\NormalFont\ShortTitle{Mga Panultihon}

{\MTC Ang Libro sa

\par }{\MT Mga Panultihon



\par }{\MS Ang Kapuslanan sa mga Panultihon

\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Mao kini ang mga panultihon ni Solomon, nga anak ni David ug hari sa Israel.


\par }{\Q \VS{2}Pinaagi niining mga panultihon, makat-onan mo ang kaalam\FTNT{*}{{\FR 1:2 }{\FT{Kini nga kaalam mao ang kaalam nga naghatag sa maayo ug husto nga pamatasan.}}}

\par }{\QB ug maayong pamatasan, ug ang pagsabot sa mga pulong

\par }{\QB nga naghatag ug kaalam.


\par }{\Q \VS{3}Motul-id kini sa imong pamatasan aron mahimo kang maalamon,

\par }{\QB nga nagsubay sa ensakto, matarong, ug makiangayon.


\par }{\Q \VS{4}Maghatag kini ug kaalam sa mga walay nahibaloan,

\par }{\QB ug maayong pagdesisyon ngadto sa mga kabatan-onan.


\par }{\Q \VS{5}Pinaagi sa pagpamati niini madugangan pa gayod ang kaalam

\par }{\QB sa mga maalamon ug magiyahan ang mga adunay kahibalo,


\par }{\Q \VS{6}aron masabtan ang kahulogan sa mga panultihon,

\par }{\QB mga sambingay,

\par }{\QB ug mga tigmo sa mga maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang tawo nga gustong magmaalamon angayng magtahod sa
{\ND{Ginoo}}.

\par }{\QB Ang tawong buang-buang\FTNT{†}{{\FR 1:7 }{\FT{Nagpasabot kini niadtong mga tawo nga wala moila sa Dios ug sa iyang kasugoan.}}} gipakawalay-bili ang kaalam

\par }{\QB ug dili gustong matul-id ang iyang pamatasan.


\par }{\MS Ang Tambag sa Paglikay sa mga Tawong Daotan

\par }{\Q \VS{8}Anak, pamatia ang pagtul-id sa imong ginikanan

\par }{\QB sa imong pamatasan,


\par }{\Q \VS{9}tungod kay kini makapasidungog kanimo

\par }{\QB sama sa korona ug makapaanyag sama sa kuwintas.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Anak, ayaw pagpadala sa pagpangdani

\par }{\QB sa mga tawong makasasala


\par }{\Q \VS{11}o mouban kanila kon moingon sila, “Dali, uban kanamo;

\par }{\QB mangatang kitag tawo ug atong patyon bisag walay sala.


\par }{\Q \VS{12}Buhi pa sila karon ug maayog panglawas apan pamatyon nato sila;

\par }{\QB mahisama sila sa mga nahiadto na sa dapit sa mga patay.


\par }{\Q \VS{13}Makakuha kita kanilag mahalong kabtangan,

\par }{\QB ug pun-on nato ang atong mga balay sa atong mga inilog.


\par }{\Q \VS{14}Sige na, uban kanamo,

\par }{\QB ug bahinon ta ang atong mga inilog.”


\par }{\Q \VS{15}Anak, ayaw gayod pag-uban kanila; likayi sila.


\par }{\Q \VS{16}Kay sayon ra nila ang pagpakasala

\par }{\QB ug pagpatay ug tawo.


\par }{\Q \VS{17}Kawang lang ang pagbutang ug lit-ag

\par }{\QB kon ang langgam nga dakponon nagtan-aw.


\par }{\Q \VS{18}Nasayod ang langgam nga lit-agon siya,

\par }{\QB apan kining mga daotan wala masayod nga sila mismo

\par }{\QB ang mabiktima sa ilang binuhatan.

\par }{\Q Mangatang silag patyonon

\par }{\QB apan silay pagapatyon.


\par }{\Q \VS{19}Mao kanay dangatan sa mga tawong moangkon

\par }{\QB ug kabtangan sa daotang paagi.

\par }{\QB Mao ra kanay ilang kamatyan.


\par }{\SH Ang Resulta sa Pagsalikway sa Kaalam
\par }
{\Q \VS{20-21}Ang kaalam sama sa tawo nga nagwali sa kadalanan,

\par }{\QB mga plasa, mga merkado,

\par }{\QB ug sa mga pultahan sa mga lungsod. Miingon siya:


\par }{\Q \VS{22}“Kamong mga walay kahibalo,

\par }{\QB hangtod kanus-a kamo magpabiling ingon niana?

\par }{\QB Kamong mga bugal-bugalon,

\par }{\Q hangtod kanus-a ninyo ikalipay ang pagbugal-bugal?

\par }{\QB Kamong mga buang-buang,

\par }{\QB hangtod kanus-a kamo magdumili sa kaalam?


\par }{\Q \VS{23}Pamatia ang akong pagbadlong.

\par }{\QB Ipadayag ko kaninyo ang akong huna-huna.\FTNT{‡}{{\FR 1:23 }{\FQ{Ipadayag ko kaninyo ang akong huna-huna}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{Ibubo ko kaninyo ang akong Espiritu.}}}

\par }{\QB Ipadayag ko ang buot kong isulti batok kaninyo:


\par }{\Q \VS{24}Tungod kay wala kamo manumbaling

\par }{\QB sa akong pagtawag nga moduol kanako,


\par }{\Q \VS{25}ug tungod kay gipakawalay-bili ninyo

\par }{\QB ang tanan kong mga tambag ug pagbadlong,


\par }{\Q \VS{26-27}kataw-an ko kamo kon moabot kaninyo

\par }{\QB ang katalagman nga daw sa buhawi;

\par }{\Q biay-biayon ko kamo kon moabot kaninyo

\par }{\QB ang daw sa bagyo nga kalisdanan

\par }{\QB ug ang makalilisang nga mga panghitabo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}“Unya manawag kamo kanako,

\par }{\QB apan dili ko kamo panumbalingon.

\par }{\Q Mangita kamo kanako,

\par }{\QB apan dili ninyo ako makit-an.


\par }{\Q \VS{29}Tungod kay dili kamo magpatudlo

\par }{\QB ug wala kamoy pagtahod sa
{\ND{Ginoo}},


\par }{\Q \VS{30}gipakawalay-bili ninyo ang akong mga tambag

\par }{\QB ug gipakadaotan ang akong pagbadlong.


\par }{\Q \VS{31}Busa anihon ninyo ang bunga sa inyong binuhatan

\par }{\QB ug sa inyong mga daotang plano.


\par }{\Q \VS{32}Kay ang pagkamalapason

\par }{\QB sa mga walay kahibalo maoy mopatay kanila,

\par }{\QB ug ang kawalay pagpakabana sa mga buang-buang maoy molaglag kanila.


\par }{\Q \VS{33}Apan ang namati kanako magkinabuhi

\par }{\QB nga luwas sa katalagman.

\par }{\Q Walay mahitabo kaniya

\par }{\QB ug wala siyay angayng kahadlokan.”




\par }\Chap{2}{\SH Ang Kamahinungdanon sa Kaalam
\par }
{\Q \VerseOne{1}Anak, dawata ug tipigi sa imong kasing-kasing

\par }{\QB ang akong mga gipanudlo ug mga sugo.


\par }{\Q \VS{2}Paminawa kon unsay makahatag ug kaalam ug pagsabot.


\par }{\Q \VS{3}Ug paningkamoti gayod nga makaangkon ka niini,


\par }{\Q \VS{4}nga daw sama nga nangita kag pilak o tinagong bahandi.


\par }{\Q \VS{5}Kon himuon mo kini, masayran mo kon unsa ang pagtahod sa
{\ND{Ginoo}},

\par }{\QB ug masabtan mo ang mahitungod sa Dios.


\par }{\Q \VS{6}Kay ang {\ND{Ginoo}} maoy naghatag ug kaalam.

\par }{\QB Kaniya usab naggikan ang kahibalo ug pagsabot.


\par }{\Q \VS{7-8}Gipanalipdan niya ang nagkinabuhing matarong, matinumanon,

\par }{\QB ug dili salawayon. Giandaman usab niya sila ug kadaogan.\FTNT{*}{{\FR 2:7-8 }{\FQ{kadaogan}}{\FT{: o
}}{\FQA{husto nga kaalam.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kon mamati ka kanako, masayran mo

\par }{\QB kon unsa ang maayo mong buhaton:

\par }{\QB ang husto, matarong, ug ang angayng buhaton.


\par }{\Q \VS{10}Mahimo kang maalamon,

\par }{\QB ug makahatag kinig kalipay kanimo.


\par }{\Q \VS{11}Kon aduna kay panabot ug kahibalo nga modesisyon ug ensakto,

\par }{\QB makasalbar kini kanimo


\par }{\Q \VS{12}ug maglikay sa daotang binuhatan

\par }{\QB ug sa mga tawong daotan ug sinultihan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kini nga mga tawo mibiya na sa hustong binuhatan

\par }{\QB ug misunod sa buhat sa mga anaa sa kangitngit.


\par }{\Q \VS{14}Nalipay sila sa paghimo ug daotan,

\par }{\QB ug nalingaw sila sa kangil-ad niini.


\par }{\Q \VS{15}Dili ensakto ang ilang pagkinabuhi;

\par }{\QB sukwahi ang dalan nga ilang ginaagian.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang kaalam maglikay usab kanimo sa babayeng daotan

\par }{\QB nga buot motintal kanimo pinaagi sa matam-is niyang mga pulong.


\par }{\Q \VS{17}Kining babayhana mibiya sa iyang bana nga iyang giminyoan sa batan-on pa siya;

\par }{\QB gikalimtan niya ang iyang saad sa Dios sa dihang gikasal siya.


\par }{\Q \VS{18}Ang pag-adto sa iyang balay sama ra nga nagpaingon ka sa kamatayon.

\par }{\QB Ang dalan paingon sa iyang balay padulong sa dapit sa mga patay.


\par }{\Q \VS{19}Si bisan kinsa nga moadto kaniya dili na makauli;

\par }{\QB dili na niini matultolan pa ang dalan paingon sa dapit sa mga buhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Busa sunda ang pagkinabuhi sa maayo nga mga tawo;

\par }{\QB pagkinabuhi nga matarong.


\par }{\Q \VS{21}Kay ang tawo nga nagkinabuhi sa ensakto

\par }{\QB ug dili salawayon padayon nga magpuyo dinhi sa atong yuta.


\par }{\Q \VS{22}Apan ang mga daotan ug maluibon abugon.

\par }{\QB Pang-ibton sila sama sa mga sagbot.




\par }\Chap{3}{\SH Dugang Kamahinungdanon sa Kaalam
\par }
{\Q \VerseOne{1}Anak, ayaw gayod kalimti ang gitudlo ko kanimo;

\par }{\QB tipigi sa imong kasing-kasing ang akong mga sugo,


\par }{\Q \VS{2}kay makapauswag ug makapataas kini

\par }{\QB sa imong kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Pabiling maayo ug matinud-anon. Ayaw kini walaa,

\par }{\QB hinuon tipigi gayod kini sa imong kasing-kasing.\FTNT{*}{{\FR 3:3 }{\FQ{Ayaw…kasing-kasing}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{Ihigot kana sa imong liog ug isulat sa imong kasing-kasing.}}}


\par }{\Q \VS{4}Kon himuon mo kini, kahimut-an ka sa Dios ug sa mga tawo,

\par }{\QB ug maayo ilang pagtan-aw kanimo.


\par }{\PP \VS{5}Salig sa
{\ND{Ginoo}} sa tibuok mong kasing-kasing,

\par }{\QB ug ayaw pagsalig sa imong kaugalingong kaalam.


\par }{\Q \VS{6}Hinumdomi ang {\ND{Ginoo}} sa tanan mong ginabuhat,

\par }{\QB ug tultolan ka niya sa hustong dalan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ayaw paghuna-huna nga maalamon ka na gayod.

\par }{\QB Tahora hinuon ang {\ND{Ginoo}} ug ayaw paghimog daotan.


\par }{\Q \VS{8}Kay makapabaskog kini

\par }{\QB sa imong lawas.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Pasidunggi ang {\ND{Ginoo}} pinaagi sa paghalad kaniya

\par }{\QB sa unang bahin sa tanan mong abot.


\par }{\Q \VS{10}Kon himuon mo kini,

\par }{\QB manghinobra ang mga abot diha sa imong mga bodega

\par }{\QB ug ang duga sa ubas sa imong mga pug-anan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Anak, ayaw ipakadaotan ang pagdisiplina sa
{\ND{Ginoo}} kanimo.\FTNT{†}{{\FR 3:11 }{\FQ{pagdisiplina sa
{\ND{Ginoo}} kanimo}}{\FT{: o
}}{\FQA{pagtul-id sa
{\ND{Ginoo}} sa imong pamatasan.}}}

\par }{\QB Ayaw ikasakit kon badlongon ka niya.


\par }{\Q \VS{12}Kay disiplinahon sa
{\ND{Ginoo}} ang iyang pinangga,

\par }{\QB sama sa ginahimo sa usa ka amahan ngadto sa anak nga iyang gikahimut-an.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Bulahan ang tawo nga nakaangkon

\par }{\QB sa kaalam ug pagsabot.


\par }{\Q \VS{14}Kay mas mapuslanon pa

\par }{\QB kini kaysa pilak ug bulawan,


\par }{\Q \VS{15}ug mas bililhon pa sa mga alahas.

\par }{\QB Wala gayoy butang nga imong ginapangandoy

\par }{\QB nga makatupong niini.


\par }{\Q \VS{16}Magpauswag ug magpataas kini sa imong kinabuhi,

\par }{\QB ug maghatag kadungganan kanimo.


\par }{\Q \VS{17}Makatabang kini sa imong kinabuhi

\par }{\QB ug maghatag kanimog maayong kahimtang.


\par }{\Q \VS{18}Bulahan ang tawong padayong nagmaalamon;

\par }{\QB ang kaalam maghatag kaayohan ug magpataas

\par }{\QB sa iyang kinabuhi.\FTNT{‡}{{\FR 3:18 }{\FQ{maghatag kaayohan…kinabuhi}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{kahoy nga naghatag ug kinabuhi.}}}


\par }{\Q \VS{19-20}Pinaagi sa kaalam ug kahibalo, gimugna sa
{\ND{Ginoo}} ang kalibotan

\par }{\QB ug ang kalangitan, ug mibugwak ang mga tuboran

\par }{\QB ug naghatag ang mga panganod ug ulan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Anak, tipigi gayod ang kaalam ug kahibalo

\par }{\QB sa pagdesisyon kon unsay ensakto.

\par }{\QB Ayaw tugoti nga mawala kini kanimo,


\par }{\Q \VS{22}kay makahatag kini kanimog taas ug matahom nga kinabuhi.


\par }{\Q \VS{23}Ug magkinabuhi ka nga luwas sa katalagman ug dili ka maunsa.


\par }{\Q \VS{24}Makatulog ka ug mahinanok nga walay gikahadlokan.


\par }{\Q \VS{25}Busa dili ka angayng mahadlok kon kalit nga moabot

\par }{\QB ang makalilisang nga panghitabo o laglagon ang mga daotan,


\par }{\Q \VS{26}kay makasalig ka nga bantayan ka sa
{\ND{Ginoo}};

\par }{\QB ilikay ka niya sa katalagman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Tabangi ang angayng tabangan kutob

\par }{\QB sa imong mahimo.


\par }{\Q \VS{28}Ayaw na paugmai ang pagtabang sa imong isigka-tawo,

\par }{\QB kon mahimo mo ang pagtabang kaniya karon.


\par }{\Q \VS{29}Ayaw pagplano ug daotan sa imong isigka-tawo

\par }{\QB nga nagsalig kanimo nga iyang isigka-ingon.


\par }{\Q \VS{30}Ayaw pakiglalis sa imong isigka-tawo sa walay hinungdan

\par }{\QB kon wala siyay nahimong daotan kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ayaw kasina sa tawong bangis ni mosunod

\par }{\QB sa iyang mga binuhatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Kay ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa mga walay puangod,

\par }{\QB apan saligan niya ang nagkinabuhing matarong.


\par }{\Q \VS{33}Tinunglo sa
{\ND{Ginoo}} ang panimalay sa mga daotan,

\par }{\QB apan panalanginan niya ang panimalay sa mga matarong.


\par }{\Q \VS{34}Ginatamay niya ang mga nangtamay,

\par }{\QB apan ginakaloy-an niya ang mga mapainubsanon.


\par }{\Q \VS{35}Ang mga maalamon pasidunggan,

\par }{\QB apan ang mga buang-buang pakaulawan.




\par }\PoetryChap{4}{\Q \VerseOne{1}Mga anak, pamatia ninyo pag-ayo

\par }{\QB ang pagtul-id sa inyong amahan sa inyong pamatasan,

\par }{\QB aron makakat-on kamo.


\par }{\Q \VS{2}Maayo ang akong ginatudlo,

\par }{\QB busa ayaw ninyo kini ipakawalay-bili.


\par }{\Q \VS{3}Sa bata pa ako ug anaa pa sa poder sa akong amahan,

\par }{\QB paborito\FTNT{*}{{\FR 4:3 }{\FQ{paborito}}{\FT{: o
}}{\FQA{bugtong anak.}}} ako sa akong inahan.


\par }{\Q \VS{4}Ginatudloan ako sa akong amahan. Miingon siya kanako,

\par }{\QB “Tipigi sa imong kasing-kasing ang gipanudlo ko kanimo.

\par }{\QB Tumana ang mga sugo ko aron padayon kang magkinabuhi.


\par }{\Q \VS{5}Paninguhaa nga makaangkon kag kaalam ug pagsabot.

\par }{\QB Ayawg kalimti ang akong mga gipang-istorya kanimo,

\par }{\QB ug ayawg biya niini.


\par }{\Q \VS{6}Ayaw isalikway ang kaalam,

\par }{\QB hatagi hinuon kinig importansya,

\par }{\QB kay mao kini ang motipig kanimo.


\par }{\Q \VS{7}Ang kaalam ug pagsabot maoy labing mahinungdanon sa tanan,

\par }{\QB busa paninguhaa gayod nga maangkon mo kini

\par }{\QB bisan pag mahurot ang tanan mong kabtangan.\FTNT{†}{{\FR 4:7 }{\FQ{busa paninguhaa…kabtangan}}{\FT{: o
}}{\FQA{busa bisan unsa pay imong naangkon, paninguhaa gayod nga maangkon ang kaalam ug ang pagsabot.}}}


\par }{\Q \VS{8}Higugmaa ug tipigi ang kaalam,

\par }{\QB kay makahatag kini kanimog kadungganan.


\par }{\Q \VS{9}Sama kini sa korona nga bulak

\par }{\QB nga makahatag ug katahom kanimo.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Anak, pamatia ug tumana ang gipanulti ko kanimo

\par }{\QB aron motaas ang imong kinabuhi.


\par }{\Q \VS{11}Nagtudlo na ako kanimog kaalam,

\par }{\QB kon unsaon pagkinabuhig ensakto.


\par }{\Q \VS{12}Busa kon sundon mo kini,

\par }{\QB walay kahasol sa imong pagkinabuhi, ug dili ka matarog.


\par }{\Q \VS{13}Ayaw gayod kalimti ang gihimo kong pagtul-id

\par }{\QB sa imong pamatasan;

\par }{\QB tipigi kini sa imong kasing-kasing kay imo kanang ikinabuhi.


\par }{\Q \VS{14}Ayaw sunda ang binuhatan

\par }{\QB sa mga daotan.


\par }{\Q \VS{15}Likayi gayod kini ug padayon

\par }{\QB sa imong pagkinabuhing matarong.


\par }{\Q \VS{16}Kay dili sila makatulog kon

\par }{\QB dili sila makahimog daotan o wala silay malaglag.


\par }{\Q \VS{17}Ang kadaotan ug ang kabangis daw

\par }{\QB maoy ilang kinaon ug ilimnon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang pagkinabuhi sa mga matarong daw

\par }{\QB sama sa nagsubang nga adlaw

\par }{\QB nga mosamot kasidlak sa kaudtohon.


\par }{\Q \VS{19}Apan ang pagkinabuhi sa mga daotan daw

\par }{\QB sama sa kangitngit,

\par }{\Q ug wala sila masayod kon unsa ang hinungdan

\par }{\QB sa ilang pagkalaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Anak, pamatia pag-ayo

\par }{\QB ang gipangtudlo ko kanimo;


\par }{\Q \VS{21}ayaw gayod kini kalimti,

\par }{\QB hinuon tipigi kini sa imong kasing-kasing.


