\NormalFont\ShortTitle{ZHONASI}

{\MTB Sɛwɛ ŋa wi yɛn na para

\par }{\MT ZHONASI

\par }{\MTB wi sɛnrɛ na

\par }{\IMT Sɛwɛ wi nawa sɛnrɛ

\par }{\IP Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn na para naŋa ŋa pàa pye na yinri Amitayi wi pinambyɔ Zhonasi wo sɛnrɛ na (1.1). Zhonasi wìla pye Yɛnŋɛlɛ yɔn sɛnrɛ yofɔ wa Izirayɛli tara, ko la pye na kee yɛlɛ cɛnmɛ kɔlɔtaanri (800) yeri sanni pe sa Zhezu wi se. Ki sanga wi ni Asiri tara fɛnnɛ poro pàa pye maliŋgbɔɔnlɔ gbɔɔlɔ ma fanŋga ta laga tara ti ni. Pàa pe fɔ jɛŋgɛ. Pe cagbɔgɔ pàa pye naga yinri Ninive. Pe tipewe pi kala na, pe kala li sila Izirayɛli woolo pe ndanla.

\par }{\IP Sɛwɛ wi yɛn naga yɛgɛ yuun paa yɛgɛ ŋga na we Fɔ wìla Zhonasi wi tun wa Asiri tara, wa Ninive cagbɔgɔ ki ni. Wìla wi tun wi saga yo leele pe kan fɔ ŋga pe yɛn na piin kii yɔn, pe kanŋga pege yaga, nakoma wi yaa pe le jɔlɔgɔ. Ɛɛn fɔ, a Zhonasi wì si je we Fɔ wi tunŋgo ki na, nɛɛ fee na kee lege kɛɛ ka yɛgɛ na wa kɔgɔje wi na, ko la pye ki yɛ laga ŋga kìla naga wi na ko ni. Ɛɛn fɔ, mbe ta mbe Zhonasi wi ŋgbanga wi sɔngɔrɔ, Yɛnŋɛlɛ làa tifɛliŋgbɔgɔ ka yirige, a kila gbɔɔn wa kɔgɔje wi ni, a pè suu wɔ maa wa wa tɔnmɔ pi ni. A Yɛnŋɛlɛ lì si mbɛnɛ gbegbenɛ la torogo, a lì pan maa yɔli ma saa wi tuguru wa tawara ti na, wa kɔgɔje wi koŋgo na (1-2). Ko puŋgo na, a wì si kari wa Ninive mbe sa Yɛnŋɛlɛ li kiti kɔnkala li yo leele pe kan. Naa ca woolo pàa kaa wi sɛnyoro ti logo, a pè si yere ki yerewe mbe pe tangalɔmɔ pi kanŋga. Kì pye ma, a we Fɔ wì suu jatere wi kanŋga ma yo wi se jɔlɔgɔ ŋga wi mbaa wa leele pe na ki wa pe na naa (3.1-10). A kì si Zhonasi wi nawa pi ŋgban, katugu we Fɔ wi sila yɛnlɛ mbe jɔlɔgɔ wa Ninive ca fɛnnɛ pe na (4). A we Fɔ wì sigi yɛgɛ naga Zhonasi wi na, fɔ wi daga mbaa wi juguye pe yinriwɛ taa, na paga pe kapere ti jɛn mberi yaga we; fɔ tanga woro wi yeri wi nawa ŋgban. Ki sɛwɛ ŋa wi yɛn naga nari we na fɔ leele pe ni fuun pe yɛn ma Yɛnŋɛlɛ li ndanla; na paga yɛnlɛ mbe pe kapere ti jɛn mberi yaga, li ma pe kala yaga.

\par }{\IP Puŋgo na, Zhezu wi sanga wi na, naa Zhufuye yɛkeele pàa pan maa yɛnri ma yo wi kafɔnnɔ la pye wigi naga pe na, fɔ pa wi tunŋgo kì yiri wa Yɛnŋɛlɛ li yeri, we Fɔ Zhezu wìla pe yɔn sogo ma pe nawa to Zhonasi kala lo ni. Wìla pe pye fɔ: Yɛgɛ ŋga na Zhonasi Wìla yɔnlɔ taanri naa yembinɛ taanri pye wa mbɛnɛ gbegbenɛ li nawa, ki pyelɔmɔ nuŋgba pi na fun, ŋa Yɛnŋɛlɛ lì wɔ leele pe yɛn naa singi, wi yaa ka yɔnlɔ taanri naa yembinɛ taanri pye wa fanga ki ni, mbe si jɛn mbe yɛn mbe yiri wa kunwɔ pi ni (Mati 12.38-40; 16.4; Luki 11.29).

