\NormalFont\ShortTitle{EPEZU}

{\MT EPEZU

\par }{\MTB Pauru Nymerohpyry Epezu põkõ Neneryme

\par }{\MTC Efésios

\par }{\IMT Ekarotopo

\par }{\IP Pauru ytotopõpyry oseruaono ahtao, moroto kynexine pata Epezu po oseruao jeimamyry exisasaka (Atos 19.1—20.1). Sero pape tymerose Pauru a ãpuruhpyry tao tahtao (Epezu 4.1), Jezu poetory tõ neneryme Epezu po, imehnõ pata tõ po roropa.

\par }{\IP Tynymerohpyry ae toto amorepãko mana toiro zoko sã Jezu poetory tõ ehtoh poko (Epezu 1.10). Jezu enetuputyryke kyya xine Kuesẽkõme, zokome sytatose sero nono po (Epezu 1—3). Zuzenu Kurã tokarose kyya xine isene kuehtohkõme; naeroro zae ehtoh poko se rokẽ sytatose. Kuokokõ pyno kuehtohkõ sã kypyno xine Kyrixtu mana. Morararo kupuhpyrykõ omipona kuokokõ ehtoh sã Kuesẽkõ omipona sytatose sero nono po.

\par }{\IP Oseruao enetupuhtoh ekarõko Pauru mana tuarohxo kuehtohkõme toiro ahnome kuehtohkõ poko: zokome sã sytatose, kupuhpyrykõme Jezu mana (Epezu 1.22-23); tapyime sã sytatose, apõme Jezu mana, topuimo (Epezu 2.20-21); nohpo niome sã roropa Jezu mana, ipytyme sytatose enetuputyryke kyya xine (Epezu 5.25-32).

\par }{\IOT Sero pape ao

\par }{\IO Aosekarotopõpyry
{\IOR{1.1-2}}

\par }{\IO Omi kurã Jezu Kyrixtu poko
{\IOR{1.3—3.21}}

\par }{\IO Zae Jezu poetory tõ ehtopo
{\IOR{4.1—6.20}}

\par }{\IO Aosekazumatopo, kure tyripotopo
{\IOR{6.21-24}}



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Ynymerohpyry moro onenerykõme Epezu põkomo. Ywy ase Pauru, Ritonõpo nymenekahpyry, Kyrixtu Jezu poko imehnõ amorepatohme.

\par }{\PP Ritonõpo poetoryme matose, mãsa rokẽ pyra Kyrixtu Jezu enetuputyryke oya xine, imaro roropa oexirykõke.


\par }{\PP \VS{2}“Papa Kapuaono, kure Epezu põkõ tyriko. Torẽtyke pyra tyriko toto,” ãko ase Ritonõpo a opoko xine. Jezu Kyrixtu Kuesẽkomo a roropa, morara ãko ase.


\par }{\SH Kure kyrirykõ poko Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{3}“Kure mase Papa Kapuaono,” sykatone Ritonõpo a, Jezu Kyrixtu Kuesẽkõ zumy a, kure rokẽ tyrise kuexirykõke, Tumũkuru Kyrixtu maro. Mame Tuzenu emero ekarõko kyya xine mana. Kure kapuaõkõ ritopõpyry sã kure kyritorỹko Ritonõpo mana.

\VS{4}Sero nono onyripyra ro tahtao, kymenekatone Ritonõpo, typoetoryme kuehtohkõme, Tumũkuru Kyrixtu maro kuehtohkõme. Kymenekatone kure kuehtohkõme, iirypyryme pyra tyneneryme. Kypyno xine toexiryke,

\VS{5}tumũkurume kyrirykõ poko tõsenetupuhse Ritonõpo pake Tumũkuru orikyry poko. Tumũkurume kyritone tãkye toehtohme kypoko xine tõsenetupuhtopõpyry ae ro.

\VS{6}Tumũkuru pyno Ritonõpo ipunaka repe. Yrome tonehpose eya xiaro kypynanohtohkõme. Topehke pyra tynekarory kurã sã Tumũkuru tonehpose aorihtohme. Morara exiryke: “Kure mase Papa. Yna esẽme mase imehxo,” sykatone Ritonõpo a.


\par }{\PP \VS{7}Tymyhpokase sã sytatose, kymyakãkõme Kyrixtu toorihse exiryke. Eya kyyrypyrykõ tukurikase roropa mana, tumunuru ke. Morara exiryke imehnõ kypyno xine exiry motye kypyno xine Ritonõpo mana.

\VS{8}Naeroro kure kyriatosene. Tuaro toexiryke tuaro kyritorỹko roropa mana.

\VS{9}Pake emero kukurãkarykõ poko tõsenetupuhse Ritonõpo oximõme kuehtohkõme, toiro tosẽke kuehtohkõme. Yrome Ritonõpo osenetuputyry waro pyra sexiatose. Morarame kutuarõtanohpotone tõsenetupuhtopõpyry poko.

\VS{10}Ynara tykase Ritonõpo: “Emero oximõme toto rĩko ase Kyrixtu orikyry ke, kapuaõkõ maro, nono põkõ maro, enara, toto esẽme Kyrixtu ehtohme,” tykase Ritonõpo pake. Mame morohne ritoh po toehse ahtao, morohne rĩko Ritonõpo mana.


\par }{\PP \VS{11}Emero exĩko Ritonõpo osenetupuhtopõpyry ae ro, aomihpyry ae ro roropa. Osemazuhme sero nono onyripyra ro tahtao kymarokõ tymenekase eya typoenõme kuehtohkõme tumũkuru Kyrixtu maro, tõsenetupuhtopõpyryme exiryke, toemynyhmatopõpyry ae ro apitoryme.

\VS{12}Naeroro: “Kure mase Ritonõpo, yna Esẽme imehxo mase,” ãko ynanase, osemazuhme Kyrixtu tonetupuhse yna a exiryke, kypynanohnekõme.


\par }{\PP \VS{13}Morarame amarokomo a roropa kurã omi totase. Morara exiryke Kyrixtu menetuputyatose, Kyrixtu omiry enetuputyryke oya xine. Naeroro typynanohse oexirykõke Ritonõpo a, Tuzenu kurã ekarone oya xine tõmihpyry ae ro, ipoetoryme oehtohkõ poko otuarõtatohkõme.

