwɛ wi kɔnsaga koŋgbanŋga ki ni (1-7), Samiyɛli wìla Izirayɛli woolo pe saga, a pè malaga gbɔn pe juguye pe ni. Naa wagati wà la kaa toro, a Izirayɛli woolo pè si Yɛnŋɛlɛ li yɛnri li wunluwɔ kan pe yeri, jaŋgo wi pe pye nuŋgba konaa mbaa pe maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛgɛ sinni.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga shyɛn wogo ki ni (8-15), we Fɔ wìla ki le wa Samiyɛli wi nawa wi sa sinmɛ kpoyi wo Sawuli wi na mboo pye Izirayɛli tara ti wunlunaŋa koŋgbanŋa. Sawuli naa wi pinambyɔ Zhonatan wi ni, pàa pinlɛ ma malaga lɛgɛrɛ gbɔn Amɔ cɛnlɛ woolo naa Filisiti tara fɛnnɛ pe ni ma ya pe ni. Ɛɛn fɔ Sawuli wi sila pye sinŋɛ Yɛnŋɛlɛ li ni kpayi.

\par }{\IP Wa sɛwɛ wi kɔnsaga taanri wogo ki ni (16-31), we Fɔ wìla Samiyɛli wi yɛgɛ sin wi sa sinmɛ kpoyi wo Zhese pinambyɔ Davidi wi na, mboo wɔ wunluwɔ. Davidi wi cew tawa pi kala na konaa wìla kaa pye tara ti malaga gbɔnfɔ gbɔɔ ki kala, Sawuli wìla pye na yenjara piin wi ni. Davidi wìla maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege gbogolo wi yɛɛ kan yɛgɛ ŋga na konaa wìla fe ma laga Sawuli wi na yɛgɛ ŋga na, sɛwɛ wi sɛnrɛ sannda ti yɛn na para ko wogo ko na. Puŋgo na, wa Samiyɛli sɛwɛ shyɛn woo wi ni, pe yaa Davidi wi tɛgɛ wunluwɔ pi na.

\par }{\IP Kagala ŋgele ke maa piin sugusugusugu na lara, ke lɛgɛrɛ yɛn laga ki sɛwɛ ŋa wi ni. Yɔn lemɛ mba fuun pi maa piin tara ti nawa kagala yɛgɛ wɔmɔ pi na, po naa pi ni fuun, Yɛnŋɛlɛ li yɛn yaraga pyew ki go na. Làa ki yo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Eli wi kan fɔ: «Leele mbele kaa na gbogo, mi maa pe gbogo. Ɛɛn fɔ mi yɛn ma mbele mbɛn, mi yaa ti fɛrɛ mbe poro ta» (1 Sami 2.30).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Samiyɛli wìla pye Izirayɛli woolo pe kiti kɔnfɔ
{\IOR{1–7}}

\par }{\IO Samiyɛli wo naa wunlunaŋa Sawuli pe kala
{\IOR{8–15}}

\par }{\IO Sawuli wo naa Davidi pe kala
{\IOR{16–31}}

\par }{\IOB Yɛnŋɛlɛ làa Davidi wi wɔ wunluwɔ
{\IOR{16.1-23}}

\par }{\IOB Davidi wìla Goliyati wi gbo
{\IOR{17.1-58}}

\par }{\IOB Sawuli wìla pye naga lagaja mbe Davidi wi gbo
{\IOR{18–30}}

\par }{\IOB Sawuli naa wi pinambiile pe kunwɔ
{\IOR{31.1-13}}



\par }{\MS SAMIYƐLI WILA PYE IZIRAYƐLI WOOLO PE KITI KƆNFƆ

\par }\ChapOne{1}{\MR 1–7

\par }{\SH Ɛlikana naa wi jɛɛlɛ shyɛn \newline  pe kala wa Silo ca
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naŋa wà la pye wa Aramatayimu Zofimu ca, wa Efirayimu yanwira tara ti ni. Pàa pye naa yinri Ɛlikana\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FR{1.1:
}}{\FT{Ɛlikana naa wi tɛlɛye pe ni pa pàa pye ma cɛn wa Efirayimu yanwira tara ti ni. Ɛɛn fɔ mbe yala
}}{\XT{1 Kuro 6.18-23}}{\FT{laga ki ni, wi mbaa pye Keyati naa Kore poro setirige pyɔ. Puŋgo na, poro wɛlɛ Davidi wìla kaa tɛgɛ yurukɔɔlɔ wa shɛrigo gbɔgɔ ki ni.}}}. Ɛlikana to wo lawi ŋa Yerohamu. Yerohamu to wo lawi ŋa Elihu. Elihu to wo lawi ŋa Tohu. Tohu to wo lawi ŋa Zufu, wo la pye Efirayimu cɛnlɛ woo.

\VS{2}Jɛɛlɛ shyɛn pàa pye Ɛlikana wi yeri. Pàa pye na nuŋgba yinri Anna, na sanŋa wi yinri Penina. Piile la pye Penina wo yeri, ɛɛn fɔ Anna wo sila pyɔ se.


\par }{\PP \VS{3}Kìla pye yɛlɛ pyew, Ɛlikana wi ma yiri wa wi ca ma kari wa Silo ca mbe sa Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ\XREF{†}{{\XO 1:3 }{\XO{1.3:
}}{\XT{Ɛki 23.14-19; 34.23; Dete 16.16-17; Zhozu 18.1}}} li gbɔgɔ mbe saara wɔ li yeri. Eli wi pinambiile shyɛn, Ofini naa Fineyasi, pa pàa pye wa ki laga ki ni; poro pàa pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li
saraga wɔfɛnnɛ wele.

\VS{4}Kìla pye, na Ɛlikana wiga
saraga ki wɔ pilige ŋga ni, wi ma wi jɔ Penina, naa wi pinambiile pe ni fuun konaa wi sumborombiile pe ni fuun pe tasaga kan pe yeri.

\VS{5}Ɛɛn fɔ Anna wo na, wi ma tasaga shyɛn kan wo yeri; katugu Anna kala làa wi ndanla, ali mbege ta Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila ti wi pyɔ se.

\VS{6}Anna wi yenjɔ Penina wìla pye naa nawa pi ŋgbanni naa jatere wi pinri wi na sanga pyew, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila wi kan pyɔ ni.

\VS{7}Ki wogo kìla pye na piin ma yɛlɛ pyew. Sanga o sanga Anna wiga kari wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li go, Penina wi maa kayaŋga nii wi ni, fɔ wi maa gbele mbe koro ma wi se ka.

\VS{8}A wi pɔlɔ Ɛlikana wì suu yewe fɔ: «Anna, yiŋgi na ma nɛɛ gbele? Yiŋgi na, a mà sho ma se ka? Yiŋgi na mà si yɛgɛ san? Mi si mbɔnrɔ ma yeri pinambyɔ kɛ na wi le?»


\par }{\SH Anna wìla Yɛnŋɛlɛ li yɛnri \newline  luu saga
\par }
{\PP \VS{9}(Ki yɔnlɔ li na) naa, pàa kaa li ma wɔ wa Silo ca, a Anna wì si yiri (ma kari wa
shɛrigo gbɔgɔ ki ni). Kìla yala
saraga wɔfɔ Eli wìla pye ma cɛn wa wi jɔngɔ ki na, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li shɛrigo gbɔgɔ yeyɔngɔ ki kɔrɔ tige ki tanla.

\VS{10}Anna wi nawa pìla tanga wi na fɔ jɛŋgɛ. A wì si gbele jɛŋgɛ ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri.

\VS{11}Kona, a wì sigi
yɔn fɔlɔ na li kɔn ma yo fɔ: «E, Yawe Yɛnŋɛlɛ mboro ŋa yawa pi ni fuun fɔ, mi ŋa ma tunmbyee na maga na jɔlɔgɔ ki wele, na maga jatere pye na na, na mɛɛ fɛgɛ na na, na maga pinambyɔ kan mi ŋa ma tunmbyee na yeri, mi yaa wi kan mboro ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ ma yeri wi yinwege piliye yi ni fuun ni. Yunŋguluwo se ka ye wa wi go\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FR{1.11:
}}{\FT{Kìla pye paga lere ŋa kan Yɛnŋɛlɛ li yeri wila tunŋgo piin li kan, paa wi go ki kulu (}}{\XT{Nɔmbu 6.1-21; Kiti 5.2; 13.5; 16.17}}{\FT{).}}}.»


\par }{\PP \VS{12}Naa Anna wila kaa na yɛnri na mɔni Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, a Eli wi nɛɛ wi yɔn ki wele.

\VS{13}Anna wìla pye na yɛnri wa wi yɛɛ nawa, wi yɔngbasɛɛrɛ tìla pye na tigile, ɛɛn fɔ pe sila pye naa sɛnyoro to nuru. A Eli wì sigi jate ndɛɛ wì tin sinmɛ ni.

\VS{14}A Eli wì suu pye fɔ: «Ma yaa ma sinndire ti pye sa gbɔn wagati wiwiin? Kari ma sɔɔn duvɛn wi laga ma yɛɛ na.»


\par }{\PP \VS{15}A Anna wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ayoo na tafɔ, mii duvɛn wɔ, mii si sinmɛ wɛlɛwɛ pa yɛgɛ wɔ. Mi yɛn jɛlɛ ŋa wi jatere wì piri wi na. Ɛɛn fɔ na nawa sɛnrɛ to mì pye na yuun Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{16}Maga ka mi ŋa ma tunmbyee na jate paa jɛlɛ ŋa wi sɔ wii yɔn wa yɛn. Maga ki yan mì yɛnri ma mɔ, kayaŋga gbɔgɔ ki yɛn na ni, a na jatere wì piri na na fɔ jɛŋgɛ.»


\par }{\PP \VS{17}Kona, a Eli wì suu pye fɔ: «Ta kee yɛyinŋge na! Ŋga mà yɛnri
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yeri, ligi kan ma yeri.»


\par }{\PP \VS{18}A Anna wì sho fɔ: «Mi ŋa ma tunmbyee, Yɛnŋɛlɛ sa ti mbe yinmɛ ta ma yɛgɛ sɔgɔwɔ!» Kona, a wì si yiri ma kari ma saa ka. A wi yɛgɛ cɛnwɛ pì si kanŋga.


\par }{\PP \VS{19}Ki goto yirifaga ki na, a Ɛlikana naa wi go woolo pe ni pè si yiri ma saa fɔli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mali gbɔgɔ. Ko puŋgo na, a pè si sɔngɔrɔ ma kari wa pe yeri wa Arama ca. A Ɛlikana wì si fili wi jɔ Anna wi ni. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si kajɛŋgɛ pye maa kan.

\VS{20}Naa wagati wà la kaa toro, a Anna wì si kugbɔ lɛ ma pinambyɔ se. A wì suu mɛgɛ taga naa yinri Samiyɛli\FTNT{†}{{\FR 1:20 }{\FR{1.20:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni maga logo Samiyɛli ko kɔrɔ wo ŋa fɔ: Mìgi yɛnri.}}}, katugu wìla yo fɔ: «Mùu yɛnri Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.»


\par }{\SH Anna wìla wi pinambyɔ wi le \newline  Yɛnŋɛlɛ kɛɛ
\par }
{\PP \VS{21}Ki yɛlɛ li lurumbanna, Anna wi pɔlɔ Ɛlikana wì si kari naa wa Silo ca wo naa wi go woolo pe ni fuun pe ni, mbe sa saraga ŋga pe maa woo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri yɛlɛ pyew ki wɔ, konaa mbe yɔn fɔlɔ na pàa lɛ li tɔn.

\VS{22}Ɛɛn fɔ Anna wo sila kari pe ni, katugu wìla wi pɔlɔ wi pye fɔ: «Pyɔ na wiga ka laga yinnɛ na sanga ŋa ni, pa mi yaa kari wi ni wa Silo ca mboo kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, kona wi yaa koro wa suyi.»


\par }{\PP \VS{23}A wi pɔlɔ Ɛlikana wì sho fɔ: «Ŋga kì yɔn ma yɛgɛ na, ma ko pye. Ma koro laga wi ni fɔ wi sa laga yinnɛ na. Ŋga ki wa, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro to mbe yɔn fili cɛ!» A Anna wì si koro wa ma pyɔ wi baro fɔ ma saa wi laga yinnɛ na.


\par }{\PP \VS{24}Naa wìla kaa pyɔ wi laga yinnɛ na, a wì si kari wi ni, naa napɔlɔ nuŋgba ni, ŋa wìla ta yɛlɛ taanri\FTNT{†}{{\FR 1:24 }{\FR{1.24:
}}{\FT{Mbe yala Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ ŋa pàa yan wa Kumirani laga ki na wi ni, konaa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛlɛ mbele pe yɛn Girɛki sɛnrɛ naa Siriyaki sɛnrɛ ni, ŋga kì yo fɔ nɔ ŋa wì ta yɛlɛ taanri ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa pe ni ma yo fɔ napɛnɛ taanri.}}}, naa muwɛ culo kɛ ni konaa sɛlɛgɛ kasha yɛnlɛ nuŋgba duvɛn ni, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li go ki ni, wa Silo ca. Pinambile làa pye jɛɛlɛ bere.

\VS{25}A pè si napɔlɔ wi kɔnli mɛɛ kari pinambile li ni Eli wi kan.

\VS{26}A Anna wì sho fɔ: «Na tafɔ, na kala yaga. Na tafɔ, mì wugu ma kan fɔ muwi mi yɛn jɛlɛ ŋa wìla pan ma yere na ma tanla, na ki laga ŋga ki na, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri.

\VS{27}Mìla pye na yɛnri ki pyɔ ŋa wo kala na. Ŋga mìla pye na yɛnri, Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi kan na yeri.

\VS{28}Ki kala na, mi fun mì pan mboo kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Wi yaa kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri wi yinwege piliye yi ni fuun ni.»

\par }{\PP A pè si fɔli le ki laga ki na, ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔ.




\par }\Chap{2}{\SH Anna wìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɔn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Anna wì sigi yɛnrɛwɛ mba pi yɛnri ma yo fɔ:

\par }{\Q «Yawe Yɛnŋɛlɛ lì nayinmɛ gbɔɔ kan na yeri.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan yɔlɔgɔ ki yirige.

\par }{\Q Mbe ya para koni na mbɛnfɛnnɛ pe na.

\par }{\Q Mi yɛn na yɔgɔri, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan shɔ.


\par }{\Q \VS{2}Yaraga ka yɛgɛ woro wa
kpoyi paa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn.

\par }{\Q Yɛnŋɛlɛ la yɛgɛ woro wa mboro puŋgo na.

\par }{\Q Walaga\FTNT{†}{{\FR 2:2 }{\FR{2.2:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ li yɛn walaga, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ li yɛn leele pe go sigefɔ;
}}{\XT{Dete 32.4; 2 Sami 23.3; Yuuro 18.3; 86.8}}{\FT{.}}} ka woro wa mbaa we go singi paa we Yɛnŋɛlɛ li yɛn.


\par }{\Q \VS{3}Ye ye yɛɛ gbɔgɔwɔ sɛnrɛ ti yaga.

\par }{\Q Sɛnjagara ka ka yiri wa ye yɔn;

\par }{\Q katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn kala pyew li jɛnfɔ.

\par }{\Q Lo li maa leele pe kapyere ti ni fuun ti taanla na wele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}«Maliŋgbɔɔnlɔ pe sandiga kì kaw.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ fanŋgɔgɔ fɛnnɛ pè fanŋga ta.


\par }{\Q \VS{5}Mbele pàa pye yaara tafɛnnɛ, poro ye tunndo ni na yaakara lagajaa.

\par }{\Q Fuŋgo la pye mbele na, poro ka ma tin.

\par }{\Q Jambasee jate wì piile kɔlɔshyɛn se.

\par }{\Q Jɛlɛ ŋa pinambiile lɛgɛrɛ la pye wi yeri, wùu piile pe la.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}«Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma yinwege kan,

\par }{\Q lo li ma si ti lere ma ku fun.

\par }{\Q Lo li ma lere wi tirige wa
kuulo tara,

\par }{\Q lo li ma suu yirige maa wɔ wa.


\par }{\Q \VS{7}Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li ma lere pye fyɔnwɔ fɔ,

\par }{\Q lo li ma si lere pye yarijɛndɛ tafɔ.

\par }{\Q Lo li ma lere wi tirige,

\par }{\Q lo li ma si lere wi yirige.


\par }{\Q \VS{8}Lo li ma fyɔnwɔ fɔ ŋa wi yɛn ma cɛn wa gbanŋgban wi ni wi yirige wa,

\par }{\Q lo li ma si jɔlɔgɔ fɔ wi yirige mboo wɔ wa fyɔngɔ ki ni,

\par }{\Q mboo kan cɛnsajɛŋgɛ ni wa fanŋga fɛnnɛ pe sɔgɔwɔ,

\par }{\Q mboo kan wunluwɔ jɔngɔ gbɔgɔwɔ wogo ni.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì tara ti gbegele mari teŋge,

\par }{\Q ma dunruya wi teŋge wa wi nɔgɔna cɛnyaara ti na.


\par }{\Q \VS{9}Mbele pè taga li na, li maa wele pe na.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ lepeele poro yaa ku wa wɔwɔ pi ni;

\par }{\Q katugu lere kpɛ se ya yawa ta wi yɛɛra fanŋga ko ni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}«Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa li mbɛnfɛnnɛ pe tɔngɔ.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ li ma ti yɛnŋɛlɛ gbaanra ma yiri wa naayeri pe mɛgɛ ni.

\par }{\Q Li yaa kiti kɔn tara ti lagapyew ki na.

\par }{\BB \par }
{\Q «Li yaa yawa kan li wunluwɔ wi yeri,

\par }{\Q mbe fanŋga kan ŋa lì
sinmɛ kpoyi wo wi na maa wɔ wi yeri.»


\par }{\PP \VS{11}Ko puŋgo na, a Ɛlikana wì si sɔngɔrɔ ma kari pe yeri, wa Arama ca wo naa wi jɔ Anna. Ɛɛn fɔ, a lenambyɔ wì si koro wa
saraga wɔfɔ Eli wi tanla na tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.


\par }{\SH Saraga wɔfɔ Eli wi pinambiile \newline  pe kala
\par }
{\PP \VS{12}Eli pinambiile pàa pye kafaara pyefɛnnɛ, pe sila Yawe Yɛnŋɛlɛ li jɛn.

\VS{13}Kala na ki saraga wɔfɛnnɛ pàa pye na piin leele pe kanŋgɔlɔ, li na: Kìla pye sanga o sanga lere wa ka pan mbe
saraga wɔ, pe kaa kara ti sori sanga ŋa ni, saraga wɔfɔ wi tunmbyee wa mɛɛ pan kara wɔwanla njegele taanri wolo ni wi kɛɛ.

\VS{14}Wi mɛɛ li sun wa kara sɔgɔcɔgɔ ki ni, wa fuwa cɔgɔ ki ni, nakoma wa tugurɔn cɔgɔ ki ni, nakoma wa nɛgɛdaga wi ni, nakoma wa cɔgɔ jɛŋgɛ ki ni. Na wanla liga yiri nda fuun ni, to ma pye saraga wɔfɔ wi woro. Pa pàa pye naga piin yɛɛn
Izirayɛli woolo mbele fuun pàa pye na paan wa Silo ca pe na.

\VS{15}Wagati wa ni yɛrɛ, sanni pe sa yaayogo yanlaga ki sogo, saraga wɔfɔ wi tunmbyee wi ma pan mbege yo ŋa wì pan mbe saraga ki wɔ wi kan fɔ: «Kara ta kan na yeri kalaworo saraga wɔfɔ wi kan, katugu wi se ka yɛnlɛ ma kasɔgɔrɔ ti na, kaawɔ katipiire to\FTNT{†}{{\FR 2:15 }{\FR{2.15:
}}{\FT{Eli wi pinambiile pe kapege kìla gbɔgɔ fɔ jɛŋgɛ, katugu kìla pye na lere ka pan mbe saraga wɔ, paa ki yaga pe Yawe Yɛnŋɛlɛ li tasaga ki kan li yeri gbɛn, mbe si jɛn mbe pe tasaga ki wɔ. Mbe yala Moyisi lasiri wi ni, kìla pye, na paga yaayogo ki kɔnli, ki ma daga pege yanlaga naa ki yanlaga lara ti sogo le teere wa saraga wɔsaga ki na Yɛnŋɛlɛ li kan;
}}{\XT{Levi 3.16; 4.8-10,26,31,35; 7.28-31; 17.6}}{\FT{.}}}.»


\par }{\PP \VS{16}Lere ŋa wì pan mbe saraga ki wɔ, na wiga wi yɔn sogo mbe yo fɔ: «Ki yaga pe yanlaga ki sogo gbɛn, puŋgo na, mɛɛ pan ma nda tɔ̀ɔn ndanla ti wɔ», tunmbyee wi ma yo fɔ: «Ayoo, ti kan fɔɔnfɔɔn ŋga na, nakoma mi yaa ti wɔ fanŋga na.»

\VS{17}Kì pye ma, ki lefɔnmbɔlɔ pe kapege kìla tisaw Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, katugu pàa pye na Yawe Yɛnŋɛlɛ li saara ti tifaga.


\par }{\PP \VS{18}Samiyɛli wo na, wìla pye naa tunŋgo ki piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Lenambyɔ lawi, wìla pye na
efɔdi wi nii, wo ŋga pàa gbegele
lɛn jese ni.

\VS{19}Kìla pye yɛlɛ pyew, wi nɔ wi ma deritɔnlɔgɔ yana la ti wi kan. Na wi kaa kee wa Silo ca wo naa wi pɔlɔ wi ni sa saraga ŋga pe maa woo yɛlɛ li ni ki wɔ, wi mɛɛ kari derege ki ni ma saa ki kan wi yeri.

\VS{20}A Eli wì si duwaw pye Ɛlikana naa wi jɔ pe kan ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li ti ma piile pele yɛgɛ se ma jɔ wi na, ŋa wì le Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɛɛ wi yɔnlɔ!» Ko puŋgo na, a pè si sɔngɔrɔ ma kari wa pe ca.


\par }{\PP \VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa duwaw Anna wi na, a wì si kugbɔrɔ ta yɛgɛ lɛ ma pinambiile taanri se konaa sumborombiile shyɛn ni. Ma si yala, lenambyɔ Samiyɛli wìla pye na yɛgɛ tuun na paan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ.


\par }{\SH Eli wìla para wi pinambiile pe na
\par }
{\PP \VS{22}Saraga wɔfɔ Eli wìla lɛ fɔ jɛŋgɛ. Ŋga wi pinambiile pàa pye na piin Izirayɛli woolo pe ni fuun pe na, wìla ki wogo ki logo. Pàa ki yo wi kan fun fɔ jɛɛlɛ mbele pàa pye na tunŋgo piin wa
filisaga paraga go ki yɔn na, wi pinambiile pàa pye na sinlɛ pe ni.

\VS{23}Kona, a Eli wì si pe pye fɔ: «Yiŋgi na, a ye nɛɛ ki kapyere cɛnlɛ li piin? Mi yɛn naga nuru leele pe ni fuun pe yeri fɔ ye kapyere ti yɛn ma tisaw.

\VS{24}Yege kapyere ti yaga na pinambiile, katugu ŋga mila nuru ye kanŋgɔlɔ ki woro ma yɔn. Ye yɛn na Yawe Yɛnŋɛlɛ li woolo pe punŋgu konɔ jɛnnɛ li na.

\VS{25}Na lere ka kapege pye wi lewee yɛnlɛ na, Yɛnŋɛlɛ li ma sulu ki fɔ wi na; ɛɛn fɔ na lere ka kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ lo jate na, ambɔ wi yaa sulu ki fɔ wi na?»

\par }{\PP Konaa ki ni fuun, Eli pinambiile pe sila yɛnlɛ mbe pe to wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti lɛ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye na jaa pe ku.


\par }{\PP \VS{26}Lenambyɔ Samiyɛli wo na, wìla pye na yɛgɛ tuun na paan. A wi kala lì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla ko naa leele pe ni.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Eli naa wi go woolo \newline  pe jɔlɔgɔ wogo ki yo
\par }
{\PP \VS{27}Pilige ka, Yɛnŋɛlɛ li lere\FTNT{†}{{\FR 2:27 }{\FR{2.27:
}}{\FT{Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wo pàa pye na yinri fun Yɛnŋɛlɛ li lere;
}}{\XT{1 Sami 9.6,10; 1 Wunlu 13.1,14}}{\FT{.}}} wà si pan Eli wi kɔrɔgɔ maa pye fɔ: «Pa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo yɛɛn fɔ: ‹Sanga ŋa ni ma tɛlɛye pàa pye
Farawɔn wi kulolo wa Ezhipiti tara, mì yo màga jɛn ma yo mìla na yɛɛ naga pe na.

\VS{28}Ma tɛlɛ
Arɔn wo mìla wɔ Izirayɛli cɛngɛlɛ sanŋgala ke sɔgɔwɔ, jaŋgo wila na saraga wɔgɔtunŋgo ki piin, wila saara woo wa na
saraga wɔsaga ki na, wila
wusuna nuwɔ taan wi sori konaa wila efɔdi wi nii na yɛgɛ sɔgɔwɔ. Izirayɛli woolo, saara nda pe ma wɔ ma sogo, mìla wi tasaga kan wi yeri ma yiri wa ti ni\XREF{†}{{\XO 2:28 }{\XO{2.28:
}}{\XT{Ɛki 28.1; Levi 7.35-36}}}.

\VS{29}Saara naa yarikanra nda mìgi kologo kan ma yo paa ti woo wa na cɛnsaga ki ni, yiŋgi na ye nɛɛ ti tifaga? Yiŋgi na, a ma nɛɛ ma pinambiile pe gbogo ma wɛ na na? Saara nda fuun Izirayɛli, na woolo pe maa woo na yeri, a yaa ti yanlaga lara ti kaa na tɔrɔ.›

\VS{30}Kì kaa pye yɛɛn, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ le, na sɛnyoro ti nda: ‹Mìla yo fɔ ma go woolo poro naa ma tɛlɛye go woolo pe yaa la tunŋgo piin na yɛgɛ sɔgɔwɔ suyi\XREF{†}{{\XO 2:30 }{\XO{2.30:
}}{\XT{Ɛki 29.9; Levi 8–9; Nɔmbu 16–17; 25.13}}}.› Ɛɛn fɔ koni, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ, na sɛnyoro ti nda: ‹Ki se pye ma naa. Katugu leele mbele kaa na gbogo, mi maa pe gbogo. Ɛɛn fɔ mi yɛn ma mbele mbɛn, mi yaa ti fɛrɛ mbe poro ta.›

\VS{31}Wele, wagati wa yɛn na paan, mi yaa ma fanŋga ki kɔ, mbɔɔn go woolo pe fanŋga ki kɔ; fɔ lelɛŋgbaraga se ka ta wa ma go ki ni.

\VS{32}Ma yaa jɔlɔgɔ ta na cɛnsaga ki wogo ki na, ma si yala kala pyew li yaa la yɔngɔ Izirayɛli woolo pe kan. Lelɛŋgbaraga kpɛ se ka yan wa ma go.

\VS{33}Mi yaa ma woolo nuŋgba yaga go na, wa na saraga wɔgɔtunŋgo ki ni. Ɛɛn fɔ ko yaa pye, jaŋgo mbɔɔn kan ma yɛntunwɔ lɛgɛrɛ wɔ konaa mbe kayaŋga le ma ni. Ma setirige piile pe yaa kaa kuun pe lefɔnrɔ sanga wi ni.

\VS{34}Ŋga ki yaa pye ma pinambiile shyɛn Ofini naa Fineyasi pe na, ki yaa pye kacɛn nda mila yuun ma kan ti wogo ki na. Pe ni fuun shyɛn pe yaa ka ku pilige nuŋgba.

\VS{35}Ko puŋgo na, mi yaa saraga wɔfɔ wa wɔ na yɛɛ kan, ŋa wi yaa pye tagawa ni. Wi yaa kaa tanri mbaa yala na jatere naa na nandanwa kala li ni. Mi yaa setirige ka kan wi yeri, ŋga ki yaa pye tagawa ni mbaa tunŋgo piin wunluwɔ ŋa mi yaa ka wɔ wi yɛgɛ sɔgɔwɔ sanga pyew\FTNT{†}{{\FR 2:35 }{\FR{2.35:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ ti yɛn na yuun na kee Eleyazari setirige pyɔ Zadɔki wo yeri, ŋa wi mbaa ka pye saraga wɔfɛnnɛ to wa Abiyatari wi yɔnlɔ Salomɔ wi wunluwɔ pi lɛsanga wi ni;
}}{\XT{2 Sami 8.17; 15.24,35; 20.25; 1 Wunlu 2.35; 1 Kuro 29.22}}{\FT{.}}}.

\VS{36}Kona, ma go woolo mbele pe yaa ka koro go na, pe ni fuun pe yaa kaa paan mbaa fɔli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ mbaa warifuwe pyɔ nuŋgba naa yaakara jɛɛnnjɛnri yɛnri wi yeri. Pe yaa kaa wi yɛnri mbaa yuun fɔ: ‹Ki yaga ma saraga wɔgɔtunŋgo ka kan we yeri waa piin, jaŋgo we yaakara jɛnri ta waa kaa.› »




\par }\Chap{3}{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Samiyɛli wi pye \newline  li yɔn sɛnrɛ yofɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Lenambyɔ Samiyɛli wìla pye na tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan wa Eli wi tanla. Ki wagati wi ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila pye na para leele pe ni fyafyaw, yariyanra nda làa pye na nari pe na, ti sila pye na piin fyafyaw.

\VS{2}Yembinɛ la ni,
saraga wɔfɔ Eli wìla pye ma sinlɛ wa wi sinlɛsaga. Ki sanga wi ni, kìla yala wi yɛngɛlɛ kè te, wi woro na yaan jɛŋgɛ.

\VS{3}Samiyɛli wìla pye na wɔnlɔ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li go ki ni, wa laga ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wìla pye ma tɛgɛ we. Yɛnŋɛlɛ li fitanla\FTNT{†}{{\FR 3:3 }{\FR{3.3:
}}{\FT{Fitanla wìla daga mbaa yiin yembinɛ li ni fuun li ni wa Yɛnŋɛlɛ go ki lajɛŋgɛ kpoyi ki ni;
}}{\XT{Ɛki 27.20-21; 30.7-8; Levi 24.3-4; 2 Kuro 13.11}}{\FT{.}}} wìla pye na yiin bere.

\VS{4}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Samiyɛli wi yeri. A wì si shɔ ma yo: «Naw, mi ŋa.»

\VS{5}A wì si yiri ma fe ma kari wa Eli wi tanla ma saa wi pye fɔ: «Mi ŋa, katugu màla yeri.»

\par }{\PP A Eli wì sho fɔ: «Mi sɔɔn yeri, sɔngɔrɔ ma sa sinlɛ.» A Samiyɛli wì si sɔngɔrɔ ma saa sinlɛ.


\par }{\PP \VS{6}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Samiyɛli wi yeri naa. A wì si yiri ma kari wa Eli wi tanla naa ma saa wi pye fɔ: «Mi ŋa, katugu màla yeri.»

\par }{\PP A Eli wì suu pye fɔ: «Na pinambyɔ, mi sɔɔn yeri; sɔngɔrɔ ma sa sinlɛ.»

\VS{7}Ma si yala Samiyɛli wi fa Yawe Yɛnŋɛlɛ li jɛn gbɛn, li fa si para wi ni gbɔgɔyi gbɛn.


\par }{\PP \VS{8}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Samiyɛli wi yeri naa ki taanri wogo na. A Samiyɛli wì si yiri ma kari wa Eli wi tanla, ma saa wi pye fɔ: «Mi ŋa, katugu màla yeri.»

\par }{\PP Kona, a Eli wì sigi jɛn ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lo làa pye na lenambyɔ wi yinri.

\VS{9}A wì si Samiyɛli wi pye fɔ: «Kari ma sa sinlɛ. Na paga ma yeri naa, ma yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma tunmbyee wila nuru ma yeri!› » Kona, a Samiyɛli wì si sɔngɔrɔ ma saa sinlɛ wa wi sinlɛsaga.


\par }{\PP \VS{10}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si pan ma yere le wi tanla, ma suu yeri paa koŋgbanŋga ki yɛn ma yo fɔ: «Samiyɛli, Samiyɛli.» A Samiyɛli wì sho fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, ta para, katugu ma tunmbyee wi yɛn na nuru ma yeri.»

\VS{11}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi yo Samiyɛli wi kan fɔ: «Wele, mi yaa kala la pye laga
Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ, fɔ lere o lere wi yaa li logo ki yaa to wi yɔn na.

\VS{12}Jɔlɔgɔ kagala ŋgele fuun mì yo Eli go woolo pe kanŋgɔlɔ, mi yaa ke pye mbe ke yɔn fili, mbege lɛ wa ke lɛsaga sa gbɔn wa ke kɔsaga ki na.

\VS{13}Mìla wi yɛri makɔ ma yo mi yaa kiti kɔn wi go woolo pe na fɔ sanga pyew, katugu wìla wi pinambiile pe kapege ki jɛn, pàa pye nala tifaga, ɛɛn fɔ wi sila ki wɔ pe kɛɛ.

\VS{14}Ki kala na, mì wugu Eli go woolo pe kan fɔ ko saraga woro wa, ki yarikanga si woro wa, ŋga ki yaa ti pe pe kapere ti kala yagawa ta.»


\par }{\PP \VS{15}A Samiyɛli wì si koro ma sinlɛ fɔ ma saa gbɔn ki goto pinliwɛ pi ni. Kona, a wì si yiri ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li go ki kɔɔrɔ ti yɛngɛlɛ. Samiyɛli wìla pye na fyɛ mboo yariyanga sɛnrɛ ti yɛgɛ yo Eli wi kan.

\VS{16}Ɛɛn fɔ, a Eli wì suu yeri ma yo fɔ: «Na pinambyɔ Samiyɛli.»

\par }{\PP A Samiyɛli wì si shɔ ma yo fɔ: «Naw, mi ŋa.»


\par }{\PP \VS{17}A Eli wì suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi Yɛnŋɛlɛ lì yo ma kan? Maga ka ta kpɛ lara na na. Sɛnrɛ nda fuun lì yo ma kan, na maga ki sɛnpyɔ nuŋgba lara na na, Yɛnŋɛlɛ li jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa ma na.»

\VS{18}Kona, a Samiyɛli wì sigi sɛnrɛ ti ni fuun ti yɛgɛ yo wi kan, wi sila ta lara wi na. A Eli wì sho fɔ: «Lo li yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ le, ŋga kali ndanla li ko pye.»


\par }{\PP \VS{19}Samiyɛli wìla pye na yɛgɛ tuun na paan, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye wi ni. Sɛnrɛ nda fuun làa yo, ta sila koro na ki kala lii li yɛɛ yɔn fili.

\VS{20}Wa Izirayɛli tara ti ni fuun ti ni, mbege lɛ wa Dan ca fɔ sa gbɔn wa Bɛrisheba ca, pe ni fuun pàa ki jɛn ma yo Samiyɛli wi yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yofɔ kaselege\FTNT{†}{{\FR 3:20 }{\FR{3.20:
}}{\FT{Mbege lɛ wa Dan ca fɔ sa gbɔn wa Bɛrisheba ca, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ mbege lɛ tara ti go ŋga na saga wa go ŋga na.}}}.

\VS{21}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye nali yɛɛ nari wa Silo ca suyi. Pa làa pye nali yɛɛ nari Samiyɛli wi na wa ki laga ki na, nali sɛnrɛ ti yuun wi kan.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Samiyɛli wìla pye naga sɛnrɛ ti yuun
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe kan.

\par }{\SH Filisiti tara fɛnnɛ \newline  pàa saa yɔn finliwɛ kɛsu wi lɛ
\par }
{\PP Pilige ka, a Izirayɛli woolo pè si yiri ma saa Filisiti tara fɛnnɛ pe fili mbe malaga gbɔn pe ni. Pàa pe maliŋgbɔɔnlɔ
cɛnsaga ki kan wa Ebɛni Ezɛri\FTNT{†}{{\FR 4:1 }{\FR{4.1:
}}{\FT{Maga logo Eburuye sɛnrɛ ti ni Ebɛni Ezɛri ko kɔrɔ wo ŋa sinndɛlɛgɛ ŋga ki maa sagawa kaan.}}} laga ki tanla, a Filisiti tara fɛnnɛ poro pe wogo ki kan wa Afɛki ca.

\VS{2}Filisiti tara fɛnnɛ pàa yere malinjɛ wi na Izirayɛli woolo pe mɛgɛ ni. A pè si to malaga ki na. A Filisiti tara fɛnnɛ pè si ya Izirayɛli woolo pe ni. Pàa maliŋgbɔɔnlɔ waga tijɛrɛ (4 000) si wo gbo pe ni wa malaga gbɔnsaga.

\VS{3}Naa Izirayɛli woolo pàa kaa sɔngɔrɔ wa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni, a pe
lelɛɛlɛ pè sho fɔ: «Yiŋgi na Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si ti a Filisiti tara fɛnnɛ pè si ya we ni nala? Yoo kari we sa Yawe Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wi lɛ wa Silo ca, jaŋgo wi pye laga we sɔgɔwɔ, wi we shɔ we mbɛnfɛnnɛ pe kɛɛ.»

