\NormalFont\ShortTitle{RUTI}

{\MT RUTI

\par }{\MTC Rute

\par }{\IMT Ekarotopo

\par }{\IP Sero ekarõko Ruti ehtopõpyry poko juize tõ Izyraeu kowenume ahtao. Ruti oryximã kynexine Moape po. Tyniotase ynororo Izyraeu nuasemã maro. Mame inio toorihse ahtao tymerenotỹpyry rumekary se pyra kynexine Ritonõpo Izyraeu tõ Esẽ enetuputyryke tyya tosẽme. Imeĩpo tyniotase ropa ynororo Poaze, tyniõpyry ekyry maro. Toemũkuase ynororo, mame tuisa Tawi notyme toehse ynororo.

\par }{\IP Juize ekarõko nase popyra ehtoh ke Izyraeu tõ tuãnohse toeramase toto ahtao Ritonõpo winoino tyyrypyrykõ poko. Yrome sero Ruti ekarõko kure ehtoh poko moapita nohpory a toeramase ahtao Ritonõpo a ipoetoryme ehtohme.

\par }{\IOT Sero pape ao

\par }{\IO Noemi tõ aepyry ropa Perẽ pona
{\IOR{1.1-22}}

\par }{\IO Poaze waro Ruti ehtopõpyry
{\IOR{2.1—3.18}}

\par }{\IO Poaze pytatopõpyry Ruti maro
{\IOR{4.1-22}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Erimereke tomo Moape nonory po
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame tuisa konõto pyra ro Izyraeu tõ ahtao, juize tõ rokẽ nae ahtao kowenatume, konopo oehpyra toehse okynahxo Izyraeu nonory po. Omise konõto toehse tonahsã pyra exiryke moro nono po. Naeroro tosary turumekase Erimereke a toytotohme typyty Noemi maro. Tumũkuru tõ asakoro ro tarose eya, Moape nonory pona.

\VS{2}Erimereke ekyry tõ patary Epyrata kynexine, Perẽ pũto, Juta nonory po. Imũkuru tõ kynexine Marõ te, Kiriõ, enara. Moape nonory pona toytose toto, moroto ehse, okynano.

\VS{3}Imeĩpo Erimereke toorihse ahtao, Noemi pytỹpome toehse; tumũkuru tõ asakoro exiketõ maro rokẽ toehse ynororo.

\VS{4}Typytase imũkuru tõ moapita ẽxiry tõ ke. Toiro nohpo esety Orapa kynexine, zakorõ esety Ruti kynexine. Mame 10me jeimamyry exisasaka taropose ahtao eya xine moroto toexirykõ poko,

\VS{5}toorihse Marõ te, Kiriõ roropa, enara. Noemi toiroro toehse, tynioke pyra, tumũkue pyra, enara.


\par }{\SH Perẽ pona toto ytotopõpyry
\par }
{\PP \VS{6}Morararo ynara katoh totase Noemi a: Izyraeu tõ typynanohse ropa Ritonõpo a, katoh totase. Tiriiku tõkehko itamurume toehse ropa. Naeroro moro etaryke tãtakimapitose ynororo toytotohme ropa Moape tõ nonory poe, typary enỹpyry tõ maro.

\VS{7}Toytopitose toh repe Juta tõ nonory pona ropa, yrome osema tao

\VS{8}ynara tykase Noemi typary enỹpyry tomo a:

\par }{\PP — Ytotoko ropa asakõ tapyĩ taka. Kure rokẽ oriporykõ se ase Ritonõpo a, kure oehtopõpyrykõ sã ya te, kure oehtopõpyrykõ sã aorihtyamo a, enara.

\VS{9}Ãkorehmaporykõ se ase Ritonõpo a oniotatohkõme ropa, typoenõke oehtohkõme, tytapyike oehtohkõme roropa, enara.

\par }{\PP Mame typohse toto Noemi a tõsekazumaryme. Yrome tyxitapitose toto orẽpyra samo.