\VS{14}Ritonõpo Zuzenu nae kuahtao xine, zuaro sytatose, Ritonõpo nekarory typoetory tomo a apoĩko sytatose, Zuzenu nae kuexirykõke. Kuakorehmatorỹko mana kypyno xine Ritonõpo ehtoh enetuputyry poko, tymyhse exiketõ sã pyra kuehtohkõme. Naeroro: “Kure mase Ritonõpo, yna Esẽme mase imehxo,” sykatone.


\par }{\SH Pauru oturutopõpyry
\par }
{\PP \VS{15}Mame Kuesẽkõ Jezu enetuputyry poko oya xine totase ya. Ritonõpo poetory pyno oexirykõ roropa totase ya.

\VS{16}Morara exiryke morara kary etaryhtao ya, “Kure mase” kakehpyra sã ywy Ritonõpo a. Opoko xine oturũko roropa ase, Ritonõpo maro jotururuhtao.

\VS{17}Ynara ãko ase Ritonõpo a Kuesẽkõ Jezu Kyrixtu zumy a: “Papa Kapuaono, imehxo mase. Morara exiryke Ouzenu a Epezu põkõ tuaro tyripoko toto,” ãko ase Ritonõpo a, Ritonõpo waro oexirykõ se jexiryke. Osenetupuhpõko roropa Ritonõpo mana oya xine.

\VS{18}Ynara ãko ase roropa Ritonõpo a: “Epezu põkõ amorepako Papa, amaro toexirykõ waro toto ehtohme, kure tyrirykõ eraximatohme eya xine, onekarotyã waro toto ehtohme, imeĩpo õmihpyry ae ro onekarory tõ kurã waro roropa toto ehtohme,

\VS{19}jamihme kuhse oexiry waro roropa toto ehtohme,” ãko ase. Tyjamitunuru ke kuakorehmatorỹko mana kukurohtao xine, enetuputyryke kyya xine. Tyjamitunuru ke ro

\VS{20}Tumũkuru ẽsemãkapone ropa aorihxĩpo. Mame tymaro tuisame kynyrine kapu ao.

\VS{21}Seromaroro Kyrixtu tuisame mana, imehnõ kapuaõkõ motye emero. Kowenu tõkehko motye mana, tuisa tõkehko roropa motye. Pata esẽ tõ motye roropa mana, sero nono po. Emero motye kuhse mana, jũme roropa mana.

\VS{22}Naeroro emero esẽme Kyrixtu tyrise Ritonõpo a. Mame kynekarone typoetory tomo a, toto esẽme aehtohme. Tuisa Imehxo Exikety ekarone eya xine.

\VS{23}Kyrixtu zokome sã Ritonõpo poetory tõ mana. Mame kupuhpyrykõ omipona kuokokõ exiry sã, moro sã Kyrixtu omipona ipoetory tõ mana. Toto kurohtao roropa mana, toto jamihtanohnõko, enara.




\par }\Chap{2}{\SH Kuosenetupuhtohkõ tyrisenã sã tyrise ropa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Osemazuhme aporo Ritonõpo enetuputyry se pyra mexiatose, Ritonõpo omipona pyra oexirykõke, tyyrypyhpyke rokẽ oexirykõke.

\VS{2}Morara oexirykõke Jezu onenetupuhpynõ penetatoh poko rokẽ mexiatose. Joroko tõ esẽ omipona roropa mexiatose, amerehmaõkõ esemy. Ritonõpo omipona pyra exiketõ esẽ roropa mokyro.

\VS{3}Mokaro sã sexiatose, Jezu onenetupuhpynõ samo. Kypenetatohkõ poko rokẽ sexiatose. Kyyrypyrykõ poko roropa sexiatose. Kuosenetupuhtohkõ ae kypenetatohkõ poko sexiatose. Ritonõpo nuãnopyryme roropa sexiatose, apotoimo htaka taroposãme roropa sexiatose.


\par }{\PP \VS{4}Yrome Ritonõpo kuãnohpopyra xine kynexine, kypoko xine toenupunase toexiryke ipunaka.

\VS{5}Ritonõpo enetuputyry se pyra ro kuahtao xine, aomipona pyra roropa kuahtao xine, kuosenetupuhtohkõ tyrisenã sã tyrise ropa Ritonõpo a, Kyrixtu maro kuehtohkõme. Kure orirykõ se Ritonõpo exiryke okurãkatone ropa.

\VS{6}Seromaroro Kyrixtu Jezu maro kuexirykõke, kuosenetupuhtohkõ tyrisenã sã tyrise ropa Ritonõpo a mana. Tymaro tuisame kuehtohkõme kapu ao, kuosenetupuhtohkõ tyrisenã sã tyrise ropa eya.

\VS{7}Morara kyriatose Ritonõpo, kure toexiry poko enetupuhpotohme imehnomo a jũme. Imehnõ kypyno xine exiry motye kuhse Ritonõpo kypyno xine exiry mana. Morara exiryke kure kyrikehpyra xine kynexine, Kyrixtu Jezu maro kuehtohkõme, enetuputyryke kyya xine.

\VS{8}Naeroro tamoreme opyno xine Ritonõpo toexiryke typynanohse matose. Okurãkatorỹko roropa mana kure oexirykõ pokoino pyra. Jezu enetuputyryke rokẽ oya xine okurãkatorỹko mana. Topehke pyra, tynekarory kurã sã, Tumũkuru tonehpose aorihtohme, okurãkatohkõme.

\VS{9}Naeroro epyrypasaromepyra matose Ritonõpo poenõme oexirykõ poko. Kure oexirykõ pokoino pyra tukurãkase matose Ritonõpo a.

\VS{10}Ritonõpo kyrihpõkomo. Kyritone Kyrixtu Jezu maro kuehtohkõme kure imehnõ ritohme kyya xine. Pake ynara tykase Ritonõpo tyya rokene, “Kyrixtu omipona exiketomo a imehnõ riry se ase kure, kokoro rokene,” tykase.