\VS{4}Kona, a leele pè si pitunmbolo torogo wa Silo ca, pe sa Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yawa pi ni fuun fɔ li yɔn finliwɛ kɛsu wi lɛ pe pan wi ni, lo na li yɛn ma cɛn wa
sherubɛnye pe sɔgɔwɔ we. Eli wi pinambiile shyɛn Ofini naa Fineyasi pàa pinlɛ ma kari Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi ni\XREF{†}{{\XO 4:4 }{\XO{4.4:
}}{\XT{Ɛki 25.22}}}.


\par }{\PP \VS{5}Naa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wìla kaa gbɔn wa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni sanga ŋa ni, a Izirayɛli woolo pè si jɔrɔgɔ ŋgbanga nayinmɛ pi kala na, fɔ a tara tì tigile.

\VS{6}Naa Filisiti tara fɛnnɛ pàa kaa ki jɔrɔgɔmɔ pi logo, a pè si yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi jɔrɔgɔmɔ gbɔɔ pila yinrigi wa Eburuye pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni yɛɛn?» Kona, a pè sigi logo ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wo wì pan wa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni.

\VS{7}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si fyɛ, katugu pàa yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lì pan wa Eburuye pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni.» A pè sho naa fɔ: «Jɔlɔgɔ yɛn we wogo, katugu ki wogo ŋga yɛɛn ka fa pye gbɛn!

\VS{8}Jɔlɔgɔ yɛn we wogo, ambɔ wi yaa we shɔ ki yarisunndo fanŋga woro nda ti kɛɛ? Ko yarisunndo to tìla jɔlɔgɔ cɛnlɛ pyew li wa Ezhipiti tara fɛnnɛ pe na wa
gbinri wi ni\FTNT{†}{{\FR 4:8 }{\FR{4.8:
}}{\FT{Ɛki 7-11,14;
}}{\XT{Zhozu 2.10}}{\FT{.}}}.

\VS{9}Filisiti tara fɛnnɛ ye kotogo le ye yɛɛ ni, ye pye lenambala, jaŋgo waga ka pye Eburuye pe kulolo paa yɛgɛ ŋga na pàa pye we kulolo we. Ki kala na, ye pye lenambala, ye malaga ki gbɔn.»


\par }{\PP \VS{10}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si saa to malaga ki na Izirayɛli woolo pe ni, ma ya pe ni. A pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pè si fe ma kari wa pe
paara yinrɛ ti ni. Pàa pe ya fɔ jɛŋgɛ; lere waga nafa ma yiri kɛ (30 000) wo la ku Izirayɛli woolo pe ni.

\VS{11}Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wo na, Filisiti tara fɛnnɛ pàa wì shɔ. Eli wi pinambiile shyɛn Ofini naa Fineyasi pàa ku fun.


\par }{\SH Eli naa wi pijɔ pe kunwɔ sɛnrɛ
\par }
{\PP \VS{12}Kona, a Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo naŋa wà si yiri wa malaga gbɔnsaga ma fe ma kari wa Silo ca ki pilige nuŋgba ki ni. Wi yaripɔrɔ tìla pye ma walagi wi na, tara la pye ma wo wa wi go ki na naga nari ma yo wila kunwɔ gbele.

\VS{13}Naŋa wi gbɔnsaga wa Silo ca sanga ŋa ni, kìla yala Eli wìla pye ma cɛn wa wi jɔngɔ ki na, wa konɔ li yɔn na, na singi, katugu wi jatere wìla piri wi na Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi kala na. A naŋa wì si ye wa ca ma sɛnrɛ ti yo. A ca woolo pe ni fuun pè si jɔrɔgɔ ŋgbanga.

\VS{14}Naa Eli wìla kaa jɔrɔgɔmɔ pi logo, a wì si yewe ma yo fɔ: «Jɔrɔgɔmɔ mba pì yiri wa janwa wi ni, po kɔrɔ wo yɛn mɛlɛ?» A naŋa wì si fyɛɛlɛ ma pan ma sɛnrɛ ti yɛgɛ yo wi kan.

\VS{15}Ma si yala Eli wìla ta yɛlɛ nafa tijɛrɛ ma yiri kɛ ma yiri kɔlɔtaanri. Wi sila pye na yaan, wìla pye fyɔɔn.

\VS{16}A naŋa wì si Eli wi pye fɔ: «Pa mì yiri wa malaga gbɔnsaga ma pan yɛɛn; nala yɛɛn ko mì fe ma shɔ ma yiri wa.»

\par }{\PP A Eli wì suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi kì pye wa na pinambyɔ?»

\VS{17}A pitunŋɔ wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Izirayɛli woolo pè fe Filisiti tara fɛnnɛ pe yɛgɛ. Pè ya we ni fɔ tipege. Ma pinambiile shyɛn Ofini naa Fineyasi pè ku. A Filisiti tara fɛnnɛ pè Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi shɔ.»

\VS{18}Naa naŋa wìla kaa para Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wogo ki na sanga ŋa ni, a Eli wì si yiri wa wi jɔngɔ ki na ma to ma jali wa ca ki yeyɔngɔ ki tanla maa yɔlɔgɔ ki kaw ma ku; katugu wìla lɛ mɛɛ nugu. Wìla Izirayɛli woolo pe yɛgɛ sin ma saa gbɔn fɔ yɛlɛ nafa shyɛn.


\par }{\PP \VS{19}Eli wi pijɔ, Fineyasi jɔ we, wìla pye kugbɔ ni. Wi sesanga wìla gbɔn. Naa wìla kaa ki logo ma yo pè Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi shɔ sanga ŋa ni, ma wi nafɔ wo naa wi pɔlɔ wi ni pe kunwɔ pi logo sanga ŋa ni, a lara tì suu lɛ naa yaa, a wì si kanŋguuro kan mɛɛ se.


\par }{\PP \VS{20}Maa ta wìla pye na jaa mbe ku, jɛɛlɛ mbele pàa pye le wi tanla, a pè suu pye fɔ: «Maga ka fyɛ, pinambyɔ mà se.» Ɛɛn fɔ wi sila pe yɔn sogo sɛnrɛ ta kpɛ ni, nakoma mbe logo pe yeri.

\VS{21}A wì si pyɔ wi mɛgɛ taga naa yinri Ikavɔdi\FTNT{†}{{\FR 4:21 }{\FR{4.21:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni maga logo Ikavɔdi ko kɔrɔ wo yɛn fɔ gbɔgɔwɔ woro wa, nakoma gbɔgɔwɔ pi yɛn se?}}}, ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li gbɔgɔwɔ pi woro laga Izirayɛli naa.» Wìla ko yo ma, naa wìla pye na jatere piin Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi shɔgɔ wogo ki na we, konaa wi nafɔ naa wi pɔlɔ pe kunwɔ wogo ki na we.

\VS{22}A wì sho fɔ: «Gbɔgɔwɔ kpɛ woro laga Izirayɛli tara naa, katugu pè Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi shɔ.»




\par }\Chap{5}{\SH Yɔn finliwɛ kɛsu wìla pye \newline  wa Filisiti tara fɛnnɛ pe yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa Filisiti tara fɛnnɛ pàa kaa Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wi shɔ, a pè si yiri wi ni wa Ebɛni Ezɛri laga ki na ma kari wi ni wa Asidɔdi ca.

\VS{2}A pè suu lɛ ma ye wi ni wa pe yarisunŋgo Dagɔn\FTNT{†}{{\FR 5:2 }{\FR{5.2:
}}{\FT{Dagɔn wìla pye Filisiti tara fɛnnɛ pe yarisunŋgo gbɔgɔ;
}}{\XT{Kiti 16.23; 1 Sami 31.10; 2 Kuro 10.10}}{\FT{.}}} ki gbɔgɔgo ki ni, ma saa wi tɛgɛ le yarisunŋgo Dagɔn ki tanla.

\VS{3}Ki goto yirifaga ki na, a Asidɔdi ca fɛnnɛ pè si yiri; pe mbe wele, mɛɛ Dagɔn wi yan wì to maa yɛgɛ ki jiile le tara Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. A pè suu yirige maa yerege wa wi yeregesaga.

\VS{4}Ki goto yirifaga ki na, a pè si yiri; pe mbe wele mɛɛ Dagɔn wi yan wì to maa yɛgɛ ki jiile le tara Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Wi go naa wi kɛyɛn shyɛn yi ni, tìla kɔɔnlɔ wa wi na ma toori wa yeyɔngɔ shɔn wi na. Wi nandogomɔ po cɛ pìla koro le.

\VS{5}Ko kala kì ti Dagɔn
saraga wɔfɛnnɛ naa mbele fuun pe maa yiin wa Dagɔn gbɔgɔgo ki ni wa Asidɔdi ca, paa tanga wa yeyɔngɔ shɔn wi na, ali ma pan ma gbɔn nala.


\par }{\PP \VS{6}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa Asidɔdi ca fɛnnɛ pe na ma pe jɔlɔ jɛŋgɛ, ma yaritinnde wa pe na konaa pe kanŋgara tara woolo pe na\XREF{†}{{\XO 5:6 }{\XO{5.6:
}}{\XT{1 Sami 6.5}}}.

\VS{7}Naa Asidɔdi ca fɛnnɛ pàa kaa ki yan ma, a pè sho fɔ: «Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi se koro laga we yeri naa, katugu li yɛn na jɔlɔgɔ gbɔgɔ waa woro naa we yarisunŋgo Dagɔn we na.»

\VS{8}A pè si tun Filisiti tara fɛnnɛ teele pe ni fuun pe yeri ma pe gbogolo wa pe yeri, mɛɛ pe yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi we yaa pye Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi ni?»

\par }{\PP A pè sho fɔ: «Ye ti we kari wi ni wa Gati ca.» Kì pye ma, a pè si kari wi ni wa Gati ca.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, naa pàa kaa wi lɛ ma kari wi ni wama, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si yiri ki ca woolo pe kɔrɔgɔ. Jɔlɔgɔ gbɔgɔ la to pe na. Làa yaritinnde wa ca woolo pe ni fuun pe na, maga lɛ piile pe na fɔ ma saa ki wa
lelɛɛlɛ pe na.

\VS{10}Kona, a pè si Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi torogo wa Ekirɔn ca. Ɛɛn fɔ naa wìla kaa gbɔn wa, a Ekirɔn ca woolo pè si je na jɔrɔgi na yuun fɔ: «Pè pan Izirayɛli woolo pe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi ni laga we yeri, jaŋgo mbe woro naa we woolo pe ni we gbo.»


\par }{\PP \VS{11}Poro fun, a pè si tun Filisiti tara fɛnnɛ teele pe yeri ma pe gbogolo, mɛɛ pe pye fɔ: «Ye Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi torogo. Ye sɔngɔrɔ wi ni wa wi tara, jaŋgo wiga ka woro naa we woolo pe ni we ni fuun we gbo.» Kunwɔ jatere piriwɛn la pye ca woolo pe ni fuun pe na, katugu Yɛnŋɛlɛ làa jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa pe na.

\VS{12}Ali leele mbele pàa koro pee ku, yaritinnde la pye na yinrigi pe na, na pe jɔlɔ. Ca woolo pàa pye na gbele na sagawa mba jaa, ki gbeere tìla pye na yinrigi na kee wa yɛnŋɛlɛ na.




\par }\Chap{6}{\SH Filisiti tara fɛnnɛ \newline  pàa yɔn finliwɛ kɛsu wi torogo \newline  wa Izirayɛli tara
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wìla yeŋge kɔlɔshyɛn ko pye wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara.

\VS{2}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pe
saraga wɔfɛnnɛ naa pe jɛlɛfɛnnɛ pe yeri ma pe yewe fɔ: «We yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi pye mɛlɛ? We yaa ki pye yɛgɛ ŋga na mbe suu torogo wa wi tara, yege yo we kan.»


\par }{\PP \VS{3}A pè si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Na ye kaa jaa mbe
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi torogo wila kee, yaga kaa torogo waga. Ɛɛn fɔ, yoo torogo ye kajɔɔgɔ gbegele saraga wɔ li yeri. Kona ye yaa sagala; pa ye yaa ki jɛn fun yiŋgi na Yɛnŋɛlɛ làa si pye na ye jɔlɔ.»


\par }{\PP \VS{4}A Leele pè si yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi kajɔɔgɔ kala yagawa
saraga we yaa wɔ li yeri?»

\par }{\PP A pè si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ye yaa yaritinnde nda ti yè ta ti yanlɛrɛ kaŋgurugo gbegele tɛ ni konaa tɛ sacuulo kaŋgurugo ni, mbe yala Filisiti tara fɛnnɛ teele pe yɔn ki ni, katugu ki jɔlɔgɔ kì gbɔn ye ni fuun ye na, yoro naa ye tara teele pe ni.

\VS{5}Koni, ye yaritinnde ti yanlɛrɛ ta gbegele konaa sacuulo mbele pe yɛn na ye tara ti jogo pe yanlɛɛlɛ ni, yeri kan Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li yeri yeli sɔn. Pa kona li yaa jɔlɔgɔ gbɔgɔ ki laga yoro naa ye yarisunndo konaa ye tara ti na.

\VS{6}Yaga ka ye kotogo ki ŋgban ye yɛɛ na paa yɛgɛ ŋga na Ezhipiti tara fɛnnɛ poro naa
Farawɔn wi ni pàa ki pye we. Ye nawa to ki na fɔ ki Yɛnŋɛlɛ làa pe jɔlɔ, fɔ a pè saa Izirayɛli woolo pe yaga, a pè kari.

\VS{7}Koni, ye wotoro fɔnŋɔ nuŋgba gbegele, ye nanɛɛlɛ shyɛn yigi, mbele pe piile pe yɛn na wɔnri pe na, pe fa si nɛrɛ
tunŋgo pyetige pɔ pe na faa; ye wotoro wi pɔ pe na. Ɛɛn fɔ ye kari pe pire ti ni wa nandanga.

\VS{8}Ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi lɛ yoo le wa wotoro wi ni. Ye kɛsu wa tɛgɛ le wi tanla. Yaara nda yè gbegele tɛ ni mberi wɔ Yɛnŋɛlɛ li yeri kajɔɔgɔ kala yagawa saraga, yeri le wa wi ni. Ko puŋgo na, yoo yaga wila kee.

\VS{9}Ye sila wi wele, na yaga wi yan wi konɔ li lɛ na kee wa Izirayɛli tara kɔnlɔ li yeri, ma wa Bɛti Shɛmɛshi ca ki yeri, ko yaa ki naga we na fɔ pe Yɛnŋɛlɛ lo lìgi jɔlɔgɔ gbɔgɔ ŋga ki ni fuun ki wa we na. Nakosima we yaa ki jɛn mbe yo fɔ lo ma. Ɛɛn fɔ, ki jɔlɔgɔ gbɔgɔ kì to we na jaga wi\XREF{†}{{\XO 6:9 }{\XO{6.9:
}}{\XT{Zhozu 15.10}}}.»


\par }{\PP \VS{10}A Filisiti tara fɛnnɛ pè si tanga ki sɛnrɛ ti na. Pàa nanɛɛlɛ shyɛn yigi, mbele napire la pye na wɔnri pe na, ma wotoro wi pɔ pe na, mɛɛ saa pe pire to tɔn wa nandanga ki ni.

\VS{11}A pè si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi le wa wotoro wi ni konaa kɛsu pige ki ni, ko ŋga tɛ sacuulo poro naa yaritinnde yanlɛrɛ tìla pye wa wi ni we.

\VS{12}A nanɛɛlɛ pè si Bɛti Shɛmɛshi ca konɔ li lɛ ma sin perew na kee. Pàa sin ki konɔ nuŋgba li ni na gbele na kee. Pe sila kɛ mbe kari kalige na nakoma kamɛŋgɛ na. Filisiti tara fɛnnɛ teele pàa pye na tanri pe puŋgo na fɔ ma saa gbɔn wa Bɛti Shɛmɛshi ca kɔnlɔ li na.


\par }{\PP \VS{13}Bɛti Shɛmɛshi ca woolo pàa pye na
bile wi kɔɔn wa gbunlundɛgɛ ki ni. A pè si kaa yɛgɛ yirige ma wele, mɛɛ yɔn finliwɛ kɛsu wi yan. A pe nawa pì si yinŋgi fɔ jɛŋgɛ.

\VS{14}A wotoro wì si saa gbɔn wa Bɛti Shɛmɛshi ca fɛnnɛ naŋa Zhozuwe wi kɛrɛ, mɛɛ yere wa sinndɛligbɔgɔ ka tanla. A pè si wotoro wi kanŋgirɛ ti kɔɔnlɔ ma nanɛɛlɛ pe wɔ
saraga sogowogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri.

\VS{15}A
Levi setirige piile pèle si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi wɔ wa wotoro wi ni konaa yaara nda pàa gbegele tɛ ni tìla pye kɛsu pige ŋga ni ki ni. A pè siri tɛgɛ wa sinndɛligbɔgɔ ki na. Ki pilige ki ni, a Bɛti Shɛmɛshi ca woolo pè si saara sogoworo naa saara ta yɛgɛ wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri\XREF{†}{{\XO 6:15 }{\XO{6.15:
}}{\XT{Dete 10.8; Zhozu 21.16}}}.

\VS{16}Naa Filisiti tara fɛnnɛ teele kaŋgurugo pàa kaa ko yan ma, a pè si sɔngɔrɔ wa Ekirɔn ca ki pilige nuŋgba ki ni.

\VS{17}Filisiti tara fɛnnɛ pàa tɛ yaritinnde yanlɛrɛ nda kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, mari pye pe kajɔɔgɔ ki kala yagawa jasaara, tìla pye kaŋgurugo ma yala pe cagbɔrɔ ti ni: Asidɔdi ca wogo nuŋgba, Gaza ca wogo nuŋgba, Asikalɔn ca wogo nuŋgba, Gati ca wogo nuŋgba konaa Ekirɔn ca wogo nuŋgba.

\VS{18}Filisiti tara fɛnnɛ teele kaŋgurugo pàa pye cara nda go na, nda pàa malaga sigemboro kan mari maga konaa kapire ti ni, ti nuŋgba nuŋgba pyew tìla tɛ sacuulo yanlɛɛlɛ kan ma yala ti yɔn ki ni. Pàa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi tɛgɛ sinndɛligbɔgɔ ŋga na, wa Bɛti Shɛmɛshi ca fɛnnɛ naŋa Zhozuwe wi kɛrɛ, ki yɛn wa fɔ ma pan ma gbɔn nala, na leele pe nawa tuun ki kala li ni.


\par }{\PP \VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa jɔlɔgɔ wa Bɛti Shɛmɛshi ca woolo pe na, katugu pàa wele wa yɔn finliwɛ kɛsu wi nawa. Yawe Yɛnŋɛlɛ làa nambala nafa taanri ma yiri kɛ gbo\FTNT{†}{{\FR 6:19 }{\FR{6.19:
}}{\FT{Ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Yawe Yɛnŋɛlɛ làa lere nafa taanri ma yiri kɛ gbo,}} Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛlɛɛlɛ pele ni, ki yɛn ma yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa lere waga nafa shyɛn ma yiri kɛ naa nafa taanri ma yiri kɛ (50 070) gbo.}}}. A leele pè si kunwɔ pi gbele, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa pe na.

\VS{20}A Bɛti Shɛmɛshi ca woolo pè sho fɔ: «Ambɔ wi mbe ya yere Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, lo na li yɛn kpoyi we? We mbe ya kari yɔn finliwɛ kɛsu wi ni se yeri mboo wɔ laga we yeri?»

\VS{21}A pè si leele tun wa Kiriyati Yeyarimu ca woolo pe yeri ma pe pye fɔ: «Filisiti tara fɛnnɛ pè sɔngɔrɔ ma pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi ni, ye pan yoo lɛ ye kari wi ni wa ye yɛɛ yeri.»




\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}A Kiriyati Yeyarimu ca woolo pè si pan ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wi lɛ ma kari wi ni wa Abinadabu go, wa tinndi wi na. A pè suu pinambyɔ Eleyazari wi tɛgɛ wìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi kɔrɔsi.


\par }{\SH Samiyɛli wìla pye Izirayɛli woolo \newline  pe kiti kɔnfɔ
\par }
{\PP \VS{2}Kìla mɔ, yɛlɛ nafa lo la toro, naa pàa kari Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wi ni wa Kiriyati Yeyarimu ca we. A
Izirayɛli woolo pè si kaa naga lagajaa mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ.

\VS{3}Kona, a Samiyɛli wì si Izirayɛli woolo pe ni fuun pe pye fɔ: «Na kaa pye ye yɛn na jaa mbe sɔngɔrɔ mbe pan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kɔrɔgɔ ye kotogo ki ni fuun ni, pa kona yarisunndo nda ti yɛn ye yeri ma yiri cɛngɛlɛ kele yɛgɛ ni, yeri wa konaa yarisunndo
Asitarite ti ni. Ye mara Yawe Yɛnŋɛlɛ li na ye kotogo ki ni fuun ni, yaa tunŋgo piin lo nuŋgba kan. Pa kona, li yaa ye shɔ Filisiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ.»

\VS{4}A Izirayɛli woolo pè si yarisunndo
Baali naa Asitarite ti wa mari wɔ wa pe yɛɛ sɔgɔwɔ, nɛɛ tunŋgo piin Yawe Yɛnŋɛlɛ lo nuŋgba kan.


\par }{\PP \VS{5}Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì si pe pye fɔ: «Ye Izirayɛli woolo pe ni fuun pe gbogolo wa Mizipa ca, mi yaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ye kan\XREF{†}{{\XO 7:5 }{\XO{7.5:
}}{\XT{Kiti 20.1; 21.1}}}.»

\VS{6}A pè si gbogolo wa Mizipa ca, mɛɛ tɔnmɔ ko ma wo tara\FTNT{†}{{\FR 7:6 }{\FR{7.6:
}}{\FT{Mbe tɔnmɔ ko mbe wo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, ki kapyege ki kɔrɔ wi woro ma filige. Kana pàa ko pye mbe pe yɛɛ pye kpoyi, nakoma mbe pe nawa sɛnrɛ to yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lo kan.}}} le Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Pàa
yeŋge le ki pilige ki ni, ma pe kapere ti yo ma yo fɔ: «Wè kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.» Samiyɛli wìla pye Izirayɛli woolo pe kiti kɔnfɔ wa Mizipa ca.


\par }{\PP \VS{7}Naa Filisiti tara fɛnnɛ pàa kaa ki logo ma yo Izirayɛli woolo pè gbogolo wa Mizipa ca, a Filisiti tara teele pè si kari sa to Izirayɛli woolo pe na. Naa Izirayɛli woolo pàa kaa ki wogo ki logo, a pè si fyɛ Filisiti tara fɛnnɛ pe yɛgɛ.

\VS{8}A pè si Samiyɛli wi pye fɔ: «Maga ka Yawe Yɛnŋɛlɛ, we Yɛnŋɛlɛ li yɛnrɛwɛ pi yaga we kan, jaŋgo li we shɔ Filisiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ.»

\VS{9}A Samiyɛli wì si simbapyɔ ŋa wi fa laga yinnɛ na wa yigi maa pye
saraga sogowogo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Kona, a wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri Izirayɛli woolo pe kan. A lì suu yɛnrɛwɛ pi logo.

\VS{10}Ma Samiyɛli wi ta wìla pye na saraga sogowogo ki woo sanga ŋa ni, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pan mbe to Izirayɛli woolo pe na. Ɛɛn fɔ ki pilige ki ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si yɛnŋɛlɛ gbanlaga pye ŋgbanga Filisiti tara fɛnnɛ pe na, a pe sunndo wì si kɔn pe na, fɔ a Izirayɛli woolo pè ya pe ni.

\VS{11}A Izirayɛli woolo pè si yiri wa Mizipa ca ma Filisiti tara fɛnnɛ pe purɔ, fɔ ma saa gbɔn wa Bɛti Kari ca ki puŋgo na, ma ya pe ni pew.


\par }{\PP \VS{12}A Samiyɛli wì si sinndɛlɛgɛ ka lɛ maga yerege wa Mizipa naa Sheni ca sɔgɔwɔ pi ni, maga mɛgɛ taga naga yinri Ebɛni Ezɛri\FTNT{†}{{\FR 7:12 }{\FR{7.12:
}}{\FT{Maga logo Eburuye sɛnrɛ ti ni Ebɛni Ezɛri ko kɔrɔ wo yɛn sinndɛlɛgɛ ŋga ki maa sagawa kaan.}}}, ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lì we saga fɔ ma pan ma gbɔn namɛna.»

\VS{13}A Filisiti tara fɛnnɛ pè si go sogo, pe sila ka pan mbe ye naa wa Izirayɛli tara. Katugu ma Samiyɛli wi ta yinwege na, Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye na malaga gbɔɔn Filisiti tara fɛnnɛ pe ni.

\VS{14}Cara nda Filisiti tara fɛnnɛ pàa shɔ Izirayɛli woolo pe yeri, a tì si sɔngɔrɔ Izirayɛli woolo pe na, maga lɛ wa Ekirɔn ca ki na fɔ ma saa gbɔn wa Gati ca ki na, ma pinlɛ ti kanŋgara na lara ti ni. Izirayɛli woolo pàa pe tara ti ni fuun ti shɔ Filisiti tara fɛnnɛ pe yeri. A yɛyinŋge si ye Izirayɛli woolo naa Amɔri cɛnlɛ woolo pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{15}Samiyɛli wìla pye Izirayɛli woolo pe kiti kɔnfɔ wi yinwege piliye yi ni fuun yi ni.

\VS{16}Kìla pye, yɛlɛ pyew wi ma yiri mbe kari wa Betɛli ca, mbe toro wa Giligali ca konaa wa Mizipa ca, na Izirayɛli woolo pe kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo wa ki cara ti ni fuun ti ni\XREF{†}{{\XO 7:16 }{\XO{7.16:
}}{\XT{Zhozu 4.19; Kiti 20.18,26}}}.

\VS{17}Ko puŋgo na, wi mɛɛ sɔngɔrɔ ma kari wa wi go, wa Arama ca. Pa wìla pye na Izirayɛli woolo pe kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo wa. Wìla
saraga wɔsaga ka kan wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.




\par }{\MS SAMIYƐLI WO NAA WUNLUNAŊA SAWULI PE KALA

\par }\Chap{8}{\MR 8–15

\par }{\SH Izirayɛli woolo pàa pye na jaa \newline  wunluwɔ mbe cɛn pe go na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa Samiyɛli wìla kaa lɛ, a wì suu pinambiile pe tɛgɛ paa
Izirayɛli woolo pe kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo.

\VS{2}Wi pinambyɔ koŋgbanŋa pàa pye naa yinri Zhowɛli, na shyɛn woo wi yinri Abiya. Pàa saa cɛn wa Bɛrisheba mbaa kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo.

\VS{3}Ɛɛn fɔ pe sila pye na tanri wa pe to wi tulugo ki ni. Penjara wogo kìla gbɔgɔ pe yeri. Pàa pye na yarikanra shoo na kiti wi kɔɔn na tɔnni kaselege ki na.

\VS{4}Kì kaa pye ma, a Izirayɛli
lelɛɛlɛ pè si pe yɛɛ gbogolo, mɛɛ kari Samiyɛli wi kɔrɔgɔ wa Arama ca,

\VS{5}ma suu pye fɔ: «Wele, koni mà lɛ makɔ. Ma pinambiile pe si woro na tanri wa ma tulugo ki ni. Koni wunluwɔ tɛgɛ we go na wila we yɛgɛ sinni, paa yɛgɛ ŋga na ki maa piin wa cɛngɛlɛ sanŋgala ke ni fuun ke ni\XREF{†}{{\XO 8:5 }{\XO{8.5:
}}{\XT{Dete 17.14}}}.»

\VS{6}Ki yɛnrɛwɛ mba pàa yɛnri ma yo: «Wunluwɔ tɛgɛ we go na wila we yɛgɛ sinni» ki sila Samiyɛli wi ndanla. A wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri.

\VS{7}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Samiyɛli wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Sɛnrɛ nda leele mbele paa yuun ti logo, ma yɛnlɛ ŋga fuun pè yo ki na; katugu mboro ma pè je ma na, ɛɛn fɔ muwi pè je na na. Pe woro na jaa mbe pye pe wunluwɔ naa.

\VS{8}Kala na pe yɛn na piin ma na li nuŋgba lo pè pye na na, maga lɛ pilige ŋga ni mìla pe yirige wa Ezhipiti tara fɔ ma pan ma gbɔn nala. Pè je na na ma saa na tunŋgo piin yarisunndo ta yɛgɛ kan.

\VS{9}Ki kala na koni, ŋga paa yɛnri ma yeri, ki pye pe kan. Ɛɛn fɔ wunluwɔ ŋa wi yaa cɛn pe go na, ŋga ki daga mbaa piin wi kan, ma pe yɛri ki wogo ki na.»


\par }{\PP \VS{10}Sɛnrɛ nda fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo, a Samiyɛli wì siri yo mbele pàa pye na wunluwɔ wi yɛnri wi yeri pe kan.

\VS{11}Wìla pe pye fɔ: «Wunluwɔ ŋa wi yaa cɛn ye go na, ŋga ki daga mbaa piin wi kan ki ŋga: ‹Wi yaa ye pinambiile pe yigi mbe pe pye wi wotoroye mbele shɔnye maa tilele pe fevɛnnɛ, konaa mbe pele pye paa fee wi yɛɛra wotoro wi yɛgɛ paa piŋgbaanla yɛn.

\VS{12}Wi yaa pele tɛgɛ pe pye teele maliŋgbɔɔnlɔ waga keleŋgele (1 000) go na, mbe pele tɛgɛ maliŋgbɔɔnlɔ nafa shyɛn ma yiri kɛ kɛ go na. Wi yaa pele tɛgɛ paa fali wi kan, paa wi yarilire ti kɔɔn wi kan konaa paa wi maliŋgbɔnyaara ti gbegele naa wi wotoroye tunŋgo pyeyaara ti ni.

\VS{13}Wi yaa ye sumborombiile pe lɛ mbe pe pye nuwɔ taanyaara gbegelefɛnnɛ, naa sɔgɔfɛnnɛ konaa buru fɔfɛnnɛ.

\VS{14}Wi yaa ka ye kɛɛrɛ, naa ye
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ konaa ye oliviye tire kɛɛrɛ tiyɔnrɔ ti shɔ ye yeri mberi kan wi legbɔɔlɔ pe yeri.

\VS{15}Wi yaa kaa ye kɛɛrɛ yarilire to naa ye ɛrɛzɛn tiire pire
yaga wi shoo mbaa wi kaan wi fanŋga fɛnnɛ naa wi legbɔɔlɔ pe yeri.

\VS{16}Wi yaa kaa ye tunmbyeele nambala naa jɛɛlɛ, naa ye lefɔnmbɔlɔ mbele pe yɛn fanŋga ni\FTNT{†}{{\FR 8:16 }{\FR{8.16:
}}{\FT{Laga ki vɛrise ŋa wi ni ŋga kì yo fɔ:
{\QT{Ye lefɔnmbɔlɔ mbele pe yɛn fanŋga ni,}} wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ ŋa wi yɛn Girɛki sɛnrɛ ni wi ni, pège yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ «ye nɛrɛ».}}} konaa ye sofilele pe lee pe saa tunŋgo piin wi kan.

\VS{17}Wi yaa kaa ye yaayoro yaga wi shoo, ye yaa ka pye wi kulolo.

\VS{18}Ki wagati wi ni, ye yaa kaa gbele wunluwɔ ŋa ye wɔ wi kala na. Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li se ka logo ye yeri.› »


\par }{\PP \VS{19}A Izirayɛli woolo pè si je, pee yɛnlɛ mbe Samiyɛli wi yɛrɛwɛ sɛnrɛ ti logo. A pè sho fɔ: «Ko si we jori. Waa jaa wunluwɔ mbe cɛn we go na.

\VS{20}Waa jaa paa we yɛgɛ sinni paa cɛngɛlɛ sanŋgala ke yɛn. We wunluwɔ wi yaa la we kiti kɔnkagala ke yɛgɛ woo, mbe pye we yɛkelewe mbaa malaga gbɔɔn we ni ja.»

\VS{21}A Samiyɛli wì si sɛnrɛ nda fuun leele pàa yo ti logo, mɛɛ saa ti ni fuun yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{22}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yɛnlɛ pe sɛnrɛ ti na, ma wunluwɔ tɛgɛ pe go na.» Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì si Izirayɛli woolo pe pye fɔ: «Ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye sɔngɔrɔ yaa kee ye cara.»




\par }\Chap{9}{\SH Sawuli wìla saa fili \newline  Samiyɛli wi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo naŋa wà la pye wa, pàa pye naa yinri Kishi. Kishi to wo lawi ŋa Abiyɛli. Abiyɛli to wo lawi ŋa Zerɔri. Zerɔri to wo lawi ŋa Bekorati. Bekorati to wo lawi ŋa Afya. Kishi wìla pye malaga gbɔnfɔ wɛlɛwɛ.

\VS{2}Kishi wi pinambyɔ wà la pye wa, pàa pye naa yinri Sawuli, lefɔnŋɔ tiyɔɔn lawi.
Izirayɛli woolo pe ni, wa kpɛ sila yɔn paa wo yɛn. Wìla si tɔnlɔ ma wɛ pe ni fuun pe na.


\par }{\PP \VS{3}Pilige ka, a wi to Kishi wi sofile nɛɛlɛ pè si puŋgo. A wì suu pinambyɔ Sawuli wi pye fɔ: «Yiri ma tunmbyee wa lɛ wi pinlɛ ma ni, ma kari ma sa sofile nɛɛlɛ pe lagaja.»

\VS{4}A Sawuli wì si saa Efirayimu tara yanwira ti yanri, ma Shalisha tara ti yanri, wii sofile nɛɛlɛ pe yan wa. A wì si Shalimu tara ti kɔn ma yiri, ma saa Bɛnzhamɛ tara ti kɔn ma yiri, wii pe yan wa fun.

\VS{5}Naa pàa ka saa gbɔn wa Zufu tara, a Sawuli wì suu tunmbyee ŋa wìla pinlɛ wi ni wi pye fɔ: «Pan we sɔngɔrɔ, nakoma na to wi yaa kanŋga mbaa jatere piin woro wogo ko na mbe fɛgɛ sofilele nɛɛlɛ poro wogo ko na.»


\par }{\PP \VS{6}A wi tunmbyee wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wele, Yɛnŋɛlɛ lere yɛn laga ki ca ŋga ki ni. Wi yɛn lere ŋa pe maa jate. Wiga sɛnrɛ nda fuun yo, ti mari yɛɛ yɔn fili. Shokari we saa yan, kana konɔ na we yaa lɛ, wi yaa li naga we na.»


\par }{\PP \VS{7}A Sawuli wì suu pye fɔ: «Mìgi logo, ɛɛn fɔ na waga kari, yiŋgi we yaa sa kan Yɛnŋɛlɛ lere wi yeri? We yaakara tì kɔ wa we kashara ti ni. Yarikanga woro we yeri we sa kan Yɛnŋɛlɛ lere wi yeri. Yiŋgi kì koro we yeri?»

\VS{8}A tunmbyee wì si sɛnrɛ ti lɛ ma Sawuli wi pye fɔ: «Wele, warifuwe pyɔ yɛn laga na yeri, mi yaa wi kan Yɛnŋɛlɛ lere wi yeri, jaŋgo konɔ na we yaa lɛ wili naga we na.»

\VS{9}Fafafa wa Izirayɛli tara, na pe kaa kee sa Yɛnŋɛlɛ li yewe pe ma yo fɔ: «Yoo kari wa lere ŋa wi maa yariyanra yaan wi yeri.» Nala mbele pe maa yinri
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ, pa pàa pye na pe yinri ma.

\VS{10}A Sawuli wì suu pye fɔ: «Ma jatere wi yɛn jɛŋɛ. Shokari.» A pè si yiri na kee wa ca ŋga Yɛnŋɛlɛ lere wìla pye ki ni.


\par }{\PP \VS{11}Naa paa kaa na tinndi wi nuru na kee wa ca ki yeri sanga ŋa ni, a pè si fili sumborombiile pele ni paa yinrigi mbe pan mbe ko. A pè si pe yewe ma yo fɔ: «Naŋa ŋa wi maa yariyanra yaan wi wa le?»

\VS{12}A sumborombiile pè si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ee, wi yɛn wa ye yɛgɛ. Wì pan laga ca, katugu nala ca woolo paa
saraga woo wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga ŋga wa tinndi wi na ki na. Yaa fyɛɛlɛ.»

\VS{13}Na yaga sa ye wa ca ki ni, ye yaa wi yan wa, sanni wi sa kari wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga ŋga wa tinndi wi na ki na, mbe sa saraga suro ti li. Leele pe se ya mbaa nii na wi fa gbɔn wa gbɛn, katugu wo wi yaa duwaw saraga ki na, ko puŋgo na leele mbele pè yeri, pee jɛn paa nii. Na yaga kari fɔɔnfɔɔn ŋga, ye yaa saa tɔn le.

\VS{14}A pè si kari wa ca ki ni. Pe yesaga wa ca, a pè si fili Samiyɛli wi ni wila yinrigi wa ca na kee wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga.


\par }{\PP \VS{15}Ma si yala, ki pilige ki yɛgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ki naga Samiyɛli wi na, sanni Sawuli wi sa pan ma yo fɔ:

\VS{16}«Goto anmɛ yɛgɛ, mi yaa Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo naŋa wa torogo laga ma yeri. Ma
sinmɛ kpoyi wo wi na maa tɛgɛ to Izirayɛli, na woolo pe go na. Wi yaa ka Izirayɛli woolo pe shɔ Filisiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ; katugu mìlan woolo pe jɔlɔgɔ ki yan, ma pe gbelege ki logo.»