\par }{\IOT Sɛwɛ wi yɛn ma kɔɔnlɔ yɛgɛ ŋga na

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ làa Zhonasi wi yeri, a wila fee li yɛgɛ
{\IOR{1}}

\par }{\IO Zhonasi wìla wi kapege ki jɛn maga yaga, a Yɛnŋɛlɛ lùu shɔ mbɛnɛ gbegbenɛ li kɛɛ
{\IOR{2}}

\par }{\IO Zhonasi wìla saa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ yo Ninive ca fɛnnɛ pe kan
{\IOR{3}}

\par }{\IO Yɛnŋɛlɛ làa Ninive ca fɛnnɛ pe yinriwɛ ta, a Zhonasi wì nawa ŋgban
{\IOR{4}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Zhonasi wìla Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ \newline  ti kɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pilige ka, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para Amitayi pinambyɔ
Zhonasi wi ni\XREF{†}{{\XO 1:1 }{\XO{1.1:
}}{\XT{2 Wunlu 14.25}}},

\VS{2}ma yo fɔ: «Yiri ma kari wa
Ninive ki ni, Ninive cagbɔgɔ ye, maga yo ki leele pe kan fɔ mi yaa pe le jɔlɔgɔ, katugu pè pe ma gbɔn yɛgɛ ŋga na, mìgi yan.»

\VS{3}Ɛɛn fɔ, a Zhonasi wì si yiri mbe fe Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki yɛgɛ, mbe kari lege wa Tarisisi ca. Kì pye ma, a wì si kari wa Zhafa ca, wa kɔgɔje wi yɔn na, mɛɛ saa tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ka yan kila jaa mbaa kee wa Tarisisi. A wì suu cɛnsaga ki sara, mɛɛ ye wa tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki ni ma pinlɛ mbele pàa pye wa pe ni, mbe kari wa Tarisisi, mbe ta mbe fe Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki yɛgɛ.


\par }{\PP \VS{4}Kì kaa pye ma, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si tifɛliŋgbɔgɔ ka yirige wa kɔgɔje wi go na. Tifɛlɛgɛ kìla gbɔgɔ jɛŋgɛ, fɔ a tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge kila jaa mbe kaari.

\VS{5}Tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki nawa tunmbyeele pe ni fuun pàa fyɛ fɔ jɛŋgɛ, nɛɛ jɔrɔgi nuŋgba nuŋgba na pe yarisunndo ti yinri ti pe saga. A pè si tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki nawa tuguro ti wɔ mari wa wa kɔgɔje wi ni, jaŋgo ki ta ki tifaga.

\par }{\PP Ko sanga wo ni, Zhonasi wo la tigi wa tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki nɔgɔna cɛnsaga ki ni, ma sinlɛ na wɔnlɔ fɔ jɛŋgɛ.

\VS{6}A tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge fevɛnnɛ pe to wì si fulo wa Zhonasi wi tanla maa yewe, ma yo fɔ: «Yiŋgi maa piin na? Maa wɔnlɔ kɛ? Yiri mɔɔ yarisunŋgo ki yeri ki we saga! Kana ki mbe we yinriwɛ ta mbe ti waga ka ku.»

\VS{7}A tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki nawa tunmbyeele pè si pe yɛɛ pye fɔ: «Ye ti we pɛtɛ gbɔn, we ta we ŋa wì ti, a ki kapege ki nɛɛ jaa mbe we ta wi jɛn.» A pè si pɛtɛ gbɔn, a pɛtɛ gbɔngɔ kì si Zhonasi wi wɔ.

\VS{8}Kona, a pè suu pye fɔ: «Mboro mà ti, a ki kapege ŋga ki nɛɛ we taa. Ki kala na, yaraga ŋga maa piin laga, ki yɛgɛ yo we kan. Ma yiri se? Ma tara to yɛn titiin? Ambɛnɛ woo wi mboro?»

\VS{9}A wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Eburuye woo wi mi. Yawe Yɛnŋɛlɛ lo mi maa gbogo, naayeri Yɛnŋɛlɛ na lì kɔgɔje wo naa tara ti da we.»


\par }{\PP \VS{10}A wì si pe pye naa, ma yo wìla pye na fee Yawe Yɛnŋɛlɛ li tunŋgo ki yɛgɛ. A tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki nawa tunmbyeele pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ, mɛɛ wi pye fɔ: «Yiŋgi na, a mà si ko pye ma?»