\par }{\Q \VS{22}Kay maghatag kinig maayong panglawas

\par }{\QB ug taas nga kinabuhi

\par }{\QB sa nagbaton niini.


\par }{\Q \VS{23}Bantayi pag-ayo ang imong huna-huna,

\par }{\QB kay kon unsay anaa sa imong huna-huna

\par }{\QB mao usab ang imong ikinabuhi.


\par }{\Q \VS{24}Ayaw gayod pagsultig bakak

\par }{\QB ug walay hinungdan.


\par }{\Q \VS{25}Isentro ang imong panghuna-huna

\par }{\QB sa mga butang nga maayo.


\par }{\Q \VS{26}Balansiha pag-ayo ang tanan mong pagahimuon

\par }{\QB aron maayo ang mahimong resulta niini.


\par }{\Q \VS{27}Pagtinarong;

\par }{\QB likayi ang paghimo ug daotan.




\par }\Chap{5}{\SH Pahimangno Kabahin sa Pagpanapaw
\par }
{\Q \VerseOne{1}Anak, paminawa kining mga maalamong pulong

\par }{\QB nga akong isulti,


\par }{\Q \VS{2}aron makahibalo ka magdesisyon sa ensakto

\par }{\QB ug manulti nga adunay kaalam.


\par }{\Q \VS{3}Ang pulong sa babayeng daotan sama katam-is sa dugos,

\par }{\QB ug lami tagamtamon sama sa lana sa olibo.


\par }{\Q \VS{4}Apan sa kaulahian ang kapait

\par }{\QB ug kasakit ray imong dangatan.


\par }{\Q \VS{5}Kon mosunod ka kaniya,

\par }{\QB dad-on ka niya sa dapit sa mga patay;

\par }{\QB ang dalan nga iyang gilakwan padulong sa kamatayon.


\par }{\Q \VS{6}Wala siya magtagad sa dalan sa kinabuhi.

\par }{\QB Dili tul-id ang dalan nga iyang ginasubay

\par }{\QB ug wala gani siya makaamgo niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Busa mga anak, pamatia ninyo ako ug tumana.


\par }{\Q \VS{8}Palayo kamo sa babayeng sama niana.

\par }{\QB Ayaw kamo pagduol sa iyang balay.


\par }{\Q \VS{9}Kay kon himuon ninyo kana,

\par }{\QB mawad-an kamog dungog ug maangkon kini sa uban,

\par }{\QB ug mamatay kamo sa kamot sa mga tawong bangis.


\par }{\Q \VS{10}Ang tanan ninyong bahandi ug uban pang hinagoan kuhaon lang

\par }{\QB ug pahimuslan sa ubang mga tawo.


\par }{\Q \VS{11}Mag-agulo kamo kon magtinga na kamo,

\par }{\QB nga labihan na kaayo kaniwang.


\par }{\Q \VS{12}Unya moingon kamo, “Anugon wala ko gihatagan ug pagtagad

\par }{\QB ang mga pagbadlong sa akong pamatasan.


\par }{\Q \VS{13}Wala ako mamati sa akong mga magtutudlo.


\par }{\Q \VS{14}Busa karon, gaungaw na ako sa baba sa kamatayon

\par }{\QB atubangan sa katilingban.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sa imong asawa ka lang angay makighilawas.

\par }{\QB Kon tubig pa kini,

\par }{\QB sa imong kaugalingong atabay ka lang magkuhag imong imnon.


\par }{\Q \VS{16}Kay basig magluib usab ang imong asawa.\FTNT{*}{{\FR 5:16 }{\FT{Sa literal,
}}{\FQA{Basig mag-awas ang imong tuboran diha sa mga karsada o sa mga plasa.}}}


\par }{\Q \VS{17}Kinahanglan nga imo lang siya;

\par }{\QB dili siya makighilawas sa ubang lalaki.


\par }{\Q \VS{18}Magpakalipay ka diha sa imong asawa,

\par }{\QB ug hinaut nga panalanginan siya sa Dios.


\par }{\Q \VS{19}Matahom siya ug maanindot sama sa lagsaw,

\par }{\QB busa hinaut nga mawili ka kaniya\FTNT{†}{{\FR 5:19 }{\FQ{mawili ka kaniya}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{matagbaw ka sa iyang dughan.}}}

\par }{\QB ug mabihag kanunay sa iyang gugma.


\par }{\Q \VS{20}Anak, ayaw pagpadani sa babayeng daotan

\par }{\QB o pagpakigrelasyon kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kay nakita sa
{\ND{Ginoo}} ang tanan mong binuhatan;

\par }{\QB nagtan-aw siya bisan asa ka paingon.


\par }{\Q \VS{22}Ang binuhatan sa tawong daotan

\par }{\QB sama sa lit-ag nga mounay kaniya.


\par }{\Q \VS{23}Mahisalaag siya tungod sa iyang kabuang,

\par }{\QB ug mamatay siya tungod kay dili siya magpatul-id

\par }{\QB sa iyang pamatasan.




\par }\Chap{6}{\SH Dugang mga Pahimangno
\par }
{\Q \VerseOne{1}Anak, kon moako ka

\par }{\QB nga mobayad sa utang sa ubang tawo,


\par }{\Q \VS{2}masulod ka sa kompromiso,

\par }{\QB ug manubag ka ngadto sa imong gisaaran.


\par }{\Q \VS{3}Apan mao kini ang himoa aron makalingkawas ka

\par }{\QB sa imong obligasyon:

\par }{\Q Adtoa ang imong gisaaran

\par }{\QB ug pagpakiluoy nga ipalingkawas ka niya

\par }{\QB sa maong obligasyon.


\par }{\Q \VS{4}Ayaw gayod tulog-tulogi

\par }{\QB o unya-unyaa


\par }{\Q \VS{5}hangtod nga makalingkawas ka niini,

\par }{\QB nga daw sa usa o sa langgam

\par }{\QB nga nakaikyas gikan sa mangangayam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kamong mga tapolan,

\par }{\QB obserbahi ug kat-oni ang pagkinabuhi sa mga lamigas,

\par }{\QB aron magmaalamon kamo.


\par }{\Q \VS{7}Bisan walay pangulo o tigdumala nga nagsugo kanila,


\par }{\Q \VS{8}nagtigom silag pagkaon

\par }{\QB sa panahon sa ting-init ug ting-ani,

\par }{\QB aron aduna silay pagkaon sa ting-ulan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kamong mga tapolan, magsige ra ba gayod mo ug katulog?

\par }{\QB Kanus-a man mo magmata?


\par }{\Q \VS{10}Sige ramog tulog-tulog,

\par }{\QB hayang-hayang, ug panguyogpos,


\par }{\Q \VS{11}unya sa kalit lang moabot kaninyo ang kawad-on

\par }{\QB nga daw sa armadong tulisan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang mga walay pulos ug daotang

\par }{\QB mga tawo manugilon ug bakak.


\par }{\Q \VS{13}Pinaagi sa ilang kidhat-kidhat ug sinyas-sinyas

\par }{\QB sa ilang mga kamot ug tiil manglimbong sila sa uban.


\par }{\Q \VS{14}Sa ilang pagka-mangingilad, kanunay silang nagplano

\par }{\QB sa paghimo ug daotan, ug tigpasiugda silag kagubot.


\par }{\Q \VS{15}Busa sa kalit lang laglagon sila,

\par }{\QB ug wala gayoy makatabang kanila.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{16}Adunay pito\FTNT{*}{{\FR 6:16 }{\FQ{pito}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{unom o pito.}}} ka matang sa tawo nga gikapungtan

\par }{\LI ug gikangil-aran sa
{\ND{Ginoo}}:


\par }{\LIB \VS{17}ang mga hambogiro,

\par }{\LIB ang mga bakakon,

\par }{\LIB ang mga gapatay ug tawo,


\par }{\LIB \VS{18}ang mga nagplanog daotan,

\par }{\LIB ang mga abtik mohimog daotan,


\par }{\LIB \VS{19}ang mga nagsaksi ug bakak,

\par }{\LIB ug ang mga nagpaaway sa iyang isigka-tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Anak, sunda ang mga sugo

\par }{\QB ug gipanudlo sa imong ginikanan.


\par }{\Q \VS{21}Itanom kini sa imong huna-huna

\par }{\QB aron dili mo gayod malimtan.


\par }{\Q \VS{22}Maggiya kini, magtipig, ug magpahinumdom kanimo

\par }{\QB sa bisan unsay imong buhaton.\FTNT{†}{{\FR 6:22 }{\FQ{bisan unsay imong buhaton}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{sa imong paglakaw, pagtulog, ug pagbangon.}}}


\par }{\Q \VS{23}Kay ang ilang mga sugo

\par }{\QB sama sa suga nga mohatag kanimog kahayag.

\par }{\Q Ug ang pagbadlong ug pagtul-id nila sa imong pamatasan

\par }{\QB makaayo ug makapataas sa imong kinabuhi.


\par }{\Q \VS{24}Ilikay ka usab niini gikan sa babayeng daotan

\par }{\QB nga makadaning manulti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ayaw pagpatintal sa iyang katahom.

\par }{\QB Ayaw pagpadala sa iyang mga kidhat.\FTNT{‡}{{\FR 6:25 }{\FQ{kidhat}}{\FT{: o
}}{\FQA{matahom nga mata.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang pagpakighilawas sa babayeng nagbaligya

\par }{\QB sa iyang dungog mabayran rag pilak,

\par }{\Q apan ang pagpakighilawas sa asawa sa uban bayran mo

\par }{\QB sa imong kinabuhi.


\par }{\Q \VS{27}Kon ipaduol mo ang kalayo sa imong dughan

\par }{\QB masunog ang imong bisti.


\par }{\Q \VS{28}Kon maglakaw ka sa baga

\par }{\QB mapaso ang imong tiil.


\par }{\Q \VS{29}Mao kana nga kon makighilawas ka

\par }{\QB sa asawa sa uban, silotan ka!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Mahimong palabyon ang gihimo sa kawatan nga nangawat

\par }{\QB tungod kay gigutom siya,


\par }{\Q \VS{31}apan kon madakpan siya,

\par }{\QB pabayron siyag pito ka pilo sa kantidad nga iyang gikawat,

\par }{\QB bisan pag mahurot ang tanan niyang butang.


\par }{\Q \VS{32}Ang tawong nakigrelasyon sa

\par }{\QB asawa sa uban walay hustong panabot.

\par }{\QB Gidaot lang niya ang iyang kaugalingon.


\par }{\Q \VS{33}Sakiton siya

\par }{\QB ug maulawan hangtod sa kahangtoran.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Ang bana nga nangabugho masuko pag-ayo,

\par }{\QB ug mobalos siya nga walay kaluoy.


\par }{\Q \VS{35}Dili siya modawat ug bayad,

\par }{\QB bisan pag unsa kini kadako.




\par }\PoetryChap{7}{\Q \VerseOne{1}Anak, tumana ug tipigi sa imong kasing-kasing

\par }{\QB ang akong mga gipanudlo ug mga sugo.


\par }{\Q \VS{2}Tipigi ang akong mga sugo aron

\par }{\QB motaas ang imong kinabuhi.

\par }{\Q Ampingi ang gipanudlo ko kanimo

\par }{\QB sama sa pag-amping mo sa imong mga mata.


\par }{\Q \VS{3}Itanom kini sa imong huna-huna

\par }{\QB aron dili mo gayod malimtan.


\par }{\Q \VS{4}Isipa ang kaalam ingon nga imong igsoong babaye

\par }{\QB ug ang maayong pagsabot ingon

\par }{\QB nga imong suod nga higala.


\par }{\Q \VS{5}Kay ilikay ka niini gikan sa babayeng daotan

\par }{\QB nga makadaning manulti.


\par }{\SH Ang Babayeng Daotan
\par }
{\Q \VS{6}Usa ka adlaw,

\par }{\QB namintana ako sa akong balay,


\par }{\Q \VS{7}ug nakita ko ang mga batan-ong lalaki

\par }{\QB nga walay alamag sa kinabuhi.

\par }{\QB Ang usa kanila walay buot.


\par }{\Q \VS{8}Misubay siya sa dalan paingon sa kanto diin atua ang balay

\par }{\QB sa usa ka babayeng daotan.


\par }{\Q \VS{9}Kilom-kilom na kadto

\par }{\QB ug paingon na mongitngit.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Unya gisugat siya sa usa ka babaye nga nagsul-ob

\par }{\QB ug bisti sa babayeng nagbaligyag dungog,

\par }{\Q nga aduna nay planong daan sa unsay iyang himuon

\par }{\QB sa maong lalaki.


\par }{\Q \VS{11}Kining babayhana sabaan ug gahig ulo.

\par }{\QB Dili makapuyo sa balay.


\par }{\Q \VS{12}Anaa siya kanunay sa dalan o sa mga eskinita,

\par }{\QB ug usahay sa mga plasa.


\par }{\Q \VS{13}Inigkakita niyag lalaki, gakson niya kinig hagkan.

\par }{\QB Ug dili gayod maulaw moingon:


\par }{\Q \VS{14}“Gituman ko karon ang akong saad nga maghalad,

\par }{\QB ug adunay mga karne didto sa balay gikan sa mananap

\par }{\QB nga akong gihalad.


\par }{\Q \VS{15}Busa gipangita ka nako,

\par }{\QB ug maayo kay nakita ka nako.


\par }{\Q \VS{16}Gihapinan ko na ang akong higdaanan ug dekolor

\par }{\QB nga panapton nga gikan pa sa Ehipto.


\par }{\Q \VS{17}Gibutangan ko kini

\par }{\QB sa mga mira, aloe, ug cinamon.


\par }{\Q \VS{18}Busa dali, magdulog kita;

\par }{\QB tagbawon ta ang atong kaugalingon hangtod magbuntag,


\par }{\Q \VS{19}kay wala dinhi ang akong bana.

\par }{\QB Atua siya sa layo.


\par }{\Q \VS{20}Nagdala siyag daghang kuwarta

\par }{\QB ug mga duha pa ka semana ayha siya mobalik.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Busa nahaylo niya ang lalaki pinaagi

\par }{\QB sa iyang tam-is ug makadani nga mga pulong.


\par }{\Q \VS{22}Diha-diha misunod ang lalaki kaniya

\par }{\QB nga daw sa baka nga giguyod paingon sa ihawanan

\par }{\QB o sa lagsaw\FTNT{*}{{\FR 7:22 }{\FQ{lagsaw}}{\FT{: mao kini sa Syriac; sa Hebreo,
}}{\FQA{buang-buang.}}} nga nagpadulong sa lit-ag


\par }{\Q \VS{23}diin mamatay siya pinaagi sa pana.

\par }{\QB Sama usab siya sa usa ka langgam nga nagdali-dali

\par }{\QB ug paingon sa lit-ag,

\par }{\Q nga walay kalibotan nga kamatayon diay

\par }{\QB ang iyang padulngan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Busa, mga anak,

\par }{\QB pamatia ninyo pag-ayo ang akong gisulti.


\par }{\Q \VS{25}Ayaw kamo pagpadala niining matanga sa babaye;

\par }{\QB ayaw kamo pagpahisalaag kaniya.


\par }{\Q \VS{26}Daghan nang mga lalaki ang nalaglag

\par }{\QB tungod kaniya.


\par }{\Q \VS{27}Kon moadto kamo sa iyang balay,

\par }{\QB sama rag nagpaingon kamo sa dapit sa mga patay.




\par }\Chap{8}{\SH Ginadayeg ang Kaalam
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ang kaalam ug pagsabot sama sa

\par }{\QB tawong nagwali.


\par }{\Q \VS{2}Nagbarog siya diha sa habog nga mga lugar

\par }{\QB sa daplin sa kadalanan, sa gisang-an sa dalan,


\par }{\Q \VS{3}duol sa mga pultahan sa lungsod, ug sa mga agianan.

\par }{\QB Ug nagwali siyag kusog:


\par }{\Q \VS{4}“Kamong tanan nga katawhan,

\par }{\QB nakigsulti ako.


\par }{\Q \VS{5}Kamong mga walay kahibalo, pagmaalamon kamo.

\par }{\QB Kamong mga buang-buang, sabta kini.


\par }{\Q \VS{6}Pamati kamo, kay mapuslanon

\par }{\QB ug husto kining akong isulti.


\par }{\Q \VS{7}Tinuod gayod ang akong gisulti

\par }{\QB ug ngil-aran ako sa nagsultig daotan.


\par }{\Q \VS{8}Matarong ang tanan kong gisulti

\par }{\QB ug wala gayod kini sagol nga bakak o limbong.


\par }{\Q \VS{9}Masabtan kining tanan ug walay sayop

\par }{\QB alang sa mga tawong adunay pagsabot.


\par }{\Q \VS{10}Palabiha ang kaalam ug ang akong pagtul-id

\par }{\QB sa imong pamatasan kaysa pilak ug bulawan.


\par }{\Q \VS{11}Kay ang kaalam mas bililhon pa kaysa mahalong mga bato

\par }{\QB ug wala gayoy butang nga imong pangandoyon

\par }{\QB nga makatupong niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Ako, nga mao ang kaalam,

\par }{\QB kahibalo motimbang-timbang kon unsay husto o dili,

\par }{\QB ug kahibalo ako modesisyon sa ensakto.


\par }{\Q \VS{13}Ang nagtahod sa
{\ND{Ginoo}} nasilag sa daotan.

\par }{\QB Gikasilagan ko ang pagpanghambog,

\par }{\QB ang pagkamapahitas-on,

\par }{\Q ang daotang batasan,

\par }{\QB ug ang pagpamakak.


\par }{\Q \VS{14}Maayo akong motambag ug aduna akoy husto nga kaalam.

\par }{\QB Adunay pagsabot ako ug gahom.


\par }{\Q \VS{15}Pinaagi kanako makadumala ang mga hari,

\par }{\QB ug makahimo ang mga pangulo

\par }{\QB ug matarong nga mga kasugoan.


\par }{\Q \VS{16}Pinaagi kanako makadumala ang mga tigdumala

\par }{\QB ug ang mga opisyal,

\par }{\QB ang tanan nga nagdumala nga matarong.\FTNT{*}{{\FR 8:16 }{\FQ{mga opisyal…matarong}}{\FT{: sa Septuagint ug sa ubang mga manuskrito sa Hebreo,
}}{\FQA{mga opisyal nga nagdumala sa kalibotan.}}}


\par }{\Q \VS{17}Gihigugma ko ang naghigugma kanako;

\par }{\QB ang mangita kanako makakaplag kanako.


\par }{\Q \VS{18}Makahatag akog bahandi, dungog, kauswagan,

\par }{\QB ug kadaogan nga molungtad.


\par }{\Q \VS{19}Ang akong mahatag mas bililhon pa

\par }{\QB kaysa purong bulawan o pilak.


\par }{\Q \VS{20}Ginasunod ko

\par }{\QB kon unsay matarong ug husto.


\par }{\Q \VS{21}Ang naghigugma kanako hatagan kog bahandi;

\par }{\QB pun-on ko ang ilang tipiganan sa bahandi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Daan na akong kauban\FTNT{†}{{\FR 8:22 }{\FQ{kauban}}{\FT{: o
}}{\FQA{gimugna.}}} sa
{\ND{Ginoo}}

\par }{\QB sa wala pa niya mugnaa ang tanan.


\par }{\Q \VS{23-26}Gitugotan niya nga anaa na ako sukad pa sa una.

\par }{\QB Diha na ako sa wala pa ang kalibotan:

\par }{\Q ang dagat, ang mga tuboran, ang mga bukid,

\par }{\QB ang mga bungtod, ang mga kaumahan,

\par }{\QB ug bisan ang mga abog.


\par }{\Q \VS{27}Diha na ako sa pagmugna niya sa langit,

\par }{\QB sa pagbutang niya sa utlanan sa langit

\par }{\QB ug sa yuta,


\par }{\Q \VS{28}sa pagmugna niya sa mga panganod,

\par }{\QB sa pagpatubod niya sa mga tuboran sa kahiladman,


\par }{\Q \VS{29}sa pagbutang niya sa utlanan sa dagat

\par }{\QB aron dili kini molapaw,

\par }{\Q ug sa pagbutang niya

\par }{\QB sa mga pundasyon sa kalibotan.


