\NormalFont\ShortTitle{IZAJA}

{\MT IZAJA

\par }{\MTC Isaías

\par }{\IMT Ekarotopo

\par }{\IP Izaja urutõme kynexine Izyraeu tõ rãnao jeimamyry 742 poe jeimamyry 687 pona oehpyra ro Jezu Kyrixtu ahtao. Turuse ynororo Ritonõpo, Izyraeu Esẽ jamihmehxo ehtoh poko. Emero motye mana, kure kuhse roropa mana:

\par }{\IP 1. Izaja 1-39 ekarõko Juta tõ ehtopõpyry poko, Axiria iporemãkaporykõ se ahtao. Juta tõ turuse eya: iirypyryme toto ehtoh poko Ritonõpo omipona pyra, Tosẽkõme onenetupuhpyra toto ehtoh poko. Popyra ehtoh oehnõko mana, naeroro eramatoko ropa, zae ehtoh poko ehtohme ropa, imehnõ onenekunohpyra ehtoko. Imeĩpo Tawi pary tuisame kurã exĩko mana.

\par }{\IP 2. Izaja 40-55 ekarõko Izyraeu tõ typoremãkase toto ahtao, tarose toto ahtao inonorykõ poe Papironia pona. Morara ahtao Izyraeu tõ turuse eya toto myhpokary ropa poko, toto arory ropa poko Ritonõpo a Izyraeu nonory pona ropa aosesaritohkõme ropa. Typoetory tõ poko osenetupuhnõko Ritonõpo mana, kure ehtoh aropotohme mokaro ae imehnõ nonory põkomo a, emero porehme.

\par }{\IP 3. Izaja 56-66 omi kurã ekarõko mokaro a aytotyamo Papironia poe Jerusarẽ pona ropa. Toto zurũko ajohpe pyra toto ehtohme, zae ehtoh poko toto ehtohme, ẽmepyry 7mã po oserematohme oturutohme Ritonõpo a, eahmatohme roropa. Toerohpitose Jezu ahtao
Izaja 61.1-2 tonepose typoko osenetupuhpotohme.

\par }{\IOT Sero pape ao

\par }{\IO Enaroximatoh, omi kurano
{\IOR{1.1—12.6}}

\par }{\IO Nono tõ põkõ wãnohtopo
{\IOR{13.1—23.18}}

\par }{\IO Sero nono põkõ apiakary
{\IOR{24.1—27.13}}

\par }{\IO Enaroximary ro, omi kurano
{\IOR{28.1—35.10}}

\par }{\IO Ezekia, axirio tõ maro
{\IOR{36.1—39.8}}

\par }{\IO Omi kurã etapory
{\IOR{40.1—55.13}}

\par }{\IO Enaroximatoh, omi kurano
{\IOR{56.1—66.24}}



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Sero omi Ritonõpo nekarohpyryme mana Juta tõ poko, pata Jerusarẽ põkõ poko roropa. Morohne tokarose Izaja a Amoxi mũkuru, tuisame Uzia ahtao, Jotão tuisame ahtao, Akaze tuisame ahtao, Ezekia tuisame ahtao roropa Juta po.


\par }{\SH Typoetory tõ zupokatopõpyry Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{2}Etatoko ke, kapu tõ põkomo, nono põkõ roropa! Ynara ãko Ritonõpo Oesẽkõ mana: “Ypoenõ tuãtanohpose ya, ipyno xine exiase repe, yrome jurumekãko mã toto.

\VS{3}Pui tõ tosẽkõ waro mana, jumẽtu tõ tosẽ nekarory esary waro roropa mã kehko tynapyrykõ esaryme, yrome ypoetory tõ tuaro pyra mã toto; Izyraeu tõ onenetupuhpyra mã toto.”


\par }{\PP \VS{4}Tee! Ahno popyra rokẽ mã mokaro, pehme tyyrypyhpyke mã toto! Emero zae pyra ehtoh poko exiketõme mã toto. Ritonõpo turumekase eya xine, Ritonõpo kurano, Izyraeu tõ Esemy. Toeramase toto Ritonõpo winoino.

\VS{5}Oty katoh oorypyrykõ poko ro matou? Awãnopyrykõ se ro matohu? Oupuhpyrykõ orukoimo hpe rokẽ mana opipohtopõpyry komo. Typoremãse matose tãkye pyra, kure pyra ipunaka.

\VS{6}Oupuhpyrykõ poe opupurukõ pona tynyrohpase matose, opũkõ totatotapase exiryke, orukoimo hpe roropa, yrome onukurikapopyra mexiatose onepinohpopyra roropa oriu ke mexiatose.


\par }{\PP \VS{7}Ononorykõ typõke pyra mana, apatarykõ tyahkase kehko apoto ke. Onenerykõme ononorykõ tykararahse imehnõ nonory põkomo a. Oesarykõ tonahkase imehnõ nonory põkomo a.

\VS{8}Jerusarẽ rokẽ tõxinamase toiroro, tãto sã rokene erase esaryme uwa arykahpyry rãnao ehtoh samo, tapyi pitiko sã roropa pepino arykahpyry rãnao, pata sã roropa tapuruse ahtao zehnotokomo a.

\VS{9}Toitoine Jerusarẽ põkomo onypynanohpyra Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ahtao, pake tonahkase kymarokõ exiry Sotoma põkõ saaro, Komora põkõ enahkatopõpyry sã roropa.


\par }{\PP \VS{10}Jerusarẽ tuisary tomo, etatoko pahne Ritonõpo nekarory oya xine! Pata põkomo, otato ehtoko Ritonõpo namorepatoh poko oya xine!

\VS{11}Ynara ãko mana: “Onekarorykõ tyahkasẽ se pyra toehse ywy. Tuesapare sã ase onekarorykõ ke, oekykõ kasery ke te, kaneru te, poti tõ roropa tyahkase apoto apõ po. Typenekehse ywy oekykõ munuru poko, pui mũkuru tomo; kaneru tomo te, poti tõ roropa se pyra toehse ywy.

\VS{12}Onoky omi poe mokarohne enehnõko matou Ytapyĩ taka ooepyrykohtao jeahmase? Onoky omi poe xiaxiake ytoytõko matou Ytapyĩ zarã tao?

\VS{13}Toiparo rokẽ onekarorykõ enehnõko matose jahkatohme ya; ixtaratu zahkary yzamaro pyra mana. Oseahmãko matose otuhtoh konõto Nuno Kasenato po ahtao te, oserematoh po ahtao roropa te, imehnõ oximõtoh ahtao roropa jeahmaryme repe. Yrome morohne jetũ sã ya mana, oneanahtopyra ase oorypyrykõ onurumekara oexirykõke.

\VS{14}Õtuhtoh konõto Nuno Kasenato po ahtao, imehnõ oximõtoh po roropa jeahmatohme yzamaro pyra mã ipunaka; typenekehse ywy morohne enery poko.


\par }{\PP \VS{15}“Oemarykõ anymyryhtao oya xine õtururutohkõme ya jenuru apurũko ase oenepyra xine jehtohme. Itamurume õtururukohtao ya onetara exĩko ase, nuriame oemarykõ exiryke imehnõ etaparyke oya xine.

\VS{16}Osemahtoko, epytoko! Azahkuru oehtohkõ enery se pyra ase. Popyra ehtoh poko pyra ehtoko,

\VS{17}atamorepatoko zae ehtoh riry poko, zae rokẽ tyritohme. Zae rokẽ ehtoko imehnõ maro, imehnõ akorehmatoko tyrohmanohpose toto ahtao, poetõpo tõ ewomatoko, pytỹpo tõ roropa ewomatoko.”


\par }{\PP \VS{18}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ mana: “Osehtoko xiaro, soturutone sero poko. Oorypyrykõ ke tonohse sã matose tahpireme, xinukutumehme sã xikuxikumã samo. Yrome okurikatorỹko ase, karimutume exĩko ropa matose mauru samo, karimutume kaneru hpoty samo.

\VS{19}Ỹme awahtao xine, jomipona roropa awahtao xine kure otuhnõko matose, tỹkyryneke oexirykõke.

\VS{20}Yrome jurumekaryhtao oya xine, jomiry omipona pyra roropa awahtao xine orihnõko matose õsetaparykõ poko. Ywy, Oesẽkomo, oturuno.”


\par }{\SH Toto pynanohtopo, toto wãnohtoh roropa
\par }
{\PP \VS{21}Jerusarẽ põkõ Ritonõpo omipona anamonohpyra toh nexiase repe, yrome seromaroro imeimehnõ poko exikety sã imehnõ neponãmary poko mã toto. Zae ehtoh poko exiketõ ke pehme pata nexiase repe, yrome seromaroro imehnõ etapananõme rokẽ tõxinamase.

\VS{22}Jerusarẽ, parata kurã sã mexiase repe, yrome seromaroro typahsẽme mase; uwa eukuru jehnahpyry kurã sã mexiase, yrome seromaroro tuna zoximahpyry sã mase.

\VS{23}Otuisarykõ ewokananõme mã toto, omato tõ epeme mã toto. Tineru apoĩko mã toto zae pyra toehtohkõ epehpyryme. Poetõpo tõ onewomara mã toto, pytỹpo tõ omiry onetara mã toto towomarykõ se toto ahtao.


\par }{\PP \VS{24}Naeroro etatoko pahne Ritonõpo Oesẽkõ omiry, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety Izyraeu tõ ewomaneme. Ynara ãko mã ynororo typoetory tomo a: “Awãnohtorỹko ase, jepetõkara; yzehnotokõ etapãko ase.

\VS{25}Tyekĩtapãse jexiryke awãnohtorỹko ase kure rokẽ oehtohkõme, metau kurãkary sã apoto ke, oorypyrykõ korokãko ase emero porehme.

\VS{26}Tuisa tõ ekarõko ase oya xine apiakane tõ roropa pake ehtopõpyry samo. Mame Jerusarẽ esehpãko mã toto Pata Zae Exiketõ Esaryme, Ritonõpo Omipona Anamonohpyra Exiketõ Pataryme, enara.”


\par }{\PP \VS{27}Zae Exiketyme Ritonõpo exiryke Jerusarẽ põkõ pynanohnõko mana, tyyrypyrykõ rumekananõ maro emero.

\VS{28}Yrome Aomiry omipona pyra exiketõ enahkãko Ritonõpo mana, tyyrypyry poko exiketõ maro, Tosẽkõ Ritonõpo rumekananõ maro.


\par }{\PP \VS{29}Emynyhmãko matose wewe konõto tõ karawario tõkehko eahmatopõpyry pokoino oya xine; anarykatyã pokoino roropa, oneahmahpyrykõme.

\VS{30}Wewe orihkety sã exĩko matose, zary aremãnõko kehko, ahno narykahpyry sã roropa tuna peneryke toorihse otyro ahtao.

\VS{31}Jamihme exiketõ onahpoty tonorẽ sã exĩko mã toto. Inyrihpyrykõ xihpyrymãke osenahkãko mã toto, apoto ke samo, apoto ezehkane pyra ahtao.