\VS{10}Ynara tykase toto eya:

\par }{\PP — Arypyra! Eramara ropa ynanase. Orumekary se pyra ynanase. Amaro ytõko ynanase oytotoh pona, oekyry tõ esaka.


\par }{\PP \VS{11}Yrome ynara tykase Noemi:

\par }{\PP — Ytotoko ropa, orymo tomo. Otyme kure oytorykõ ymaro? Emũkuasaromepyra ase oniopatohkõme ropa.

\VS{12}Ytotoko ropa atapyĩkõ taka kunumuxime jexiryke. Niotasaromepyra ropa ase. Ritonõpo a ynio tokarose ropa ahtao, sero kohmamyry ae ro, toemũkuase roropa jahtao.

\VS{13}Umũkuru tõ wãtary eraximary oya xine nae? Nary rokene. Orymo tomo, Ritonõpo a popyra ehtoh tonehpose ya. Morara exiryke atasamãko ywy oetuarimarykõ eneryke roropa ya.


\par }{\PP \VS{14}Mame tyxitase ropa toto yronymyryme. Morarame tõsekazumase Orapa tymerenotỹpyry a. Typohse ynororo eya. Mame toytose ropa ynororo tyekyry tomo a ropa. Yrome Ruti ytopyra kynexine.


\par }{\PP \VS{15}Naeroro ynara tykase Noemi:

\par }{\PP — Eneko ke! Orapa nyto ropa tyekyry tomo a, tyneponãmary a roropa. Ytoko atapyĩ taka ropa imaro.


\par }{\PP \VS{16}Yrome tozuhse ynororo Ruti a. Ynara tykase:

\par }{\PP — Orumekapopyra exiko ya. Amaro ytoxi. Oytotoh pona ytõko ase. Onymenekahpyry oesaryme, moroto osesarĩko ase amaro. Oekyry tõ wekyryme exĩko mã toto, Ritonõpo Oesemy, Jesẽme exĩko roropa mana.

\VS{17}Otokohne oorikyryhtao, moroto roropa orihnõko ase. Moroto jekepyry zonẽnõko toh mana. Juãnohpory se ase Ritonõpo a orumekaryhtao ya jorihtoh ponãmero.


\par }{\PP \VS{18}Otuhparo Ruti ytory se ehtoh tymaro, eneryke tyya tymynyhpãse Noemi.

\VS{19}Toytose ro toto Perẽ pona.

\par }{\PP Toeporehkase toto ahtao morotona, sekese toehse pata põkõ porehme mokaro eneryke tyya xine. Tõturupose nohpo tomo, ynara tykase:

\par }{\PP — Noemi nymyry mose ro? tykase toto.


\par }{\PP \VS{20}Yrome ynara tykase Noemi eya xine:

\par }{\PP — Jesehtopyra ehtoko Noemime, tãkye exiketyme. Itunetyme jesety ahtao zaehxo mana, tutuarimapose jexiryke Ritonõpo Jamihmehxo Exikety a, tykase.

\VS{21}Toytose jahtao taroino emero nae exine. Yrome tonehpose ropa ywy Ritonõpo a xiaro tomahpõke pyra, typoenõke pyra, enara. Naeroro otyme kure jesehtory Tãkye exiketyme, tutuarimapose itamurume jahtao Ritonõpo Imehxo Exikety a?


\par }{\PP \VS{22}Morara kynexine Noemi oehtopõpyry ropa Moape nonory poe, Ruti, Moape põ maro, ipary enỹpyry maro. Toeporehkase toto Perẽ pona tonahsẽ zano, sewata apoitoh toehpitose ahtao.




\par }\Chap{2}{\SH Tynapyry anỹtopõpyry Ruti a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tyekye kynexine Noemi, esety Poaze. Tymõkomoke kynexine ynororo, tupito tõ esẽme roropa. Oxiekyryme kynexine Erimereke ekepyry maro, Noemi nio.


\par }{\PP \VS{2}Mame ynara tykase Ruti tymerenotỹpyry a:

\par }{\PP — Ytoxi tupito tõ pona otytyko anỹse, nono pona aohpahtyamo. Otarame erohkety enẽko ase omomỹke pyra exikety. Mokyro mykapo ytõko ase sewata puhturu anỹse nono poe.