\par }{\Q \VS{30}Sama ako sa usa ka arkitekto\FTNT{‡}{{\FR 8:30 }{\FQ{arkitekto}}{\FT{: dili klaro sa Hebreo. Posible usab,
}}{\FQA{gamay nga bata
}}{\FT{o
}}{\FQA{masaligan nga higala.}}}

\par }{\QB diha sa tapad sa
{\ND{Ginoo}}.

\par }{\Q Ako ang iyang kalipay adlaw-adlaw,

\par }{\QB ug malipayon ako kanunay sa iyang presensya.


\par }{\Q \VS{31}Nalipay ako sa kalibotan nga iyang gimugna

\par }{\QB ug sa mga katawhan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Busa karon mga anak, pamatia ninyo ako,

\par }{\QB kay bulahan ang nagsunod

\par }{\QB sa akong mga pamaagi.


\par }{\Q \VS{33}Pamatia ninyo ang akong pagtul-id

\par }{\QB sa inyong pamatasan

\par }{\Q aron mahimo kamong maalamon,

\par }{\QB ug ayaw gayod ninyo kini kalimti.


\par }{\Q \VS{34}Bulahan ang tawo nga kanunayng nangandam

\par }{\QB ug naghulat sa pagpamati kanako.


\par }{\Q \VS{35}Kay ang tawo nga nangita kanako makaangkon

\par }{\QB sa maayo ug taas nga kinabuhi,

\par }{\QB ug pakamaayohon siya sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\Q \VS{36}Apan ang tawo nga wala mangita kanako,

\par }{\QB nagsakit lang sa iyang kaugalingon.

\par }{\QB Ang tanang mga nasuko kanako gusto ug kamatayon.”




\par }\Chap{9}{\SH Ang Kaalam ug ang Kabuang
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ang kaalam sama sa usa ka tawo nga nagpatukod

\par }{\QB ug dako ug matahom nga balay.\FTNT{*}{{\FR 9:1 }{\FQ{dako ug matahom nga balay}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{balay nga adunay pito ka haligi.}}}


\par }{\Q \VS{2}Nagpakombira siya;

\par }{\QB gaandam ug mga pagkaon ug ilimnon.


\par }{\Q \VS{3}Unya gisugo niya

\par }{\QB ang iyang mga sulugoong babaye nga moadtog

\par }{\QB habog nga mga dapit sa lungsod aron imantala kini:


\par }{\Q \VS{4}“Kamong mga walay alamag ug pagsabot,

\par }{\QB giimbitar kamo sa kombira.


\par }{\Q \VS{5}Panganhi kamo aron mokaon

\par }{\QB ug moinom sa akong giandam.


\par }{\Q \VS{6}Undanga na ang inyong pagkawalay-alamag

\par }{\QB aron padayon kamong mabuhi.

\par }{\QB Pagkinabuhi kamo nga adunay pagsabot.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kon badlongon mo ang tawong mabiay-biayon,

\par }{\QB insultohon ka niya.

\par }{\Q Kon badlongon mo ang tawong daotan,

\par }{\QB pasipad-an ka niya.


\par }{\Q \VS{8}Ayaw badlonga ang tawong mabiay-biayon

\par }{\QB kay kapungtan ka niya.

\par }{\Q Badlonga ang tawong maalamon

\par }{\QB ug higugmaon ka niya.


\par }{\Q \VS{9}Tudloi ang maalamon, ug mahimo siyang mas maalamon.

\par }{\QB Tudloi ang tawong matarong ug madugangan

\par }{\QB pa gayod ang iyang kahibalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kon gusto ka magmaalamon, tahora ang {\ND{Ginoo}}.

\par }{\QB Kon ilhon mo ang Balaan nga Dios,

\par }{\QB makaangkon kag maayong panabot.


\par }{\Q \VS{11}Pinaagi sa kaalam,

\par }{\QB motaas ang imong kinabuhi.


\par }{\Q \VS{12}Kon maalamon ka, makahatag kini kanimog kaayohan,

\par }{\QB apan kon isalikway mo ang kaalam, ikaw ray mag-antos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang kabuang sama sa usa ka babayeng sabaan,

\par }{\QB walay alamag, ug walay kahibalo.


\par }{\Q \VS{14}Maglingkod siya sa pultahan

\par }{\QB sa iyang balay o sa habog nga mga dapit sa lungsod,


\par }{\Q \VS{15}ug manawag sa mga molabay

\par }{\QB nga nagpadulong sa ilang mga trabaho.


\par }{\Q \VS{16}Moingon siya, “Kamong mga walay alamag, dali kamo dinhi.”

\par }{\QB Ug ingon pa niya sa mga walay panabot,


\par }{\Q \VS{17}“Mas lami ang tubig nga kinawat

\par }{\QB ug mas lami ang pagkaon nga kan-on sa tago.”\FTNT{†}{{\FR 9:17 }{\FT{Tingali ang buot ipasabot nga ang gidili mao hinuoy lami.}}}


\par }{\Q \VS{18}Apan wala masayod ang mga tawo

\par }{\QB nga ang moadto kaniya mamatay.

\par }{\QB Ang nakaadto na kaniya anaa na karon sa dapit sa mga patay.




\par }{\MS Ang mga Panultihon ni Solomon

\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Mao kini ang mga panultihon ni Solomon:

\par }{\Q Ang anak nga maalamon naghatag ug kalipay sa iyang ginikanan,

\par }{\QB apan ang anak nga buang-buang naghatag ug kasubo kanila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang bahandi nga nakuha sa daotang paagi dili makahatag ug kaayohan,

\par }{\QB apan ang matarong nga pagkinabuhi makaluwas kanimo gikan sa kamatayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Dili motugot ang {\ND{Ginoo}} nga magutman ang mga matarong,

\par }{\QB apan ang mga daotan dili niya tugotan

\par }{\QB nga matuman ang ilang daotang mga pangandoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang pagkatapolan makapakabos sa tawo,

\par }{\QB apan ang pagkakugihan makapaadunahan kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang nagtigom ug pagkaon sa ting-ani maalamon nga tawo,\FTNT{*}{{\FR 10:5 }{\FQ{tawo}}{\FT{: sa Hebreo,
}}{\FQA{anak.}}}

\par }{\QB apan ang magsige lag katulog makauulaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Panalanginan sa Dios ang tawong matarong;

\par }{\QB ang pulong sa mga tawong daotan makapasakit.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang tawong matarong mahimong panalangin

\par }{\QB ngadto sa uban ug kanunayng mahinumdoman,

\par }{\QB apan ang mga tawong daotan kalimtan sa dayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang tawong maalamon nagtuman sa mga sugo.

\par }{\QB Ang tawong nagsultig kabuang malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ang tawong matarong layo sa kadaot,

\par }{\QB apan ang tawong daotan mabulgar ang sala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang tawong limbongan makahatag ug kasamok,

\par }{\QB ug ang tawong nagsultig kabuang malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang pulong sa tawong matarong makahatag ug kaayohan sa kinabuhi sa uban,\FTNT{†}{{\FR 10:11 }{\FQ{makahatag…sa uban}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{tuboran nga naghatag ug kinabuhi.}}}

\par }{\QB apan ang pulong sa mga tawong daotan makapasakit.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang kasilag makahaling ug kasamok,

\par }{\QB apan ang gugma makapasaylo sa tanang kasaypanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang tawo nga adunay pagsabot naglitok sa mga pulong nga adunay kaalam,

\par }{\QB apan ang tawo nga walay pagsabot

\par }{\QB nagsultig mga pulong nga maoy hinungdan nga silotan siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ang mga maalamon padayon nga nakat-on,

\par }{\QB apan ang mga buang-buang naglitok sa mga pulong

\par }{\QB nga magpadali sa ilang kalaglagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang bahandi sa adunahan makapanalipod kaniya,

\par }{\QB apan ang kawad-on sa kabos molaglag kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang ganti sa tawong matarong mao ang maayo ug taas nga kinabuhi,

\par }{\QB apan silot ang maani sa tawong daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang tawo nga mopatuo sa mga pagbadlong

\par }{\QB makaangkon ug maayo ug taas nga kinabuhi,

\par }{\QB apan ang tawo nga nagsalikway niini mahisalaag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Bakakon ang tawo nga naghambin ug kasuko,

\par }{\QB ug buang-buang ang tawong manglibak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang tawong tabian daling makasala.

\par }{\QB Maalamon ang tawong magpugong sa iyang baba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ang mga pulong sa tawong matarong bililhon sama sa pilak,

\par }{\QB apan ang huna-huna sa tawong daotan walay pulos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ang pulong sa tawong matarong

\par }{\QB makahatag ug kaayohan sa daghang mga tawo

\par }{\Q gawas lang sa mga tawong buang-buang

\par }{\QB nga mangamatay tungod sa kawalay-pagsabot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Maadunahan ang tawo

\par }{\QB tungod sa pagpanalangin sa
{\ND{Ginoo}},

\par }{\Q ug wala naghatag ang {\ND{Ginoo}} ug kalisod

\par }{\QB sa iyang pagkabahandianon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang kalipay sa buang-buang mao ang paghimog daotan,

\par }{\QB apan ang kalipay sa tawo nga adunay pagsabot

\par }{\QB mao ang pagkinabuhing maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Maingon nga ang gikahadlokan

\par }{\QB sa tawong daotan mahitabo kaniya,

\par }{\QB ang ginahandom sa tawong matarong maangkon niya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kon moabot sa kinabuhi ang pagsulay nga daw sa bagyo,

\par }{\QB mapukan ang tawong daotan,

\par }{\Q apan ang tawong matarong

\par }{\QB pabiling magbarog nga lig-on.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Maingon nga ang suka makapangilo sa ngipon

\par }{\QB ug ang aso makapaluha sa mata,

\par }{\QB ang tapolan nga tawo makapaugtas sa nagsugo kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang nagtahod sa
{\ND{Ginoo}} taas ug kinabuhi,

\par }{\QB apan ang tawong daotan mubo rag kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang paglaom sa mga matarong makahatag kanilag kalipay,

\par }{\QB apan ang paglaom sa mga daotan walay katumanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ang pagsunod sa mga matarong sa pamaagi

\par }{\QB sa
{\ND{Ginoo}} maoy magpanalipod kanila,

\par }{\Q apan ang pagsupak niini

\par }{\QB sa mga tawong daotan makapalaglag kanila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ang mga matarong dili papahawaon niining yutaa,

\par }{\QB apan ang mga daotan palayason.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ang mga pulong sa tawong matarong adunay kaalam,

\par }{\QB apan ang mga pulong sa tawong limbongan

\par }{\QB makapalaglag kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Ang tawong matarong nasayod kon unsay angay isulti,

\par }{\QB apan ang mga tawong daotan

\par }{\QB walay laing masulti kundi ang sayop.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa manikas ug timbang,

\par }{\QB apan malipay siya sa dili tikasan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang manghambog maulawan,

\par }{\QB apan ang mapainubsanon mahimong maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang tawong matarong nasayod sa iyang pagabuhaton

\par }{\QB kay nagsubay siya sa ensaktong pagkinabuhi,

\par }{\Q apan ang maluibon malaglag

\par }{\QB kay ang sayop maoy iyang ginakinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang bahandi dili makatabang kon silotan sa Dios ang tawo sa kamatayon,

\par }{\QB apan ang matarong nga pagkinabuhi makaluwas gikan sa kamatayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang pagkinabuhing matarong sa tawong dili salawayon

\par }{\QB makapagaan sa iyang pagkinabuhi,

\par }{\Q apan ang tawong daotan malaglag

\par }{\QB tungod sa iyang daotang binuhatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang pagkinabuhing matarong sa tawong nagsubay sa ensakto maoy magluwas kaniya,

\par }{\QB apan ang daotang mga tinguha sa tawong maluibon maoy magsakit kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Inigkamatay sa mga tawong daotan,

\par }{\QB mahanaw ang ilang paglaom;

\par }{\QB ang ilang gipanghandom wala nay pulos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Luwason sa Dios gikan sa kalisod ang matarong,

\par }{\QB apan ang daotan iyang pasagdan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Daoton sa dili diosnon ang iyang isigka-tawo pinaagi sa iyang mga pulong.

\par }{\QB Makalingkawas ang tawong matarong pinaagi sa iyang kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Manghugyaw sa kalipay ang mga lumulupyo sa usa ka lungsod

\par }{\QB kon mouswag ang mga matarong ug ingon man kon mangamatay ang mga daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mouswag ang lungsod pinaagi sa pagpanalangin sa mga matarong,

\par }{\QB apan mapukan kini pinaagi sa pagpangdaot sa mga daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang tawong walay pagsabot mangbugal-bugal sa iyang isigka-tawo,

\par }{\QB apan ang tawong adunay pagsabot nagpugong sa iyang baba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang libakira manugilon sa sekreto,

\par }{\QB apan ang tawong kasaligan makatago ug sekreto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mapukan ang usa ka nasod kon wala kini mga magtatambag,

\par }{\QB apan molig-on kini kon daghan ang mga magtatambag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Magkaproblema ka kon moako ka nga mobayad sa utang sa uban,

\par }{\QB labi na kon dili nimo sila kaila.

\par }{\BB \par }
{\Q Busa kon dili ka gustong maproblemahan,

\par }{\QB ayaw kana himoa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang babayeng buotan moani ug pasidungog,

\par }{\QB apan ang tawong bangis kutob ra sa pag-angkon ug bahandi.

\par }{\Q Ang tawong tapolan mapobre,\FTNT{*}{{\FR 11:16 }{\FQ{Ang tawong tapolan mapobre}}{\FT{: wala kini sa Hebreo, apan anaa sa Septuagint.}}}

\par }{\QB apan ang tawong kugihan maadunahan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kon maayo ka sa uban, makahatag kinig kaayohan kanimo;

\par }{\QB apan kon bangis ka, kasakit ang imong padulngan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang ganti sa tawong daotan lumalabay lang,

\par }{\QB apan ang buhat sa tawong matarong moani ug matuod nga ganti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang tawong naghimog matarong padayong mabuhi,

\par }{\QB apan ang naghimog daotan mamatay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa mga tawong baliko ug utok,

\par }{\QB apan gikalipay niya ang mga tawong dili salawayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Sigurado gayod nga silotan ang mga daotan,

\par }{\QB apan makalingkawas ang mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ang katahom sa babayeng walay maayong desisyon

\par }{\QB sama lang sa singsing nga bulawan nga anaa sa simod sa baboy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang ginatinguha sa mga matarong makahatag ug kaayohan,

\par }{\QB apan ang ginatinguha sa mga daotan makalagot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang mga mahinatagon misamot hinuon pag-uswag;

\par }{\QB apan ang mga hakog misamot hinuon ug kakabos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ang tawong mahinatagon mouswag.

\par }{\QB Ang tawo nga nagtabang sa uban tabangan usab.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Panghimaraoton sa mga tawo

\par }{\QB ang nagtago sa iyang baligya aron ibaligya kini kon motaas na ang presyo,

\par }{\QB apan dinayeg ang mga tawo nga wala magtago sa ilang baligya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang tawong nangandoy sa maayo makakitag kaayo,

\par }{\QB apan ang tawo nga mangitag samok makasugat gayod niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Madismaya ang tawo nga nagsalig sa iyang bahandi,

\par }{\QB apan ang matarong mouswag sama sa labong nga tanom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ang mga buang-buang nagdala ug kasamok sa panimalay

\par }{\QB ug wala gayod silay mapanunod sa kaulahian.

\par }{\QB Mahimo silang ulipon sa mga maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ang binuhatan sa tawong matarong makatabang sa uban nga mahimong motarong

\par }{\QB ug motaas ang ilang mga kinabuhi.\FTNT{†}{{\FR 11:30 }{\FQ{makatabang…kinabuhi}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{kahoy nga naghatag sa kinabuhi.}}}

\par }{\QB Ug maaghat niya ang mga tawo sa iyang kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Kon dinhi sa kalibotan ang mga matarong makadawat

\par }{\QB ug balos sa ilang mga binuhatan,

\par }{\QB labi na gayong balosan ang mga daotan ug mga makasasala.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Ang tawo nga modawat ug pagtul-id sa iyang pamatasan

\par }{\QB gustong magmaalamon,

\par }{\QB apan hungog ang tawong dili gustong badlongon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kahimut-an sa
{\ND{Ginoo}} ang maayong tawo,

\par }{\QB apan silotan niya ang manglingla.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang tawong daotan ug binuhatan walay kalig-on;

\par }{\QB apan ang matarong dili matarog,

\par }{\QB sama sa kahoy nga lawom ug gamot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang maayo nga asawa garbo ug kalipay sa iyang bana,

\par }{\QB apan ang makauulaw nga asawa

\par }{\QB sama sa sakit nga mokutkot sa kabukogan sa iyang bana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang mga gihuna-huna

\par }{\QB sa mga tawong matarong ensakto;

\par }{\QB ang ginatambag sa tawong daotan malimbongon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Makamatay ang mga pulong sa mga daotan,

\par }{\QB apan ang mga pulong sa mga matarong makaluwas.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Laglagon ang mga daotan ug mahanaw sila,

\par }{\QB apan ang mga matarong

\par }{\QB ug ang ilang mga kaliwat magpabilin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ginapasidunggan ang tawong maalamon,

\par }{\QB apan ginatamay ang tawong baliko ug utok.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mas maayo pa ang tawo

\par }{\QB nga dili inila apan adunay sulugoon

\par }{\Q kaysa tawo nga nagpakaaron-ingnon

\par }{\QB nga dungganon apan wala diay gikaon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang tawong matarong

\par }{\QB moatiman ug maayo sa iyang mga mananap,

\par }{\Q apan ang tawong daotan bangis ug walay kaluoy

\par }{\QB sa iyang mga mananap.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang kugihan nga mag-uuma adunay abunda nga pagkaon,

\par }{\QB apan ang walay pagsabot

\par }{\QB mag-usik-usik sa iyang panahon sa walay kapuslanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang gusto sa mga daotan mao ang kanunay nga paghimo

\par }{\QB ug daotan, mao kana nga dili gayod sila molig-on,

\par }{\Q apan ang mga matarong molig-on sama

\par }{\QB sa kahoy nga lawom ang gamot.\FTNT{*}{{\FR 12:12 }{\FT{Dili klaro ang buot ipasabot niini sa Hebreo nga teksto.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang daotang mga pulong sa tawong daotan

\par }{\QB maoy maghatod kaniya sa kagubot,

\par }{\QB apan ang matarong maglikay sa gubot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Adunay ganti ang maayo natong mga pulong

\par }{\QB ug binuhatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang tawong buang-buang

\par }{\Q naghuna-huna nga husto siya kanunay,

\par }{\QB apan ang tawong maalamon mamati ug tambag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Masuko dayon ang tawong buang-buang kon insultohon,

\par }{\QB apan ang tawong maalamon

\par }{\QB dili magtagad sa mga pagpanginsulto kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang kasaligan nga saksi nagsugilon sa tinuod,

\par }{\QB apan dili masaligan ang bakakon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang mga pulong

\par }{\QB nga wala huna-hunaa sa dili pa ibungat

\par }{\QB nahisama sa espada nga makapasakit sa pagbati,

\par }{\Q apan ang mga pulong nga gibalansi

\par }{\QB kon maayo ba o dili makapahupay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang kamatuoran maoy molungtad,

\par }{\QB apan ang bakak sa kalit lang mahanaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Panglimbong ang sulod sa kasing-kasing

\par }{\QB sa tawong nagplanog daotan,

\par }{\QB apan kalipay ang bation sa tawong nagplanog kaayohan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Walay daotang mahitabo sa mga matarong,

\par }{\QB apan daghang daotang mahitabo ngadto sa mga daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa mga bakakon,

\par }{\QB apan kalipay niya ang mga matinud-anon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang maalamon nga tawo dili magpasigarbo

\par }{\QB sa iyang nahibaloan,

\par }{\Q apan ipakita gayod sa tawong buang-buang

\par }{\QB ang iyang kabuang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang kugihan nga tawo

\par }{\QB makaangkon ug taas nga katungdanan,

\par }{\QB apan ang tapolan mubo rag posisyon.\FTNT{†}{{\FR 12:24 }{\FQ{mubo rag posisyon}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{mahimo lang nga ulipon.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ang kabalaka makakuha sa kalipay sa tawo;

\par }{\QB ang maayo nga mga pulong makapalipay kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang tawong matarong makagiya sa iyang higala,

\par }{\QB apan ang tawong daotan makapahisalaag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang tawong tapolan dili makakab-ot sa iyang gipangandoy,

\par }{\QB apan ang tawong kugihan maadunahan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Kon magkinabuhi kang matarong, padayon kang mabuhi,

\par }{\QB ug maluwas ka sa kamatayon.




