\NormalFont\ShortTitle{EPEREU}

{\MT EPEREU

\par }{\MTB Epereu tõ Neneryme sero

\par }{\MTC Hebreus

\par }{\IMT Ekarotopo

\par }{\IP Sero pape tymerose Jezu enetupuhnanõ neneryme, juteume tonuruse aexityamo. Toto rohmanohpõko imehnõ kynexine, Jezu rumekatohme eya xine eramatohme ropa pake toehtopõpyrykõ sã toto ehtohme ropa repe.

\par }{\IP Yrome Ritonõpo omipona exiketõ akorehmary se sero pape merohpõ kynexine tãkye toto ehtohme Jezu maro toehtohkõ poko. Jezu Kyrixtu tonehpose Ritonõpo a sero nono pona tõmiry kurã ekarotohme kyya xine, imehxo toehtoh enepotohme kyya xine Tumũkuru ae. Kyrixtu imehxo mana Ritonõpo nenyohtyã motye, urutõ kõ motye, Moeze motye Jozue maro. Jũme Oturuketyme Imehxo mana, aosekarotopõpyry tynekaroryme imehxo roropa mana ahno rypyry korokatohme. Jezu Kyrixtu enetuputyryke kyya xine typynanohse sytatose jũme rahkene.

\par }{\IP Epereu 11 ekarõko Ritonõpo enetupuhnanõ anamonohpyra ehtopõpyry poko Ritonõpo enetuputyry poko toetuarimarykohtao ro, totapase ahtao ro. Naeroro mokaro sã: “Oesẽkõme Jezu enetuputyry poko oya xine onurumekara ehtoko oetuarimarykohtao ro,” ãko mana.

\par }{\IOT Sero pape ao

\par }{\IO Jezu Kyrixtu, Ritonõpo kurano
{\IOR{1.1-3}}

\par }{\IO Ritonõpo nenyohtyã motye
{\IOR{1.4—2.18}}

\par }{\IO Imehxo mana Moeze motye
{\IOR{3.1—4.13}}

\par }{\IO Oturukety, rewita tõ motye
{\IOR{4.14—7.28}}

\par }{\IO Tõmiry etapotoh mã imehxo
{\IOR{8.1—9.22}}

\par }{\IO Kyrixtu osekarotopõpyry tynekaroryme imehxo
{\IOR{9.23—10.39}}

\par }{\IO Ritonõpo enetupuhnanomo
{\IOR{11.1-40}}

\par }{\IO Orẽpyra Jezu enetuputyry
{\IOR{12.1-11}}

\par }{\IO Tuaro ehtoh te, enaroximatoh
{\IOR{12.12-29}}

\par }{\IO Ritonõpo zamaro ehtoh; oturutoh Ritonõpo a
{\IOR{13.1-25}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Ritonõpo mũkuru poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pake Ritonõpo kynoturune kytamurukomo a urutõ kõ ae. Tuhke rokẽ kynoturune. Urutõ kõ osenetupuhtoh ae kynoturune. Aosenehtohkõ ae roropa kynoturune eya xine.

\VS{2}Morarame pake hkopyra kynoturune ropa Ritonõpo kyya xine Tumũkuru ae. Ynororo a sero nono tõkehko tyripose eya aporo, sero põkõ emero. Mame tymenekase ynororo Ritonõpo a emero esẽme ehtohme, sero nono põkõ esẽme, kapuaõkõ esẽme roropa, enara ehtohme.

\VS{3}Ime aexiry saerehkane sã mana. Ritonõpo ime exiry saaro ime aexiry mana ipunaka. Mame Ritonõpo ime exiry enepõko mana sero põkomo a. Tyjamitunuru ke tynyrityã onenahkapopyra mana. Morarame sero põkõ rypyry korokaxĩpo kỹporohne kapu ao, tuisamehxo, Ritonõpo maro. Emero esẽme Ritonõpo mana.


\par }{\SH Tynenyohtyã motye Ritonõpo mũkuru ehtoh poko sero
\par }
{\PP \VS{4}Tynenyohtyã motye kuhse Tumũkuru tyrise eya. Esety roropa Ritonõpo mũkurume, Tumy wino tapoise eya. Mokyro esety Ritonõpo nenyohtyã esety motye mana.

\VS{5}Tumũkuru a ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Umũkurume mase.

\par }{\Q Seroae omyme osekarõko ase,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo Tumũkuru a. Yrome tynenyohtyamo a morara kara kynekurehne. Ynara tykase roropa Tumũkuru poko:

\par }{\Q “Jũme ase, umũkurume mana,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo Jezu poko. Yrome morara kara kynekurehne tynenyohtyã poko.


\par }{\PP \VS{6}Ynara roropa tykase Ritonõpo Tumũkuru tooehse ahtao sero nono pona:

\par }{\Q “Ynenyohtyã emero kure Umũkuru rĩko mana.

\par }{\Q ‘Kure mase, tuisa imehxo,’

\par }{\QB ãko toh mana eya,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo.


\par }{\PP \VS{7}Yrome ynara tykase tynenyohtyã poko:

\par }{\Q “Tyryrykane sã ynenyohtyã rĩko ase axĩ toto ytotohme.

\par }{\Q Apoto sã roropa ynamoto tõ ripõko ase orẽpyra toto ehtohme,”

\par }{\MM tykase.


\par }{\PP \VS{8}Yrome Tumũkuru poko ynara tymeropose Ritonõpo a:

\par }{\Q “Ritonõpome mase.

\par }{\Q Tuisame oehtoh exikehpyra mana jũme.

\par }{\Q Zae oexiryke ipunaka tuisa kurãme mase.


\par }{\Q \VS{9}Zae ehtoh se mase te, zae pyra ehtoh se pyra roropa mase ipunaka.

\par }{\Q Morara exiryke kymenekase,

\par }{\QB tãkye ipunaka oehtohme

\par }{\QB imehxo oehtohme roropa,

\par }{\QB imehnõ motye kuhse oehtohme,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo Tumũkuru a.

\VS{10}Ynara tykase roropa ynororo eya:

\par }{\Q “Oya sero nono tyrise apitoryme.

\par }{\Q Kapu roropa tyrise oya, oemary ke, Ritonõpome oexiryke.


\par }{\Q \VS{11}Enahnõko mã onyrityã repe.

\par }{\Q Yrome omoro orihpỹme mase jumãme.

\par }{\Q Xihpyryme onyrityã mã exĩko repe upo xityã samo.


\par }{\Q \VS{12}Upo sã toto amẽnõko ropa mase,

\par }{\QB toto myakãmatohme.

\par }{\Q Yrome omoro mase etyorõmara.

\par }{\Q Tamuhpõme exipyra mase roropa,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo Tumũkuru a.


\par }{\PP \VS{13}Ynara tykase roropa Ritonõpo Tumũkuru a:

\par }{\Q “Oporohko tãna. Tuisamehxo mexino ymaro.

\par }{\QB Ozehnotokõ poremãkapõko ase,

\par }{\QB opoetoryme toto rĩko ase roropa,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo eya. Yrome morara kara kynexine tynenyohtyamo a.


\par }{\PP \VS{14}Naeroro oturuxi Ritonõpo nenyohtyã poko. Kapu ae inenyohtyã mokaro. Tupũke pyra rokẽ mã toto. Toto aropõko Ritonõpo mana tarõkõ akorehmatohme. Tynypynanohtyã akorehmase toto aropõko mana.




\par }\Chap{2}{\SH Kypynanohtohkõ kurã poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morara exiryke otato sehtone omi kurã totase kyya xine ahtao. Tomeseke sehtone aomipona exikehpyra kuehtohkõme.

\VS{2}Ritonõpo nenyohtyã omihpyry zae kynexine. Zae ehtoh poko tutuarõtanohpose imehnomo. Toto omihpyry omipona pyra exiketõ tuãnohse toto iirypyrykõ epehpyryme.

\VS{3}Yrome Kuesẽkõ Jezu omiry mokaro omihpyry motye kuhse mana. Otato pyra kuahtao xine kuãnohtorỹko mana, ekurehpyra mana. Osemazuhme kypynanohtohkõ poko tyya kynoturune. Morarame etananõ roropa kutuarõtanohpotone zae aehtoh poko.

\VS{4}Ritonõpo roropa zae toehtoh poko kutuarõtanohpotone tyjamitunuru eneporyke, kurãkõkara kurãkary poko, enara. Typoetory tõ tyjamihtanohpose Tuzenu a tyotyorõ waro toto ehtohme orẽpyra toto ehtohme imehnõ Jezu poetory akorehmatohme emero porehme. Ise toehtopõpyry ae ro tyjamihtanohpose toto eya.


\par }{\SH Kyrixtu enurutopõpyry ahnome kypynanohnekõme
\par }
{\PP \VS{5}Sero nono tyrisenã tyrise ropa ahtao, sero põkõ esẽme tynenyohtyã onyripyra Ritonõpo exĩko mana. Moro poko ourutorỹko ynanase seromaroro.

\VS{6}Mãpyra ynara tymerose imepyny a Ritonõpo omiryme:

\par }{\Q “Otyme kure yna, ahnome rokẽ ynanase?

\par }{\Q Yrome yna poko osenetupuhnõko mase.

\par }{\Q Orihketõme ynanase,

\par }{\Q yrome yna pyno ro mase.


\par }{\Q \VS{7}Tyrise ynanase oya onenyohtyã

\par }{\QB ime exiry sã pyra aporo;

\par }{\Q tuisamehxo tyrise roropa ynanase oya,

\par }{\QB onyrityã esẽme.


\par }{\Q \VS{8}Ajamitunuru poe emero esẽme tyrise ynanase oya,”

\par }{\MM me tymerose imepyny a Ritonõpo omiryme. Naeroro, emero esẽme karyke, emero esẽme toehse toh mã repe. Yrome ahno enẽko sytatose emero esẽme pyra ro.

\VS{9}Yrome Jezu poko enetupuhnõko sytatose. Axĩtao rokẽ tuisame hkopyra toehse ynororo Ritonõpo nenyohtyã poetoryme samo. Mame Ritonõpo omi poe toorihse ynororo kymyakãkõme, orihpyra kuehtohkõme, kypyno xine Ritonõpo exiryke. Mame toorihse exiryke tuisamehxo Jezu tyrise ropa Ritonõpo a. Emero esẽme tyrise eya.

\VS{10}Tuaro Ritonõpo kynexine Tumũkuru tuarimapory poko. Ynara tykase ynororo Tumũkuru poko: “Toetuarimaryke iirypyrymãkõ kurãkary waro exĩko mana,” tykase. Emero ritõme ynororo. Tynyrityã onenahkapopyra roropa mana. Tuhkãkõ eahmary se ynororo, tyya toto ytotohme typoenõme toto ehtohme, tymaro tuisame toto ehtohme.


\par }{\PP \VS{11}Kuesemazupurukõme toexiryke kukurãkatorỹko mana, kyyrypyrykõ korokãko roropa mana, Kumykõme roropa Jũ ehtohme. Naeroro ihximyra mana tyekyryme kuehtohkõ poko.

\VS{12}Ynara tykase ynororo Tumy a:

\par }{\Q “Papa onyrihpyry poko jakorõ tõ zurũko ase.

\par }{\Q Opoko eremiãko ase, kure oekarõko ase opoetory tõ maro tõximõse yna ahtao,”

\par }{\MM tykase.

\VS{13}Ynara tykase roropa ynororo: “Ritonõpo, oenetupuhnõko ase,” tykase. “Taro ase ypoenõ maro, moxiã onekarotyã ya,” tykase Jezu.


\par }{\PP \VS{14}“Ypoenõ moxiamo,” kynako Jezu kypoko xine. Ahnome kuexirykõke kysã xine Jezu toehse, ahnome, tupũke, tumunure roropa, enara. Ahnome toehse ynororo toorihtohme, toorikyry ke joroko tamuru enahkatohme, kuorikyrykõ esẽme sã joroko tamuru exiryke.

\VS{15}Kuorikyrykõ zuno kuexirykõke tymyhse sã sexiatose. Joroko tamuru namotome sexiatose. Yrome joroko tamuru enahkaryke tyya tymyhpokase ropa sã sytatose eya.

\VS{16}Zuaro sytatose. Ahnome toehse Jezu tynenyohtyã akorehmatohme pyra tyya. Ynara tymerose Ritonõpo omiryme sero poko: “Tooehse ynororo Aparão pakomotyã akorehmatohme rokẽ tyya,” me tymerose Ritonõpo omiryme.

\VS{17}Morara exiryke tupũke exiketyme toehse ynororo, takorõ tõ samo, kymarokõ samo. Kysã xine toehse ynororo zae tõturutohme kypoko xine Ritonõpo a, kypynanohnekõme roropa toehtohme. Ritonõpo omipona toexiryke kyyrypyrykõ korokãko mana kyyrypyrykõ topehmase exiryke tyya.

\VS{18}Tukuhse ynororo joroko tamuru a iirypyryme tyritohme repe. Toetuarimase roropa ynororo. Naeroro kuakorehmarykõ waro mana tukuhse kuahtao xine joroko tamuru a.




\par }\Chap{3}{\SH Jezu poko Moeze poko roropa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Wekyry tõme matose. Jezu akorõ tõme sytatose, toahmase Ritonõpo a kuexirykõke ipoetoryme kuehtohkõme. Osenetupuhtoko Kuesẽkõ Jezu poko. Tonehpose ynororo Ritonõpo a tymaro oturuketõ tuisaryme aehtohme, kypoko xine aoturutohme Tumy a, tonetupuhtohkõ poko. Ihximyra sytatose roropa Kuesẽkõme Jezu ekarory poko.