\par }{\PP — Ỹ, ytoko, tykase Noemi, imerenotỹpyry eya.


\par }{\PP \VS{3}Naeroro toytose Ruti tupito tõ pona. Erohketõ mykapo toytose ynororo, sewata puhturu anỹse nono pona aepukahpyry. Tuaro pyra repe tomõse ynororo Poaze tupi pona, Erimereke ekyrỹpyry tupi pona.


\par }{\PP \VS{4}Mame okynahtao Poaze tooehse Perẽ poe tutupi enese. Ynara tykase ynororo typoetory tomo a:

\par }{\PP — Amaro xine Ritonõpo exiry se ase, tykase.

\par }{\PP — Ỹ, amaro Ritonõpo exiry se ynanase roropa, tykase, tozuhse toto eya.


\par }{\PP \VS{5}Mame ynara tykase Poaze erohketõ erase a:

\par }{\PP — Onokyh koh moky nohpo? tykase.


\par }{\PP \VS{6}— Mokyro Moape pono. Moape poe aepyhpyry Noemi maro, tykase eya.

\VS{7}Tokaropose ynororo ya: “Ytoxi erohketõ mykapo otytyko anỹse, ajohpãme sã aohpahtyã rokene,” nykã ya. Pakeimo nerohpitono, erohnõko ro mana, pitiko rokẽ tõseremase tapyi pitiko zopino.


\par }{\PP \VS{8}Mame ynara tykase Poaze Ruti a:

\par }{\PP — Etako ke, orymo. Imehnõ tupi pona ytopyra exiko. Taro rokẽ otytyko ipohko utupi poko erohketõ pũto.

\VS{9}Tuaro exiko toto maro oytotohme imepỹ pona toto ytoryhtao otytyko sahkase. Turuse toto ya oerekohmara toto ehtohme. Tuna se awahtao ẽko, ypoetory tõ nanymyhpyry, tykase tuna poko ynororo eya.


\par }{\PP \VS{10}Tosekumuru po typorohse Ruti tõmyty nono pokoxi, ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Oty katohme ypyno mahno, kure rokẽ mase ya katonõme rokẽ jahtao? tykase.


\par }{\PP \VS{11}Ynara tykase Poaze:

\par }{\PP — Turuse ywy onyrihpyry poko omerenotỹpyry a, moino ro onio orihtopõpyry poe. Zuaro ase oekyry tõ tynomose oya, omy tomo, asa maro, ononorykõ roropa xiaro oehtohme osesarise yna maro, yna waro pyra awahtao ro.

\VS{12}Kure rokẽ oripory se ase Ritonõpo a onyrihpyry emetakame. Osewomary se mexiase Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ, maro. Eya oripory se ase kure rokene.


\par }{\PP \VS{13}Ynara tykase Ruti Poaze a:

\par }{\PP — Kure mase ya. Jãkyemãko mase ymaro õtururuhtao opore pyra, opoetoryme sã pyra jahtao.


\par }{\PP \VS{14}Mame tãxiahtao ynara tykase Poaze Ruti a:

\par }{\PP — Osehko xiaro, wyi apoiko eukuru maro, tykase.

\par }{\PP Typorohse ynororo erohketõ maro. Sewata puhturu ipuruhpyry tokarose Poaze a eya. Tõtuhse ynororo, epo toehse, akoĩpyry nae ro toehse.

\VS{15}Towõse Ruti ahtao toytotohme otytyko anỹse ropa, ynara tykase Poaze typoetory tomo a:

\par }{\PP — Ah mose otyro apoino, imykyhpyry tõ rãnao ro, ise tahtao, onerekohmara ehtoko.

\VS{16}Toitoine touko otyro imykyhpyry toh tae aohpahtohme nono pokoxi apoitohme eya. Oty kara ehtoko roropa.


\par }{\PP \VS{17}Tykohmãse Ruti otyro anymyry poko. Typikase ahtao eya 25 kirume exisasaka nae kynexine.