\par }\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Ang maalamon nga anak mamati sa pagtul-id

\par }{\QB sa iyang amahan sa iyang pamatasan,

\par }{\QB apan ang anak nga bugal-bugalon dili mamati kon badlongon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang tawo nga maayo ang ipanulti makadawat

\par }{\QB ug maayo nga balos,

\par }{\QB apan ang maluibon panimaslan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang magbantay sa iyang sinultihan nagpanalipod

\par }{\QB sa iyang kinabuhi,

\par }{\QB apan ang magpataka ug sulti malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kon tapolan ang usa ka tawo,

\par }{\QB bisan unsa pay iyang pangandoyon

\par }{\QB dili gayod niya maangkon,

\par }{\Q apan kon kugihan siya,

\par }{\QB maangkon niya ang labaw pa sa iyang gipangandoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang tawong matarong dili gustog bakak,

\par }{\QB apan ang tawong daotan makauulaw ug binuhatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang tawong dili salawayon

\par }{\QB malikay sa kadaot tungod sa iyang matarong

\par }{\QB nga pagkinabuhi,

\par }{\Q apan ang tawong makasasala

\par }{\QB malaglag tungod sa iyang kadaotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Adunay mga tawo nga magpakaaron-ingnong adunahan,

\par }{\QB apan kabos diay.

\par }{\Q Ug adunay mga tawo usab nga magpakaaron-ingnong kabos,

\par }{\QB apan adunahan diay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang adunahan mobayad aron matubos ang iyang kinabuhi

\par }{\QB gikan sa mga manghulga kaniya,

\par }{\QB apan ang kabos, walay manghulga kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ang kinabuhi sa tawong matarong

\par }{\QB sama sa suga nga hayag kaayo,

\par }{\Q apan ang kinabuhi sa tawong daotan

\par }{\QB sama sa suga nga napalong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Sa sobrang garbo,

\par }{\QB adunay mga tawo nga dili maminaw ug tambag,

\par }{\QB ug mao kini ang hinungdan sa kagubot.

\par }{\Q Kon gusto sila magmaalamon kinahanglan

\par }{\QB maminaw sila ug tambag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang bahandi nga nakuha sa daotang paagi

\par }{\QB dali rang mahanaw,

\par }{\QB apan ang bahandi nga gihagoan mosamot kadaghan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang pangandoy sa tawo nga wala matuman makapaluya,

\par }{\QB apan ang pangandoy nga natuman makapaabtik

\par }{\QB ug makahatag ug kalipay sa kinabuhi.\FTNT{*}{{\FR 13:12 }{\FQ{makapaabtik…kinabuhi}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{kahoy nga naghatag ug kinabuhi.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mag-antos ang tawong nagsalikway sa mga gitudlo

\par }{\QB ug gipatuman kaniya,

\par }{\Q apan ang tawong nagtuman niini

\par }{\QB adunay kaayohan nga mapaabot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ang pagtudlo sa mga maalamon makaayo

\par }{\QB ug mopalugway sa imong kinabuhi,\FTNT{†}{{\FR 13:14 }{\FQ{makaayo…kinabuhi}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{tuboran nga naghatag ug kinabuhi.}}}

\par }{\QB ug makapalikay kanimo sa kamatayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ginatahod ang tawo nga adunay maayong panabot.

\par }{\QB Ang tikasan nagpaingon sa kalaglagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang tawong adunay panabot motimbang-timbang una

\par }{\QB sa iyang angayng buhaton,

\par }{\Q apan ang buang-buang mopasundayag pa

\par }{\QB gayod hinuon sa iyang kabuang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang daotan nga mensahero magpagubot sa mga tawo,

\par }{\QB apan ang masaligan nga mensahero

\par }{\QB mopalig-on sa relasyon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang tawo nga dili magpabadlong mapobre ug maulawan,

\par }{\QB apan ang modawat sa mga pagbadlong pasidunggan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Pagkanindot sa bation sa tawo kon matuman

\par }{\QB ang iyang gipangandoy;

\par }{\Q mao kana nga ang mga buang-buang

\par }{\QB dili gayod moundang sa paghimog daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Kon makig-uban ka sa mga maalamon,

\par }{\QB mahimo ka usab nga maalamon,

\par }{\Q apan kon makig-uban ka sa mga buang-buang,

\par }{\QB mag-antos ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Moabot ang kalaglagan sa mga makasasala

\par }{\Q bisan asa pa sila paingon,

\par }{\QB apan ang mga matarong balosan ug kaayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ang bahandi sa maayo nga tawo mapanunod

\par }{\QB sa iyang mga apo,

\par }{\Q apan ang bahandi sa makasasala mapanag-iya

\par }{\QB sa mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Bisan dakog abot ang yuta sa mga kabos,

\par }{\QB dili sila makapahimulos niini

\par }{\QB tungod sa dili matarong nga binuhatan sa uban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kon dili mo disiplinahon ang imong anak,

\par }{\QB wala ka mahigugma kaniya.

\par }{\Q Busa kon gihigugma mo ang imong anak,

\par }{\QB tul-ira ang iyang pamatasan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ang mga matarong mabusog gayod,

\par }{\QB apan ang mga daotan magutman.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Ang maalamon nga asawa

\par }{\QB mopalig-on sa iyang panimalay,

\par }{\Q apan ang buang-buang nga asawa

\par }{\QB moguba sa iyang panimalay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang tawo nga nagkinabuhi nga matarong nagtahod sa
{\ND{Ginoo}},

\par }{\QB apan kadtong wala nagkinabuhi nga matarong nagtamay kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang mga pulong sa tawong buang-buang

\par }{\QB magpasakit kaniya,

\par }{\Q apan ang mga pulong sa tawong maalamon

\par }{\QB magtipig kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kon wala kay mananap nga igdadaro wala kay maani,

\par }{\QB apan kon aduna kay mananap, ug kusgan pa,

\par }{\QB daghan kag maani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang masaligan nga saksi nagsulti sa tinuod,

\par }{\QB apan ang bakakon dili masaligan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang tawong bugal-bugalon dili gayod makaangkon

\par }{\QB ug kaalam bisan unsaon ug paningkamot,

\par }{\QB apan ang tawo nga adunay pagsabot dali rang makakat-on.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Likayi ang mga buang-buang

\par }{\QB kay wala kay maayong makat-onan gikan kanila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang kaalam sa tawong kahibalo

\par }{\QB motimbang-timbang kon unsay maayo

\par }{\Q o dili maoy naghatag kaniyag kahibalo

\par }{\QB kon unsay angay niyang buhaton,

\par }{\Q apan ang kabuang sa tawong buang-buang maoy

\par }{\QB magpahisalaag kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Daw sa wala lang sa mga buang-buang kon makasala sila,

\par }{\QB apan niadtong mga matarong nga nagkinabuhi sa ensakto,

\par }{\QB gusto nila nga dawaton sila sa Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ikaw ray nasayod kon unsa ka kamalipayon

\par }{\QB o kon unsa ka kamasulob-on.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Laglagon ang panimalay

\par }{\QB niadtong mga daotan,

\par }{\Q apan pauswagon ang panimalay

\par }{\QB niadtong nagkinabuhi sa ensakto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Tingali naghuna-huna ka

\par }{\QB nga nagsubay ka sa ensaktong dalan,

\par }{\QB apan padulong diay kini sa kalaglagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Matago ang imong kasubo pinaagi sa pagkatawa,

\par }{\QB apan human sa katawa anaa ra gihapon ang kasubo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Anaa gayoy balos sa binuhatan sa tawo,

\par }{\QB maayo man o daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Bisag unsa ray tuohan sa tawong walay alamag;

\par }{\QB apan ang tawong kahibalo motimbang-timbang

\par }{\Q kon unsay husto o dili ba kaha nagmatngon

\par }{\QB sa iyang mga lakang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang tawong maalamon nag-amping sa iyang kaugalingon

\par }{\QB ug naglikay sa kasamok;

\par }{\Q apan ang buang-buang danghag

\par }{\QB ug walay pagpugong sa kaugalingon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang tawong dali rang masuko makabuhat ug kabuang.

\par }{\QB Ang tawong naglaraw ug daotan kapungtan.\FTNT{*}{{\FR 14:17 }{\FQ{kapungtan}}{\FT{: o
}}{\FQA{kapungtan sa uban.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Makita ang kabuang sa tawong walay alamag,

\par }{\QB apan makita gayod nga adunay kaalam

\par }{\Q ang tawong mahibalo motimbang-timbang

\par }{\QB kon unsay husto o dili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang mga daotan moluhod

\par }{\QB ug magpakiluoy sa mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Wala kaayoy makighigala sa mga kabos,

\par }{\QB bisan gani ang ilang mga isigka-ingon,

\par }{\QB apan ang mga adunahan daghag higala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Makasala ang tawo nga nagtamay

\par }{\QB sa iyang isigka-tawo nga kabos,

\par }{\QB apan bulahan ang tawo nga maayo sa mga kabos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Makasala ka kon magplano kag daotan

\par }{\QB sa imong isigka-tawo,

\par }{\Q apan kon magplano kag maayo,

\par }{\QB adunay mga tawo nga maghigugma ug mounong kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang pagtrabaho ug maayo anaay pulos,

\par }{\QB apan kon pulos ra istorya mapobre ang tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang balos nga madawat sa mga maalamon mao

\par }{\QB ang ilang bahandi,

\par }{\Q apan ang kabuang sa mga buang-buang

\par }{\QB moanig dugang pang kabuang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ang saksi nga nagsugilon sa tinuod makaluwas

\par }{\QB sa kinabuhi sa tawo,

\par }{\QB apan ang magsaksig bakak usa ka maluibon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang pagtahod sa
{\ND{Ginoo}} maghatag ug siguridad

\par }{\QB ug kalig-on ngadto sa tawo ug sa ilang mga anak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang pagtahod sa
{\ND{Ginoo}} makaayo

\par }{\QB ug mopalugway sa imong kinabuhi,\FTNT{†}{{\FR 14:27 }{\FQ{makaayo…kinabuhi}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{tuboran nga naghatag sa kinabuhi.}}}

\par }{\QB ug makapalikay kanimo sa kamatayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang pagkagamhanan sa hari

\par }{\QB nagdepende sa kadaghan sa iyang katawhan;

\par }{\QB kon wala ang iyang katawhan mapukan ang hari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ang tawong mapailubon maalamon gayod,

\par }{\QB apan ang tawo nga daling masuko nagpakita

\par }{\QB sa iyang pagkabuang-buang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ang malinawong huna-huna makaayo sa lawas,

\par }{\QB apan ang kasina sama sa sakit

\par }{\QB nga mokutkot sa kabukogan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ang nagpaantos sa mga kabos

\par }{\QB nagtamay sa Dios nga naghimo kanila,

\par }{\Q apan ang maluloy-on sa mga kabos

\par }{\QB nagpasidungog sa Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Laglagon ang mga daotan

\par }{\QB tungod sa ilang daotang mga binuhatan,

\par }{\Q apan panalipdan niya ang mga matarong

\par }{\QB tungod sa ilang pagkadiosnon.\FTNT{‡}{{\FR 14:32 }{\FQ{tungod sa ilang pagkadiosnon}}{\FT{: mao kini sa Septuagint ug sa Syriac; apan sa Hebreo,
}}{\FQA{bisan sa ilang kamatayon.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Ang kaalam anaa sa huna-huna sa tawong

\par }{\QB adunay pagsabot,

\par }{\Q apan ang mga buang-buang

\par }{\QB walay\FTNT{§}{{\FR 14:33 }{\FQ{walay}}{\FT{: wala kini sa Hebreo, apan anaa sa Septuagint ug sa Syriac.}}} nahibaloan bahin sa kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Mouswag ang usa ka nasod

\par }{\QB kon ang mga lumulupyo niini magkinabuhi nga matarong;

\par }{\QB apan kon magpakasala sila, maulawan ang ilang nasod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Makapalipay sa hari ang maalamon nga sulugoon,

\par }{\QB apan kapungtan niya ang sulugoon

\par }{\QB nga nagpakaulaw kaniya.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Ang malumanay nga tubag makahupay sa kasuko,

\par }{\QB apan ang singhag makapaalsa sa dugo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang mga pulong sa maalamon nga tawo makahatag ug kaalam,

\par }{\QB apan puro lang kabuang ang mogawas sa baba sa tawong buang-buang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Makita sa
{\ND{Ginoo}} ang tanan, bisan asang dapita.

\par }{\QB Nagtan-aw siya sa mga binuhatan sa mga daotan ug sa mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang malumo nga mga pulong makaayo sa kinabuhi sa tawo,\FTNT{*}{{\FR 15:4 }{\FQ{makaayo…tawo}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{kahoy nga naghatag sa kinabuhi.}}}

\par }{\QB apan ang sakit nga mga pulong makapasakit sa dughan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang buang-buang nga tawo dili manumbaling

\par }{\QB kon badlongon sa iyang amahan ang iyang pamatasan,

\par }{\QB apan ang maalamon mopatuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Modaghan ang bahandi sa mga matarong,

\par }{\QB apan ang iya sa mga daotan mahanaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Imantala sa mga maalamon ang kaalam;

\par }{\QB dili kini mahimo sa mga buang-buang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa halad sa mga daotan,

\par }{\QB apan gikalipay niya ang pag-ampo sa mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa paggawi sa tawong daotan,

\par }{\QB apan ginahigugma niya ang tawong nagtinguha sa paghimog matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang pagtul-id sa pamatasan isipon nga daotan

\par }{\QB sa tawo nga mitipas sa hustong dalan.

\par }{\Q Ang tawo nga dili gusto badlongon mamatay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kon nahibalo ang {\ND{Ginoo}} kon unsay nangahitabo sa dapit sa mga patay,

\par }{\QB mas labaw pa siyang nahibalo kon unsay anaa sa kasing-kasing sa tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang tawong bugal-bugalon dili gustong badlongon;

\par }{\QB dili siya magpatambag sa mga maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kon malipayon ang tawo, mapahiyomon siya,

\par }{\QB apan kon anaa siya sa kasubo, maminghoy ang iyang nawong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ang tawo nga adunay pagsabot gusto gayod nga makakat-on,

\par }{\QB apan ang tawong buang-buang mas gusto pa gayod ug kabuang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Pait ang kinabuhi sa mga kabos,

\par }{\QB apan kon kontento lang sila, magmalipayon sila sa kanunay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mas maayo pa ang kabos nga adunay pagtahod sa
{\ND{Ginoo}}

\par }{\QB kaysa adunahan nga puno sa kagubot ang kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mas maayo pang magsud-an lang ug utan nga adunay paghigugmaay

\par }{\QB kaysa magsud-an ug karne nga adunay pagdinumtanay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang pagkamainiton ug ulo makasugod ug kasamok,

\par }{\QB apan ang pagkamapailubon makapaundang sa panag-away.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Kon tapolan ka mahimong lisod ang imong kinabuhi,

\par }{\QB apan kon magkugi ka maharuhay imong kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ang maalamon nga anak naghatag ug kalipay sa iyang ginikanan.

\par }{\QB Buang-buang ang anak nga nagpakadaotan sa iyang ginikanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ang tawo nga walay pagsabot malipay sa mga binuang,

\par }{\QB apan ang tawong adunay pagsabot nagkinabuhi nga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kon dili ka maminaw ug tambag kabahin sa imong mga plano,

\par }{\QB dili ka molampos,

\par }{\Q apan kon maminaw kag daghang tambag

\par }{\QB molampos gayod kini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Malipay ang tawo

\par }{\QB kon makahatag siya sa tukma nga tubag.

\par }{\Q Samot na gayod kaanindot

\par }{\QB kon makahatag siya sa tukmang tubag sa tukmang higayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nagsubay ang maalamon nga tawo sa dalan paingon sa kinabuhi

\par }{\QB aron malikayan niya ang kamatayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Gub-on sa
{\ND{Ginoo}} ang balay sa mga mapahitas-on,\FTNT{†}{{\FR 15:25 }{\FQ{mga mapahitas-on
}}{\FT{nga buot moilog sa yuta sa mga biyuda.}}}

\par }{\QB apan panalipdan niya ang mga yuta sa mga biyuda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa gihuna-huna sa mga daotan,

\par }{\QB apan kalipay niya ang mga gihuna-huna\FTNT{‡}{{\FR 15:26 }{\FQ{gihuna-huna}}{\FT{: o
}}{\FQA{gisulti.}}} sa mga hinlo ug kasing-kasing.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang tawo nga gaangkon ug bahandi sa daotang paagi

\par }{\QB nagdala ug kalisod sa iyang panimalay.

\par }{\Q Ang tawo nga dili modawat ug suborno

\par }{\QB padayon nga magkinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang matarong nga tawo maghuna-huna una sa dili pa siya mosulti,

\par }{\QB apan ang daotan magpataka lag sulti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Layo ang {\ND{Ginoo}} sa mga daotan,

\par }{\QB apan mamati siya sa mga pag-ampo sa mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Makahatag ug kalipay ang mapahiyomon nga panagway,

\par }{\QB ug makapabaskog ang maayong balita.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ang maminaw ug pagbadlong nga makahatag kaayohan sa kinabuhi

\par }{\QB mahimong maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Peligro ang tawo nga dili mamatig pagbadlong nga motul-id sa iyang pamatasan,

\par }{\QB apan kon iya kining tuohan, makaangkon siyag pagsabot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Ang pagtahod sa
{\ND{Ginoo}} magtudlo sa tawo nga magmaalamon,

\par }{\QB ug ang pagpaubos makahatag kaniyag dungog.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Ang tawo nagplano,

\par }{\QB apan ang {\ND{Ginoo}} ang nagbuot

\par }{\QB kon matuman ba kini o dili.\FTNT{*}{{\FR 16:1 }{\FT{O
}}{\FQA{Ang tawo nagplano kon unsay iyang isulti, apan ang
{\ND{Ginoo}} ang nagbuot kon unsa gayoy iyang isulti.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Sa atong huna-huna husto na

\par }{\QB gayod ang tanan natong ginahimo,

\par }{\Q apan ang {\ND{Ginoo}} ray makahukom

\par }{\QB kon unsay atong tumong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Itugyan sa
{\ND{Ginoo}} ang tanan mong buhaton

\par }{\QB ug magmalampuson ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tanang gihimo sa
{\ND{Ginoo}} adunay katuyoan,

\par }{\QB bisan ang mga daotan nga gitakda niya nga malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa mga mapahitas-on,

\par }{\QB ug sigurado gayod nga silotan sila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kon tinuoray natong ginahigugma ang {\ND{Ginoo}},

\par }{\QB pasayloon niya ang atong mga sala.

\par }{\QB Kon nagtahod kita kaniya, malikay kita sa kadaotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kon nalipay ang {\ND{Ginoo}} sa atong paggawi,

\par }{\QB maghimo siyag paagi nga makighigala kanato

\par }{\QB ang atong mga kaaway.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mas maayo pa ang gamayng bahandi nga gihagoan sa tinarong nga paagi

\par }{\QB kaysa daghang bahandi nga naangkon sa daotang paagi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nagplano ang tawo sa angay niyang buhaton,

\par }{\QB apan ang {\ND{Ginoo}} ang nagpatigayon niana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kon mohukom ang hari nga giniyahan sa Dios,

\par }{\QB husto kanunay ang iyang paghukom.\FTNT{†}{{\FR 16:10 }{\FT{O
}}{\FQA{Naghukom ang hari nga adunay awtoridad gikan sa Dios, ug husto kanunay ang iyang paghukom.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Dili ikahimuot sa
{\ND{Ginoo}} nga manglimbong kita

\par }{\QB sa atong pagnegosyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ngil-aran ang mga hari sa paghimog daotan,

\par }{\QB kay ang ilang pagdumala makapadayon lamang

\par }{\QB kon matarong ang ilang binuhatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Malipay ang mga hari sa mga tawong dili mamakak;

\par }{\QB palangga nila kadtong nagsulti sa tinuod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kon masuko ang hari malagmit aduna siyay patyon,

\par }{\QB busa ang tawong maalamon

\par }{\QB maningkamot gayod nga dili masuko ang hari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kon gikalipay sa hari ang usa ka tawo dili niya kini patyon;

\par }{\QB ipakita niya niini ang iyang kaayo nga daw

\par }{\QB sa ulan sa panahon sa tingsibol sa mga tanom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mas labi pang maayo nga makaangkon ug kaalam ug pagsabot

\par }{\QB kaysa bulawan ug pilak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang tawong nagsubay sa ensaktong pagkinabuhi naglikay sa kadaotan,

\par }{\QB ug ang nagmatngon sa iyang kaugalingon layo sa katalagman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang kahambog ug kamapahitas-on sa usa ka tawo

\par }{\QB makapalaglag kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mas maayo pang magkinabuhing mapainubsanon

\par }{\QB uban sa mga kabos

\par }{\QB kaysa makigbahin sa gipang-ilog sa mga hambogiro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ang tawo nga mamati kon tudloan mouswag.