\par }{\SH Oximaro kuexirykõ poko Kyrixtu Jezu maro
\par }
{\PP \VS{11}Wenikehpyra ehtoko oehtopõpyrykõ poko. Juteutõkara matose, morara tonuruse oexirykõke. Amarokõ poko, “Tyaĩkõpotapihpyry onysahkahnõ mokaro,” ãko juteu tõ opoko xine. Yrome typoko xine, tysahkase aexityãme, osekarõko toto, tyaĩkõpotapihpyry tysahkase tyya xine exiryke.

\VS{12}Pake Kyrixtu onenetupuhpyra mexiatose. Ritonõpo nymenekatyãme pyra mexiatose, juteume pyra oexirykõke. Pake ynara tykase typoetory tomo a, “Kure rokẽ oritorỹko ase,” tykase Ritonõpo. Yrome oya xine morara kara kynexine. Taro amarokõ repe, nono po. Kyrixtu a okurãkarykõ oneraximara sã mexiatose. Ritonõpo waro pyra roropa mexiatose.

\VS{13}Osemazuhme aporo moe sã mexiatose. Yrome Ritonõpo a tonehse ropa matose tyya Jezu Kyrixtu orikyry ke. Seromaroro imaro amarokõ toehse aomipona toehse oexirykõke.

\VS{14}Toipe juteu tomo, oxiehno toto juteutõkara maro. Moeze nymerohpyry juteu tõ apurume sã kynexine, juteutõkara maro pyra toto ehtohme, Moeze nymerohpyry omipona pyra juteutõkara exiryke. Yrome seromaroro moro apuru tykararahse mana Kyrixtu a oximõme toto ehtohme ropa. Toorikyry ke oxiehno pyra tyripose toto eya osepyno toto ehtohme, oxise roropa toto ehtohme. Toorikyry ke oxiehno toto exiry tonahkapose eya.

\VS{15}Ynara tykase Kyrixtu eya xine, “Moeze nymerohpyry omipona oexirykõ pokoino pyra okurãkatorỹko Ritonõpo mana. Kure oexirykõ pokoino pyra roropa,” tykase. Atae pyra toh nexiase repe. Yrome oximõme tyrise toto eya, tyrisenã sã toto ehtohme tymaro, oxiehno pyra toto ehtohme, osepyno rokẽ toto ehtohme.

\VS{16}Toxixihmatopõpyryke wewe pokona, Kyrixtu a oxiehno toto ehtoh tonahkapose. Wewe poko toorihtopõpyry ke oxiehnotokõ tyrise ropa oxiehno pyra, osepyno toto ehtohme ropa. Tonehse ropa toto eya Ritonõpo a aomipona toto ehtohme.

\VS{17}Naeroro Kyrixtu tooehse ãmorepase xine omi kurã poko, oxiehno pyra emero ehtohme Ritonõpo maro. Oya xine tooehse, juteutõkara a. Ameke sã mexiatosene Ritonõpo a. Oya xine tooehse roropa ynororo, juteu tomo a, ameke hkopyra mexiatosene Ritonõpo a.

\VS{18}Naeroro Kyrixtu enetuputyryke kyya xine emero sytatose Kumykõ ẽpataka ytõko, juteu tomo, imehnomo, enara, toiro Zuzenu omipona kuexirykõke.


\par }{\PP \VS{19}Juteutõkara matose. Yrome tyorõpõkõme pyra matose. Katonõme pyra roropa matose Ritonõpo a. Esary põkõme matose toehse, imehnõ Ritonõpo poetory tõ maro, Ritonõpo poenõme toehse oexirykõke.

\VS{20}Ritonõpo tapyĩme sã sytatose. Ynara sã sytatose enetupuhtohme rokene. Tapyi apurume sã matose. Tapyi apuru apõme Ritonõpo nymenekatyã imehnõ amorepananõme, Ritonõpo poe urutõ kõ maro, enara. Yrome tapyi nekapuru apoihtyme sã Kyrixtu Jezu mana.

\VS{21}Mokyro poe rokẽ Ritonõpo tapyĩ jamihme. Ipoe roropa Kuesẽkõ maro kure exĩko sytatose.

\VS{22}Amarokõ roropa imaro exĩko matose Ritonõpo tapyĩme, imehnõ Jezu poetory tõ maro, emero porehme, Ritonõpo Zuzenu esaryme.




\par }\Chap{3}{\SH Pauru erohtopõpyry poko juteutõkara poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morara exiryke oturũko ase Ritonõpo maro. Ywy ase Pauru, Kyrixtu Jezu nymenekahpyry. Ãpuruhpyry tao ase. Tomõse ywy ahno tõ zururuke ya, juteutõkara kurãkary poko Jezu a. Morara exiryke tõmapose ywy ãpuruhpyry taka.

\VS{2}Kypyno xine Ritonõpo exiryke tyrohmanohpose ywy eya, ãkorehmanekõme jehtohme. Sero poko metatose ro.

\VS{3}Ritonõpo osenetupuhtopõpyry tokare pyra kynexine repe. Yrome utuarõtanohpone tõsenetupuhtopõpyry poko. Moro poko pape tymerose ya, onenerykõme.

\VS{4}Naeroro ynymerohpyry moro poko isekeremaryhtao oya xine, enetupuhnõko matose Kyrixtu poko. Ritonõpo osenetupuhtopõpyry waro jehtopõpyry poko enetupuhnõko matose.

\VS{5}Osemazuhme aporo ahno a tõsenetupuhtopõpyry onekaropyra Ritonõpo kynexine. Yrome seromaroro tynymenekatyã tutuarõtanohpose. Urutõ kõ roropa tutuarõtanohpose Tuzenu a, tõsenetupuhtopõpyry poko.

\VS{6}Ynara tykase Ritonõpo pake tyya rokene, “Kure rokẽ juteutõkara rĩko ase juteu tõ maro. Ypoenõme exĩko mã toto Kyrixtu omiry enetuputyryke eya xine,” tykase ynororo. “Mame juteu tõ juteutõkara maro osepyno exĩko toh mana, Jezu Kyrixtu enetuputyryke eya xine. Ynekarory juteu tomo a, moro ekarõko roropa ase juteutõkara a,” tykase ynororo pake tyya rokene.


\par }{\PP \VS{7}Kyrixtu omiry poko imehnõ amorepaneme jyrine Ritonõpo. Topehke pyra tyjamitunuru ekarone Ritonõpo ya. Erohnõko ukurohtao mana.