\VS{2}Tymoise Ritonõpo Jezu a kynexine. Tymenekahpõ omipona kynexine, Moeze sã toerohtoh poko. Moeze a roropa tymoise Ritonõpo toerohtoh poko, Ritonõpo poetory tõ poko, Izyraeu tõ poko.

\VS{3}Yrome Jezu Moeze motye kuhse kynexine, tuisamehxo. Tapyi amone eneryhtao kyya xine: “To! Emese kure mase. Tapyi rine nymyry mase,” ãko sytatose eya. Yrome tapyi a morara kara sytatose. Moro saaro Moeze motye kuhse Jezu mana.

\VS{4}Mame tapyi rinanõme sytatose. Tuhke tapyi rihpõ nae. Yrome Ritonõpo emero ritõme kuhse mana. Emero tyrise sytatose Ritonõpo a.

\VS{5}Moeze a Ritonõpo tymoise kynexine ipoetory tõ eraseme sã rokene. Ritonõpo namotome kynexine. Urutõme roropa kynexine Ritonõpo poe. Ritonõpo nekarory poko imeĩpo tõturuse ynororo.

\VS{6}Yrome Kyrixtu a Ritonõpo tymoise kuhse, Moeze motye kuhse. Tumy omipona kynexine tapyi esẽ nymyry samo, Ritonõpo mũkurume exiryke. Mame Ritonõpo poenõme sytatose oserehpyra kuahtao xine, Kuesẽkõ onenetupuhkehpyra kuahtao xine te, penekehpyra kuahtao xine Kuesẽkõ eraximary poko, enara. Imehnõ motye kuhse Jezu exiryke onenetupuhkehpyra sehtone.


\par }{\SH Ritonõpo poetory tõ oserematoh poko sero
\par }
{\PP \VS{7}Ynara ãko Ritonõpo Zuzenu:

\par }{\Q “Seroae Ritonõpo omiry etaryhtao oya xine,


\par }{\Q \VS{8}otato ehtoko. Ekurehpyra ehtoko.

\par }{\Q Pake atamurukõ ehtopõpyry sã pyra ehtoko ahno esao pyra toto ahtao.

\par }{\Q Ynara tykase toto: ‘Ritonõpo se pyra sytatose Kuesẽkõme.

\par }{\Q Aomipona pyra sehtone.

\par }{\Q Kuãnohpyra xine mana,’ tykase toto.

\par }{\Q Onymoipyra toh kynexine.

\par }{\Q Tosẽkõ tukuhse eya xine.


\par }{\Q \VS{9}Moroto atamurukõ jukuhne toto, tyehno xine jehtohme.

\par }{\Q Yjamitunuru tonese tyya xine ahtao ro jukuhne toto.


\par }{\Q \VS{10}Morara exiryke 40me jeimamyry mokaro zehno toehse ywy.

\par }{\Q Ynara akene: ‘Azahkuru rokẽ mokaro osenetupuhnõko mana.

\par }{\Q Jomipona pyra ekurehnõko mã toto,’

\par }{\QB akene toto poko.


\par }{\Q \VS{11}Toto zehno exine.

\par }{\Q Naeroro ynara akene:

\par }{\Q ‘Jesaka omõpyra ekurehnõko mokaro mana.

\par }{\Q Jũme omõpyra mã toto jesaka ymaro oserematoh taka,’ akene,”

\par }{\MM tykase Ritonõpo Zuzenu.


\par }{\PP \VS{12}Wekyry tomo, tomeseke ehtoko oorypyrykõ poko oexirykõino okurohtao xine Kuesẽkõ onenetupuhkehpyra oehtohkõme, Ritonõpo onurumekara roropa oehtohkõme. Jũme orihpỹme Ritonõpo mana.

\VS{13}Yrome Ritonõpo omipona oehtohkõme atakorehmatoko kokoro rokene. “Taroino jomipona ehtoko,” karyhtao Ritonõpo a kyya xine atakorehmatoko, toiro Jezu poetory osenekunopyryino tyyrypyry poko.

\VS{14}Kyrixtu maro oxiekyryme sytatose. Osepeme roropa imaro sytatose Ritonõpo onenetupuhkehpyra kuahtao xine, apitoryme Jezu enetupuhtopõpyry saaro kyya xine ipoetoryme toehse kuahtao xine.


\par }{\PP \VS{15}Ritonõpo omiryme ynara tymerose:

\par }{\Q “Seroae Ritonõpo omiry etaryhtao oya xine otato ehtoko.

\par }{\Q Ekurehpyra ehtoko.

\par }{\Q Pake atamurukõ ehtopõpyry sã pyra ehtoko.

\par }{\Q Ahno esao pyra tahtao xine

\par }{\QB onymoipyra toh kynexine,”

\par }{\MM me tymerose.


\par }{\PP \VS{16}Onokãkõ Ritonõpo omiry etaxĩpo otato pyra toehse? Onokãkõ onymoipyra toehse roropa? Arypyra. Ejitu poe Moeze narotyamo, Moeze ekahmahpõkomo emero.

\VS{17}Onokãkomo a Ritonõpo zetũ tanỹse 40me jeimamyry? Arypyra. Iirypyrymãkomo a jetũ tanỹse. Naeroro toorihse toto ona po, ahno esao pyra.

\VS{18}Morarame ynara tykase Ritonõpo: “Jũme ytopyra mã toto ynekarohpyry pona. Oserematoh taka ytopyra ekurehnõko mã toto,” tykase. Onokãkõ poko morara tykase nae? Arypyra. Tymoipyra aehtyã poko morara tykase, tõmipona pyra toto exiryke.

\VS{19}Naeroro ynara enetupuhnõko sytatose, Ritonõpo nekarohpyry pona ytopyra tokurehse toto onenetupuhpyra tokurehse toexirykõke.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Zae ro Ritonõpo omihpyry mana kyya xine. “Oesẽkõme jenetuputyryhtao oya xine omõnõko matose jesaka, ymaro oseremãko matose,” katopõpyry zae mana. Naeroro tomeseke sehtone, ekurehpyra kuehtohkõme, ynara kara Ritonõpo ehtohme kypoko xine: “Mose omõpyra mana jesaka. Ymaro oseremara mana, ekurehnõko,” kara Ritonõpo ehtohme kypoko xine.

\VS{2}Moro omi kurã totase kyya xine, mokaro pakatokõ saaro. Totase eya xine repe. Yrome otato pyra toh toehse onenetupuhpyra toexirykõke.

\VS{3}Yrome kymarokomo, enetupuhnanõme kuexirykõke, Ritonõpo maro exĩko sytatose. Imaro oseremãko sytatose, aomihpyry ae ro. Ynara tymerose Ritonõpo omiryme aomipona pyra exiketõ poko:

\par }{\Q “Toto zehno exine.

\par }{\Q Naeroro ynara akene,

\par }{\Q jesaka omõpyra ekurehnõko mã toto.

\par }{\Q Jũme ytopyra mã toto moro pata pona.

\par }{\Q Ymaro ytopyra mã toto oserematoh taka.”

\par }{\PP Morara tymerose Ritonõpo omiryme pakatokõ poko. Moino ro, sero nono ritopõpyry poe ro, aerohtoh tõtyhkase roropa.

\VS{4}Mame 7me ẽmepyry poko ynara tymerose Ritonõpo omiryme: “7me tõmehse ahtao tõtyhkase ynororo tynyriry tõ riry poko, mame tõseremase ynororo,” me tymerose.

\VS{5}Ynara tymerose roropa moro poko Ritonõpo omiryme: “Jũme ytopyra mã toto ymaro oserematoh taka,” tykase.

\VS{6}Osemazuhme aomiry etananomo a aomiry totase repe. Yrome Ritonõpo esaka omõpyra tokurehse toto oserematoh taka, onenetupuhpyra toexirykõke. Yrome imehnõ mã Ritonõpo maro exĩko. Esaka omõnõko toh mana oseremase.

\VS{7}“Taroino jomipona ehtoko,” tykase Ritonõpo eya xine repe ayaytorykohtao ahno esao pyra. Yrome aomipona pyra tokurehse toto. Morara exiryke tuhke jeimamyry taropose ahtao morara tykase ropa Ritonõpo. Ynara tymerose Tawi a Ritonõpo omiryme:

\par }{\Q “Taroino jomiry etaryhtao oya xine,

\par }{\QB jomipona ehtoko.

\par }{\QB Ekurehpyra ehtoko,”

\par }{\MM tykase.


\par }{\PP \VS{8}(Otarãme imepỹ ynara ãko mana: “Jozue ekepyry a Ritonõpo poetory tarose Ritonõpo nekarohpyry pona, oserematoh pona,” ãko repe. Yrome zae pyra morara kary.) Ritonõpo esaka nymyry toto anaropyra Jozue kynexine. Ritonõpo oserematoh taka toto anaropyra kynexine. Ritonõpo esaka nymyry tarose toto ahtao eya aoserematohkõme: “Taroino jomipona ehtoko,” kazomopyra Ritonõpo exiry.

\VS{9}Naeroro Ritonõpo nekarory anapoipyra ro ipoetory tõ mana, oserematoh nae ro exiryke Ritonõpo maro, Ritonõpo oserematopõpyry saaro pake omazũetatomykaponato ae.

\VS{10}Esaka tomõse kuahtao xine kuoserematohkõme Ritonõpo maro, kuerohtohkõ poko pyra exĩko sytatose, oseremãko sytatose Ritonõpo saaro, erohkehxĩpo Ritonõpo oserematopõpyry saaro.

\VS{11}Naeroro ehmaropa Ritonõpo a. Aomipona yronymyryme sehtone imaro kuoserematohkõme.


\par }{\PP \VS{12}Ritonõpo omiry isene exikety sã kuamorepatorỹko mana. Emese kure exikety sã roropa zonẽtyã enetupuhpõko mana. Osetato taerẽ rato ahtao omõnõko mã etyhpyry pona tõsẽ woryhtao. Ike tõsẽ sahsahkãko sytatose roropa, zehpo osenẽko ipũ tysahkase ahtao. Moro rato sã Ritonõpo omiry mana. Imotye kuhse mana, osetato taerẽ exikety motye etaryhtao kyya xine. Kuosenetupuhtohkõ jarao sã exĩko mana kyya xine. Kypenetatohkõ roropa jarao sã exĩko kyya xine. Zonẽtyã enetupuhpõko Ritonõpo omiry mana, emero zuaro Ritonõpo exiryke.

\VS{13}Otonẽsaromepyra sytatose kuenepyra xine Ritonõpo ehtohme. Tynyrityã emero porehme enẽko Ritonõpo mana. Kuykuytorykõ enẽko mana kuosenetupuhtohkõ roropa enẽko mana. Mame imeĩpo Ritonõpo ẽpataka ytõko sytatose emero porehme. Toiroro Ritonõpo ẽpataka osekarõko sytatose kynyrityãkõ poko. Naeroro kytamurukõ ehtopõpyry sã pyra sehtone, Ritonõpo onenetupuhpynõ ehtopõpyry sã pyra. Aomipona sehtone ekurehpyra kuehtohkõme kuomomyrykõ poko Ritonõpo esaka.


\par }{\SH Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme Jezu ehtoh poko
\par }
{\PP \VS{14}Morarame Jezu Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme mana. Kynonuhne kapu aka, Ritonõpo esaka, kypoko xine oturuse Tumy maro, kuakorehmapose xine. Naeroro onenetupuhkehpyra sehtone. Imehnõ onurukehpyra sehtone roropa ipoko.

\VS{15}Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme mokyro mana, kuakorehmanekomo. Jamihme pyra kuehtohkõ waro mana ipunaka, kysã xine tukuhse toexiryke joroko tamuru a iirypyryme tyritohme repe. Yrome iirypyryme pyra kynexine ipunaka.

\VS{16}Morara exiryke oserehpyra sehtone. Soturutone Ritonõpo maro, kypyno xine exiryke. Kyyrypyrykõ korokãko mana. Kypyno xine toexiryke jamihme kyritorỹko mana, kyyrypyrykõ poko kyrirykõ se joroko tamuru ahtao.




\par }\Chap{5}{\PP \VerseOne{1}Juteu tõ Ritonõpo maro oturuketõ tuisary ahnome rokẽ toh mana, kysã xine. Tymenekase ynaroro oturuketõme Ritonõpo maro imehnõ poko, toto zehno pyra Ritonõpo ehtohme. Naeroro tynekarory etapãko toh mana Ritonõpo a ekarotohme ahno rypyry korokapotohme.

\VS{2}Ahnome rokẽ toexirykõke kysã xine, putupyra exiketõ zehno pyra toh mana. Azahkuru roropa toto ahtao toto zehno pyra ro toh mana. Nupunato toto enery waro roropa toh mana.

\VS{3}Morara exiryke tynekarory etapãko toh mana iirypyrymãkõ rypyry korokapotohme. Imehnõ rypyry rokẽ kara korokapotohme, tynekarorykõ etapãko toh mana. Tyyrypyhpyke toexirykõke tyyrypyrykõ korokapotohme roropa tynekarorykõ etapãko toh mana.

\VS{4}Tamoreme pyra Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme exĩko mã toto. Tuisamehxo toexiry se exikety ahtao exipyra mana. Ritonõpo a tymenekase ahtao rokẽ, imaro oturuketõ tuisaryme exĩko mana Arão menekatopõpyry saaro.