\par }{\PP \VS{17}Naa Samiyɛli wìla kaa Sawuli wi yan sanga ŋa ni, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Wele, naŋa ŋa wo mìla wi sɛnrɛ yo ma kan ma yo wi yaa ka cɛn na woolo pe go na.»

\VS{18}A Sawuli wì si fulo wa Samiyɛli wi tanla, wa ca ki mbogo yeyɔngɔ ki na, mɛɛ wi pye fɔ: «Ma yɛɛ yaga, ma naŋa ŋa wi maa yariyanra yaan wi go ki naga na na.»


\par }{\PP \VS{19}A Samiyɛli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Muwi mi yɛn yariyanra yanfɔ\FTNT{†}{{\FR 9:19 }{\FR{9.19:
}}{\FT{Faa pàa pye na Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yinri yariyanra yanfɛnnɛ.}}} we. Toro laga na yɛgɛ, we kari wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga ki na. Mboro naa ma tunmbyee wi ni ye yaa pinlɛ mbe li laga na ni nala. Kagala ŋgele fuun maa ma yɛɛ yewe ke ni, goto pinliwɛ ni, mi yaa ke yɛgɛ yo ma kan mbɔɔn yaga maa kee.

\VS{20}Sofile nɛɛlɛ mbele pè puŋgo, nala yɛn ki piliye taanri, pè pe yan, maga ka ma jatere wi piri ma yɛɛ na poro wogo ko na. Ɛɛn fɔ, Izirayɛli woolo pe yarijɛndɛ ti ni fuun ti yɛn ambɔ woro? Ma sigi jɛn mbe jɛn mbe yo ti yɛn mboro naa ma to go woolo pe ni yoro woro wi le?»

\VS{21}A Sawuli wì sho fɔ «Mi yo Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo naŋa wo wawi mi? Ko cɛnlɛ lo lì kologo Izirayɛli cɛngɛlɛ ke ni fuun ke ni. Na sege woolo poro pè kologo ma wɛ Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo seye woolo pe ni fuun pe ni. Yiŋgi na ma nɛɛ ko sɛnrɛ nda to yuun na ni?»

\VS{22}A Samiyɛli wì si kari Sawuli wo naa wi tunmbyee wi ni, ma ye pe ni wa go ŋga pe yaa li ki ni. A wì si legbɔɔlɔ cɛnsaga kan pe yeri wa yɛgɛ, wa leele mbele pàa yeri pe sɔgɔwɔ; poro la pye na kee lere nafa ma yiri kɛ yeri.

\VS{23}A Samiyɛli wì si sɔgɔfɔ wi pye fɔ: «Kayinnɛ na mìla kan ma yeri ma yo mali tɛgɛ li yɛ, pan li ni.»

\VS{24}A sɔgɔfɔ wì si pan jele lo naa nda ti ma taga li na ti ni\XREF{†}{{\XO 9:24 }{\XO{9.24:
}}{\XT{Ɛki 29.22,27; Levi 7.32-33,35; Nɔmbu 6.20; 18.18}}}, mari tɛgɛ Sawuli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. A Samiyɛli wì si Sawuli wi pye fɔ: «Ki kala na li nɔgɔ, naa mìla leele pe yeri, tasaga ŋga kì tɛgɛ ma kan koyi we. Ta kɔn maa kaa.» Kì pye ma, a Sawuli wì si li Samiyɛli wi ni ki pilige ki ni.

\VS{25}Ko puŋgo na, a pè si yiri wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga ki na ma sɔngɔrɔ wa ca. A Samiyɛli wì si para Sawuli wi ni wa wi birigo ki go na\FTNT{†}{{\FR 9:25 }{\FR{9.25:
}}{\FT{Wa Izirayɛli tara, wa birigo ki go na, tifɛnɛ li ma pye ma yinŋgi. Kìla pye na nambanŋa ka tugu wa na, mbege naga fɔ poo yigi jɛŋgɛ, pa pe maa yaara wɔ wa.}}}.


\par }{\SH Samiyɛli wìla Sawuli wi tɛgɛ \newline  wunluwɔ
\par }
{\PP \VS{26}Ki goto yirifaga ki na, a Samiyɛli wì si Sawuli wi yeri wa wi birigo ki go na maa pye fɔ: «Yiri maa kee, mi yaa sɔɔn torogo.» A Sawuli wì si yiri na kee, a Samiyɛli wì si pinlɛ wi ni.

\VS{27}Naa pàa ka saa gbɔn wa ca ki kɔsaga, a Samiyɛli wì si Sawuli wi pye fɔ: «Ki yo ma tunmbyee wi kan wi keli we yɛgɛ.» A tunmbyee wì si keli pe yɛgɛ ma lali pe ni.

\par }{\PP A Samiyɛli wì si Sawuli wi pye fɔ: «Koni yere namɛna, sɛnrɛ nda Yɛnŋɛlɛ lì yo, mi yaa ti yo ma kan.»




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Kona, a Samiyɛli wì si sinmɛ kugbolo na wìla pan li lɛ, mɛɛ ki sinmɛ pi wo wa Sawuli wi go ki na. Ko puŋgo na, a wì si kɛyɛn wa wi yɔlɔgɔ maa shari, mɛɛ yo fɔ: «Ki sinmɛ mba pì wo ma na, ko yɛn naga nari ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn tɛgɛ to cɛnlɛ na li yɛn li woolo pe go na. [Mboro ma yaa la pe yɛgɛ sinni. Ma yaa ka pe shɔ pe juguye mbele pe yɛn ma pe maga pe kɛɛ. Ki sinmɛ mba pì wo ma na, po pi yɛn naga nari ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn tɛgɛ to li woolo pe go na\FTNT{†}{{\FR 10:1 }{\FR{10.1:
}}{\FT{Ki vɛrise ŋa wi sɛnrɛ puŋgo woro ti woro wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ ŋa wi yɛn Eburuye sɛnrɛ ni wi ni. Pa ti yɛn wa Girɛki sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ wo naa Siriyaki sɛwɛ lɛɛ wi ni.}}}.]

\VS{2}Na maga ka laga na na mbaa kee, ma yaa sa fili nambala shyɛn ni wa Arashɛli fanga ki tanla, wa Zeliza ca, wa Bɛnzhamɛ tara kɔnlɔ li na. Pe yaa ma pye mbe yo sofile nɛɛlɛ mbele màa kari sa lagaja, pè pe yan. Ma to wi woro na poro wogo ko jate naa, koni yoro wogo ko kùu jatere wi piri wi na. Wi yɛn naa yɛɛ yewe wi mbe pye mɛlɛ mbɔɔn yan.»

\VS{3}Na maga yiri lema mbaa kee yɛgɛ, ma yaa sa gbɔn wa Tabɔri ca tigbɔgɔ ki na. Ma yaa fili nambala taanri ni, paa kee wa Betɛli ca sa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔ. Pe ni, sikapigile taanri yɛn nuŋgba yeri, buru taanri yɛn shyɛn woo wi yeri, duvɛn lekasha nuŋgba yɛn taanri woo wi yeri.

\VS{4}Pe yaa ma shari mbe buru shyɛn kan ma yeri, ma yɛnlɛ pe na.

\VS{5}Ko puŋgo na, ma yaa sa gbɔn wa Gibeya Eloyimu ca. Filisiti tara fɛnnɛ maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ka yɛn wa. Na ma kaa yiin wa ca sanga ŋa ni, ma yaa fili
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ ŋgbelege ka ni, pè yiri wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga na tinri, ŋgɔni gbɔnfɛnnɛ, naa wegele winfɛnnɛ, naa pimbigile gbɔnfɛnnɛ konaa juru gbɔnfɛnnɛ yaa pye pe yɛgɛ. Pe yaa la Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun.

\VS{6}Kona Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ li yaa ye ma ni, ma yaa la Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yuun paa pe yɛn. Ma yaa kanŋga mbe pye lere wa yɛgɛ.

\VS{7}Na ki kacɛn kagala ke ka ke yɛɛ yɔn fili ma kan sanga ŋa ni, maga kala na yan li daga pyewe ni, ma lo pye, katugu Yɛnŋɛlɛ li yaa pye ma ni.

\VS{8}Ma keli na yɛgɛ ma kari wa Giligali ca, mi yaa ka taga ma na, mbe kari sa
saara sogoworo naa
nayinmɛ saara wɔ wa. Mala sige wa, fɔ sa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn, fɔ mbe ka sa gbɔn wa ma na. Kona ŋga ma daga mbe pye, mi yaa ki yo ma kan.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ làa ye \newline  Sawuli wi ni
\par }
{\PP \VS{9}Kona, Sawuli wì si laga le Samiyɛli wi tanla na kee. A Yɛnŋɛlɛ lì si Sawuli wi jatere wi kanŋga wi na. Kacɛn kagala ŋgele Samiyɛli wìla yo, a kè si pye ma ke yɛɛ yɔn fili ki pilige nuŋgba ki ni.

\VS{10}Sawuli wo naa wi tunmbyee wi ni, naa pàa ka saa gbɔn wa Gibeya ca, a pè si fili Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ ŋgbelege ka ni. A Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lì si ye Sawuli wi ni. A wì si pinlɛ pe ni, na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun.

\VS{11}Mbele fuun pàa wi jɛn faa, mɛɛ kaa pan maa yan wila Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ sanmbala pe ni, pàa pye na pe yɛɛ yewe na yuun fɔ: «Yiŋgi kì ye Kishi pinambyɔ wi ni? Sawuli wo fun wì pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi le?»


\par }{\PP \VS{12}A ki laga woolo, nuŋgba sho fɔ: «Koni ambɔ mbe si pye pe tafɔ wo?» Pa ki yomiyɛlɛ na làa ta le ma yo fɔ: «Sawuli wo fun wì pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi le\XREF{†}{{\XO 10:12 }{\XO{10.12:
}}{\XT{1 Sami 19.23-24}}}?»

\VS{13}Naa Sawuli wìla kaa kɔ Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yomɔ pi na, a wì si kari wa Yɛnŋɛlɛ gbɔgɔsaga ki na.


\par }{\PP \VS{14}A wi tojɛɛ wì si wo naa wi tunmbyee pe yewe ma yo fɔ: «Ye kari na se yeri?»

\par }{\PP A Sawuli wì suu pye fɔ: «Wè kari na ma saa sofile nɛɛlɛ poro lagaja. Ɛɛn fɔ, wee pe yan, a wè si kari ma saa Samiyɛli wi yewe.»


\par }{\PP \VS{15}A wi tojɛɛ wì suu pye fɔ: «Sɛnrɛ nda wì yo ye kan, yeri yɛgɛ yo na kan.»


\par }{\PP \VS{16}A Sawuli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wìgi yo maga filige we kan fɔ sofile nɛɛlɛ pè yan.» Ɛɛn fɔ, wunluwɔ wogo ŋga Samiyɛli wìla yo, Sawuli wi sila para ko wogo ko na.


\par }{\SH Pàa Sawuli wi tɛgɛ \newline  Izirayɛli woolo pe wunluwɔ
\par }
{\PP \VS{17}Kona, a Samiyɛli wì si
Izirayɛli woolo pe yeri wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ wa Mizipa ca\XREF{†}{{\XO 10:17 }{\XO{10.17:
}}{\XT{Kiti 20.1; 21.1; 1 Sami 7.5}}},

\VS{18}mɛɛ pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Muwi mì ye yirige wa Ezhipiti tara ma ye shɔ Ezhipiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ konaa ma ye shɔ wunlumbolo mbele fuun pàa pye na ye jɔlɔ pe kɛɛ.›

\VS{19}Ɛɛn fɔ, nala yoro yè je ye Yɛnŋɛlɛ li na, lo na lì ye shɔ ye jɔlɔgɔ kagala ke ni fuun naa ye tere ti ni fuun ti ni. Yèli pye ma yo ki daga ma wunluwɔ tɛgɛ we go na. Kì kaa pye yɛɛn, koni ye pan ye toro Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ cɛnlɛ cɛnlɛ, ko puŋgo na, ye toro seye seye.»


\par }{\PP \VS{20}A Samiyɛli wì si ti a Izirayɛli cɛngɛlɛ ke ni fuun nuŋgba nuŋgba kè toro. A pɛtɛ gbɔngɔ kì si Bɛnzhamɛ cɛnlɛ lo wɔ\XREF{†}{{\XO 10:20 }{\XO{10.20:
}}{\XT{Ɛki 28.30; 1 Sami 2.28; Zhozu 7.15-18}}}.

\VS{21}A wì si ti a Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo pè pan ma toro seye seye Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. A pɛtɛ gbɔngɔ kì Matiri sege ko wɔ. Ko puŋgo na, pɛtɛ gbɔngɔ kì si Kishi pinambyɔ Sawuli wi wɔ wa ki sege ki ni. Ɛɛn fɔ, a pè suu lagaja pe suu yan.

\VS{22}Kona, a pè si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe ma yo fɔ: «Naŋa wa yɛgɛ mbe pye wa, ŋa wì pan laga le?»

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Ee, wi yɛn ma lara wa tuguro ti sɔgɔwɔ, ye sa wele wa.»

\VS{23}A pè si fe ma saa wi lɛ ma pan wi ni wa leele pe sɔgɔwɔ. Wìla tɔnlɔ ma wɛ leele pe ni fuun pe na.

\VS{24}A Samiyɛli wì si leele pe pye fɔ: «Ye wele, naŋa ŋa wo Yawe Yɛnŋɛlɛ lì wɔ ye kan. Wi yɔngɔ woro laga Izirayɛli woolo pe ni fuun pe sɔgɔwɔ.»

\par }{\PP A leele pe ni fuun pè si jɔrɔgɔ ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ sa yinwetɔnlɔgɔ kan wunlunaŋa wi yeri.»


\par }{\PP \VS{25}Ŋga wunlunaŋa wi daga mbaa piin, a Samiyɛli wì sigi yɛgɛ yo pe kan. Ko puŋgo na, a wì sigi sɛnrɛ ti yɔnlɔgɔ sɛwɛ wa na maa tɛgɛ wa Yɛnŋɛlɛ li go ki ni, wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ko puŋgo na, a wì si leele pe yaga, a pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pè sɔngɔrɔ pe cara\XREF{†}{{\XO 10:25 }{\XO{10.25:
}}{\XT{Dete 17.14-20}}}.

\VS{26}A Sawuli fun wì si sɔngɔrɔ wa wi yeri, wa Gibeya ca. Yɛnŋɛlɛ làa para nambala kotogofɛnnɛ pe ni, a pè pinlɛ wi ni ma kari.

\VS{27}Konaa ki ni fuun, lejagala pèle la ta wa ma yo fɔ: «Ki naŋa ŋa, wo mbe ya mbe we shɔ mɛlɛ?» A wì si pe mbɛn, pe sila yarikanra kan wi yeri. Ɛɛn fɔ Sawuli wi sila ki kala li jate.




\par }\Chap{11}{\SH Sawuli wìla ya \newline  Amɔ cɛnlɛ woolo pe ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Amɔ cɛnlɛ woolo naŋa Nahashi wì si pan maa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan ma Yabɛshi ca ki maga mbe to ki na, wa Galaadi tara\XREF{†}{{\XO 11:1 }{\XO{11.1:
}}{\XT{Zhenɛ 19.38; Dete 2.19,37; Zhozu 12.1; Kiti 3.13; 11.4-33}}}. A ca woolo pe ni fuun pè si Nahashi wi pye fɔ: «Yɔn finliwɛ le we ni, pa we yaa la kulowo tunŋgo piin ma kan.»


\par }{\PP \VS{2}A Amɔ cɛnlɛ woolo naŋa Nahashi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yaa yɔn finliwɛ le ye ni yɛgɛ ŋga na ki ŋga: ‹Mi yaa ye ni fuun ye kalige yɛnmbigile\XREF{†}{{\XO 11:2 }{\XO{11.2:
}}{\XT{Kiti 16.21}}} ke yaari mbe ta mbe fɛrɛ wa yoro
Izirayɛli woolo ye ni fuun ye na.› »


\par }{\PP \VS{3}A Yabɛshi ca
lelɛɛlɛ pè suu pye fɔ: «Piliye kɔlɔshyɛn kan we yeri, we yaa pitunmbolo torogo wa Izirayɛli tara ti lagapyew; na lere si pan mbe we saga, pa we yaa we yɛɛ le ma kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{4}A pitunmbolo pè si saa gbɔn wa Gibeya, Sawuli wi ca ye, mɛɛ ki sɛnrɛ ti yɛgɛ yo ca woolo pe kan. A ca woolo pè si to na gbele fɔ jɛŋgɛ.

\VS{5}Kìla yala cɛ Sawuli wì yiri wa kɛrɛ na yiin wo naa wi nɛrɛ ti ni. A wì si pe yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi na, a leele pe ni fuun pe nɛɛ gbele?» A pè si sɛnrɛ nda Yabɛshi ca fɛnnɛ pàa yo ti yɛgɛ yo wi kan.

\VS{6}Naa Sawuli wìla kaa ki sɛnrɛ ti logo, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lì si ye wi ni. A wi nawa pì si ŋgban fɔ jɛŋgɛ.

\VS{7}A wì si nɛrɛ shyɛn yigi mari gbo mari kɔɔnlɔ curo curo mɛɛ ki kara ti kan pitunmbolo yeri pe kari ti ni Izirayɛli tara ti lagapyew ki ni, pe sari kan leele pe yeri, pe pe pye fɔ: «Na lere ŋa ka je mbe yo wi se taga Sawuli naa Samiyɛli pe na, mbe sa malaga ki gbɔn, pa wi nɛrɛ ti yaa pye yɛɛn.» A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si fyɛrɛ gbɔrɔ leŋge Izirayɛli woolo pe ni.

\par }{\PP A pè si pe yɛɛ gbogolo ma pye paa lere nuŋgba yɛn.

\VS{8}A Sawuli wì si pe jiri wa Bezɛki ca. Izirayɛli cɛngɛlɛ woolo mbele pàa pye wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri pàa pye lere waga cɛnmɛ taanri (300 000). Zhuda cɛnlɛ woolo poro la pye lere waga nafa ma yiri kɛ (30 000).

\VS{9}A pè sigi yo pitunmbolo mbele pàa yiri wa Yabɛshi ca pe kan ma yo pe saga yo pe sefɛnnɛ pe kan fɔ: «Goto yɔnlɔ ŋgbanga na, ye yaa shɔ.» A pitunmbolo pè si saa ki sɛnrɛ ti yo pe sefɛnnɛ pe kan. A pe nawa pì si yinŋgi fɔ jɛŋgɛ.

\VS{10}A Yabɛshi ca fɛnnɛ pè si Amɔ cɛnlɛ woolo pe pye fɔ: «Goto we yaa we yɛɛ le ye kɛɛ, kona ye we pye paa yɛgɛ ŋga na ki ye ndanla we.»


\par }{\PP \VS{11}Ki goto, a Sawuli wì suu woolo pe walagi, a pè yiri tɛgɛsaga taanri. Sanni laga ki sa laga, a pè si kari wa Amɔ cɛnlɛ woolo pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni ma saa to pe na. Pàa Amɔ cɛnlɛ woolo pe gbo fɔ ma saa gbɔn yɔnlɔ ŋgbanga ki na. Mbele pàa ta ma shɔ, pè si gbɔn ma jaraga, fɔ yɛrɛ leele shyɛn sila ya mbe pinlɛ pe yɛɛ ni konɔ nuŋgba.


\par }{\PP \VS{12}Kona, a Izirayɛli woolo pè si Samiyɛli wi pye fɔ: «Leele mbele pàa yo Sawuli wi se cɛn we go na wunluwɔ, pe yɛn se yeri? Ye pe le we kɛɛ we yaa pe gbo.»

\VS{13}Ɛɛn fɔ, a Sawuli wì sho fɔ: «Lere si daga mbe gbo ki nala pilige ŋga ki na, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Izirayɛli woolo pe shɔ nala.»


\par }{\PP \VS{14}A Samiyɛli wì si leele pe pye fɔ: «Ye pan we kari wa Giligali ca, we sa Sawuli wi tɛgɛ wunluwɔ pi na naa fɔnŋgɔ.»

\VS{15}A leele pe ni fuun pè si kari wa Giligali ca, ma saa Sawuli wi tɛgɛ wunluwɔ naa fɔnŋgɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. A pè si
nayinmɛ saara wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ko puŋgo na, a Sawuli wo naa Izirayɛli woolo pe ni fuun pe ni, pe nɛɛ yɔgɔri fɔ jɛŋgɛ.




\par }\Chap{12}{\SH Samiyɛli wi sɛnyoro puŋgo woro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Samiyɛli wì si
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe pye fɔ: «Ye wele, ŋga fuun yè yɛnri na yeri, mì ki ni fuun ki pye ye kan. Mì wunluwɔ tɛgɛ ye go na.

\VS{2}Koni, wunluwɔ ŋa wi yaa la ye yɛgɛ sinni wi ŋa. Mi wo na, mì lɛ, a na yinzire tì filige. Na pinambiile poro na, pe yɛn laga ye ni. Mì ye yɛgɛ sin maga lɛ wa na punwɛ sanga wi ni fɔ ma pan ma gbɔn nala.

\VS{3}Mi ŋa mì yere na ye yɛgɛ sɔgɔwɔ. Na kaa pye mì kala la pye wa na ye ni, yanla jɛrɛgi yege yo na Yawe Yɛnŋɛlɛ lo naa wunluwɔ ŋa lì wɔ pe yɛgɛ na. Mi nɛgɛ shɔ nakoma sofile shɔ wa yeri le? Ambɔ mì fanla ma li? Mìlan fanŋga ki tɛgɛ ma ambɔ jɔlɔ? Mì yarikanga shɔ ambɔ yeri ye ni, mala yɛngɛlɛ ke tɔn wi kapyege ki na? Yege yo na kan, mi yaa yaara nda mì shɔ dufile ti sɔngɔrɔ ye na.»


\par }{\PP \VS{4}A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mɛɛ we fanla mbe we li, mɛɛ sɔɔn fanŋga ki tɛgɛ mbe we jɔlɔ, mɛɛ si yaraga ka kpɛ shɔ lere yeri.»


\par }{\PP \VS{5}A Samiyɛli wì sho naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn sɛrɛfɔ ye wogo ki na; wunlunaŋa ŋa lì wɔ wi yɛn sɛrɛfɔ fun nala, fɔ yee jɛrɛgisaga yan na na kala la kpɛ ni.»

\par }{\PP A leele pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ee, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn sɛrɛfɔ.»


\par }{\PP \VS{6}A Samiyɛli wì si leele pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lo làa Moyisi naa wi ndɔ
Arɔn pe tɛgɛ ma ye tɛlɛye pe yirige wa Ezhipiti tara\XREF{†}{{\XO 12:6 }{\XO{12.6:
}}{\XT{Ɛki 6.26}}}.

\VS{7}Koni ye pan ye yere Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Kajɛŋgɛ kagala ŋgele lì pye ma yoro naa ye tɛlɛye pe ni ye shɔ, mi yaa ke yo ye kan.

\VS{8}Zhakɔbu wi kariŋgɔlɔ wa Ezhipiti tara, jɔlɔgɔ ki kala na, a yè tɛlɛye pè si gbele ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri li pe saga\XREF{†}{{\XO 12:8 }{\XO{12.8:
}}{\XT{Ɛki 2.23}}}. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Moyisi naa Arɔn pe torogo, a pè saa pe yirige wa Ezhipiti tara ma pan ma cɛnsaga kan pe yeri laga ki tara nda we yɛn laga ti ni.

\VS{9}Ɛɛn fɔ, a pè si je Yawe Yɛnŋɛlɛ, pe Yɛnŋɛlɛ li na. Ki kala na, làa pe le Sisera ŋa wìla pye Hazɔri ca maliŋgbɔɔnlɔ pe to wi kɛɛ, naa Filisiti tara fɛnnɛ konaa Mowabu tara wunlunaŋa wi ni pe kɛɛ, a pè malaga gbɔn pe ni\XREF{†}{{\XO 12:9 }{\XO{12.9:
}}{\XT{Kiti 3.12; 4.6; 13.1}}}.

\VS{10}Kona, a pè si gbele ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo fɔ: ‹Wè kapege pye, katugu wè Yawe Yɛnŋɛlɛ li wa ma saa na yarisunndo
Baali naa
Asitarite ti gbogo. Koni we shɔ we mbɛnfɛnnɛ pe kɛɛ, pa we yaa la tunŋgo piin ma kan\XREF{†}{{\XO 12:10 }{\XO{12.10:
}}{\XT{Kiti 10.10-15}}}.›

\VS{11}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Yerubaali\FTNT{†}{{\FR 12:11 }{\FR{12.11:
}}{\FT{Yerubaali wo nuŋgba wo pàa pye na yinri Zhedewɔn;
}}{\XT{Kiti 7.11}}{\FT{.}}}, naa Bedan\FTNT{†}{{\FR 12:11 }{\FR{12.11:
}}{\FT{Bedan wo nuŋgba wo pàa pye na yinri Baraki; Kiti 4-5.}}}, naa Zhɛfite\FTNT{†}{{\FR 12:11 }{\FR{12.11:
}}{\FT{Zhɛfite sɛnrɛ ti yɛn wa
}}{\XT{Kiti 11–12}}{\FT{.7 laga ki ni.}}} konaa mi Samiyɛli we torogo ye kan, mɛɛ ye shɔ ye mbɛnfɛnnɛ mbele pàa pye ma ye maga pe kɛɛ, a yè si cɛn laga tara ti ni yɛyinŋge na pɔw.

\VS{12}Ɛɛn fɔ naa yàa kaa ki yan Amɔ cɛnlɛ woolo pe wunlunaŋa Nahashi wì pan mbe to ye na malaga ni, a yè si pan mala pye fɔ: ‹We se ya koro korowo mba po na, wunluwɔ daga mbe cɛn we go na,› ma si yala Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ le, lo làa pye ye wunluwɔ we\XREF{†}{{\XO 12:12 }{\XO{12.12:
}}{\XT{1 Sami 8.19}}}.

\VS{13}Koni ye wunluwɔ wi ŋa, ŋa yè wɔ konaa maa yɛnri. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lùu tɛgɛ ye go na.

\VS{14}Na ye kaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, mbaa tunŋgo piin li kan konaa mbaa nuru li yeri, na yee yiri mbe je Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti na, yoro naa ye wunluwɔ ŋa wì cɛn ye go na wi ni, na yaga taga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ye Yɛnŋɛlɛ li na, kala pyew li yaa yɔn ye kan.

\VS{15}Ɛɛn fɔ na ye woro na nuru Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri, na yaga yiri mbe je li ŋgasegele ke na, pa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa jɔlɔgɔ wa ye na paa yɛgɛ ŋga na làa jɔlɔgɔ wa ye tɛlɛye pe na we.

\VS{16}Koni ye koro na bere na ki laga ŋga ki na, ye kafɔnnɔ kagbɔgɔ ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa pye ki yan.

\VS{17}Bile kɔnsanga wo ma we yɛn yɛɛn, tisaga nɛɛ pan? Mi yaa si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri li yɛnŋɛlɛ gbaanra yirige, mbe ti tisaga mbe pan, jaŋgo yege jɛn konaa yege yan, fɔ ŋga yè pye ma wunluwɔ yɛnri, ki yɛn kapegbɔgɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na.»


\par }{\PP \VS{18}Kona, a Samiyɛli wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri, a lì si ti a yɛnŋɛlɛ gbaanra pye, a tisaga kì pan ki pilige ki ni. A leele pe ni fuun pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo naa Samiyɛli pe yɛgɛ.

\VS{19}A pe ni fuun pè si Samiyɛli wi pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, li yɛnri we kan jaŋgo waga ka ku; katugu wè wunluwɔ yɛnri ma kapege ka taga we kapere ti ni fuun ti na.»


\par }{\PP \VS{20}A Samiyɛli wì si leele pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yaga ka fyɛ. Yè kapege pye ko yɛn kaselege. Ɛɛn fɔ yaga ka laga Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, yaa tunŋgo piin li kan ye kotogo ki ni fuun ni.

\VS{21}Yaga ka lali li ni, na yaga ko pye ma, ki yaa ye kan yaa yarisunndo gbogo, to nda ti woro yaraga ka, ti se ya mbe ye saga, ti se si ya mbe ye shɔ, katugu yarisunndo ti woro yaraga ka.

\VS{22}Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ŋga kì gbɔgɔ ki kala na, li se ye wa, katugu lo kì ndanla, a lì ye pye li woolo.

\VS{23}Mi wo na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yigi na ni, mi ka ka kapege pye li na mbeli yɛnrɛwɛ pi yaga mi ka ka yɛnri ye kan. Mi yaa la ye nari suyi kajɛŋgɛ naa kozinnɛ li ni.

\VS{24}Yoro wo na, yaa fyɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, yaa tunŋgo piin li kan kaselege ni, ye kotogo ki ni fuun ni. Kagbɔgɔlɔ ŋgele lì pye ye kan, yaa ke jate.

\VS{25}Ɛɛn fɔ na ye kaa kapege piin, ye yaa tɔngɔ mbe wɔ wa yoro naa ye wunluwɔ wi ni.»




\par }\Chap{13}{\SH Izirayɛli woolo pàa yiri ma je \newline  Filisiti tara fɛnnɛ pe na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sawuli wìla yɛgɛlɛ yɔn ka ta mɛɛ cɛn wunluwɔ pi na\FTNT{†}{{\FR 13:1 }{\FR{13.1:
}}{\FT{Wa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛ lɛɛ ŋa wi yɛn Eburuye sɛnrɛ ni wi ni, Sawuli wìla ta yɛlɛ yɔn ŋga na mɛɛ cɛn wunluwɔ pi na pe sila ki le wa. Ɛɛn fɔ mbe yala Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ sɛwɛɛlɛ mbele pe yɛn Girɛki sɛnrɛ ni pe ni, Sawuli wìla ta yɛlɛ nafa ma yiri kɛ mɛɛ cɛn wunluwɔ pi na, kona, a wì si yɛlɛ nafa shyɛn pye wunluwɔ pi na;
}}{\XT{Kapye 13.21}}{\FT{.}}}. Wìla yɛlɛ shyɛn pye makɔ wunluwɔ pi na
Izirayɛli tara ti go na.


\par }{\PP \VS{2}Sawuli wìla maliŋgbɔɔnlɔ waga taanri (3 000) wɔ wi yɛɛ kan wa Izirayɛli woolo pe ni. Maliŋgbɔɔnlɔ waga shyɛn (2 000) la pye wi ni wa Mikimashi ca konaa wa Betɛli ca yanwira tara ti ni. Pe sanmbala waga kele (1 000) poro la pye wi pinambyɔ Zhonatan wi ni wa Gibeya ca, wa Bɛnzhamɛ tara. A wì si Izirayɛli woolo sanmbala pe yaga, a pè kari pe yinrɛ.


\par }{\PP \VS{3}Pilige ka, a Zhonatan wì si saa to Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege\XREF{†}{{\XO 13:3 }{\XO{13.3:
}}{\XT{1 Sami 10.5}}} ŋga kìla pye wa Geba ca ki na ma ya ki ni. A Filisiti tara fɛnnɛ pè sigi wogo ki logo. A Sawuli wì si ti a pe mbanlaga lɛ maga win tara ti lagapyew ma yo fɔ: «Eburuye pe ni fuun pege wogo ŋga ki logo.»

\VS{4}Kona, a Izirayɛli woolo pe ni fuun pè sigi logo ma yo Sawuli wìla ya Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki ni. Kì pye ma, a pe kala lì si Filisiti tara fɛnnɛ pe mbɛn fɔ jɛŋgɛ. A Izirayɛli woolo pe ni fuun pè si pe yɛɛ gbogolo wa Sawuli wi tanla, wa Giligali ca\XREF{†}{{\XO 13:4 }{\XO{13.4:
}}{\XT{Zhozu 9.6; 2 Sami 10.8}}}.


\par }{\PP \VS{5}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pe yɛɛ gbogolo mbe sa malaga gbɔn Izirayɛli woolo pe ni. Pe malaga gbɔnwotoroye pàa pye waga nafa ma yiri kɛ (30 000)\FTNT{†}{{\FR 13:5 }{\FR{13.5:
}}{\FT{Laga ki vɛrise ŋa wi ni ŋga kì yo fɔ malaga gbɔnwotoroye waga nafa ma yiri kɛ (30 000), sɛwɛlɛɛlɛ mbe pe yɛn Girɛki sɛnrɛ ni pele ni pège yɔnlɔgɔ wa ma yo fɔ malaga gbɔnwotoroye waga taanri (3 000).}}} pe shɔn lugufɛnnɛ pàa pye waga kɔgɔlɔni (6 000) konaa maliŋgbɔɔnlɔ lɛgɛrɛ ni, pàa lɛgɛ paa kɔgɔje yɔn taambugɔ ki yɛn. A pè si saa pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan wa Mikimashi ca, wa Bɛti Avɛni ca ki yɔnlɔ yirisaga yeri.

\VS{6}A Izirayɛli woolo pè sigi yan fɔ kì ŋgban pe na, katugu pe juguye pàa pe jori fɔ jɛŋgɛ. Kona pè si saa lara wa yanwira were ti ni, naa kɔɔrɔ ti ni, naa waliwere ti ni, naa were to naa titɛrɛ ti ni.

\VS{7}Eburuye pèle la fe ma Zhuridɛn gbaan wi kɔn ma kari wa Gadi tara naa Galaadi tara sa lara.

\par }{\PP Ko sanga wo ni Sawuli wìla pye wa Giligali ca bere. Leele mbele fuun pàa pye wi ni pàa pye na seri fyɛrɛ ti kala na.

\VS{8}Sawuli wìla Samiyɛli wi sige fɔ ma saa gbɔn piliye kɔlɔshyɛn paa yɛgɛ ŋga na pàa ki yo pe yɛɛ kan we\XREF{†}{{\XO 13:8 }{\XO{13.8:
}}{\XT{1 Sami 10.8}}}. Ɛɛn fɔ Samiyɛli wì sila gbɔn wa Giligali ca, a maliŋgbɔɔnlɔ pe nɛɛ jaragi na lari Sawuli wi na.


\par }{\SH Sawuli wi kajɔɔgɔ ye
\par }
{\PP \VS{9}Kona, a Sawuli wì sho fɔ: «Ye pan
saraga sogowogo ko naa
nayinmɛ saara ti ni.» A wì si saraga sogowogo ki wɔ wi yɛ.

\VS{10}Pa wila koo saraga sogowogo ki wɔmɔ pi na sanga ŋa ni, a Samiyɛli wì si gbɔn. A Sawuli wì si kari saa fili mboo shari.

\VS{11}A Samiyɛli wì suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi ma pye yɛɛn?» A Sawuli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Naa mìla kaa ki yan maliŋgbɔɔnlɔ pàa jaragi na kee nala yari, mɛɛ si pan pilige ŋga kìla naga ki na, ma si yala Filisiti tara fɛnnɛ pè gbogolo wa Mikimashi ca,

\VS{12}a mì sigi jate ma yo fɔ: ‹Filisiti tara fɛnnɛ pe yaa pan mbe to na na laga Giligali ca, mbege ta mi fa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri gbɛn.› Kì pye ma, a mì silan yɛɛ pye kala fɔ, mɛɛ yiri ma saraga sogowogo ki wɔ.»

\VS{13}A Samiyɛli wì si Sawuli wi pye fɔ: «Mà tijinliwɛ fu kala pye. Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ làa ŋgasele na kan ma yeri, mɛɛ tanga li na. Ndɛɛ ma tanga li na, wunluwɔ pi jɛn na koro suyi wa ma setirige ki ni Izirayɛli woolo pe go na.

\VS{14}Ɛɛn fɔ koni, ma wunluwɔ pi se mɔ naa. Yawe Yɛnŋɛlɛ lì lere wa lagaja, ŋa wi kala li yɛn mali ndanla, lìgi kɔn maga tɛgɛ mboo pye to li woolo pe go na\XREF{†}{{\XO 13:14 }{\XO{13.14:
}}{\XT{Kapye 13.22}}}.»


\par }{\PP \VS{15}Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì si yiri wa Giligali ca ma kari wa Gibeya ca, wa Bɛnzhamɛ tara. A Sawuli wì si leele mbele pàa koro wi ni pe jiri; pàa pye na kee nambala cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600) yɔn ko yeri.

\VS{16}Sawuli naa wi pinambyɔ Zhonatan wi ni, konaa maliŋgbɔɔnlɔ mbele pàa koro wi ni pe ni, pàa saa yere malinjɛ wi na wa Geba ca, wa Bɛnzhamɛ tara, ma si yala Filisiti tara fɛnnɛ poro la pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan wa Mikimashi ca ki tanla.

\VS{17}Pilige ka, maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye taanri si yiri wa Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni mbe sa jɔgɔwɔ pye. A ŋgbelege nuŋgba si kari wa Ofira ca ki yeri, wa Shuwali tara ti yeri.

\VS{18}A ŋgbelege shyɛn wogo kì si kari wa Bɛti Horɔn\XREF{†}{{\XO 13:18 }{\XO{13.18:
}}{\XT{Zhozu 10.10; 16.3,5}}} ca ki yeri. A ŋgbelege taanri wogo kì si tara ti kɔnlɔ konɔ li lɛ ma saa gbɔn wa Zeboyimu gbunlundɛgɛ ki na, ma wa
gbinri wi yeri.