\VS{8}Jezu poetoryme ase. Tuisame pyra ase repe. Yrome eya jerohtoh tokarose mana, juteutõkara amorepatohme typoko. Imehnõ motye kuhse Kyrixtu kypyno xine mana, emero kurã ekaroneme toexiryke.

\VS{9}Naeroro pake Ritonõpo tõsenetupuhse kukurãkaporykõ poko Tumũkuru a, juteu tomo, juteutõkara, enara. Moro poko enetupuhpõko ase emero ahno a. Emero ritõme mã Ritonõpo. Tõsenetupuhtopõpyry onumakara kynexine aporo.

\VS{10}Seromaroro emero Jezu enetupuhnõko toh mana, juteu tomo, juteutõkara, enara. Moro eneryke tyya xine, ynara ãko tuisamãkõ kapuaõkomo, “To! Emese kure mase Ritonõpo,” ãko toh mana moro eneryke tyya xine.

\VS{11}Ritonõpo poenõme toehse toto, enetuputyryke tyya xine, pake Ritonõpo osenetupuhtopõpyry ae ro. Kyrixtu Jezu a typoenõme tyrise sytatose, toorihse toexiryke kyyrypyrykõ epehpyryme.

\VS{12}Kyrixtu maro kuahtao xine Ritonõpo ẽpataka ytõko sytatose. Ihxike pyra roropa sytatose kueanokõ tyjamihtanohse exiryke. Imaro oturũko sytatose tonetupuhse kyya xine exiryke.

\VS{13}Naeroro etuarimãko ase Kyrixtu omiry ekaroryke ya oya xine. Morara exiryke poremãpyra ehtoko jetuarimary etaryhtao oya xine. Kure oripotohkõme Kyrixtu omiry ekaroase oya xine. Kure oripotohkõme roropa tomõse ase ãpuruhpyry taka.


\par }{\SH Kypyno xine Kyrixtu exiry poko
\par }
{\PP \VS{14}Ritonõpo emero typoenõme se. Moro poko jemynyhmaryhtao jesekumuru pona porohnõko ase, joturutohme Papa Kapuaõ ẽpataka.

\VS{15}Tonetupuhse kyya xine exiryke emero porehme tumyke exĩko sytatose, Kumykõme Ritonõpo exiryke, kapuaõkomo te, nono põkomo, enara.

\VS{16}Ynara ãko ase Ritonõpo a, “Papa Kapuaono, imehxo mase. Orẽpyra roropa mase. Naeroro ajamitunuru ekaroko Epezu põkomo a, Ouzenu maro orẽpyra toto ehtohme tukurohtao xine,” ãko ase opoko xine.

\VS{17}“Papa Kapuaono, Epezu põkõ akorehmako Omũkuru enetuputyry poko, Jezu Kyrixtu osesaritohme ikurohtaka xine. Akorehmako toto imehnõ pyno toto ehtohme, yronymyryme,” ãko ase.

\VS{18}“Akorehmako toto Papa, tuaro toto ehtohme, emero opoetory tõ maro, toto pyno Kyrixtu exiry poko, tuaro toto ehtohme imehnõ pyno exiry poko, enara,” ãko ase. Kapu zumo exiry sã Kyrixtu kypyno xine exiry mana. Kae exiry sã roropa kypyno xine Kyrixtu exiry mana. Tuna konõto zueme exiry sã roropa kypyno xine exiry roropa mana. Nono zumo exiry sã roropa kypyno xine Kyrixtu exiry mana. “Moro waro tyriko toto,” ãko ase Ritonõpo a.

\VS{19}Ỹ, ynara se ase oya xine roropa. Kyrixtu kypyno xine exiry waro se ase oya xine. Mame zuaro awahtao xine itamurume repe, emero waro pyra ro matose. Ynara exiryke, ekuhpỹme sã kypyno xine Kyrixtu exiry mana. Mame Ritonõpo osesariry se ase okurohtaka xine, Ritonõpo a rokẽ tuaro oehtohkõme kure kuhse Ritonõpo exiryke.


\par }{\PP \VS{20}Mame tyjamitunuru ke kynekaropohpyrykõ motye tyriry waro Ritonõpo mana. Kynenetuputyhpyrykõ motye tyriry waro roropa mana, kukurohtaka xine.

\VS{21}Naeroro eya, “Imehxo mase, Ritonõpo,” sykatone, oximõme Jezu poetory tõ maro kuahtao xine. Kyrixtu Jezu maro toehse kuexirykõke. Naeroro morara sykatone kokoro rokene. Kakehpyra sehtone, enara.




\par }\Chap{4}{\SH Oxipoko enupunary poko Jezu poetory tomo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morara exiryke, kure kyriatosene Ritonõpo. Naeroro oururukõ se ase. Taro ase tymyhse, Kuesẽkõ omipona jerokuruke. Ynara kary se ase, kure rokẽ ehtoko, kure oehtohkõme toahmase oexirykõke Ritonõpo a. Morara exiryke kure rokẽ ehtoko.

\VS{2}Opoko xine ro epyrypara ehtoko. Opoopore pyra ehtoko imehnõ maro. Azamaro pyra exiketõ zehno pyra ehtoko. Imehnõ pyno oexirykõke akorehmatoko toto.

\VS{3}Ritonõpo Zuzenu amaro xine ahtao oxipoko enupunãko matose. Oxipoko toenupunase oexirykõke oximaro exĩko matose. Tomeseke ehtoko, oxipoko enupunakehpyra oehtohkõme.

\VS{4}Morohnome matose toehse, toirõ Zuzenu amaro xine exiryke. Toiro rokẽ eraximãko matose. Jezu Kyrixtu maro jũme orihpỹme oehtohkõ eraximãko matose. Moro poko toahmase matose Ritonõpo a.

\VS{5}Toiro rokẽ Kuesẽkõ mana. Toiro tonetupuhse kyya xine kukurãkanekõme. Toirõ omi poe roropa tõpurihkase sytatose.

\VS{6}Toiro Ritonõpo mana, Kumykomo. Kuesẽkõme roropa mana. Kymaro xine toerohtoh kyrỹko Ritonõpo mana, kukurohtao xine toexiryke.