\par }{\PP \VS{5}Moro saaro Kyrixtu, Ritonõpo nymenekahpyry tamoreme pyra tooehse. Ritonõpo ynara tykase eya:

\par }{\Q “Umũkurume mase.

\par }{\Q Seroae omyme jehtoh ekarono,”

\par }{\MM tykase ynororo.

\VS{6}Ynara tymerose roropa Ritonõpo omiryme:

\par }{\Q “Omoro mase ymaro oturukety jumãme,

\par }{\QB Meukizeteke ehtoh samo,”

\par }{\MM tykase ynororo.


\par }{\PP \VS{7}Morarame Jezu sero nono po tahtao, tõtururuhtao sam tykase Ritonõpo neneryme. Tãtasamase roropa ynororo yronymyryme. Ipynanopyry waro Jumy, orihpyra aehtohme. Mame typoko epyrypara Jezu exiryke, Tumy omipona roropa exiryke, aomiry totase Ritonõpo a.

\VS{8}Mame Ritonõpo mũkurume tahtao ro Tumy omipona toehse ipunaka toorikyry ponãmero.

\VS{9}Morarame toetuarimatopõpyryke kypynanohnekõme toehse ynororo. Jũme typynanohse sytatose eya tõmipona toehse kuexirykõke.

\VS{10}Naeroro oturuketõ tuisaryme tyrise ynororo Ritonõpo a, Meukizeteke ehtopõpyry samo.


\par }{\SH Sẽ nase Ritonõpo rumekahpõkõ wãnopyry poko
\par }
{\PP \VS{11}Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme Jezu ehtoh poko tuhke nae ase. Oururukõ se roropa ase repe. Yrome tupime ãmoreparykõ ya, tũpore sã õsenetupuhtohkõ exiryke. Onenetupuhpyrahme sã matose.

\VS{12}Okynã matose Jezu poetoryme repe. Yrome imehnõ amorepary waro pyra ro matose. Ãmoreparykõ se matose ãmorepatopõpyrykõ poko ropa pake Jezu enetupuhtopõpyry saaro oya xine. Morohne kure repe. Yrome awãtarykõ se roropa matose. Poeto pitiko sã matose. Suhsu se rokẽ mã toto tõsẽ onyry waro pyra toexirykõke. Mokaro sã matose tupimãkara rokẽ waro oexirykõke.

\VS{13}Enurusenã kõ zae ehtoh waro pyra mã toto, zae pyra ehtoh waro pyra roropa mã toto. Enurusenã kõ sã matose.

\VS{14}Kokoro rokẽ Ritonõpo omipona kuahtao xine aomiry waro exĩko sytatose. Tupime ehtoh waro roropa exĩko sytatose. Morara kuahtao xine tõsẽ õnanõ sã exĩko sytatose. Zae ehtoh Ritonõpo a waro exĩko sytatose, zae pyra ehtoh waro exĩko roropa sytatose.




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Morara exiryke itamurumehxo satamorepatone Kyrixtu poko, aomipona kuehtohkõme. Osemazuhme tuhke pyra ãmorepatopõpyrykõ kynexine Jezu enetupuhpitoryhtao oya xine. Ynara ãmorepatopõpyrykõ kynexine, oorypyrykõ rumekary poko oya xine te, Ritonõpo enetuputyry poko,

\VS{2}ahno ẽpurihkary poko te, Ritonõpo Zuzenu apoiry poko oya xine erohtohme imehnõ Jezu poetory tõ akorehmary poko, aorihtyã ẽsemãkapory ropa poko te, kurãkõ apiakatoh poko, enara.

\VS{3}Ritonõpo waro toehse awahtao xine morohne poko atamorepatoko osemazuhme. Yrome atamorepatoh nae ro mana. Naeroro Ritonõpo ise ahtao itamurumehxo satamorepatone.


\par }{\PP \VS{4}Mame imepyny a Jezu enetupuhxĩpo, turumekase ropa eya ahtao tupime kuhse mana tyyrypyry rumekary ropa eya Jezu enetupuhtohme ropa tyya tosẽme. Osemazuhme Jezu tonetupuhse eya xine repe. Ritonõpo poetoryme toehse toto. Ikurohtaka xine tomõse Ritonõpo Zuzenu.

\VS{5}Ritonõpo omiry kure exiry waro toehse mã toto. Ritonõpo jamitunuru waro toehse roropa mã toto. Emero motye Ritonõpo imehxo exiry tonetupuhse eya xine roropa repe.

\VS{6}Moromeĩpo Kuesẽkõ Kyrixtu enetuputyry turumekase ropa eya xine. Morara exiryke mokaro anakorehmasaromepyra imehnõ mana, iirypyrykõ rumekary ropa poko eya xine, Kyrixtu enetuputyry ropa poko eya xine, enara. Tosẽkõme Ritonõpo enetupuhxĩpo, turumekase ropa tyya xine ahtao ynara sã mana, Ritonõpo mũkuru exixihmazomory ropa sã mana wewe pokona onenetupuhpyra ropa toehse toexirykõke. Jarao ihxirory ropa sã mana imehnõ neneryme. Popyra mana ipunaka.


\par }{\PP \VS{7}Otupikõ poko osenetupuhtoko. Konopome ahtao anarykatyãkõ ahtãko mana. Eperytãko mana. Otyro zamaro nono ahtao tãkye exĩko matose. Morararo Ritonõpo, tãkye roropa mana tutupi kurã eneryke tyya.

\VS{8}Yrome otupikõ po ãtaryka rokẽ tahtase ahtao, omoxino tõkehko, sairi tõkehko, popyra oya xine mana. Morararo popyra rokẽ tutupi eneryke tyya tutupi zehno exĩko Ritonõpo mana. Otarãme ihtomapõko mana. Apoto zukãko mana, jahkapotohme.


\par }{\PP \VS{9}Wekyry tomo, otuarõtanohtorỹko ase opyno xine jexiryke tomeseke oexirykõ se roropa jexiryke. Yrome Jezu poetoryme nymyry oekarotorỹko ynanase. Naeroro tupito kurã sã matose yna a Jezu enetuputyryke oya xine.

\VS{10}Zae rokẽ Ritonõpo ãpiakatorỹko mana. Wenikehpyra ynororo oerohtopõpyrykõ poko aomipona. Ipyno oexirykõke imehnõ Jezu poetory takorehmase oya xine. Imehnõ akorehmãko ro matose.

\VS{11}Penekehpyra oehtohkõ se ynanase Jezu poetory pyno oexirykõ poko. Ãtamoreparykõ se roropa ynanase Ritonõpo poko, zuaro kuhsehxo oehtohkõme. Aomipona oehtohkõ se ynanase oorikyrykõ ponãmero, imaro oehtohkõ ponãmero. Atamorepakehpyra awahtao xine, aomipona exikehpyra roropa awahtao xine orẽpyra exĩko matose Ritonõpo enetuputyry poko.

\VS{12}Akĩme exiketõ sã pyra ehtoko. Jezu onenetupuhkehpyra ehtoko. Penekehpyra ehtoko roropa openetatohkõ eraximary poko oya xine. Mame Ritonõpo nekarory kurã apoĩko matose.


\par }{\SH Sẽ nase ajohpe pyra Ritonõpo ehtoh poko
\par }
{\PP \VS{13}Mame Aparão a ynara tykase Ritonõpo pake: “Kure orĩko ase,” tykase. Mame ynara tykase roropa: “Jomihpyry ae ro kure orĩko ase,” tykase, ajohpe pyra toexiry waro Aparão ehtohme. Mame Ritonõpo motye exikety pyra mana. Ynoro rokẽ Imehxo Exiketyme mana. Naeroro tamoreme rokẽ zae toehtoh tokarose Aparão a. Ritonõpome toehtoh tokarose eya.

\VS{14}Ynara tykase ynororo Aparão a: “Ekurehpyra ase. Kure rokẽ orĩko ase. Tuhkãkõ ekarõko ase roropa oya apakõme,” tykase Ritonõpo Aparão a.

\VS{15}Morarame toraximase Aparão a, toraximase. Mame penekehpyra toexiryke Ritonõpo nekarohpyry tapoise eya rahkene.

\VS{16}Toipe sytatose. “Ekurehpyra ase,” karyhtao imepyny a kyya xine, ajohpe se pyra kuahtao xine imepỹ imehxo exikety netaryme morara ãko sytatose. Morarame mokyro imehxo exikety pokoino kuomihpyrykõ ae emero tyrĩko sytatose ekurehpyra. Tokurehse kuahtao xine ehxirõko sytatose toipe. Naeroro: “Ekurehpyra ase,” karyhtao imehxo exikety netaryme, oseosezuhpyra exĩko sytatose toipe.

\VS{17}Morararo Ritonõpo: “Kure orĩko ase,” tykase tahtao, ekurehpyra mana. Mame ekurehpyra toehtoh poko jũme kutuarõtanohpotorỹko mana. Naeroro: “Ekurehpyra ase. Jomihpyry ae ro kure orĩko ase,” tykase ynororo.

\VS{18}“Jomihpyry ae ro kure orĩko ase,” tykase toexiryke: “Ekurehpyra ase,” tykase roropa toexiryke, asakoro nae sytatose etyorõmara exiketomo. Ajohpe ehsaromepyra Ritonõpo mana. Naeroro kuewomanekõ maro toehse sytatose. Aomiry kurã etaryke kyya xine, oserehpyra sytatose. Kuytorykõ eraximãko sytatose Ritonõpo esaka. Naeroro onurumekara sytatose.

\VS{19}Ritonõpo omihpyry ae kuytorykõ eraximãko sytatose Ritonõpo esaka. Aomiry onurumekara sytatose. Oserehpyra sytatose kukurohtao xine. Kuesẽkõ onenetupuhkehpyra sytatose roropa. Imaro Ritonõpo esaka ytõko sytatose. Seromaroro tapurepyra toehse mana. Topohme ytõko sytatose Ritonõpo esaka.

\VS{20}Jezu osemazuhme moro taka tomõse kuakorehmatohkõme. Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme imehxo toehse ynororo, kuakorehmanekõme, jũme, Meukizeteke ehtopõpyry samo.




\par }\Chap{7}{\SH Meukizeteke tuisame ehtoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame mokyro Meukizeteke, tuisame kynexine pake, pata Sarẽ esẽme. Ritonõpo maro oturuketyme roropa kynexine. Emero esẽme imehxo Ritonõpo mana. Morarame Aparão tyekyry tõ puxihkaxĩpo zehnotokõ wino toeramase ropa, tuisa tõ etapaxĩpo. Mame tosaka tooepyry ropa ahtao tõseporyse Meukizeteke maro. Mame Aparão eneryke tyya ynara tykase ynororo: “Kure orĩko Ritonõpo mana. Morararo mã kure ya,” tykase ynororo.

\VS{2}Mame tymõkomory tapiakase Aparão a tynetapatyã mõkomohpyry. Omame porehme ahtao toiro touse eya ekarotohme Meukizeteke a. “Meukizeteke,” kary: “Tuisa imehxo, Zae exikety,” kary. Sarẽ esẽme esety akorõ kynexine. “Sarẽ,” kary: “Torẽtyke pyra kyrihpõkõ,” kary roropa.

\VS{3}Meukizeteke zũ poko, jẽ poko roropa itamuru tõ poko roropa onymeropyra tokurehse toto ipunaka. Aenurutopõpyry poko aorikyry poko roropa zuaro pyra sytatose imerohpyry pyra exiryke. Naeroro Ritonõpo mũkuru ehtoh sã kynexine. Ritonõpo maro oturuketyme exikehpyra ynororo jumãme.


\par }{\PP \VS{4}Etatoko pahne, tuisamehxo Meukizeteke exiry enetupuhtoko. Aparão juteu tõ tamuru. Yrome eya ro tynetapatyã mõkomohpyry tapiakase, zokonaka ekarotohme Meukizeteke a, tynekaroryme Ritonõpo a.

\VS{5}Rewi pakomotyã poko ourutorỹko ase. Ritonõpo maro oturuketõme toto ahtao Ritonõpo nymeropohpyry poe ynara ãko mã toto imehnõ juteu tomo a: “Omõkomorykõ apiakatoko zokonaka ekarotohme yna a,” ãko mã toto tyekyry tomo a. Aparão pakõme toto ahtao ro: “Zokonaka ekarotoko yna a,” ãko mã toto eya xine.

\VS{6}Yrome Meukizeteke Rewi parỹpyryme pyra kynexine. Rewi parỹpyryme pyra tahtao ro Aparão napiakahpyry apoine. Aparão mokyro: “Kure orĩko ase,” katopõpyry etahpõ Ritonõpo a. Eya: “Kure orĩko Ritonõpo mana. Morara kure ya,” tykase Meukizeteke.

\VS{7}Zuaro sytatose, imepyny a: “Kure orĩko Ritonõpo mana,” kahpõ tuisamehxo mana. Morara katopõpyry etahpõ tuisame hkopyra mana. Naeroro Meukizeteke Aparão motye kynexine, tuisamehxo.

\VS{8}Etatoko pahne, mokaro Ritonõpo maro oturuketõ imehnõ napiakatyã apoĩko mã toto. Kysã xine rokẽ mã toto, orihketõme roropa mã toto. Mãpyra Meukizeteke a Aparão napiakahpyry tapoise ahtao isene exiketyme kynexine. “Mokyro toorihse,” katoh pyra mana Ritonõpo papẽ poko.