\VS{11}Tifɛliŋgbɔgɔ kìla pye na seregi na kee, kì kaa pye ma, a pè suu yewe ma yo fɔ: «Yiŋgi we daga mbe pye ma na, tifɛliŋgbɔgɔ kii ta ki yere?»

\VS{12}A wì si pe yɔn sogo ma yo fɔ: «Yanla wɔ yanla wa wa kɔgɔje wi ni, pa ki yaa yere. Mìgi jɛn ma yo muwi mì ti, a ki tifɛliŋgbɔgɔ ŋga kì si ye ta.»


\par }{\PP \VS{13}Ali mbege ta wìla ki yo ma, a tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki nawa tunmbyeele pe nɛɛ ki ŋgbanga mbe kari tɔnmɔkɔrɔ gbeŋge ki ni wa kɔgɔje wi koŋgo na tara ti na. Ɛɛn fɔ, pe sila ya, katugu tifɛliŋgbɔgɔ kìla pye na seregi na kee bere.

\VS{14}Kì kaa pye ma, a pè si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ŋgbanga, ma yo fɔ: «Maga ka ti we ku ki naŋa ŋa wi kala na. Maga ka baga we na mbe yo we lere gbo, ŋa wii kala pye we na, katugu ŋga kɔ̀ɔn ndanla Yawe Yɛnŋɛlɛ, ko mà pye.»


\par }{\PP \VS{15}Kona, a pè si Zhonasi wi wɔ maa wa wa kɔgɔje wi ni, a tifɛliŋgbɔgɔ kì si yere.

\VS{16}A pè si fyɛ fɔ jɛŋgɛ Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, mɛɛ
saraga wɔ li yeri, ma yɔn fɔgɔlɔ kɔn li yeri mbaa tunŋgo piin li kan.




\par }\Chap{2}{\SH Zhonasi wi Yɛnŋɛlɛ yɛnrɛwɛ we
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ɛɛn fɔ, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si mbɛnɛ gbegbenɛ la tun, a lì saa
Zhonasi wi yɔli. A Zhonasi wì si piliye taanri pye wa li nawa, ki yɔnlɔ naa ki yembinɛ\XREF{†}{{\XO 2:1 }{\XO{2.1:
}}{\XT{Mati 12.40}}}.

\VS{2}Ma Zhonasi wi ta wa mbɛnɛ li nawa, a wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ, wi Yɛnŋɛlɛ le, li yɛnri

\VS{3}ma yo fɔ:

\par }{\Q «E, Yawe Yɛnŋɛlɛ, mbanla ta wa jɔlɔgɔ ki ni,

\par }{\Q mìla gbele mɔɔ yeri, a màla yerege ki shɔ.

\par }{\Q Wa nɔgɔna, wa
kuulo tara,

\par }{\Q mìla gbele mɔɔ yeri mala saga,

\par }{\Q a màla gbelege ki logo.


\par }{\Q \VS{4}Màa na wa wa nɔgɔna,

\par }{\Q wa kɔgɔje wi latijugo ki ni.

\par }{\Q Tɔnmɔ pìla pye na yinrigi na tuun nala mari;

\par }{\Q tɔnmɔ pìla pye na tuun ŋgbanga na go na.


\par }{\Q \VS{5}A mì sigi jate ma yo:

\par }{\Q ‹Màla purɔ mala lali ma yɛɛ ni
we Fɔ,

\par }{\Q konaa ki ni fuun, mi yaa kɔɔn
shɛrigo gbɔgɔkpoyi ki yan naa.›


\par }{\Q \VS{6}Tɔnmɔ pìla toro na go na nala nii.

\par }{\Q Kɔgɔje wìla na tɔn pew.

\par }{\Q Kɔgɔje wi nawa yan kìla pye na migili na go ki na.


\par }{\Q \VS{7}Mìla tigi fɔ wa yanwira ti nɔgɔ,

\par }{\Q wa kuulo tara, a tìlan yɔn tɔn mbe ta mbe koro wa fɔ sanga pyew.

\par }{\Q Ɛɛn fɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q a màla yirige mala wɔ wa ki wetijugo ki ni yinwege na.


\par }{\Q \VS{8}Mìla pye na kuun sanga ŋa ni,

\par }{\Q na jatere wìla pye ma na Yawe Yɛnŋɛlɛ,

\par }{\Q a na yɛnrɛwɛ pì gbɔn ma na wa ma shɛrigo gbɔgɔ kpoyi ki ni.