\par }{\PP \VS{7}Topehke pyra tynekaroryme tyjamitunuru tokarose Kyrixtu a kyya xine. Emero oxisã pyra repe yrome tõsenetupuhtopõpyry ae ro tyjamitunuru tokarose kyya xine.

\VS{8}Ynara tymerose Kyrixtu poko, Ritonõpo omiryme:

\par }{\Q “Tonukuruhtao kakoxi tuhkãkõ tynyporemãkapotyã tarose tymaro.

\par }{\Q Mame ekarory se toehtoh tonõ tokarose eya ahno tomo a,”

\par }{\MM tykase.


\par }{\PP \VS{9}Otarãme ekaropõko matose, “Oty kary moro tõnuhse?” ãko matose otarame. Ynara mana, osemazuhme Kyrixtu tyhtose aporo, sero nono zopikoxi.

\VS{10}Naeroro Kapu ae Ayhtohpyryme ynororo. Kapu aka onuhketyme roropa mana. Kapu moinakoxi toytose ynororo. Emero esẽme toehse ynororo, kapuaõkomo, nono põkomo, enara mã esẽme toehse ynororo.

\VS{11}Eya ekarory se toehtoh tonõ tokarose ahno tomo a. Tyjamitunuru tokarose eya xine orẽpyra toto ehtohme toerohtohkõ poko. Toitoine tymenekase eya, typoko imehnõ tuarõtatohme. Imehnõ tymenekase roropa eya urutõ kõme. Imehnõ tyrise roropa eya imeimehnõ pata põkõ eahmananõme, typoetoryme toto ehtohme. Imehnõ tymenekase typoetory tõ esẽme, imehnõ roropa tymenekase imehnõ typoetory tõ amorepaneme.

\VS{12}Morara tyrise eya emese kure typoetory ehtohme toerohtohkõ poko, toto atakorehmatohme Kyrixtu omipona toehtohkõme, Kyrixtu poetory emãtohme, enara.

\VS{13}Mame oxisã exĩko sytatose, Jezu Kyrixtu enetuputyry poko kyya xine, oxisã roropa exĩko sytatose Ritonõpo mũkuru waro kuexirykõ poko. Mame tuaro exiketõme exĩko sytatose, Kyrixtu tuaro ehtoh samo.

\VS{14}Mame poetome pyra sã exĩko sytatose. Poetohti ahtao tuaro pyra ro. Imehnõ omiry etaryhtao zae ehtoh onenetupuhpyra toto poetome toexirykõke. Onekunohto omiry etaryhtao eya xine ajohpe toto exiry waro pyra toto, osenekunohpõko rokene. Yrome kymarokõ poetome pyra sã sytatose toehse, tuaro kuexirykõke.

\VS{15}Naeroro ajoajohpe pyra sehtone kuotururukohtao, imehnõ pyno kuexirykõke. Mame Kyrixtu sã exĩko sytatose. Kupuhpyrykõme mana, kuesẽkõme, kutuisarykõme, enara.

\VS{16}Kyrixtu omi poe oximaro ipoetoryme sytatose, toiro kuokokõme samo. Morara exiryke oma tõkehko toiro zokome ehtoh sã, moro sã atakorehmãko Jezu poetory tõ mana, emero porehme. Naeroro kuesẽkõ omipona kuahtao xine kure rokẽ sytatose, kuokokõ wãtãko mana. Moro sã atakorehmãko sytatose. Imehnõ pyno kuexirykõke, kypyno xine roropa imehnõ Jezu poetory tõ mana.


\par }{\SH Kyrixtu a kuosenetupuhtohkõ tyrisenã sã ehtoh poko
\par }
{\PP \VS{17}Naeroro Kuesẽkõ omi poe ynara kary se ase oya xine, jomipona ehtoko, yronymyryme. Jezu onenetupuhpynõ sã pyra ehtoko. Toiparo rokẽ Jezu onenetupuhpynõ osenetupuhnõko toh mana.

\VS{18}Tuaro pyra toto ipunaka. Koko ytoytoketõ sã ytoytõko toto. Isene pyra toto Ritonõpo poe tuaro pyra toexirykõke. Typenetatohkõ poko se rokẽ toto.

\VS{19}Tyyrypyrykõ poko tahtao xine ihximyra toto. Tyyrypyrykõ poko rokẽ toto. Popyra toexirykõ se rokẽ toto, ipunaka.


\par }{\PP \VS{20}Yrome mokaro sã pyra matose, Kyrixtu kure ehtoh waro toehse oexirykõke.

\VS{21}Osemazuhme ipoko metatose. Mame Kyrixtu omiry etaryhtao oya xine, ipoetoryme nymyry toehse matose. Mame ipoetoryme toehse awahtao xine zae oehtohkõ poko tamorepase matose imarõme toehse oexirykõke.

\VS{22}Naeroro pake Jezu onenetupuhpyra oehtopõpyrykõ irumekatoko. Ãmoreme xine oorypyrykõ poko rokẽ mexiatosene. Moro onurumekara awahtao xine osenekunohnõko rokẽ matose oorypyrykõ poko openetarykõke. Naeroro oorypyrykõ irumekatoko.

\VS{23}Tyrisenã sã ehtoko okurohtao xine, kure ehtoh poko openetatohkõ penetatohme, zae ehtoh poko roropa õsenetupuhtohkõ ehtohme, enara.

\VS{24}Mame upo kurã amurutoh sã kure oehtohkõ amurutoko. Ritonõpo nyrihpyry kurã amurutoko. Moro tamuruse oya xine ahtao Ritonõpo sã oenetorỹko imehnõ mana, Kyrixtu sã oexirykõke, zae roropa oexirykõke, oorypyrykõ poko pyra toehse oexirykõke, kure rokẽ oexirykõke, enara. Ynara kahtoko imehnomo a, “Kuosenetupuhtohkõ tyrisenã sã tyrise ahtao, Ritonõpo sã ytoytõko sytatose. Zae rokẽ ytoytõko sytatose. Aomipona roropa sytatose,” kahtoko.