\VS{9}Naeroro ynara kary se ahtao: “Rewi a roropa Aparão maro ro tymõkomory tapiakase zokonaka ekarotohme Meukizeteke a.” (Rewi pakomotyã mokaro imehnõ, juteu tõ napiakatyã apoinanomo.) Naeroro tynapiakahpyry ekaroneme roropa Rewi kynexine.

\VS{10}Enurupyra ro tahtao moro tokarose eya, ipuhturume ro tahtao Aparão ao. Itamuru a tymõkomory tapiakase ahtao, eya roropa tymõkomory tapiakase samo. Mame tynapiakahpyry tokarose sã eya Meukizeteke a, ãko ase Rewi poko.


\par }{\PP \VS{11}Rewi pakomotyã tyripose Ritonõpo a Izyraeu tõ akorehmatohme, Ritonõpo omipona toto ehtohme. Yrome orẽpyra Ritonõpo omipona exipyra tokurehse toto. Morara exiryke imepỹ tyrise Ritonõpo a toto myakãme Kyrixtu rahkene. Mame Kyrixtu tooehse Arão ehtopõpyry sã pyra. Meukizeteke ehtoh sã toehse ynororo. Mame tyjamitunuru rĩko mana kukurohtaka xine Ritonõpo omipona kuehtohkõme.

\VS{12}Moeze omihpyry poe Ritonõpo maro oturuketõme Rewi pakomotyã kynexine. Seromaroro imepỹ tyrise Ritonõpo a typoetory tõ akorehmaneme Arão pakomotyã myakãme. Morara exiryke Moeze nymerohpyry tyorõmary se toehse. Omi kasenato omipona kuehtohkõme, Jezu omipona kuehtohkõme.

\VS{13}Kuesẽkõ Kyrixtu poko ourutorỹko ase. Rewi paryme pyra kynexine. Jekyry tyoro kynexine. Jezu ekyry Ritonõpo maro oturuketõme exipitopyra kynexine.

\VS{14}Juta paryme rokẽ kynenurune Kuesẽkõ Jezu. Juta pakomotyamo a: “Ritonõpo maro oturuketyme exiko,” kapitopyra Moeze kynexine. Naeroro mokaro Ritonõpo maro oturuketõ sã pyra Jezu Kyrixtu kynexine. Tyoro kynexine rahkene.


\par }{\SH Ritonõpo maro oturukety kasenato kurã kuhse ehtoh poko
\par }
{\PP \VS{15}Naeroro tupime pyra ynara enetuputyry, tyoro oturukety Ritonõpo maro toehse, Meukizeteke ehtopõpyry samo.

\VS{16}Ritonõpo maro oturuketyme toehse ynororo ahno omi poe pyra, Rewi parỹpyryme toehtopõpyryke pyra roropa. Yrome tyjamitunuru poe Ritonõpo maro oturuketyme toehse ynororo orihpỹme exiketyme toexiryke jumãme.

\VS{17}Ynara tymerose Tawi a Ritonõpo omiryme: “Ymaro oturuketyme nymyry mase, jũme, Meukizeteke ehtoh samo,” tykase.

\VS{18}Jamihme pyra mokaro kynexine, Moeze nymerohpyry omipona se exiketomo. Zae nymyry ehsaromepyra toh kynexine Ritonõpo neneryme, jamihme pyra toexirykõke. Morara exiryke: “Jomihpyry pakato omipona ehtoko,” kara Ritonõpo toehse.

\VS{19}Moeze nymerohpyry omipona se exiketõ kure ehsaromepyra toh kynexine emero. Naeroro mãsa rokẽ typenetatohkõ eraximãko toh kynexine. Seromaroro imepỹ tokarose Ritonõpo a kyya xine kypoko xine oturuketyme Kyrixtu. Imehnõ penetatoh motye kuhse kypenetatohkõ kure mana. Naeroro orẽpyra kypenetatohkõ eraximãko sytatose.


\par }{\SH Ritonõpo maro oturuketyme kurehxo
\par }
{\PP \VS{20}Ritonõpo omihpyry roropa nae sytatose: “Ekurehpyra ase,” katopõpyry Ritonõpo a Jezu poko. “Ymaro oturuketyme mana, jumãme,” katopõpyry roropa nae. Morara kapitopyra Ritonõpo imehnõ poko, tymaro oturuketõme toehse toto ahtao.

\VS{21}Yrome Ritonõpo maro oturuketyme toehse Jezu, ynara katopõpyry ae ro Ritonõpo a:

\par }{\Q “Ekurehpyra ase.

\par }{\Q Jũme onytyoromara ase roropa.

\par }{\Q Omoro mase ymaro oturuketyme

\par }{\QB imehnõ akorehmatohme jumanatome,”

\par }{\MM katopõpyry ae ro.


\par }{\PP \VS{22}Naeroro: “Ekurehpyra ase,” tykase Ritonõpo exiryke tymaro oturuketyme Jezu tyrise ahtao orẽpyrahxo Jezu toehse, Tumy omiry kasenato poe. Iirypyrymãkõ rypyry korokary poko ekurehpyra mana jũme, enetuputyryke eya xine. Morara kure kuhse mana.


\par }{\SH Kurehxo Jezu exiry jũme exiryke
\par }
{\PP \VS{23}Ynara roropa, mokaro Rewi pakõ Ritonõpo maro oturuketõ tuhke kynexine orihketõme toexirykõke. Toorihse tahtao xine toerohkehse toto.

\VS{24}Yrome Jezu jũme isene mana. Naeroro toerohtoh onekaropyra mana imehnomo a. Jumãme Tumy maro oturuketyme mana kuakorehmanekõme.

\VS{25}Jumãme toexiryke iirypyrymãkõ pynanopyry waro mana. Toto oepyryhtao tyya, Jezu enetuputyryke eya xine toto pynanohnõko Ritonõpo mana. Orihpỹme Jezu exiryke oturukehpyra mana Tumy maro, kure toto riry poko.


\par }{\SH Kurehxo Jezu mana, zae ipunaka exiryke
\par }
{\PP \VS{26}Naeroro Jezu kuakorehmanekõme mana. Ritonõpo maro Oturukety imehxo mana. Kure mana. Tyyrypyhpyke pyra mana ipunaka. Azahkuru pyra mana, enara. Tapiakase mana iirypyrymãkõ wino. Ritonõpo esaka tõnuhse, kapu moinakoxi.

\VS{27}Imehnõ Ritonõpo maro oturuketõ tuisary sã pyra Jezu mana. Kokoro rokẽ tynekarory etapary se mokaro mana, tyyrypyrykõ epehpyryme osemazuhme, imehnõ rypyry epehpyryme roropa. Yrome Jezu toiro rokẽ toorihse. Tynekaroryme tõsekarose Tumy a imehnõ rypyry epehpyryme rokene. Jũme inekarohpyry kure, tyoro onekarozomopyra ehtohme.

\VS{28}Moeze omihpyry omipona se exiketõ mã sero põkõ rĩko typoko xine oturuketõme Ritonõpo maro. Kurãkõ nymyry kara menekãko mã toto Ritonõpo maro oturuketõ tuisaryme. Yrome Moeze maro oturukehxĩpo, ynara tykase Ritonõpo Tumũkuru a: “Omoro rokẽ zae mase ipunaka,” tykase ynororo Tumũkuru a. Morara exiryke: “Ekurehpyra ase, mokaro myakãme orĩko ase ymaro oturuketyme jumãme,” tykase Jezu a ynororo.




\par }\Chap{8}{\SH Jezu Kuakorehmanekomo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko rokẽ ynanase, Takorehmaneke sytatose Ritonõpo maro oturukety ke. Tuisamehxo toehse ynororo. Naeroro Ritonõpo Kuesẽkõ apotunuru wino typorohse ynororo kapu ao.

\VS{2}Kypoko xine Tumy zurũko mana, kuakorehmatohkõme. Ritonõpo maro oturuketõ imehxo exiketõ sã, erohnõko mana. Pake Ritonõpo maro oturuketõ toerohse Ritonõpo Esary Kurã Kuhse tao. Yrome Jezu erohnõko Ritonõpo tapyĩ kurã tao mana, Ritonõpo nyrihpyry nymyry tao, ahno nyrihpyry kara tao.


\par }{\PP \VS{3}Ritonõpo maro oturuketõ imehxo exiketõ emero tynekarorykõ etapãko mana, tynetapatyã munuhpyry arotohme Ritonõpo a. Naeroro Kutuisarykõ roropa tynekarory ke pyra ahtao Ritonõpo maro oturuketyme imehxo exiketyme pyra exiry.

\VS{4}Sero nono po tahtao Ritonõpo maro oturuketyme pyra exiry, imehnõ oturuketõ nae exiryke. Moeze omihpyry omi poe tynekarorykõ etapãko mã toto tynekarorykõme Ritonõpo a.

\VS{5}Moeze maro tõturuse Ritonõpo ahtao ypy po kamisa risẽ tamopose eya. Ikuhtoh tonepose eya ipoenohtohme, tyriry waro ehtohme. Mame Ritonõpo nyripohpyry risasaka Moeze ahtao tapyime, ynara tykase Ritonõpo eya: “Tomeseke exiko. Ypy po ya ãmorepatopõpyry panõ rokẽ tyritoko ipunaka,” tykase.

\VS{6}Typoetory akorehmãko Jezu kapu ae. Jezu saaro Moeze omi poe Ritonõpo maro oturuketõ typoetory tõ akorehmãko roropa mã toto. Yrome mokaro motye kuhse kuakorehmatorỹko Jezu mana. Tumy zuruneme nymyry mana kypoko xine. Moeze omihpyry poe Ritonõpo maro oturuketõ erohtoh motye kuhse Jezu erohtoh mana. Morararo Ritonõpo nymeropohpyry Moeze a motye kuhse Ritonõpo omiry kasene mana Jezu pokoino: “Kure oritorỹko ase,” karyke Ritonõpo a kyya xine.


\par }{\PP \VS{7}Ritonõpo omihpyry pakato a tukurãkase kuahtao xine kasenato ke onymyakãmara exiry.

\VS{8}Yrome typoetory tõ tyyrypyhpyke ro Ritonõpo a tonese. Ynara tykase:

\par }{\Q “Imeĩpo, ãko Ritonõpo mana.

\par }{\Q Jomiry kasenato ekarõko ase

\par }{\QB Izyraeu tomo a, Juta tomo a, enara.


\par }{\Q \VS{9}Jomihpyry ekaroase pake ahtao itamurukomo a.

\par }{\Q Poeto zũ sã exiase toto maro.

\par }{\Q Poeto emary apoiryhtao arotohme,

\par }{\QB moro sã Izyraeu tõ aroase Ejitu poe.

\par }{\Q Yrome jomipona pyra toh kynexine.

\par }{\Q Naeroro toto omiry onetara toehse ywy roropa.


\par }{\Q \VS{10}Taroino jomiry kasenato ekarõko ase Izyraeu tomo a.

\par }{\Q Taroino, ãko Ritonõpo mana,

\par }{\Q jomiry rĩko ase toto kurohtaka.

\par }{\Q Toto kurohtao jomiry merõko sã ase

\par }{\QB tamoreme sã jomiry waro toto ehtohme,

\par }{\QB tamoreme sã jomipona se roropa toto ehtohme.

\par }{\Q Mame toto esẽme exĩko ase.

\par }{\Q Ypoetoryme roropa exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{11}Morarame imehnõ tosaõkõ

\par }{\QB anamorepara mã toto jomiry poko,

\par }{\QB zuaro toto exiryke.

\par }{\Q Ynara kara exĩko mã toto tosaõkomo a:

\par }{\Q ‘Kuesẽkõ waro ehtoko,’ kara exĩko mã toto,

\par }{\QB juaro toto exiryke, emero porehme.

\par }{\Q Tuisa tõ juaro exĩko,

\par }{\QB ime pyra exiketõ roropa.

\par }{\Q Emero juaro exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{12}Mame toto rypyry korokãko ase,

\par }{\Q toto onuãnohpyra ase exĩko.

\par }{\Q Iirypyrykõ poko wenikehnõko roropa ase jũme,”

\par }{\MM tykase.


\par }{\PP \VS{13}“Jomiry kasenato,” karyke Ritonõpo a, aomihpyry osemazuhmã pakatome toehse tymyakãmase eya exiryke. Mame pakatome toehse exiryke, jamihme pyra roropa toehse mana iirypyrymãkõ onukurãkara exiryke. Okynã pyra enahnõko mana jũme.




\par }\Chap{9}{\SH Ritonõpo poko kuehtohkõ poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo omihpyry osemazupu zae Ritonõpo poko exiketõ ripotoh nae kynexine, zae toto ehtohme Ritonõpo poko toto ahtao. Osa roropa nae kynexine, ahno nyrihpyry, Ritonõpo poko ehtohme.

\VS{2}Kamisa risẽ tyrise kynexine tapyime. Jaraohme sã kynexine Ritonõpo Esary Kurano. Moro tao ezuru apõ kynexine. Wyi apo roropa moro tao kynexine. Moro po wyi kynexine. Ritonõpo neneryme tyrise kynexine.

\VS{3}Mame imepỹ osa kynexine moro tapyi tao. Kamisa risẽ akorõ moino kynexine. Ritonõpo Esary Kurã Kuhse moroto kynexine.