\par }\Chap{2}{\SH Tuisame Ritonõpo Kuesẽkõ ehtoh poko
\par }
{\R (Mikeja 4.1-3)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sero omi Ritonõpo nekarohpyry Izaja a, Amoxi mũkuru, Juta poko, Jerusarẽ poko roropa:


\par }{\PP \VS{2}Imeĩpo, moro ypy Ritonõpo Tapyĩ esary kaehxo exĩko mana, imehnõ ypy tõ kae ehtoh motye, emero porehme. Mame morotona iporiry sã ytõko ahno, imehnõ nonory põkomo, imehnõ nonory poe emero porehme.

\VS{3}Ynara ãko mã toto: “Ehmaropa onuhse Ritonõpo esary pona, ehmaropa Ritonõpo Tapyĩ taka, Izyraeu tõ Esemy a. Kuamorepatorỹko mana zae ehtoh poko kuehtohkõme, inyripohpyry omipona exĩko sytatose. Ynara exiryke, kuamorepanekõ Ritonõpo poko Jerusarẽ poe oehnõko mana; ypy Xião poe typoetory tõ zurũko mana.”

\VS{4}Emero nono põkõ apiakaneme exĩko Ritonõpo mana. Atae pyra ahno ahtao zae ehtoh ekarõko mã ynororo eya xine. Mame typyrekõ tyoromãko mã toto tupito nonory ahkatohme te, tywaratãkõ myakamãko mã toto tiriiku sahkatohme. Jũme osetapara exĩko imehnõ nonory põkõ mana. Etonatoh pyre onyripyra ropa exĩko mã toto.

\VS{5}Osehtoko, Jako pakomotyamo, ehmaropa osema ae ytoketõ samo saerehkatoh ae, zae ehtoh poko sehtone Kuesẽkõ nekarohpyry omipona.


\par }{\SH Ritonõpo Ẽmepyry
\par }
{\PP \VS{6}Ritonõpo, opoetory tõ turumekase oya, Jako pakomotyamo. Pirixteu tõ pyaxi tõ poenohnõko mã toto, oturuketõ roropa xixi tũtatoh wino. Imehnõ nonory põkõ nyriry poenohnõko opoetory tõ mana.

\VS{7}Izyraeu tõ nonory po itamurume parata nae uuru roropa. Tymõkomoke mã toto ikuhpỹme samo. Tykahuke roropa mã toto ikuhpỹme etonatohme, kawaru tõ roropa.

\VS{8}Yrome ineponãmarykõ tuhke nae roropa inonorykõ po, ahno nyrityã eahmatohme! Opoetory tõ tosekumuru po porohnõko mã toto mokaro ẽpataka; tynyrityãkõ eahmãko mã toto.


\par }{\PP \VS{9}Mãpyra iirypyhpopãkahpyryme exĩko mã toto emero, ehxirõko roropa mã toto. Ritonõpo, mokaro rypyry onykorokara exiko!


\par }{\PP \VS{10}Tõtonẽtohkõ zupĩko mã toto oramã aka topu tõ ao ypy tõ rãnao, nono ahkãko roropa mã toto, tyzehno xine Ritonõpo ehtoh winoino toepatohkõme repe, Kuesẽkõ saerehkatoh winoino roropa!

\VS{11}Imeĩpo epyrypaketõ epyrypakehnõko mã toto. Imehnõ motye kure osekaroketõ imehnõ poetoryme sã exĩko; morara ahtao Ritonõpo Kuesẽkõ rokẽ eahmãko mã toto tuisamehxo aexiryke.

\VS{12}Moro ẽmepyry toehse ahtao tuisamãkõ emero poremãkapõko Kuesẽkõ Jamihmehxo Exikety mana, epyrypaketõ poremãkapõko mana, imehnõ motye tuisamehxo toexirykõ se exiketõ maro.

\VS{13}Apupari tõ kaetokohxo exiketõ Ripano po enahkapõko mana, wewe karawario tõ maro emero Pasã nonory po.

\VS{14}Ypy tõ kaetokohxo exiketõ isahmãko mana somohmã kae hkopyra exiketõ maro.

\VS{15}Tapyi tõ kaetokohxo exiketõ pahnõko mana apuru tõ jamihme exiketõ roropa.

\VS{16}Wapu tõ konõto nerymapõko mana kanawa tõ kurã potu roropa.

\VS{17}Moro ẽmepyry toehse ahtao epyrypaketõ typoremãkasẽme exĩko, imehnõ motye kure osekaroketõ imehnõ namotome sã exĩko; Kuesẽkõ rokẽ tuisamehxo Exikety toahmasẽme exĩko,

\VS{18}ahno neponãmary tõ tonahkasẽme exĩko mana ipunaka.


\par }{\PP \VS{19}Tõtonẽtohkõ zupĩko ahno mã toto oramã aka topu tõ ao ypy tõ rãnao, nono ahkãko roropa mã toto, tyzehno xine Ritonõpo ehtoh winoino toepatohkõme repe, Kuesẽkõ saerehkatoh winoino roropa, aepyryhtao sero nono tykytyky kamexipotohme.

\VS{20}Moro ẽmepyry toehse ahtao tyneponãmarykõ parata risemy te, uuru risẽ roropa, tynyrihpyrykõ eahmatohme, apoĩko mã toto ipahtohme inomotohme mũpo tõ kyryryme, rere tõ kyryryme roropa.

\VS{21}Mame Ritonõpo Kuesẽkõ tooehse ahtao sero nono tykytyky kamexipotohme, tõtonẽtohkõ zupĩko ahno mã toto oramã aka topu tõ ao ypy tõ rãnao, nono ahkãko roropa mã toto, tyzehno xine Ritonõpo ehtoh winoino toepatohkõme repe, Kuesẽkõ saerehkatoh winoino roropa!


\par }{\PP \VS{22}Ahno onenetupuhpyra ehtoko oewomanekõme orihketyme rokẽ toto exiryke. Otyme kure mokaro nae?




\par }\Chap{3}{\SH Jerusarẽ wãnopyry poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Enetoko ke! Ynara tyrĩko Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety mana: Jerusarẽ poe, Juta poe roropa tonahsẽ puxihkãko mana, emero tykyrysã tõkehko; wyi pyra exĩko mana, tuna pyra roropa.

\VS{2}Ahno imehxo exiketõ arõko roropa mana, orẽpyra exiketomo, soutatu tõ maro, apiakane tomo, urutõ komo, pyaxiamo, tamuximãkomo,

\VS{3}soutatu tõ tuisary tomo, pata esamo roropa, kowenu poko erohketomo te, amorepananomo, emero joroko jamitunuru ke tyriry kuhnanomo, enara.

\VS{4}Poetohti tõ menekãko Ritonõpo mana kowenume toto ehtohme, ahno tuisaryme; kowenu jamitunuru ekarõko mana poetohti tomo a.

\VS{5}Imehnõ rohmanohpõko mã toto emero; orutua kõ rohmanohpõko imehnõ mana. Imehnõ katonõ rohmanohpõko imepỹ mana. Tamuhpomãkõ rohmanohpõko nuasemãkomo te, kurãkõ rohmanohpõko putupyra exiketõ mana roropa.


\par }{\PP \VS{6}Mame turui apoĩko ahno mana tumy tapyĩ tao ynara katohme: “Tupoke mase; tuisame exiko yna esẽme, sero ypy ohpahsã tuisaryme!”


\par }{\PP \VS{7}Yrome moro toehse ahtao ynara ezuhnõko mã ynororo: “Ywy ãkorehmasaromepyra ase. Tonahsẽ pyra ase ytapyĩ tao, upo pyra ase roropa. Otuisarykõme jyripyra exiko,” ãko mana.


\par }{\PP \VS{8}Jerusarẽ tonahkasẽme exĩko, Juta nonory patãpome exĩko mana. Aomirykõ ke, inyrirykõ ke roropa Ritonõpo epemetõkara toehtoh ekarõko mã toto, tyzehno xine Tosẽkõ ripõko mã toto.

\VS{9}Oxisã imehnõ onyripyra mã toto; moro poko zae pyra mã toto. Jarao zae pyra toehtohkõ poko mã toto Sotoma põkõ ehtopõpyry samo; otonẽpyra mã toto iirypyryme ehtoh poko toto ahtao. Tuãnohsẽme exĩko mã toto, popyra toto ehtopõpyry epehpyry apoĩko mã toto.


\par }{\PP \VS{10}Zae ehtoh poko exiketõ tãkye exĩko mã toto, kure ehtoh exĩko roropa eya xine mana. Toerohtopõpyrykõ epehpyry apoiryke eya xine atãkyemãko mã toto.

\VS{11}Yrome popyra ehtoh poko exiketõ tãkye pyra exĩko mã toto, popyra ehtoh oehnõko eya xine mana; popyra toto nyrityã imehnomo a tyrisẽme exĩko eya xine mana.


\par }{\PP \VS{12}Ypoetory tõ rohmanohpõko poetohti tõ mana. Nohpo tõ kowenume exĩko mã toto.

\par }{\PP Ypoetory tomo, otuisary tõ oenekunohtorỹko mã toto, aarotorỹko mã toto zae ehtoh poko pyra oehtohkõme.


\par }{\SH Typoetory tõ apiakary Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{13}Ritonõpo Kuesẽkõ zae ehtoh ekarosasaka mana; typoetory tõ apiakãko mana.

\VS{14}Typoetory tõ tuisary tõ hxirõko mana. Ynara ãko eya xine mana: “Izyraeu tõ tonahkase oya xine, ynarykahpyry uwa zoko tomo! Atapyĩkõ pehme mã kehko tymõkomokãkara kyryrỹpyry tapoise oya xine exiryke.

\VS{15}Zae pyra matose ypoetory tõ ryhmaryhtao oya xine tymõkomokãkara rohmanohporyhtao oya xine.” Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, ourutorỹko ase.


\par }{\SH Nohpo tõ Jerusarẽ po enaroximary
\par }
{\PP \VS{16}Ynara ãko Ritonõpo Oesẽkõ mana: “Enetoko ke, Jerusarẽ põkõ nohpo tõ typoko xine rokẽ osenetupuhnõko mã toto. Imehnõ motye imehxo osekarõko mã toto. Epyrypãko mã toto. Imehnõ enẽko mã toto enekunohtohme rokene. Ytoytõko mã toto waketõ samo xirixiri ãko ipyrakũtykomo imehnomo a enepotohme.

\VS{17}Morara exiryke toto wãnohnõko ase, zũsetykõ sahkapõko ase tũsehke pyra inomõko ase, merehkusasame.”


\par }{\PP \VS{18}Moro ẽmepyry toehse ahtao Jerusarẽ nohpory tõ wino ikyryrykõ kurã emeporymãkõ emero puxihkãko Ritonõpo mana: pyrahtokotoko kyryry te, zupuhpyrykõ emepory tomo te, osenao tomo te,

\VS{19}panasere tomo te, omekumy tomo, enara. Ẽmyty apuru kurã puxihkãko mana,

\VS{20}xapeu tomo te, pyraku emeporymãkõ te, apory emeporymãkomo. Typoxinemy kutehi ao puxihkãko mana, kure ehtoh ripotoh tonomo te,

\VS{21}omahtao tomo emary poko te, ounasere tomo roropa,

\VS{22}zupõ kurã oseahmatohme te, mãto tomo te, xare tomo te, tineru ẽ tomo roropa,

\VS{23}upo osenepotoh tonomo te, kamisa mauru panõ risẽ kurã te, turupãte tomo te, mãtiria tomo, enara.