\par }{\PP \VS{25}Naeroro ajoajohpe pyra ehtoko. Zae rokẽ oturutoko imehnõ maro, tytororo kuexirykõke Kyrixtu zokome.

\VS{26}Imepỹ zehno toehse awahtao xine tomeseke ehtoko, oorypyrykõ poko oexirykõino. Imepỹ zehno toehse awahtao xine, axĩ kure ehtoko ropa imaro, nyhpyra ro awahtao xine.

\VS{27}Tomeseke ehtoko, joroko tamuru oenekunohpyra xine ehtohme. Ynara kahtoko eya, “Mya ytoko, yyrypyry xihpyry poko jyripopyra exiko,” kahtoko eya.

\VS{28}Imepỹ mõkomory tomatonanohse oya xine ahtao onematonanohzomopyra ehtoko. Erohtoko tineru apoitohme oya xine, oerohtamitukõme, õkyryrykõ epekahtohme oya xine, tymõkomokãkara akorehmatohme roropa oya xine.

\VS{29}Omi xihpyry ke imehnõ onurupyra ehtoko. Zae rokẽ imehnõ zurutoko, toto akorehmatohme yronymyrymehxo Ritonõpo omipona toto ehtohme. Zae rokẽ zurutoko toto orẽpyrahxo toto ehtohme Kyrixtu omipona, õmirykõ etaxĩpo eya xine.

\VS{30}Mame Ritonõpo Zuzenu Kurã anasamapopyra ehtoko. Ritonõpo nekarohpyryme mã oya xine Zuzenu. Typoetoryme oenetupuhpotorỹko mana imehnomo a. Imeĩpo tymyhpokase ropa sã exĩko matose. Moro poko otuarõtanohtorỹko mana.

\VS{31}Tohne oehtopõpyrykõ irumekatoko. Oorypyrykõ poko openetatohkõ roropa irumekatoko. Imehnõ zehno oehtohkõ roropa irumekatoko. Opore imehnõ onurupyra ehtoko. Imehnõ onykerekeremara ehtoko. Imehnõ ryhmary se pyra ehtoko.

\VS{32}Yrome imehnõ pyno ehtoko. Kure toto riry poko osenetupuhtoko. Imehnõ rypyry ikorokapotoko Ritonõpo a. Moromeĩpo owenikehtoko, “Otara kara,” kahtoko, Ritonõpo a oorypyrykõ korokatopõpyry samo, Kyrixtu maro toehse oexirykõke.




\par }\Chap{5}{\SH Saeremae ytoketõ sã Jezu poetory tomo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo poenõme oexirykõke, ipoenohtoko. Opyno xine roropa Ritonõpo exiryke ipoenohtoko, isã oehtohkõme.

\VS{2}Imehnõ pyno ehtoko ipunaka. Pake ahtao juteu tamuru tomo a kaneru tõ totapase tyyrypyrykõ korokapotohme Ritonõpo a. Moro saaro tõsekarose Kyrixtu, tynekaroryme Ritonõpo a kyyrypyrykõ epehmatohme. Tãkye Ritonõpo toehse Jezu orikyry poko. Typoxine exikety sã kynexine eya. Naeroro kypyno xine Kyrixtu ehtoh sã imehnõ pyno ehtoko.


\par }{\PP \VS{3}Ritonõpo poetoryme oexirykõke oorypyrykõ poko pyra ehtoko ipunaka. Imehnõ nohpo tõ poko pyra ehtoko te, imehnõ rypyry poko pyra roropa ehtoko, imehnõ mõkomory poko penetara ehtoko roropa. Morohne poko oturupyra ehtoko roropa, ipoko ehtoh kara morohne.

\VS{4}Omi rypyry poko pyra ehtoko, popyra exiryke. Ajoajohpe pyra ehtoko. Imehnõ rypyry poko oturunohtao popyra mana ipunaka. Yrome Ritonõpo a, “Kure mase,” kahtoko. Morara kary oya xine kure mana.

\VS{5}Tuaro ehtoko, imehnõ nohpo tõ poko exiketõ mã omõpyra Kyrixtu maro, Ritonõpo esaka. Enara toh mana omõpyra Ritonõpo esaka. Imehnõ rypyry poko exiketõ roropa omõpyra mã toto. Mõkomo poko penetaketõ roropa mã omõpyra. (Mõkomo poko openetarykohtao, Ritonõpo myakamãko sã matose ahno nyrihpyry ke.)


\par }{\PP \VS{6}Osenekunohpopyra ehtoko ajoajohpãkõ omiry poko. Morohne poko toto exiryke toto zehno exĩko Ritonõpo mana. Toto wãnohnõko roropa mana, tõmipona pyra toto exiryke.

\VS{7}Tyyrypyry poko exiketõ maro pyra ehtoko.

\VS{8}Osemazuhme aporo Kyrixtu waro pyra mexiatose. Koko ytoketõ sã mexiatose. Yrome Jezu Kuesẽkõ poetoryme toehse oexirykõke saeremae ytoketõ sã matose. Naeroro zuaro exiketõ sã ehtoko, Ritonõpo omipona.

\VS{9}Saeremae ytoketõ sã kuahtao xine, kure imehnõ rĩko sytatose. Zae ehtoh se exĩko roropa sytatose. Imehnõ akorehmãko sytatose Kyrixtu omiry omipona toto ehtohme.

\VS{10}Osenetupuhtoko Kuesẽkõ omiry poko, aomipona oehtohkõme, tãkye Kuesẽkõ ehtohme opoko xine.

\VS{11}Kyrixtu waro pyra exiketõ tyyrypyry poko rokẽ toto. Xinukutumae ytoketõ sã rokẽ toto. Naeroro mokaro maro pyra ehtoko. Yrome toto rypyry zumakatoko aryhnaka, zurutoko toto zomory zuaro toto ehtohme.

\VS{12}Tokare pyra mokaro tyyrypyrykõ poko ehtoh poko jotururu se pyra ase popyra ya exiryke.

\VS{13}Emero rokẽ saeremãka tonehse ahtao kure enẽko sytatose. Iirypyrymãkõ tonehse ahtao Kyrixtu a iirypyrykõ osenẽko saeremao samo.

\VS{14}Ynara exiryke, emero tonepose ahtao saereme sã exĩko, jarao exĩko mana. Morara exiryke ynara tymerose imepyny a:

\par }{\Q “Nyhkety, apakako ty.