\par }{\PP \VS{19}Ki wagati wi ni, fɛnlɛ sila pye wa Izirayɛli tara ti laga ka kpɛ ni; katugu Filisiti tara fɛnnɛ pe sila pye na jaa Eburuye paa tokobiye naa njaanra gbegele pe yɛɛ kan.

\VS{20}Izirayɛli woo pyew wila daga mbaa kee wa Filisiti tara fɛnnɛ pe yeri mbe saa wi falinɛrɛ capige yɔn ki jɛlɛ, naa wi bɔŋgaraga ki ni, naa wi gbɔnlɔgɔ konaa wi peli wi ni.

\VS{21}Na pe peliye pe yɔnrɔ tiga pɛn, naa bɔŋgaara ti ni, naa falinɛrɛ capire ŋganra taanri woro ti ni, naa gbɔɔnrɔ ti ni, konaa mbe pe nɛrɛ kɔnrikanŋgala ke numara ti yɔn wɔwɔ, pa pe ma kari wa pe yeri.

\VS{22}Ki kala na malaga gbɔnpilige ki ni, leele mbele pàa pye Sawuli wo naa Zhonatan pe ni, tokobi nakoma njanraga sila pye wa kpɛ yeri pe ni, kaawɔ Sawuli naa wi pinambyɔ Zhonatan poro cɛ tìla pye pe yeri.


\par }{\PP \VS{23}A Filisiti tara fɛnnɛ maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege nuŋgba si pan ma yere malinjɛ wi na wa yanwira ti sɔgɔwɔ pi ni, wa Mikimashi ca.




\par }\Chap{14}{\SH Zhonatan wìla saa to \newline  Filisiti tara fɛnnɛ \newline  maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ka na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige ka, a Sawuli pinambyɔ Zhonatan wì si lefɔnŋɔ ŋa wìla pye naa maliŋgbɔnyaara ti lee wi pye fɔ: «Pan we kari wa Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ŋga ki wa kɛɛ ŋga na ki yɔn na.» Ɛɛn fɔ, Zhonatan wi sila ki yo wi to wi kan.


\par }{\PP \VS{2}Sawuli wo la pye wa Gibeya ca kayege, wa girenadi tige ki nɔgɔ, wa Migirɔn ca. Maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ŋga kìla pye Sawuli wi ni, kìla pye na kee lere cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600) yeri.

\VS{3}Ahiya wo wìla pye
saraga wɔfɔ ŋa wìla pye na
efɔdi wi nii. Ikavɔdi nɔsepyɔ lenaŋa Ahitubu wo pinambyɔ lawi. Ahitubu to wo lawi ŋa Fineyasi. Fineyasi to wo lawi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔfɔ Eli we. Eli wìla pye ma cɛn faa wa Silo ca. Leele pe sila ki jɛn mbe yo Zhonatan wìla kari laga ka na.

\VS{4}Mbe ta mbe gbɔn wa Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki na, Zhonatan wìla toro waara titɔɔnrɔ titɔɔnrɔ shyɛn sɔgɔwɔ. Pàa pye na nuŋgba yinri Bozɛzi, na sanŋga ki yinri Sene.

\VS{5}Nuŋgba la pye yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ ki na, wa Mikimashi ca ki yɛsinmɛ na; sanŋga kìla pye yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki na, wa Geba ca ki yɛsinmɛ na.


\par }{\PP \VS{6}A Zhonatan wì suu maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi pye fɔ: «Pan we sa to ki leele mbele pee
kɛnrɛkɛnrɛ pe na. Kana Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa kajɛŋgɛ pye we kan, katugu kala la woro wa mbeli bari, mbe ti leele jɛnri mbe cew ta nakoma lelɛgɛrɛ mbe cew ta.»


\par }{\PP \VS{7}A wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wì suu pye fɔ: «Ŋga kɔɔn ndanla, ma ko pye. Ma kaa kee laga ŋga na, mi yaa pye ma ni.»

\VS{8}A Zhonatan wì sigi yɛgɛ yo wi kan ma yo fɔ: «Wele, we yaa kari fɔ wa ki leele mbele pe tanla, mbe sa we yɛɛ naga pe na.

\VS{9}Na paga we pye fɔ: ‹Ye yere wa, fɔ we sa gbɔn ye na›, pa we yaa koro le we yeresaga, we se kari wa pe tanla.

\VS{10}Ɛɛn fɔ na paga we pye fɔ: ‹Yaa paan we kɔrɔgɔ!›, pa we yaa kari, katugu ko yaa pye kacɛn mbege naga we na fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lì pe le we kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{11}Kona, a pe shyɛn pè si kari ma saa pe yɛɛ naga Filisiti tara maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga woolo pe na. A poro sho fɔ: «Eburuye pe mbele paa yinrigi wa were nda pàa pye ma lara ti ni.»

\VS{12}A maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga woolo pè si Zhonatan naa wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi ni pe pye fɔ: «Ye lugu ye pan laga we kɔrɔgɔ, we yaa sɛnrɛ ta yo ye kan.»

\par }{\PP Kona, a Zhonatan wì suu maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi pye fɔ: «Taga na na, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na pe nii
Izirayɛli woolo pe kɛɛ.»

\VS{13}A Zhonatan wì suu kɛyɛn naa wi tɔɔrɔ ti kankan maa yɛɛ saga ti ni, na nuru na kee pe kɔrɔgɔ, wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wìla pye na nuru wi puŋgo na. A pè si saa to Filisiti tara fɛnnɛ pe na. Zhonatan wìla pye na pe gbɔɔn na pe jaanri, a wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi nɛɛ pe kuun wi puŋgo na.

\VS{14}Ki malaga koŋgbanŋga ŋga pàa gbɔn ki nɔgɔ, Zhonatan naa wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi ni, pàa lenaŋa nafa si wo gbo tara ti laga jɛɛlɛ ka na.

\VS{15}A fyɛrɛ gbɔrɔ si ye Filisiti tara maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga woolo pe ni, naa tara woolo pe ni, naa leele pe ni fuun pe ni. Maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga woolo poro naa mbele pàa pye na jɔgɔwɔ pi piin, pàa fyɛ fun fɔ jɛŋgɛ. A tara tì si yɛgɛ ŋgbanga. Ko fyɛrɛ gbɔrɔ nda to la pye Yɛnŋɛlɛ lo tunŋgo.


\par }{\PP \VS{16}Sawuli wìla kɔrɔsiri fɛnnɛ mbele tɛgɛtɛgɛ wa Gibeya ca, wa Bɛnzhamɛ tara, a pè si Filisiti tara woolo pe yan paa fee na jaragi na kee pe yɛ pe yɛ.

\VS{17}Kona, a Sawuli wì si leele mbele pàa pye wi ni pe pye fɔ: «Ye ye yɛɛ jiri ye wele, we lere ŋa wì wɔ we ni wi jɛn.» A pè si leele pe jiri, mɛɛ ki yan fɔ Zhonatan naa wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi ni pe woro le.

\VS{18}A Sawuli wì si saraga wɔfɔ Ahiya wi pye fɔ: «Pan Yɛnŋɛlɛ li
yɔn finliwɛ kɛsu wi ni.» Katugu ki wagati wi ni, Yɛnŋɛlɛ li yɔn finliwɛ kɛsu wìla pye wa Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ.

\VS{19}Ma Sawuli wi ta wìla pye na para saraga wɔfɔ wi ni, a tinmɛ pi nɛɛ gbogo na seregi wa Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni. A Sawuli wì si saraga wɔfɔ wi pye fɔ: «Ki yaga, maga ka Yɛnŋɛlɛ li yewe.»

\VS{20}Kona, a Sawuli wo naa wi woolo pe ni pè si pe yɛɛ gbogolo, mɛɛ kari wa malaga gbɔnsaga. Pe mbe wele, mɛɛ Filisiti tara fɛnnɛ pe yan paa pe yɛɛ kuun tokobi ni, ma gbɔn ma piri fɔ ma saa toro.

\VS{21}Eburuye mbele pàa pe yɛɛ kan Filisiti tara fɛnnɛ pe yeri maga lɛ wa faa, na yanri pe ni na malaga gbɔɔn, a poro si kanŋga ma pinlɛ Izirayɛli woolo mbele pàa pye Sawuli naa Zhonatan pe ni.

\VS{22}Izirayɛli woolo mbele fuun pàa lara wa Efirayimu yanwira tara ti ni, a pè sigi logo ma yo Filisiti tara fɛnnɛ pàa pye na fee, a poro fun pè si yiri na pe puro na malaga gbɔɔn pe ni.

\VS{23}Pàa malaga ki gbɔn fɔ ma saa Bɛti Avɛni ca ki toro. Ki pilige ki ni pa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa Izirayɛli woolo pe shɔ yɛɛn.


\par }{\SH Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ \newline  pàa Zhonatan wi shɔ
\par }
{\PP \VS{24}Ki pilige ki ni, Izirayɛli woolo pàa te fɔ jɛŋgɛ, katugu Sawuli wìla wugu ma wa pe na ma yo fɔ: «Na lere wa ka yaraga ka ka, na yɔnlɔ ki fa kɔ gbɛn, mbege ta mi fanla kayaŋga ki wɔ na juguye pe ni gbɛn, daŋga mbege fɔ wi yigi.» Ki kala na lere kpɛ sila yaraga ka ka.

\VS{25}Kona, a tara woolo pe ni fuun pè si saa gbɔn kɔlɔgɔ ka na, sɛnrɛgɛ la pye tara ti na lagapyew.

\VS{26}Naa leele pàa ka saa gbɔn wa kɔlɔgɔ ki ni, a pè si sɛnrɛgɛ ki yan kila yinrigi na fuun. Ɛɛn fɔ pe ni, lere kpɛ sila yɛnlɛ mbe yombɛlɛ le wa ki ni mbeli le yɔn, katugu pàa pye na fyɛ wuguro ti yɛgɛ.

\VS{27}Ɛɛn fɔ Zhonatan wi to wìla wuguro nda wugu ma wa leele pe na, wi sila pye ti jɛnmɛ. A wì si kanŋgala na làa pye wi kɛɛ li numala li le sɛnrɛgɛ sheshege ka ni, mɛɛ ki mugu. Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a wì si fanŋga ta.

\VS{28}Kona leele pe ni, a nuŋgba suu pye fɔ: «Ma to wì wugu ma wa leele pe na ma yo fɔ na lere wa ka yaakaga ka nala, daŋga mboo yigi. Ko kì leele pe fanŋga ki kɔ pe ni.»

\VS{29}A Zhonatan wì sho fɔ: «Na to wì jɔlɔgɔ wa leele pe na. Ye wele, paa yɛgɛ ŋga na mì fanŋga ta, naa mìgi sɛnrɛgɛ ka ka jɛnri we.

\VS{30}Yaakara nda wè woolo pe yan wa pe juguye pe yeri, ndɛɛ kì pye pe ja ta ka nala, anmɛ pe ya Filisiti tara fɛnnɛ pe ni ma wɛ ŋga ko na.»

\VS{31}Ki pilige ki ni Izirayɛli woolo pàa Filisiti tara fɛnnɛ pe gbo maga lɛ wa Mikimashi ca fɔ ma saa gbɔn wa Ayalɔn ca ki na\FTNT{†}{{\FR 14:31 }{\FR{14.31:
}}{\FT{Mikimashi ca ko naa Ayalɔn ca ki ni ti fogo ki mbaa culo nafa ma yiri kaŋgurugo yɔn ko tin.}}}. Leele pàa te fɔ jɛŋgɛ.

\VS{32}A pè si gbinri yaara nda pàa koli ti na, ma simbaala, naa nɛrɛ konaa napire ta yigi mari kɔnlɔgi le tara, mari kara ti ka ti kasanwa pi ni.

\VS{33}A pè si saa ki yo Sawuli wi kan ma yo fɔ: «Leele pe yɛn na kapege piin Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, na yaayoro kara kaa ti kasanwa pi ni.»

\par }{\PP Kona, a Sawuli wì sho fɔ: «Yè mbatagawa kala pye. Ye sinndɛligbɔgɔ ka koŋgo ye pan ki ni laga na tanla\FTNT{†}{{\FR 14:33 }{\FR{14.33:
}}{\FT{Pàa sinndɛligbɔgɔ ki koŋgo ma kari ki ni mbe ta mbaa yaayoro ti kuun wa ki go na, jaŋgo kasanwa pi ta pila shɔnri pila woo kara ti ni jɛŋgɛ. Mbe yala Yɛnŋɛlɛ li ŋgasele li ni, lere si daga mbe kara ka ti kasanwa pi ni (}}{\XT{Zhenɛ 9.4; Levi 7.26-27; 17.10-14; 19.26; Dete 12.16-23; 15.23}}{\FT{).}}}.»

\VS{34}A wì sho naa fɔ: «Ye torotoro wa leele pe yeri yege yo pe kan fɔ lere nuŋgba nuŋgba pyew wi pan wi nɛgɛ nakoma wi sumbyɔ ni laga na tanla, wuu kɔnli. Ko puŋgo na yeri ka. Kiga pye ma, ye se yaayoro ta ka ti kasanwa pi ni naa, mbe kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na.» Ki yembinɛ li ni, a lere nuŋgba nuŋgba pyew wì suu nɛgɛ ki yigi ma pan ki ni, maga kɔnli wa sinndɛligbɔgɔ ki na.

\VS{35}A Sawuli wì si
saraga wɔsaga kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Ko kìla pye saraga wɔsaga koŋgbanŋga ŋga wìla kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.


\par }{\PP \VS{36}Ko puŋgo na, a Sawuli wì sho fɔ: «Ye pan we taga Filisiti tara fɛnnɛ pe puŋgo na yembinɛ na li ni waa pe puro, we pe yaara ti koli fɔ sa gbɔn lalaaga ki na. Waga ka lere kpɛ wo yaga yinwege na.»

\par }{\PP A leele pè sho fɔ: «Ŋga kɔɔn ndanla, ma ko pye.»

\par }{\PP Ɛɛn fɔ, a saraga wɔfɔ wì sho fɔ: «Ye ti we Yɛnŋɛlɛ li yewe lagamɛ gbɛn.»


\par }{\PP \VS{37}A Sawuli wì si Yɛnŋɛlɛ li yewe ma yo fɔ: «Mbe ya taga Filisiti tara fɛnnɛ pe puŋgo na le? Ma yaa pe le Izirayɛli woolo pe kɛɛ le?» Ɛɛn fɔ, ki pilige ki ni, Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila wi yɔn sogo.


\par }{\PP \VS{38}Kona, a Sawuli wì sho fɔ: «Yoro mbele tara ti teele, ye ni fuun ye fulo laga na tanla. Ye ti we yewe yewe, ki kapege ŋga kì pye yɛgɛ ŋga na nala, we ta wege jɛn.

\VS{39}Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo, lo na li yɛn Izirayɛli woolo pe shɔfɔ li mɛgɛ ki na, mì wugu fɔ kapege pyefɔ wi yaa ku, ali na kaa pye na pinambyɔ Zhonatan wowi.» Ɛɛn fɔ, wa janwa wi sɔgɔwɔ, lere kpɛ wo sila wi yɔn sogo.

\VS{40}A Sawuli wì si Izirayɛli woolo pe ni fuun pe pye fɔ: «Ye toro ye yere kɛɛ nuŋgba, mi naa na pinambyɔ Zhonatan wi ni, we yaa yere kɛɛ nuŋgba.»

\par }{\PP A leele pè suu pye fɔ: «Ŋga kɔɔn ndanla, ma ko pye.»


\par }{\PP \VS{41}A Sawuli wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo fɔ: «Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, kaselege ki naga we na.» A Sawuli naa wi pinambyɔ Zhonatan wi ni, Yɛnŋɛlɛ lì si poro naga. A leele poro wogo ko si wɔ wa.

\VS{42}Kona, a Sawuli wì sho fɔ: «Ye pɛtɛ wi gbɔn yege jɛn na kaa pye muwi nakoma na pinambyɔ Zhonatan wowi.» A pɛtɛ gbɔngɔ kì si Zhonatan wi wɔ.

\VS{43}Kona, a Sawuli wì suu pinambyɔ wi pye fɔ: «Ŋga mà pye, ki yo na kan.»

\par }{\PP A Zhonatan wì suu pye fɔ: «Kanŋgala na làa pye na kɛɛ, mìla li le wa sɛnrɛgɛ ki ni, ma ka wɔ ma ka jɛnri. Mi ŋa, mì yere ki na mbe ku.»


\par }{\PP \VS{44}A Sawuli wì sho fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa na na, na mii Zhonatan wi gbo we.»

\VS{45}A leele pè si Sawuli wi pye fɔ: «Zhonatan ŋa wì ti a Izirayɛli woolo pè si cew gbɔɔ ta, mɛlɛ wii ku? Ko se pye Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, we se yere ki na wi yinzige nuŋgba mbe to tara, katugu ŋga wì pye nala, Yɛnŋɛlɛ sagawa po pì ti wi ya maga pye.» Ki pyelɔmɔ pi na, leele pàa Zhonatan wì shɔ pe suu gbo.

\VS{46}Ko puŋgo na, a Sawuli wì si Filisiti tara fɛnnɛ pe purɔgɔ ki yaga. A Filisiti tara fɛnnɛ pè si sɔngɔrɔ ma kari pe tara.


\par }{\SH Malaga ŋga fuun Sawuli \newline  wìla gbɔn ma ya ki ni \newline  konaa Sawuli wi go woolo
\par }
{\PP \VS{47}Sawuli wi cɛnŋgɔlɔ wunluwɔ pi na Izirayɛli tara ti go na, a wì si malaga gbɔn pe juguye mbele fuun pàa pye ma pe maga pe ni. Poro wɛlɛ Mowabu cɛnlɛ woolo, naa Amɔ cɛnlɛ woolo, naa Edɔmu cɛnlɛ woolo, naa Zoba\XREF{†}{{\XO 14:47 }{\XO{14.47:
}}{\XT{2 Sami 10.6}}} tara wunlumbolo konaa Filisiti tara fɛnnɛ pe ni. Kìla pye, wiga toro laga ŋga fuun na mbe malaga ki gbɔn pe ni, wi ma ya pe ni

\VS{48}Wìla to Amalɛki setirige piile pe na ma ya pe ni maa fanŋga ki naga, mbele pàa pye na Izirayɛli woolo pe kɛɛ yaara ti koli pe yeri, ma pe shɔ pe kɛɛ.


\par }{\PP \VS{49}Sawuli wi pinambiile pe mɛrɛ to lari nda: Zhonatan, naa Yishivi konaa Malikishuwa\XREF{†}{{\XO 14:49 }{\XO{14.49:
}}{\XT{2 Sami 8.10; 1 Kuro 8.33; 9.39; 10.2}}}. Wì sumborombiile shyɛn pe mɛrɛ to lari nda, lɛrɛfɔ pàa pye naa yinri Merabu na jɔnlɔfɔ wi yinri Mikali\XREF{†}{{\XO 14:49 }{\XO{14.49:
}}{\XT{1 Sami 18.17,20,27; 19.11-17; 25.44; 2 Sami 6.16-23}}}.

\VS{50}Pàa pye naa jɔ wi yinri Ahinowamu. Ahinowamu wìla pye Ahimaazi sumborombyɔ. Wi maliŋgbɔɔnlɔ to pàa pye naa yinri Abinɛri. Abinɛri wìla pye Sawuli wi tojɛɛ Nɛri wo pinambyɔ.

\VS{51}Sawuli to Kishi wo naa Abinɛri to Nɛri wi ni, pàa pye Abiyɛli wo pinambiile.


\par }{\PP \VS{52}Sawuli wi yinwege piliye yi ni fuun yi ni, malaga kìla pye wo naa Filisiti tara fɛnnɛ pe sɔgɔwɔ suyi. Ki kala na, kìla pye, na wiga naŋa wa yan leŋgbaan konaa ma pye lewɛlɛwɛ, wi maa lɛ maa le wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni.




\par }\Chap{15}{\SH Sawuli wi punŋguwɔ shyɛn woo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige ka, a Samiyɛli wì si Sawuli wi pye fɔ: «Muwi Yawe Yɛnŋɛlɛ làa torogo, a mì pan ma sinmɛ pi wo ma na mɔɔ tɛgɛ wunluwɔ
Izirayɛli, li woolo pe go na. Koni, nuŋgbolo jan ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo na yeri\XREF{†}{{\XO 15:1 }{\XO{15.1:
}}{\XT{1 Sami 10.1}}}.

\VS{2}Yawe Yɛnŋɛlɛ na li yɛn yawa pi ni fuun fɔ, pa lì yo yɛɛn fɔ: ‹Mi yaa Amalɛki setirige piile pe jɔlɔ ŋga pàa pye Izirayɛli woolo pe na ki kala na, naa pàa yiri wa Ezhipiti tara na paan, pàa saa konɔ kɔn pe na\XREF{†}{{\XO 15:2 }{\XO{15.2:
}}{\XT{Ɛki 17.8-16; Dete 25.17-19}}}.

\VS{3}Koni kari ma sa to Amalɛki setirige piile pe na ma poro naa pe kɛɛ yaara ti tɔngɔ pew\XREF{†}{{\XO 15:3 }{\XO{15.3:
}}{\XT{Levi 27.28-29}}}. Maga ka pe yinriwɛ ta. Ma nambala, naa jɛɛlɛ, naa piile, naa piyɛngɛlɛ, naa nɛrɛ, naa simbaala, naa yɔngɔmɛye konaa sofilele pe gbo pew.› »


\par }{\PP \VS{4}A Sawuli wì si maliŋgbɔɔnlɔ pe yeri ma pe jiri wa Telayimu ca. Mbele pàa yiri wa yɔnlɔparawa kamɛŋgɛ kɛɛ yeri, pàa pye lere waga cɛnmɛ shyɛn (200 000), Zhuda tara woolo poro la pye lere waga kɛ (10 000)

\VS{5}Ko puŋgo na, a Sawuli wì si kari pe ni wa Amalɛki setirige piile pe ca ki tanla, ma saa pe lara wa gbunlundɛgɛ ki ni.

\VS{6}A wì si Keni cɛnlɛ woolo pe pye fɔ: «Ye yiri ye wɔ laga Amalɛki setirige piile pe sɔgɔwɔ, jaŋgo mi ka ka ye pinlɛ mbe ye tɔngɔ pe ni; katugu naa Izirayɛli woolo pàa yiri wa Ezhipiti tara na paan yàa kajɛŋgɛ pye pe kan.» Kona, a Keni cɛnlɛ woolo pè si yiri wa Amalɛki setirige piile pe sɔgɔwɔ ma kari\XREF{†}{{\XO 15:6 }{\XO{15.6:
}}{\XT{Kiti 4.11}}}.


\par }{\PP \VS{7}A Sawuli wì si malaga gbɔn Amalɛki setirige piile pe ni maga lɛ wa Havila tara ti na fɔ ma saa gbɔn wa Shuri tara\XREF{†}{{\XO 15:7 }{\XO{15.7:
}}{\XT{Zhenɛ 16.7; 20.1; 25.18; 1 Sami 27.8}}} ti tanla, wa Ezhipiti tara ti yɛsinmɛ.

\VS{8}A wì si Amalɛki setirige piile pe wunlunaŋa Agagi wi yigi wee, mɛɛ leele sanmbala pe ni fuun pe gbo tokobi ni.

\VS{9}Ɛɛn fɔ Sawuli wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni, pàa Agagi wi yaga yinwege na, naa simbaala naa sikaala tiyɔɔnlɔ pe ni, naa nɛrɛ tiyɔnrɔ ti ni, naa yaayoro nda tìla tɔrɔ ti ni, naa simbapire ti ni konaa yarijɛndɛ tiyɔnrɔ pyew ti ni. Pe sila pye na jaa mbe to tɔngɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Ɛɛn fɔ nda ti sila pye tɔnli ni konaa nda ti sila pye jɛndɛ to cɛ to pàa tɔngɔ.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Sawuli wi laga \newline  wa wunluwɔ pi na
\par }
{\PP \VS{10}Yawe Yɛnŋɛlɛ làa para Samiyɛli wi ni ma yo fɔ:

\VS{11}«Mìlan jatere wì kanŋga ŋga mìla pye ma Sawuli wi tɛgɛ wunluwɔ ki wogo ki na, katugu wì laga na na, wi woro na tanri na sɛnrɛ ti na.» A kì si Samiyɛli wi mbɛn fɔ jɛŋgɛ, a wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ki yembinɛ li ni fuun li ni.

\VS{12}Ki goto yirifaga ki na, a Samiyɛli wì si kari sa Sawuli wi yan. A pè sigi yo wi kan wa konɔ ma yo Sawuli wì kari wa Karimɛli ca\XREF{†}{{\XO 15:12 }{\XO{15.12:
}}{\XT{1 Sami 25.2; Zhozu 15.55}}} sa yaraga ka fanri nandowo wogo wi yɛɛ kan. Fɔ ko puŋgo na, a wì si sɔngɔrɔ ma kari wa Giligali ca ki yeri.

\VS{13}A Samiyɛli wì si saa gbɔn wa Sawuli wi na. A Sawuli wì suu fili maa pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li duwaw ma na! Mì Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti tanga mari yɔn fili.»


\par }{\PP \VS{14}A Samiyɛli wì suu yewe ma yo fɔ: «Ki simbaala gbelege naa nɛrɛ gbelege ŋga mila nuru ko yɛn na yinrigi se yeri?»

\VS{15}A Sawuli wì sho fɔ: «Leele pè yiri ti ni wa Amalɛki setirige piile pe yeri ma pan ti ni; katugu leele pège simbaala tiyɔɔnlɔ naa ki nɛrɛ tiyɔnrɔ ti yaga pe siri gbo, jaŋgo mbe pan mbe pe wɔ
saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri. Wèri sannda pyew ti gbo.»


\par }{\PP \VS{16}A Samiyɛli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ti yaga ma. Sɛnrɛ nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì yo na kan yembinɛ li ni, mi yaa ti yo ma kan.»

\par }{\PP A Sawuli wì sho fɔ: «Ti yo.»


\par }{\PP \VS{17}A Samiyɛli wì sho fɔ: «Mbege ta màa pye nɔɔ yɛɛ jate pyɔ jɛɛ sanga ŋa ni, mɛɛ pye Izirayɛli cɛngɛlɛ ke to wi le? Yawe Yɛnŋɛlɛ lì
sinmɛ kpoyi wo ma na mɔɔ tɛgɛ Izirayɛli tara ti wunluwɔ.

\VS{18}Làa ma tun malaga ki na maga sɛnrɛ nda ti yo ma kan fɔ: ‹Kari ma sa ki Amalɛki setirige piile, poro mbele kapere pyefɛnnɛ pe tɔngɔ pew na kan. Ma malaga gbɔn pe ni, fɔ ma sa pe tɔngɔ ma pe kɔ pew.›

\VS{19}Yiŋgi na mɛɛ si tanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti na? Yiŋgi na, a mà si gbinri yarijɛndɛ nda tì koli to na, ma kapege pye Yawe Yɛnŋɛlɛ li na?»

\VS{20}A Sawuli wì si Samiyɛli wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Kaselege ko na, mì tanga Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti na. Tunŋgo ŋga lì kan na yeri, mìgi pye maga yɔn fili. Mì pan Amalɛki setirige piile pe wunlunaŋa Agagi wi ni, ma sanmbala pyew pe tɔngɔ pew Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan.

\VS{21}Ɛɛn fɔ, maliŋgbɔɔnlɔ poro pè simbaala tiyɔɔnlɔ naa nɛrɛ tiyɔnrɔ nda ti daga mbe tɔngɔ Yɛnŋɛlɛ kan ti wɔ wa yaara nda tì koli ti ni, jaŋgo mberi wɔ saraga Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yeri, wa Giligali ca.»


\par }{\PP \VS{22}Kona, a Samiyɛli wì suu pye fɔ:

\par }{\Q «Saara sogoworo to naa yaayoro nda pe maa kuun saara, to kala yɛn ma Yawe Yɛnŋɛlɛ li ndanla ma wɛ mbaa nuru li yeri ko na le?

\par }{\Q Wele, mbaa nuru Yɛnŋɛlɛ li yeri, ko mbɔnrɔ ma wɛ saraga wɔmɔ na.

\par }{\Q Mbɔɔn yɛɛ go sogo, ko mbɔnrɔ li yeri simbapɛnɛ yanlaga ko na.


\par }{\Q \VS{23}Mbe yiri mbe je Yɛnŋɛlɛ li na konaa jɛɛrɛ pyewe kapege ki ni, ti yɛn ja.

\par }{\Q Nuŋgboŋgbanla naa go yarisunndo gbɔgɔwɔ kapege ki ni, ti yɛn ja.

\par }{\Q Kì kaa pye mà je Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti na,

\par }{\Q lo fun li yaa je ma na mbe wunluwɔ pi shɔ ma yeri.»


\par }{\PP \VS{24}Kona, a Sawuli wì si Samiyɛli wi pye fɔ: «Mì kapege pye; katugu mì je Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro to naa ma nagawa sɛnrɛ ti na. Mìla fyɛ maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛgɛ, ma ŋga paa jaa ki pye.

\VS{25}Koni mila ma yɛnri mala kapege ki kala yaga na na, ma sɔngɔrɔ ma pan na kɔrɔgɔ. Pa mi yaa sa fɔli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbeli gbɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{26}A Samiyɛli wì suu pye fɔ: «Mi se sɔngɔrɔ ma kɔrɔgɔ naa, katugu mà je Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnyoro ti na. Ki kala na, Yawe Yɛnŋɛlɛ lì je ma na, jaŋgo maga ka pye naa Izirayɛli tara ti wunluwɔ.»


\par }{\PP \VS{27}Naa Samiyɛli wìla kaa puŋgo kanŋga mbaa kee, a Sawuli wì suu derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki yigi. A kì si wali.

\VS{28}A Samiyɛli wì suu pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ pa lì Izirayɛli tara wunluwɔ pi shɔ ma yeri nala yɛɛn, mboo kan ma sefɔ wa yeri, ŋa wi yɛn jɛnŋɛ ma wɛ mboro na.

\VS{29}Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ na li yɛn gbɔgɔwɔ wolo, laa finlɛ, li se sili yɔn sɛnrɛ ti kanŋga; katugu li woro paa sɛnwee yɛn mbaa li yɔn sɛnrɛ ti kanŋgi.»


\par }{\PP \VS{30}A Sawuli wì sho naa fɔ: «Mì kapege pye. Ɛɛn fɔ koni mi yɛn nɔɔ yɛnri, mala gbɔgɔ na woolo pe
lelɛɛlɛ poro naa Izirayɛli woolo pe ni fuun pe yɛgɛ na. Sɔngɔrɔ ma pinlɛ na ni, pa mi yaa sa fɔli Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mbeli gbɔgɔ.»


\par }{\PP \VS{31}Kì pye ma, a Samiyɛli wì si sɔngɔrɔ ma pinlɛ Sawuli wi ni. A Sawuli wì si saa fɔli Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ mali gbɔgɔ.


\par }{\PP \VS{32}Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì sho fɔ: «Pan Amalɛki setirige piile pe wunlunaŋa Agagi wi ni laga na tanla.» A Agagi wì si fulo wa wi tanla nayinmɛ ni, katugu wìla pye naa yɛɛ piin fɔ: «Kaselege ko na, kunwɔ pi fyɛrɛ tì kɔ na ni.»

\VS{33}A Samiyɛli wì suu pye fɔ:

\par }{\Q «Ma tokobi wì ti a jɛɛlɛ pèle pe piile la yɛgɛ ŋga na,

\par }{\Q pa ma nɔ wi yaa wi pyɔ wi la ma fun jɛɛlɛ pe sɔgɔwɔ.»

\par }{\MM A Samiyɛli wì si Agagi wi gbo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ wa Giligali ca.


\par }{\PP \VS{34}Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì si sɔngɔrɔ ma kari wa Arama ca. A Sawuli wì si sɔngɔrɔ ma kari pe yeri wa Gibeya ca.

\VS{35}Samiyɛli wi sila kari wa Sawuli wi yeri naa, fɔ ma saa gbɔn wi kupilige ki na; katugu wi nawa pìla tanga wi na fɔ jɛŋgɛ Sawuli wi kala na, ma jɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ làa li jatere wi kanŋga ŋga làa pye ma Sawuli wi tɛgɛ Izirayɛli tara ti wunluwɔ ki wogo ki na.




\par }{\MS SAWULI NAA DAVIDI PE KALA

\par }\Chap{16}{\MR 16–31

\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa Davidi wi wɔ \newline  mboo pye wunluwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Samiyɛli wi pye fɔ: «Ma yaa koro mbaa gbele Sawuli wi kala na fɔ sa gbɔn sanga wiwiin? Ma si yala mùu wa makɔ, wi se pye naa
Izirayɛli woolo pe wunluwɔ. Ma yɛnnɛ li yin sinmɛ ni, ma yiri ma kari wa Betilɛɛmu ca\XREF{†}{{\XO 16:1 }{\XO{16.1:
}}{\XT{Zhenɛ 48.7; Mishe 5.1; Luki 2.4}}}, mi yaa ma torogo wa
Izayi\FTNT{†}{{\FR 16:1 }{\FR{16.1:
}}{\FT{Wunlunaŋa Davidi wi to wo lawi ŋa Izayi. We Fɔ Zhezu wi tɛlɛ wo wawi. Pàa pye naa yinri fun Zhese.}}} wi yeri, katugu mùu pinambyɔ wa wɔ na yɛɛ kan mboo tɛgɛ wunluwɔ.»


\par }{\PP \VS{2}A Samiyɛli wì sho fɔ: «Mi yaa kari mɛlɛ? Na Sawuli wiga ki logo, wi yaa na gbo.»

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Ma nasumboro wa yigi maa kee wi ni ma yo fɔ maa kee saa wɔ
saraga na yeri.

\VS{3}Ma yaa Zhese wi yeri ki saraga wɔmɔ pi na. Kona ŋga ma yaa ka pye, mi yaa ki naga ma na. Lere ŋa ma yaa ka sinmɛ pi wo wi na mboo wɔ, mi yaa kaa naga ma na.»


\par }{\PP \VS{4}A Samiyɛli wì si ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo wi kan ki pye, mɛɛ kari wa Betilɛɛmu ca. Naa wìla ka saa gbɔn, a ca
lelɛɛlɛ pè si fyɛ wi panga ki kala na, mɛɛ pan le wi yɛgɛ sɔgɔwɔ maa yewe fɔ: «Mà pan tanga ni gbari?»

\VS{5}A wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Ee, na pango kì tanla. Mì pan mbe saraga wɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri. Ye ye yɛɛ pye
kpoyi ye pan we sa saraga ki wɔ.» A wì si ti Zhese naa wi pinambiile pe ni, a pè pe yɛɛ pye kpoyi, mɛɛ pe yeri pe sa saraga ki wɔ.


\par }{\PP \VS{6}Naa pàa ka saa gbɔn, a Samiyɛli wì si Eliyabu wi yan, mɛɛ wi yɛɛ pye fɔ: «Ki woro nala kɔɔn shyɛn, ŋa wì yere na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ yɛɛn, wo lì wɔ.»

\VS{7}Ɛɛn fɔ, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sigi yo Samiyɛli wi kan fɔ: «Ma kaa wi yɛgɛ cɛnwɛ naa wi titɔnlɔwɔ po wele, wo ma mì wɔ. Leele pe maa ŋga jate, mi ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ mila la ko jate. Leele poro maa sɛnwee wi yɛgɛ cɛnwɛ po wele, ɛɛn fɔ wi nawa po mi maa wele.»


\par }{\PP \VS{8}Kona, a Zhese wì si Abinadabu wi yeri ma ti a wì toro Samiyɛli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. A Samiyɛli wì sho fɔ: «Wo fun, wo ma Yawe Yɛnŋɛlɛ lì wɔ.»

\VS{9}A Zhese wì sho fɔ Shama mbe toro Samiyɛli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, a Samiyɛli wì sho fɔ: «Wo fun, wo ma Yawe Yɛnŋɛlɛ lì wɔ.»

\VS{10}A Zhese wì si ti a wi pinambiile kɔlɔshyɛn pè toro Samiyɛli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ɛɛn fɔ, a Samiyɛli wì suu pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lii wo wa kpɛ wɔ pe ni.»

\VS{11}Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì suu yewe ma yo fɔ: «Ma pinambiile pe ni fuun poro wɛlɛ yɛɛn le?»

\par }{\PP A Zhese wì sho fɔ: «Ayoo, ɛɛn fɔ pe ni fuun puŋgo jɔnlɔ wi yɛn wa kɛrɛ na simbaala pe kɔnri.»

\par }{\PP A Samiyɛli wì si Zhese wi pye fɔ: «Lere tun pe saa yeri, katugu we se ya cɛn mbaa saraga yaakara ti kaa, na wi fa pan gbɛn.»

\VS{12}A Izayi wì si ti a pè saa wi yeri ma pan wi ni. Pinambyɔ lawi ŋa wìla pye gbanmbɛlɛ. Wi yɛngɛlɛ kàa pye ma yɔn, wi yɛgɛ cɛnwɛ pìla pye ma yɔn. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si Samiyɛli wi pye fɔ: «Wowi ŋa we, yiri ma sinmɛ pi wo wi na maa wɔ.»

\VS{13}A Samiyɛli wì si yɛnnɛ na làa pye ma yin sinmɛ pi ni li lɛ, maa wo wa Davidi wi go ki na wi woolo pe yɛgɛ na. Malɛ le ki pilige ki na, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lì si ye Davidi wi ni ma koro wi ni. Ko puŋgo na, a Samiyɛli wì si sɔngɔrɔ ma kari wa Arama ca.