\par }{\PP \VS{24}Mame ixtaratu pyra toexirykõke tyhnoke exĩko mã toto. Zamareary pyra exĩko mã toto, otuato eary ke tupõ myhnõko mã toto. Tũsehke kurã ke pyra exĩko mã toto; merehkusasame exĩko mã toto. Upo kurã ao pyra exĩko mã toto; yrome upo kamisa topuxiximã risẽ amurũko mã toto. Oryxime toto ehtopõpyry enery xihpyryme exĩko ehxirotoh ke.


\par }{\PP \VS{25}Orutua kõ Jerusarẽ põkõ totapasẽme exĩko mana, etonatoh po; jamihmehxo exiketõ roropa orihnõko mã toto.

\VS{26}Pata Jerusarẽ põkõ aorihtyã hnamõko mã toto. Nohpo sã xitãko mã toto, typorohse nono po, tynio hnamone sã toiroro.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Morara ahtao orutua apoĩko nohpo tomo 7mãkomo. Ynara ãko mã toto: “Yna napyry epehmãko ynanase upo roropa. Yrome amaro ynanehxi yna niome oehtohme toiroro tynioke pyra yna exiryino, ehxiropyra yna ehtohme.”


\par }{\SH Pata Jerusarẽ tãkye exĩko ropa imeĩpo
\par }
{\PP \VS{2}Morara ahtao, “Amoriry Ahtasenano” Ritonõpo Kuesẽkõ poe ahtãko jamihme te, kurã roropa. Izyraeu põkõ, isene ro exiketõ tãkye exĩko mã toto; epyrypaketõ sã exĩko mã toto Ritonõpo nekarotyã kurã poko tapoise ahtao tyya xine.

\VS{3}Mame mokaro Jerusarẽ põkõ, Ritonõpo nymenekatyã isene ro toto ehtohme tosehpasẽme exĩko mã toto, “Ahno Kurãme.”

\VS{4}Tyjamitunuru ke Jerusarẽ põkõ apiakãko mana, toto wãnohnõko mana; iirypyrykõ kurikãko mana, nuriame toto ehtopõpyry, imehnõ etapatopõpyry roropa eya xine.

\VS{5}Morarame ypy Xião epoe, typoetory tõ tõximõse exiketõ epoe akurũ ripõko Ritonõpo mana saereme ahtao. Mame orexĩto apoto maro enyohnõko mana koko. Ritonõpo saerehkatoh typoetory tõ ewomãko mana, pata tytororo oxiõtõko mana.

\VS{6}Saereme ahtao zuzenume exĩko mana toto ewomatohme axtũ pyra xixi ehtohme. Mame konopome toehse ahtao tyryrykane maro tãto sã exĩko roropa mana toto ewomatohme.




\par }\Chap{5}{\SH Eremiatoh sero uwa tõ poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Eremiãko ase onetaryme jepe kurã poko, inarykahpyry uwa zoko tõ poko:

\par }{\Q Tupito tyrise jepe a uwa tõ arykatohme.

\par }{\Q Esary tymenekase eya nono kurã moroto exiryke.


\par }{\Q \VS{2}Mame moro nono tahkase eya, topu tõ touse roropa,

\par }{\Q mame uwa zoko kurã tarykase eya moroto tutupi po.

\par }{\Q Irãnao tapyi tamose eya, kae exikety, enene esaryme ehtohme.

\par }{\Q Euhkatoh tahkase roropa eya uwa tõ euhkatohme.

\par }{\Q Toraximase ynororo uwa tõ kurã eperytatohme,

\par }{\Q yrome ikatainy exiketõ rokẽ toehse kehko.


\par }{\PP \VS{3}Seromaroro Jerusarẽ põkomo, Juta põkõ maro, apiakatoko; kaxiko ya, onoky zae pyra hnae: ywy? ynarykahpyry uwa zoko?

\VS{4}Emero tyrise ya zae ehtoh waro jehtopõpyry ae ro; naeroro oty katohme uwa ikatainety rokẽ toehse, uwa kurã anusasamã kehko eraximaryhtao ya?


\par }{\PP \VS{5}“Seromaroro ourutorỹko ase, ynara tyrĩko ase ynarykahpyry uwa tõ poko: utupi apuru kararahnõko ase, uwa zoko tõ ewomatopo. Moro apuru pahnõko ase onokyro tõ omõtohme moro aka, uwa zoko tõ enahkatohme.

\VS{6}Ynarykahpyry turumekasẽme exĩko mana, ãtarykahme ehtohme; uwa amoriry tõ onysahkara exĩko ase, moro nono anakorokara roropa exĩko ase; ãtarykahme rokẽ inomõko ase, omoxino tõ rokẽ ehtohme. Akurũ tomo a konopo onenehpopyra exĩko ase, utupi pona.”


\par }{\Q \VS{7}Moro tupito uwa tõ esary Ritonõpo Jamihmehxo Exikety tupime, inarykatyã uwa zoko sã Juta tõ mana, Izyraeu tõ maro.

\par }{\Q Zae ehtoh zupiryhtao Ritonõpo a, tõmiry omipona toto ehtoh zupiryhtao eya imehnõ etapary rokẽ tonese eya;

\par }{\Q zae ehtoh riry typoetory tomo a toraximase eya repe; yrome toto ryhmary rokẽ tonese tyya, toto kohtary rokẽ totase eya, takorehmatohkõ kohmary, tyxitarykõme.


\par }{\SH Zae pyra ehtoh poko mã toto
\par }
{\PP \VS{8}Popyra ehtoh oehnõko oya xine mana, tapyi tuhke epekatyryke oya xine tupito tõ roropa oesaryme rokẽ ehtohme! Taroino okynã pyra osa pyra exĩko mana imehnõ esaryme, amarokõ rokẽ toiroro exĩko matose sero nono po!

\VS{9}Ynara tykase Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynetaryme: “Tapyi tõ konõto, kurã potu roropa tonahkasẽme exĩko mana, tytaõke pyra exĩko mã kehko.

\VS{10}Tupito konõto 4me heketaa ahtao (200 meturume mosa, 200 meturume ipuroroje) uwa zoko ke tarykase ahtao 20 riturume rokẽ uwa eukuru euhkãko matose. Morararo tiriiku puhturu 100 kirume arykaryhtao, otarame 10 kirume rokẽ apoĩko matose.”


\par }{\PP \VS{11}Popyra ehtoh oehnõko oya xine mana! Pakeimo owõnõko matose eukuru jehnahpyry enyry poko ehtohme, okohmamyrykohtao oetỹtohkõme.

\VS{12}Oseahmatoh poko haapa tõ enehnõko matose rira tõ maro, pãteru tõ roropa te, rue tõ maro, eukuru jehnahpyry maro itamurume ẽtohme. Yrome Ritonõpo Kuesẽkõ osenetupuhtoh poko oty kara matose, inyriry poko tuaro pyra matose roropa.

\VS{13}Morara exiryke jomipona pyra ypoetory tõ exiryke tarosẽme exĩko mã toto imepỹ nonory pona, imehnõ namotome. Tamuximãkõ emitapãnõko mã toto, imoihmãkõ tuna zehnãko mã toto.

\VS{14}Omise onokyroimo sã aorihtyã esary ẽtakãko mana zumohxo, Jerusarẽ põkõ enahtohme, tamuximãkomo te, imoihmãkõ maro, oseahmaketomo te, oseosezuhketõ maro.


\par }{\PP \VS{15}Ehxirõko mã toto emero porehme, epyrypaketõ roropa typoremãkasẽme exĩko mã toto.

\VS{16}Yrome zae ehtoh rĩko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety mana, moro ke imehxo toehtoh enepõko mana; kure rokẽ ehtoh rĩko mana typoetory tõ apiakaryhtao eya. Moro ke kure rokẽ aexiry waro exĩko imehnõ mana emero.

\VS{17}Pata tõ kaetokohxo exĩko typahsẽ ypyme, mame moroto kaneru tõ onahpoty enahnõko mã toto poti tõ maro.


\par }{\PP \VS{18}Popyra ehtoh oehnõko oya xine, azahkuru oehtohkõ poko tymyhse matose ajohpe oehtohkõke, eary ke samo. Oorypyrykõ kahu ao sã ipuimãko matose.

\VS{19}Ynara ãko matose: “Ah Ritonõpo axĩ nerohno kynenerykõme inyriry waro kuehtohkõme. Ah Ritonõpo Izyraeu tõ Esẽ tyriry se ehtoh axĩ nexino, zuaro kuehtohkõme,” ãko matose.


\par }{\PP \VS{20}Popyra ehtoh oehnõko mokaro a: kurãme ehtoh ekaronanõ popyra te, popyra ehtoh ekaronanõ roropa kurãme, koko ekaronanõ saereme te, saerehkatoh ekaronanõ ikohmamyryme, itunety ekaronanõ anusasame te, anusasame ehtoh ekaronanõ itunetyme, enara.


\par }{\PP \VS{21}Popyra ehtoh oehnõko tuarohxo osekaroketomo a, imehnõ motye zuarohxo osekarõko mã toto.


\par }{\PP \VS{22}Popyra ehtoh oehnõko mokaro a: orẽpyrahxo exiketõ eukuru enyry poko, emese kure exiketõ eukuru jehnahpyry zoximary poko;

\VS{23}tineru apoĩko mokaro mã toto popyra exiketõ ekarotohme kure, zae exiketõ ekarotohme popyra!


\par }{\SH Typoetory tõ wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{24}Morara exiryke ãtaryka zahkary sã apoto a, onahpoty tonore zahkary sã roropa; moro sã Izyraeu tõ osenepyra exĩko: otyro sã exĩko mã toto imity tõ tymotase ahtao, ekuru tõ tarosẽme exĩko putoh katoh samo, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety nyripohpyry omipona pyra toehse oexirykõke; Izyraeu tõ Esẽ Kurã omiry xihpyryme tokarose roropa oya xine.

\VS{25}Naeroro tyekĩtapãse Kuesẽkõ typoetory tõ poko; tomary tanỹse eya, tuãnohse toto. Ypy tõ tykytyky tykase kehko, aorihtyã ekepyry tõ typahsẽ sã tõxinamasẽme exĩko pata esemary po. Morara toehse ahtao ro toto zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra ro; tomary tanỹse ro mana typoetory tõ wãnohtohme.


\par }{\PP \VS{26}Tykamisã pãteira anỹnõko Ritonõpo mana ahno tõ kohmatohme moino ro sero nono etyhpyry poe; etakinãko mana mokaro kohmatohme moino nono poe, mame axĩ oehnõko mã toto tururume, taryporykõke.