\par }{\QB Bulahan ang tawo nga nagsalig sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ang maalamon nga tawo mailhan

\par }{\QB nga adunay hustong panabot,

\par }{\Q ug kon maayo siyang manulti adunay makat-onan

\par }{\QB ang ubang tawo kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ang kaalam sama sa tuboran nga naghatag ug kinabuhi ug

\par }{\QB makaangkon ug maayo ug taas

\par }{\QB nga kinabuhi ang nagbaton niini.

\par }{\Q Apan ang mga buang-buang silotan

\par }{\QB tungod sa ilang kabuang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang maalamon nga tawo nagbantay gayod sa iyang gipanulti,

\par }{\QB mao kana nga makakat-on ang ubang tawo kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang tam-is nga mga pulong sama sa dugos;

\par }{\QB makalipay ug makapalig-on sa tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Tingali naghuna-huna ka nga nagsubay ka sa ensaktong dalan,

\par }{\QB apan padulong diay kini sa kalaglagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang kagutom magtukmod sa tawo

\par }{\QB sa pagtrabaho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang tawong daotan nagplano ug daotan,

\par }{\QB ug sakit siya manulti nga daw sa kalayo nga makapaso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang tawong nanglibak makamugna ug away

\par }{\QB ug moguba sa panaghigalaay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ang tawong bangis mohaylo ug mosulsol

\par }{\QB sa iyang isigka-tawo

\par }{\QB nagtultol ngadto sa kadaotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Pagbantay kamo sa mga tawong nagpahiyom

\par }{\QB ug nagpangidhat kay basin aduna silay daotang plano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ang katigulangon usa ka kadungganan

\par }{\QB nga maangkon sa tawo

\par }{\QB nga adunay matarong nga kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Mas maayo pa ang tawo nga mapailubon

\par }{\QB kaysa tawo nga gamhanan.

\par }{\Q Mas maayo pa ang tawo nga makapugong sa iyang kaugalingon

\par }{\QB kaysa tawo nga migahom sa usa ka siyudad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Maghulbot-hulbot ang mga tawo

\par }{\QB aron mahibaloan nila kon unsay hustong desisyon,

\par }{\QB apan ang tanang desisyon nag-agad sa pagbuot sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Mas maayo pa nga gamay ra ang pagkaon

\par }{\QB nga malinawon ang panimalay kaysa magkombira

\par }{\QB nga adunay panag-away.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang maalamon nga sulugoon magagahom sa makauulaw

\par }{\QB nga anak sa iyang agalon,

\par }{\Q ug bahinan siya sa panulondon

\par }{\QB sa mga anak sa iyang agalon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sama sa bulawan ug plata nga sulayan pinaagi sa kalayo,

\par }{\QB ang atong kasing-kasing ginasulayan usab sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang tawong daotan ganahang mamati sa sama niyang daotan,

\par }{\QB ug ang bakakon gustong mamati sa sama niyang bakakon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang nagtamay sa mga kabos nag-insulto

\par }{\QB sa iyang Magbubuhat.

\par }{\Q Silotan ang tawo nga malipay

\par }{\QB kon adunay daotang mahitabo sa uban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Garbo sa mga tigulang ang ilang mga apo,

\par }{\QB maingon nga garbo usab sa mga anak ang ilang mga ginikanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Dili angayan nga mosultig maayo ang buang-buang,

\par }{\QB ug labi nang dili angay nga mamakak ang usa ka pangulo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nagtuo ang uban nga ang suborno sama sa madyik

\par }{\QB nga magpasayon sa tanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kon pasayloon mo ang imong higala nga nakasala kanimo,

\par }{\QB magpabilin ang inyong panaghigalaay,

\par }{\Q apan kon balik-balikon mo paghisgot ang iyang sala,

\par }{\QB maguba ang inyong panaghigalaay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang maalamon nga tawo makakat-on na

\par }{\QB sa usa lang ka pagbadlong,

\par }{\Q apan ang buang-buang dili gayod makakat-on

\par }{\QB bisan sigehan paglatos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang tawong daotan kanunayng mangitag samok,

\par }{\QB busa padad-an siyag bangis nga tawo nga mosilot kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mas makuyaw pa nga ikatagbo ang tawong buang-buang

\par }{\QB nga naghimog binuang

\par }{\QB kaysa mananap nga oso nga nawad-ag mga anak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kon daotan ka ngadto sa mga tawo nga maayo kanimo,

\par }{\QB kanunay lang adunay daotang mahitabo sa imong panimalay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ang nagsugod pa lang nga away nahisama sa buslot sa tangke sa tubig.

\par }{\QB Santaa kini sa dili pa modako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa tawong mohukom nga silotan ang dili sad-an

\par }{\QB o mohukom nga hatagag kagawasan ang sad-an.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Walay kapuslanan ang paggasto sa pagpaeskwela sa usa ka tawong buang-buang

\par }{\QB kay wala siyay gana nga magtuon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang higala naghigugma kanimo sa tanang panahon,

\par }{\QB ug ang kadugo motabang kanimo

\par }{\QB sa panahon sa kalisdanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Walay panabot ang tawo nga mosaad nga mobayad

\par }{\QB sa utang sa uban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang tawong ganahan magpakasala ganahag gubot,

\par }{\QB ug ang tawong hambog nangitag kalaglagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Dili gayod mouswag ang tawong baliko ug utok,

\par }{\QB ug ang tawong bakakon kalaglagan ray maangkon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kasubo ug kasakit ang bation sa ginikanan

\par }{\QB sa buang-buang nga anak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kon malipayon ka,

\par }{\QB makahatag kinig kaayohan sa imong panglawas,

\par }{\QB apan kon masulob-on ka, maglain imong pamati.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang tawong daotan modawat ug suborno

\par }{\QB aron tuison ang hustisya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang tawo nga adunay panabot naningkamot kanunay

\par }{\QB nga madugangan ang kaalam,

\par }{\Q apan ang tawong buang-buang wala kahibalo

\par }{\QB kon unsay iyang buhaton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kasubo ug kasakit ang ihatag sa buang-buang nga anak

\par }{\QB ngadto sa iyang mga ginikanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Dili maayo nga pakasad-on ang tawong walay sala,

\par }{\QB o ang tawong dungganon nga ensakto ug binuhatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang tawong maalamon ug adunay panabot

\par }{\QB magbantay sa iyang isulti ug kalmado.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Bisan ang buang-buang maalaan

\par }{\QB nga maalamon ug adunay panabot

\par }{\QB kon maghilom-hilom lang.




\par }\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Ang tawo nga gustong maglain-lain

\par }{\QB kaugalingon ray gihuna-huna,

\par }{\QB ug supakon niya ang ensakto nga huna-huna sa uban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang tawong buang-buang wala gayoy tinguha nga makakat-on;

\par }{\QB ang gusto lang niya nga masulti ang iyang gusto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang paghimog daotan ug makauulaw nga butang

\par }{\QB maghatag ug kaulawan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang pulong sa tawong maalamon makahatag ug kaalam ngadto sa uban;

\par }{\QB sama kini sa nagdagayday nga tubig gikan sa lawom nga tuboran.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Dili maayo ang pagdapig sa tawong sad-an ug ang dili paghatag

\par }{\QB ug hustisya ngadto sa tawong inosente sa sala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang mga pulong sa tawong buang-buang makapasugod ug away

\par }{\QB ug mahimong hinungdan nga madapatan siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang mga pulong sa tawong buang-buang

\par }{\QB magpasakit ra usab kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang tabi-tabi daw sama sa pagkaon

\par }{\QB nga lami usapon ug tunlon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ang tawong tapolan sama kamaot

\par }{\QB sa tawong tigpangdaot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang
{\ND{Ginoo}} sama sa lig-ong tore;

\par }{\QB nagdangop kaniya ang mga matarong aron walay daotang mahitabo kanila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Naghuna-huna ang mga adunahan

\par }{\QB nga ang ilang bahandi makapanalipod kanila

\par }{\Q sama sa lig-on ug habog nga mga paril

\par }{\QB nga naglibot sa siyudad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang pagpanghambog makapalaglag sa tawo,

\par }{\QB apan ang pagpaubos makahatag ug kadungganan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Balingag ug pakaulaw lang

\par }{\QB ang tawong wala mamati unya magtubag-tubag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ang determinasyon sa tawo nga mabuhi makapalig-on kaniya kon magsakit siya,

\par }{\QB apan kon mawala kini wala nay makatabang pa kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang tawong maalamon ug adunay panabot

\par }{\QB naninguha pa nga madugangan ang iyang kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sayon ra duolon ang tawong dungganon

\par }{\QB kon aduna kay dala nga regalo alang kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang unang mopamatuod sa korte murag mao nay husto,

\par }{\QB hangtod dili pa niya ikaatubang ang iyang kontra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang hulbot-hulbot makapaundang sa panaglalis,

\par }{\QB ug makahusay sa panagbangi sa duha ka gamhanang tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Lisod magpasig-uli sa usa ka igsoon\FTNT{*}{{\FR 18:19 }{\FQ{igsoon}}{\FT{: o
}}{\FQA{paryente}}{\FT{; o
}}{\FQA{isigka-tawo.}}} nga nahiubos kanimo.

\par }{\QB Mas lisod pa kining buhaton kaysa pagsulong

\par }{\QB sa usa ka pinarilan nga lungsod.

\par }{\Q Maingon nga malisod gub-on ang mga trangka

\par }{\QB sa pultahan sa palasyo,

\par }{\QB malisod usab husayon ang panag-away sa duha ka tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Anihon mo ang bunga

\par }{\QB sa imong gipanulti.\FTNT{†}{{\FR 18:20 }{\FT{O
}}{\FQA{Kon maayo ka manulti, mabuhi ka.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ang imong ipanulti makaluwas sa kinabuhi o makamatay.

\par }{\QB Busa kon istoryador ka, pagmatngon kay anihon mo

\par }{\QB ang bunga sa imong gipamulong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kon nakapangasawa ka, nakaangkon kag kaayohan,

\par }{\QB ug nagpadayag kana nga maayo ang {\ND{Ginoo}} kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang mga kabos mohangyo,

\par }{\QB apan ang mga adunahan sakit ug tinubagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Adunay panaghigalaay nga dili molungtad,

\par }{\QB apan aduna usab panaghigalaay nga mas suod pa

\par }{\QB kaysa managsoon.




\par }\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Mas maayo pa ang kabos nga nagkinabuhi ug matarong

\par }{\QB kaysa buang-buang nga bakakon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Dili maayo nga kugihan ka apan walay nahibaloan.

\par }{\QB Dili usab maayo nga magdali-dali kay basig masayop ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Adunay mga tawo nga nagdaot sa ilang kaugalingon

\par }{\QB pinaagi sa ilang kabuang,

\par }{\QB ug unya ang {\ND{Ginoo}} pa ang ilang basolon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang adunahan daghag higala,

\par }{\QB apan ang kabos biyaan sa iyang mga higala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang bakakon nga saksi silotan,

\par }{\QB ug si bisan kinsa nga gabakak dili makalingkawas sa silot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Daghan ang makighigala sa mga iladong tawo aron paboran sila,

\par }{\QB ug ang tanang mga tawo makighigala sa manggihatagon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kon kabos ka, dili ka tagdon sa imong mga paryente,

\par }{\QB ug labaw na gayod sa imong mga higala.

\par }{\Q Kon kinahanglanon mo sila,

\par }{\QB dili mo sila madangpan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang tawo nga nagtinguha nga magmaalamon nahigugma sa iyang kaugalingon,

\par }{\QB ug siya magmauswagon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ang bakakon nga saksi silotan,

\par }{\QB ug si bisan kinsa nga gabakak malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Dili angayan nga magkinabuhi sa kaharuhay

\par }{\QB ang tawong buang-buang,

\par }{\Q ug labi nang dili angayan nga mogahom

\par }{\QB sa mga tigdumala ang usa ka ulipon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kon mapailubon ka, nagpadayag kana nga maalamon ka.

\par }{\QB Ug kon magpasaylo ka sa mga nakasala kanimo,

\par }{\QB maghatod kinig kadungganan kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang kasuko sa hari sama sa ngulob sa liyon,

\par }{\QB apan ang iyang kaayo sama sa yamog sa tanaman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang buang-buang nga anak makadala ug kalaglagan sa iyang amahan.

\par }{\QB Ang asawa nga tagawtawan perwisyo sama sa nagtulo nga atop.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mapanunod gikan sa ginikanan ang balay ug ang uban pang kabtangan,

\par }{\QB apan ang {\ND{Ginoo}} lang ang makahatag ug maalamon nga asawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kon tapolan ka ug sige rag katulog,

\par }{\QB magutman ka gayod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang tawo nga nagtuman sa mga sugo sa Dios magkinabuhi sa dayon,

\par }{\QB apan ang wala nagtuman mamatay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kon mohatag ka sa mga kabos,

\par }{\QB sama lang nga nagpahulam ka sa
{\ND{Ginoo}},

\par }{\QB kay ang {\ND{Ginoo}} mobayad kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Disiplinaha ang imong mga anak

\par }{\QB samtang aduna pay panahon.

\par }{\Q Kon dili mo sila disiplinahon,

\par }{\QB giguba mo ang ilang kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Pasagdi nga manubag sa iyang binuhatan

\par }{\QB ang tawong daling masuko,

\par }{\QB kay kon tabangan mo siya, utrohon ra gihapon na niya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Pamatia ang mga tambag ug pagtul-id sa imong pamatasan

\par }{\QB aron magmaalamon ka sa umaabot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Daghan kitag mga plano,

\par }{\QB apan ang kabubut-on sa
{\ND{Ginoo}} maoy matuman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ganahan kitag tawo nga maayo.

\par }{\QB Mas maayo pa ang tawong kabos kaysa bakakon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Tahora ang {\ND{Ginoo}} ug mabuhi kag dugay, kontento,

\par }{\QB ug layo sa katalagman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Adunay mga tawo nga labihan gayod katapolan

\par }{\QB nga bisan sa pagkaon kapuyan pa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Angay kastigohon ang mga bugal-bugalon

\par }{\QB aron ang sama nilang

\par }{\QB walay alamag makat-on nga magmaalamon.

\par }{\BB \par }
{\Q Badlonga ang tawong maalamon

\par }{\QB ug mosamot siya kamaalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Makauulaw ug talamayon ang anak nga modagmal

\par }{\QB sa iyang amahan ug mopalayas sa iyang inahan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Anak, kon dili ka mamati

\par }{\QB sa mga pagtul-id sa imong pamatasan,

\par }{\Q gisalikway mo ang mga pagtulon-an nga naghatag ug kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang bakakon nga saksi nagpakawalay-bili sa hustisya,

\par }{\QB ug ang tawong daotan ganahan gayod nga mohimog daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Sigurado gayod nga silotan

\par }{\QB ang mga bugal-bugalon ug mga buang-buang.




\par }\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Ang sobra nga pag-inom sa ilimnong makahubog magpahimo sa tawo nga bastos.

\par }{\QB Ang tawo nga maghubog-hubog dili maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Makalilisang ang hari kon masuko murag nagangulob nga liyon.

\par }{\QB Kon pasuk-on mo siya, patyon ka gayod niya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Dalaygon ang tawo nga maglikay sa kasamok;

\par }{\QB ang buang-buang lang ang gustog gubot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang tapolan nga modaro sa panahon sa tingtanom walay anihon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang huna-huna sa tawo mahimong sama kalawom sa tubig,

\par }{\QB apan kon maalamon ka, matugkad mo kini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Daghan ang moingon nga maayo silang tawo,

\par }{\QB apan anaa ba kanilay masaligan?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang matarong nga tawo dili salawayon.

\par }{\QB Bulahan ang iyang mga anak nga nagsunod sa iyang pamatasan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kon mohukom ang hari, sutaon gayod niya pag-ayo

\par }{\QB kon kinsay naghimog daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Wala gayoy makaingon nga hinlo na gayod ang iyang kasing-kasing,

\par }{\QB nga wala na gayod siyay sala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ngil-aran ang {\ND{Ginoo}} sa manglimbong

\par }{\QB ug timbang o pagtakos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang mga binuhatan sa usa ka batan-on nagpadayag sa iyang pamatasan,

\par }{\QB kon siya matarong o dili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gihatagan kita sa
{\ND{Ginoo}} ug mata aron makakita

\par }{\QB ug dalunggan aron makabati.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kon sige ka lang ug katulog, magutman ka.

\par }{\QB Bangon ug pagtrabaho,

\par }{\QB ug moabunda ang imong pagkaon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sawayon sa mamalitay ang baligya aron makahangyo siya.

\par }{\QB Apan kon mapalit na niya kini, ipasigarbo dayon niya kini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Daghang mga bulawan ug mahalong mga bato,

\par }{\QB apan diyutay ra ang manulti nga adunay kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kon adunay tawo nga mosaad nga siyay mobayad kanimo

\par }{\QB sa utang sa tawo nga dili niya kaila,\FTNT{*}{{\FR 20:16 }{\FQ{tawo nga dili niya kaila}}{\FT{: o
}}{\FQA{daotang babaye.}}}

\par }{\Q siguroha nga makakuha ka gikan kaniya ug garantiya,

\par }{\QB aron masiguro mo nga mobayad siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ganahag kaon ang tawo sa iyang linimbongan,

\par }{\QB apan sa ulihi, mahisama kini sa balas diha sa iyang baba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Pangayog tambag kabahin sa imong mga plano

\par }{\QB o sa dili ka pa moadto sa gira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang libakira manabi ug mga sekreto,

\par }{\QB busa likayi ang tawo nga sama niana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ang anak nga manunglo ug ginikanan mamatay

\par }{\QB sama sa suga nga napalong diha sa kangitngit.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ang panulondon nga sa sinugdan imong gikuha sa dili pa hustong panahon

\par }{\QB dili makahatag kanimo ug kaayohan sa kaulahian.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ayaw panimalos. Salig lang sa
{\ND{Ginoo}},

\par }{\QB ug tabangan ka niya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ginakangil-aran sa
{\ND{Ginoo}} ang mga tawong nanglimbong sa timbangan.

\par }{\QB Dili kana maayo nga buhat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang
{\ND{Ginoo}} maoy nagbuot sa atong kinabuhi,

\par }{\QB busa dili nato mahibaloan ang atong kapalaran.\FTNT{†}{{\FR 20:24 }{\FQ{dili nato mahibaloan ang atong kapalaran}}{\FT{: o
}}{\FQA{dili gayod nato matugkad ang mga nahitabo kanato.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Makuyaw ang pagdali-dali ug saad nga imong ihalad ang usa ka butang ngadto sa
{\ND{Ginoo}}.