\VS{18}Moro sewata tapoise eya, toytose ropa pata pona, tynapoihpyry tonepose tymerenotỹpyry a. Tynapyry akoĩpyry tokarose roropa eya.

\VS{19}Mame Noemi tõturupose:

\par }{\PP — Aza mytono otyro anỹse seroae? Otoko merohno sero anymyry poko. Mokyro tupito esẽ kure tyripory se ase Ritonõpo a! tykase.

\par }{\PP Naeroro toerohtopõpyry poko tõturuse Ruti tymerenotỹpyry a, Poaze poko tõturuse roropa ynororo eya emero.


\par }{\PP \VS{20}— Kure rokẽ Poaze tyriko, Ritonõpo, tykase Noemi. — Moino ro kure nexiase yna a, aorihtyamo a roropa, enara.

\par }{\PP — Mokyro kuekyryme nymyry mana, tykase roropa Noemi. Kypyno exiketyme roropa mana.


\par }{\PP \VS{21}Mame ynara tykase Ruti:

\par }{\PP — Morohne motye turuse ywy eya, jerohzomotoh se mã ynororo typoetory tõ maro, otyro anỹtoh otyhkatoh ponãmero.


\par }{\PP \VS{22}— Kure ya mã oytory ipoetory tõ maro, tykase Noemi. — Ynara exiryke, toytose awahtao imepỹ tupi pona otyro anymyry poko otarame oerekohmãko imehnõ mana, otarame opoko penetãko toh mana.


\par }{\PP \VS{23}Morara exiryke toerohse Ruti Poaze poetory tõ maro, otyro anymyry poko, aerohtohkõ etyhpyry pona, sewata te, tiriiku, enara. Tymerenotỹpyry maro ro kynexine ynororo.




\par }\Chap{3}{\SH Poaze kure ehtoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Moromeĩpo ynara tykase Noemi Ruti a:

\par }{\PP — Orymo, orutua menekary se ase oniome, tytapyĩke oehtohme typoenõke, enara.

\VS{2}Wenikehpyra hma mokyro Poaze poko; aomi poe ipoetory tõ maro erohnõko mexiase, kuekyryme mana. Etako pahne! Seroae koko sewata apõko mana.

\VS{3}Naeroro ekurãkako: epyko, atahpako ixtaratu ke, upo kurã amuruko. Imeĩpo ytoko Poaze erohtoh pona, yrome osenepopyra exiko eya otuhkehpyra ro ahtao, eukuru onẽpyra roropa ahtao.

\VS{4}Mame nyhse toytose ynororo ahtao, eneko kure inyhtoh esary waro oehtohme. Mame tynyhse ahtao ytoko, ãty anỹko ipupuru wino, moroto eraximako. Ourũko mana onyriry poko.


\par }{\PP \VS{5}Tozuhse Ruti a, ynara tykase:

\par }{\PP — Ỹ, õmiry omipona emero tyrĩko ase.


\par }{\PP \VS{6}Mame toytose ynororo sewata apotoh pona, tymerenotỹpyry nyripohpyry tyrise eya emero.

\VS{7}Tõtuhkehse Poaze ahtao, eukuru tõkehse ahtao roropa eya tãkye pitiko toehse ynororo, toytose ynororo nyhse sewata imuxihmahpyry myhtokoxi. Mame Ruti tooehse mynyhme samo, ãty tanỹse eya ipupuru poe, kohrame toehse ynororo moroto.

\VS{8}Onoa typakase ynororo. Tõtorimase tahtao tõsenuruhkase ynororo nohpo moroto tupupuru pũto exiryke.


\par }{\PP \VS{9}— Onoky mahno? tykase ynororo.

\par }{\PP — Ywy ase Ruti, opoetoryme! tykase. Omoro mase yna ekyryme, jewomaneme mase, naeroro ajohpame sã opytyme kyriko!