\VS{27}Etaehpyra exĩko mã mokaro soutatu tomo, osetapara roropa mã toto. Oseremara exĩko mã toto, nyhpyra roropa. Eraximãko mã toto tõtõsetapatohkõme; imetỹkõ eary tymyhse kure mã kehko, isãtajãkõ eary atamohpyra mã kehko.

\VS{28}Ipyrekõ pyrou tõ pohsuime mã kehko, taky tõ kure tyrise axĩ tuotohme. Eky tõ kawaru pupuru tũporemã kehko topu samo. Kahu tõ etonatoh pupuru emerehnõko mã kehko wiriwirikane samo.

\VS{29}Mokaro soutatu tõ aryryãko reão sã mã toto, orẽpyra esekatohme reão ehtoh samo onokyro tosekase ahtao, mame imehnõ enaroximãko mokyro tywyhmãko imepỹ osa pona aosewomatohme, onupuxihkara imehnõ ehtohme.


\par }{\PP \VS{30}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao mokaro soutatu tõ oehnõko mã toto tuna konõto panaikato samo Izyraeu tõ poremãkatohme. Mame Izyraeu tõ nonory pũtokoxi osenuhmaryhtao xinukutumã rokẽ enẽko, emynyhmatoh roropa te, akurũ xinukutumãkõ saerehkatoh zonẽnõko mana.




\par }\Chap{6}{\SH Izaja menekatopõpyry urutõme ehtohme
\par }
{\PP \VerseOne{1}Moro jeimamyry ae, tuisa Uzia toorihse ahtao, Ritonõpo Kuesẽkõ enease typorohse tuisa apõ po, kae, tanỹse roropa. Itapyĩ kurã typehkase zupõ kurã ke,

\VS{2}zomye serafĩ tõ nexiase. 6me aporiry nae serafĩ toh nexiase, asakoro aporiry ke tõmyty tapuruse, asakoro aporiry ke tupupurukõ tyõtose nexiase, asakoro aporiry ke ytõko toh nexiase.

\VS{3}Oturũko toh nexiase opore oseya, ynara ãko:

\par }{\Q “Kurano, kurano, kurano!

\par }{\Q Ritonõpo Jamihmehxo Exikety kure mana;

\par }{\Q Saeremehxo aexiry sero nono pehkãko mana!”


\par }{\PP \VS{4}Moro Ritonõpo Tapyĩ apõ tykytyky tykase mã kehko panaikato pokoino, serafĩ tõ omiry opore exiryke. Orexĩto ke typehkase roropa moro Tapyi kurano.


\par }{\PP \VS{5}Mame ynara ase:

\par }{\PP — Popyra ehtoh oehnõko ya! Tytahse ywy iirypyryme jexiryke! Ypotapihpyry nuriame nase. Ahno maro roropa ase typotapihpyryke nuriame exiketõ ke. Jenuru ke Tuisa Imehxo Exikety enease, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety mokyro.


\par }{\PP \VS{6}Mame toiro serafĩ toehse ya tomary ao ikarany apoitopo, ikarany maro inapoihpyry apoto apõ poe.

\VS{7}Moro ikarã ke ypotapihpyry tapose eya. Ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Seromaroro opotapihpyry tapose sero ikarany a, popyra oehtopõpyry tonahse, oorypyhpyry tykorokase mana.


\par }{\PP \VS{8}Moromeĩpo Kuesẽkõ omiry etase, ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Onoky aropõko ha urutõme? Onoky yna omiry arõko nae?

\par }{\PP Mame tozuhse ya, ynara ase:

\par }{\PP — Taro ase. Kuaropoko!


\par }{\PP \VS{9}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ ya:

\par }{\PP — Ytoko, mame ahno a ynara kaxiko: “Etãko matose emero rokẽ repe, yrome onenetupuhpyra exĩko matose. Osenuhmãko matose kure repe, yrome onenepyra exĩko matose.”

\VS{10}Izaja, mokaro osenetupuhtohkõ tyripoko tũpore samo, onenetupuhpyra toto ehtohme, ipanarykõ onetara ehtohme, enurukõ onetopyra ehtohme, onenesaromepyra toto ehtohme, onetasaromepyra roropa toto ehtohme, onenetupuhsaromepyra toto ehtohme. Mãpyra jenetuputyryhtao eya xine otarame aeramarykõ ropa ya ekurãkatohme, mame tukurãkase toto exiry.


\par }{\PP \VS{11}— Oty pona morara exĩko nae? ekaropoase eya.

\par }{\PP Ynara nase ya:

\par }{\PP — Pata tõ tonahkase kehko ehtoh pona, ahno pyra moroto ehtoh pona, tapyi tõ tytaõke pyra ehtoh pona, tupito tõ patãpome ehtoh pona.

\VS{12}Ywy, Ritonõpo, ahno aropõko ase mya sero nono poe, mame pata tõ tytaõke pyra exĩko mã kehko.

\VS{13}Mame toitoine rokẽ tõxinamase ahtao, 10mãkõ wino toiro rokẽ tõxinamase ahtao mokyro roropa totapasẽme exĩko mana. Ahno akoĩpyry wewe karawario ãtykyry sã exĩko toh mana takohse ahtao.

\par }{\PP Moro wewe ãtykyry sã Ritonõpo poetory tõ exipitõko ropa mã toto sero nono po.




\par }\Chap{7}{\SH Ritonõpo omiry Akaze a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame Akaze, Jotão mũkuru, Uzia pary tuisame ahtao Juta tõ esẽme, etonatoh toehse. Rezĩ tõ tooehse Xiria tuisary, Peka maro Remaria mũkuru, Izyraeu tõ esemy, pata Jerusarẽ poremãkase repe. Yrome onyporemãkasaromepyra toh nexiase.


\par }{\PP \VS{2}Mame zuaro toehse Juta tõ esẽ Akaze ahtao Xiria tõ oehtoh poko Izyraeu tõ nonory pona osepeme Izyraeu tõ maro, tõserehse ynororo Juta tõ maro emero. Tykytyky tykase toto wewe sã itu htao tyryrykane ke.


\par }{\PP \VS{3}Mame ynara tykase Ritonõpo Izaja a:

\par }{\PP — Ytoko omũkuru Sea-Jasupe maro oseporyse tuisa Akaze maro. Osema tao mokyro enẽko matose kamisa poko erohketõ esary po, tuna enehtoh pũto moro tuna enehtoh kaeno pẽkamã poe.

\VS{4}Mame ynara kaxiko eya: “Tuaro exiko, yrome torẽtyke pyra exiko; enaromyra exiko, ataomipohtomara exiko ozehno tuisa Rezĩ ahtao, Xiria tõ maro, tuisa Peka roropa. Ozehno toto ehtoh orexĩto sã rokẽ mana, aritu asakoro zatyry sa rokẽ toh nase.”

\VS{5}Ynara osenetupuhnõko mã mokaro xirio tomo, tuisa Peka maro Izyraeu tõ maro: “Tuisa Akaze poremãkatohme satakorehmatone;

\VS{6}Ehmaropa Juta tõ nonory pona setapatatose, toto poremãkatohme, mame Tapeau mũkuru syritone mokaro tuisaryme,” ãko osenetupuhnõko mã toto.


\par }{\PP \VS{7}— Yrome ywy, Ritonõpo, ynara ãko: morohne exipyra exĩko mana ipunaka.

\VS{8-9}Ynara exiryke Xiria jamitunurume pata Tamaxiku mana, kowenu esary, Tamaxiku jamitunuru tuisa Rezĩ mana. Izyraeu jamitunuru pata Samaria mana, kowenu esaryme. Samaria jamitunuru tuisa Peka mana, Remaria mũkuru. Taroino 65me jeimamyry taropose ahtao Izyraeu tonahkasẽme exĩko, tynonory põkõme pyra.

\par }{\PP — Orẽpyra onenetupuhpyra awahtao xine, orẽpyra ehsaromepyra matose ipunaka.


\par }{\SH Emanueu: typoetory tõ maro Ritonõpo
\par }
{\PP \VS{10}Tõmiry taropose ropa Ritonõpo a tuisa Akaze netaryme. Ynara tykase ynororo eya:


\par }{\PP \VS{11}— Ekaropoko Ritonõpo Oesẽkomo a toiro enetupuhpotoh enepotohme oya. Moro enetupuhpotoh otarame oehnõko moino zue ae, aorihtyã esary poe te, otarame oehnõko kaino kapu ae.


\par }{\PP \VS{12}Yrome ynara tykase Akaze:

\par }{\PP — Enetupuhpotoh onekaropopyra ase Ritonõpo a. Kuesẽkõ kukuru se pyra ase.


\par }{\PP \VS{13}Morara kary etaryke tyya ynara tykase Izaja eya:

\par }{\PP — Etatoko pahne, tuisa Tawi pakomotyamo, epo hnae! Ahno typenekehkapose oya xine. Mame moro motye Ritonõpo typenekehkapose oya xine roropa.

\VS{14}Naeroro typoero Ritonõpo enetupuhpotoh ekarõko oya xine mana: oryximã, orutua maro exipitopỹ, poetoẽme exĩko mana, emũkuãko mana orutuame, mame esehpãko mana Emanueume (Ritonõpo kymaro xine mana.)

\VS{15}Wãtara ro ynororo ahtao, zae ehtoh menekary waro toehse ahtao, pui suhsuru akyhsẽ enahnõko ahno mana ano zeni roropa.

\VS{16}Yrome morara exipyra ro ahtao mokaro tuisa tõ oerehmananõ nonory turumekasẽme exĩko, patãpome exĩko mana.


\par }{\PP \VS{17}— Orohmanohpotohkõ enehpõko Ritonõpo Kuesẽkõ oya mana, tuisa, oekyrykomo a te, opoetory tomo a roropa. Morara tyrĩko mana Axiria tuisary enehporyke eya. Mame orohmanohpotorỹko mana popyrahxo, Juta tõ apiakatopõpyry poe Izyraeu tõ maro.


\par }{\PP \VS{18}Moro ẽmepyry toehse ahtao Ritonõpo Kuesẽkõ etakinãko sã mana Ejitu tõ soutatu tõ oehtohme, moromoro samo, moino osa tõ tuna Niro poe. Etakinãko roropa mana axirio tõ, ano zũ tõ samo, oehtohme tynonorykõ poe.

\VS{19}Oehnõko mã toto, ano zũ tõ samo, porohse ypy tõ rãnao te, topu tõ rãnao te, omoxino tõ pokona, tuna eutary kehko pui tomo tuna ẽtoh pona emero porehme.


\par }{\PP \VS{20}— Morara ahtao ũsehpo sahkane enehpõko Ritonõpo mana typoetoryme moino, tuna Eupyrati mõpoe, mokyro Axiria tuisary. Oehnõko mana otypo etypokase, oũsetykõ sahkase oupuhpyrykõ poko te, õkokõ poko emero porehme.


\par }{\PP \VS{21}— Morara ahtao tokyke ahno ahtao toiro pui nohpo asakoro poti tõ maro,

\VS{22}suhsu ipune exĩko pui suhsuru akyhsemy ritohme. Mame isene ro exiketõ moro nono po pui suhsuru akyhsẽ enahnõko mã toto ano zeni maro.