\par }{\QB Kinahanglang huna-hunaon mo una kini sa dili ka pa mosaad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Kon mohukom ang maalamon nga hari,

\par }{\QB sigurohon gayod niya kon kinsay naghimo ug daotan,

\par }{\QB ug silotan niya kini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang atong konsensya o huna-huna\FTNT{‡}{{\FR 20:27 }{\FQ{konsensya o huna-huna}}{\FT{: o
}}{\FQA{espiritu.}}}

\par }{\QB gamiton sa
{\ND{Ginoo}} sa paglamdag sa atong kinabuhi

\par }{\QB aron masusi nato ang atong pagkatawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Kon buotan ug matinud-anon ang usa ka hari,

\par }{\QB walay daotang mahitabo kaniya ug molungtad ang iyang paghari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Garbo sa mga batan-on ang ilang kusog,

\par }{\QB ug dungog sa mga tigulang ang ilang katigulangon.\FTNT{§}{{\FR 20:29 }{\FQ{katigulangon}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{uban.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Usahay maayo nga masilotan kita

\par }{\QB aron magbag-o kita.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Maingon nga gibut-an sa
{\ND{Ginoo}} ang pagdagayday

\par }{\QB sa suba,

\par }{\Q mahimo usab niyang but-an

\par }{\QB ang huna-huna sa hari sumala sa iyang gusto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Alang kanato husto na gayod ang tanan natong ginahimo,

\par }{\QB apan ang {\ND{Ginoo}} ray nasayod

\par }{\QB sa tinuod natong motibo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mas ikalipay sa
{\ND{Ginoo}} ang husto

\par }{\QB ug matarong nga binuhatan sa tawo

\par }{\QB kaysa iyang mga halad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Sala ang pagkamapasigarbohon

\par }{\QB ug ang pagkamapahitas-on.

\par }{\Q Mailhan mo nga daotan kana nga tawo

\par }{\QB pinaagi niana nga kinaiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kon magplano kag maayo ug magmakugihon,

\par }{\QB sigurado nga mouswag ka.

\par }{\Q Apan kon magdali-dali ka,

\par }{\QB sigurado nga mapobre ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang bahandi nga nakuha sa pagpanglimbong

\par }{\QB dali rang mawala,

\par }{\QB ug maghatod kini sa tawo ngadto sa kamatayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang kabangis sa mga daotan mao ang makapalaglag kanila,

\par }{\QB kay nagdumili sila sa pagbuhat sa matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Daotan ang kinaiya sa tawong makasasala,

\par }{\QB apan maayo ang kinaiya sa tawo nga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mas maayo pang magpuyo sa atop sa balay\FTNT{*}{{\FR 21:9 }{\FT{Patag ang atop sa mga balay ug mahimong patindogan ug balay-balay.}}}

\par }{\QB kaysa magpuyo sulod sa balay uban

\par }{\QB sa asawa nga palaaway.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang mga daotan gusto lang

\par }{\QB gayod nga kanunayng maghimog daotan;

\par }{\QB wala silay kaluoy sa ilang isigka-tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kon silotan ang mga mabiay-biayon,

\par }{\QB ang mga walay alamag magkat-on nga magmaalamon.

\par }{\QB Ang maalamon mas magmaalamon pa gayod kon tudloan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nasayod ang matarong nga Dios sa binuhatan sulod sa

\par }{\QB panimalay sa mga daotan,

\par }{\QB ug sila pagasilotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kon dili mo panumbalingon ang mga kabos

\par }{\QB kon mangayo sila ug tabang,

\par }{\QB dili ka usab panumbalingon kon mangayo ka ug tabang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kon regalohan mo sa tago ang tawo nga nasuko kanimo,

\par }{\QB mawala ang iyang kasuko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kon mapatunhay ang hustisya,

\par }{\QB malipay ang mga matarong,

\par }{\QB apan mahadlok ang mga daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kamatayon ang dangatan

\par }{\QB sa tawong dili gustog kaalam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang tawo nga magpatuyang sa paglingaw-lingaw

\par }{\QB ug pagkombira,

\par }{\QB dili gayod madato, mapobre pa hinuon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ginasilotan ang mga daotan ug maluibon

\par }{\QB aron maluwas ang mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mas maayo pang magpuyo sa disyerto

\par }{\QB kaysa magpuyo uban sa asawa nga sapoton ug palaaway.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ang maalamon nga tawo nagtagana gayod alang sa umaabot,

\par }{\QB apan ang buang-buang nagpatuyang lang ug gasto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ang tawo nga nagtinguha gayod nga magkinabuhi

\par }{\QB nga matarong ug matinud-anon,

\par }{\Q makaangkon ug taas nga kinabuhi ug kalamposan,

\par }{\QB ug ang mga tawo modayeg kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ang komander nga maayog mga taktika molampos

\par }{\QB sa pag-ilog ug siyudad nga daghag kasundalohan,

\par }{\QB ug ang gisaligan niining lig-ong mga paril iyang malumpag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang tawong nagbantay sa iyang ipanulti

\par }{\QB malikay sa kasamok.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang tawong garboso

\par }{\QB ug mapahitas-on mailhan pinaagi sa iyang kamabiay-biayon

\par }{\QB ug kalabihan manghambog.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Bisan daghan kag gihandom apan tapolan ka,

\par }{\QB maghatod kini kanimo sa kalaglagan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang tawong tapolan kanunayng maghandom

\par }{\QB nga adunay mohatag,

\par }{\QB apan ang tawong matarong dili managana mohatag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ngil-aran ang
{\ND{Ginoo}}

\par }{\QB sa halad sa mga daotan,

\par }{\QB labi na gayod kon daotan kinig motibo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang bakakon nga saksi dili na pasultihon,

\par }{\QB apan ang saksi nga nagsugilon sa tinuod\FTNT{†}{{\FR 21:28 }{\FQ{saksi nga nagsugilon sa tinuod}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{ang tawo nga nakadungog.
}}{\FT{Tingali ang buot ipasabot nga kon unsay iyang nadunggan mao gayoy iyang isugilon.}}}

\par }{\QB padayon nga pasultihon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ang daotan dili mabalaka sa iyang mga ginahimo,

\par }{\QB apan ang matarong mamalansi pag-ayo sa iyang ginahimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Walay kaalam, panabot, o tambag

\par }{\QB nga makatupong sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Bisan hanas na ang mga kabayo sa gira,

\par }{\QB ang {\ND{Ginoo}} ray makapadaog.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Mas maayo nga nindot kag reputasyon kaysa daghan kag bahandi.

\par }{\QB Ang pagtahod sa mga tawo kanimo mas bililhon pa kaysa bulawan ug pilak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ang adunahan ug ang kabos

\par }{\QB parehas nga binuhat sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang maalamon nga tawo molikay sa kakuyaw,

\par }{\QB apan ang walay alamag magpaduol hinuon niini,

\par }{\QB mao nga mag-antos siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang pagtahod sa
{\ND{Ginoo}} ug ang pagpaubos makahatag kanimo

\par }{\QB ug bahandi, dungog, ug taas nga kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang tawong daotan nagsubay sa dalan nga tunokon ug makuyaw.

\par }{\QB Ang tawong nag-amping sa iyang kinabuhi molikay niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Tudloi ang bata sa hustong gawi,

\par }{\QB ug mahinumdoman niya kini hangtod siya matigulang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang kabos gamhan sa adunahan,

\par }{\QB ug ang utangan ulipon sa iyang giutangan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang magpugas ug daotan moani ug kalaglagan,

\par }{\QB ug maundang na ang iyang pagpasakit sa uban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Panalanginan ang mga manggihatagon

\par }{\QB ug pagkaon ngadto sa mga kabos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Aboga ang tawong tampalasan, ug mahunong ang panaglalis,

\par }{\QB panag-away, ug ang ininsultohanay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang tawo nga matinud-anon ug matinahoron manulti

\par }{\QB mahimong higala sa hari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gibantayan ug maayo sa
{\ND{Ginoo}} ang mga maalamon,

\par }{\QB apan daoton niya ang mga plano sa mga maluibon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang tapolan nga tawo dili mogawas sa balay kay basin kuno

\par }{\QB ug adunay liyon sa gawas ug tukbon siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ang mga pulong sa babayeng daotan nahisama sa lawom nga bangag,

\par }{\QB ug diha ipangtambog ang mga tawong gikapungtan sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kinaiya sa mga bata ang pagbinuang,

\par }{\QB apan matul-id kini kon disiplinahon sila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang tawo nga mangdaog-daog sa mga kabos

\par }{\QB o manghatag ug regalo sa mga adunahan

\par }{\QB sa tuyo nga gustong maadunahan, mahimo na hinuong kabos.


\par }{\MS Ang 30 ka Importanteng mga Panultihon

\par }{\SHB Panultihon 1
\par }
{\Q \VS{17}Pamatia ang mga pulong sa mga tawong maalamon.

\par }{\QB Pamati pag-ayo samtang ginatudlo ko kini kanimo,


\par }{\Q \VS{18}kay magmalipayon ka gayod

\par }{\QB kon imo kining masayran ug masaulo.


\par }{\Q \VS{19}Gitudlo ko kini karon kanimo

\par }{\QB aron mosalig ka sa
{\ND{Ginoo}}.


\par }{\Q \VS{20}Nagsulat ako ug 30 ka mga panultihon nga maggiya

\par }{\QB ug maghatag kanimog kaalam.


\par }{\Q \VS{21}Pinaagi niini masayran mo ang kamatuoran,

\par }{\QB ug makahatag kag masaligan nga tubag

\par }{\QB ngadto sa tawo nga mangutana kanimo.\FTNT{*}{{\FR 22:21 }{\FQ{mangutana kanimo}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{nagpadala kanimo.}}}


\par }{\SHB Panultihon 2
\par }
{\Q \VS{22}Ayaw pamintaha sa mga kabos,

\par }{\QB ug ayaw sila daog-daoga sa korte,


\par }{\Q \VS{23}kay ang {\ND{Ginoo}} maoy manalipod kanila.

\par }{\QB Ug kon unsay dili maayong gibuhat ninyo kanila

\par }{\QB buhaton usab sa
{\ND{Ginoo}} diha kaninyo.


\par }{\SHB Panultihon 3
\par }
{\Q \VS{24}Ayaw pakighigala sa tawong daling masuko,


\par }{\Q \VS{25}kay basig mapareho ka kaniya,

\par }{\QB ug maghatod kini kanimo sa kadaotan.


\par }{\SHB Panultihon 4
\par }
{\Q \VS{26}Ayaw pagsaad nga ikaw mobayad

\par }{\QB sa utang sa uban.


\par }{\Q \VS{27}Kay kon dili ka makabayad,

\par }{\QB kuhaon nila bisan ang imong higdaanan.


\par }{\SHB Panultihon 5
\par }
{\Q \VS{28}Ayaw ibta ang muhon nga giugbok

\par }{\QB sa imong mga katigulangan.


\par }{\SHB Panultihon 6
\par }
{\Q \VS{29}Ang tawo nga maayong motrabaho mag-alagad sa mga hari

\par }{\QB ug dili sa ordinaryong mga tawo.




\par }\Chap{23}{\SHB Panultihon 7
\par }
{\Q \VerseOne{1}Kon mokaon ka uban sa usa ka pangulo,

\par }{\QB pagbantay pag-ayo sa imong lihok.


\par }{\Q \VS{2}Kon kusog kang mokaon,

\par }{\QB pugngi ang imong kaugalingon.


\par }{\Q \VS{3}Ayaw kaibog sa lamiang pagkaon nga iyang gidalit,

\par }{\QB kay basig gipanid-an niya ang imong pamatasan.


\par }{\SHB Panultihon 8
\par }
{\Q \VS{4}Ayaw hagoa ang imong kaugalingon sa labihang

\par }{\QB pagpaninguha nga maadunahan.

\par }{\Q Pagkat-on hinuon sa pagpugong sa kaugalingon

\par }{\QB ug sa paghuna-huna kon unsay ensakto.


\par }{\Q \VS{5}Ang bahandi mawala sa usa lang ka pagpamilok,

\par }{\QB nga daw sa aduna kini pako ug molupad palayo sama sa agila.


\par }{\SHB Panultihon 9
\par }
{\Q \VS{6}Ayaw pagkaon ni kaibog sa pagkaon

\par }{\QB nga giandam sa kuripot nga tawo,

\par }{\QB bisan ug lamian pa kini.


\par }{\Q \VS{7}Kay ang tawo nga sama niana maniid

\par }{\QB kon unsa kadaghan imong gikaon.\FTNT{*}{{\FR 23:7 }{\FQ{Kay…gikaon}}{\FT{: dili klaro ang buot ipasabot niini sa Hebreo nga teksto.}}}

\par }{\Q Moingon siya, “Sige, kaon pa.”

\par }{\QB Apan dili diay kinasing-kasing ang iyang gisulti.


\par }{\Q \VS{8}Busa isuka mo ang imong gikaon

\par }{\QB ug sayang lang ang imong mga pagdayeg kaniya.


\par }{\SHB Panultihon 10
\par }
{\Q \VS{9}Ayaw pakigsulti sa mga buang-buang,

\par }{\QB kay bisag puno sa kaalam ang imong isulti

\par }{\QB wala lang gihapon kini pulos alang kanila.


\par }{\SHB Panultihon 11
\par }
{\Q \VS{10}Ayaw iloga ang yuta sa mga ilo pinaagi

\par }{\QB sa pagbalhin sa karaan nga mga muhon niini.


\par }{\Q \VS{11}Kay ang {\ND{Ginoo}} mao ang ilang gamhanan nga tigpanalipod.

\par }{\QB Siya ang molaban kanila batok kanimo.


\par }{\SHB Panultihon 12
\par }
{\Q \VS{12}Pamati kon ginatul-id ang imong pamatasan

\par }{\QB aron makakat-on ka.


\par }{\SHB Panultihon 13
\par }
{\Q \VS{13-14}Ayaw pagduha-duha sa pagdisiplina sa imong anak.

\par }{\QB Ang pagbunal dili makapatay kaniya,

\par }{\QB makaluwas pa hinuon kini kaniya gikan sa kamatayon.


\par }{\SHB Panultihon 14
\par }
{\Q \VS{15-16}Anak, malipay gayod ako kon magmaalamon ka

\par }{\QB ug kon husto ang imong ginapamulong.


\par }{\SHB Panultihon 15
\par }
{\Q \VS{17}Ayaw kasina sa mga makasasala;

\par }{\QB tahora hinuon sa kanunay ang {\ND{Ginoo}}.


\par }{\Q \VS{18}Ug siguro gayod nga adunay maayo kang kaugmaon,

\par }{\QB ug dili mapakyas ang imong mga tinguha.


\par }{\SHB Panultihon 16
\par }
{\Q \VS{19}Anak, pamati sa mga ginapanudlo ko kanimo.

\par }{\QB Pagmaalamon ug sunda ang husto nga dalan.


\par }{\Q \VS{20-21}Ayaw sunda ang mga palahubog ug ang mga hangol ug kaon,

\par }{\QB kay kanang klasiha sa mga tawo daling mapobre.

\par }{\QB Sige lang silag katulog, ug magkagidlay sila sa kaulahian.


\par }{\SHB Panultihon 17
\par }
{\Q \VS{22}Paminaw sa imong ginikanan nga maoy nagpakatawo kanimo

\par }{\QB ug ayaw sila bugal-bugali kon tigulang na sila.


\par }{\Q \VS{23}Paninguhaa nga maangkon mo ang kamatuoran,

\par }{\QB kaalam, saktong pamatasan, ug maayong panabot.

\par }{\QB Ug ayaw gayod kini ibaylo sa bisan unsang butang.


\par }{\Q \VS{24-25}Malipay gayod ang imong ginikanan

\par }{\QB kon matarong ka ug maalamon.

\par }{\QB Ikalipay nila nga sila nahimong imong amahan ug inahan.


\par }{\SHB Panultihon 18
\par }
{\Q \VS{26}Anak, pamati pag-ayo kanako,

\par }{\QB ug sunda ang akong pagkinabuhi.


\par }{\Q \VS{27}Kay ang babayeng nagbaligya sa iyang dungog makadaot kanimo

\par }{\QB sama sa lawom kaayo nga bangag.


\par }{\Q \VS{28}Sama siya sa tulisan nga mag-atang ug mabiktima,

\par }{\QB ug siya ang hinungdan sa pagluib sa daghang mga bana sa ilang mga asawa.


\par }{\SHB Panultihon 19
\par }
{\Q \VS{29}Kinsay tawo nga miserable? Kinsay palaaway?

\par }{\QB Kinsay reklamador?

\par }{\Q Kinsay makulatahan

\par }{\QB nga mahimo ra untang likayan?

\par }{\QB Kinsay kanunayng magpula ang mata?


\par }{\Q \VS{30}Siya ang tawo nga palahubog,

\par }{\QB ug mahiligon sa pagtilaw sa nagkalain-laing matang sa bino.


\par }{\Q \VS{31}Ayaw pagpadani sa isog nga bino,

\par }{\QB nga makalaway tan-awon sulod sa baso,

\par }{\QB ug daw kalami imnon.


\par }{\Q \VS{32}Kay pagkahuman mo ug inom niini,

\par }{\QB bation mo nga daw sa gipaak ka sa malala nga bitin,


\par }{\Q \VS{33}ug bisan unsa na lay imong makita,

\par }{\QB ug dili ka na makahuna-huna ug maayo.


\par }{\Q \VS{34}Paminaw mo murag nagsakay kag barko

\par }{\QB ug naghigda ibabaw sa palo.\FTNT{†}{{\FR 23:34 }{\FQ{palo}}{\FT{: taas nga kahoy diin nahigot ang layag sa barko.}}}


\par }{\Q \VS{35}Moingon ka, “Adunay mibunal ug misumbag kanako,

\par }{\QB apan wala ako makabatig sakit.

\par }{\Q Kanus-a pa kaha ako mahuwasi

\par }{\QB aron makainom na pud ko?”




\par }\Chap{24}{\SHB Panultihon 20
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ayaw kasina sa mga daotan

\par }{\QB o paninguha nga makighigala kanila,


\par }{\Q \VS{2}kay ang ilang gihuna-huna

\par }{\QB ug gipanulti mao ang pagpasakit sa uban.


\par }{\SHB Panultihon 21
\par }
{\Q \VS{3-4}Pinaagi sa kaalam matukod ang usa ka balay,

\par }{\QB ug mapalig-on kini pinaagi sa maayong panabot;

\par }{\Q ug ang mga kuwarto niini mapuno sa nindot

\par }{\QB ug mahalon nga mga kabtangan pinaagi sa kahibalo.\FTNT{*}{{\FR 24:3-4 }{\FT{O
}}{\FQA{Kon maalamon ka, mapundar ug mapauswag nimo ang imong panimalay.}}}


\par }{\SHB Panultihon 22
\par }
{\Q \VS{5}Ang mga tawong maalamon

\par }{\QB dakog ikatabang panahon sa gira,


\par }{\Q \VS{6}kay kinahanglan ang ilang

\par }{\QB mga tambag sa pagpakig-gira.

\par }{\Q Ug mas dako ang tsansa nga modaog

\par }{\QB kon daghan ang magtatambag.


\par }{\SHB Panultihon 23
\par }
{\Q \VS{7}Dili matugkad sa tawong buang-buang ang kaalam.

\par }{\QB Wala siyay ikasulti kon maalamong mga butang nay hisgotan.


\par }{\SHB Panultihon 24
\par }
{\Q \VS{8}Ang tawong magplano kanunay

\par }{\QB ug daotan ilado nga tigpasiugdag daotan.


\par }{\Q \VS{9}Sala ang bisan unsay ipasiugda sa tawong buang-buang,

\par }{\QB ug ngil-aran ang mga tawo sa bugal-bugalon.


\par }{\SHB Panultihon 25
\par }
{\Q \VS{10}Kon mawad-an kag paglaom sa panahon sa kalisod,

\par }{\QB timailhan kana nga ikaw huyang.


\par }{\Q \VS{11}Ayaw pagduha-duha sa pagluwas sa mga tawo

\par }{\QB nga dili sad-an nga gihukman nga patyon.


\par }{\Q \VS{12}Moingon ka nga wala ka mahibalo bahin niini,

\par }{\QB apan nahibalo ang Dios kon nagsulti ka sa tinuod o wala.

\par }{\Q Nagbantay siya kanimo ug nakahibalo siya

\par }{\QB kon unsay anaa sa imong huna-huna.

\par }{\QB Balosan ka niya sumala sa imong binuhatan.


\par }{\SHB Panultihon 26
\par }
{\Q \VS{13-14}Anak, maingon nga ang dugos tam-is ug makaayo kanimo,

\par }{\QB ingon usab niana ang kaalam.

\par }{\Q Kay kon maalamon ka, aduna kay maayong kaugmaon

\par }{\QB ug dili mapakyas ang imong mga pangandoy.


\par }{\SHB Panultihon 27
\par }
{\Q \VS{15}Ayaw pag-awat sa tawong daotan nga manglungkab

\par }{\QB sa pinuy-anan sa tawong matarong.


\par }{\Q \VS{16}Kay bisan makapito pa mapandol ang tawong matarong,

\par }{\QB makabangon ra gihapon siya.