\par }{\PP \VS{10}Ynara tykase Poaze:

\par }{\PP — Kure rokẽ oripory se ase Ritonõpo a, orymo! Zae mase ipunaka oekyry tomo a. Zae mexiase omerenotỹpyry a ipyno oexiryke, seromaroro moro motye zae mase ya. Imepỹ orutua, nuasemano onupipyra mexiase, tymõkomoke exikety, tymõkomoke pyra exikety, enara mexiase onupipyra.

\VS{11}Seromaroro, orymo, enaromyra exiko. Sero pata põkõ zae oexiry waro mã toto emero. Ise oehtoh rĩko ase emero porehme.

\VS{12}Ajohpe pyra, oekyryme jexiryke opynanohneme ase repe. Yrome nae roropa oekyry mana. Mokyro osemazuhmehxo mana.

\VS{13}Taro exiko ẽmehtoh pona, tõmehse ahtao zuaro exĩko sytase. Opynanopyry se ynororo ahtao typytyme otara kara; yrome, moro se pyra ynororo ahtao, ynara ãko ase Ritonõpo netaryme, ywy roro opynanohnõko ase. Synyhne ropa.


\par }{\PP \VS{14}Naeroro tõmehse Ruti Poaze pupuru pũto. Xinukutume ro ahtao towõse ynororo osenepopyra toehtohme imehnomo a. Morotona nohpo ytotopõpyry waro imehnõ ehtoh se pyra Poaze exiryke.


\par }{\PP \VS{15}Mame ynara tykase Poaze eya:

\par }{\PP — Awãty tyriko nono pokoxi. Mame nono pokoxi tãty tyrise eya. Mame sewata tyrise Poaze a 20 kirume, Ruti naroryme. Mame takorehmase eya moro anymyry poko imotary pona. Toytose ropa Ruti pata pona.


\par }{\PP \VS{16}Toeporehkase ynororo ahtao, tõturupose imerenotỹpyry, ynara tykase:

\par }{\PP — Orymo, otara toehse? tykase.

\par }{\PP Tokarose Ruti a emero Poaze oturutopõpyry tymaro. Ynara tykase roropa:


\par }{\PP \VS{17}— Sero sewata tokarose roropa ya. Ynara nykã ynororo ya: “Sero sewata aroko omerenotỹpyry napyryme,” nykã ynororo ya.


\par }{\PP \VS{18}Mame ynara tykase Noemi:

\par }{\PP — Seromaroro, orymo, eraximako rokene, zuaro exĩko sytase. Poaze oseremara exĩko mana zuaro toehtoh pona moro poko, seroae ro.




\par }\Chap{4}{\SH Poaze pytatopõpyry Ruti maro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame pata pona toytose Poaze oximõtoh taka, pata omõtoh myhtokoxi, typorohse moroto ynororo. Morara ahtao Erimereke ekyrỹpyry tooehse morotona. Tõturuse Poaze eya, ynara tykase:

\par }{\PP — Moehno jepe? Osehko xiaro, oporohko, tykase. Naeroro typorohse ynororo.


\par }{\PP \VS{2}Mame 10me ahno toahmase Poaze a, tamuximãkomo, ynara tykase ynororo eya xine:

\par }{\PP — Oporohtoko taro, tykase.

\par }{\PP Typorohse toto,

\VS{3}mame ynara tykase Poaze tyekyry a:

\par }{\PP — Tooehse ropa Noemi Moape tõ nonory poe. Tutupi tõ ekamory se mana, Erimereke, kuekyrỹpyry tupĩpyry tomo.

\VS{4}Tuaro oehtohme oturũko ase moro poko oya. Seromaroro, ise awahtao, moro tupito tõ epekahko, tamuximãkõ neneryme, moxiã orutua kõ typorohse exiketõ neneryme roropa. Yrome ise pyra awahtao, kaxiko, osemazuhme epekahneme oexiryke ise awahtao, okomino ywy.

\par }{\PP Ynara tykase mokyro orutua:

\par }{\PP — Ỹ, epekahnõko ase, tykase.