\par }{\PP \VS{23}— Morara ahtao miume uwa zoko esahpyry po, epehpyry miume parata, ãtarykahme rokẽ exĩko mana omoxino tõ maro.

\VS{24}Moro nono emero ãtarykahme exiryke omoxino tõkehko maro, urakanase ytõko mã toto taky pyrou maro.

\VS{25}Mame ypy tõ po emero tupitõpome exĩko, ãtarykahme rokẽ omoxino tõ maro, ytoketõ ytoytopyra moroto mã toto ãtaryka kurũke. Pui tõ rokẽ moroto ytõko kaneru tõ roropa onahpoty enahse.




\par }\Chap{8}{\SH Enetupuhpotohme Izaja mũkuru esety poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Imerotoh zumõ apoiko imerotohme imenuru konõto ehtohme; ynara imerotohme: “Axĩ-ke-Mõkomo-Apoiry-Axĩ-Ematonanopyry.”

\VS{2}Mame tamuximãkõ asakoro zae exiketõ enehpoko, oturukety Uria, Zakaria maro, Jeperekia mũkuru, enara, eneneme toto ehtohme.


\par }{\PP \VS{3}Moromeĩpo okynã pitiko ahtao ypyty poetoẽme toehse, tonuruse yna mũkuru. Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Mose esehpako Axĩ-ke-Mõkomo-Apoiry-Axĩ-Ematonanopyry.

\VS{4}Ynara exiryke wãtara ro moky pitiko ahtao, “aja” kary waro pyra ro ynororo ahtao, “papa” kary waro pyra roropa ahtao Tamaxiku mõkomory te, Samaria mõkomory roropa emero arõko Axiria tuisary mana.


\par }{\PP \VS{5}Mame tõturuse ropa Ritonõpo ya, ynara tykase ynororo:


\par }{\PP \VS{6}— Iporiry mynyhme kurã Xiroe se pyra sero nono põkõ toehse, tuisa Rezĩ poko tykytyky ãko mã toto tuisa Peka poko roropa.

\VS{7}Morara exiryke Axiria tuisary tõ enehnõko ase soutatu tõ maro etonatohme Juta tõ maro. Ywy ase Ritonõpo. Mokaro oehnõko mã toto tuna Eupyrati zueme ehtoh samo, onukuruhtao ehpio epozakuroko, iporiry tõ roropa emero onukuruhtao ehpiõ epozakuroko.

\VS{8}Omõnõko mã toto Juta nonory pona tuna zueme ehtoh samo, tõnuhse ahtao nono poro porehme ahno pymyry pona.

\par }{\PP Yrome typoetory tõ maro Ritonõpo mana, Emanueume exiryke. Aporiry totapuruhmakase sã tynonory ewomatohme mana.


\par }{\PP \VS{9}Oximõtoko ahno tomo, yrome enaromỹke ehtoko! Etatoko pahne moe nono tõ poe aehtyamo! Opyrekõ ikurãkatoko etonatohme, yrome typoremãkaposẽme exĩko matose! Ije opyre tõ ikurãkatoko etonatohme, yrome typoremãkaposẽme exĩko matose!

\VS{10}Oximõme osenetupuhtoko onyrirykõ poko, yrome morohne onyripyra ekurehnõko matose. Oturutoko onyrirykõ se oehtohkõ poko, yrome toiparo rokẽ moro exĩko mana yna maro Ritonõpo exiryke.


\par }{\SH Urutõ kõ tonaroximase Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{11}Mame tyjamitunuru ke tõturuse Ritonõpo ya, tonaroximase ywy eya ymaro exiketõ maro, imehnõ osenetupuhtoh onekahmara yna ehtohme. Ynara tykase ynororo yna a:


\par }{\PP \VS{12}— Mokaro sã pyra ehtoko. Enaromỹke exikehpyra mã toto imehnõ poko: “Imehnõ mã osenetupuhnõko kyporemãkarykõ poko,” ãko mã toto. Yrome enaromyra ehtoko, torẽtyke pyra ehtoko roropa.

\VS{13}Yrome, wenikehpyra ehtoko ywy ase Ritonõpo Jamihmehxo Exikety. Kurã kuhse ase, naeroro juno ehtoko, ozehno xine jexiry poko enaromỹke ehtoko.

\VS{14}Atapyĩkõ Kurãme exĩko ase oewomanekõme; topu sã roropa exĩko ase epona Izyraeu tõ osetapatohme, Juta tõ roropa osetapãko sã mã toto jomipona se pyra toexirykõke; ahno apoitohme sã roropa exĩko ase Jerusarẽ põkõ apoitohme.

\VS{15}Tuhkãkõ mokaro osetapãko, epukãko mã toto, takurihmosẽme exĩko te; tapoisẽme exĩko mã toto moro apoitoh ao.


\par }{\SH Joroko tomo a onekaropopyra ehtoko
\par }
{\PP \VS{16}Ynara tykase ywy ymaro atamorepaketomo a:

\par }{\PP — Amarokõ ypoetory tõ, sero Ritonõpo nekarohpyry ya ikurãkatoko wenikehpyra oehtohkõme.

\VS{17}Tõtonẽse Ritonõpo mana typoetory Izyraeu tõ winoino, yrome zae aexiry poko enetupuhnõko ase, kukurãkarykõ ropa Kuesẽkomo a eraximãko ase.


\par }{\PP \VS{18}— Taro ase ypoenõ maro, Ritonõpo nekarotyã ya. Kuesẽkomo Jamihmehxo Exikety, tosake Exikety ypy Xião po, yna enyokyase, omi isene exiketõme, tonetupuhpotohme Izyraeu tomo a.


\par }{\PP \VS{19}Mame ynara karyhtao oya xine:

\par }{\PP — Ekaropoko pyaxime exiketomo a oturutohme joroko tõ maro, puti puti kananomo a te, omi omi kananomo a aorihtyã omiryme, omi etary se ynanase joroko tõ poe, ekaropory se ynanase aorihtyã zuzenu a isene exiketõ poko.


\par }{\PP \VS{20}Yrome ynara kaxiko eya xine:

\par }{\PP — Kurehxo exiry kyya xine Ritonõpo Kuesẽkõ namorepatoh poko ekaropory kyya xine, inyripohpyry roropa. Pyaxime exiketõ omiry onetara ehtoko, mokaro omiry anakorehmara mana popyra ehtoh oehpyra ehtohme.


\par }{\SH Etuarimatoh poko
\par }
{\PP \VS{21}Mame mokaro ahno ytoytõko xiaxiake sero nono poro typoremãse, omise exĩko roropa mã toto. Mame omise toexirykõke tohne exĩko mã toto. Popyra tutuisarykõ ekarõko mã toto, Ritonõpo Tosẽkõ popyra ekarõko roropa mã toto. Otarame kakoxi kapu aka osenuhmãko mã toto,

\VS{22}nono pokoxi osenuhmãko roropa mã toto. Etuarimatoh rokẽ enẽko mã toto, kohmamyry te, sam katopo. Moro erehtoh konõto, xinukutume ehtoh taka taroposẽme exĩko mã toto. Epasaromepyra exĩko mã toto, moro etuarimatoh tao.




\par }\Chap{9}{\SH Imeĩpo Tuisame Exikety
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yrome mokaro etuarimaketõ etuarimatoh otyhkãko mana. Apitoryme Zepurõ nonory põkõ Napatari maro tyrohmanohpose Ritonõpo a, yrome imeĩpo moro nono kurãkaryhtao Ritonõpo a imehxo exĩko mana, tuna konõto Metiteraneu poe tuna Joatão mõpozakoxi xixi tũtatoh wino, Karirea, juteutõkara esary pona.


\par }{\Q \VS{2}Ezuru konõto enẽko Ritonõpo waro pyra exiketõ mana;

\par }{\Q orihketõme toh nexiase tyyrypyhpyke toexirykõke.

\par }{\Q Yrome Ritonõpo nymenekahpyry ytõko eya xine mana.

\par }{\Q Toto tuarõtanohtorỹko mana,


\par }{\Q \VS{3}Mokaro tomãkapose oya, Ritonõpo,

\par }{\Q tãkyehxo toto tyripose roropa oya.

\par }{\Q Atãkyemãko mã toto onyrihpyry poko,

\par }{\Q tykyrysã apoiry poko exiketõ sã tupito tõ po te,

\par }{\Q mõkomo apiakary sã roropa soutatu tomo a osetapaxĩpo.


\par }{\Q \VS{4}Keti tõ tamohse oya, ike opoetory tõ tymyhse ahtao,

\par }{\Q wewe risẽ ipymyrykõ poko aexihpyry tytahkase oya, mara roropa opoetory tõ pipohtopõpyry,

\par }{\Q epetõkara tonahkase oya, irohmanohponanomo, mitianita tõ enahkatopõpyry sã oya pake.


\par }{\Q \VS{5}Mokaro soutatu sapatũ tomo, zuponỹpyry xikuromã maro munuhpe apoto htaka tomasẽme exĩko mã kehko jahkatohme.


\par }{\Q \VS{6}Poeto tonuruse, mokyro tonehpose Ritonõpo a,

\par }{\Q kutuisarykõme exĩko mana.

\par }{\Q Ynara tosehpasẽme exĩko mana:

\par }{\Q Kuamorepanekõ Kurano te, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety te, Papa jũme Exiketyme te, Tuisame Exikety Kukurãkanekõme, enara.


\par }{\Q \VS{7}Tuisa Tawi paryme exĩko mana, imyakãme roropa tuisame.

\par }{\Q Mame jamihme aexiry wãtãko itamurume mana.

\par }{\Q Jũme osetapara exĩko ipoetory tõ mana.

\par }{\Q Zae ehtoh poko tuisame erohnõko mana,

\par }{\Q kure ehtoh tyripõko roropa mana.

\par }{\Q Apitorymã poe morara ehtoh exikehpyra exĩko mana jũme.

\par }{\Q Sero põkõ pyno toexiryke ipunaka,

\par }{\Q Kuesẽkõ Jamihmehxo Exikety morohne ripõko mana, emero.


\par }{\SH Izyraeu wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{8}Tõmiry tonyohse Ritonõpo a Izyraeu tomo a, toto apiakary poko toto wãnopyry poko, enara.

\VS{9}Samaria põkõ emero, Izyraeu tõ maro moro Ritonõpo nyrihpyryme enetupuhnõko toh mã repe. Yrome epyrypaketõme toto exiryke ynara ãko mã toto:

\VS{10}Tapyi tõ toepukase tijoro risẽ tõkehko, yrome tyrĩko ropa sytatose topu tõ ke. Imytytyã tykararahse kehko, yrome seromaroro apupari ke tyrĩko ropa sytatose.


\par }{\PP \VS{11}Morara exiryke toto epetõkara enehpõko Ritonõpo mana etonatohme toto maro.