\par }{\SH Yɛnŋɛlɛ làa li yinnɛ li wɔ \newline  Sawuli wi ni
\par }
{\PP \VS{14}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lì si wɔ Sawuli wi ni. A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si ti yinnɛ tipele là ye wi ni naa jɔlɔ.

\VS{15}A Sawuli wi tunmbyeele pè suu pye fɔ: «Wele, Yɛnŋɛlɛ lì ti yinnɛ tipele là pan nɔɔ jɔlɔ.

\VS{16}We tafɔ, woro mbele ma tunmbyeele, we yɛn ma cɛnwɛ na, maga ki konɔ kan we yeri, we yaa sa lere wa lagaja, ŋa wì ŋgɔni gbɔngɔ jɛn. Kona yinnɛ tipele na Yɛnŋɛlɛ lì le ma ni, na liga yiri ma ni lɔɔn jɔlɔ sanga ŋa ni, pa ŋgɔni gbɔnfɔ wi yaa laa gbɔɔn, kona ki yaa mbɔnrɔ ma na.»


\par }{\PP \VS{17}A Sawuli wì suu tunmbyeele pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Mì yɛnlɛ ki na, ye kari ye sa ŋgɔni gbɔnfɔ jɛnŋɛ wa lagaja ye pan wi ni na kan.»


\par }{\PP \VS{18}A Wi tunmbyeele nuŋgba sho fɔ: «Mì Betilɛɛmu ca fɛnnɛ naŋa Zhese wi pinambyɔ wa jɛn. Wì ŋgɔni gbɔngɔ ki jɛn, wi yɛn maliŋgbɔɔn wɛlɛwɛ naa kotogofɔ. Wi yɛn sɛnnjɛɛn. Wi yɛgɛ cɛnwɛ pi yɛn ma yɔn. Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn wi ni.»

\VS{19}A Sawuli wì si leele tun wa Zhese wi yeri maa pye fɔ: «Ma pinambyɔ Davidi ŋa wi yɛn
simbaala kɔnrifɔ wi torogo laga na kan.»

\VS{20}A Zhese wì si buru tuguro taga sofile wa na, naa duvɛn kasha ni konaa sugbɔ yirifɔnŋɔ nuŋgba ni, mari kan wi pinambyɔ Davidi wi yeri wi sari kan Sawuli wi yeri.

\VS{21}Naa Davidi wìla ka saa gbɔn wa Sawuli wi tanla, a wì si ye tunŋgo ki ni wa wi yeri. A wi kala lì si Sawuli wi ndanla, a wì suu pye wi maliŋgbɔnyaara ti lɛfɔ.

\VS{22}A Sawuli wì si tun, a pè saa ki yo Zhese wi kan fɔ: «Mila ma yɛnri, ma Davidi wi yaga wi koro laga na tunŋgo ki ni. Wi kala li yɛn mala ndanla fɔ jɛŋgɛ.»

\VS{23}Maga lɛ le ko na, yinnɛ tipele na Yɛnŋɛlɛ làa torogo, na liga yiri Sawuli wi ni, Davidi wi maa ŋgɔni wi gbɔɔn. Kona Sawuli wi yɛgɛ ki ma to, ki ma mbɔnrɔ wi na, ki yinnɛ tipele li mɛɛ wi yaga.




\par }\Chap{17}{\SH Goliyati wìla pye \newline  na Izirayɛli woolo pe yinri \newline  pe malaga gbɔn
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pe maliŋgbɔɔnlɔ pe gbogolo mbe sa malaga gbɔn. Pàa pe yɛɛ gbogolo wa Soko ca, wa Zhuda tara. A pè si pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan ma cɛn wa Soko ca naa Azeka ca sɔgɔwɔ pi ni, wa Efɛsi Damimu laga ki ni.

\VS{2}A Sawuli wo naa
Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ pe ni pè si pe yɛɛ gbogolo fun, mɛɛ saa pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan ma cɛn wa Terebɛnti tige gbunlundɛgɛ ki ni. A pè si pe yɛɛ gbɛgɛlɛ ma yere malinjɛ wi na mbe malaga gbɔn Filisiti tara fɛnnɛ pe ni.

\VS{3}Filisiti tara fɛnnɛ pàa pye yanwiga ka na kɛɛ ŋga na, a Izirayɛli woolo pe yɛn yanwiga ka na kɛɛ sanŋga ki na. Gbunlundɛgɛ ko kìla pye pe sɔgɔwɔ.


\par }{\PP \VS{4}A piŋgbaan wà si yiri wa Filisiti tara fɛnnɛ pe cɛnsaga ki ni, ma fulo wa Izirayɛli woolo pe tanla. Pàa pye naa yinri Goliyati\FTNT{†}{{\FR 17:4 }{\FR{17.4:
}}{\FT{Goliyati wìla pye Anaki setirige pyɔ wo wa. Zhozuwe wìla pe gbɔɔ tɔngɔ ma pe kɔ;
}}{\XT{Nɔmbu 13.32-33; Zhozu 11.21-22}}{\FT{.}}}, ma yiri wa Gati ca. Wìla pye letitɔnlɔgɔ ka, wi titɔnlɔwɔ pìla pye na kee mɛtɛrɛ taanri wo yeri.

\VS{5}Wìla tuguyɛnrɛ njala kan, ma malaga gbɔnderege le, ŋga pàa kɔɔrɔ gbegele ki ni paa mbɛnɛ kɔɔrɔ yɛn; ki nuguwɔ pila pye na kee culo nafa taanri yɔn ko yeri.

\VS{6}Tɔɔrɔ leyaara tuguyɛnrɛ woro la pye maa tɔɔrɔ ti fo. Tuguyɛnrɛ shɔrina la pye wi yeri wùu yanŋga wa wi pajogo ki na.

\VS{7}Wi njanraga ki kanŋgaga ki gbɔgɔwɔ pìla pye paa gbɛrɛ baŋgɔlɔma yɛn. Ki tugumbyɔ wi nuguwɔ pìla pye na kee culo kɔlɔshyɛn wo yeri. Wi
tugurɔn sigeyaraga ki lɛfɔ wìla pye na tanri wi yɛgɛ.

\VS{8}Kona, a wì si saa yere Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛsinmɛ na, mɛɛ pe pye fɔ: «Yiŋgi na, a yè si pan ma yere malinjɛ na? Mi wo yɛn Filisiti tara fɛnnɛ woo, yoro wo na, ye woro Sawuli wi kulolo le? Ye naŋa nuŋgba wɔ wa ye yɛɛ ni, mi naa wo we pan we to we yɛɛ na.

\VS{9}Na wiga ya na ni mbanla gbo, pa kona we yaa pye ye kulolo. Ɛɛn fɔ, na mi ka ya wi ni mboo gbo, pa ye yaa pye we kulolo mbaa tunŋgo piin we kan.»

\VS{10}A Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wì sho naa fɔ: «Nala mi yɛn na Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki tifaga. Ye naŋa nuŋgba torogo laga na yeri we to we yɛɛ na.»

\VS{11}Naa Sawuli wo naa Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pàa kaa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi sɛnrɛ ti logo sanga ŋa ni, a pe sunndo wì si kɔn pe na, a pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\SH Davidi wìla kari \newline  wa Izirayɛli woolo \newline  pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni
\par }
{\PP \VS{12}Ma si yala, Davidi wìla pye Zhese pinambyɔ. Zhese wìla pye Efirata tara fɛnnɛ woo, ma yiri wa Betilɛɛmu ca, wa Zhuda tara. Wi pinambiile pàa pye kɔlɔtaanri. Sawuli sanga wi na, kìla yala Zhese wì pye lelɛŋgbaraga.

\VS{13}Wi pinambiile koŋgbanmbala taanri poro la kari Sawuli wi ni wa malaga. Pe ni fuun ndɔ pàa pye naa yinri Eliyabu, na shyɛn woo wi yinri Abinadabu, na taanri woo wi yinri Shama.

\VS{14}Davidi wo wìla pye pe puŋgofɔ we. Wi ndɛɛlɛ taanri pàa kari Sawuli wi ni sanga ŋa ni,

\VS{15}Davidi wìla pye na kee wa Sawuli wi maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni na sɔngɔrɔ wa Betilɛɛmu ca, naa to wi simbaala pe kɔnri.


\par }{\PP \VS{16}Ki sanga wi ni, pinliwɛ naa yɔnlɔkɔgɔ pyew, Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi ma pan maa yɛɛ naga Izirayɛli woolo pe na. Wìla ko pye ma saa gbɔn fɔ piliye nafa shyɛn.

\VS{17}Pilige ka, a Zhese wì suu pinambyɔ Davidi wi pye fɔ: «Ki yarilire pikaara nda ti tiwiyaraga yɛnlɛ nuŋgba na li lɛ naa ki buru kɛ ŋa wi ni, ma kari fyaw, ma sari kan ma ndɛɛlɛ pe yeri wa maliŋgbɔɔnlɔ pe cɛnsaga ki ni.

\VS{18}Maga nɔnɔ sinmɛ yinŋgele kɛ ŋgele ke lɛ fun, ma sa ke kan pe maliŋgbɔɔnlɔ waga kele (1 000) to wi yeri. Mɔɔ ndɛɛlɛ pe wele na kaa pye pe yɛn ŋgbaanla, ma yaraga ka shɔ pe yeri ma pan maga naga na na paa kacɛn yɛn ki wogo ki na.

\VS{19}Pe yɛn wa Sawuli wi ni konaa Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe ni, wa Terebɛnti tige gbunlundɛgɛ ki ni, mbe malaga gbɔn Filisiti tara fɛnnɛ pe ni.»


\par }{\PP \VS{20}Ki goto pinliwɛ pi ni, a Davidi wì si yiri faa, ma wi simbaala pe le
simbaala kɔnrifɔ wa kɛɛ wila pe wele, mɛɛ yaara ti lɛ ma kari paa yɛgɛ ŋga na Zhese wìla ki yo wi kan we. Wìla saa gbɔn wa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga sanga ŋa ni, kìla yala maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛn na yinrigi na yeregi malinjɛ wi na. Pàa pye na malaga kɔnnɔ li waa makɔ.

\VS{21}Izirayɛli woolo naa Filisiti tara fɛnnɛ pàa yere malinjɛ wi na, a maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye shyɛn yì yɛgɛ wa yi yɛɛ yeri.

\VS{22}A Davidi wì suu tuguro ti tugu mari kan tuguro kɔrɔsifɔ wi yeri, kona mɛɛ fe ma kari wa laga ŋga maliŋgbɔɔnlɔ pàa pye. Naa wìla ka saa gbɔn wa, a wì suu ndɛɛlɛ pe shari.

\VS{23}Maa ta wìla pye na para wi ndɛɛlɛ pe ni bere, a Goliyati, Filisiti tara fɛnnɛ piŋgbaan ŋa wìla pye Gati ca fɛnnɛ woo, wì si yiri wa malinjɛ wi ni, mɛɛ sɛnrɛ nda wi maa yuun ti yo. A Davidi wì siri logo.

\VS{24}Naa Izirayɛli woolo pàa kaa ki naŋa wi yan, a pe ni fuun pè si fyɛ jɛŋgɛ mɛɛ fe wi yɛgɛ.

\VS{25}Pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe nɛɛ yuun fɔ: «Ye wele, naŋa wila paan we kɔrɔgɔ dɛ! Wila paan mbe Izirayɛli woolo pe tɛgɛlɛ naa. Lere ŋa ka ya mboo gbo, wunlunaŋa wi yaa yarijɛndɛ lɛgɛrɛ kan wi yeri, mboo sumborombyɔ wi kan wi yeri wi jɔ, mbege fɔ wi go woolo pe kala yaga, paga kaa nizara wi woo laga Izirayɛli woolo pe sɔgɔwɔ.»


\par }{\PP \VS{26}A Davidi wì si leele mbele pàa pye le wi tanla pe yewe fɔ: «Lere ŋa kaga Filisiti tara fɛnnɛ naŋa ŋa wi gbo, mbe tifagawa sɛnrɛ nda tì yo Izirayɛli woolo pe na ti kɔ, yiŋgi pe yaa kan ki fɔ wi yeri? Ki Filisiti tara fɛnnɛ naŋa ŋa wii
kɛnrɛkɛnrɛ, wo ŋa wi yɛn na paan na Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li maliŋgbɔɔnlɔ pe tegele, wi yɛn ambɔ fɔ ma?»


\par }{\PP \VS{27}Ŋga kìla daga mbe kan ki letitɔnlɔgɔ ki gbofɔ wi yeri, a pè sigi yɛgɛ yo ma Davidi wi kan.


\par }{\PP \VS{28}Ɛɛn fɔ, naa wi ndɔ lɛrɛfɔ Eliyabu wìla kaa wi yan wila para ki leele pe ni sanga ŋa ni, a wì si nawa ŋgban wi ni, mɛɛ wi pye fɔ: «Yiŋgi mà pan na jaa lagamɛ? Ma simbaala ŋgbelege jɛɛlɛ ma ko yaga ambɔ kɛɛ wa gbinri wi ni? Mɔ̀ɔ jɛn ma yɛɛ gbɔgɔwɔ naa ma kotoŋgbanga ki ni. Mɛɛ pan yaraga ko ka mɛgɛ ni na malaga welege ko ma.»


\par }{\PP \VS{29}A Davidi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yiŋgi mì pye? Yewige ko cɛ ma mì yewe!»

\VS{30}A wì si laga le wi ndɔ wi tanla, mɛɛ saa lere wa yɛgɛ yewe ki sɛnrɛ nuŋgba ti ni. A pè suu yɔn sogo ma sɛnrɛ nuŋgba ti yo wi kan paa koŋgbannda woro ti yɛn.


\par }{\SH Davidi wìla wi yɛɛ kan \newline  mbe malaga gbɔn Goliyati wi ni
\par }
{\PP \VS{31}Sɛnrɛ nda Davidi wìla yo, a leele pè siri logo, mɛɛ saa ti yo Sawuli wi kan. A Sawuli wì si ti pè saa Davidi wi yeri ma pan wi ni.

\VS{32}A Davidi wì si Sawuli wi pye fɔ: «Lere kpɛ ka ka kotogo la ki Filisiti tara fɛnnɛ naŋa ŋa wi kala na. Mi ŋa ma tunmbyee, mi yaa sa malaga gbɔn wi ni.»


\par }{\PP \VS{33}A Sawuli wì suu pye fɔ: «Ma se ya sa malaga gbɔn ki Filisiti tara fɛnnɛ naŋa ŋa wi ni, katugu ma yɛn pyɔ jɛɛ, ma si yala wo yɛn malaga gbɔnfɔ maga lɛ wa wi lefɔnrɔ sanga wi ni.»


\par }{\PP \VS{34}A Davidi wì si Sawuli wi pye fɔ: «Mi ŋa ma tunmbyee, mìla pye nala to wi simbaala pe kɔnri, na jara nakoma cɛngɛ urusi\XREF{†}{{\XO 17:34 }{\XO{17.34:
}}{\XT{Kiti 14.5-18; 2 Sami 17.8; 23.20; 1 Wunlu 13.24-26; 2 Wunlu 2.24; Amɔ 3.12; 5.19}}} ka ka pan mbe simbapige ka yigi wa yaayoro ŋgbelege ki ni,

\VS{35}mi ma taga ki na maga purɔ, maga gbɔn ma simbapige ki shɔ ki yeri. Na cɛngɛ kiga si yiri na kɔrɔgɔ, mi maga yigi wa ki mbɛlɛwɛ pi na, maga gbɔn maga gbo.

\VS{36}Mi ŋa ma tunmbyee, pa mì jara wo naa cɛngɛ urusi ki ni pe gbo yɛɛn. Ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na, ki Filisiti tara fɛnnɛ naŋa ŋa wii kɛnrɛkɛnrɛ, pa mi yaa wi gbo ma fun paa pe wogo ki yɛn, katugu wì Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li maliŋgbɔɔnlɔ pe tɛgɛlɛ.»

\VS{37}A Davidi wì sho naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na lìlan shɔ jara wo naa cɛngɛ urusi ki ni pe yombɛkɔɔrɔ ti kɛɛ, li yaa na shɔ fun ki Filisiti tara fɛnnɛ naŋa ŋa wi kɛɛ.»

\par }{\PP A Sawuli wì si Davidi wi pye fɔ: «Ta kee, Yawe Yɛnŋɛlɛ li pye ma ni.»

\VS{38}Kona, a Sawuli wì suu yɛɛra malaga gbɔndeere ti le Davidi wi kan. Wìla tuguyɛnrɛ njala li kan wi kan, ma malaga gbɔnderege ki le wi kan. 
\VS{39}A Davidi wì si Sawuli wi tokobi wi pɔ wa wi sɛnnɛ, yaripɔrɔ ti go na, mɛɛ yo wi yaa tanga ti ni mbe wele, katugu wi sila tara ti na. A wì si Sawuli wi pye fɔ: «Mi se ya tanga ki maliŋgbɔnyaara nda ti ni, katugu mii tara ti na.» A wì siri wɔ wi yɛɛ na.

\VS{40}A wì suu kanŋgala li lɛ, mɛɛ saa sinndɛŋgɛlɛ ŋgele kè wɔlɔgɔ kaŋgurugo wele ma lɛ wa lafogo yɔn, mɛɛ ke le wa wi yaayoro kɔnrikasha ki ni. A wì suu gbafurugo ki lɛ, mɛɛ fulo wa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi mɛgɛ ni.


\par }{\SH Davidi wìla ya Goliyati wi ni \newline  maa gbo
\par }
{\PP \VS{41}Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi nɛɛ fulo jɛɛnnjɛnri fun wa Davidi wi tanla, wi tugurɔn sigeyaraga ki lɛfɔ wìla pye wi yɛgɛ.

\VS{42}A Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wì si wele mɛɛ Davidi wi yan fɔ wi yɛn lefɔnmbile gbanmbɛlɛ la, wi yɛgɛ cɛnwɛ pi yɛn ma yɔn. Kì pye ma, wi sila wi jate yaraga ka.

\VS{43}A Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wì suu pye fɔ: «Ma nawa po ni, mi yɛn pyɔn wi le, fɔ a mà simbiŋgele lɛ na paan na kɔrɔgɔ yɛrɛ?» A wì suu yarisunndo ti mɛgɛ ki yeri ma wa Davidi wi na maa daŋga.

\VS{44}A wì si Davidi wi pye naa fɔ: «Fulo laga na tanla, mi yaa ma wire kara ti kan naayeri sannjɛrɛ to naa cɛnrɛ ti yeri tiri ka.»


\par }{\PP \VS{45}A Davidi wì si Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi pye fɔ: «Ma yɛn na paan na kɔrɔgɔ tokobi, naa njanraga konaa shɔrina ni, ɛɛn fɔ, mi wo yɛn na kee ma kɔrɔgɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ na yawa pi ni fuun fɔ, Izirayɛli maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbelege ki Yɛnŋɛlɛ lo mɛgɛ ni, lo na mà tɛgɛlɛ we.

\VS{46}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ma le na kɛɛ nala. Mi yaa ma gbo mbɔɔn go ki kɔw. Mi yaa Filisiti tara fɛnnɛ maliŋgbɔɔnlɔ pe gboolo pe kan naayeri sannjɛrɛ to naa cɛnrɛ ti yeri ti pe ka nala. Kona tara woolo pe ni fuun pe yaa ki jɛn fɔ Yɛnŋɛlɛ yɛn Izirayɛli woolo pe yeri.

\VS{47}Ki janwa ŋa wi ni fuun wi yaa ki jɛn mbe yo Yawe Yɛnŋɛlɛ laa tokobi nakoma njanraga tɛgɛ mbe lere shɔ. Katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yɛn ki malaga ŋga ki fɔ we. Lo li yaa ye le we kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{48}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wì si yiri mbe fulo wa Davidi wi tanla. A Davidi wì si fyɛɛlɛ ma fe ma kari wa pe juguye pe yeri, na Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi finli.

\VS{49}A Davidi wì suu kɛɛ ki le wa wi kasha ki ni ma sinndɛnɛ la wɔ, mɛɛ li wa wi gbafurugo ki ni. A sinndɛnɛ lì si saa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi ta wa wi walɛgɛ ki na, mɛɛ ye wa wi go ki ni. A wì si wɔ ma to, maa yɛgɛ ki jiile wa tara.

\VS{50}Kì pye ma, Davidi wìla ya Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi ni gbafurugo naa sinndɛnɛ ni. Wìla wi gbo ma si yala tokobi sila pye wi yeri.

\VS{51}Ko puŋgo na, Davidi wì si fe ma saa gbɔn wa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi na, mɛɛ wi tokobi wi tile maa kɔw wa wi wofogo ki ni, maa gbo mɛɛ wi go ki kɔw.

\par }{\PP Naa Filisiti tara fɛnnɛ pàa kaa pe piŋgbaan wi yan pòo gbo, a pe nɛɛ fee.

\VS{52}Kona, a Izirayɛli tara maliŋgbɔɔnlɔ poro naa Zhuda tara maliŋgbɔɔnlɔ pe ni, pè si yiri ma malaga kɔnnɔ li wa, mɛɛ taga Filisiti tara fɛnnɛ pe na ma pe purɔ, ma saa gbɔn fɔ wa gbunlundɛgɛ ki yɔn na, fɔ ma saa gbɔn wa Ekirɔn ca yeyɔnrɔ ti na. Filisiti tara fɛnnɛ pe gboolo pàa toori wa konɔ maga lɛ wa Shaarayimu ca fɔ ma saa gbɔn wa Gati ca, konaa ma saa gbɔn wa Ekirɔn ca ki na.

\VS{53}Naa Izirayɛli woolo pàa kaa yiri wa Filisiti tara fɛnnɛ pe purɔsaga ma sɔngɔrɔ, a pè si saa Filisiti tara maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga yaara ti ni fuun ti koli.

\VS{54}A Davidi wì si Goliyati wi go ki lɛ ma kari ki ni wa Zheruzalɛmu ca. Ɛɛn fɔ, wìla saa wi maliŋgbɔnyaara to tɛgɛ wa wi yɛɛra
paraga go ki ni.


\par }{\PP \VS{55}Sawuli wìla Davidi wi yan wila kee sa fili Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi ni sanga ŋa ni, wìla wi maliŋgbɔɔnlɔ to Abinɛri wi yewe ma yo fɔ: «Ambɔ pyɔ win ki lefɔnŋɔ ŋa we?»

\par }{\PP A Abinɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Kaselege ko na, mi wugu ma kan wunlunaŋa, mi suu jɛn.»


\par }{\PP \VS{56}A wunlunaŋa wì sho fɔ: «Ma yewe ma ki lefɔnŋɔ wi to wi jɛn.»

\VS{57}Naa Davidi wìla ka saa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi gbo ma sɔngɔrɔ sanga ŋa ni, a Abinɛri wì suu lɛ ma kari wi ni wa Sawuli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi go kìla pye Davidi wi kɛɛ.

\VS{58}A Sawuli wì si Davidi wi yewe ma yo fɔ: «Lefɔnŋɔ, ma yɛn ambɔ fɔ pinambyɔ?»

\par }{\PP A Davidi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yɛn ma tunmbyee Zhese wo pinambyɔ, ma yiri wa Betilɛɛmu ca.»




\par }\Chap{18}{\SH Zhonatan wìla wɛɛnrɛ le \newline  Davidi wi ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naa Davidi wìla kaa para Sawuli wi ni ma kɔ, a Zhonatan wì si mara Davidi wi na fɔ jɛŋgɛ, wì si Zhonatan wi ndanla paa wi yɛɛ yɛn.

\VS{2}Ki pilige nuŋgba ki ni, a Sawuli wì si Davidi wi yaga wa wi yɛɛ yeri, wi sila wi yaga wi sɔngɔrɔ wa wi to wi yeri.

\VS{3}A Zhonatan wì si
yɔn finliwɛ le Davidi wi ni, katugu Davidi wìla wi ndanla paa wi yɛɛ yɛn.

\VS{4}A wì suu derigbɔgɔ ki wɔ wi yɛɛ na maga kan Davidi wi yeri. Wìla wi yaripɔrɔ ti kan wi yeri, ma pinlɛ yɛrɛ wi tokobi, naa wi sandiga konaa wi kurusijara wi ni fun.

\VS{5}Sawuli wiga Davidi wi tun laga o laga ŋga na, Davidi wi ma saa cew ta. Ki kala na, Sawuli wìla wi tɛgɛ wi maliŋgbɔɔnlɔ pe go na. Wi kala làa leele pe ni fuun pe ndanla konaa Sawuli wi legbɔɔlɔ pe ni.


\par }{\SH Yenjaga la ye Sawuli wi ni \newline  Davidi wi kala na
\par }
{\PP \VS{6}Naa Davidi wìla kaa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi gbo, a maliŋgbɔɔnlɔ pè yiri wa malaga ma pan, a jɛɛlɛ pè si yiri
Izirayɛli tara cara ti ni fuun ti ni, ma saa wunlunaŋa Sawuli wi fili, na pimbigile naa weere gbɔɔn, na yuuro koo na yoo konaa na jɔrɔgi nayinmɛ ni.

\VS{7}Jɛɛlɛ pàa pye na yurugo ki koo naga shoo pe yɛɛ yɔn na na yuun fɔ:

\par }{\Q «Sawuli wi lere waga keleŋgele tɛgɛsaga lɛgɛrɛ gbo,

\par }{\Q Davidi wo lere waga kɛ kɛ tɛgɛsaga lɛgɛrɛ gbo.»


\par }{\PP \VS{8}A ko si Sawuli wi mbɛn maa nawa pi ŋgban fɔ jɛŋgɛ. A wì suu yɛɛ pye fɔ: «Pè Davidi woolo poro pye waga kɛ kɛ tɛgɛsaga lɛgɛrɛ, mɛɛ mi woolo poro pye waga keleŋgele tɛgɛsaga lɛgɛrɛ. Wunluwɔ po nuŋgba ma pì koro pe kan wi yeri?»

\VS{9}Maga lɛ le ko pilige ko na, a Sawuli wi nɛɛ Davidi wi wele tipege ni.


\par }{\PP \VS{10}Ki goto, a Yɛnŋɛlɛ lì si ti a yinnɛ tipele pan ma ye Sawuli wi ni. A wi go kì si yiri wi na wa wi yɛɛra go ki ni. A Davidi wi nɛɛ ŋgɔni wi gbɔɔn wi kan paa piliye sannya yi yɛn. Sawuli wi njanraga kìla pye wi kɛɛ.

\VS{11}A Sawuli wì suu njanraga ki yirige mbege wa, mɛɛ yo fɔ: «Mi yaa Davidi wi wa ki ni mboo kan wa mbogo ki na.» Ɛɛn fɔ ki wasaga shyɛn, Davidi wi ma fɛngɛ maga kan ki ma toro.


\par }{\PP \VS{12}Maga lɛ le ki pilige ki na, a Sawuli wi nɛɛ fyɛ Davidi wi yɛgɛ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye wi ni, ma si yala làa laga Sawuli wo na.

\VS{13}Ki kala na, Sawuli wìla Davidi wi lali wi yɛɛ ni maa tɛgɛ maliŋgbɔɔnlɔ waga kele (1 000) go na. A Davidi wi nɛɛ kee ma saa na malaga gbɔɔn, ma pye wi maliŋgbɔɔnlɔ pe to.

\VS{14}Kala na fuun wìla pye na piin, làa pye na yɔngɔ wi kan, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye wi ni.

\VS{15}Naa Sawuli wìla kaa ki yan Davidi wi kapyegele kàa pye na yɔngɔ na kee yɛgɛ, a wi nɛɛ fyɛ Davidi wi yɛgɛ na seregi.

\VS{16}Ɛɛn fɔ Davidi wi kala làa Izirayɛli woolo pe ni fuun naa Zhuda cɛnlɛ woolo pe ndanla, katugu wo wìla pye na pe maliŋgbɔɔnlɔ pe yɛgɛ sinni na kee wa malaga konaa na sɔngɔri.


\par }{\SH Davidi wìla Sawuli wi sumborombyɔ \newline  Mikali wi pɔri
\par }
{\PP \VS{17}Kona, a Sawuli wì si Davidi wi pye fɔ: «Wele, na sumborombyɔ lɛrɛfɔ Merabu wi ŋa. Mi yaa wi kan ma yeri ma jɔ, na maga yɛnlɛ mbe pye na malaga gbɔnfɔ wɛlɛwɛ, mbaa kee saa Yawe Yɛnŋɛlɛ li maara ti gbɔɔn we.» Sawuli wìla wi yɛɛ pye fɔ: «Mi jate woro na jaa mbe Davidi wi gbo, Filisiti tara fɛnnɛ poro pe yaa wi gbo.»

\VS{18}A Davidi wì si Sawuli wi pye fɔ: «Mi yɛn ambɔ fɔ? Yiŋgi ki yɛn na yeri? Na to sege ki woro na jate yaraga ka laga Izirayɛli cɛngɛlɛ ke sɔgɔwɔ. Mɛlɛ mbee ya mbe pye wunlunaŋa wi nafɔ?»

\VS{19}Naa kìla kaa gbɔn Sawuli wuu sumborombyɔ Merabu wi kan Davidi wi yeri sanga ŋa ni, a wì suu kan Mehola ca fɛnnɛ naŋa Adiriyɛli wi yeri.


\par }{\PP \VS{20}Ɛɛn fɔ, Davidi wìla pye ma Sawuli wi sumborombyɔ sanŋa Mikali wi ndanla. Naa Sawuli wìla kaa ki wogo ki logo, a kì si tanla wi ni.

\VS{21}A wì suu yɛɛ pye fɔ: «Mi yaa Mikali wi kan wi yeri wi jɔ, jaŋgo wi pye paa pɛnɛ yɛn mboo yigi mbe ti Filisiti tara fɛnnɛ pe ta poo gbo.» Kona, a Sawuli wì sigi yo Davidi wi kan ki shyɛn wogo na ma yo fɔ: «Koni ma mbe ya pye na nafɔ.»

\VS{22}Ko puŋgo na, a Sawuli wì sigi yo wi tunmbyeele pe kan fɔ: «Ye kari ye sa para Davidi wi ni larawa, yoo pye fɔ: ‹Ma kala li yɛn ma wunlunaŋa wi ndanla konaa wi tunmbyeele pe ni fun, koni yɛnlɛ ki na ma pye wi nafɔ.› »


\par }{\PP \VS{23}A Sawuli wi tunmbyeele pè si saa ki sɛnrɛ ti yɛgɛ yo Davidi wi kan. A Davidi wì si pe pye fɔ: «Ye nawa po ni, mbe pye wunlunaŋa wi nafɔ ki yɛn kala jɛɛlɛ wi le? Mi wo na, mi yɛn fyɔnwɔ fɔ, mi woro mɛgbɔgɔ fɔ.»

\VS{24}A Sawuli wi tunmbyeele pè si sɔngɔrɔ ma saa Davidi wi sɛnyoro ti yɛgɛ yo Sawuli wi kan.

\VS{25}A Sawuli wì si pe pye fɔ: «Ye sa Davidi wi pye fɔ wunlunaŋa wì yo wi woro na penjara jaa japɔrɔgɔ yariwɔndɔ. Ɛɛn fɔ ŋga wi yɛn na jaa ko yɛn fɔ ma pan Filisiti tara fɛnnɛ nambala cɛnmɛ nama sɛɛrɛ ni\FTNT{†}{{\FR 18:25 }{\FR{18.25:
}}{\FT{Filisiti tara fɛnnɛ nambala pe nama sɛɛrɛ mberi ta, ko kì naga ma yo Davidi wìla daga mbe pe gbo.}}} wi kan, jaŋgo wi kayaŋga wɔ poro mbele wi juguye pe ni.» Sawuli wi jatere wo la pye mbe ti Davidi wuu yɛɛ le Filisiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ poo gbo.

\VS{26}A Sawuli wi tunmbyeele pè si saa ki sɛnrɛ ti yɛgɛ yo Davidi wi kan. A wì si yɛnlɛ ti na mbe pye wunlunaŋa wi nafɔ. Wagati ŋa wunlunaŋa wìla kɔn sanni wi sa kɔ,

\VS{27}a Davidi wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ pe ni, pè si yiri ma saa Filisiti tara fɛnnɛ nambala cɛnmɛ shyɛn (200) gbo, ma pe
kɛnrɛkɛnrɛ ma pan pe nama sɛɛrɛ ti ni fuun ti ni wunlunaŋa wi kan, jaŋgo mbe pye wi nafɔ. Kì pye ma, a Sawuli wì suu sumborombyɔ Mikali wi kan Davidi wi yeri wi jɔ.


\par }{\PP \VS{28}Kona, a Sawuli wì sigi jɛn ma filige ki na ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ làa pye Davidi wi ni; Davidi wìla pye ma Sawuli wi sumborombyɔ Mikali wi ndanla.

\VS{29}Kì pye ma, a Sawuli wi nɛɛ fyɛ Davidi wi yɛgɛ na seregi, a Davidi wì si pye wi jugu sanga wi ni fuun ni.


\par }{\PP \VS{30}Ki wagati wi ni, Filisiti tara fɛnnɛ teele pàa pye na malaga gbɔɔn Izirayɛli woolo pe ni. Ɛɛn fɔ malaga gbɔnsaga pyew, Davidi wi ma cew ta ma wɛ Sawuli wi maliŋgbɔɔnlɔ teele pe ni fuun pe wogo ki na, fɔ a wi mɛgɛ kì yiri fɔ jɛŋgɛ.




\par }\Chap{19}{\SH Zhonatan wìla kasulugo pye \newline  Davidi wi kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sawuli wìla ki yo wi pinambyɔ Zhonatan wo naa wi tunmbyeele pe ni fuun pe kan fɔ wi yaa Davidi wi gbo. Ɛɛn fɔ, Davidi wìla Sawuli wi pinambyɔ Zhonatan wi ndanla fɔ jɛŋgɛ.

\VS{2}A Zhonatan wì si Davidi wi yɛri fɔ: «Na to Sawuli wila jaa mbɔɔn gbo. Ma yɛɛ yingiwɛ jɛn, goto pinliwɛ ni, ma sa lara larasaga jɛŋgɛ na.

\VS{3}Ma yaa ka lara wa yan laga ŋga na, mi naa na to wi ni, we yaa ka yiri mbe kari wa. Mi yaa ka para na to wi ni ma sɛnrɛ na, wi yaa ka nda yo ma wogo ki na, pa mi yaa kari logo mberi yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Zhonatan wì si Davidi mɛtanga yeri wi to Sawuli wi kan, mɛɛ wi pye fɔ: «Wunlunaŋa, maga ka kapege pye ma tunmbyee Davidi wi na, katugu wii kapege kpɛ pye ma na. Ɛɛn fɔ, kajɛŋgɛ lɛgɛrɛ wì pye ma kan.

\VS{5}Wìla wi go ki pɛrɛ ma Filisiti tara fɛnnɛ naŋa wi gbo. Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wi tɛgɛ ma
Izirayɛli woolo pe ni fuun pe shɔwɔ gbɔɔ shɔ. Màa ki wogo ki yan na yɔgɔri. Yiŋgi na ma yaa lere gbo ŋa wii kapege pye? Mbe ti Davidi wi ku go fu?»

\VS{6}A Sawuli wì si Zhonatan wi sɛnrɛ ti logo, mɛɛ wugu ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, pe se Davidi wi gbo.»

\VS{7}Kona, a Zhonatan wì si Davidi wi yeri, mɛɛ ki sɛnrɛ ti ni fuun ti yɛgɛ yo wi kan. Ko puŋgo na, a wì si kari wi ni wa Sawuli wi yeri. A Davidi wì suu tunŋgo ki lɛ naga piin paa faa wi yɛn.


\par }{\SH Davidi wìla fe wa Sawuli wi yeri
\par }
{\PP \VS{8}Malaga kìla yiri naa Filisiti tara fɛnnɛ pe ni, a Davidi wì si saa malaga gbɔn pe ni ma pe gbo jɛŋgɛ, fɔ a pè fe wi yɛgɛ.


\par }{\PP \VS{9}Yinnɛ tipele na Yawe Yɛnŋɛlɛ làa ti lì pan ma ye Sawuli wi ni, lì si kaa yiri wi ni naa jɔlɔ. Wìla pye ma cɛn wa wi go, wi njanraga ki ni wi kɛɛ. Davidi wìla pye na ŋgɔni wi gbɔɔn wi kan.

\VS{10}A Sawuli wì si kaa fo na jaa mboo wa njanraga ki ni mboo kan wa mbogo ki na. Ɛɛn fɔ, a Davidi wì si fɛngɛ maga kan, a kì toro. A njanraga kì si kan wa mbogo ki na. Ki yembinɛ li ni, a Davidi wì si fe ma shɔ.


\par }{\PP \VS{11}A Sawuli wì si leele pele tun wa Davidi wi go ma yo pe saa kɔrɔsi, ki goto pinliwɛ ni, poo yigi poo gbo. Ɛɛn fɔ, Davidi wi jɔ Mikali wìla wi yɛri ma yo fɔ: «Na mɛɛ yiri mbe fe, sanni laga ki sa laga, pe yaa ma gbo\XREF{†}{{\XO 19:11 }{\XO{19.11:
}}{\XT{Yuuro 59.1}}}.»

\VS{12}A jɛlɛ wì suu yirige wa fenɛtiri wi ni, a Davidi wì si fe ma shɔ.