\VS{4}Moro tao uuru risẽ kynexine, ixtaratu panõ zahkatopo. Ritonõpo omihpyry ẽ roropa moro tao kynexine. Moro ao: “Ywy ase Ritonõpo, oesẽkomo. Jomipona ehtoko ipunaka. Kure rokẽ ehtoko,” katopo Ritonõpo a moro ao kynexine. Moro kaxo, uuru ke tukurihpase kynexine. Moro kaxo ao roropa uuru risẽ kynexine otyro ẽme kasana sã tyrihpyry, kapu ae Ritonõpo nenehpohpyry Izyraeu tõ napyryme. Moro ke pehme uuru risẽ kynexine. Arão myxihpyry roropa kaxo ao kynexine. Tarỹke kynexine. Topu risẽ roropa kaxo ao kynexine, pipahme exiketõ asakoro. Ipokona tymerose kynexine tõmiry Ritonõpo a.

\VS{5}Mame moro kaxo po kapuaõkõ kuhtoh kynexine. Uuru risẽ kynexine asakoro kurãkomo, Ritonõpo moroto ehtoh enetupuhtohme. Toto aporiry tãtaporamase kynexine asakoro. Moroto iirypyrymãkõ zehno pyra Ritonõpo ehtoh enetupuhtoh kynexine toto rypyry korokaxĩpo. Yrome moro poko emero amorepary se hkopyra ase seromaroro.


\par }{\PP \VS{6}Morohne riry tõtyhkase ahtao Ritonõpo maro oturuketõ omõsene toto, Ritonõpo Esary Kurã taka. Tutũtase ropa toto moro tae toerohkehxĩpo xine.

\VS{7}Yrome Ritonõpo maro Oturukety imehxo exikety rokẽ tomõse moinakoxi, Ritonõpo Esary Kurã Kuhse taka. Toiro jeimamyry pune omõsene ynororo. Yrome omõpyra exiry munu anaropyra ahtao tymaro, Ritonõpo neneryme, tyyrypyry korokapotohme, imehnõ rypyry korokapotohme roropa, enara. Ynara exiryke, otarame tyyrypyrykõ poko toehse tahtao xine tuaro pyra toh kynexine.

\VS{8}Morohne ke Ritonõpo Zuzenu ynara kuamorepatorỹko mana, kuesemarykõ Ritonõpo a, onenepopyra ro kyya xine kynexine. Ahno nyrihpyry kamisa risẽ tapyime Ritonõpo poko ehtohme, moro enahkara ahtao ro kuesemarykõ nymyry Ritonõpo a onenepopyra ro kyya xine kynexine.

\VS{9}Ikuhtoh rokẽ kynexine kuamorepatohkõme rokene. Kynekarorykõ Ritonõpo a, okyno tõkehko etapasamo kyyrypyrykõ onykorokara ekurehnõko. Kukurohtao xine onukurãkara kyhxiropyra xine Ritonõpo ehtohme.

\VS{10}Moeze omihpyry poe pakatokõ tõsẽ poko eukuru poko. Toekurikase roropa toto. Jarao rokẽ morohne poko toh kynexine. Yrome morohne poko pakatokõ tyripose Ritonõpo a axĩtao rokene, Kyrixtu oehtãne rokene, (aomiry kasenato ke, kukurãkatohkõme rahkene).


\par }{\PP \VS{11}Morarame Kyrixtu tooehse Ritonõpo maro Oturukety imehxo exiketyme nymyry. Seromaroro: “Kurãkõ ekarõko ase oya xine,” ãko kyya xine mana. Sero põkõ namohpyry tao pyra oturũko Jezu mana Tumy maro kypoko xine. Ahno nyrihpyry motye kuhse Jezu erohtoh mana. Kure kuhse mana. Kapu ao mana.

\VS{12}Morarame Kyrixtu tomõse ahtao Ritonõpo tapyĩ taka, Ritonõpo Esaka Kurã Kuhse taka tomõse ynororo. Yrome okyno munuru maro pyra tomõse. Kaneru tõkehko munuru anaropyra kynexine tynekaroryme Ritonõpo a. Kynorihne toiro, kypynanohtohkõme jumanatome.

\VS{13}Pui tõkehko munuru, tynekarotyã zahsẽ erunohpyry roropa ahno pona tyritohme kynexine, tyyrypyhpyke exiketõ pona, toto rypyry kurikatohme repe.

\VS{14}Morara ahtao enetupuhtoko. Kyrixtu orikyry moro motye kuhse mana. Jũme mana myarotokorome. Tumunuru enepone Tumy a toxixihmapose tahtao, tyyrypyhpyke pyra exikety ipunaka. Kyrixtu munuru toekuãse toorihse ahtao. Morara exiryke kukurikatorỹko Ritonõpo mana zae ehtoh waro kuehtohkõme. Kynyrihpyrykõ xihpyry korokãko roropa mana Ritonõpo nymyry omipona kuehtohkõme.


\par }{\PP \VS{15}Morara exiryke Kyrixtu rokẽ Ritonõpo omiry kasenato ekaroneme mana kyya xine. Naeroro kure tyneahmatyã rĩko Ritonõpo mana jũme tõmihpyry ae ro. Kyrixtu kynorihne iirypyrymãkõ pynanohtohme, orihpyra toto ehtohme tyyrypyrykõ epehpyryme. Tyyrypyrykõ poko toh kynexine Ritonõpo omihpyry osemazupu omipona pyra toexirykõke.


\par }{\PP \VS{16}Toipe, ahno nymerohpyry nae ahtao tymõkomohpyry apiakatoh poko toorihse tahtao, inymerohpyry omipona pyra mã toto orihpyra ro ahtao.

\VS{17}Ynara exiryke, ahno nymerohpyry tynynomohpyry apiakatoh poko oty kara orihpyra ro ynororo ahtao. Toorihse ahtao rokẽ inymerohpyry omipona exĩko mã toto.

\VS{18}Moro sã Kyrixtu orikyry kuhtoh kynexine. Toky tõ totapase pakatokomo a Ritonõpo omihpyry pakato omipona toehtohkõme repe.

\VS{19}Osemazuhme mokaro zurune Moeze emero Ritonõpo nyripohpyry poko inymeropohpyry ao. Mame pui poenõ munuru tapoise eya poti munuru maro otoxie tuna maro, ike moro pape ahno roropa emero tysapararahmase eya, kaneru hpoty ke tahpirẽ tõtuose exikety ke hissopo maro.

\VS{20}Ynara tykase Moeze eya xine: “Sero munu Ritonõpo omihpyry zae ehtoh poko kutuarõtanohtorỹko mana. Taroino Ritonõpo omihpyry omipona ehtoko,” tykase.

\VS{21}Morararo munu ke Moeze a morohne tysapararahmase, Ritonõpo namopohpyry tytapyĩme, kamisa risemy. Imõkomory maro emero Ritonõpo poko ehtoh tysapararahmase eya.

\VS{22}Ajohpe pyra, Ritonõpo omihpyry pakato poe, emero exisasaka tukurãkapose munu kuãpotoh ke. Ahno rypyry roropa onykorokara exiry tokarosẽ onetapara ahtao, enara.


\par }{\SH Toorihse toexiryke kyyrypyrykõ korokãko Kyrixtu mana
\par }
{\PP \VS{23}Morara exiryke, Ritonõpo namopohpyry tytapyĩme sero nono po te, imõkomory tõkehko emero kapuaõkõ kuhtoh tukurãkapose Moeze a, okyno munuru ke isapararahmatopõpyry ke. Yrome kapuaõkõ nymyry toekurãkase imepỹ kurã etaparyke. Mokyro orikyry kurehxo. Okyno orikyry motye kuhse mana.

\VS{24}Mame Kyrixtu omõpyra kynexine, ahno nyrihpyry taka, kypoko xine oturuse Tumy maro. Ritonõpo Esary Kurã Kuhse taka omõpyra kynexine. Kapu aka rokẽ kynomõne rahkene. Moroto osẽpataka Ritonõpo maro kypoko xine oturũko mana.

\VS{25}Juteu tõ poko Ritonõpo maro oturuketõ imehxo exiketõ omõsene toto jeimamyry punero, Ritonõpo Esary Kurã Kuhse okyno munuru arotohme tyekyrykõ rypyhpyry epehpyryme. Yrome Kyrixtu mokaro sã pyra mana. Otootomose omõpyra mana tõsekarotohme Ritonõpo a.

\VS{26}Okyno orikyry sã rokẽ Jezu orikyry ahtao otootomose orikyry, sero nono ritopõpyry poe ro. Yrome tõsenepose kyya xine toiro sero nono enahsasaka ahtao kyyrypyrykõ jamitunuru enahkatohme jũme. Moro poko kynorihne kymyakãkõme.

\VS{27}Toipe sytatose. Emero porehme orihnõko sytatose toiro. Moromeĩpo kuapiakatorỹko Ritonõpo mana.

\VS{28}Morararo Kyrixtu kynorihne toiro, Ritonõpo neneryme, tuhkãkõ rypyry korokatohme. Oehnõko ropa mana. Mame tooehse tahtao kyyrypyrykõ onepehmazomopyra mana. Toeraximananõ pynanohse rokẽ oehnõko mana.




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Yrome Moeze nymerohpyry mõpãme rokẽ mana. Kyrixtu nyrihpyry kurã poko enetupuhpotohme rokẽ mana. Imenuru sã roropa mana pape poko, Ritonõpo nekarory kurã poko enetupuhpotohme. Tynekarorykõ etapãko mã toto jeimamyry punero, kakehpyra samo. Yrome morohne ke ekurãkasaromepyra mã toto ekurehnõko, Ritonõpo poko se exiketõ mana.

\VS{2}Ritonõpo poko exiketõ rypyry tykorokase ahtao, tyyrypyrykõ poko ehxiropyra toh toehse exiry repe. Morarame tynekarorykõme okyno tõkehko onetapazomopyra toh exiry, tyyrypyrykõ tykorokase ahtao.

\VS{3}Yrome jeimamyry ae rokẽ tynekarorykõ etapãko mã toto tyyrypyrykõ poko wenikehtohme repe. Yrome wenikehpyra mã toto iirypyryme ro toexirykõke.

\VS{4}Pui tõkehko orikyry ahno rypyry onepehmasaromepyra mana ipunaka.


\par }{\PP \VS{5}Morara exiryke Kyrixtu oehsasaka tahtao sero nono pona, ynara tykase ynororo Tumy a:

\par }{\Q “Okyno tõkehko totapasẽ se hkopyra mase.

\par }{\Q Ahno nekarotyã oya se pyra mase.

\par }{\Q Naeroro joko myriase ahnome jehtohme,

\par }{\QB õmipona jehtohme roropa.


\par }{\Q \VS{6}Okyno tõkehko zahkary se hkopyra mase.

\par }{\Q Tynekarorykõme oya okyno zahkãko mã toto.

\par }{\Q Tytororo jahkãko mã toto

\par }{\QB tyyrypyrykõ epehpyryme repe.

\par }{\Q Yrome azamaro hkopyra mana.


\par }{\Q \VS{7}Naeroro moro eneryke ya ynara ase,

\par }{\Q taro ase Ritonõpo,

\par }{\QB õmipona jehtohme ipunaka.

\par }{\Q Ypoko onymeropohpyry ae ro ase,”

\par }{\MM tykase Kyrixtu Tumy a.


\par }{\PP \VS{8}Osemazuhme ynara tykase ynororo: “Okyno tõkehko totapasẽ se hkopyra mase. Ahno nekarory se pyra. Okyno tõkehko zatyry tyyrypyrykõ epehpyryme, morohne azamaro pyra mana,” tykase ynororo. Morara tykase Kyrixtu, Ritonõpo nymeropohpyry ae ro mokarohne totapase ahtao, mokaro nekarory poko Ritonõpo a.

\VS{9}Mame morara kaxĩpo, ynara tykase roropa ynororo: “Taro ase, Papa, õmipona jehtohme ase ipunaka,” tykase. Naeroro Ritonõpo a pakatokõ okyno etapatoh tonahkase. Tymyakãmase Kyrixtu orikyry ke.

\VS{10}Mame Ritonõpo omipona Jezu Kyrixtu exiryke ipunaka, tukurikase sã sytatose. Kyyrypyrykõ tykorokase mana, tynekaroryme tõsekarose Kyrixtu exiryke toorihtohme. Toorihse toiro, jũme kypynanohtohkõme.


\par }{\PP \VS{11}Juteu tõ poko Ritonõpo maro oturuketõ erohnõko mana kokoro rokene. Porohpyra mã toto, tynekarorykõ etapazomõko rokẽ toto tuhke. Yrome toto nekarotyã ahno rypyry onykorokara mana.

\VS{12}Tamoreme Kyrixtu kynorihne toiro, ahno rypyry epehpyryme. Inekarohpyry kure kuhse mana jumãme. Mame tõtyhkase ahtao kỹporohne tuisame imehxo, Ritonõpo apotunuru wino.

\VS{13}Moroto mana tyzehnotokõ poremãkapory eraximãko. Toto poremãkapõko Ritonõpo mana.

\VS{14}Kynosekarone toiro toorihtohme. Toorikyry ke kukurãkatone jũme, kyyrypyrykõ tykorokase exiryke tyya.


\par }{\PP \VS{15}Ritonõpo Zuzenu roropa kutuarõtanohtorỹko sero poko mana. Ynara ãko ynororo osemazuhme:


\par }{\Q \VS{16}“Imeĩpo jomiry kasenato ekarõko ase ypoetory tomo a.

\par }{\Q Jomiry merõko ase toto kurohtao zuaro toto ehtohme.