\VS{12}Xiria tomo xixi tũtatoh wino te, pirixteu tõ, xixi omõtoh wino ẽtakãko sã mã toto Izyraeu tõ enahtohme. Yrome morara ahtao ro toto zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra mana; tomary tanỹse ro mana toto wãnohtohme.


\par }{\PP \VS{13}Typoetory tõ tuãnohse Ritonõpo Jamihmehxo Exikety a, yrome tyyrypyrykõ onurumekara ro toh nexiase, eramara roropa toh nexiase Ritonõpo a.

\VS{14}Naeroro toiro ẽmepyry ae Izyraeu tõ tuisary wãnohnõko Ritonõpo mana ahno roropa, okyno zupuhpyry sahkary samo arokyry maro; airiki panõ amoriry sahkãko mana sapisapiriimo maro.

\VS{15}Mokaro tamuximãkõ, tuisamehxo exiketõ roropa zupuhpyry sã mã toto; mokaro urutõ kõ ajohpe imehnõ amorepananõ arokyryme mã toto.

\VS{16}Azahkuru ahno arõko mokaro tuisame exiketõ mana, osema azahkuru ae samo, morara exiryke itatyhpyry sã ytoytõko mã toto.

\VS{17}Morara exiryke mokaro nuasemãkõ pyno pyra exĩko Ritonõpo mana, poetõpo tomo te, pytỹpo tõ roropa onypynanohpyra exĩko mana. Tosẽkõme Ritonõpo onenetupuhpyra mã toto emero porehme; popyra ehtoh poko rokẽ mã toto, omi xihpyry poko mã toto, omiãko mã toto. Yrome morara ahtao ro toto zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra mana. Tomary tanỹse ro mana toto wãnohtohme.


\par }{\PP \VS{18}Mokaro popyra ehtoh apoto sã mana; ãtaryka zahkãko mana omoxino tõkehko maro. Itu zatyry sã mana, orexĩto onuhmapõko kakoxi akurũ samo.

\VS{19}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety tohne mana, morara exiryke sero nono tyahkasẽme exĩko mana, ahno tuãnohsẽme exĩko roropa mana. Imehnõ pyno pyra mã toto ipunaka.

\VS{20}Emero pata tõ po tonahsẽ zupĩko mã toto. Axĩ enahnõko mã toto eneryhtao, yrome omise ro exĩko mã toto. Typoenõ pũ õnõko roropa mã toto!

\VS{21}Manase tõ etonãko Eparaĩ tõ maro. Eparaĩ tõ Manase tõ etapãko mã toto. Mame oximaro ytõko mã toto etonase Juta tõ maro. Yrome morara ahtao ro toto zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra mana; tomary tanỹse ro mana toto wãnohtohme.




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Popyra ehtoh oehnõko oya xine mana, zae pyra tyripotoh riryke oya xine, ypoetory tõ rohmanohporyke!

\VS{2}Zae ehtoh onyripyra matose tymõkomokãkara a, toto onewomara matose, etuarimaketõ pyno pyra matose, pytỹpo tõ mõkomory ematonanohnõko matose, poetõpo tõ kyryry roropa.

\VS{3}Oty rĩko matou awãnopyrykohtao Ritonõpo a? Oty rĩko matou popyra ehtoh enepyryhtao eya awãnohtohkõme moino imepỹ nonory poe? Aza ytõko matou ãkorehmatohkõ zupiry poko? Otoko omõkomorykõ zonẽnõko matou?

\VS{4}Tarosẽme exĩko matose imehnõ namotome. Totapasẽme exĩko roropa matose etonatoh tao. Morara ahtao ro zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra mana. Emary tanỹse ro mana awãnohtohkõme.


\par }{\SH Axiria tuisary Ritonõpo kyryryme
\par }
{\PP \VS{5}Ynara tykase Ritonõpo: “Popyra ehtoh oehnõko Axiria tuisary a! Kaparu sã mana jemary ao imehnõ wãnohtohme toto zehno jahtao.

\VS{6}Axirio tõ taropose ya imehnomo a, jomiry omipona pyra exiketõ wãnohtohme, tyekĩtapãse jexiryke toto poko. Naeroro mokaro taropose ya mõkomo arotohme te, ematonanohtohme, ahno tomo a itũtũmatohme, ikurepato htaka samo osema tao.


\par }{\PP \VS{7}“Yrome mokyro Axiria tuisary moro motye se mana; typoe osenetupuhnõko mana imehnõ ryhmary poko. Imehnõ nonory põkõ tuhkãkõ poremãkapory se mã ynororo toto enahkatohme.

\VS{8}Ynara ãko mã ynororo epyrypãko: ‘Ypoetory tõ soutatu tõ tamuximãkõ emero tuisamehxo mã toto!

\VS{9}Tuhke pata tõ konõto typoremãkapose ya: Kauno te, Karakemi te, Hamate te, Arapate roropa; Samaria typoremãkase ya te, Tamaxiku roropa.

\VS{10}Tuisa tõ typoremãkase ya ineponãmary maro, ahno maro tyneponãmarykõ eahmananõ maro. Tuhke ineponãmarykõ nexiase, Jerusarẽ põkõ neponãmarykõ motye, Samaria põkõ neponãmarykõ motye roropa.

\VS{11}Samaria tykararahse ya ineponãmarykõ maro. Mame moro rĩko ase Jerusarẽ põkomo a roropa, ineponãmarykõ maro.’ ”


\par }{\PP \VS{12}Yrome ynara ãko Ritonõpo mana: “Tõtyhkase jahtao josenetupuhtoh ae ro ynyriry poko ypy Xião po, Jerusarẽ po roropa, Axiria tuisary wãnohnõko ase aepyryparyke te, typoko rokẽ aosenetuputyryke roropa.”


\par }{\PP \VS{13}Ynara tykase mokyro, Axiria tuisary: “Ywy roro morohne yriase jamihme jexiryke te, tuaro jexiryke roropa, emese kure jexiryke. Imehnõ nonory ehpiry tõ myakãmase, imõkomory tõkehko aroase; pui orutua sã moro põkõ pona tytũtũmase ya.

\VS{14}Ahno tõ mõkomory apoiase ihmo apoiry sã torõ mỹ ao turumekase ahtao. Aporiry popokane pyra nexiase jerehtohme, omikara roropa toh nexiase.”


\par }{\PP \VS{15}Yrome ynara ãko Ritonõpo mana: “Tosẽ motyehxo wywy osekarõko nae? Tapema roropa ike erohkety motye nae? Kaparu ahno ananỹpyra mana, yrome kaparu anỹnõko ahno mana.”


\par }{\PP \VS{16}Naeroro tyrohsẽ enehpõko Ritonõpo Imehxo Exikety mana mokaro axirio tõ soutatu jamihmãkõ wãnohtohme, tyjamihkehsẽme exĩko mã toto. Oxirohtoh enehpõko roropa mana eya xine apoto samo, axitũ oxirohnõko mokaro mana.

\VS{17}Ritonõpo Zae Exikety, Izyraeu tõ Saerehkane, apotome exĩko mana: toiro ẽmepyry ae ãtaryka zahkãko mana omoxino tõ maro Axiria po.

\VS{18}Itu kurã enahkapõko mana tupito tõ maro; ahno enahkary samo tyrohsẽ konõto a.

\VS{19}Toitoine rokẽ wewe tõ tõxinamasẽme exĩko mana, ikukuru se poeto ahtao ikuhnõko mana tuhke pyra exiryke.


\par }{\SH Izyraeu tõ emero pyra oehnõko ropa
\par }
{\PP \VS{20}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao, Izyraeu tõ akoĩpyry isene ro exiketõ jũme axirio tomo a takorehmapory se pyra ropa exĩko toh mana, tyhtomahpõkomo a. Yrome Ritonõpo a ytõko mã toto takorehmapotohkõme, Izyraeu tõ Esẽ Kurano.

\VS{21}Toitoine Izyraeu tõ oehnõko ropa mã toto Ritonõpo Jamihmehxo Exikety a.

\VS{22}Tuhke Izyraeu tõ ahtao ro seromaroro isawã tuhke ehtoh samo, tuna konõto ehpio, tuhke pyra toitoine rokẽ oehnõko ropa mã toto. Tõsenetupuhse Ritonõpo mana typoetory tõ enahkary poko; zae toto apiakatoh oehnõko mana tuna zueme ehtoh samo.

\VS{23}Sero nono porehme tonahkasẽme exĩko mana, moro tõsenetupuhse Ritonõpo jamihme Exikety mana. Morara tyrĩko mana tõsenetupuhtopõpyry ae ro.


\par }{\SH Axiria wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{24}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ Jamihmehxo Exikety typoetory tomo a, moroto aexityamo a Xião po:

\par }{\PP — Axirio tõ zuno pyra ehtoko tuãnohse awahtao xine eya xine, tyyryhmase roropa awahtao xine eya xine, Ejitu põkõ nyrihpyry samo.

\VS{25}Ynara exiryke, okynã pyra awãnohkehtorỹko ase. Mame zehno ro jexiryke axirio tõ enahkãko ase.

\VS{26}Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety axirio tõ wãnohnõko ase ipipohtoh ke samo mitianita tõ enahkatopõpyry sã topu Orepe pũto. Mokaro wãnohnõko ase Ejitu tõ wãnohtopõpyry sã ya.

\VS{27}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao opynanohtorỹko ase imehnõ namotome pyra oehtohkõme, mame orohmanohpotopõpyrykõ oũko ase owinoino xine, axirio tõ nyripohpyry opona xine.

\par }{\SH Axirio tõ etonãko mana
\par }
{\PP Oepekõkara oehnõko mã toto pata Rimõ winoino.


\par }{\PP \VS{28}Pata Ae typoremãkase eya xine, Mikirõ kuroko toytose toto, tykyryrykõ tynomose eya xine Mikima po.

\VS{29}Ypy tõ kuroko esemary ae takuohse eya xine, sero koko ẽmehnõko mã toto Kepa po. Rama põkõ tykytyky ãko oserehnõko mã toto. Kipea põkõ, tuisa Sauu patahpyry poe, toepase mã toto.

\VS{30}Okohtatoko Karĩ põkomo! Toto kohtatoh etatoko Raixi põkomo! Ezuhtoko Anatote põkomo!

\VS{31}Matamena põkõ epãko mã toto, Kepĩ põkõ roropa epãko mã toto.

\VS{32}Seroae ro epetõkara eporehkãko pata Nope pona. Moro poe ypy Xião enaroximãko mã toto, pata Jerusarẽ.


\par }{\PP \VS{33}Yrome axirio tõ epyrypaketõ poremãkãko Kuesẽkõ, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety mana, wewe amoriry kaetokohxo exiketõ akotyry samo, wewe konõto akotyry sã roropa.

\VS{34}Wywy ke wewe akotyry sã itu htao mokaro akohnõko Kuesẽkõ mana, epukãko mã toto wewe kurã epukary sã Ripano po.