\par }{\Q \VS{9}Mbele pe maa yarisunndo ti gbogo, to nda ti se ya kala yɔn,

\par }{\Q pe ma je yinmɛ mba pi jɛn na pye pe woo pi na.


\par }{\Q \VS{10}Ɛɛn fɔ, mi wo na, mi yaa yurugo kɔ mbɔɔn sɔn,

\par }{\Q mbe
saraga wɔ ma yeri.

\par }{\Q Yɔn fɔgɔlɔ ŋgele mì kɔn ma yeri, mi yaa ka ke tɔn.

\par }{\Q Yawe Yɛnŋɛlɛ, mboro ma yɛn shɔfɔ we.»


\par }{\PP \VS{11}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para mbɛnɛ li ni, a lì si saa Zhonasi wi tuguru wa tawara ti na.




\par }\Chap{3}{\SH Zhonasi wìla kari wa Ninive \newline  ma saa Yɛnŋɛlɛ sɛnrɛ ti yo \newline  leele pe kan
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si para
Zhonasi wi ni naa ki shyɛn wogo na, ma yo fɔ:

\VS{2}«Yiri ma kari wa
Ninive cagbɔgɔ ki ni, ma sa tunŋgo ŋga mila kaan ma yeri ki yari leele pe kan.»


\par }{\PP \VS{3}Kona, a Zhonasi wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti logo, mɛɛ kari wa Ninive. Ki ca kìla pye ma gbɔgɔ jɛŋgɛ, fɔ pilige taanri tangala laa daga mbe tanga mbege pari mbe yiri wa ki kɛɛ ŋga na.

\VS{4}A Zhonasi wì sigi lɛ ma yɔnlɔ nuŋgba tangala tanga, naga yari leele pe kan na yuun fɔ: «Kì koro piliye nafa shyɛn, pa Ninive ca ki yaa tɔngɔ.»

\VS{5}A Ninive ca woolo pè si taga Yɛnŋɛlɛ li sɛnrɛ ti na, mɛɛ yere ki yerewe ma yo lere nuŋgba nuŋgba pyew wi
yeŋge le, leele pe ni fuun, mbege lɛ lelɛɛlɛ pe na saga wa piile pe na, pe jatere piriwɛn yaripɔrɔ\FTNT{†}{{\FR 3:5 }{\FR{3.5:
{\QT{Pe jatere piriwɛn yaripɔrɔ le}} kapyege kayi ŋga Zhufuye pàa pye na piin, a kila ki nari ma yo ki fɔ wùu yɛɛ tirige Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ na, maa kapere ti jɛn mari yaga.}}} lele pe yɛɛ na.

\VS{6}Naa Ninive ca wunlunaŋa wìla kaa ki wogo ki logo, a wì si yiri wa wi wunluwɔ jɔngɔ ki na, maa wunluwɔ yaripɔrɔ ti wɔ mari tɛgɛ, ma jatere piriwɛn yaripɔrɔ le wi yɛɛ na, mɛɛ saa cɛn cɔnrɔ\FTNT{†}{{\FR 3:6 }{\FR{3.6:
{\QT{Mɛɛ saa cɛn cɔnrɔ,}} kapyege kayi ŋga Zhufuye pàa pye na piin, a kila ki nari ma yo ki fɔ wùu yɛɛ tirige Yɛnŋɛlɛ li yɛgɛ, maa kapere ti jɛn mari yaga.}}}.

\VS{7}Kona, a wì si tunŋgo torogo, a pège yari Ninive ca woolo pe kan ma yo fɔ: «Wunlunaŋa wo naa wi legbɔɔlɔ pe ni, poro pège konɔ na li kan ma yo fɔ: ‹Leele paga ka yaraga ka kpɛ ka konaa yaayoro ti ni, nɛrɛ to naa simbaala konaa sikaala pe ni, pee daga mbe ka nakoma mbe wɔ.

\VS{8}Jatere piriwɛn yaripɔrɔ daga mbe pye leele pe na konaa yaayoro ti na. Lere pyew wi Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ŋgbanga, pe je pe tangalɔmɔ pee po naa pe katijangara ti na, peri yaga.

\VS{9}Kana pa Yɛnŋɛlɛ li yaa li jatere wi kanŋga, mbeli naŋgbanwa gbɔɔ pi yerege, jaŋgo waga ka ku.› »


\par }{\PP \VS{10}A Yɛnŋɛlɛ lì si ŋga pàa pye ki yan, konaa yɛgɛ ŋga na pàa je pe tangalɔmɔ pee pi na maa yaga we. Kì kaa pye ma, a lì si pe yinriwɛ ta, li sila pe le jɔlɔgɔ, paa yɛgɛ ŋga na làa yo li yaa ki pye we\XREF{†}{{\XO 3:10 }{\XO{3.5-10:
}}{\XT{Mati 12.41; Luki 11.32}}}.