\par }{\Q Toto eano pona imerõko ase jomipona se toto ehtohme,”

\par }{\MM ãko.

\VS{17}Morarame ynara ãko roropa mana:

\par }{\Q “Wenikehnõko ase toto rypyry poko.

\par }{\Q Popyra toto ehtopõpyry poko wenikehnõko ase,”

\par }{\MM ãko mana.


\par }{\PP \VS{18}Naeroro, kyyrypyrykõ tykorokase exiryke, imepỹ totapasẽ se pyra mana, kynekarorykõme, kyyrypyrykõ korokapotohme.


\par }{\SH Ehmaropa Ritonõpo ẽpataka
\par }
{\PP \VS{19}Wekyry tomo, kure Ritonõpo a Jezu orihtopõpyry kyyrypyrykõ epehpyryme. Naeroro seromaroro oturũko sytatose topohme Ritonõpo maro kokoro rokene, Jezu nae kuexirykõke. Kuesemarykõme sã Jezu mana Ritonõpo a.

\VS{20}Kamisa kuroko ytopyra sytatose. Mokaro juteu tõ pake Ritonõpo maro oturuketõ tuisary tomõse kamisa kuroko Ritonõpo maro oturuse. Yrome Jezu a toorihtopõpyry ke osema kasenato tyrise. Osemame exikehpyra mana Ritonõpo a kuytotohkõme.

\VS{21}Naeroro Ritonõpo maro Oturukety imehxo exikety nae sytatose, kuakorehmanekõme, Ritonõpo tapyĩ esemy.

\VS{22}Naeroro Ritonõpo a ehmaropa oturuse, tukurãkase kuexirykõke eya. Torẽtyke pyra sehtone. Onenetupuhkehpyra roropa sehtone eya kuytorykohtao. Osenekunohpopyra sehtone. Moeze a emero tysapararahmase munu ke Ritonõpo tapyĩ taõkomo. Moro saaro Kyrixtu toorihse exiryke tukurikase sã kukurohtao xine mana. Popyra kuehtopõpyrykõ tykorokase roropa eya mana. Tuzenu tokarose roropa kyya xine ikurikatyã sã kuehtohkõme tuna ke.

\VS{23}“Kure oritorỹko ase,” tykase Ritonõpo exiryke, kure typoetory rĩko mana, tõmihpyry onurumekara exiryke. Moro poko imehnõ zuruxĩpo, nary rokene, kara sehtone. Kypynanopyrykõ seraximatone, tõmihpyry omipona Ritonõpo ehtoh enetuputyryke kyya xine.

\VS{24}Imehnõ pyno sehtone. Satakorehmatone imehnõ pyno kuehtohkõ poko, kure imehnõ ritohme kyya xine, enara.

\VS{25}Toitoine Jezu poetory oximõpyra mã toto. Morara pyra sehtone. Soximõtone Ritonõpo poko. Satakorehmatone. Ritonõpo omipona kuehtohkõ eneryke imehnomo a, aomipona se exĩko roropa mã toto. Yronymyrymehxo Kuesẽkõ omipona sehtone, sykatone itamurumehxo oxime, okyna hkopyra Kuesẽkõ oepyry ropa enetuputyryke kyya xine.


\par }{\PP \VS{26}Ynara exiryke, Jezu kynorihne kyyrypyrykõ epehpyryme. Kure kuhse Jezu orihtopõpyry kynexine Ritonõpo a. Naeroro imepỹ etapasẽ se pyra mana. Moro waro toehse sytatose. Naeroro kyyrypyrykõ onurumekara kuahtao xine Jezu waro pyra exiketõ samo, imepỹ tokarosẽ pyra mana kyyrypyrykõ epehmatohme.

\VS{27}Morara exiryke kyyrypyrykõ onurumekara kuahtao xine ynara rokẽ nae sytatose, kuãnopyrykõ zuno rokẽ exĩko sytatose. Kurãkõ apiakatoh po kuapiakatorỹko Ritonõpo mana, tyyrypyrykõ poko exiketõ wãnohtoh po. Apotoimo konõto htaka tyzehnotokõ emãko Ritonõpo mana, toto enahkatohme.

\VS{28}Moeze nymerohpyry turumekase ahtao popyra kynexine. Aomipona pyra exiketõ totapapose toto popyra aehtohkõ tonese exiryke asakorõkomo a. Moeze nymerohpyry omipona pyra aehtyã totapapose toto. Epara toh kynexine. Toto anakorehmara roropa imehnõ kynexine. Moeze nymerohpyry turumekase eya xine exiryke totapase toto.

\VS{29}Mokaro saaro seromaroro Ritonõpo mũkuru kerekeremananõ nae. Ritonõpo omiry totase eya xine repe: “Umũkuru kynorihne opynanohtohkõme, okurãkarykõ se toexiryke,” kary totase repe. Yrome: “Oty katoh toorihse Ritonõpo mũkuru nae?” ãko mã toto Ritonõpo omiry poihtõko. “Iirypyrymãkõ sã omũkuru kynexine,” ãko roropa mã toto Ritonõpo a ajohpe rokene. Ritonõpo Zuzenu toto pyno repe. Yrome ipoihtõko rokẽ mã toto. Morara exiryke yronymyrymehxo mokaro wãnohnõko Ritonõpo mana Moeze kerekeremahpõkõ wãnohtopõpyry motye kuhse, iirypyrymehxo toto exiryke Ritonõpo kerekeremary poko.

\VS{30}Ritonõpo waro sytatose. Ynara tykase ynororo: “Ywy roro emỹpõko ase. Ywy roro ypoetory tõ epehmãko ase,” tykase. Ynara tykase roropa ynororo: “Ypoetory tõ apiakãko ase,” tykase Kuesẽkomo.

\VS{31}Iirypyrymãkõ wãnopyry mã oahmame pyra mana. Oserehnõko mã toto. Epara roropa mã toto imyhtoino. Ynoro rokẽ mã isene exiketyme jumanatome.


\par }{\PP \VS{32}Wekyry tomo, wenikehpyra ehtoko oehtopõpyrykõ poko. Ritonõpo omiry kurã poko zuaro toehse awahtao xine tuhkãkõ ozehno xine toh nexiase. Oryhmarykõ se toh nexiase. Yrome Kyrixtu onenetupuhkehpyra mexiatose. Poremãpyra mexiatose, eramara ropa mexiatose oorypyrykõ poko ropa.

\VS{33}Typoihtose mexiatose. Tyyryhmase roropa ozehnotokomo a tuhkãkõ neneryme. Imehnõ nupunato tonese oya xine tyyryhmase toto ahtao. Toto maro se mexiatose.

\VS{34}Imehnõ Jezu poetory tõ tõmapose ahtao ãpuruhpyry taka, toto pyno mexiatose. Toto maro mexiatose imehnõ neneryme. Mame atapyĩkõ tupuxihkase ahtao imehnomo a omõkomory tõkehko maro meanahtoatose. Tãkye ro mexiatose Ritonõpo nekarory kurã enetuputyryke oya xine. Omõkomohpyrykõ motye kuhse Ritonõpo nekarory oya xine mana. Moro onupuxihkasaromepyra imehnõ mana, jumãme.

\VS{35}Naeroro poremãpyra ehtoko. Ritonõpo a õtururukõ onurumekara ehtoko. Orumekara roropa Ritonõpo mana. Kure kuhse oritorỹko mana, imaro õtururukohtao.

\VS{36}Penekehpyra ehtoko Ritonõpo enetuputyry poko oya xine, aomipona oehtohkõ poko, enara. Mame inekarotyã apoĩko matose. Kure oritorỹko mana: “Kure oritorỹko ase,” katopõpyry ae ro.

\VS{37}Ynara tymerose Ritonõpo omiryme sero poko:

\par }{\Q “Okynã pyra oehnõko ropa mana.

\par }{\Q Mokyro oehkety oehnõko ropa mã rahkene.

\par }{\Q Ekurehpyra mana.


\par }{\Q \VS{38}Mame ypoetory tõ kurãkõ isene exĩko mã toto

\par }{\QB jũme jenetuputyryke eya xine.

\par }{\Q Yrome jurumekary ropa ahtao toto a,

\par }{\Q tãkye pyra exĩko ase toto poko,”

\par }{\MM ãko Ritonõpo. Moro tymerose pake.


\par }{\PP \VS{39}Imehnõ mã Kuesẽkõ rumekãko mã toto. Osenahkãko toh mana. Mãpyra enetuputyryke kyya xine typynanohse sytatose Ritonõpo a. Kuarotorỹko roropa mana tymaro kuehtohkõme.




\par }\Chap{11}{\SH Ritonõpo enetuputyry poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo enetuputyryke kyya xine, kurãkõ eraximãko sytatose. Ekarõko Ritonõpo mana kyya xine. Moro waro sytatose enetuputyryke kyya xine, onenepyra ahtao ro.

\VS{2}Ritonõpo onenetupuhkehpyra pakatokomo. Naeroro kurãkõme tokarose toto Ritonõpo a.


\par }{\PP \VS{3}Ritonõpo enetuputyryke kyya xine zuaro sytatose. Senohne, xixi tõkehko xirikuato tõkehko emero tyrise Ritonõpo a, tõmiry ke rokene. Ritonõpo omi poe emero toehse, senohne oseneketõ tyrise emero porehme osenepỹ poe.


\par }{\PP \VS{4}Ritonõpo enetuputyryke Apeu a aomipona kynexine. Inekarohpyry Ritonõpo a kure kynexine. Yrome Kaĩ nekarohpyry Ritonõpo zamaro pyra kynexine. Kure Apeu enene Ritonõpo. Inekarohpyry kure tonese eya. Apeu toorihse pake repe. Yrome kutuarõtanohtorỹko ro mana Ritonõpo enetuputyry poko.


\par }{\PP \VS{5}Ritonõpo enetuputyryke Enoke a, orihpyra ynororo tokurehse. Isene ro kynanỹne Ritonõpo kapu aka. Mame ekepyry tupise eya xine repe. Yrome onenepyra ropa tokurehse toto, tanỹse exiryke Ritonõpo a. Ynara tymerose Ritonõpo omiryme Enoke poko, anaropyra ynororo ahtao ro: “Ritonõpo zamaro Enoke kynexine.”

\VS{6}Ritonõpo zamaro ehsaromepyra sytatose onenetupuhpyra kuahtao xine. Ynara exiryke, Ritonõpo ehtoh enetuputyryhtao rokẽ kyya xine, imaro oturũko sytatose. Ynara enetuputyryhtao roropa kyya xine, tõmipona se exiketomo a kurãkõ ekarõko Ritonõpo mana. Morohne enetuputyryhtao rokẽ kyya xine kuomirykõ etãko Ritonõpo mana.


\par }{\PP \VS{7}Ritonõpo enetuputyryke Noe a aomiry totase eya. “Sero põkõ wãnohnõko ase tuna kumaryke, iirypyryme toto exiryke emero porehme,” kary etaryke tyya, Ritonõpo omipona toehse ynororo, konopo onenepyra tahtao ro. Kanawaimo taxikase eya tohpike konõto tyritohme. Morarame moro ao tõsepynanohse ynororo tyekyry tõ maro. Ritonõpo enetuputyryke tyya, imehnõ iirypyrymãkõ sã pyra kynexine, Ritonõpo omipona pyra exiketõ sã pyra. Naeroro Noe kurãme tonese Ritonõpo a emero tonetupuhnanõ maro.


\par }{\PP \VS{8}Ritonõpo enetuputyryke Aparão a, aomipona toehse ynororo. Tykohmase ahtao Ritonõpo a, imepỹ pona aytotohme, tosae toytose ynororo. Ritonõpo nekarory apoise toytose. Aza aytotohme? Zuaro pyra kynexine. Toytose. Toytose.

\VS{9}Pore. Toeporehkase: “Sero nono ekarõko ase oya oesaryme apakõ maro,” katopõpyry pona. Yrome katonõme sã rokẽ moroto ehse ynororo. Pui pihpyry ke rokẽ tytapyike ehse ynororo. Yrome onenetupuhkehpyra kynexine. Morararo Izake te, Jako roropa. Eya xine tõmiry tokarose Ritonõpo a, Aparão a tõmiry ekarotopõpyry saaro.

\VS{10}Ynara exiryke tyoro pata eraximãko Aparão kynexine, Ritonõpo osenetupuhtopõpyry te, inyrihpyry roropa, enara. Moro pata mã jũme enahpyra mana kapu ao.


\par }{\PP \VS{11}Ritonõpo enetuputyryke Aparão a toemũkuase tamuhpõme tahtao ro. Ipyty roropa Sara kunumuxime toehse ahtao, kynemũkuane, zae Ritonõpo omihpyry ehtoh tonetupuhse eya exiryke.

\VS{12}Orihsasaka Aparão kynexine repe. Yrome tuhkãkõ tamurume toehse ynororo. Ipakõ tuhke toehse, xirikuato tuhke exiry sã kapu poko, isawã tuhke exiry sã roropa tuna konõto ehpio.


\par }{\PP \VS{13}Ritonõpo enetuputyryhtao ro mokaro toorihse toto emero. Ritonõpo nekarory anapoipyra tokurehse toto. Amekeino sã rokẽ Ritonõpo nekarory tonese eya xine tukurohtao xine. Inekarory eraximary poko tãkye toehse toto. Sero nono tosarykõme nymyry pyra exiry waro toh kynexine. “Axĩtao rokẽ ynanase taro. Katonõme sã rokẽ ynanase,” tykase toto jarao, imehnõ netaryme.