\par }\Chap{11}{\SH Izyraeu tõ Esẽ toehse ahtao
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tawi tõ tuisame ehtopõpyry imũkuru maro ipakomotyã maro wewe akotyhpyry sã mana;

\par }{\Q yrome amoriry ahtary sã wewe ãtykyrỹpyry wino,

\par }{\Q imepỹ tuisa enurũko mana Tawi parỹpyryme, Jese mũkuru.


\par }{\Q \VS{2}Imaro Ritonõpo Zuzenu exĩko mana,

\par }{\Q tuaro ehtoh ekarõko, enetupuhtoh roropa,

\par }{\Q emese kure ehtoh ekarõko, jamihmehxo ehtoh roropa.

\par }{\Q Ritonõpo omipona exĩko mana,

\par }{\Q ise Ritonõpo ehtoh waro exĩko roropa mana,


\par }{\Q \VS{3}Ritonõpo omipona toehtoh sehxo exĩko mana.

\par }{\Q Mame zae pyra aexityã apiakaryhtao eya mokaro eneryke rokẽ tonuru ke anapiakara mana,

\par }{\Q aomiry etaryke roropa typanary ke onymenekara roropa mana.


\par }{\Q \VS{4}Yrome zae ehtoh ke tymõkomokãkara apiakãko mana.

\par }{\Q Zae rokẽ tuisamã kara ewomãko roropa mana.

\par }{\Q Aomi poe zae pyra exiketõ tuãnohsẽme exĩko mana,

\par }{\Q popyra exiketõ taorihmaposẽme exĩko roropa mana.


\par }{\Q \VS{5}Zae toehtoh ke erohnõko mana typoetory tõ tuisaryme, ajohpe pyra toexiryke ipunaka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ropo tõ kaneru tõ maro oximaro exĩko mã toto osepeme,

\par }{\Q reoparatu tõ poti tõ maro pohme exĩko mã toto oserematohme.

\par }{\Q Pui poenomo reão poenõ maro oximaro otuhnõko mã toto,

\par }{\Q poetohti tõ toto aroarõko mana.


\par }{\Q \VS{7}Pui tomo onahpoty enahnõko mã toto uusa tõ maro,

\par }{\Q toto poenõ oseremãko mã toto oximaro.

\par }{\Q Reão tõ onahpoty enahnõko mã toto pui tõ samo.


\par }{\Q \VS{8}Poetohti tõ osemeikãko okoi tõ pũto repe,

\par }{\Q yrome onesekara exĩko mã toto,

\par }{\Q tomary tyrise ahtao ro poeto pitiko a okoi eutary aka onesekara exĩko mana.


\par }{\Q \VS{9}Ypy Xião po, jesary kurã po, popyra ehtoh exipyra exĩko mana;

\par }{\Q imehnõ onyryhmara exĩko, ynara exiryke:

\par }{\Q Tuisamehxo Kuesẽkõ enetupuhnõko sero nono põkõ mana emero porehme, tuna konõto pehkary samo tuna ke.


\par }{\SH Izyraeu oepyry ropa tynonory pona
\par }
{\PP \VS{10}Moro ẽmepyry toehse ahtao tuisa Tawi pary tuisame exĩko mana, imityme roropa mana Jese tõ Rihpõme exiryke; pãteira sã exĩko mana imehnõ nonory põkomo a. Imeimehnõ nonory põkõ ytõko mã toto eya imaro ehtohme, ipatary kure rokẽ exĩko mana.

\VS{11}Moro ẽmepyry toehse ahtao tyjamitunuru ke typoetory tõ enehnõko ropa Kuesẽkõ mana Axiria nonory poe te, Ejitu poe, Pataro poe te, Etiopia poe, Erão poe te, Papironia poe, Hamate poe, tuna konõto Metiteraneu ehpio poe, ahmõta tõ poe, enara.

\VS{12}Pãteira anỹnõko Ritonõpo mana enetupuhpotohme oximõme Izyraeu tõ enehtohme Juta tõ maro sapararahme aexityã sero nono poro porehme; toto enehnõko ropa mana inonorykõ pona ropa.

\VS{13}Mame Juta tõ poko zumoxike exikehnõko Izyraeu tõ mana, Izyraeu tõ zehno exikehnõko roropa Juta tõ mana.

\VS{14}Oximaro ytõko mã toto pirixteu tõ poremãkapose xixi omõtoh wino; imehnõ poremãkãko roropa mã toto xixi tũtatoh wino, imõkomory apoitohme tymõkomoryme. Etõ tõ poremãkãko mã toto, Moape tõ roropa te, Amõ tõ roropa, enara.

\VS{15}Mame Sueze tunary apaikapõko Ritonõpo Kuesẽkõ mana, tyryrykane axitunety enyohnõko roropa mana tuna Eupyrati pona. Iporiry 7mãkõ rokẽ oxinomõko, zumõkara exiketomo, tupime pyra ytoytokety akuohtohme.

\VS{16}Mame pake Izyraeu tõ esemahpyry sã tutũtase toto ahtao Ejitu poe, osema kurã exĩko Axiria nonory poe, ypoetory tõ akoĩpyry isene ro exiketõ ytotohme.




\par }\Chap{12}{\SH Eremiatoh Ritonõpo eahmatohme
\par }
{\PP \VerseOne{1}Moro ẽmepyry toehse ahtao ynara ãko matose, eremiãko:

\par }{\Q “Ritonõpo, oeahmãko ase!

\par }{\Q Yzehno mexiase repe,

\par }{\Q yrome yzehno pyra mexi ropa.

\par }{\Q Seromaroro jemynyhmatoh enahkãko mase.


\par }{\Q \VS{2}Ypynanohneme Ritonõpo mana;

\par }{\Q enetupuhnõko ase, mame enaromyra ase exĩko.

\par }{\Q Yjamihtanohnõko Ritonõpo mana, orẽpyra jehtohme.

\par }{\Q Ypynanohneme mã ynororo.


\par }{\Q \VS{3}Tuna anymyry poko exiketõ samo, tutunazehnase ahtao.

\par }{\Q Moro saaro atãkyemãko matose typynanohse eya oexirykõ poko.”


\par }{\PP \VS{4}Morarame moro ẽmepyryme toehse ahtao ynara ãko matose, eremiãko:

\par }{\Q “Ritonõpo eahmatoko!

\par }{\Q Ikohmatoko, ãkorehmapotohkõme eya.

\par }{\Q Imehnõ nonory põkõ emero zurutoko inyrityã kurã poko;

\par }{\Q imehxo aexiry poko toto zurutoko.


\par }{\Q \VS{5}Eremiatoko Ritonõpo eahmaryme inyrityã kurã pokoino, morohne waro emero nonory põkõ ehtohme!


\par }{\Q \VS{6}Xião põkomo, atãkyematoko, Ritonõpo eahmatoko roropa.

\par }{\Q Ritonõpo kurano, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy moroto mana typoetory tõ maro osesarĩko mana.”




\par }\Chap{13}{\SH Papironia wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sero omi Papironia ehtoh poko tokarose, Ritonõpo nenepohpyry ae Izaja, Amoxi mũkuru a:


\par }{\PP \VS{2}Ypy emory tyweweke pyra exikety po, pãteira anỹtoko etonatoh enetupuhtohme! Soutatu tõ ikohmako etonatohme, oemary anỹko toto neneryme pata omõtoh ae toto omõtohme, pata imehxo exikety pona.

\VS{3}Soutatu tõ tõmipona exiketõ kohmãko Ritonõpo mana, orutua kõ orẽpyra exiketomo, tãkye exiketomo imehnõ poremãkapory poko. Toto kohmãko Ritonõpo mana imehnõ wãnohtohme, toto zehno toexiryke.


\par }{\PP \VS{4}Panaikato osetãko, ahno imoihme ypy tõ po! Soutatu tõ imoihmãkõ oximõnõko mã toto! Soutatu tõ imehnõ nonory poe tuhke, oximõnõko mã toto tõsetapatohkõme; Ritonõpo jamihme Exikety toto enehnõko mana oximõme, aetonatohkõme.

\VS{5}Soutatu tõ oehnõko mã toto Perexia poe, moino tynonorykõ poe, moino nono etyhpyry poe oehnõko mã toto. Zehno Ritonõpo exiryke, typoetoryme mokaro rĩko mana Papironia enahkatohme.

\VS{6}Oxitatoko, okohtatoko opore, Kuesẽkõ ẽmepyry ameke pyra toehse exiryke; enahkatoh ẽmepyry Ritonõpo Jamihmehxo Exikety poe.

\VS{7}Emarykõ emero jamihme pyra exĩko, enaromỹke exĩko mã toto, emero porehme.


\par }{\PP \VS{8}Oserehnõko mã toto. Sam ãko mã toto xitãko roropa nohpo samo aenururuhtao. Oseya rokẽ enẽko mã toto takorehmanekõ zupĩko repe, enaromỹke ipunaka. Ẽmytykõ kamirarame exĩko toehxirorykõke.

\VS{9}Kuesẽkõ Ẽmepyry oehnõko mana, ẽmepyry osenaroximatoh ipunaka, popyra ehtoh zehno ehtopo, zae pyra ehtoh wãnohtohme. Sero nono patãpome exĩko, iirypyrymãkõ tonahkasẽme exĩko mã toto.

\VS{10}Xirikuato tõ emero ezehnõko mã kehko kapu ao; xixi tũtaryhtao xinukutume exĩko mana, nuno roropa saerehkara exĩko mana.


\par }{\PP \VS{11}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Sero nono põkõ wãnohnõko ase popyra toto ehtoh emetakame; popyra exiketõ wãnohnõko ase iirypyrykõ epehpyryme. Imehnõ motye kure osekaroketõ ipyrypakehpõko ase, orẽpyra exiketõ imehnõ ryhmary poko poremãkapõko ase.

\VS{12}Mame tõtyhkase jahtao mokaro wãnopyry poko, tuhke pyra ahno isene exiketõ exĩko, typynehxo exikety sã exĩko mã toto, uuru kurã Opia poe.

\VS{13}Moro ẽmepyry ae ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, zehno jehtoh eneporyhtao, awãnopyrykohtao ya, kapu tõkehko tykytyky kamexipõko ase, sero nono syryhmãko roropa ase esary poe.


\par }{\PP \VS{14}“Imeimehnõ nonory põkõ moroto Papironia po epãko mã toto tynonorykõ pona ropa, kapau epary sã urakanaketomo a torehse ahtao, kaneru tõ sã roropa ipyno exikety pyra ahtao.

\VS{15}Tapoise toto ahtao topetõkara a tuosẽme exĩko mã toto.

\VS{16}Toto ẽpataka ineneryme ipoenõ totapasẽme exĩko, itapyĩkõ taka omato tõ omõnõko, ipyxiãkõ tyyryhmasẽme exĩko.


\par }{\PP \VS{17}“Mame papironio tõ poremãkatohme meto tõ enehpõko ase. Parata se hkopyra mokaro mana, uuru roropa se hkopyra mã toto.

\VS{18}Typyrekõ ke nuasemãkõ wõko mã toto; poetohti tõ etapãko, enurusenã kõ roropa, toto pyno pyra exĩko mã toto ipunaka.