\par }{\Q Oẽsemãko ropa orihxĩpo,

\par }{\Q mame Kyrixtu saereh ãko mana opona,”

\par }{\MM me tymerose.


\par }{\PP \VS{15}Naeroro tomeseke ehtoko oehtohkõ poko. Tuaro pyra exiketõ sã pyra ehtoko. Tuaro ehtoko.

\VS{16}Tuaro pyra exiketõ maro awahtao xine ekurehpyra ehtoko. Amorepatoko toto Ritonõpo omiry poko, tuhke iirypyrymãkõ nae exiryke.

\VS{17}Mame tuaro pyra exiketõ sã pyra ehtoko. Osenetupuhtoko Kuesẽkõ omiry poko, aomipona oehtohkõme, Kuesẽkõ tãkye ehtohme opoko xine.


\par }{\PP \VS{18}Etỹpyra ehtoko eukuru ke, tahpyra oehtohkõme. Ritonõpo Zuzenu a rokẽ osekarotoko, kanawa ãpuineme sã aaronekõme aehtohme.

\VS{19}Oximaro awahtao xine oturutoko oxime Ritonõpo poko. Oeremiatohkõ kurã ae roropa Ritonõpo ãkyematohme oeremiatoko, oximõme, Ritonõpo netaryme. Tawi omihpyry ae roropa oeremiatoko, Kuesẽkõ netaryme. Kure mase Ritonõpo, kahtoko okurohtao xine.

\VS{20}Kure mase, kakehpyra ehtoko Ritonõpo a. Emero kure oya xine ahtao, “Kure mase,” kahtoko. Emero pyra kure ahtao oya xine roropa, “Kure mase,” kahtoko ro Kumykomo a, Kuesẽkõ Jezu Kyrixtu enetuputyryke oya xine.


\par }{\SH Tynioke exiketomo tyniokõ maro
\par }
{\PP \VS{21}Imehnõ Jezu poetory omipona ehtoko, kure Kyrixtu ritohme oya xine.


\par }{\PP \VS{22}Nohpo tomo, oniokõ omipona ehtoko, kure Kuesẽkõ riry samo.

\VS{23}Ynara exiryke, typyty esẽme orutua mana, typoetory tõ esẽme Kyrixtu ehtoh samo. Typoetory tõ kurãkaneme roropa mana, toto pynanohneme roropa mana. Zokome mã toto.

\VS{24}Naeroro Kyrixtu omipona ehtoko yronymyryme. Morararo ehtoko nohpo tomo, oniokõ omipona ehtoko.


\par }{\PP \VS{25}Orutua komo, opyxiãkõ pyno ehtoko. Typoetory pyno Kyrixtu ehtoh saaro. Mame typoetory tõ pyno toexiryke tamoreme kynorihne, typoetory tõ kurãkatohme tyya.

\VS{26}Kynorihne Ritonõpo omipona enetupuhnanõ ehtohme. Tukurikase roropa toto tõmipona toto ehtohme. Otyro kurikary sã kyya xine, moro sã tukurikase toto eya,

\VS{27}toto ekarotohme tyya typytyme kurano, oryxime exikety samo, imeimehnõ maro exipitopỹ samo, atapuropyra, tunuriake pyra, ipihpyry kure potu, kurã rokẽ rahkene.

\VS{28}Orutua komo, õkokõ pyno oehtohkõ sã, opyxiãkõ pyno ehtoko. Typyty pyno orutua ahtao, osepyno roropa mana.

\VS{29-30}Ynara exiryke, kuokokõ pyno sytatose. Kuokokõ otuhmãko sytatose, osepyno kuexirykõke. Moro sã Kyrixtu typoetory pyno mana, zokome kuexirykõke.

\VS{31}Ynara tymerose Ritonõpo omiryme, “Naeroro orutua kõ tumykõ rumekãko, tysekõ rumekãko roropa mã toto, typyxiãkõ maro rokẽ toehtohkõme. Mame mokaro asakoro typyty maro oximaro exĩko toto. Toiro tupũke sã exĩko toto,” me tymerose.

\VS{32}Zae mã morohne tymerose. Tupime mã enetuputyry repe. Yrome ywy moro poe Kyrixtu enetupuhnõko ase, typoetory tõ pyno aexiry poko.

\VS{33}Yrome opoko xine roropa ynara enetupuhnõko ase. Typye exiketyme awahtao xine opyxiãkõ pyno ehtoko osepyno oehtohkõ saaro. Morararo ehtoko nohpo tomo, kure oniokõ tyritoko roropa.




\par }\Chap{6}{\SH Poetohti tumykõ maro ehtoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Poetohti, Jezu poetoryme oexirykõke, omykõ omipona ehtoko. Asakõ omipona ehtoko roropa. Toto omipona awahtao xine zae matose Ritonõpo a.

\VS{2}Ynara tymerose Ritonõpo omiryme, “Kure omykõ tyritoko. Asakõ roropa kure tyritoko,” tykase. Morara kaxĩpo ro tyya, “Oepehmatorỹko ase

\VS{3}kure rokẽ oehtohkõme, okynã orihpopyra oehtohkõme oesao xine,” tykase ynororo pake.


\par }{\PP \VS{4}Typoenõkamo opoenõkõ onyhtomara ehtoko, zehno pyra toto ehtohme. Kure rokẽ opoenõkõ zuãtanohtoko, zurutoko roropa, tyyrypyrykõ poko pyra toto ehtohme. Amorepatoko toto Ritonõpo omiry poko, aomipona toto ehtohme.


\par }{\SH Tosẽke exiketomo tosẽkõ maro
\par }
{\PP \VS{5}Tosẽke exiketomo, tomeseke ehtoko oesẽkõ omipona oehtohkõme. Onekunohto pyra roropa ehtoko. Morara awahtao xine Kyrixtu omipona roropa matose.

\VS{6}Naeroro toto omipona ehtoko, tonesẽme rokẽ pyra, kure oekarotohkõme rokẽ pyra eya xine roropa. Yronymyryme Ritonõpo omipona ehtoko, Kyrixtu poetoryme oexirykõke.