\VS{13}Ko puŋgo na, a Mikali wì si pe go yarisunŋgo\XREF{†}{{\XO 19:13 }{\XO{19.13:
}}{\XT{Zhenɛ 31.19}}} ki lɛ ma saa ki sinŋge wa Davidi wi sinlɛyaraga ki na, ma yunŋgbɔngɔ sikasire wogo tɛgɛ wa go wasaga ki na, mɛɛ paritɔnŋgɔ tɛgɛ maga tɔn.

\VS{14}Naa Sawuli wìla kaa leele tun ma yo pe sa Davidi wi yigi sanga ŋa ni, a Mikali wì si pe pye fɔ: «Davidi wi woro ŋgbaan.»

\VS{15}A Sawuli wì si pe tun naa shyɛn wogo na ma yo pe saa wele, mɛɛ pe pye fɔ: «Ye sa Davidi wi pinlɛ yoo lɛ wi sinlɛyaraga ki ni ye pan wi ni laga na kan, jaŋgo mboo gbo.»

\VS{16}Kona, a pitunmbolo pè si sɔngɔrɔ wa Davidi wi go, mɛɛ saa ki yan fɔ pe go yarisunŋgo ko kìla pye wa sinlɛyaraga ki na, naa yunŋgbɔngɔ sikasire wogo ki ni wa go wasaga ki na.

\VS{17}A Sawuli wì si Mikali wi yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi na, a mà silan fanla, mala jugu wi saga, a wì fe?»

\par }{\PP A Mikali wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wìla na pye fɔ: ‹Na yaga mbaa kee nakoma mi yaa ma gbo.› »


\par }{\SH Sawuli wìla taga Davidi wi na \newline  naa puro
\par }
{\PP \VS{18}Ki wagati wi ni, kìla yala Davidi wì fe ma shɔ. A wì si kari wa Samiyɛli wi kɔrɔgɔ wa Arama ca, mɛɛ kagala ŋgele fuun Sawuli wìla pye wi na ke yɛgɛ yo wi kan. Kona, a pè si pinlɛ ma kari ma saa cɛn wa Nayɔti\FTNT{†}{{\FR 19:18 }{\FR{19.18:
}}{\FT{Samiyɛli wagati wi ni, Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ gbogolomɔ pìla pye ma cɛn laga ŋga na ko pàa pye na yinri Nayɔti.}}} laga ki na.

\VS{19}A pè si saa ki yo Sawuli wi kan ma yo fɔ: «Davidi wi yɛn wa Nayɔti laga ki na, wa Arama ca ki tanla.»

\VS{20}A Sawuli wì suu pitunmbolo pe torogo ma yo pe sa Davidi wi yigi. Ɛɛn fɔ, naa pàa ka saa gbɔn wa, a pè si
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe ni fuun pe yan pe yɛn na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun. Samiyɛli wo wìla pye na pe yɛgɛ sinni. A Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lì si ye Sawuli wi pitunmbolo pe ni fuun pe ni, a pe nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun fun.

\VS{21}A pè si saa ki yo Sawuli wi kan, a wì si leele pele yɛgɛ torogo wa naa. Ɛɛn fɔ poro fun, a pè si saa na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun yɔgɔrimɔ ni. A wì si pele yɛgɛ tun naa ki taanri wogo na. Poro fun, a pè saa na Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun yɔgɔrimɔ ni.

\VS{22}Kona, a Sawuli wo jate wì si kari wi yɛ wa Arama ca. Tɔnmɔ titɛgbɔgɔ ŋga kìla pye wa Seku ca, naa wìla ka saa gbɔn wa ki na, a wì si yewe ma yo fɔ: «Samiyɛli naa Davidi pe yɛn se yeri?»

\par }{\PP A pè suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Pe yɛn wa Nayɔti laga ki na, wa Arama ca ki tanla.»

\VS{23}A wì si lɛ lema nɛɛ kee wa Nayɔti laga ki yeri, wa Arama ca ki tanla. A Yɛnŋɛlɛ li yinnɛ lì si ye wi ni fun wa konɔ. A wi nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun yɔgɔrimɔ ni na kee, fɔ ma saa gbɔn wa Nayɔti laga ki na, wa Arama ca ki tanla.

\VS{24}A Sawuli wì suu yaripɔrɔ ti wɔ wi yɛɛ na paa sanmbala pe yɛn, nɛɛ Yɛnŋɛlɛ li yɔn sɛnrɛ yuun yɔgɔrimɔ ni fun Samiyɛli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ. Ko puŋgo na, a wì si wɔ ma to witiwaga le tara, mɛɛ koro le ki yɔnlɔ ki ni fuun naa ki yembinɛ li ni fuun li ni. Ki kala na, leele pàa pye na yuun fɔ: «Sawuli wo fun wì pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wi le?»




\par }\Chap{20}{\SH Zhonatan wìla Davidi wi saga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Davidi wì si fe ma yiri wa Nayɔti laga ki na, wa Arama ca ki tanla ma kari wa Zhonatan wi yeri, ma saa wi pye fɔ: «Yigi mì pye? Na kapege ko yɛn kikiin? Yiŋgi mì jɔgɔ ma to wi na, fɔ a wila jaa mbanla gbo?»


\par }{\PP \VS{2}A Zhonatan wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yɛnŋɛlɛ sɔɔn shɔ ko jatere wo ni. Pe sɔɔn gbo. Na to wila kala lo la lɛ, lì gbɔgɔ o, lì kologo o, na wi sili yo na kan. Yiŋgi na, na to wii ko wogo ŋga ko lara na na? Ki se ya pye.»

\VS{3}A Davidi wì si wugu ma yo fɔ: «Ma to wìgi jɛn ma yo na kala li yɛn mɔɔ ndanla. Kana wùu yɛɛ pye fɔ: ‹Mi se ti Zhonatan wigi kala jɛn, nakoma ki yaa wi mbɛn.› Ɛɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, mì wugu ma kan, fɔ mì yɔngɔ kunwɔ pi ni tɔɔn.»


\par }{\PP \VS{4}Kona, a Zhonatan wì si Davidi wi yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi maa jaa mbe pye ma kan? Mi yaa ki pye ma kan.»


\par }{\PP \VS{5}A Davidi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wele, goto wi yɛn yevɔnŋgɔ fɛti we\FTNT{†}{{\FR 20:5 }{\FR{20.5:
}}{\FT{Yevɔnŋgɔ ki pilige koŋgbanŋga pyew kìla tɛgɛ ki yɛ mbaa mbaanra wiin la Yɛnŋɛlɛ li gbogo konaa mbaa saara woo li yeri. Tunŋgo sila pye na piin ki pilige ki ni (}}{\XT{Nɔmbu 10.10; 28.11-15; 29.1-6; Levi 23.24-25; 2 Wunlu 4.23; Yuuro 81.4; Eza 1.13; Eze 46.1-7; Amɔ 8.5}}{\FT{).}}}. Ki daga mbe sa pinlɛ wunlunaŋa wi ni mbe li. Ki yaga mbe kari wa yan, mbe sa lara fɔ sa gbɔn pilige taanri wogo ki yɔnlɔkɔgɔ ki na.

\VS{6}Na ma to wiga na wele wi silan yan, maga yo wi kan fɔ: ‹Davidi wìlan yɛnri ŋgbanga ma yo mboo yaga wi kari wa Betilɛɛmu, wi ca ye, fɔ wi go woolo paa pe yɛfiile
saraga ki woo.›

\VS{7}Na wiga ma yɔn sogo mbe yo fɔ: ‹Ko yɔn,› kona mi ŋa ma tunmbyee, mi yaa pye yɛyinŋge na; ɛɛn fɔ na wiga nawa ŋgban, pa ma yaa ki jɛn fɔ wila jaa mbanla gbo.

\VS{8}Kì kaa pye mà
yɔn finliwɛ le mi ŋa ma tunmbyee na ni Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ na, ma kajɛŋgɛ pye na kan. Na kaa pye mì kapege pye, ki yɛn yɛgɛ o yɛgɛ, maga kanla le ma to wi kɛɛ, ɛɛn fɔ mala gbo ma yɛ.»


\par }{\PP \VS{9}A Zhonatan wì sho fɔ: «Yɛnŋɛlɛ sɔɔn shɔ ko jatere wo ni. Na mi kaga jɛn kaselege fɔ na to wila jaa mbɔɔn gbo, pa mi yaa ki yɛgɛ yo ma kan.»


\par }{\PP \VS{10}Ɛɛn fɔ, a Davidi wì si Zhonatan wi yewe ma yo fɔ: «Na ma to wiga sɛnŋgbanra yo ma ni, ambɔ wi yaa ki yo na kan?»


\par }{\PP \VS{11}A Zhonatan wì si Davidi wi pye fɔ: «Yiri we kari wa yan.» A pe shyɛn pè si yiri ma kari wa yan.

\VS{12}A Zhonatan wì si Davidi wi pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na, mi yɛn na yɔn kaan ma yeri fɔ goto nakoma piliya na anmɛ yɛgɛ, mi yaa na to wi yewe ma wogo ki na. Na wi jatere wiga pye jɛnŋɛ ma kanŋgɔlɔ, pa mi yaa lere torogo wi saga yo ma kan.

\VS{13}Ɛɛn fɔ na kaa pye na to wila jaa mbe kapege pye ma na, mi yaa lere torogo wi saga yo ma kan, mbɔɔn yaga maa kee yɛyinŋge na. Na mi sigi yo ma kan, Yawe Yɛnŋɛlɛ li jɔlɔgɔ gbɔgɔ wa na na. Mi yɛn na jaa Yawe Yɛnŋɛlɛ li pye ma ni paa yɛgɛ ŋga na làa pye na to wi ni we.

\VS{14}Puŋgo na, na mi ka ka pye bere go na, ma kajɛŋgɛ pye na kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na. Ɛɛn fɔ, ali na mi ka si ku,

\VS{15}maga kɔɔn kajɛŋgɛ pyewe pi yaga na go woolo pe kan, ali na Yawe Yɛnŋɛlɛ liga kɔɔn juguye pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pe kɔ mbe pe wɔ laga tara ti ni sanga ŋa ni we\XREF{†}{{\XO 20:15 }{\XO{20.15:
}}{\XT{2 Sami 9.1}}}.»

\VS{16}Kona, a Zhonatan wì si yɔn finliwɛ le Davidi wo naa wi go woolo pe ni, ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li kayaŋga wɔ Davidi wi juguye pe ni!»

\VS{17}A Zhonatan wì si ti Davidi wì wugu maga naga fɔ wi yɛn maa ndanla, katugu Davidi wìla pye ma Zhonatan wi ndanla paa wi yɛɛ yɛn.

\VS{18}A Zhonatan wì sho naa fɔ: «Goto wi yɛn yevɔnŋgɔ fɛti we. Pe yaa kɔɔn wele mbe la wa lisaga, katugu ma cɛnsaga ki yaa ka koro le waga.

\VS{19}Kala li pyepilige ki na, màa saa lara laga ŋga ni, piliya na, ma kari ma sa lara wa ki laga ki na, wa Ezɛli laga sinndɛlɛgɛ ki tanla.

\VS{20}Mi yaa ka pan mbe wangala taanri wɔn wa ki yɛsinmɛ pi yeri ndɛɛ mi yɛn na yaraga ka taanla mbe wɔn.

\VS{21}Ko puŋgo na, mi yaa na lefɔnŋɔ wi torogo wi sa ke lɛ, mboo pye fɔ: ‹Kari ma sa wangala ke lagaja.› Na mi ka kaa pye fɔ: ‹Wele, wangala ke yɛn laga ma puŋgo na, sɔngɔrɔ ma pan ma ke lɛ.› Kona ma sɔngɔrɔ maa paan, ma yaa pye yɛyinŋge na, maga ka fyɛ yaraga ka kpɛ na, mi yɛn naga yuun ma kan Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na.

\VS{22}Ɛɛn fɔ na mi ka si lefɔnŋɔ wi pye fɔ: ‹Wangala ke wa ma yɛgɛ, ta kee wa yɛgɛ bere›, pa kona maa kee, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa maa kee.

\VS{23}Yɔn finliwɛ mba wè le we yɛɛ sɔgɔwɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ li pye sanga pyew we sɛrɛ pi wogo na.»


\par }{\PP \VS{24}Kona, a Davidi wì si saa lara wa yan. Yevɔnŋgɔ fɛti pilige ki na, a wunlunaŋa wì si saa cɛn tabali wi na mbe li.

\VS{25}Wìla cɛn jɔngɔ ŋga wi maa cɛɛn ki na faa ko na, ma mara wa mbogo ki na. A Abinɛri\FTNT{†}{{\FR 20:25 }{\FR{20.25:
}}{\FT{Abinɛri wìla pye Sawuli wi naa konaa wi maliŋgbɔɔnlɔ to (}}{\XT{1 Sami 14.50}}{\FT{).}}} si cɛn ma mara Sawuli wi na, a Zhonatan wì si cɛn ma yɛgɛ wa wi yeri. Ɛɛn fɔ, a Davidi cɛnsaga ko si koro le waga.

\VS{26}Ki pilige ki ni, Sawuli wi sila para, katugu wìla pye naga jate ma yo kana Davidi wì kala la pye, na lùu tɛgɛ
fyɔngɔ ni Yɛnŋɛlɛ yɛgɛ na. Wi yaa pye fyɔngɔ ni kaselege ko na, ko kì ti wii ya pan\XREF{†}{{\XO 20:26 }{\XO{20.26:
}}{\XT{Levi 7.21}}}.

\VS{27}Ɛɛn fɔ ki goto, yevɔnŋgɔ ki pilige shyɛn wogo ki na, naa Sawuli wìla kaa Davidi wi cɛnsaga ki yan kì koro waga naa, a wì suu pinambyɔ Zhonatan wi yewe fɔ: «Yiŋgi na yunmbaan naa nala Zhese pinambyɔ Davidi wii si pan laga lisaga?»


\par }{\PP \VS{28}A Zhonatan wì suu pye fɔ: «Davidi wìla na yɛnri ŋgbanga ma yo mboo yaga wi kari wa Betilɛɛmu ca.

\VS{29}Wìla na pye fɔ: ‹Mila ma yɛnri, na yaga mbe kari, katugu we go woolo pe yaa saraga wɔ wa we ca, na ndɔ wì yo mbe kari ki sa pye na yɛgɛ na. Na kaa pye na kala li yɛn mɔɔ ndanla, ki yaga ma konɔ kan na yeri mbe sanla ndɛɛlɛ pe kɔn mbe wele.› Ko kala kì ti wii pan mbe li wunlunaŋa wi ni.»

\VS{30}Kona, a Sawuli wì si nawa ŋgban Zhonatan wi ni, ma suu pye fɔ: «Jambasinŋɛ naa japanraga pyɔ wele dɛ! Màga yan ndɛɛ mi sigi jɛn mà wɛɛnrɛ le Zhese pinambyɔ wi ni wi le? Mboro naa ma nɔ wi ni, fɛrɛ mbe ye ta.

\VS{31}Wele, mbe Zhese pinambyɔ wi ta go na laga tara nda ti na wagati ŋa fuun ni, ma se fanŋga ta wunluwɔ pi ni, ma wunluwɔ fun pi se yeresaga ta. Ki kala na, koni, ti pe saa lagaja pe pan wi ni na kan, wi daga mbe gbo.»


\par }{\PP \VS{32}A Zhonatan wì suu to Sawuli wi pye fɔ: «Yiŋgi na wi si daga mbe gbo? Yiŋgi wi pye?»

\VS{33}Kona, a Sawuli wì suu njanraga ki yirige mbe Zhonatan wi wa ki ni, mboo gbo. Kì kaa pye ma, a Zhonatan wì sigi jɛn ma yo wi to wìla ki kɔn maga tɛgɛ mbe Davidi wi gbo.

\VS{34}A Zhonatan wì si yiri suro ti go na wa tabali wi na naŋgbanwa pi na. Wi sila li ki yevɔnŋgɔ pilige shyɛn wogo ki na. Tɛgɛlɛ tipele na wi to wìla Davidi wi tɛgɛlɛ, ki wogo kìla wi jatere wi piri wi na fɔ jɛŋgɛ.


\par }{\PP \VS{35}Ki goto pinliwɛ pi ni, a Zhonatan wì si yiri ma kari wa yan, wa laga ŋga wo naa Davidi wi ni pàa yo ma naga pe yɛɛ na. Lefɔnŋɔ wà la pinlɛ ma kari wi ni.

\VS{36}A wì si lefɔnŋɔ wi pye fɔ: «Fe ma sa wangala ŋgele mi yaa wɔn ke lɛ.» A lefɔnŋɔ wì si fe ma kari. A Zhonatan wì si wanla la wɔn, a lì saa wi toro ma to wa wi yɛgɛ.

\VS{37}Naa wìla ka saa gbɔn wa laga ŋga wanla làa saa to, a Zhonatan wì si gbele ŋgbanga ma yo fɔ: «Wanla li wa ma yɛgɛ naa bere.»

\VS{38}A wì sho naa fɔ: «Fyɛɛlɛ maa kee, maga ka yere.» A Zhonatan wi lefɔnŋɔ wì si saa wangala ke wulo, mɛɛ sɔngɔrɔ ma pan le wi tafɔ wi tanla.

\VS{39}Lefɔnŋɔ wi sila ki kala li kɔrɔ jɛn, kaawɔ Zhonatan naa Davidi poro pàa li kɔrɔ jɛn.

\VS{40}A Zhonatan wì suu sandiga naa wi wangala ke kan wi lefɔnŋɔ wi yeri, ma suu pye fɔ: «Ta kee ti ni ca.»

\VS{41}Lefɔnŋɔ wi kariŋgɔlɔ, a Davidi wì si yiri wa wi larasaga, wa sinndɛlɛgɛ ki yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, mɛɛ fɔli fɔlisaga taanri maa yɛgɛ ki jiile wa tara Zhonatan wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, maa gbɔgɔ. Kona, a pè si kɛyɛn wa pe yɛɛ yɔlɔgɔ ma gbele fɔ jɛŋgɛ, Davidi wo tende.

\VS{42}Ko puŋgo na, a Zhonatan wì si Davidi wi pye fɔ: «Ta kee yɛyinŋge na. Mà jɛn wè wugu ma we yɛɛ kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na, ma yo fɔ: ‹Yawe Yɛnŋɛlɛ li ti we pye sinmbele mi naa mboro we yɛɛ kan konaa ma setirige piile poro naa na setirige piile pe ni, pe pye sinmbele pe yɛɛ kan woro puŋgo na.› »




\Chap{21}\VerseOne{1}Kona, a Davidi wì si yiri ma kari, a Zhonatan wo si sɔngɔrɔ wa ca.


\par }{\SH Davidi wìla fe Sawuli wi yɛgɛ \newline  ma kari wa Nɔbu ca
\par }
{\PP \VS{2}Kona, a Davidi wì si kari wa Nɔbu ca, wa
saraga wɔfɔ Ahimelɛki wi yeri. A Ahimelɛki wì si fe ma pan maa fili na seri wi yɛgɛ sɔgɔwɔ jatere pirindorogo ki na, mɛɛ wi yewe ma yo fɔ: «Kì pye mɛlɛ, a mà si pan ma yɛ lere si pinlɛ ma ni\XREF{†}{{\XO 21:2 }{\XO{21.2:
}}{\XT{Mati 12.3-14; Maki 2.25-26; Luki 6.3}}}?»

\VS{3}A Davidi wì si saraga wɔfɔ Ahimelɛki wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Wunlunaŋa wo wì tunŋgo ka kan na yeri, mala pye fɔ: ‹Tunŋgo ŋga mì kan ma yeri konaa kala na mɔ̀ɔ tun ma sa pye, lere kpɛ si daga mbe kala la jɛn wa ki ni.› Ki kala na, mì laga ka naga na pinlɛyɛɛnlɛ pe na ma yo we sa fili wa.

\VS{4}Yiŋgi yaakaga ki yɛn na ma yeri yiŋgɔ? Buru kaŋgurugo kan na yeri nakoma maga yaraga ŋga fuun ta.»


\par }{\PP \VS{5}A saraga wɔfɔ wì si Davidi wi pye fɔ: «Buru ŋa lere pyew maa kaa wo wa woro na, kaawɔ ŋa wì kan Yɛnŋɛlɛ yeri\XREF{†}{{\XO 21:5 }{\XO{21.5:
}}{\XT{Levi 24.5-9}}} wo wi yɛn na. Ɛɛn fɔ ma mbe ya mboo lɛ ma woolo pe kan, na kaa pye pee fyɔnrɔ kala pye piliye yan yi ni we.»


\par }{\PP \VS{6}A Davidi wì suu pye fɔ: «Wè we yɛɛ yigi fyɔnrɔ kapyere ti ni paa yɛgɛ ŋga na ki maa piin faa, na mi kaa kee malaga gbɔnsaga we. Na mi kaa kee malaga gbɔnsaga, na woolo pe maliŋgbɔnyaara pe mari le Yɛnŋɛlɛ kɛɛ. Ali mbege ta ki tangala na li woro Yɛnŋɛlɛ konɔ, ɛɛn fɔ li yɛn
fyɔngɔ fu ma pinlɛ maliŋgbɔnyaara ti ni.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a saraga wɔfɔ wì si buru ŋa pe ma kan Yɛnŋɛlɛ yeri wi kan Davidi wi yeri, katugu buru wa yɛgɛ sila pye wa ŋa pàa kan Yɛnŋɛlɛ yeri wo puŋgo na. Wìla pye ma tɛgɛ wa tabali wi na Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Pàa wi lɛ wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ, mbe fɔnŋɔ tɛgɛ wa wi yɔnlɔ\XREF{†}{{\XO 21:7 }{\XO{21.7:
}}{\XT{Mati 12.3-4; Maki 2.25-26; Luki 6.3-4}}}.


\par }{\PP \VS{8}Ma si yala ki pilige ki ni, Sawuli wi tunmbyee wà la pye le, wìla pan mbe shɛrɛgɛ kapyege ka yɔn fili Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. Pàa pye naga naŋa wi yinri Dowɛgi. Edɔmu cɛnlɛ woo lawi. Wìla pye Sawuli wi yaayoro kɔnrifɛnnɛ pe to.


\par }{\PP \VS{9}A Davidi wì si Ahimelɛki wi yewe ma yo fɔ: «Njanraga nakoma tokobi woro laga ma yeri? Mii ta mbanla tokobi wi lɛ nakoma mbe maliŋgbɔnyaraga ka yɛgɛ lɛ, katugu wunlunaŋa wi tunŋgo ki yɛn fyɛlɛgɛ wogo.»


\par }{\PP \VS{10}A saraga wɔfɔ wì suu pye fɔ: «Filisiti tara fɛnnɛ naŋa Goliyati ŋa màa gbo wa Terebɛnti tige gbunlundɛgɛ ki ni, wi tokobi wo wi yɛn na. Wi yɛn ma migi paraga ka ni ma tɛgɛ wa
efɔdi wi puŋgo na. Na kaa pye maa jaa mboo lɛ, maa lɛ, katugu wa yɛgɛ woro laga.»

\par }{\PP A Davidi wì sho fɔ: «Wi kan na yeri, mi se wa ta jɛnŋɛ paa wo yɛn.»


\par }{\PP \VS{11}Ki pilige nuŋgba ki ni, a Davidi wì si yiri ma fe Sawuli wi yɛgɛ ma kari wa Gati ca fɛnnɛ wunlunaŋa Akishi wi yeri\FTNT{†}{{\FR 21:11 }{\FR{21.11:
}}{\FT{Davidi wìla fe ma saa lara wa Filisiti tara fɛnnɛ naŋa Akishi wi yeri, ma sigi ta Filisiti tara fɛnnɛ pàa pye Izirayɛli woolo pe juguye.}}}.

\VS{12}A wunlunaŋa Akishi wi tunmbyeele pè si pe tafɔ wi pye fɔ: «Tara ti wunlunaŋa Davidi wo ma ŋa yɛɛn? Wo pàa pye na yurugo koo wi mɛgɛ ni na yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Sawuli wì lere waga keleŋgele tɛgɛsaga lɛgɛrɛ gbo,

\par }{\Q a Davidi wò lere waga kɛ kɛ tɛgɛsaga lɛgɛrɛ gbo\XREF{†}{{\XO 21:12 }{\XO{21.12:
}}{\XT{1 Sami 18.7; 29.5}}}.› »


\par }{\PP \VS{13}A Davidi wi nɛɛ ki sɛnrɛ ti jate wa wi nawa. A wi nɛɛ fyɛ Gati ca fɛnnɛ wunlunaŋa Akishi wi yɛgɛ fɔ jɛŋgɛ\XREF{†}{{\XO 21:13 }{\XO{21.13:
}}{\XT{Yuuro 56.1}}}.

\VS{14}Kì kaa pye ma, a wì suu yɛɛ pye yarafɔ pe yɛgɛ na. Wìla pye na pe yeyɔnrɔ kɔɔrɔ ti keeri keeri, maa yɔn cɛnrɛ ti yaga, a tila fuun wi siyɔ wi na.

\VS{15}Kona, a wunlunaŋa Akishi wì suu tunmbyeele pe pye fɔ: «Yoro jate yège jɛn ma yo ki naŋa ŋa wi yɛn yarafɔ, yiŋgi na, a yè si pan wi ni laga na yeri?

\VS{16}Yarafɛnnɛ poro pe woro ma lɛgɛ laga na yeri wi le, a yè si pan ki naŋa wi ni na kan wi pan wila wi yara kapyere ti piin laga na yɛgɛ sɔgɔwɔ? Ayoo, wi se ya ye laga na go.»




\par }\Chap{22}{\SH Davidi wìla pye gbogolomɔ pa to
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Davidi wì si yiri wa Gati ca, mɛɛ kari ma saa lara wa Adulamu ca waliwege ki ni\XREF{†}{{\XO 22:1 }{\XO{22.1:
}}{\XT{Yuuro 57.1; 142.1}}}. Naa wi ndɛɛlɛ poro naa wi go woolo pe ni fuun pàa kaa ki wogo ki logo, a pè si kari wi kɔrɔgɔ.

\VS{2}Mbele fuun pàa pye ma jori, naa mbele fɔrɔ la pye pe na konaa mbele pe nawa pi sila yinŋgi pe na, a poro pe ni fuun pè si saa gbogolo wa wi tanla. A wì si pye pe to. Nambala mbele pàa pye wi ni, pàa pye na kee lere cɛnmɛ tijɛrɛ (400) yeri.


\par }{\PP \VS{3}Ko puŋgo na, a Davidi wì si yiri wa Adulamu ca ma kari wa Mizipe ca, wa Mowabu tara\FTNT{†}{{\FR 22:3 }{\FR{22.3:
}}{\FT{Davidi wi mama wà la pye Mowabu cɛnlɛ woo (}}{\XT{Uruti 1.22; 4.17-22}}{\FT{).}}}, mɛɛ Mowabu tara wunlunaŋa wi pye fɔ: «Mila ma yɛnri, maga yaga na to naa na nɔ pe pan pe cɛn laga ma ni, fɔ mbe sa ŋga Yɛnŋɛlɛ li yɛn na jaa mbe pye na kan ki jɛn.»

\VS{4}A Davidi wì si kari pe ni wa Mowabu tara wunlunaŋa wi yeri. Wagati ŋa fuun Davidi wìla pye wa wi larasaga ki ni, pàa koro wa wunlunaŋa wi ni.


\par }{\PP \VS{5}Pilige ka, a
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ Gadi wì si Davidi wi pye fɔ: «Maga ka koro laga ki larasaga ŋga ki ni. Yiri ma kari wa Zhuda tara.» Kona, a Davidi wì si yiri ma kari wa Erɛti kɔlɔgɔ ki ni.


\par }{\SH Sawuli wìla Nɔbu ca \newline  saraga wɔfɛnnɛ pe gbo
\par }
{\PP \VS{6}Kona, a Sawuli wì sigi logo ma yo pàa Davidi wo naa leele mbele pàa pye wi ni pe saga jɛn. Sawuli wìla pye ma cɛn wa tamarisi tige ki nɔgɔ wa Gibeya ca, wa tinndi wi na. Wi njanraga kìla pye wi kɛɛ. Wi tunmbyeele pe ni fuun pàa pye wa wi tanla.

\VS{7}A Sawuli wì suu tunmbyeele pe pye fɔ: «Yoro Bɛnzhamɛ cɛnlɛ woolo, yaa nuru na yeri. Ye yɛn naga jate ndɛɛ Zhese pinambyɔ wi yaa kɛɛrɛ naa
ɛrɛzɛn kɛɛrɛ kan ye ni fuun ye yeri wi le? Ye yɛn naga jate ndɛɛ wi yaa ye tɛgɛ leele waga keleŋgele (1 000) naa leele cɛnmɛ cɛnmɛ go na wi le?

\VS{8}Yiŋgi na, a ye ni fuun yè si yɔn le na na? Yiŋgi na ye ni, lere kpɛ sigi yo na kan mbe yo na pinambyɔ wì
yɔn finliwɛ le Zhese pinambyɔ wi ni? Ye ni, wa kpɛ woro na gbele nala kaan mbanla yɛri fɔ na pinambyɔ wìlan tunmbyee wi sun maa wa na na, a wì pɛŋgɛlɛ le na na paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn na piin nala we.»

\VS{9}Edɔmu cɛnlɛ woolo naŋa Dowɛgi ŋa wìla pye Sawuli wi tunmbyeele pe ni, a wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mì Zhese pinambyɔ wi yan wa Ahitubu pinambyɔ Ahimelɛki wi yeri wa Nɔbu ca.

\VS{10}Ahimelɛki wìla Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe wi kan, ma yaakara kan wi yeri konaa ma Filisiti tara fɛnnɛ naŋa Goliyati\XREF{†}{{\XO 22:10 }{\XO{22.10:
}}{\XT{Yuuro 52.2}}} wi tokobi wi kan wi yeri fun.»


\par }{\PP \VS{11}A wunlunaŋa Sawuli wì si leele tun pe sa
saraga wɔfɔ Ahimelɛki wi lagaja pe pan wi ni, Ahitubu pinambyɔ we, konaa wi go woolo pe ni fuun pe ni, poro mbele pàa pye saraga wɔfɛnnɛ wa Nɔbu ca we. A pe ni fuun pè si pan wa wunlunaŋa wi yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{12}A Sawuli wì sho fɔ: «Ahitubu pinambyɔ, nuŋgbolo jan ma logo na yeri.»

\par }{\PP A Ahimelɛki wì suu pye fɔ: «Ee, na tafɔ, mi yɛn na nuru ma yeri.»


\par }{\PP \VS{13}A Sawuli wì suu pye fɔ: «Yiŋgi na mboro naa Zhese pinambyɔ wi ni, a yè si yɔn le na na? Mà yaakara naa tokobi kan wi yeri, ma Yɛnŋɛlɛ li yewe wi kan, jaŋgo wi yiri na kɔrɔgɔ wila pɛŋgɛlɛ peri na na paa yɛgɛ ŋga na ki yɛn na piin nala we.»


\par }{\PP \VS{14}A Ahimelɛki wì si wunlunaŋa wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ma tunmbyeele pe ni fuun pe ni wiwiin wi yɛn ŋa pè taga wi na paa Davidi wi yɛn? Wi yɛn ma nafɔ, wi si yɛn ma tunmbyeele pe to. Ma go woolo pe maa wi gbogo.

\VS{15}Ki koŋgbanŋga ko ma ŋga mi maa Yɛnŋɛlɛ li yewe wi kan. Ki jatere wi fa pan na yeri fyew mbe yɔn le ma na. Wunlunaŋa wiga ka ki kala li taga na go na, nakoma na go woolo wa kpɛ go na, katugu mi ŋa ma tunmbyee, mii kala la jɛn wa ki kala li ni, ali jɛɛlɛ.»


\par }{\PP \VS{16}A wunlunaŋa wì sho fɔ: «Ahimelɛki, mboro naa ma go woolo pe ni fuun pe ni, ye daga mbe gbo.»

\VS{17}Kona, a wunlunaŋa wì suu piŋgbaanla mbele pàa pye na yeregi le wi tanla pe pye fɔ: «Ye yiri ye Yawe Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔfɛnnɛ pe gbo, katugu poro fun, pè Davidi wi saga. Pàa ki jɛn ma yo wi yɛn na fee, pe sila si pan mbege yo na kan.» Ɛɛn fɔ wi tunmbyeele pàa je ma yo pe se kɛɛ taga Yawe Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔfɛnnɛ pe na.

\VS{18}Kona, a wunlunaŋa wì si Dowɛgi wi pye fɔ: «Yiri ma saraga wɔfɛnnɛ pe gbo.» A Edɔmu cɛnlɛ woolo naŋa Dowɛgi wì si fulo wa pe tanla ma pe gbo. Ki pilige ki ni, saraga wɔfɛnnɛ nafa tijɛrɛ ma yiri kaŋgurugo wìla gbo, poro mbele pàa lɛn jese
efɔdiy pe le we.

\VS{19}A Sawuli wì si ti a pè saa Nɔbu ca fɛnnɛ pe ni fuun pe gbo tokobi ni, saraga wɔfɛnnɛ pe ca ye. Pàa nambala, naa jɛɛlɛ, naa piile, naa piyɛngɛlɛ, naa nɛrɛ, naa sofilele, naa simbaala konaa sikaala pe ni fuun pe gbo tokobi ni\XREF{†}{{\XO 22:19 }{\XO{22.19:
}}{\XT{Yuuro 54.2}}}.


\par }{\PP \VS{20}Ahimelɛki wi pinambyɔ Abiyatari wo nuŋgba wila ta ma fe ma shɔ, mɛɛ fe ma kari wa Davidi wi tanla. Abiyatari wìla pye Ahitubu wi pishyɛnwoo.

\VS{21}A Abiyatari wì sigi yo Davidi wi kan ma yo Sawuli wì Yawe Yɛnŋɛlɛ li saraga wɔfɛnnɛ pe gbo.

\VS{22}A Davidi wì si Abiyatari wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ko kopilige mìla Edɔmu cɛnlɛ woolo naŋa Dowɛgi wi yan wa Nɔbu ca. Mìla ki jɛn ma yo wi yaa sa ŋga fuun ki pye ki yɛgɛ yo Sawuli wi kan. Mi kala na pɔ̀ɔn sege woolo pe ni fuun pe gbo.

\VS{23}Yiŋgɔ, koro laga na ni. Maga ka fyɛ. Lere ŋa wila jaa mbɔɔn gbo, wo nuŋgba wo wila jaa mbanla gbo. Ɛɛn fɔ, mbɔɔn ta laga na tanla, ma yaa pye yɛyinŋge na.»




\par }\Chap{23}{\SH Davidi wìla Keyila ca ki shɔ \newline  Filisiti tara fɛnnɛ pe yeri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige ka, a pè si saa ki yo Davidi wi kan fɔ: «Wele, Filisiti tara fɛnnɛ pè pan ma to Keyila ca fɛnnɛ pe na, na pe yarilire ti koli wa pe yarilire sunsara ti na.»

\VS{2}A Davidi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe ma yo fɔ: «Mbe ya sa to Filisiti tara fɛnnɛ pe na le? Mbe ya pe ni le?»

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Ta kee ma sa to pe na, ma yaa ya pe ni mbe Keyila ca woolo pe shɔ pe kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{3}Ɛɛn fɔ, a Davidi wi woolo pè suu pye fɔ: «Wele, we yɛn na fyɛ makɔ laga Zhuda tara ti ni. Fyɛrɛ ti yaa serege we na, na waga kari wa Keyila ca mbe sa to Filisiti tara fɛnnɛ pe na we.»

\VS{4}A Davidi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe naa. A lì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Yiri ma kari wa Keyila ca, katugu mi yɛn na Filisiti tara fɛnnɛ pe nii ma kɛɛ.»

\VS{5}Kona, a Davidi naa wi woolo pe ni pè si kari wa Keyila ca ma saa to Filisiti tara fɛnnɛ pe na, ma pe gbo fɔ jɛŋgɛ, mɛɛ pe yaayoro ŋgbeleye yi shɔ pe yeri. Pa Davidi wìla Keyila ca fɛnnɛ pe shɔ pe kɛɛ yɛɛn.


\par }{\PP \VS{6}Naa Ahimelɛki pinambyɔ Abiyatari wìla fe ma saa lara wa Davidi wi yeri wa Keyila ca sanga ŋa ni, wìla kari
efɔdi wi ni mbe saa Yɛnŋɛlɛ li yewe wi ni.


\par }{\PP \VS{7}Kona, a pè si saa ki yo Sawuli wi kan fɔ: «Davidi wì kari wa Keyila ca.» Kona, a Sawuli wì sho fɔ: «Yɛnŋɛlɛ li yɛn na Davidi wi nii na kɛɛ, katugu wo jate wì saa wi yɛɛ yɔn tɔn ca ka ni, ŋga pè malaga sigembogo kan maga maga, ma sɔgɔyaara lele ki yeyɔnrɔ kɔɔrɔ ti na.»

\VS{8}Kona, a Sawuli wì suu maliŋgbɔɔnlɔ pe ni fuun pe yeri mbe kari wa Keyila ca, mbe sa maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga kan mbe Davidi naa wi woolo pe yɔn tɔn.


\par }{\PP \VS{9}Ɛɛn fɔ, a Davidi wì sigi jɛn ma yo Sawuli wìla pye na jaa mbe kapege pye wi na. A wì si
saraga wɔfɔ Abiyatari wi pye ma yo wi pan efɔdi wi ni, pe Yɛnŋɛlɛ li yewe.

\VS{10}Ko puŋgo na, a wì sho fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ,
Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, mi ŋa ma tunmbyee, mìgi logo ma yo Sawuli wila jaa mbe pan mbe to Keyila ca ki na mbege tɔngɔ na kala na.