\par }{\Q Apan kon ang daotan ang malaglag,

\par }{\QB dili na siya makabangon pa.


\par }{\SHB Panultihon 28
\par }
{\Q \VS{17}Ayaw pagmaya kon adunay daotang

\par }{\QB mahitabo sa imong kaaway.


\par }{\Q \VS{18}Makita sa
{\ND{Ginoo}} ang imong gibuhat,

\par }{\QB ug dili niya kini magustohan;

\par }{\QB ug undangan niya ang pagsilot sa imong kaaway.


\par }{\SHB Panultihon 29
\par }
{\Q \VS{19}Ayawg kalagot o kasina sa daotang mga tawo,


\par }{\QB \VS{20}kay wala silay maayong kaugmaon

\par }{\QB ug mahisama sila sa suga nga napalong.


\par }{\SHB Panultihon 30
\par }
{\Q \VS{21}Anak, tahora ang {\ND{Ginoo}} ug ang hari.

\par }{\QB Ayaw pakig-uban sa mga tawong nakigbatok kanila,


\par }{\Q \VS{22}kay wala ka masayod kon unsay kalaglagan nga kalit nga

\par }{\QB ipadala sa
{\ND{Ginoo}} o sa hari ngadto kanila.


\par }{\MS Dugang pa nga mga Panultihon

\par }{\PP \VS{23}Ania pay laing mga panultihon gikan sa maalamon nga mga tawo:

\par }{\Q Dili maayo nga aduna kay pinalabi sa imong paghukom.


\par }{\QB \VS{24}Kon ipalingkawas mo ang nakasala,

\par }{\QB tunglohon ug kapungtan ka sa mga tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Apan kon silotan mo ang nakasala,

\par }{\QB panalanginan ka ug mouswag ka pa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang dili bakak nga tubag nagpadayag

\par }{\QB sa tinuoray nga panaghigalaay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Andama una ang imong panginabuhian, sama sa uma,

\par }{\QB sa dili ka pa magtukod ug panimalay.\FTNT{†}{{\FR 24:27 }{\FQ{magtukod ug panimalay}}{\FT{: o
}}{\FQA{magtukod ug balay.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ayaw pagsaksi batok sa imong isigka-tawo sa walay igong hinungdan,

\par }{\QB o manugilon ug bakak bahin kaniya.


\par }{\Q \VS{29}Ayaw pag-ingon, “Balosan ko siya sa iyang gihimo kanako.

\par }{\QB Himuon ko usab kaniya ang iyang gihimo kanako.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Miagi ako sa uma sa usa ka tawong tapolan

\par }{\QB ug walay panabot.


\par }{\Q \VS{31}Puno na kini sa mga sagbot ug sampinit,

\par }{\QB ug guba na ang koral niini.


\par }{\Q \VS{32}Gipamalandongan ko pag-ayo kining akong nakita

\par }{\QB ug nakuha ko kini nga leksyon:


\par }{\Q \VS{33}Higda-higda, tulog-tulog,

\par }{\QB ug pagpangiyugpos gamay, tawong tapolan,


\par }{\Q \VS{34}ug sa kalit lang moabot kanimo ang kawad-on

\par }{\QB nga daw sama sa armadong tulisan.




\par }{\MS Ang Uban pang mga Panultihon ni Solomon

\par }\Chap{25}{\PP \VerseOne{1}Ania pa gayod ang uban pang mga panultihon ni Solomon nga gikopya sa mga tawo ni Ezequias nga hari sa Juda:


\par }{\Q \VS{2}Ginapasidunggan nato ang Dios tungod sa mga butang

\par }{\QB nga wala niya ipadayag kanato;

\par }{\Q apan ginapasidunggan nato ang mga hari

\par }{\QB tungod sa mga butang nga ilang gipadayag kanato.


\par }{\Q \VS{3}Maingon nga dili masukod kon unsa kataas ang langit ug unsa kalawom ang yuta,

\par }{\QB dili usab matugkad ang huna-huna sa mga hari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kinahanglan nga kuhaon una ang mga nakasagol sa plata

\par }{\QB ayha pormahon sa platero.


\par }{\Q \VS{5}Kinahanglan palayason ang daotang mga katawhan\FTNT{*}{{\FR 25:5 }{\FQ{mga katawhan}}{\FT{: o
}}{\FQA{mga opisyal}}{\FT{; o
}}{\FQA{mga magtatambag.}}} sa hari

\par }{\QB aron motunhay ang pagkamatarong sa iyang gingharian.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kon anaa ka sa atubangan sa hari,

\par }{\QB ayaw isipa imong kaugalingon nga mura ka na ug si kinsa,

\par }{\QB ug ayaw paglingkod uban sa mga dungganon.


\par }{\Q \VS{7}Kay mas maayo nga ang hari maoy mopalingkod kanimo

\par }{\QB kaysa iya kang papahawaon ug maulawan ka atubangan sa mga dungganon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ayaw pagdali-dalig sugilon sa korte bahin sa imong nakita,

\par }{\QB kay unsa na lang kahay imong buhaton

\par }{\QB kon mapamatud-an sa usa ka saksi nga sayop ka!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kon aduna kamoy panagbangi sa imong higala,

\par }{\QB husaya kini nga kamo-kamo ra

\par }{\QB ug ayaw ipanugilon ang inyong mga sekreto,


\par }{\Q \VS{10}kay kon masayran na kini sa uban, basin maulawan kamo,

\par }{\QB ug madaot ang inyong dungog hangtod sa hangtod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang pagsulti sa hustong mga pulong sa tukmang panahon

\par }{\QB nahisama kaanindot sa bulawan

\par }{\QB nga mga mansanas diha sa sudlanan nga pilak.


\par }{\Q \VS{12}Ang pagbadlong sa tawong maalamon mas bililhon pa sa alahas

\par }{\QB nga bulawan alang sa tawo nga mamati niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang kasaligan nga mensahero makapagaan sa gibati sa nagsugo kaniya,

\par }{\QB sama sa bugnaw nga tubig panahon sa ting-init.


\par }{\Q \VS{14}Ang tawo nga wala nagtuman sa iyang saad

\par }{\QB sama sa dag-om ug hangin nga walay dalang ulan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang pagpailob ug ang malumong sinultihan makakumbinse sa mga pangulo

\par }{\QB ug bisan sa mga gahi ug kasing-kasing.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ayaw pagpalabig kaon ug dugos

\par }{\QB kay tingalig mosuka ka.


\par }{\Q \VS{17}Ayaw pagsige ug pamisita sa imong silingan,

\par }{\QB kay tingalig mapul-an siya ug maglagot na hinuon kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang tawo nga nagsaksi ug bakak sa iyang isigka-tawo

\par }{\QB makapasakit nga daw sa espada, bunal, ug pana.


\par }{\Q \VS{19}Ang pagsalig sa tawong dili masaligan sa panahon sa kalisod walay kapuslanan

\par }{\QB sama sa daot nga ngipon o bali nga tiil.


\par }{\Q \VS{20}Kon awitan mo sa masadya nga awit ang tawong anaa sa labihan nga kalisod,

\par }{\QB sama rag gihuboan mo siya ug bisti panahon sa tingtugnaw

\par }{\QB o gibutangan mo ug suka ang iyang samad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kon ang imong kaaway gigutom, pakan-a;

\par }{\QB kon giuhaw, paimna.


\par }{\Q \VS{22}Kay kon buhaton mo kini maulaw siya sa iyang gihimo kanimo,\FTNT{†}{{\FR 25:22 }{\FQ{maulaw siya sa iyang gihimo kanimo}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{nagtapok ka ug baga sa iyang ulo.}}}

\par }{\QB ug ang {\ND{Ginoo}} magbalos kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Maingon nga ang hanging habagat magdalag ulan,

\par }{\QB ang tabi-tabi magdala usab ug kasuko.


\par }{\Q \VS{24}Mas maayo pang magpuyo sa atop sa balay\FTNT{‡}{{\FR 25:24 }{\FQ{atop sa balay}}{\FT{: tan-awa usab ang
}}{\XT{Pan. 21:9}}{\FT{.}}}

\par }{\QB kaysa magpuyo sulod sa balay uban sa asawa nga palaaway.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ang maayong balita nga gikan sa layong dapit

\par }{\QB sama sa mabugnaw nga tubig nga makapatagbaw sa tawong giuhaw.


\par }{\Q \VS{26}Ang tawong matarong nga magpahiuyon sa tawong daotan

\par }{\QB sama sa lubog nga tuboran o sa hugaw nga atabay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Dili maayo ang sobra nga pagkaon ug dugos,

\par }{\QB mao usab ang pagtinguha nga dayegon ka kanunay sa mga tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ang tawo nga dili makapugong sa iyang kaugalingon daling mapukan

\par }{\QB sama siya sa usa ka siyudad nga walay paril.




\par }\PoetryChap{26}{\Q \VerseOne{1}Maingon nga dili angay nga mag-snow kon ting-init o mag-ulan kon ting-ani,

\par }{\QB dili usab angay nga dayegon ang usa ka tawong buang-buang.


\par }{\Q \VS{2}Ang tunglo dili modulot kanimo kon wala kay sala.

\par }{\QB Sama kini sa naglupad nga langgam nga molabay lang ug dili motugpa.


\par }{\Q \VS{3}Kinahanglang witkan ang kabayo ug busalan ang asno aron mosunod.

\par }{\QB Mao usab ang buang-buang, kinahanglang silotan aron motuman.


\par }{\Q \VS{4}Ayawg tugbangi ang mga binuang sa usa ka tawong buang-buang,

\par }{\QB kay basig mapareho ka usab kaniya.


\par }{\Q \VS{5}Apan usahay maayo usab kon tubagon mo siya,

\par }{\QB aron mahibaloan niya nga dili siya maalamon sama sa iyang gituohan.


\par }{\Q \VS{6}Kon ang buang-buang maoy imong sugoon

\par }{\QB sa pagdalag mensahe,

\par }{\Q sama rag giputol mo ang imong mga tiil;

\par }{\QB nangita ka lag kasakit.


\par }{\Q \VS{7}Walay pulos ang panultihon nga gisulti sa mga buang-buang,

\par }{\QB sama kini sa tiil sa usa ka tawong bakol.


\par }{\Q \VS{8}Tinonto kon ihigot mo sa tirador ang bato nga imong ibala;

\par }{\QB mao usab kon pasidunggan mo ang buang-buang.


\par }{\Q \VS{9}Ang panultihon nga gisulti sa mga buang-buang makapasakit

\par }{\QB sama sa tunokon nga kahoy nga giwara-wara sa hubog.


\par }{\Q \VS{10}Ang tawo nga mohatag ug trabaho sa usa ka buang-buang

\par }{\QB o ni bisan kinsa lang nga molabay,

\par }{\QB sama sa usa ka mamamana nga nagpataka lag pamana.


\par }{\Q \VS{11}Maingon nga kan-on pagbalik sa iro ang iyang suka,

\par }{\QB utrohon ra gihapon sa buang-buang ang iyang kabuang.


\par }{\Q \VS{12}Adunay paglaom pa alang sa tawong buang-buang

\par }{\QB kaysa tawong naghuna-huna nga kunohay maalamon siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang tawong tapolan dili mogawas sa balay

\par }{\QB kay kuno adunay liyon sa gawas.


\par }{\Q \VS{14}Ang tawong tapolan magbalibali lag higda diha sa iyang katre

\par }{\QB sama sa pultahan nga magliso-liso diha sa iyang bisagra.


\par }{\Q \VS{15}Adunay mga tawo nga labihan kaayo katapolan

\par }{\QB nga bisan lag mokaon tapolan pa.


\par }{\Q \VS{16}Nagtuo ang tawong tapolan nga mas maalamon pa siya

\par }{\QB kaysa pito ka tawong maayong mangatarungan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Makuyaw ang pag-apil-apil sa away sa uban;

\par }{\QB sama kini kakuyaw sa pagbira sa dalunggan sa usa ka iro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18-19}Ang tawong mangilad sa iyang isigka-tawo,

\par }{\QB ug unya moingon siya nga nagsiniaw ra siya,

\par }{\Q sama siya sa usa ka katok nga gatira

\par }{\QB ug makamatay nga nagdilaab nga pana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Maingon nga mapalong ang kalayo kon wala nay sugnod,

\par }{\QB maundang usab ang away kon wala nay tabi-tabi.


\par }{\Q \VS{21}Maingon nga ang uling makapabaga,

\par }{\QB ug ang sugnod mopadilaab sa kalayo,

\par }{\QB ang tawong palaaway makapasugod usab ug kasamok.


\par }{\Q \VS{22}Ang tabi-tabi daw sama sa pagkaon

\par }{\QB nga lami usapon ug tunlon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kon ang maanindot mong mga pulong adunay nagpahiping daotan,

\par }{\QB nahisama ka sa kolon nga gihaklapan lang ug plata.\FTNT{*}{{\FR 26:23 }{\FQ{gihaklapan…plata}}{\FT{: o
}}{\FQA{gisilakan.}}}


\par }{\Q \VS{24}Ang kaaway magpakaaron-ingnon nga maayo,

\par }{\QB apan sa iyang kasing-kasing anaa ang pagpanglimbong.


\par }{\Q \VS{25}Bisan ug maayo siyang manulti, ayaw pagtuo kaniya,

\par }{\QB kay puno sa kadaotan ang iyang huna-huna.


\par }{\Q \VS{26}Magpakaaron-ingnon siya aron matabonan ang iyang kasuko,

\par }{\QB apan ang iyang pagkadaotan mabutyag ra gihapon sa kadaghanan.


\par }{\Q \VS{27}Kon magkalot kag bangag aron mahulog ang uban,

\par }{\QB maunay ka niini.

\par }{\Q Kon magpaligid kag bato aron maligiran ang uban,

\par }{\QB ikaw ang maligiran niini.


\par }{\Q \VS{28}Ang tawong bakakon nasilag sa mga tawo nga iyang gibiktima,

\par }{\QB ug ang tawong ulog-ulogan magdalag kadaot.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{27}{\Q \VerseOne{1}Ayaw pagpanghambog kon unsay imong buhaton ugma,

\par }{\QB kay wala ka makahibalo kon unsay mahitabo ugma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ayaw dayega ang imong kaugalingon;

\par }{\QB pasagdi nga ang uban maoy modayeg kanimo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Bug-at ang bato ug ang balas,

\par }{\QB apan mas bug-at ang imong bation

\par }{\QB kon palaguton ka sa tawong buang-buang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Makuyaw ang tawo nga anaa sa kasuko,

\par }{\QB apan mas makuyaw ang tawo nga gaselos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mas maayo pa nga badlongon mo ang usa ka tawo

\par }{\QB kaysa moingon ka nga ginahigugma mo siya apan wala mo lang tagda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang sakit nga pagbadlong sa usa ka higala adunay maayong katuyoan,

\par }{\QB apan ang halok sa kaaway dili kasaligan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kon ang usa ka tawo busog na,

\par }{\QB bisan ang dugos murag walay lami kaniya;

\par }{\Q apan kon gutom siya,

\par }{\QB bisan ang pait nga pagkaon tam-is alang kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang tawo nga milayas sa iyang panimalay

\par }{\QB nahisama sa langgam nga mibiya sa iyang salag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ang pahumot ug ang insenso makapalipay sa tawo,

\par }{\QB ingon man ang sinsero nga tambag gikan sa usa ka higala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ayaw kalimti ang imong higala,

\par }{\QB o ang higala sa imong amahan.

\par }{\Q Ug kon anaa ka sa kalisod,

\par }{\QB ayaw na pangayog tabang

\par }{\QB sa imong igsoon\FTNT{*}{{\FR 27:10 }{\FQ{igsoon}}{\FT{: o
}}{\FQA{paryente.}}} nga atua sa layo.

\par }{\Q Ang suod nga isigka-ingon mas maayo pa

\par }{\QB kaysa igsoon nga atua sa layo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Anak, pagmaalamon kay ikalipay ko kana,

\par }{\QB ug aron aduna akoy ikatubag sa mga hinawayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ang maalamon molikay sa nagsingabot nga katalagman,

\par }{\QB apan ang walay kaalam dili molikay, busa nag-antos siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kon mosaad ang usa ka tawo nga siyay mobayad kanimo

\par }{\QB sa utang sa tawo nga dili niya kaila,\FTNT{†}{{\FR 27:13 }{\FT{Tan-awa usab ang
}}{\XT{Pan. 20:16}}{\FT{.}}}

\par }{\Q siguroha nga makakuha ka gikan kaniya ug garantiya,

\par }{\QB aron masiguro mo nga mobayad siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kon isinggit mo ang imong bendisyon

\par }{\QB ngadto sa imong silingan sa sayong kabuntagon,

\par }{\QB isipon niya kini nga usa ka pagpanghimaraot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang asawa nga kanunayng makig-away sa iyang bana makalagot

\par }{\QB sama sa atop nga magtulo kon mag-ulan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Dili mo siya mapahilom,

\par }{\QB sama sa hangin nga dili mo mapugngan

\par }{\QB o sa lana nga dili mo makuptan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Maingon nga ang puthaw mopahait sa puthaw,

\par }{\QB ang tawo makakat-on usab sa iyang isigka-tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kon atimanon mo ang kahoy nga igos,

\par }{\QB makakaon ka sa iyang bunga.

\par }{\Q Sama nga kon atimanon mo ang imong agalon,

\par }{\QB pasidunggan ka niya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Maingon nga makita mo

\par }{\QB ang imong hitsura diha sa tubig,

\par }{\Q ang sulod sa imong kasing-kasing

\par }{\QB magpadayag usab sa imong pagkatawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Walay katagbawan ang kamatayon;

\par }{\QB mao usab ang pangandoy sa tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Maingon nga mapamatud-an

\par }{\QB ang kalunsay sa bulawan

\par }{\QB ug sa pilak pinaagi sa kalayo,

\par }{\Q ang atong pagkatawo mapamatud-an usab

\par }{\QB basi sa pagdayeg sa ubang tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Bisan unsaon mo pagsilot ang tawong buang-buang,

\par }{\QB dili mo gayod mapaundang ang iyang pagkabuang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Bantayi ug atimana pag-ayo ang imong kahayopan,


\par }{\Q \VS{24}kay ang bahandi

\par }{\QB ug dungog dili molungtad.


\par }{\Q \VS{25}Kumpaya ang mga sagbot;

\par }{\QB ug samtang nagtubo pa kini pag-usab,

\par }{\Q kumpaya usab ang mga sagbot sa kabungtoran

\par }{\QB aron adunay makaon pirme ang imong kahayopan.


\par }{\Q \VS{26}Makahimo kag mga bisti gikan sa balhibo sa mga karnero,

\par }{\QB ug mahimo mong ibaligya ang uban mong mga kanding aron makapalit ka ug yuta.


\par }{\Q \VS{27}Makakuha ka usab ug daghang gatas

\par }{\QB gikan sa imong mga kanding alang sa imong pamilya

\par }{\QB ug apil pa ang imong mga sulugoong babaye.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Ang tawong daotan moikyas bisag walay naggukod kaniya,

\par }{\QB apan ang tawong matarong dili mahadlok sama sa liyon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kon ang usa ka nasod magpakasala,

\par }{\QB kanunay pulihan ang ilang pangulo.

\par }{\Q Apan molig-on ang usa ka nasod

\par }{\QB kon ang pangulo niini maalamon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang tawong kabos nga nangdaog-daog sa sama niyang kabos

\par }{\QB sama sa makusog nga ulan nga nagdaot sa mga tanom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ang mga nagsalikway sa Kasugoan gadayeg sa mga daotan,

\par }{\QB apan ang mga nagtuman niini, makigbatok sa mga daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang mga tawong daotan wala makasabot kon unsay hustisya,

\par }{\QB apan ang mga nagdangop sa
{\ND{Ginoo}} nakasabot pag-ayo niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mas maayo pa ang kabos nga dili salawayon

\par }{\QB kaysa adunahan apan salawayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Maalamon ang anak nga nagtuman sa Kasugoan,

\par }{\QB apan ang anak nga makighigala sa mga badlongon\FTNT{*}{{\FR 28:7 }{\FQ{badlongon}}{\FT{: o
}}{\FQA{hangol ug kaon.}}} nagpakaulaw sa iyang ginikanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kon maadunahan ka pinaagi sa pagpatubo ug kuwarta,

\par }{\QB ang imong bahandi mapaingon sa tawong matinabangon sa mga kabos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Si bisan kinsa nga dili motuman sa Kasugoan,

\par }{\QB kangil-aran sa Dios bisan ang iyang pag-ampo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ang tawo nga mosulsol sa tawong matarong

\par }{\QB ngadto sa pagpakasala mabiktima sa iyang kaugalingong laang.