\par }\Chap{4}{\SH Zhonasi wi naŋgbanwa \newline  po naa Yɛnŋɛlɛ li yinriwɛ taga kala
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ɛɛn fɔ, a ki wogo kì si
Zhonasi wi mbɛn fɔ jɛŋgɛ, a wì si nawa ŋgban.

\VS{2}A wì si Yawe Yɛnŋɛlɛ li yɛnri ma yo: «Ɛnhɛɛn! Yawe Yɛnŋɛlɛ, ko ma mìla yo, sanga ŋa ni mìla pye wa we tara, ma yo ko ma yaa ka pye we? Ko kì ti mìla fyɛɛlɛ mbe fe mbe kari wa Tarisisi. Mìla ki jɛn ma yo ma yɛn Yɛnŋɛlɛ na li yɛn ndanlawa fɔ konaa yinriwɛ tafɔ, ma maa kala kunni ma yɛɛ ni, na kajɛŋgɛ piin sanga pyew, ma yɛn ma gbɛgɛlɛ sanga pyew mbɔɔn jatere wi kanŋga maga ka lere le jɔlɔgɔ.

\VS{3}Yiŋgɔ, Yawe Yɛnŋɛlɛ, na yaga mbe ku, katugu kunwɔ po mbɔnrɔ na yeri yinwege ko na.»

\VS{4}A Yawe Yɛnŋɛlɛ lì suu yewe ma yo fɔ: «Tanga ki yɛn ma yeri ma nawa ŋgban wi le?»


\par }{\PP \VS{5}A Zhonasi wì si yiri wa ca nawa ma saa cɛn wa ki puŋgo na, wa yɔnlɔ yirisaga yeri. Wìla gbata kan wi yɛɛ kan ma cɛn wa wi nɔgɔ, na ŋga ki mbaa ka pye ca ki na ki singi mbege yan.

\VS{6}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì si tombotigi tige ka pye, a kì fi ma yiri ma tɔnlɔ Zhonasi wi go na, ma yinmɛ wa wi na, mbe ta mboo nawa pi yinŋgi wi na. A Zhonasi wi nawa pì si yinŋgi wi na jɛŋgɛ tombotigi tige ki kala na.

\VS{7}Ɛɛn fɔ, ki goto lalaaga ki na, a Yɛnŋɛlɛ lì si fyɛngɛ ka torogo, a kì pan ma to tombotigi tige ki na naga kaa; a tige kì si ku.

\VS{8}Naa yɔnlɔ kìla kaa yiri, a Yɛnŋɛlɛ lì si ti tifɛlɛgɛ kà yiri wa yɔnlɔ yirisaga kɛɛ yeri na gbɔɔn ma wɛri. A yɔnlɔ ki nɛɛ Zhonasi wi yaa wa wi go ki na, fɔ a wi yɛgɛ na jaa mbe wɔ. A wi nɛɛ wi kunwɔ po jaa ma sho fɔ: «Kunwɔ po mbɔnrɔ na yeri yinwege ko na.»

\VS{9}A Yɛnŋɛlɛ lì suu yewe ma yo fɔ: «Tanga ki yɛn ma yeri ma nawa ŋgban ki tombotigi tige ŋga ki kala na wi le?»

\par }{\PP A Zhonasi wì sho fɔ: «Tanga yɛn na yeri mbe nawa ŋgban, mbe nawa ŋgban jɛŋgɛ mbaa ki jaa mbe ku.»


\par }{\PP \VS{10}Kona, a Yawe Yɛnŋɛlɛ lì sho fɔ: «Ki tombotigi tige ŋga, mɛɛ tunŋgo pye ki kala na, mboro ma maga pye ki fi. Kì fi ma tɔnlɔ yembinɛ nuŋgba li ni, ki goto yembinɛ mɛɛ ku, konaa ki ni fuun, ki yinriwɛ yɛn nɔɔ taa.

\VS{11}A ma nɛɛ jaa mi wo ka ka
Ninive cagbɔgɔ ki yinriwɛ ta, ko ŋga ki leele pè wɛ lere waga cɛnmɛ naa nafa (120 000) na we, ma pinlɛ ki yaayoro lɛgɛrɛ ti ni, poro mbele pee kajɛŋgɛ naa kapege ki jɛn mbege wɔ ki yɛɛ ni we.»

\par }