\VS{7}Ynara kahtoko okurohtao xine, “Mose pokoino rokẽ pyra erohnõko ase. Jesẽ nymyry pokoino erohnõko ase,” kahtoko. Mame tãkye ehtoko roropa oerokurukohtao.

\VS{8}Wenikehpyra ehtoko roropa kuepehmarykõ poko Kuesẽkomo a. Tosẽke kuahtao xine, tosẽke pyra kuahtao xine roropa, kuerohtamitukõ epehmãko Kuesẽkõ mana.


\par }{\PP \VS{9}Typoetokamo, morararo ehtoko, kure rokene, opoetory tomo a. Opoopore pyra ehtoko eya xine. “Awãnohtorỹko ase,” kara ehtoko roropa eya xine. Ynara wenikehpyra ehtoko, opoetory tõ maro, Kuesẽkõ kapuaõ poetoryme matose. Eya kymarokõ emero oxisamo. Naeroro oxisã kyritorỹko mana, kure rokene.


\par }{\SH Soutatu sã tõsewomatohke Jezu poetory tõ mana
\par }
{\PP \VS{10}Morarame ynymerohpyry etyhpyryme ynara kary se ase oya xine, ajamihtatoko Kuesẽkõ maro oexirykõke. Kuesẽkõ jamitunuru emero jamitunuru motye kuhse. Ijamitunuru roropa kukurohtao xine mana.

\VS{11}Mame soutatu tõ aosewomatohkõ nae, toto zupõme. Moro saaro Ritonõpo nekarohpyry kyya xine, joroko tamuru kyyryhmara xine ehtohme. Naeroro Ritonõpo jamitunuru enetupuhtoko, tõmipona oripyra xine joroko tamuru ehtohme.

\VS{12}Soutatu tõ sero nono po ahno apoĩko, toto poremãkapotohme. Yrome kymarokõ tyoro samo, Ritonõpo zehnotokõ poremãkapõko sytatose. Iirypyrymãkõ esẽ tõ mokaro, ahno kara mokaro, sero põkõ kara, kapuaõkõ mokaro. Jamihme mã toto, tuhke roropa mã toto.

\VS{13}Naeroro axĩ Ritonõpo jamitunuru apoitoko, soutatu tomo a tõsewomatohkõ apoitoh samo. Morarame oetuarimarykohtao orẽpyra matose exĩko, oryhmarykõ se exiketõ maro ãtãtapoirykohtao. Morarame tãtatapoikehse awahtao xine, orẽpyra exĩko matose.


\par }{\PP \VS{14}Moro eraximaryke oya xine zae rokẽ oturutoko. Zae õtururukohtao tymetỹ eary mykyhpõ soutatu sã matose. Kure rokẽ imehnõ tyritoko roropa. Morara awahtao xine soutatu a tupuropuru apururu sã matose.

\VS{15}Imehnõ anamorepakehpyra ehtoko Ritonõpo omiry kurã poko, Tumũkuru a iirypyrymãkõ kurãkary ropa poko. Morara awahtao xine, soutatu tysapatuke sã matose.

\VS{16}Kuesẽkõ onenetupuhkehpyra ehtoko. Kuesẽkõ enetuputyryhtao oya xine soutatu tomahpõke tõsewomatohke sã matose. Moro ke zehnotokõ pyrẽpyry zukatoh ezehkãko soutatu tõ mana onuopyra toehtohme. Mokyro sã roropa matose tukuhse awahtao xine iirypyrymãkõ esemy a. Orẽpyra exĩko matose Kuesẽkõ enetuputyryke oya xine.

\VS{17}Soutatu tõ tupuhpyrykõ ewomatoh nae. Moro sã matose tukurãkase oexirykõke Jezu Kyrixtu a. Okurãkatopõpyrykõ waro oexirykõ oewomatohkõme mana. Mame typyreke roropa soutatu tõ mana. Morararo Ritonõpo omiry opyrekõme sã mana, Ritonõpo Zuzenu nekarohpyry orẽpyra oehtohkõme aomipona.

\VS{18}Morohne poko ehtoko emero õtururukohtao Ritonõpo maro. Oturutoko Ritonõpo a, ãkorehmatohkõme. Emero rokẽ ahtao oturutoko Ritonõpo maro Zuzenu nekarory poko. Naeroro tuaro ehtoko. Poremãpyra ehtoko roropa. Ritonõpo poetory poko oturukehpyra ehtoko.

\VS{19}Ypoko roropa oturutoko Ritonõpo a, tõmiry ekarotohme ya, imehnõ amorepatohme ya, orẽpyra jehtohme toto zururuhtao ya Kyrixtu omiry poko, toto kurãkary poko roropa Ritonõpo osenetupuhtopõpyry ae ro.

\VS{20}Kyrixtu omiry poko imehnõ tuarõtanohneme ase. Ãpuruhpyry tao ro jahtao imehnõ tuarõtanohnõko ro ase. Naeroro oturutoko Ritonõpo a orẽpyra jehtohme. Ynara kahtoko, “Papa, ajamitunuru ekaroko Pauru a orẽpyra aehtohme imehnõ zurutohme Kyrixtu omiry poko,” kahtoko.


\par }{\SH Etyhpyry
\par }
{\PP \VS{21}Kuakorõkõ kurã Tikiku yronymyryme Kuesẽkõ omipona roropa mana. Oenese xine ytõko mana, ouruse xine roropa, taro jehtoh poko, tuaro oehtohkõme.

\VS{22}Morara exiryke mokyro aropõko ase oya xine, ourutohkõme yna ehtoh poko, tãkye oehtohkõme yna poko.


\par }{\PP \VS{23}Ynara ãko ase Ritonõpo a opoko xine, “Papa Kapuaono, Epezu põkõ akorehmako, torẽtyke pyra toto ehtohme, imehnõ pyno roropa toto ehtohme, itamurumehxo oenetupuhtohme roropa toto a,” ãko ase. Morara ãko ase roropa Kuesẽkõ Jezu Kyrixtu a.

\VS{24}Kure oriporykõ se ase Ritonõpo a, emero Kuesẽkõ Jezu Kyrixtu pyno exiketõ maro, jũme ipyno toehse toto exiryke. Enara rokene.

\par }