\VS{14}Morara kananõ mã imehnõ tuarõtanohpõko toto tosarykõ nymyry eraximary poko tyya xine, tosarykõ kapu ao.

\VS{15}Tynynomohpyrykõ poko penetara toh kynexine. Toeramary se ropa toto ahtao tynynomohpyrykõ pona ropa pake toeramase ropa toh exiry repe.

\VS{16}Yrome imepỹ pata tamuru kurã poko typenetase toto, Ritonõpo esary poko kapuaõ poko. Naeroro: “Kuesẽkõme Ritonõpo mana,” karyhtao eya xine, toto poko ihximyra Ritonõpo mana. Pata konõto tyrise roropa eya toto esaryme.


\par }{\PP \VS{17}Ritonõpo enetuputyryke tyya, tumũkuru etapary se toehse Aparão repe tynekaroryme Ritonõpo a repe. Yrome tõmipona Aparão ehtoh kuhtohme rokẽ morara tyripose Ritonõpo a. Osemazuhme Aparão a Ritonõpo ynara tykase: “Tuhke emãnõko mase,” tykase. Morara katoh totase tyya ahtao ro tumũkuru toirõ etapary se toehse ynororo tynekaroryme Ritonõpo a.

\VS{18}Osemazuhme ynara tykase roropa Ritonõpo Aparão a: “Izake pakõ tuhke emãnõko mana, jomihpyry ae ro,” tykase.

\VS{19}Mame tumũkuru tuose ahtao Aparão a, Ritonõpo a ẽsemãkapory ropa waro kynexine. Naeroro imũkuru aẽsemamyhpyry sã ropa toehse aorikyhpyry sã toehse exiryke.


\par }{\PP \VS{20}Mame Ritonõpo enetuputyryke Izake a, ynara tykase ynororo Jako tomo a Ezau maro: “Kure oritorỹko Ritonõpo mana imeĩpo,” tykase tumũkuru tomo a.


\par }{\PP \VS{21}Ritonõpo enetuputyryke Jako a, kure Joze poenõ tyripose Ritonõpo a asakoro, orihsasaka tahtao. Tymyxiry ke tõsexiehtose tahtao: “Kure mase, Ritonõpo,” tykase ynororo.


\par }{\PP \VS{22}Ritonõpo enetuputyryke Joze a, ynara tykase ynororo tyekyry tomo a orihsasaka tahtao: “Imeĩpo aarotorỹko ropa Ritonõpo mana taroino, Ejitu poe. Naeroro yzehpyry marotatose ropa amaro xine, oytorykõ ropa ahtao. Ekurehpyra ehtoko,” tykase ynororo tyekyry tomo a.


\par }{\PP \VS{23}Ritonõpo enetuputyryke Moeze zũ tomo a, tumũkuru enurusenã tonẽse eya xine, oseruao nuno, onetapara Ejitu põkõ ehtohme. Nupunato tumũkuru tonese eya xine. Mame Ritonõpo jamitunuru enetuputyryke eya xine oserehpyra toh toehse. Tuisa konõto omihpyry omipona pyra toehse toto, tuãnopyrykõ zuno pyra roropa toehse toto.


\par }{\PP \VS{24}Mame Ritonõpo enetuputyryke Moeze a, tuãtase tahtao Parao ẽxiry mũkurume toehtoh turumekase ropa eya.

\VS{25}Toetuarimary sehxo kynexine Ritonõpo poetory tõ maro, Ritonõpo omipona toehtohme. Axĩtao rokẽ tyyrypyry anusasamã poko se pyra kynexine ipunaka.

\VS{26}Kurehxo eya typoihtory imehnomo a Ritonõpo nymenekahpyry marõme toexiryke. Kure hkopyra eya Ejitu põkõ mõkomory apoiry tymõkomoryme. Moino ro Ritonõpo nekarory eneryke tyya, tyorõ se pyra toehse ynororo, imeĩpo Ritonõpo nekarory apoitohme tyya, enetupuhtamitume tyya.


\par }{\PP \VS{27}Ritonõpo enetuputyryke Moeze a, Ejitu turumekase eya. Zehno tuisa konõto ehtoh zuno pyra kynexine. Poremãpyra roropa kynexine, Ritonõpo osenepyra exikety eneryke sã tyya.

\VS{28}Ritonõpo enetuputyryke tyya munu tyripose juteu tomo a tytapyĩkõ omõtoh pota taka. Morarame moro munu eneryke Ritonõpo nenyokyhpyry a juteu tõ osemazuhme aenurutyã onetapara tokurehse. Munu onenepyra ahtao rokẽ tapyi taka tomõse Ritonõpo nenyokyhpyry, osemazuhme aenurutyã etapatohme. Moro ẽmepyry Paxikoame tosehpase.


\par }{\PP \VS{29}Ritonõpo enetuputyryke Izyraeu tomo a tuna konõto Tahpiremã takuohse eya xine. Osemame toehse exiryke nono poro toytose toto. Morarame Ejitu põkomo a toto poenopyryhtao tyneryse toto tuna kuao.


\par }{\PP \VS{30}Mame Ritonõpo enetuputyryke Izyraeu tomo a, Jeriko zomye toytose toto. 7me tykohmãse toto pata zomye toytorykõ poko. Mame toepukase Jeriko apuru rahkene.

\VS{31}Raape orutua kõ poko aexihpyry kynexine repe. Yrome Ritonõpo enetuputyryke tyya Jozue nenyohtyã towomase eya, Jeriko enese toytose toto ahtao. Naeroro typynanohse roropa ynororo Ritonõpo a. Orihpyra tokurehse ynororo Ritonõpo onenetupuhpynõ totapase ahtao.


\par }{\PP \VS{32}Ritonõpo enetupuhnanõ nae ro tuhke. Yrome okynã jexiry toto poko oururukohtao emero, Kiteão poko te, Parake te, Sãsão te, Jepete te, Tawi te, Samueu te, imehnõ urutõ kõ roropa.

\VS{33}Ritonõpo enetuputyryke tyya xine, imoihmãkõ typoremãkapose eya xine toto maro etonaryhtao. Zae ehtoh poko rokẽ toh kynexine. Naeroro Ritonõpo nekarory tapoise eya xine. Kaikuxi tõ mytary tapuruse Ritonõpo a toto onesekara ehtohme.

\VS{34}Apotoimo tozehkapose eya xine te, tõsepynanohse roropa toto zehnotokõ toto wory se ahtao. Jamihme pyra toh kynexine repe, yrome jamihme toehse toto. Orẽpyra toehse toto zehnotokõ soutatu maro toto osetaparyhtao. Mokaro soutatu tõ typoremãkapose eya xine.

\VS{35}Ritonõpo enetuputyryke nohpo tomo a jekyry tõsemãse ropa toorihxĩpo xine.

\par }{\PP Yrome imehnõ Ritonõpo enetuputyryhtao ro tyhtomase toto, totapase roropa toto. Ritonõpo turumekase ahtao eya xine onetapara toh exiry repe, yrome onurumekara toehse toto. Tõsemãkapory ropa enetuputyryke tyya xine Ritonõpo onurumekara toh kynexine.

\VS{36}Imehnõ tounohse imehnomo a. Typoihtose toto te. Tũpore exikety ke typitypipohse toto ĩpatarãnaka xine jetuhxo ehtohme. Imehnõ tymyhse roropa zehnotokomo a keti ke, ãpuruhpyry taka tõmase toto.

\VS{37}Topu ke totapase toto. Serra ke tuhkohse toto irãnakuroko. Warata ke tuose toto. Kaneru pihpyry tamuruse eya xine tupoke pyra toexirykõke. Tytineruke pyra toh kynexine. Tyhtomase te, tyyryhmase roropa toto itamurume.

\VS{38}Typahsã sã rokẽ toh kynexine Ritonõpo onenetupuhpynomo a. Yrome Ritonõpo a imehnõ motye kuhse kure toh kynexine. Toytoytose toto, tosake pyra exiketõ samo, ona poro, ahno esao pyra te, ypy tõ poro te, oramã aka tomõse toto, nono aka tynyhtohkõme.


\par }{\PP \VS{39}Tonetuputyryke kurãme tonese toto Ritonõpo a: “Kure matose ya,” tykase Ritonõpo eya xine: “Jenetuputyryke oya xine.” Enetuputyryhtao ro eya xine Ritonõpo nekarory anapoipyra toehse toh aporo.

\VS{40}Ynara exiryke, imehnõ tonetupuhnanõ eraximary se Ritonõpo kynexine. Kymarokõ eraximãko roropa kynexine mokaro maro inekarory kurã apoitohme kyya xine.




\par }\Chap{12}{\SH Ritonõpo Kumykõ poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Naeroro tuhkãkõ kutuarõtanohtorỹko mana zae Ritonõpo ehtoh poko. Naeroro Jezu enetuputyry poko kuakorekehkatohkõ surumekatone emero porehme. Kyyrypyrykõ omoxinety sã kypoko xine. Tũpore sã kypoko xine roropa mã repe. Morohne surumekatone emero porehme. Tururume ytoketõ sã sehtone. Penekehpyra sehtone Ritonõpo nekarory eraximary poko. Ritonõpo nekarory poko sehtone yronymyryme.

\VS{2}Osenetupuhkehpyra sehtone Jezu poko. Jezu poe Ritonõpo enetupuhnõko sytatose Kuesẽkõme. Osemazuhme kukurãkanekõme toehse ynororo. Kuakorehmatorỹko roropa mana tonetupuhkehpyra kuehtohkõme myarotokorõmero. Mame wewe pokona toxixihmapory se pyra kynexine. Tounopyry se pyra roropa kynexine. Yrome poremãpyra kynexine. Tãkye imeĩpo toexiry waro toexiryke: “Oty kara,” tykase toorikyry poko wewe pokona. Seromaroro tuisame imehxo mana Ritonõpo Kutuisarykõ maro. Typorohse mana Ritonõpo maro, Ritonõpo apotunuru wino.


\par }{\PP \VS{3}Jezu ryhmatopõpyry poko ipohnohtoko rupopãpyra oehtohkõme. Jehnotokomo a tyhxirose, yrome penekehpyra ynororo tõseanahtory poko. Naeroro osenetupuhtoko ipoko etaehpyra oehtohkõme poremãpyra oehtohkõme roropa.

\VS{4}Oorypyrykõ rumekary poko atatapoĩko sã matose. Yrome oetapara ro mã toto oorypyrykõ poremãkapory poko awahtao xine.

\VS{5}Wenikehpyra ehtoko Ritonõpo omiry kurã poko. Tumũkurume oekarotorỹko Ritonõpo mana. Ynara ãko:

\par }{\Q “Aimo, jomipona exiko jetũ oriryhtao ya zomory zuaro oehtohme.

\par }{\Q Poremãpyra roropa exiko

\par }{\QB opore turuse awahtao ya.


\par }{\Q \VS{6}Ynara exiryke, opyno xine jexiryke

\par }{\Q jetunety ke ãkorehmatorỹko ase zae oehtohkõme.

\par }{\Q Ypoenõme aehtyã pipohnõko sã roropa ase

\par }{\QB azahkuru toehse ahtao emero porehme,”

\par }{\MM ãko.


\par }{\PP \VS{7}Naeroro oryhmarykohtao, oetuarimarykohtao roropa eanahtotoko. Kumykõ ãmorepatorỹko mana zae oehtohkõme. Moro enetuputyryke oya xine eanahtotoko. Naeroro oetuarimatohkõ otuarõtanohtorỹko mana opyno xine nymyry Ritonõpo ehtoh poko, imũkurume oehtohkõ poko, enara. Typoenõ tuarimapõko jũkõ mana emero. Typoenõ nymyry amorepãko jũkõ mana, azahkuru toto ahtao, zae toto ehtohme.

\VS{8}Naeroro otuarimapopyra xine Ritonõpo ahtao azahkuru toehse awahtao xine, otarame imũkurume nymyry pyra matose, anorymã sã rokẽ matose imepỹ mũkurume. Ritonõpo poenõme nymyry pyra matose.

\VS{9}Kumykomo a, sero pono a typipohse kuahtao xine toto zuno sexiatose. Mokaro motye kuhse Kumykõ Kapuaono. Naeroro yronymyryme aomipona sehtone, jũme orihpyra kuehtohkõme.

\VS{10}Kumykõ sero põkõ kutuarimanohpotone tuhke pyra jeimamyry, tõsenetupuhtoh poe rokene. Yrome kutuarimapotorỹko Ritonõpo mana kypyno xine toexiryke, zae kuhse kuehtohkõme tysaaro.

\VS{11}Kumykomo a tutuarimanohpose kuahtao xine zomory zuaro kuehtohkõme tãkye pyra sã sytatose, emynyhmãko, jetũ exiryke. Yrome imeĩpo tymoise kyya xine ahtao torẽtyke pyra exĩko sytatose, kuetuarimatamitukõme, zae kuexirykõ poko tamorepase kuexirykõke.


\par }{\SH Ritonõpo maro ehxĩpo eramara ropa ehtoko
\par }
{\PP \VS{12}Naeroro imehnõ ijamihtanohpotoko ropa, typoremãse toto ahtao. Jezu enetuputyry poko akorehmatoko toto zae rokẽ toto ehtohme ropa.