\par }{\QB Apan ang tawo kansang kinabuhi walay ikasaway mouswag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Naghuna-huna ang mga adunahan nga maalamon na gayod sila,

\par }{\QB apan ang tawong kabos nga adunay panabot

\par }{\QB nahibalo kon unsa gayoy ilang tinuod nga pagkatawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kon ang mga matarong ang magmadaogon malipay ang mga tawo,

\par }{\QB apan kon ang mga daotan na ang modumala manago sila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Dili ka gayod magmauswagon kon ilimod mo ang imong mga sala,

\par }{\QB apan kon isulti mo kini ug talikdan, kaloy-an ka sa Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Bulahan ang tawo nga nagtahod kanunay sa Dios,

\par }{\QB apan ang tawo nga gahi ug kasing-kasing malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang tawong daotan nga nagdumala sa mga kabos

\par }{\QB sama sa nagangulob nga liyon o oso nga andam sa pagtukob sa iyang biktima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ang tigdumala nga walay panabot labihan kabangis.

\par }{\QB Ang tigdumala nga dili buot maadunahan sa daotang paagi

\par }{\QB makaangkon ug taas nga kinabuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang tawo nga ginahasol sa iyang konsensya tungod sa iyang pagpatay

\par }{\QB sa usa ka tawo magtago-tago hangtod mamatay siya.

\par }{\QB Ayaw ninyo siyag tabangi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ang tawong nagkinabuhi nga walay ikasaway layo sa katalagman,

\par }{\QB apan ang tawong daotan kalit lang nga malaglag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ang kugihan nga mag-uuma adunay abunda nga pagkaon,

\par }{\QB apan ang naggamit sa iyang panahon sa walay pulos nga mga buluhaton mapobre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Panalanginan gayod ang kasaligan nga tawo,

\par }{\QB apan ang tawo nga nagdali nga maadunahan pagasilotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Dili maayo kon adunay pinalabi.

\par }{\QB Apan adunay mga tawo nga naghimo niini

\par }{\QB tungod kay nadala sa suborno, bisan gamay kini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ang tawong hangol ug kuwarta nagdali nga maadunahan,

\par }{\QB apan wala siya masayod nga mapobre diay hinuon siya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sa kaulahian, mas pasalamatan pa sa usa ka tawo

\par }{\QB ang tawong mibadlong kaniya

\par }{\QB kaysa niadtong miulog-ulog kaniya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang tawo nga mangawat gikan sa iyang ginikanan ug nag-ingon

\par }{\QB nga dili kini sala, kauban sa mga kriminal.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ang tawong hakog makahatag ug kasamok,

\par }{\QB apan ang tawong nagsalig sa
{\ND{Ginoo}} mouswag.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ang tawong nagsalig sa iyang kaugalingon buang-buang.

\par }{\QB Ang tawong nagkinabuhi nga maalamon layo sa katalagman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ang tawo nga mahinatagon sa mga kabos dili gayod mawad-an,

\par }{\QB apan ang walay pagpakabana sa mga kabos makadawat sa daghang panghimaraot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Manago ang mga tawo kon ang mga daotan ang modumala.

\par }{\QB Apan kon malaglag sila, mouswag ang mga matarong.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Ang tawong gahig ulo bisag sigehan ug badlong,

\par }{\QB sa kalit lang mapukan ug dili na makabangon pa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kon mga matarong ang mangulo malipayon ang mga tawo,

\par }{\QB apan kon mga daotan ang mangulo masubo gayod sila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ang tawong nagtinguha nga magmaalamon maghatag ug kalipay sa iyang amahan.

\par }{\QB Ang tawong nagsigeg pakig-uban sa mga babayeng nagbaligya sa ilang dungog

\par }{\QB gausik-usik lang sa iyang kuwarta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kon ang tinguha sa hari mao ang pagpatunhay sa hustisya,

\par }{\QB ginalig-on niya ang iyang gingharian,

\par }{\Q apan ang hari nga nawong ug sapi,

\par }{\QB magpukan sa iyang gingharian.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ang tawong mang-ulog-ulog

\par }{\QB nagplanog daotan sa iyang isigka-tawo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ang tawong daotan malit-agan sa iyang kaugalingong sala,

\par }{\QB apan ang tawong matarong mag-awit nga malipayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ang tawong matarong naghatag ug bili sa katungod sa mga kabos.

\par }{\QB Dili kini masabtan sa tawong daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ang mga tawong bugal-bugalon tigpasiugda ug kasamok sa lungsod,

\par }{\QB apan ang mga maalamon tigpahusay niini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Wala gayoy paingnan kon makighusay ang tawong maalamon sa usa ka buang-buang,

\par }{\QB kay magsige lang ug tagawtaw ug magbugal-bugal ang buang-buang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kalagotan ug gusto patyon sa mga kriminal

\par }{\QB ang mga tawong nagkinabuhi sa husto ug dili salawayon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ang tawong buang-buang mopagawas gayod sa iyang kasuko,

\par }{\QB apan ang tawong maalamon makapugong sa iyang kaugalingon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kon ang usa ka pangulo motuo ug bakak,

\par }{\QB ang tanan niyang mga opisyal mahimong daotan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ang kabos ug ang nangdaog-daog kaniya

\par }{\QB managsama nga gihatagan sa
{\ND{Ginoo}} ug mga mata.\FTNT{*}{{\FR 29:13 }{\FT{Ang buot ipasabot, parehas ra silang binuhat sa Dios.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kon ang usa ka hari matarong nga mohukom sa mga kabos,

\par }{\QB magpadayon ang iyang paghari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang pagbunal ug pagbadlong sa bata

\par }{\QB aron sa pagdisiplina kaniya makatudlo kaniya nga magmaalamon,

\par }{\Q apan kon pasagdan lang siya,

\par }{\QB makahatag siyag kaulawan sa iyang ginikanan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kon daotan ang mga nangulo, mosamot ang pagpakasala.

\par }{\QB Apan malaglag sila, ug makita kini sa mga matarong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Disiplinaha ang imong anak,

\par }{\QB ug hatagan kaniyag kalinaw ug kalipay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kon walay mensahe sa Dios nga maggiya sa nasod,

\par }{\QB wala kini kahusay.

\par }{\Q Bulahan ang mga tawo

\par }{\QB nga nagtuman sa kasugoan sa Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Adunay sulugoon nga dili mo matudloan kon imong istoryahan,

\par }{\QB kay bisan nasabtan ka niya, dili siya motuman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mas may paglaom pa ang tawong buang-buang

\par }{\QB kaysa tawong magpataka lag yawyaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kon patughan mo lang sa gusto ang imong sulugoon gikan sa bata pa siya,

\par }{\QB mahimo mo unya siyang problema.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ang tawong daling masuko makahatag ug kagubot,

\par }{\QB ug daghag mahimong sala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ang kahambogiro sa tawo maghatod kaniya sa kaulawan,

\par }{\QB apan ang pagkamapainubsanon makahatag kaniyag dungog.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ang tawo nga kakunsabo sa kawatan nagbutang sa iyang kaugalingon sa kakuyaw.

\par }{\QB Bisan unsaon ug patug-an dili gayod siya motug-an.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Makuyaw kon kita talawan. Apan kon mosalig lang kita sa
{\ND{Ginoo}},

\par }{\QB wala gayoy daotang mahitabo kanato.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Daghan ang mangayog pabor sa usa ka pangulo,

\par }{\QB apan ang {\ND{Ginoo}} lang gayod ang makahatag ug hustisya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ngil-aran ang mga matarong sa mga daotan,

\par }{\QB ug ngil-aran usab ang mga daotan sa mga matarong.




\par }{\MS Ang mga Panultihon ni Agur

\par }\Chap{30}{\PP \VerseOne{1}Mao kini ang mga panultihon ni Agur nga anak ni Jakeh nga taga-Masa.

\par }{\Q Iya kining gisulti ngadto kang Itiel ug kang Ucal.\FTNT{*}{{\FR 30:1 }{\FQ{nga taga-Masa…Ucal}}{\FT{: dili klaro ang buot ipasabot niini sa Hebreo nga teksto.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Akoy pinakawalay alamag sa tanang mga tawo.

\par }{\QB Ang akong panghuna-huna daw dili iya sa tawo.


\par }{\Q \VS{3}Wala gayod ako magtuon nga magmaalamon,

\par }{\QB ug wala akoy nahibaloan bahin sa Dios.


\par }{\Q \VS{4}Adunay tawo bang nakasaka sa langit ug nanaog?

\par }{\QB Adunay tawo bang nakakumkom sa hangin

\par }{\QB o nakaputos ug tubig sa iyang bisti?

\par }{\Q Adunay tawo bang nagpahimutang sa mga utlanan sa kalibotan?

\par }{\QB Kon anaa, sultihi ako kon kinsay iyang ngalan

\par }{\QB ug unsay ngalan sa iyang mga anak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Ang matag pulong sa Dios kasaligan gayod.

\par }{\QB Sama siya sa usa ka taming ngadto sa mga nagdangop sa iyang pagpanalipod.


\par }{\Q \VS{6}Ayaw dugangi ang iyang mga pulong,

\par }{\QB kay kon himuon mo kini, iya kang badlongon

\par }{\QB ug ipakita niya nga bakakon ka.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}O Dios, may duha ako ka butang nga pangayoon kanimo.

\par }{\QB Kon mahimo ihatag kini kanako sa dili pa ako mamatay.


\par }{\Q \VS{8}Una, tabangi ako nga dili makapamakak.

\par }{\QB Ikaduha, ayaw ako himoang adunahan o kabos,

\par }{\QB hatagi lang hinuon ako sa akong kinahanglanon.


\par }{\Q \VS{9}Kay kon maadunahan ako, basig dili ko na ikaw ilhon;

\par }{\QB ug kon kabos ako, basig mangawat ako

\par }{\QB ug maulawan ka tungod kanako.


\par }{\SH Dugang nga mga Panultihon
\par }
{\Q \VS{10}Ayaw pakaulawi ang usa ka sulugoon ngadto sa iyang agalon,

\par }{\QB kay panghimaraoton ka niya ug mahayan mo kini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Adunay mga anak nga wala mag-ampo

\par }{\QB nga panalanginan sa Dios ang ilang mga ginikanan,

\par }{\QB ug makaako pa sa pagpanghimaraot kanila.


\par }{\Q \VS{12}Adunay mga tawo nga nagtuo nga sila perpekto,

\par }{\QB apan ang tinuod hugaw ang ilang kasing-kasing ug huna-huna.


\par }{\Q \VS{13}Adunay mga tawo nga labihan gayod kamapahitas-on,

\par }{\QB nga kon motan-aw murag nakamenos.


\par }{\Q \VS{14}Adunay mga tawo usab nga murag buaya;

\par }{\QB labihan kaayo makapamintaha sa mga kabos.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ang tawong hakog murag alimatok nga manupsop.

\par }{\QB Magsige lag ingon, “Hatagi ko! Hatagi ko!”\FTNT{†}{{\FR 30:15 }{\FT{Sa literal,
}}{\FQA{Ang alimatok may duha ka anak nga babaye nga parehas nga ginganlan ug, “Hatagi ako!”}}}

\par }{\BB \par }
{\LI Adunay upat\FTNT{‡}{{\FR 30:15 }{\FQ{upat}}{\FT{: sa literal,
}}{\FQA{tulo o upat.
}}{\FT{Mao usab sa
}}{\XT{bersikulo 18}}{\FT{,
}}{\XT{21}}{\FT{,
}}{\XT{29}}{\FT{.}}} ka butang nga walay katagbawan:


\par }{\LIB \VS{16}ang dapit sa mga patay,\FTNT{§}{{\FR 30:16 }{\FQ{dapit sa mga patay}}{\FT{: o
}}{\FQA{lubnganan}}{\FT{; o
}}{\FQA{kamatayon.}}}

\par }{\LIB ang babayeng baog,

\par }{\LIB ang nauga nga yuta,

\par }{\LIB ug ang kalayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ang tawong tampalasan ug dili motahod sa ginikanan

\par }{\QB tuhakon sa mga uwak ang iyang mga mata,

\par }{\QB ug ang iyang patayng lawas kan-on sa mga agila.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{18}Adunay upat ka butang nga katingalahan alang kanako

\par }{\LI ug dili ko masabtan:


\par }{\LIB \VS{19}Kon nganong makalupad ang agila sa kawanangan,

\par }{\LIB kon nganong makahimo pagkamang ang bitin sa kabatoan,

\par }{\LIB kon nganong makalutaw ang barko sa dagat,

\par }{\LIB ug kon nganong maibog ang lalaki sa babaye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mao kini ang ginahimo sa babayeng mananapaw:

\par }{\QB Makighilawas siya sa ubang lalaki,

\par }{\QB ug unya moingon siya nga wala siyay nahimong daotan.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{21}Adunay upat ka butang nga lisod dawaton

\par }{\LI sa mga tawo sa kalibotan:


\par }{\LIB \VS{22}Ang ulipon nga nahimong hari,

\par }{\LIB ang buang-buang nga abunda sa pagkaon,


\par }{\LIB \VS{23}ang babayeng badlongon nga naminyo,

\par }{\LIB ug ang ulipong babaye nga nakapuli sa iyang agalong babaye.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{24}Adunay upat ka mananap dinhi sa kalibotan nga gagmay

\par }{\LI apan maalamon kaayo:


\par }{\LIB \VS{25}Ang mga lamigas, nga bisan huyang,

\par }{\LIB nagtigom silag pagkaon panahon sa ting-init,


\par }{\LIB \VS{26}ang mga “badger,” bisan dili sila kusgan,

\par }{\LIB sa mga bato sila naghimog puloy-anan,


\par }{\LIB \VS{27}ang mga dulon, bisan ug wala silay pangulo,

\par }{\LIB mag-usa sila paglupad,


\par }{\LIB \VS{28}ang mga tiki mahimo mo lang dakpon sa imong kamot,

\par }{\LIB apan makita sila diha sa mga palasyo.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{29}Adunay upat ka mga binuhat nga daw si kinsag barog:


\par }{\LIB \VS{30}ang liyon, nga labing kusgan sa tanang mga mananap ug walay gikahadlokan,


\par }{\LIB \VS{31}ang sunoy nga manok,

\par }{\LIB ang laki nga kanding,

\par }{\LIB ug ang hari nga gipalibotan sa iyang mga sundalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Kon ang imong pagkabuang-buang imong gipasigarbo

\par }{\QB ug nagplanog daotan,

\par }{\QB undanga na kana!


\par }{\Q \VS{33}Kon ang pagsigeg kutaw sa gatas makahimo niining keso

\par }{\QB ug kon ang pagsumbag sa ilong makasunggo,

\par }{\QB mao usab ang kasuko, makasugod kini ug kagubot.




\par }{\MS Ang mga Panultihon ni Haring Lemuel

\par }\Chap{31}{\PP \VerseOne{1}Mao kini ang mga panultihon ni Haring Lemuel nga taga-Masa,\FTNT{*}{{\FR 31:1 }{\FQ{nga taga-Masa}}{\FT{: o
}}{\FQA{Usa kini ka mensahe.}}} nga gitudlo kaniya sa iyang inahan:


\par }{\Q \VS{2}Anak ko, natawo ka ingon nga tubag sa akong mga pag-ampo.


\par }{\Q \VS{3}Ayaw usiki ang imong kinabuhi ug kusog diha sa mga babaye,

\par }{\QB kay silay hinungdan sa kalaglagan sa mga hari.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Lemuel, dili angay nga moinom ug bino

\par }{\QB ang mga hari ug ang mga nagdumala.


\par }{\Q \VS{5}Kay kon hubog sila, makalimot sila sa kasugoan,

\par }{\QB ug makalapas sila sa katungod sa mga kabos.


\par }{\Q \VS{6-7}Pasagdi nga moinom ang mga tawo nga nawad-an na

\par }{\QB ug paglaom\FTNT{†}{{\FR 31:6-7 }{\FQ{nawad-an na ug paglaom}}{\FT{: o
}}{\FQA{himalatyon.}}} ug anaa sa kaguol,

\par }{\QB aron malimtan nila ang ilang kakabos ug mga kalisod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Panalipdi ang katungod sa mga tawong walay katakos

\par }{\QB sa pagpanalipod sa ilang kaugalingon.


\par }{\Q \VS{9}Paghukom pinasubay sa hustisya ug kaangayan,

\par }{\QB ug panalipdi ang katungod sa mga kabos.


\par }{\MS Ang Maayo nga Asawa

\par }{\Q \VS{10}\FTNT{‡}{{\FR 31:10 }{\FT{}}{\XT{Pan. 31:10-31}}{\FT{ Usa ka klasi nga balak diin nagsugod kini sa nagsunodsunod nga mga litra sa alpabeto sa Hebreo.}}}Lisod pangitaon ang maayo nga asawa.

\par }{\QB Mas bililhon pa siya kaysa mahalong mga bato.


\par }{\Q \VS{11}Adunay pagsalig kaniya ang iyang bana,

\par }{\QB ug wala nay pangitaon pa ang iyang bana kaniya.


\par }{\Q \VS{12}Puro maayo ug dili daotan ang iyang ginabuhat

\par }{\QB ngadto sa iyang bana sa tibuok niyang kinabuhi.


\par }{\Q \VS{13}Kugihan siya mohimog tela nga delana ug lino.


\par }{\Q \VS{14}Sama siya sa barko sa mga negosyante;

\par }{\QB nagdala siya ug pagkaon bisan gikan siya sa layong dapit.


\par }{\Q \VS{15}Sayo kaayo siyang mobangon aron sa pag-andam

\par }{\QB ug pagkaon alang sa iyang pamilya,

\par }{\QB ug aron sultihan ang iyang mga sulugoong babaye kon unsay ilang buluhaton.


\par }{\Q \VS{16}Mahibalo siya mopili ug yuta, ug paliton niya kini.

\par }{\QB Unya patamnan niya kini ug ubas ginamit ang kuwarta nga iyang natigom.


\par }{\Q \VS{17}Abtik siya, kugihan, ug baskog.


\par }{\Q \VS{18}Maayo siyang magnegosyo,

\par }{\QB ug nagtrabaho siya hangtod sa gabii.


\par }{\Q \VS{19}Siya ra mismo ang mohimo

\par }{\QB ug mga panapton nga himuong bisti.


\par }{\Q \VS{20}Mahinatagon siya ngadto sa mga kabos

\par }{\QB ug sa mga timawa.


\par }{\Q \VS{21}Dili siya mabalaka kon tingtugnaw,

\par }{\QB kay may baga siyang mga panapton alang sa iyang pamilya.


\par }{\Q \VS{22}Siya ra mismo ang naghimo sa mga hapin sa ilang katre.

\par }{\QB Ug ang iyang mga bisti matahom ug mahalon.


\par }{\Q \VS{23}Ilado ang iyang bana ingon nga usa

\par }{\QB sa mga opisyal sa ilang dapit.


\par }{\Q \VS{24}Manghimo siyag mga bisti ug mga bakos,

\par }{\QB ug ginabaligya niya kini ngadto sa mga negosyante.


\par }{\Q \VS{25}Aduna siyay kalig-on ug usa ka tinahod,

\par }{\QB ug wala siyay kabalaka sa umaabot.


\par }{\Q \VS{26}Nagsulti siya nga adunay kaalam,

\par }{\QB ug nagtudlo siya uban ang pagmahal.


\par }{\Q \VS{27}Kugihan siya, ug ginaatiman gayod niya pag-ayo

\par }{\QB ang iyang panimalay.


\par }{\Q \VS{28}Dinayeg siya sa iyang mga anak,

\par }{\QB ug ingon man sa iyang bana nga nag-ingon,


\par }{\Q \VS{29}“Daghan ang maayo nga mga asawa,

\par }{\QB apan ikaw ang pinakamaayo sa tanan!”


\par }{\Q \VS{30}Ang pagkamadanihon malimbongon,

\par }{\QB ug ang katahom lumalabay lang;

\par }{\QB apan ang babaye nga nagtahod sa
{\ND{Ginoo}} angay nga dayegon.


\par }{\Q \VS{31}Angay siyang balosan sa iyang maayong binuhatan

\par }{\QB ug pasidunggan taliwala sa kadaghanan.

\par }