\VS{11}Keyila ca fanŋga fɛnnɛ pe yaa na le wi kɛɛ le? Sawuli wi yaa pan paa yɛgɛ ŋga na mi ŋa ma tunmbyee mìgi logo le? Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ, mi yɛn nɔɔ yɛnri, mi ŋa ma tunmbyee, maga yo na kan.»

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Sawuli wi yaa pan.»


\par }{\PP \VS{12}A Davidi wì sili yewe naa fɔ: «Keyila ca fanŋga fɛnnɛ pe yaa mi naa na woolo pe ni we le Sawuli wi kɛɛ le?»

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Ee, pe yaa ye le wi kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Davidi wì si yiri wa Keyila ca wo naa nambala mbele pàa pye wi ni pe ni, ma kari wa tara nawa. Pe mbaa nambala cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600) yɔn ko tin. A pè si saa ki yo Sawuli wi kan ma yo Davidi wì fe ma yiri wa Keyila ca. Kì pye ma, a Sawuli wì suu panga ki yaga wa Keyila ca.


\par }{\SH Zhonatan wìla saa Davidi wi kɔn \newline  ma wele
\par }
{\PP \VS{14}Kona, a Davidi wì si kari wa Zifu
gbinri wi ni ma saa cɛn wa yanwira lara nda ti luguwɔn yɛn ma ŋgban ti ni. Sawuli wìla pye naa lagajaa pilige pyew, ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila Davidi wi le wi kɛɛ.

\VS{15}Naa Davidi wìla kaa ki yan Sawuli wi yɛn na yanri naa lagajaa mboo gbo, a wì si koro wa Zifu gbinri wi ni, wa Horesha laga ki ni.


\par }{\PP \VS{16}Pilige ka, Sawuli wi pinambyɔ Zhonatan wì si yiri ma kari wa Davidi wi yeri wa Horesha laga ki ni, ma saa kotogo le wi ni, jaŋgo wi taga Yɛnŋɛlɛ li na.

\VS{17}Wìla wi pye fɔ: «Maga ka fyɛ, na to wi se ta mbe kɛɛ taga ma na. Mboro ma yaa ka pye Izirayɛli tara ti wunluwɔ we. Muwi mi yaa ka pye legbɔɔ shyɛn woo mbe taga ma na. Na to wo jate wìgi jɛn ma yo pa ki yaa pye ma.»

\VS{18}A pe shyɛn pè si
yɔn finliwɛ le pe yɛɛ ni naa Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ. A Davidi wì si koro wa Horesha laga ki ni, a Zhonatan wo si sɔngɔrɔ ma kari wi ca.


\par }{\SH Sawuli wìla taga Davidi wi na \newline  naa puro naa
\par }
{\PP \VS{19}Kona, a Zifu ca fɛnnɛ pèle si kari Sawuli wi kɔrɔgɔ wa Gibeya ca, ma saa wi pye fɔ: «Davidi wi yɛn ma lara laga we wasege ki ni, wa lara nda ti luguwɔn yɛn ma ŋgban ti ni, wa Horesha laga ki ni, wa Akila tinndi wi na, wa gbinri wi yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri.

\VS{20}Koni, wunlunaŋa, na kiga ma ndanla sanga ŋa ni, ma pan, we yaa wi lagaja mboo le ma kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{21}A Sawuli wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ li duwaw ye na, yoro mbele yànla yinriwɛ ta we.

\VS{22}Koni ye kari ye sa kagala ŋgele yè logo ke yewe jɛŋgɛ ye filige ke na, yoo saga ja jɛŋgɛ, lere ŋa wùu yan wa ki laga ki ni, yoo jɛn fun, katugu pège yo na kan ma yo wi yɛn ma jilige fɔ jɛŋgɛ.

\VS{23}Yoo larasara ti ni fuun ti wele yeri jɛn. Ko puŋgo na, ye sɔngɔrɔ laga na yeri, ye pan ye sɛnfire yo na kan, pa kona mi yaa pinlɛ ye ni mbe kari. Na kaa pye wi yɛn laga tara ti ni, mi yaa wi wele wa Zhuda tara ti logologo pyew wi ni saa yan.»

\VS{24}Kona, a Zifu ca woolo pè si yiri wa Sawuli wi yeri ma sɔngɔrɔ wa pe ca, mɛɛ keli ma kari Sawuli wi na. Davidi wo naa wi woolo pe ni pàa pye wa Mawɔn ca gbinri, wa
Araba tara ti ni, wa gbinri gbeŋɛ wi yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri\XREF{†}{{\XO 23:24 }{\XO{23.24:
}}{\XT{1 Sami 26.1}}}.

\VS{25}A Sawuli naa wi woolo pe ni, pè si kari sa Davidi wi lagaja. A leele pèle si saa ki yo Davidi wi kan. A wì si yiri ma kari waara laga ka ni, wa Mawɔn gbinri wi ni, ma saa cɛn wa. A Sawuli wì sigi logo mɛɛ taga wi na wa ki wasege ki ni naa puro.

\VS{26}Sawuli wìla pye na toro yanwiga ki kanŋgaga nuŋgba na, a Davidi naa wi woolo pe ni paa toro kanŋgaga sanŋga ki na. Davidi wìla pye na fyɛɛlɛ na fee jaŋgo mbe ta mbe shɔ Sawuli wi yeri. Ɛɛn fɔ Sawuli naa wi woolo pe ni pàa Davidi naa wi woolo pe wa ma pe maga makɔ na jaa mbe pe yigi.

\VS{27}Ɛɛn fɔ, a pitunŋɔ wà si pan maga yo Sawuli wi kan ma yo fɔ: «Sɔngɔrɔ ma pan fyaw, katugu Filisiti tara fɛnnɛ pè pan ma to tara ti na.»

\VS{28}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a Sawuli wì si Davidi wi purɔgɔ ki yaga, mɛɛ kari sa malaga gbɔn Filisiti tara fɛnnɛ pe ni. Ko kala na, pe maa ki laga ki yinri «pè laga pe yɛɛ na walaga.»




\par }\Chap{24}{\SH Davidi wi sila yɛnlɛ \newline  mbe Sawuli wi gbo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ko puŋgo na, a Davidi wì si yiri wa ki laga ki ni mɛɛ kari ma saa cɛn wa Eni Gedi\FTNT{†}{{\FR 24:1 }{\FR{24.1:
}}{\FT{Eburuye sɛnrɛ ti ni maga logo Eni Gedi ko kɔrɔ wo ŋa fɔ sikapige pulugo. Ki yɛn wa kɔgɔje kuwo wi koŋgo ki sɔnlɔ tosaga yeri;
}}{\XT{Yurutan 1.14}}{\FT{.}}} ca ki tanla, wa yanwira nda ti luguwɔn yɛn ma ŋgban ti na.

\VS{2}Naa Sawuli wìla kaa yiri wa malaga gbɔnsaga Filisiti tara fɛnnɛ pe ni ma pan, a pè sigi yo wi kan fɔ: «Koni, Davidi wi yɛn wa Eni Gedi
gbinri wi ni.»

\VS{3}Kona, a Sawuli wì si maliŋgbɔɔnlɔ wɛlimbɛlɛ waga taanri (3 000) wɔ wa
Izirayɛli tara ti lagapyew, mɛɛ kari ma saa na Davidi naa wi woolo pe lagajaa, fɔ ma saa gbɔn wa waara nda pe yinri ligbɔɔlɔ waara ti na.

\VS{4}Naa wìla ka saa gbɔn wa simbaala jasa wi na, wa konɔ li yɔn na, a wì si yanwiga wege\XREF{†}{{\XO 24:4 }{\XO{24.4:
}}{\XT{Yuuro 57.1; 142.1}}} ka yan mɛɛ ye wa ki ni mbe sa koŋgaraga pye. Ma si yala Davidi naa wi woolo pe ni, pàa pye ma lara wa ki yanwiga wege ki ni, wa ki kɔsaga ki na.

\VS{5}A Davidi wi woolo pè sigi yo wi kan yɔɔrɔ fɔ: «Wele, wagati ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ làa naga ma yo li yaa kɔɔn jugu wi le ma kɛɛ, ŋga kɔɔn ndanla maga pye wi na, wì gbɔn.» Kona, a Davidi wì si pɛɛlɛ ma kari ma saa Sawuli wi derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ka kɔn wi sila ki jɛn.

\VS{6}Naa Davidi wìla kaa ki kɔn makɔ, a wi sunndo wi nɛɛ kɔɔn wi na ŋgbanga, katugu wìla Sawuli wi derigbɔgɔ yɔn ka kɔn.

\VS{7}A wì suu woolo pe pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ lilan shɔ ki kala cɛnlɛ na li pyewe pi ni. Yɛnŋɛlɛ sanla shɔ mbe sa kapege pye na tafɔ wi na, wo ŋa Yɛnŋɛlɛ lì
sinmɛ kpoyi wo wi na maa wɔ we. Katugu wo wi yɛn ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sinmɛ kpoyi wo wi na maa wɔ.»

\VS{8}Davidi wìla ki sɛnrɛ ti yo ma ti wi woolo pee sa to Sawuli wi na. A wunlunaŋa wì si yiri wa yanwiga wege ki ni, ma konɔ li lɛ na kee.

\VS{9}A Davidi wì si yiri fun wa yanwiga wege ki ni wa Sawuli wi puŋgo na, ma suu yeri ma yo fɔ: «Wunlunaŋa, na tafɔ.»

\par }{\PP A Sawuli wì si kanŋga ma wele. A Davidi wì si fɔli wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, maa yɛgɛ ki jiile wa tara maa gbɔgɔ.

\VS{10}Kona, a wì si Sawuli wi pye fɔ: «Leele mbele pe yɛn nɔɔ yɛrɛgi ma yo mi yɛn na jaa mbɔɔn gbo, yiŋgi na, a ma nɛɛ pe sɛnrɛ ti nuru?

\VS{11}Wele, mboro jate ma yaa ki yan yɛnlɛ ni fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn le na kɛɛ wa yanwiga wege ki ni nala. Pège yo na kan na ma yo mbɔɔn gbo. Ɛɛn fɔ, a mɔ̀ɔ yaga yinwege na, ma sho fɔ: ‹Mi se kɛɛ taga na tafɔ wi na, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lɔ̀ɔn wɔ mɔɔ pye wunluwɔ.›

\VS{12}Wele na to\FTNT{†}{{\FR 24:12 }{\FR{24.12:
}}{\FT{Davidi wìla Sawuli wi yeri wi to maa gbɔgɔ. Mbe taga wa ko na, wi nafɔ lawi Sawuli we (}}{\XT{1 Sami 18.27}}{\FT{).}}}, ma derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ki kɔngɔ ki wele laga na kɛɛ. Ma derigbɔgɔ ki nɔgɔna yɔn ko cɛ mì kɔn, ɛɛn fɔ, mi sɔɔn gbo. Ma daga mbege jɛn mbe filige ki na fɔ mi woro na kapege jate ma ni, mi woro na jaa mbe yiri mbe je ma na, mii si yaraga ka jɔgɔ ma na. Ma sigi ta, mboro ma yɛn na mi puro mbanla gbo.

\VS{13}Yawe Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔn mi naa mboro we sɔgɔwɔ. Kapege ŋga mà pye na na, ligi fɔgɔ tɔn ma na. Ɛɛn fɔ mi wo se yaraga ka kpɛ pye ma na.

\VS{14}Pe maa yomiyɛlɛ lɛlɛ na waa na yuun fɔ: ‹Pa kapege ki maa yinrigi wa lepeele pe ni› màli jɛn. Ɛɛn fɔ mi wo na, mi se kapege kpɛ pye ma na.

\VS{15}Izirayɛli tara wunlunaŋa wì pan mbe malaga gbɔn ambɔ ni yɛrɛ? Mà taga ambɔ na naa puro yɛrɛ? Pyɔn kugo lee nakoma pinjɛngɛ?

\VS{16}Ee, Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa pye we kiti kɔnfɔ. Li yaa kiti kɔn mi na mboro we sɔgɔwɔ. Li we kala li wele, lilan go kala li yɛgɛ wɔ, li tanga ki kan na yeri, lilan shɔ ma kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{17}Naa Davidi wìla kaa para Sawuli wi ni makɔ sanga ŋa ni, a Sawuli wì suu yewe ma yo fɔ: «Na pinambyɔ Davidi, mboro ma yɛn na para na ni kaselege kɛ?» A Sawuli wì si to na gbele ŋgbanga fɔ jɛŋgɛ.

\VS{18}Ko puŋgo na, a Sawuli wì sho naa fɔ: «Mà sin ma wɛ na na. Mà kajɛŋgɛ pye na kan, ma si yala kapege mì wo pye ma na.

\VS{19}Màga naga na na nala fɔ ma yɛn na kajɛŋgɛ jate na ni; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lìlan le ma kɛɛ, ɛɛn fɔ mɛɛ silan gbo.

\VS{20}Na lere wa ka wi jugu wi yigisaga ta, wi mbe yɛnlɛ mboo yaga wila kee yɛyinŋge na le? Ŋga mà pye na kan nala, Yawe Yɛnŋɛlɛ ligi sara wi kan ma yeri!

\VS{21}Wele, koni mìgi jɛn ma yo ma yaa ka pye wunluwɔ pilige ka, Izirayɛli woolo pe wunluwɔ pi yaa ka yeresaga ta ma fanŋga na.

\VS{22}Koni wugu mala kan Yawe Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na, fɔ na kuŋgɔlɔ, ma se kanla setirige piile pe tɔngɔ, ma se si kanla mɛgɛ ki kɔ mbege wɔ wa na sege ki ni.»

\VS{23}A Davidi wì si wugu ma Sawuli wi kan ki wogo ki na.

\par }{\PP Kona, a Sawuli wì si sɔngɔrɔ ma kari wi ca. A Davidi naa wi woolo pe ni, pè si sɔngɔrɔ wa pe larasaga wa yanwira ti na.




\par }\Chap{25}{\SH Samiyɛli wi kunwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki wagati wi ni, a Samiyɛli wì si ku. A
Izirayɛli woolo pe ni fuun pè si gbogolo maa kunwɔ pi pye. Pàa wi le wa wi ca, wa Arama.

\par }{\SH Nabali wìla je mbe Davidi wi saga
\par }
{\PP Ko puŋgo na, a Davidi wì si kari wa Paran
gbinri wi ni.

\VS{2}Naŋa wà la pye wa Mawɔn ca, yarijɛndɛ lɛgɛrɛ la pye wi yeri. Wi kɛɛ yaara tà la pye wa Karimɛli ca\FTNT{†}{{\FR 25:2 }{\FR{25.2:
}}{\FT{Karimɛli ca kìla pye wa Zhude tara yanwira ti na;
}}{\XT{1 Sami 15.12}}{\FT{.}}} ki ni. Simbaala waga taanri (3 000) la pye wi yeri, naa sikaala waga kele (1 000) ni. Ki wagati wi ni, wìla kari wa Karimɛli ca saa simbaala pe sire ti kɔɔnlɔ.

\VS{3}Ki naŋa pàa pye naa yinri Nabali, wìla pye Kalɛbu setirige pyɔ. Pàa pye naa jɔ wi yinri Abigayili. Ki jɛlɛ wìla pye ma jilige; wìla pye ma yɔn fɔ jɛŋgɛ. Ɛɛn fɔ wi pɔlɔ wìla pye kapiŋgbanra fɔ konaa ma pe.


\par }{\PP \VS{4}A Davidi wì sigi logo wa gbinri wi ni ma yo Nabali wìla pye naa simbaala pe sire ti kɔɔnlɔ.

\VS{5}A wì suu woolo nambala kɛ tun, ma pe pye ma yo fɔ: «Ye kari wa Karimɛli ca, ye sa Nabali wi shari na kan.

\VS{6}Yoo pye fɔ: ‹Yɛnŋɛlɛ sa yinwetɔnlɔgɔ kan ma yeri! Yɛnŋɛlɛ sa yɛyinŋge kan mboro naa ma go woolo ye yeri! Ma kɛɛ yaara ti ni fuun tila kee yɛgɛ.

\VS{7}Mìgi logo ma yo pe yɛn nɔɔ simbaala pe sire ti kɔɔnlɔ. Ma si yala mbɔɔn yaayoro kɔnrifɛnnɛ pe ta wa we ni, we sila kapege kpɛ pye pe na. Wagati ŋa fuun pàa pye we ni wa Karimɛli yanwira ti na, yaayogo ka kpɛ sila puŋgo wa pe yaayoro ŋgbelege ki ni.

\VS{8}Ma tunmbyeele pe yewe ki wogo ki ni, pe yaa ki yo ma kan. Mi yɛn nɔɔ yɛnri ma kajɛŋgɛ pye na tunmbyeele pe kan, katugu wè pan laga ma yeri ki nala fɛti pilige ŋga ki ni. Mi yɛn nɔɔ yɛnri fɔ maga yaraga ŋga fuun ta, maga kan woro mbele ma tunmbyeele we yeri konaa ma pinambyɔ Davidi wi yeri\FTNT{†}{{\FR 25:8 }{\FR{25.8:
}}{\FT{Kìla pye wa Izirayɛli tara, na pe kaa yaayoro ti sire ti kɔɔnlɔ pilige ŋga ni, ki pilige ki ma pye fɛti pilige.}}}.› »


\par }{\PP \VS{9}A Davidi wi lefɔnmbɔlɔ pè si saa ki sɛnrɛ ti ni fuun ti yo Nabali wi kan Davidi wi mɛgɛ ni. Kona, a pè si pyeri na nuru wi yeri.

\VS{10}Ɛɛn fɔ, a Nabali wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Davidi wi yɛn ambɔ? Zhese pinambyɔ wo yɛn ambɔ? Ki nala piliye yan yi ni, tunmbyeele lɛgɛrɛ pe yɛn na fee na woo wa pe tafɛnnɛ pe yeri.

\VS{11}Yaa ki yaan ndɛɛ na yaakara, naa na tɔnmɔ konaa na kara nda mì gbɛgɛlɛ na simbaala pe sire kɔnfɛnnɛ pe kan, mi yaa ti lɛ mberi kan leele pele yeri, mbele mi si pe yirisaga jɛn wi le?»

\VS{12}A Davidi wi lefɔnmbɔlɔ pè si sɔngɔrɔ ma kari. Pè ka saa gbɔn, a pè si Nabali wi sɛnyoro ti ni fuun ti yɛgɛ yo Davidi wi kan.

\VS{13}Kona, a Davidi wì suu woolo pe pye fɔ: «Ye ni fuun nuŋgba nuŋgba ye ye tokobiye pe pɔpɔ wa ye sɛnŋgɛlɛ ke na.» A lere pyew wì suu tokobi wi pɔ wa wi sɛnnɛ. A Davidi wì suu woo wi pɔ fun wa wi sɛnnɛ, mɛɛ lɛ ma kari lere cɛnmɛ tijɛrɛ (400) si poro ni. A lere cɛnmɛ shyɛn (200) si poro si koro le na pe yaara ti kɔrɔsi.


\par }{\SH Abigayili wìla saa Davidi wi sulu
\par }
{\PP \VS{14}Kona, a Nabali wi tunmbyeele wà si saa ŋga kìla pye ki yɛgɛ yo Nabali wi jɔ Abigayili wi kan, maa pye fɔ: «Wele, Davidi wì pitunmbolo torogo ma yiri wa gbinri wi ni na tafɔ wi yeri pe pan poo shari. Ɛɛn fɔ, wì sɛnjagara yo pe na.

\VS{15}Ma si yala, ki leele pàa pye jɛmbɛlɛ we ni, pe sila kapege kpɛ pye we na. Wagati ŋa fuun wàa pye wa pe tanla wa wasege ki ni, we yaayogo ka kpɛ sila puŋgo.

\VS{16}Wagati ŋa fuun wàa pye wa pe tanla na we simbaala pe kɔnri, pàa pye na we go singi yɔnlɔ naa yembinɛ, ma we maga paa mbogo yɛn.

\VS{17}Koni jatere pye jɛŋgɛ, ma ŋga ma yaa pye ki jɛn, katugu na mɛɛ kala la pye, kaselege ko na, kapege yaa we tafɔ wo naa wi go woolo pe ta. Wo jate wi yɛn kafaara pyefɔ, lere se ya yaraga ka yo wi ni.»


\par }{\PP \VS{18}A Abigayili wì si fyɛɛlɛ ma buru cɛnmɛ shyɛn (200) lɛ, naa duvɛn sɛlɛgɛ kasha shyɛn ni, naa simbaala kaŋgurugo ni, mbele pè gbɛgɛlɛ makɔ, naa tiwiyaraga ki yɛnlɛ kaŋgurugo ni
bile ŋa pè kala wa ni, naa
ɛrɛzɛn piwara wofogolo cɛnmɛ ni, konaa
figiye piwara cɛnmɛ shyɛn (200) ni. A wì si ti ni fuun ti taga sofilele na,

\VS{19}mɛɛ wi tunmbyeele pe pye fɔ: «Ye keli na yɛgɛ, mi yɛn ye puŋgo na.» Ɛɛn fɔ, wi sila yaraga ka kpɛ yo wi pɔlɔ Nabali wi kan.

\VS{20}Ma Abigayili wi ta wìla pye ma cɛn wi sofile wi na ma yanwiga konɔ li lɛ na kee, yanwiga kìla pye maa yɛgɛ tɔn. Ki wagati nuŋgba wi ni, Davidi naa wi woolo pe ni pàa pye na tinri wa yanwiga ki kɛɛ ŋga na na paan Abigayili wi yɛsinmɛ na. A wì si fo ma pe yan wi yɛɛ yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{21}Kìla yala Davidi wìla pye naa yɛɛ yewe na yuun fɔ: «Kì cɛn kawaga wè pye maga naŋa ŋa wi kɛɛ yaara ti ni fuun ti go sige wa gbinri wi ni, fɔ yaraga ka kpɛ si puŋgo wa ti ni! Wìlan kajɛŋgɛ ŋga mì pye wi kan ki fɔgɔ tɔn kapege ni.

\VS{22}Sanni goto pinliwɛ ni, na mi ka lenaŋa nuŋgba yaga yinwege na wa Nabali go woolo pe ni, Yɛnŋɛlɛ li jɔlɔgɔ ŋga kì wɛ ki ni fuun na ki wa na na.»


\par }{\PP \VS{23}Naa Abigayili wìla kaa Davidi wi yan sanga ŋa ni, a wì si fyɛɛlɛ ma yiri wa wi sofile wi na ma tigi, mɛɛ to Davidi wi yɛgɛ sɔgɔwɔ, maa yɛgɛ ki jiile wa tara maa gbɔgɔ.

\VS{24}Ko puŋgo na, a wì si saa to Davidi wi jegele ma suu pye fɔ: «Na tafɔ, muwi mì kapege pye. Ki yaga mi ŋa ma kulojɔ mbe para ma ni. Ma yɛɛ yaga mala sɛnrɛ ti logo.

\VS{25}Na tafɔ, maga ka wele Nabali wo na, ki lejaga ŋa we; katugu wi mɛgɛ ki yala wi ni, pe maa wi yinri Nabali, ko kɔrɔ wo yɛn fɔ tijinliwɛ fu fɔ. Na tafɔ, mi wo na, mi ŋa ma kulojɔ, mi sɔɔn pitunmbolo mbele mà torogo pe yan.

\VS{26}Ɛɛn fɔ koni, na tafɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, mì wugu ma kan fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lì ti mɛɛ legbogo kala pye mbɔɔn kayaŋga ki wɔ ma yɛ. Na tafɔ, Yɛnŋɛlɛ sa ti ma juguye poro naa mbele paa jaa mbe kapege pye ma na, pe pye paa Nabali wi yɛn.

\VS{27}Yiŋgɔ, mi ŋa ma kulojɔ, yarikanra nda mì pan mbe kan ma yeri, ma yɛnlɛ ti na, mari yɛɛlɛ lefɔnmbɔlɔ mbele pe yɛn ma ni pe na.

\VS{28}Mila ma yɛnri mala kapere ti kala yaga na na. Mì taga ki na ma yo Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa ti ma sege ki fanŋga ta ki cɛn, ki se ka kɔ fyew, katugu ma yɛn maliŋgbɔɔn Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan. Ma yinwege piliye yi ni fuun ni, pe se ka tipege kpɛ yan ma ni.

\VS{29}Na lere wa ka yiri mbe taga ma na, mbaa ma puro mbe yo wi yaa ma gbo, mboro ŋa na tafɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, ma Yɛnŋɛlɛ le, li yaa lɔɔn go singi ma koro mbele pe yɛn yinwege na pe ni. Ɛɛn fɔ li yaa kɔɔn juguye pe yinwege ki wa lege paa yɛgɛ ŋga na pe ma kaa fuŋgɔrɔgɔ wa gbafurugo ni we.

\VS{30}Kajɛŋgɛ ŋga fuun Yawe Yɛnŋɛlɛ lìgi
yɔn fɔlɔ kɔn mbe pye ma kan, na liga kaga yɔn fili sanŋa ŋa ni, mbɔɔn tɛgɛ Izirayɛli woolo pe go na,

\VS{31}ki se ye ma go na, ma jatere wi se piri ma na, fɔ mà lere gbo jaga mɔɔ kayaŋga ki wɔ wi ni ma yɛ. Na tafɔ, na Yawe Yɛnŋɛlɛ liga ka kajɛŋgɛ pye ma kan sanga ŋa ni, mi yɛn nɔɔ yɛnri ma nawa to mi ŋa ma kulojɔ na na.»

\VS{32}A Davidi wì si Abigayili wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Sɔnmɔ yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ li woo, lo na lɔ̀ɔn torogo ma pan mala fili nala we.

\VS{33}Sɔnmɔ yɛn ma woo, ma tijinliwɛ pi kala na, mboro ŋa màla yɛgɛ kɔn jaŋgo mi ka ka legbogo kala pye mbanla kayaŋga ki wɔ na yɛ.

\VS{34}Kaselege ko na, Yawe Yɛnŋɛlɛ, Izirayɛli woolo Yɛnŋɛlɛ lìlan yɛgɛ kɔn, mii kapege pye ye na. Lo na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, ndɛɛ mɛɛ ja pan fyaw mbanla fili, sanni goto pinliwɛ ni, lenaŋa kpɛ se jɛn na koro wa Nabali go ki ni.»

\VS{35}Abigayili wìla pan yarikanra nda ni, a Davidi wì siri shɔ, mɛɛ wi pye fɔ: «Ta kee ma ca yɛyinŋge na. Wele, mɔ̀ɔ sɛnrɛ ti logo, mi yaa ŋga mà yɛnri ki pye ma kan.»


\par }{\SH Nabali wi kunwɔ
\par }
{\PP \VS{36}Naa Abigayili wìla ka saa gbɔn wa Nabali wi na, wi mbe wele, mɛɛ wi yan wila nayinmɛ nii ma sugbɔrɔ sɔgɔ paa wunluwɔ sugbɔrɔ yɛn. Wìla tin sinmɛ pi ni na yɔgɔri fɔ jɛŋgɛ. Kì kaa pye ma, Abigayili wi sila sɛnrɛ pyɔ wo yo wi ni fɔ ma saa laga ki laga.

\VS{37}Ɛɛn fɔ ki goto pinliwɛ pi ni, naa sinmɛ pìla kaa laga Nabali wi na, a wi jɔ wì si ŋga kìla pye ki yɛgɛ yo wi kan, a wi sunndo wì si kɔn wi na fɔ jɛŋgɛ, a wì wire ti si fanla wi na ma cɛn paa sinndɛlɛgɛ yɛn.

\VS{38}Piliye kɛ si toroŋgɔlɔ, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si jɔlɔgɔ wa Nabali wi na, a wì si ku.


\par }{\PP \VS{39}Naa Davidi wìla kaa ki logo ma yo Nabali wì ku, a wì sho fɔ: «Sɔnmɔ yɛn Yawe Yɛnŋɛlɛ li woo, lo na lìlan go kala li lɛ, naa Nabali wìla na tɛgɛlɛ we. Yawe Yɛnŋɛlɛ lì Nabali wi tipege ki sɔngɔrɔ wi na mala shɔ kapege pyewe ni.»

\par }{\PP Ko puŋgo na, a Davidi wì si leele tun ma yo pè saga yo Abigayili wi kan fɔ wila jaa mboo pɔri wi jɔ.

\VS{40}A Davidi wi tunmbyeele pè si saa gbɔn wa Abigayili wi na wa Karimɛli ca, mɛɛ wi pye fɔ: «Davidi wì we tun laga ma yeri, katugu wila jaa ma pye wi jɔ.»


\par }{\PP \VS{41}Le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni, a wì si yiri ma to maa yɛgɛ ki jiile wa tara, mɛɛ yo fɔ: «Mì yere ki na mbe pye wi tunmbyee, wo ŋa na tafɔ mbaa wi tunmbyeele pe tɔɔrɔ ti jogo\FTNT{†}{{\FR 25:41 }{\FR{25.41:
}}{\FT{Tɔɔrɔ jogowo kala yeli wele wa
}}{\XT{Zhenɛ 18.4}}{\FT{laga ki ni konaa ki sɛnrɛ ti kɔrɔ wi ni wa ki sɛwɛ pyɔ wi nɔgɔna.}}}.»

\VS{42}Ko puŋgo na, a wì si fyɛɛlɛ ma yiri, ma lugu wi sofile wi na, wo naa wi tunmbyeele jɛɛlɛ kaŋgurugo ni, mɛɛ pinlɛ Davidi wi tunmbyeele pe ni ma kari. A wì si saa pye Davidi wi jɔ.


\par }{\PP \VS{43}Davidi wìla Zhizireyɛli\FTNT{†}{{\FR 25:43 }{\FR{25.43:
}}{\FT{Ahinowamu wìla pye Davidi wi jɔ koŋgbanŋa (}}{\XT{1 Sami 27.3; 30.5; 2 Sami 2.2}}{\FT{). Ahinowamu wìla pye Davidi wi pinambyɔ koŋgbanŋa Aminɔ wo nɔ (}}{\XT{2 Sami 3.2}}{\FT{).}}} ca fɛnnɛ jɔ Ahinowamu\FTNT{†}{{\FR 25:43 }{\FR{25.43:
}}{\FT{Zhizireyɛli ca kìla pye wa Zhuda tara (}}{\XT{Zhozu 15.56}}{\FT{).}}} wi pɔri fun wi jɔ. Pe ni fuun shyɛn, a pè si pye wi jɛɛlɛ.

\VS{44}Sawuli wi sumborombyɔ Mikali ŋa wìla pye Davidi wi jɔ, Sawuli wìla wi kan Layishi pinambyɔ Paliti wi yeri. Wo la pye Galimu ca fɛnnɛ woo.




\par }\Chap{26}{\SH Davidi wìla Sawuli wi yaga naa \newline  wi suu gbo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Zifu ca fɛnnɛ pàa kari Sawuli wi kɔrɔgɔ naa wa Gibeya ca, maa pye fɔ: «Davidi wi yɛn ma lara wa Akila tinndi wi na wa
gbinri wi yɛsinmɛ na\XREF{†}{{\XO 26:1 }{\XO{26.1:
}}{\XT{Yuuro 54.2}}}.»

\VS{2}Kona, a Sawuli wì si yiri ma kari
Izirayɛli woolo maliŋgbɔɔnlɔ wɛlimbɛlɛ waga taanri (3 000) ni, wa Zifu gbinri wi ni mbe sa Davidi wi lagaja.

\VS{3}A Sawuli wì suu maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan wa Akila tinndiye pe na ma mara konɔ yɔn ki na, ma wa wa gbinri wi yeri. Davidi wìla pye wa gbinri wi ni. A wì sigi logo ma yo Sawuli wì taga wi puŋgo na naa puro.

\VS{4}A Davidi wì si kagala yewefɛnnɛ pele torogo pe saga wogo ki yewe pege jɛn. A wì sigi logo ma yo Sawuli wì pan kaselege.

\VS{5}A wì si yiri ma kari wa Sawuli wi maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki tanla. A wì si Sawuli wo naa wi maliŋgbɔɔnlɔ to Abinɛri wi ni pe sinlɛsaga ki wele maga jɛn. Abinɛri to wo lawi ŋa Nɛri. Sawuli wìla pye ma sinlɛ wa cɛnsaga ki nandogomɔ, a wi maliŋgbɔɔnlɔ pè si sinlɛ maa maga.


\par }{\PP \VS{6}A Davidi wì si Hɛti cɛnlɛ woolo naŋa Ahimelɛki naa Zeruya\FTNT{†}{{\FR 26:6 }{\FR{26.6:
}}{\FT{Zeruya wìla pye Davidi wi njɔ wa;
}}{\XT{1 Kuro 2.16,
}}{\FT{Abishayi wìla pye Davidi wi naa paa Zhowabu wi yɛn fun. Zhowabu wìla kaa pye wi maliŋgbɔɔnlɔ to (}}{\XT{2 Sami 2.18}}{\FT{).}}} pinambyɔ Abishayi pe yeri, Abishayi wìla pye Zhowabu wi nɔsepyɔ lenaŋa, mɛɛ pe yewe ma yo fɔ: «Ye ni ambɔ wi yaa pinlɛ na ni mbe kari wa Sawuli wi yeri, wa wi maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni?»

\par }{\PP A Abishayi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Mi yaa pinlɛ ma ni mbe kari.»


\par }{\PP \VS{7}Kona, a Davidi wo naa Abishayi wi ni pè si kari yembinɛ li ni wa maliŋgbɔɔnlɔ pe sɔgɔwɔ. Pàa saa Sawuli wi ta wìla wɔnlɔ wa maliŋgbɔɔnlɔ pe nandogomɔ, wi njanraga kìla pye ma kan wa tara wa wi go ki tanla. Abinɛri naa maliŋgbɔɔnlɔ pe ni pàa sinlɛ maa maga na wɔnlɔ.

\VS{8}A Abishayi wì si Davidi wi pye fɔ: «Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn jugu wi le ma kɛɛ. Mi yɛn nɔɔ yɛnri mala yaga mboo sun njanraga ki ni mboo mara wa tara ti na yɔnlɔ nuŋgba, mi sege pye yɔnlɔ shyɛn.»


\par }{\PP \VS{9}Ɛɛn fɔ, a Davidi wì si Abishayi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Ayoo, maga kaga pye. Yawe Yɛnŋɛlɛ lì
sinmɛ kpoyi wo lere ŋa na maa wɔ, ambɔ wi yaa wi gbo mbe koro mbajɔlɔwɔ?»


\par }{\PP \VS{10}A wì sho naa fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, mi yɛn naga yuun fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ lo li yaa wi gbɔn, mbe ti wi ku wi yɛ nakoma wi ku malaga.

\VS{11}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sinmɛ kpoyi wo lere ŋa na maa wɔ, Yɛnŋɛlɛ sanla shɔ mbe sa kɛɛ taga wi na. Ɛɛn fɔ njanraga ŋga ki yɛn ma kan wa wi go kɛɛ yeri ko lɛ naa wi tɔnmɔ leyaraga ki ni waa kee.»

\VS{12}A Davidi wì si njanraga konaa tɔnmɔ leyaraga ki lɛ, tìla pye wa Sawuli wi go kɛɛ yeri, mɛɛ kari. Lere kpɛ sila pe yan. Lere kpɛ sila kala la jɛn wa ki wogo ki ni. Lere kpɛ sila si yɛn, pe ni fuun pàa pye na wɔnlɔ, katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ làa wɔnlɔwɔ gbɔɔ wa pe na.


\par }{\PP \VS{13}Kona, a Davidi wì si gbunlundɛgɛ ki kɔn ma yiri, mɛɛ lugu wa yanwiga ki namunjɔ wi na, wa lege ma lali jɛŋgɛ Sawuli wi maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki ni.

\VS{14}A Davidi wì si para ŋgbanga ma wa wa leele poro naa Nɛri pinambyɔ Abinɛri pe yeri, ma yo fɔ: «Abinɛri oo! Ma sanla yɔn sogo wi le?»

\par }{\PP A Abinɛri wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Ambɔ wi mboro, mboro ŋa maa jɔrɔgi na wunlunaŋa wi yɛgɛ weregi we?»


\par }{\PP \VS{15}A Davidi wì si Abinɛri wi pye fɔ: «Mboro we, ma yɛn lenaŋa fanŋga fɔ ŋa wi yɔngɔ woro laga Izirayɛli tara, ki woro ma le? Ɛɛn fɔ, yiŋgi na mɛɛ si wunlunaŋa, ma tafɔ wi go sige? Katugu lere wà pan wa mbe pan mbe wunlunaŋa, ma tafɔ wi gbo.

\VS{16}Kala na mà pye yɛɛn li woro ma yɔn. Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo, li mɛgɛ ki na, ye ni fuun ye daga mbe ku, katugu yee wunlunaŋa, ye tafɔ wi go sige, wo ŋa Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sinmɛ kpoyi wo wi na maa wɔ we. Koni wele, wunlunaŋa wi njanraga konaa wi tɔnmɔ leyaraga ki ni, to nda tìla pye wa wi go kɛɛ yeri, ti yɛn se yeri?»


\par }{\PP \VS{17}A Sawuli wì si Davidi wi magala li logo mali jɛn, mɛɛ yo fɔ: «Na pinambyɔ Davidi, mboro ma yɛn na para yɛɛn kaselege?»

\par }{\PP A Davidi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wunlunaŋa, na tafɔ, na magala loli.»