\par }{\PP \VS{5}Ynara tykase Poaze:

\par }{\PP — Moro nono epekatyryhtao oya, Noemi a, nohpo roropa apoĩko mase opytyme, Ruti, pytỹpo moapita, aorihtyã pytỹpyry. Morara ahtao aorihtyã ekyrỹpyry tupime jũme exikehpyra exĩko mana.


\par }{\PP \VS{6}Mame ynara tykase mokyro orutua:

\par }{\PP — Morara ahtao moro tupito tõ onepekahpyra ase, ypoenõ akorekehkaryino.

\VS{7-8}Omoro ro epekahko ise pyra jexiryke, tykase.

\par }{\PP Morara tykase tahtao tysãtajã touse eya ekarotohme Poaze a. (Pake ahtao Izyraeu tõ nonory po tupito topekahse ahtao esẽme ehtohme, ekamone a tysãtajã touse ekarotohme epekahne a.)


\par }{\PP \VS{9}Mame ynara tykase Poaze tamuximãkomo a, imehnomo a roropa:

\par }{\PP — Seroae enenanõme matose: Noemi a Erimereke tupĩpyry tõ epekahno emero porehme, Kiriõ nynomohpyry te, Marõ nynomohpyry, enara.

\VS{10}Ruti apoĩko ase roropa ypytyme, moapitame exikety, Marõ pytỹpyry. Morara ahtao inynomohpyry tupito tõ ekurehpyra mana jekyrỹpyry tõ nonoryme. Marõ esety poko wenikehpyra exĩko sero nono põkõ mana, ipatary põkõ roropa mana. Seroae enenanõme matose morohne poko.


\par }{\PP \VS{11}— Ỹ, enenanõme ynanase, tykase toto emero. Ynara tykase tamuximãkomo Poaze a:

\par }{\PP — Mokyro nohpo ripory se ynanase Ritonõpo a tuhke aemũkuatohme, Rakeu ehtopõpyry samo, Reia ehtopõpyry sã roropa. Tuhke toemũkuase toto Jako poenõme. Morara ahtao imoihmãkõ notyme toehse roropa mã toto, Izyraeu tõ notyme. Tymõkomoke exiketyme orẽpyra roropa oripory se ynanase Ritonõpo a, Perẽ-Epyrata po!

\VS{12}Omũkurukõ tuhke ekaropory se Ritonõpo a ynanase, Pereze poenõ ekarotopõpyry samo, Juta mũkuru Tamara maro!, tykase toto.


\par }{\PP \VS{13}Naeroro Ruti tarose Poaze a tytapyĩ taka, typytyme ehtohme. Kure tyrise toto Ritonõpo a, poetoẽme toehse Ruti, toemũkuase orutuame.

\VS{14}Mame ynara tykase nohpo tomo Noemi a:

\par }{\PP — Kure Ritonõpo mana, apary ekaro oya opynanohtohme! Orẽpyra mose tyripory se ynanase Izyraeu tõ rãnao.

\VS{15}Mose pokoino atãkyemãko mase Ritonõpo poe, kunumuxime toehse awahtao opynanohnõko mana. Apary eny opyno mana; 7me omũkuru tõ motye kurehxo mã oya.


\par }{\PP \VS{16}Moky poeto pitiko tapoise Noemi a. Tonaka tyrise eya eahmatohme.

\VS{17}Mokyro eneryke tyya xine ynara tykase nohpo tomo, katonomo:

\par }{\PP — Tonuruse mose ro, Noemi paryme!

\par }{\PP Tosehpase ynororo Opeteme.

\par }{\PP Opete kynexine Jese zumy, Jese kynexine Tawi zumy.


\par }{\PP \VS{18-22}Ynara kynexine Tawi tamuru tomo Pereze poe: Pereze kynexine Ezerõ zumy, Ezerõ kynexine Rão zumy, Rão kynexine Aminatape zumy, Aminatape kynexine Nasõ zumy, Nasõ kynexine Saumõ zumy, Saumõ kynexine Poaze zumy, Poaze kynexine Opete zumy, Opete kynexine Jese zumy, Jese kynexine Tawi zumy, enara.

\par }