\VS{13}Mame osema ae ytoketõ osema kurã menekãko mana, topohmano. Mokaro sã zae rokẽ oehtohkõ poko ehtoko. Imehnomo a opoenopyrykohtao zae ehtoh poko rokẽ toh exĩko mana asã xine. Jamihme pyra exiketõ roropa Jezu enetuputyry poko opoenopyrykohtao zae rokẽ exĩko ropa mã toto, oenerykõke.


\par }{\PP \VS{14}Imehnõ maro oxiehno pyra ehtoko. Toto pyno ehtoko emero porehme. Osenetupuhtoko kure oehtohkõ poko rokẽ oehtohkõme Ritonõpo maro. Ynara exiryke, tyyrypyrykõ poko exiketõ Kuesẽkõ maro exipyra, ekurehnõko mã toto.

\VS{15}Tomeseke ehtoko, Jezu poetory tomo, eramara ropa oehtohkõme Ritonõpo maro ehxĩpo, toeramase ropa ahtao itunety zoko sã exĩko mana. Itunety zoko sã ahtao morararo ahtãko mana, itu ro eperytãko roropa mana. Mame tuhkãkõ iirypyryme exĩko itunety zoko sã toehse mokyro exiryke.

\VS{16}Tomeseke ehtoko imehnõ nohpo tõ poko osenetupuhpyra oehtohkõme. Awamekaro xine pyra ehtoko roropa Ritonõpo nekarory poko. Ezau morara kynexine Ritonõpo omipona nymyry se hkopyra kynexine. Osemazuhme aenuruhpyryme toexiryke imehxo kynexine, takorõ ruime. Yrome ime toehtoh turumekase ropa eya, tonahsẽ poko typenetase toexiryke. Mame zakorony imehxo toehse.

\VS{17}Moromeĩpo toekurãkapory se ropa toehse repe tumy a. Yrome onukurãkapopyra tokurehse. Tynyrihpyry tyorõmary se toehse roropa repe. Tyxitase roropa ynororo repe. Yrome tynyrihpyry onytyoromara kynekurehne.


\par }{\PP \VS{18}Izyraeu tõ ehtopõpyry sã pyra tooehse matose Ritonõpo a. Toeporehkase mokaro taposẽ pona, ypy Xinai pona. Moro ypy po apoto tororo ãko kynexine. Orexĩto ke xinukutume toehse, ikohmamyhpyry samo, tyryry tykase konõto, enara.

\VS{19}Panaikato kynexine rue samo. Aomiryje roropa kynexine. Moro omiry totase ahtao: “Ajohpãme sã Ritonõpo omiry etary se pyra ynanase,” tykase toto,

\VS{20}Ritonõpo omiry etary zuno toehse toexirykõke. Ynara katopõpyry etaryke tyya xine zuno toehse toto: “Sero ypy pona oekykõ anaropopyra ehtoko. Ypy pona toytose toto ahtao, totapasẽme exĩko toh mana. Naeroro etapatoko toto, jesaryme sero exiryke,” katopõpyry etaryke tyya xine zuno toehse toto.

\VS{21}Moeze roropa enaromỹke toehse moro omi etaryke tyya. Ynara tykase ynororo: “Tykytyky ãko ase, zuno jexiryke,” tykase ynororo.


\par }{\PP \VS{22}Yrome amarokõ Ritonõpo maro õtururukohtao zuno pyra matose. Tyoro ypy pona toeporehkase sã matose, Xião pona, Ritonõpo pataka, Jerusarẽ kapuaõ pona. Moro pata esẽ orihpỹme exiketyme mana jũme. Moro pata põkõ imoihme mana Ritonõpo nenyohtyamo. Tõximõse toto otuhtoh konõto poko.

\VS{23}Ritonõpo poenõ osemazuhme aenurutyã maro oximõnõko matose, tãkye exiketõ maro. Mokaro esety mã tymerose moero kapu ao. Ritonõpo maro toehse matose, kuapiakanekõ maro. Imaro tuhke inukurãkatyã zuzenu mana. Kure kuhse tyrise toto eya.

\VS{24}Jezu a tooehse matose, omi kurã kasenato ekarone a. Kukurãkatamitukõ topehmase Jezu a tumunuru ke. Apeu etapatopõpyry poko osenetupuhnohtao emỹpory poko osenetupuhnõko sytatose. Yrome Jezu orihtopõpyry poko kuosenetuputyrykohtao tyoro osenetupuhnõko sytatose. Iirypyrymãkõ kurãkary poko osenetupuhnõko sytatose. Naeroro Jezu orihtopõpyry kure kuhse kyya xine mana.


\par }{\PP \VS{25}Naeroro tomeseke ehtoko. Aomiry onetara exiketõ sã pyra ehtoko. Mokaro, Ritonõpo omihpyry ekarone onetara aehtyã sero nono po, osepynanohpyra tokurehse toto. Morara exiryke kymarokõ roropa mokaro saaro omõnõko sytatose apotoimo htaka, kapu ae ayhtohpyry omiry rumekaryhtao kyya xine.

\VS{26}Tõturuse Ritonõpo ahtao sero nono tykytyky tykase. Yrome seromaroro ynara tykase ynororo: “Zomory sero nono rokẽ kara, kapu roropa tykytyky kamexipõko ase, toiro,” tykase.

\VS{27}“Toiro,” karyke eya, ynara enetupuhnõko sytatose, senohne emero Ritonõpo nyrityã tykytyky ãko. Enahkãko mana. Morarame tykytyky kapỹ rokẽ exĩko mana.


\par }{\PP \VS{28}Naeroro, “Kure mase,” sykatone Ritonõpo a. Tuisame kyritorỹko mana tymaro jũme. Inekarohpyry kyya xine enahpỹme mana. Naeroro Ritonõpo poko sehtone. “Kure mase,” sykatone eya. Aomipona sehtone, zuno sehtone roropa.

\VS{29}Apoto zemimã emero zahkãko mana. Moro sã mã Kyrihpõkomo. Iirypyrymãkõ enahkãko mana ipunaka.




\par }\Chap{13}{\SH “Kure mase,” katoh poko Ritonõpo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Imehnõ pyno exikehpyra ehtoko, atakorõme oexirykõke, Kyrixtu enetuputyryke oya xine.

\VS{2}Kure rokẽ katonõ tyritoko atapyĩkõ tao toto ahtao. Wenikehpyra ehtoko, toitoine imehnomo a Ritonõpo nenyohtyã toahmase tytapyĩkõ taka, tuaro pyra tahtao xine.

\VS{3}Wenikehpyra ehtoko roropa Jezu poetory tõ poko ãpuruhpyry tao toto ahtao. Toto poko emynyhmatoko ãpuruhpyry tao oexirykõ samo. Etuarimaketõ poko emynyhmatoko roropa toto emynyhmatoh saaro. Toto pyno ehtoko.


\par }{\PP \VS{4}Opytarykõ kure mana. Oniotarykõ kure roropa mana zae awahtao xine, tomeseke roropa awahtao xine imehnõ poko pyra oehtohkõme. Imehnõ poko exiketõ wãnohnõko Ritonõpo mana. Imehnõ pyxiã poko exiketõ roropa wãnohnõko mana.


\par }{\PP \VS{5}Tineru poko penetara ehtoko. Tãkye ehtoko Ritonõpo nekarohpyry poko omõkomorykõme. Ynara tykase Ritonõpo: “Amaro xine exikehpyra ase. Jũme orumekara xine ase,” tykase.

\VS{6}Naeroro oserehpyra sehtone. Ynara sykatone:

\par }{\Q “Jakorehmaneme Kuesẽkõ mana.

\par }{\Q Naeroro oserehpyra ase.

\par }{\Q Yyryhmananõ zuno pyra ase roropa.”


\par }{\PP \VS{7}Wenikehpyra ehtoko ãmorepahpõkõ ekepyry poko. Ãmorepatone toto Ritonõpo omiry poko. Mokaro ehtopõpyry poko osenetupuhtoko, aorihtopõpyrykõ poko roropa. Jezu Kyrixtu enetupuhtopõpyry eya xine ipoenohtoko.

\VS{8}Jezu Kyrixtu etyorõmara mana. Pake aehtopõpyry saaro Jezu ehtoh mana seromaroro. Morara exikehpyra roropa mana. Naeroro onenetupuhkehpyra sehtone.

\VS{9}Tomeseke ehtoko osenekunohpopyra oehtohkõme ajohpãkõ namorepatoh ke. Kypyno xine Ritonõpo exiryke kure kyritorỹko mana. Moro poko kuosenetuputyrykõ kure, orẽpyra kuehtohkõme kukurohtao xine. Yrome orẽpyra exipyra sehtone juteu tõ omihpyry poko: “Tõsẽ onõpyra ehtoko,” katopõpyã poko. Morohne omipona exiketõ toiparo rokẽ morohne omipona toehse toto.


\par }{\PP \VS{10}Kyyrypyrykõ korokapotoh nae sytatose, Kyrixtu exixihmapotopõpyry. Yrome Moeze omihpyry poe Ritonõpo maro oturuketõ tyoro ikuhnõko mã toto tyyrypyrykõ korokatohme. Naeroro mokaro anakorehmara Jezu orihtopõpyry mana, onenetupuhpyra toto exiryke.

\VS{11}Mokaro Ritonõpo maro oturuketõ tuisary tõ okyno munuru arosene rokẽ toto Ritonõpo maro oturutoh taka, Esary Kurã Kuhse, ahno rypyry korokapotohme. Mame tynetapatyãkõ ekepyry arosene rokẽ toto pata myhtokoxi jahkatohme.

\VS{12}Morara exiryke Jezu roropa kynorihne pata myhto. Imunuru toekuãse, kyyrypyrykõ korokatohme.

\VS{13}Wewe pokona toxixihmapory se pyra kynexine repe, tounopyry se pyra roropa kynexine. Yrome poremãpyra kynexine. “Oty kara,” tykase toorikyry poko. Naeroro kyhxirorykõ zuno pyra sehtone, aomipona kuehtohkõme.

\VS{14}Kuesarykõ axĩtao rokẽ mã sero nono po. Imepỹ pata eraximãko sytatose kuesarykõ nymyry kapu ao.

\VS{15}Naeroro: “Kure mase, Ritonõpo,” kakehpyra sehtone Ritonõpo a. Morara kary kyya xine Ritonõpo zamaro mana. Seromaroro okyno onetapara sytatose kynekarorykõme Ritonõpo a. “Kure mase,” ãko rokẽ sytatose, Jezu enetuputyryke kyya xine kypynanohnekõme. Kuesẽkõme roropa mana, enara.

\VS{16}Kure rokẽ imehnõ tyritoko. Atakorehmatoko roropa. Morara kuexirykõ kynekarorykõme mana Ritonõpo a. Morara kuexirykõ jamaro mana.


\par }{\PP \VS{17}Ritonõpo omiry poko ãmorepatõkõ omipona ehtoko. Imoitoko opyno xine toto exiryke Ritonõpo omi poe. Imeĩpo Ritonõpo a osekarõko mã toto toerohtopõpyrykõ poko. Toto omipona awahtao xine tãkye rokẽ erohnõko mã toto. Mãpyra onymoipyra awahtao xine erohnõko ro mã toh repe. Yrome atasamãko mã toto opoko xine. Mame otyme kure morara awahtao xine? Popyra ipunaka mana.


\par }{\PP \VS{18}Oturukehpyra ehtoko Ritonõpo a yna poko. Tyyrypyhpyke pyra ynanase yna kurohtao. Kure ehtoh poko rokẽ yna exiry waro ynanase, zae ehtoh poko se rokẽ yna exiryke.

\VS{19}Ynara ãko ase ajohpãme sã oya xine: “Oturutoko Ritonõpo a ypoko, axihxo jaropotohme eya oenese xine ropa.”


\par }{\SH Oturutoh Ritonõpo maro
\par }
{\PP \VS{20}Ritonõpo a Kuesẽkõ Jezu tõsemãkapose ropa aorihxĩpo, Kuesẽkõme imehxo aehtohme, toorihse exiryke kymyakãkõme. Aorikyry ke kukurãkatamitukõ topehmase eya, jũme Ritonõpo poenõme kuehtohkõme.

\VS{21}Ritonõpo poe torẽtyke pyra sytatose. Eya kure oriporykõ se ase. Emero kurã ekaropory se ase oya xine emese kure oehtohkõme aomipona. Mame kukurohtao xine Ritonõpo penetatoh ripory se ase Jezu Kyrixtu a. “Kure Kyrixtu mana,” sykatone kokoro rokene, kakehpyra sehtone, enara.


\par }{\SH Pape etyhpyry
\par }
{\PP \VS{22}Wekyry tomo, ynara ãko ase oya xine ajohpãme samo, penekehpyra ehtoko jomiry etary poko. Mytyhse pitiko ynymerohpyry mana. Moro tymerose ya ãkorehmatohkõme, tãkye oehtohkõme, enara.

\VS{23}Zuaro oehtohkõ se ase wekyry Timoteu poko. Tutũtanohpose ropa ynororo ãpuruhpyry tae. Okynã pyra aepyryhtao ya, otarame ymaro oenese ytõko mana.


\par }{\PP \VS{24}Kure pãna matou? kary se ase ãmorepanekomo a. Emero Ritonõpo poetory tomo a roropa morara kary se ase. Jezu poetory tõ roropa, Itaria poe aehtyã: “Kure pãna matou?” kary se roropa mã toto.


\par }{\PP \VS{25}Kure oriporykõ se ase Ritonõpo a emero porehme. Enara rokene.

\par }