\VS{18}A Davidi wì sho naa fɔ: «Yiŋgi na, a na tafɔ mà si taga mi ŋa ma tunmbyee na na nala puro yɛɛn? Yiŋgi mì pye? Kapege ŋga mì pye ko yɛn kikiin?

\VS{19}Koni wunlunaŋa na tafɔ, nuŋgbolo jan ma mi ŋa ma tunmbyee na sɛnrɛ ti logo. Na kaa pye Yawe Yɛnŋɛlɛ lo lɔ̀ɔn wa na na, a maa na puro, lili yɛɛ yaga, na yarikanga ki li naŋgbanwa pi sogo li na. Ɛɛn fɔ, na kaa pye leele pɔ̀ɔn sun mɔɔ wa na na, Yawe Yɛnŋɛlɛ li daŋga wa pe na, katugu nala pànla purɔ, pe woro na jaa mbe koro wa tara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ lì kan li woolo pe yeri kɔrɔgɔ ti ni. Kì cɛn ndɛɛ paa na piin fɔ: ‹Ta kee ma saa yarisunndo ta yɛgɛ gbogo.›

\VS{20}Ɛɛn fɔ mi wo na, mi woro na jaa mbe yiri laga Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ sɔgɔwɔ pe sanla gbo lege. Katugu Izirayɛli tara wunlunaŋa wì yiri na kɔrɔgɔ malaga ni, mi ŋa mi yɛn paa pinjɛngɛ yɛn, nala lagajaa, paa yɛgɛ ŋga na pe maa sico lagajaa yanwira na we.»


\par }{\PP \VS{21}Kona, a Sawuli wì sho fɔ: «Mì kapege pye. Ta paan na pinambyɔ Davidi. Mi se kapege pye ma na naa, katugu nala yembinɛ na li ni, màla yinwege ki jate yarijɛŋgɛ. Mì tijinliwɛ fu kala pye, mì punŋguwɔ gbɔɔ puŋgo.»


\par }{\PP \VS{22}A Davidi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Wunlunaŋa, ma njanraga ki ŋga. Ma lefɔnmbɔlɔ nuŋgba mbe pan wigi shɔ.

\VS{23}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa lere nuŋgba nuŋgba pyew wi sara mbe yala wi kasinŋge konaa wi yɛn tagawa ni yɛgɛ ŋga na ki ni; katugu Yawe Yɛnŋɛlɛ lɔ̀ɔn le na kɛɛ nala, ɛɛn fɔ mi woro na jaa mbanla kɛɛ ki taga lì sinmɛ kpoyi wo lere ŋa na maa wɔ wi na.

\VS{24}Yɛgɛ ŋga na ma yinwege ki kala lì gbɔgɔ na yeri nala, pa na yinwege ki kala yaa pye mbe gbɔgɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yeri ma fun. Li yaa na shɔ na jɔlɔgɔ kagala ke ni fuun ke ni.»


\par }{\PP \VS{25}Kona, a Sawuli wì si Davidi wi pye fɔ: «Yɛnŋɛlɛ sa duwaw ma na, na pinambyɔ Davidi! Ki woro nala kɔɔn shyɛn, ma yaa kagbɔgɔlɔ lɛgɛrɛ pye, ke yaa si yɔn ma kan.»

\par }{\PP Ko puŋgo na, a Davidi wì si konɔ li lɛ na kee, a Sawuli wì si sɔngɔrɔ wa wi ca.




\par }\Chap{27}{\SH Davidi wìla saa lara \newline  wa Filisiti tara
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Davidi wì suu yɛɛ pye fɔ: «Pilige ka Sawuli wi yaa kanla gbo. Kala la yɛgɛ woro wa naa mi yaa pye, kaawɔ mbe fe mbe kari wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara, jaŋgo Sawuli wilan purɔgɔ ki yaga laga
Izirayɛli tara ti lagapyew ki ni. Kiga pye ma, pa mi yaa shɔ wi yeri.»

\VS{2}Kona, a Davidi wì si yiri wo naa wi lenambala cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600) pe ni ma kari wa Gati ca wunlunaŋa Akishi ŋa wìla pye Mawoki wi pinambyɔ wi yeri.

\VS{3}Davidi wo naa wi lenambala pe ni, pàa kari pe go woolo pe ni, ma saa cɛn wa Gati ca, wa Akishi wi ni. Davidi wi jɛɛlɛ shyɛn pàa pye wi ni, Ahinowamu ŋa wìla yiri wa Zhizireyɛli ca wo naa Abigayili ŋa wìla pye Nabali ŋa wìla ku wi jɔ, ma yiri wa Karimɛli ca we.

\VS{4}Naa Sawuli wìla kaa ki logo ma yo fɔ Davidi wìla fe ma saa lara wa Gati ca, a wì suu purɔgɔ ki yaga.


\par }{\PP \VS{5}Pilige ka, a Davidi wì si Akishi wi pye fɔ: «Na kaa pye na kala lɔɔn ndanla, konɔ kan na yeri mbe sa cɛn ca ka ni laga tara ti ni. Kii daga mi ŋa ma tunmbyee, mbe cɛn ma ni ja laga wunluwɔ ca ki ni.»


\par }{\PP \VS{6}Kì kaa pye ma, a Akishi wì si Zikilagi ca ki kan wi yeri. Ko kala kì ti ali ma pan ma gbɔn nala, Zikilagi ca ki yɛn Zhuda tara wunlumbolo pe wogo.

\VS{7}Davidi wìla cɛn wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara ma saa ta yɛlɛ nuŋgba naa yeŋge tijɛrɛ.


\par }{\PP \VS{8}Ki wagati wi ni, Davidi wo naa wi lenambala pe ni pàa pye na kee ma saa na tuun Geshuri tara fɛnnɛ, naa Giziri cɛnlɛ woolo konaa Amalɛki setirige piile pe na, na malaga gbɔɔn pe ni. Ki leele wele, pàa pye ma cɛn wa ki tara ti ni maga lɛ wa faa, maga lɛ wa Shuri tara ti na fɔ ma saa gbɔn wa Ezhipiti tara ti na.

\VS{9}Davidi wìla ki tara ti tɔngɔ pew, wi sila naŋa nakoma jɛlɛ wa yaga go na. Kìla pye wi ma simbaala, naa sikaala, naa nɛrɛ, naa sofilele, naa yɔngɔmɛye konaa yaripɔrɔ ti koli, kona wi mɛɛ sɔngɔrɔ mbe si kari wa Akishi wi yeri.

\VS{10}Na Akishi wiga wi yewe mbe yo fɔ: «Ye saa to ambɛnɛ na nala?»

\par }{\PP Davidi wi mɛɛ wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Wè yiri wa Zhuda tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, nakoma wa Yerameyɛli cɛnlɛ woolo pe tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri, nakoma wa Keni cɛnlɛ woolo pe tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ yeri\FTNT{†}{{\FR 27:10 }{\FR{27.10:
}}{\FT{Mbe yala
}}{\XT{1 Kuro 2.9,25,26}}{\FT{wi ni, Yerameyɛli cɛnlɛ woolo pàa pye Hɛzirɔn setirige piile ma yiri wa Zhuda cɛnlɛ li ni. Keni cɛnlɛ woolo poro wogo ko na, ye wele wa
}}{\XT{Kiti 4.11}}{\FT{laga ki ni.}}}.»

\VS{11}Davidi wi sila naŋa nakoma jɛlɛ yaga yinwege na mbe kari wi ni wa Gati ca, katugu wìla pye na fyɛ fɔ kagala ŋgele pè pye paga ka sa ke yo mbe yo fɔ: «Pa Davidi wìgi pye yɛɛn.» Wagati ŋa fuun Davidi wìla pye wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara, pa wìla pye na tanri ki tangalɔmɔ pi na ma.

\VS{12}Akishi wìla wi jigi wi taga Davidi wi na, katugu wìla pye naa yɛɛ piin fɔ: «Davidi wi yɛn Izirayɛli, wi yɛɛra tara woolo pe jugu yɛgɛ ŋga na, wi yaa koro na tunmbyee wi yinwege piliye yi ni fuun yi ni.»




\par }\Chap{28}{\SH Filisiti tara fɛnnɛ pàa yiri \newline  mbe sa to Izirayɛli woolo pe na
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ki wagati wi ni, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi ni fuun yi gbogolo ŋgbelege nuŋgba mbe yiri sa to
Izirayɛli woolo pe na. A wunlunaŋa Akishi wì si Davidi wi pye fɔ: «Ma daga mbege jɛn fɔ mboro naa ma maliŋgbɔɔnlɔ pe ni, ye yaa pinlɛ na ni mbe kari wa malaga.»

\VS{2}A Davidi wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Pa kona mi ŋa ma tunmbyee, kala na mi yaa pye ma yaa li yan.»

\par }{\PP A Akishi wì sho naa fɔ: «Mi yaa ma tɛgɛ maa na kɔrɔsi suyi.»


\par }{\PP \VS{3}Kìla yala Samiyɛli wì ku, a Izirayɛli woolo pe ni fuun pòo kunwɔ pi gbele maa le wa wi ca, wa Arama. Ma si yala Sawuli wìla kuulo yewefɛnnɛ poro naa jɛlɛfɛnnɛ pe ni fuun pe purɔ ma pe yirige wa tara ti ni\XREF{†}{{\XO 28:3 }{\XO{28.3:
}}{\XT{Levi 19.31}}}.


\par }{\SH Sawuli wìla kari \newline  kuulo yewefɔ jɛlɛ wa yeri
\par }
{\PP \VS{4}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pe yɛɛ gbogolo, mɛɛ saa pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan ma cɛn wa Sunɛmu ca. A Sawuli fun wì si Izirayɛli woolo pe ni fuun pe gbogolo, mɛɛ saa wi maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan ma cɛn wa Gilibowa ca.

\VS{5}Naa Sawuli wìla kaa Filisiti tara fɛnnɛ pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki yan, a wì si fyɛ, a wi sunndo wì si kɔn wi na ŋgbanga, fɔ a wila seri.

\VS{6}A wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe. Ɛɛn fɔ Yawe Yɛnŋɛlɛ li sila wi yɔn sogo wɔɔnrɔ ni, nakoma Urimu\FTNT{†}{{\FR 28:6 }{\FR{28.6:
}}{\FT{Urimu naa Tumimu tìla pye yaara shyɛn ta, nda wee jɛn nala. Kana kanŋgagala la wɛlɛ nakoma yaanŋgumbigile. Pàa ke tɛgɛ na we Fɔ wi yewe ke ni, mbe ta mbaa wi nawa kagala ke jɛnni. Ye wele wa (}}{\XT{Ɛki 28.30; Nɔmbu 27.21; Nehe 7.65}}{\FT{) lara ti ni!}}} wi ni nakoma
Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɔn sɛnrɛ ni.

\VS{7}Kona, a Sawuli wì suu tunmbyeele pe pye fɔ: «Ye sa jɛlɛ ŋa wi maa kuulo pe yewe wa lagaja na kan, mbe ta mbe kari wa wi yeri saa yewe.»

\par }{\PP A wi tunmbyeele pè suu pye fɔ: «Jɛlɛ wa yɛn bere wa Eni Dɔri ca, wi maa kuulo pe yewe.»


\par }{\PP \VS{8}A Sawuli wì suu yɛɛ cɛnlɔmɔ pi kanŋga ma yaripɔrɔ ta yɛgɛ le. Ko puŋgo na, a wo naa nambala shyɛn si pinlɛ ma kari. Pàa saa gbɔn wa jɛlɛ wi na yembinɛ li ni. A Sawuli wì suu pye fɔ: «Mi yɛn na jaa ma kuulo wa yinnɛ yirige maa yewe kala na laa paan li ni na kan, ŋa mi yaa naga ma na we.»


\par }{\PP \VS{9}A jɛlɛ wì suu pye fɔ: «Ŋga Sawuli wì pye màga jɛn. Wì kuulo yewefɛnnɛ poro naa jɛlɛfɛnnɛ pe purɔ ma pe yirige laga tara ti ni. Yiŋgi na, a ma nɛɛ pɛnɛ peri na na mbe ti panla gbo?»


\par }{\PP \VS{10}A Sawuli wì si wugu Yawe Yɛnŋɛlɛ li na, ma yo fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, kapege kpɛ sɔɔn ta wa ki kala na li ni.»


\par }{\PP \VS{11}Kona, a jɛlɛ wì suu yewe ma yo fɔ: «Mbe ambɔ yirige ma kan?»

\par }{\PP A Sawuli wì sho fɔ: «Samiyɛli wo yirige na kan.»

\VS{12}Naa jɛlɛ wìla kaa Samiyɛli wi yan, a wì si gbele ŋgbanga ma Sawuli wi pye fɔ: «Yiŋgi na, a mà silan fanla ma si yala mboro ma yɛn Sawuli we?»


\par }{\PP \VS{13}A wunlunaŋa Sawuli wì suu pye fɔ: «Maga ka fyɛ, ɛɛn fɔ ŋga mà yan ko yo na kan.»

\par }{\PP A jɛlɛ wì suu pye fɔ: «Mi yɛn na gboo yinnɛ la yaan li yɛn na yinrigi wa tara ti nɔgɔ na.»


\par }{\PP \VS{14}A Sawuli wì suu yewe ma yo fɔ: «Li yɛgɛ cɛnwɛ pi yɛn mɛlɛ?»

\par }{\PP A jɛlɛ wì sho fɔ: «Naŋa lelɛŋgbaraga kayi ki yɛn na yinrigi, ma ki yɛɛ tɔn derigbɔgɔ ni.»

\par }{\PP Kona, a Sawuli wì sigi jɛn ma yo Samiyɛli wowi. A wì si fɔli maa yɛgɛ ki jiile wa tara maa gbɔgɔ.

\VS{15}A Samiyɛli wì si Sawuli wi pye fɔ: «Yiŋgi na, a mà sanla yirige wa na wogosaga ki ni nala tege?»

\par }{\PP A Sawuli wì suu yɔn sogo ma yo fɔ: «Jɔlɔgɔ gbɔgɔ kì to na na. Filisiti tara fɛnnɛ pè gbɛgɛlɛ mbe malaga gbɔn na ni. Yɛnŋɛlɛ lì laga na na. Li woro nala yɔn sogo Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɛnnɛ pe yɔn sɛnrɛ ni naa, nakoma wɔɔnrɔ ni. Ko kala na, mì ti a pɔ̀ɔn yeri, jaŋgo mi yaa ŋga pye, maga yo na kan.»


\par }{\PP \VS{16}A Samiyɛli wì suu pye fɔ: «Kì kaa pye Yawe Yɛnŋɛlɛ lì laga ma na, ma pye ma jugu, yiŋgi na, a ma nɛɛ na yewe?

\VS{17}Ŋga Yawe Yɛnŋɛlɛ làa yo na kan, a mì yo ma kan, ko li yɛn na piin yiŋgɔ. Lì wunluwɔ pi shɔ ma yeri maa kan lere wa yɛgɛ yeri, wo wi yɛn Davidi we.

\VS{18}Katugu ma sila Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti lɛ, làa ki kɔn maga tɛgɛ wa li naŋgbanwa gbɔɔ pi ni, mbe kiti ŋa kɔn Amalɛki setirige piile pe na, ma sila ki kala li pye. Ko kì ti Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛn naga kala na li piin ma na nala\XREF{†}{{\XO 28:18 }{\XO{28.18:
}}{\XT{1 Sami 15}}}.

\VS{19}Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa mboro naa Izirayɛli woolo pe ni ye le Filisiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ. Goto mboro naa ma pinambiile pe ni, ye yaa pye laga na ni. Yawe Yɛnŋɛlɛ li yaa Izirayɛli woolo pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga woolo pe le Filisiti tara fɛnnɛ pe kɛɛ.»


\par }{\PP \VS{20}Ki sɛnrɛ ti logoŋgɔlɔ, a Sawuli wì si to ma sanga le tara, le ki yɔngɔlɔ nuŋgba ke ni; katugu Samiyɛli wi sɛnyoro tìla wi sunndo wi kɔn wi na. Ma sigi ta fanŋga sila koro wi ni, katugu wi sila yaraga ka kpɛ ka ki pilige ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ li ni.


\par }{\PP \VS{21}Kona, a jɛlɛ wì si fulo wa Sawuli wi tanla, ma suu yan wila fyɛ fɔ jɛŋgɛ. A jɛlɛ wì sho fɔ: «Wele, mi ŋa ma kulojɔ, mɔ̀ɔ sɛnrɛ ti logo, mala yɛɛ go ki pɛrɛ, mɔɔ sɛnyoro ti tanga.

\VS{22}Koni, mi yɛn nɔɔ yɛnri, ma logo mi ŋa ma kulojɔ na yeri. Ki yaga mbe buru kɔngɔ kan ma yeri ma ka, jaŋgo ma fanŋga ta, ma konɔ li lɛ maa kee.»


\par }{\PP \VS{23}Ɛɛn fɔ, a Sawuli wì si je ma yo wi se ka. A wi tunmbyeele poro naa jɛlɛ wi ni pè suu yɛnri ŋgbanga, fɔ a wì saa yere pe sɛnrɛ ti na. A wì si yiri le tara mɛɛ cɛn wa sinlɛyaraga ki na.

\VS{24}Napige ŋga kì tɔrɔ kà la pye jɛlɛ wi yeri wa wi laga, a wì si fyɛɛlɛ maga gbo maga sɔgɔ, mɛɛ muwɛ lɛ maa gbɔn, ma
leve fu buru fɔ.

\VS{25}A wì sigi yaakara ti kan Sawuli wo naa wi tunmbyeele pe yeri. A pè si ka. Ko puŋgo na, a pè si yiri ma konɔ li lɛ ki yembinɛ nuŋgba li ni ma kari.




\par }\Chap{29}{\SH Filisiti tara fɛnnɛ pe sila yɛnlɛ \newline  Davidi wi kari pe ni wa malaga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si pe maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi gbogolo wa Afɛki ca. A
Izirayɛli woolo poro si pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnsaga ki kan ma cɛn wa Zhizireyɛli\XREF{†}{{\XO 29:1 }{\XO{29.1:
}}{\XT{1 Wunlu 20.26,30; 2 Wunlu 13.17}}} pulugo ki tanla.

\VS{2}Filisiti tara fɛnnɛ teele pàa keli pe maliŋgbɔɔnlɔ cɛnmɛ cɛnmɛ gbogolomɔ naa waga keleŋgele (1 000) gbogolomɔ pi yɛgɛ na pe yɛgɛ sinni. A Davidi naa wi lenambala pe ni konaa Akishi wi ni, pè si maliŋgbɔɔnlɔ ŋgbeleye yi kɔrɔgɔ tɔn.

\VS{3}Kona, a Filisiti tara fɛnnɛ teele pè si yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi ki Eburuye mbele pe yɛn na piin laga?»

\par }{\PP A Akishi wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Izirayɛli woolo wunlunaŋa Sawuli wi tunmbyee Davidi wowi. Wi yɛn ma cɛn laga na yeri ki yɛlɛ nuŋgba nakoma shyɛn wolo loli na yɛɛn. Malɛ wì pan ma cɛn laga na yeri, mi fa jɛrɛgisaga yan wi na fɔ ma pan ma gbɔn nala.»

\VS{4}Ɛɛn fɔ, a Filisiti tara fɛnnɛ teele pè si nawa ŋgban Akishi wi ni, ma suu pye fɔ: «Ki naŋa ŋa, wi sɔngɔrɔ wa ca ŋga mà kan wi yeri ki ni. Wiga ka kari we ni wa malaga, jaŋgo wiga ka sa kanŋga we kɔrɔgɔ mbaa malaga gbɔɔn we ni wa malaga gbɔnsaga. Wi mbe ya yɛyinŋge ta mɛlɛ wi tafɔ wi yeri, na wii kari we leele pele yinrɛ ni wi kan?

\VS{5}Ki Davidi ŋa wo ma pàa pye na yoo na yurugo koo wi mɛgɛ ni na yuun fɔ:

\par }{\Q ‹Sawuli wì leele waga keleŋgele tɛgɛsaga lɛgɛrɛ gbo,

\par }{\Q a Davidi wo leele waga kɛ kɛ tɛgɛsaga lɛgɛrɛ gbo\XREF{†}{{\XO 29:5 }{\XO{29.5:
}}{\XT{1 Sami 18.7; 21.11}}}.› »


\par }{\PP \VS{6}A Akishi wì si Davidi wi yeri ma suu pye fɔ: «Yawe Yɛnŋɛlɛ na yinwege wolo li mɛgɛ ki na, ma yɛn lesinŋɛ. Ki yɛn mala ndanla mbɔɔn yan ma pinlɛ na ni we kari wa ki malaga ŋga ki na konaa we sɔngɔrɔ we pan, katugu malɛ mà pan ma cɛn laga na yeri, mi fa jɛrɛgisaga yan ma na fɔ ma pan ma gbɔn nala. Ɛɛn fɔ, ma kala li woro ma Filisiti tara fɛnnɛ teele sanmbala pe ndanla.

\VS{7}Koni, sɔngɔrɔ maa kee yɛyinŋge na, jaŋgo maga ka Filisiti tara fɛnnɛ teele pe kambɛngɛ pye.»

\VS{8}A Davidi wì si Akishi wi pye fɔ: «Yiŋgi mì pye? Yiŋgi kapege ma yan mi ŋa ma tunmbyee na na, maga lɛ pilige ŋga ni mì pan laga ma yeri fɔ ma pan ma gbɔn nala? Ali ki sa ti mi se ya kari sa malaga gbɔn na tafɔ wunlunaŋa wi juguye pe ni?»

\VS{9}A Akishi wì si Davidi wi yɔn sogo ma yo fɔ: «Mìgi jɛn cɔ, katugu ma kala li yɛn mala ndanla paa Yɛnŋɛlɛ li
mɛrɛgɛ yɛn. Ɛɛn fɔ Filisiti tara fɛnnɛ teele pànla pye ma yo ma se kari wa malaga ki na.

\VS{10}Koni, ma daga mbe ka yiri faa goto pinliwɛ ni, mboro naa ma tafɔ Sawuli wi tunmbyeele mbele pè pinlɛ ma pan ma ni pe ni. Ye yiri faa goto pinliwɛ ni, yaa kee, na laga kiga kaa lari sanga ŋa ni we.»


\par }{\PP \VS{11}Ki goto yirifaga ki na, a Davidi wo naa wi lenambala pe ni pè si yiri ma kari. Pàa sɔngɔrɔ wa Filisiti tara ti ni. A Filisiti tara fɛnnɛ poro si kari wa Zhizireyɛli ca.




\par }\Chap{30}{\SH Davidi wìla saa malaga gbɔn \newline  Amalɛki setirige piile pe ni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige taanri wogo ki na, naa Davidi wo naa wi lenambala pe ni pàa ka saa gbɔn wa Zikilagi ca, a pè sigi yan fɔ Amalɛki setirige piile pè saa to Zhuda tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ woolo pe na konaa Zikilagi ca ki ni maga sogo.

\VS{2}Pàa jɛɛlɛ pe yigi ma kari pe ni, naa mbele fuun pàa pye wa ca ki ni pe ni, piile poro naa
lelɛɛlɛ pe ni. Ɛɛn fɔ pe sila lere gbo, pàa pe yigi kulolo ma konɔ li lɛ na kee.

\VS{3}Naa Davidi wo naa wi lenambala pe ni pàa ka saa gbɔn wa ca ki ni, a pè si ca ki yan pège sogo, ma pe jɛɛlɛ, naa pe pinambiile konaa pe sumborombiile pe yigi ma kari pe ni kulowo.

\VS{4}Kona, a Davidi naa wi lenambala pe ni pè si to ma jɔrɔgɔ, ma gbele, fɔ a pe magaŋgala kè saa wɔ pe na.

\VS{5}Pàa Davidi wi jɛɛlɛ shyɛn pe yigi kasopiile, Ahinowamu ŋa wìla yiri wa Zhizireyɛli ca wo naa Nabali ŋa wìla ku wi jɔ Abigayili ŋa wìla yiri wa Karimɛli ca wi ni\XREF{†}{{\XO 30:5 }{\XO{30.5:
}}{\XT{1 Sami 25.42-43}}}.


\par }{\PP \VS{6}Davidi wi jatere wìla piri wi na fɔ jɛŋgɛ, katugu wi woolo pe nawa pìla tanga pe na fɔ jɛŋgɛ, pe ni fuun nuŋgba nuŋgba pàa pye na jatere piin pe pinambiile naa pe sumborombiile pe wogo ki na. Pàa pye na jaa mboo wa sinndɛɛrɛ ni mboo gbo. Ɛɛn fɔ, a Davidi wì si fanŋga le wi yɛɛ ni, maa jigi wi taga Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ li na.

\VS{7}A wì si Ahimelɛki pinambyɔ Abiyatari ŋa wìla pye
saraga wɔfɔ wi pye fɔ: «Mi yɛn nɔɔ yɛnri ma pan
efɔdi wi ni laga.» A Abiyatari wì si pan efɔdi wi ni Davidi wi kan\XREF{†}{{\XO 30:7 }{\XO{30.7:
}}{\XT{1 Sami 22.20-23}}}.

\VS{8}A Davidi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yewe ma yo fɔ: «Mbe ya taga ki leele mbele pe na mbe pe purɔ sa pe yigi le?»

\par }{\PP A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu pye fɔ: «Taga pe na maa pe puro, kaselege ko na, ma yaa sa pe yigi mbe yaara ti ni fuun ti shɔ pe yeri.»

\VS{9}Kona, a Davidi wì si yiri wo naa wi lenambala cɛnmɛ kɔgɔlɔni (600) mbele pàa pye wi ni pe ni, na pe puro. A pè si saa gbɔn wa Bezɔri lafogo ki na, a puŋgofɛnnɛ poro si koro le ma.

\VS{10}A Davidi wo naa lenambala cɛnmɛ tijɛrɛ (400) si taga Amalɛki setirige piile pe na na pe puro. Nambala cɛnmɛ shyɛn (200) sanmbala poro la koro le Bezɔri lafogo ki yɔn na, pe sila ya mbege kɔn mbe yiri, katugu pàa te.

\VS{11}A Davidi wi lenambala pè si saa Ezhipiti tara fɛnnɛ naŋa wa yan wa wasege ki ni, a pè suu lɛ ma pan wi ni Davidi wi kɔrɔgɔ. A pè suu kan yaakara ni a wì ka, naa tɔnmɔ ni, a wì wɔ.

\VS{12}A pè si
figiye tige piwara jɛnri kan wi yeri naa
ɛrɛzɛn piwara wofogolo shyɛn ni. Naa wìla kaa to ka ma kɔ, a wì si fanŋga ta, katugu wìla ta piliye taanri, ki sɔnlɔ naa ki yembinɛ, wi fa ka wi fa si wɔ.

\VS{13}A Davidi wì suu yewe ma yo fɔ: «Ambɛnɛ woo wi mboro? Ma yiri se yeri?»

\par }{\PP A naŋa wì sho fɔ: «Ezhipiti tara fɛnnɛ lefɔnŋɔ wi mi. Mi yɛn Amalɛki setirige piile naŋa wa kulo. Na tafɔ wì kari mala toro na, nala yɛn ki piliye taanri, katugu mi woro ŋgbaan.

\VS{14}Wè saa jɔgɔwɔ pye wa Kɛrɛti\XREF{†}{{\XO 30:14 }{\XO{30.14:
}}{\XT{2 Sami 15.18; 20.7; 1 Wunlu 1.38; Amɔ 9.7}}} tara fɛnnɛ pe tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki na, konaa wa Zhuda tara ti ni, naa wa Kalɛbu tara ti yɔnlɔparawa kalige kɛɛ ki na, konaa ma Zikilagi ca ki sogo.»


\par }{\PP \VS{15}A Davidi wì suu yewe ma yo fɔ: «Ma mbe yɛnlɛ mbe kari na ni fɔ wa pe yeri le?»

\par }{\PP A naŋa wì si Davidi wi pye fɔ: «Wugu mala kan Yɛnŋɛlɛ li mɛgɛ ki na, fɔ ma sanla gbo, ma se silan le na tafɔ wi kɛɛ, pa kona mi yaa kari ma ni fɔ wa pe yeri.»

\VS{16}Kona, a naŋa wì si kari Davidi wi ni ma saa gbɔn wa Amalɛki setirige piile pe na. Pàa saa pe ta pe jaraga wa wasege ki ni lagapyew, na kaa, na woo, na yɔgɔri yarilɛgɛrɛ nda pàa koli wa Zhuda tara konaa wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara ti kala na.

\VS{17}A Davidi wì si to pe na ma pe tɔngɔ maga lɛ yirifaga ki na fɔ ma saa gbɔn ki goto yɔnlɔkɔgɔ ki na. Lere kpɛ wo sila shɔ kaawɔ lefɔnmbɔlɔ cɛnmɛ tijɛrɛ (400) mbele pàa lugu yɔngɔmɛye na ma fe ma shɔ poro cɛ.

\VS{18}Amalɛki setirige piile pàa yaara nda fuun koli, Davidi wìla ti ni fuun ti shɔ pe yeri, konaa maa jɛɛlɛ shyɛn pe shɔ fun.

\VS{19}Pe woolo lere kpɛ sila koro wa pe ni, piile naa lelɛɛlɛ, naa pinambiile naa sumborombiile, naa yaara nda fuun pàa koli pe yeri konaa yaara nda fuun pàa shɔ pe yeri ti ni. A Davidi wì si sɔngɔrɔ ma kari ki yaara ti ni fuun ti ni.

\VS{20}Wìla nɛrɛ to naa simbaala pe ni fuun pe shɔ fun. Leele mbele pàa pye naga yaayoro ti kɔnri pàa pye na yuun fɔ: «Yaara nda Davidi wì koli, tori yɛɛn.»


\par }{\SH Yaara nda pàa koli ti yɛɛlɛ kala
\par }
{\PP \VS{21}Nambala cɛnmɛ shyɛn (200) mbele pàa te tangala li kala na, a pè pe toro wa Bezɔri lafogo ki yɔn na, a Davidi wì si sɔngɔrɔ ma saa gbɔn wa pe na. A pè si pan ma Davidi wo naa wi pinlɛyɛɛnlɛ pe fili. A Davidi wì si fulo wa pe tanla ma pe shari.

\VS{22}Ɛɛn fɔ, nambewe fɛnnɛ naa lejagala mbele pàa pye wa Davidi wi pinlɛyɛɛnlɛ pe sɔgɔwɔ, a pe nɛɛ yuun fɔ: «Kì kaa pye pee pinlɛ mbe kari we ni, yaara nda tìla koli, a wè saa ti shɔ, we se ta kan pe yeri, kaawɔ pe jɛɛlɛ naa pe piile poro cɛ we yaa kan pe yeri. Pe pe lɛ paa kee.»

\VS{23}Ɛɛn fɔ, a Davidi wì sho fɔ: «Sefɛnnɛ, yaara nda Yawe Yɛnŋɛlɛ li kan we yeri, yaga ka ti wogo ki pye ma, katugu lì we go sige, ma gbogolomɔ mba pìla pan ma to we na pi le we kɛɛ.

\VS{24}Ambɔ wi yaa yere yoro sɛnyoro nda to na? Leele mbele pè kari wa malaga konaa mbele pè koro laga na tuguro ti kɔrɔsi, pe ni fuun pe tasaga ki yaa pye mbe yala. Pe yaa ti yɛɛlɛ pe yɛɛ na ti yala.»

\VS{25}Kì pye ma, maga lɛ le ki pilige ki na, a pè sigi kala li tɛgɛ ŋgasele naa kalɛgɛ wa
Izirayɛli tara fɔ ma pan ma gbɔn nala.


\par }{\PP \VS{26}Kona, a Davidi wì si sɔngɔrɔ wa Zikilagi ca, mɛɛ yaara nda pàa koli ta torogo torogo Zhuda tara lelɛɛlɛ mbele pàa pye wi wɛnnɛ pe kan. Wìla pe pye fɔ: «Yarikanga yi ŋga mi yɛn na kaan ye yeri ma yiri wa yaara nda wè koli wa Yawe Yɛnŋɛlɛ li juguye pe yeri ti ni.»

\VS{27}Wìla yarikanra ta torogo fun wa Betɛli ca lelɛɛlɛ pe yeri, naa Aramɔti ca woolo mbele wa Negɛvu tara pe yeri, naa Yatiri ca woolo pe yeri,

\VS{28}naa Aroyɛri ca woolo pe yeri, naa Sifimɔti ca woolo pe yeri, naa Ɛshitemowa ca woolo pe yeri,

\VS{29}naa Arakali ca woolo pe yeri, naa Yerameyɛli cara woolo pe yeri, naa Keni cɛnlɛ li cara woolo pe yeri,

\VS{30}naa Ɔrima ca woolo pe yeri, naa Bɔri Ashani ca woolo pe yeri, naa Ataki ca woolo pe yeri,

\VS{31}naa Eburɔn ca woolo pe yeri konaa wa tara ti lara nda fuun Davidi wo naa wi pinlɛyɛɛnlɛ pe ni pàa yanri ti woolo pe yeri\FTNT{†}{{\FR 30:31 }{\FR{30.31:
}}{\FT{Cara nda pèri mɛrɛ ti yeri maga lɛ wa vɛrise 27 wi na ma saa gbɔn 31 wi na, ki cara ti gbɔwɔ la pye wa Zhuda tara; Zhozu 15.}}}.




\par }\Chap{31}{\SH Sawuli wi kunwɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Filisiti tara fɛnnɛ pàa saa to
Izirayɛli woolo pe na. A Izirayɛli woolo pè si fe pe yɛgɛ, a lelɛgɛrɛ ku pe ni wa Gilibowa yanwiga ki na.

\VS{2}A Filisiti tara fɛnnɛ pè si taga Sawuli wo naa wi pinambiile pe na na pe puro, mɛɛ saa Zhonatan, naa Abinadabu konaa Malikishuwa pe gbo, Sawuli wi pinambiile wele.

\VS{3}Kona, a malaga kì si ŋgban Sawuli wo na koni. A sandiga wɔnfɛnnɛ pè si saa wi yan, a wì si fyɛ fɔ jɛŋgɛ na seri pe yɛgɛ sɔgɔwɔ.

\VS{4}Kona, a Sawuli wì suu maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi pye fɔ: «Ma tokobi wi kɔw wa wi wofogo ki ni mala gbo, jaŋgo ki leele mbele pee
kɛnrɛkɛnrɛ paga ka pan mbanla sun pe yɛ mbanla jɔlɔ.» Ɛɛn fɔ, a wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wì si je, katugu wìla pye na fyɛ fɔ jɛŋgɛ. Kona, a Sawuli wo jate wì suu tokobi wi lɛ wi yɛ, mɛɛ yew ma kan wi na.

\VS{5}Naa Sawuli wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wìla kaa ki yan Sawuli wì ku, a wì si yew ma kan wi yɛɛra tokobi wi na, mɛɛ pinlɛ ma ku Sawuli wi ni.

\VS{6}Sawuli wo naa wi pinambiile taanri pe ni, naa wi maliŋgbɔnyaara lɛfɔ wi ni, konaa nambala mbele pàa pye wi ni, pa pàa ku yɛɛn pilige nuŋgba ki ni.

\VS{7}Izirayɛli woolo mbele pàa pye ma cɛn wa gbunlundɛgɛ ki kɛɛ ŋga na konaa mbele pàa pye ma cɛn wa Zhuridɛn gbaan wi puŋgo na, naa pàa kaa ki yan Izirayɛli woolo paa fee konaa maga logo fɔ pè Sawuli naa wi pinambiile pe gbo, a pè si yiri wa pe cara ti ni ma fe. A Filisiti tara fɛnnɛ pè si pan ma cɛn wa ki cara ti ni.


\par }{\PP \VS{8}Ki goto, a Filisiti tara fɛnnɛ pè si kari wa malaga gbɔnsaga mbe sa gboolo pe san. A pè si saa Sawuli wo naa wi pinambiile taanri pe yan pè toori ma ku wa Gilibowa yanwiga ki na.

\VS{9}A pè si Sawuli wi go ki kɔw, mɛɛ wi maliŋgbɔnyaara ti wɔ wi na, mɛɛ kari ma saa ki sɛntanra ti yari wa Filisiti tara fɛnnɛ pe tara ti lagapyew ki ni, naa wa pe yarisunndo ti gbɔgɔyinrɛ ti ni konaa maga yari leele pe ni fuun pe kan.

\VS{10}A pè si saa Sawuli wi maliŋgbɔnyaara ti tɛgɛ wa pe yarisunŋgo
Asitarite ki go ki ni, mɛɛ Sawuli wi gboo wi pɔ wa Bɛti Shani ca mbogo ki na.

\VS{11}Yabɛshi ca ŋga wa Galaadi tara, naa ki ca woolo pàa kaa ŋga Filisiti tara fɛnnɛ pàa pye Sawuli wi na ki logo,

\VS{12}pe maliŋgbɔɔnlɔ wɛlimbɛlɛ pè si yiri ma konɔ li lɛ, ma tanga yembinɛ li ni fuun li ni, ma saa Sawuli naa wi pinambiile pe gboolo pe laga wa Bɛti Shani ca mbogo ki na, mɛɛ sɔngɔrɔ wa Yabɛshi ca ki ni ma saa pe sogo.

\VS{13}Ko puŋgo na, a pè si pe kajeere ti lɛ mari le wa tamarisi tige ki nɔgɔ wa Yabɛshi ca. A pè si
yeŋge le piliye kɔlɔshyɛn ni.

\par }