\VS{19}Papironia enekurehxo mana, ipoko epyrypãko morotõkõ mana, imehnõ pata tõ motye, emero, sero nono po; yrome Sotoma sã exĩko mana Komora maro tyahkapose toto ahtao ya.

\VS{20}Papironia patãpome exĩko, turumekasẽme, jũme oehpyra ropa morotõkõ ehtohme. Arape tõ mya ytoketõ tytapyĩkõ onyripyra exĩko mã toto moroto, kaneru tõ aronanõ morotona ytopyra exĩko roropa mã toto toky tõ maro.

\VS{21}Onokyro tõ rokẽ moroto exĩko patãpo po, suhsuku tõ ke rokẽ tytaõke tapyĩpo tao exĩko mã toto, awexituruze moroto exĩko mã toto, poti tomo tosẽke pyra exiketõ ararinãko mã toto tapyĩpo tõ rãnao.

\VS{22}Tapyi kaetokõ taka, tuisa tapyĩ konõto tao roropa onokyro tõ ytõko mã toto; kohtãko hiena tomo, raposa tõ maro. Tuhke pyra ẽmepyry ise ro mana moro sã ehtohme Papironia wãnohtohme.”




\par }\Chap{14}{\SH Izyraeu tõ oepyry ropa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame Izyraeu tõ pynanohnõko ropa Ritonõpo mana; typoetoryme toto menekãko ropa mana. Toto ripõko ropa mana tynonorykõ pona, imehnõ nonory põkõ oehnõko roropa mã toto morotona, toto maro ehtohme.

\VS{2}Izyraeu tõ akorehmãko imehnõ nonory põkõ mana, toytorykõ poko tynonorykõ pona ropa, Ritonõpo nekarohpyry pona eya xine. Moroto Izyraeu tõ namotome erohnõko mã toto imehnõ nonory põkomo. Typoetoryme tapoihpõkõ rĩko Izyraeu tõ mana, tyrohmanohponanõ esẽme exĩko mã toto.


\par }{\SH Papironia tuisary Aorihtyã esao
\par }
{\PP \VS{3}Izyraeu tomo, moro ẽmepyry oehnõko mana, typoetory tõ myhpokãko ropa Ritonõpo mana imehnõ namotome pyra toto ehtohme. Etuarimara exĩko mã toto, sam kakehnõko mã toto, toto onyrohmanohpopyra exĩko imehnõ mana.

\VS{4}Moro ẽmepyry toehse ahtao Papironia tuisary eunohnõko matose, ynara ãko matose:

\par }{\PP Enetoko ke mokyro tuisa popyra aexihpyry tonahse! Enetoko ke kyyryhmatopõpyrykõ nenahno!

\VS{5}Popyra exiketõ jamitunuru tonahkapose Ritonõpo a; kowenatu tõ myxiry tytahkase eya, ahno ryhmananomo,

\VS{6}zehno toexirykõke tyrohmanohpose toto eya xine, imeimehnõ nonory põkõ onyryhmakehpyra toh nexiase typoremãkase toto ahtao eya xine.

\VS{7}Seromaroro sero nono põkõ oseremãko mã toto emero porehme, osepeme mã toto, eremiãko mã toto tãkye toehtohkõke, emero porehme.

\VS{8}Wewe tõ konõto roropa xipirexite tomo te, apupari tõ maro Ripano po atãkyemãko mã toto Papironia tuisary enatyry poko. Ynara ãko mã toto: “Papironia esẽ toepukase, naeroro kymarokõ akohse oehpyra mã toto!”


\par }{\PP \VS{9}Mya nono kurohtao, aorihtyã esao, Papironia tuisary oepyry eraximãko mã toto. Tuisãpo tõ zuzenu pakãko sã mã toto, jamihme aexityamo, owõnõko mã toto tapõkõ poe.

\VS{10}Ynara ãko mã toto emero Papironia tuisary a: “Omoro roropa tyjamihkehse mase! Seromaroro yna sã mexino!

\VS{11}Otoko hnae imehnõ motye õsekarotopõpyry nae? Otoko hnae moro eremiatoh haapa tõ maro, oeahmatopõpyry? Seromaroro taro mase aorihtyã esao, taro ataxikãko mase moromoro htaka, oxiõtõko mase moromoro tõ ke.”


\par }{\PP \VS{12}Papironia tuisary, maparukawa sã\FTNT{*}{{\FR 14:12 }{\FT{Joroko tamuru, Satanaxi ematopõpyry enetupuhtohme roropa sero. Epereu omiry ae Rusiweame esety nase.}}} mexiase, yrome mepukase kapu poe! Ahno tõ poremãkapohpõme mexiase, yrome seromaroro emahpyryme mase nono pona.

\VS{13}Pake ynara mosenetuputyase okurohtao: “Onuhnõko ase kapu pona Ritonõpo esaka. Tuisamehxo porohnõko ase yporohtoh pona, xirikuato tõ Ritonõpo nyrihpyry epozakoxi. Moe, inikahpozakoxi, tuisamehxo exĩko ase ypy kurã po, ritõ tõ oximõtoh po.

\VS{14}Onuhnõko ase kaehxo akurũ epozakoxi, mame Ritonõpo Imehxo Exikety sã exĩko ase,” mase repe.

\VS{15}Yrome tomase mexiase Ritonõpo a aorihtyã esaka, mya zue aka oramã aka.


\par }{\PP \VS{16}Okynahxo sã oenẽko aorihtyã mana, osenuruhkãko mã toto. Ynara ãko mã toto oenery poko: “Onoky reh mose ro? Sero nono põkõ erehne nexiahse, pata tõ põkõ enaroximaneme emero porehme?

\VS{17}Mose ro a sero nono kurã tytaõke pyra tyripose, pata tõ kurã tykararahse, mose a ãpuruhpyry taõkõ anaropopyra ropa tapyi taka ropa?”


\par }{\PP \VS{18}Imehnõ tuisa tõ sero nono po emero omi kurã ke tonẽse toh nexiase tonẽtoh tao kurano,

\VS{19}yrome otonẽtoh pyra mase. Amoriry typahsẽme sã oekepyry typahse rokẽ nase motatohme; tonẽse soutatu tõ ekepyry tõ maro, totapase aexityã etonatoh tao, toto maro oramã aka tõmase rokẽ mase topu tõ maro, opona ahno a itũtũmatohme.

\VS{20}Ononory tykararahse oya exiryke, ononory põkõ totapase roropa oya exiryke oekepyry ononẽpyra ekurehnõko mã toto. Ah mokyro pakomotyã emero norihno toto tuisa popyra exiryke.

\VS{21}Imũkuru tõ aorihmapotoko, itamuru tõ popyra ehtopõpyry pokoino, mame tuisame exipyra ekurehnõko mã toto sero nono po, pata tõ onyripyra roropa ekurehnõko mã toto.


\par }{\SH Papironia poremãkãko
\par }
{\PP \VS{22}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara ãko:

\par }{\PP — Pata Papironia põkõ poremãkãko ase, ahno emero enahkãko ase: jũkomo, ipoenõkõ maro, itamuru tomo, ipakomotyã maro. Ywy ase Ritonõpo, oturuase.

\VS{23}Mame pata Papironia rĩko ase nono tahxikure, ikurepato esary samo, purapuramãme. Moroto suhsuku esaryme exĩko mana. Sapi ke sã pata Papironia itumehnõko ase, pata enahkatohme. Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, morara oturuno.


\par }{\SH Axiria enahkary Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{24}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase: “Tyrĩko ase josenetupuhtopõpyry ae ro. Tyriry se jehtoh rĩko ase rahkene.

\VS{25}Axiria põkõ enahkapõko ase Izyraeu tõ nonory po. Toto tũtũmãko ase ypy tõ po ynonory po. Ypoetory tõ pynanohnõko ase axirio tõ namotome pyra toto ehtohme, onyrohmanohpopyra axirio tõ ehtohme.

\VS{26}Moro josenetupuhtoh tyritohme tyrĩko ase sero nono põkomo a emero porehme; jemary tanỹse nase imeimehnõ nonory põkõ wãnohtohme.

\VS{27}Morara tyrĩko ase,” tykase Ritonõpo Jamihmehxo Exikety exiryke; onytyoromasaromepyra imehnõ mana. Tomary tanỹse mana toto wãnohtohme; onytyoromara imehnõ mana.


\par }{\SH Pirixitea enahkapõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{28}Moro jeimamyry ae tuisa Akaze toorihse ahtao, ynara tykase Ritonõpo:


\par }{\PP \VS{29}“Pirixitea põkomo, atãkyemara ehtoko axirio tõ, kaparu sã tahkatopõpyry poko, awãnohtopõpyrykomo. Ynara sã mana: okoi toorihse ahtao imyakã oehnõko, popyrahxo exikety. Okoihmo wino okoimo, taporihke exikety tũtãko mana, pohpohme ytokety panono.

\VS{30}Kaneru pynanohne sã tymõkomokãkara ypoetory tõ pynanohnõko ase. Toto ewomãko roropa ase, torẽtyke pyra toto ehtohme. Yrome amarokomo, pirixteu tomo, oya xine omise ehtoh konõto enehpõko ase, amarokõ orihmapotohme emero porehme.


\par }{\PP \VS{31}“Oxitatoko pirixteu tomo, kui kahtoko jetũ toehse oya xine exiryke, pirixteu patary põkomo! Enaromỹke ehtoko emero porehme! Inikahpoe akurũ konõto oehnõko, putoh katoh samo: imoihmãkõ, soutatu tõ tuhke enaromyra exiketõ mana.”


\par }{\PP \VS{32}Otara ãko sytatou omi aronanõ ezuhnõko Pirixitea poe aepyhpyamo? Ynara ãko sytatose eya xine: “Jerusarẽ tyrise Ritonõpo a. Moro po ipoetory tõ tymõkomokãkara osewomãko mã toto.”




\par }\Chap{15}{\SH Moape tõ enahkãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sero nase Ritonõpo omiry Moape poko:

\par }{\PP Pata Ara tonahkase mana; Pata Kia roropa toiro kohmamyry ae.

\VS{2}Tipõ põkõ xitãko mã toto tõnuhse toto ahtao ypy pona tyneponãmarykõ eahmatoh pona. Pata Nepo kararahtopõpyry poko Metepa roropa ihnamõko Moape tomo; toemynyhmarykõme tũsetykõ sahkãko, osetypokãko roropa mã toto.

\VS{3}Tupoke kamisa topuxiximã risẽ ke ytoytõko mã toto pata esemary ae. Kui ãko mã toto xitãko atarerekãko pata rãnao te, tytapyĩkõ zarã po roropa.

\VS{4}Hexipõ põkõ sam karyke kui kui ãko mã toto, Ereau põkõ roropa, toto kui kary etãko mã toto Jasa po. Moape tõ soutatu tõ tonaroxitapãse, tykytyky ãko mã toto enaromỹke toexirykõke.

\VS{5}Xitãko ase ukurohtao Moape tõ poko. Toepase toto pata Zoa pona, Ekerate-Serixia pona roropa. Imehnõ xitaryke, onuhnõko mã toto Ruite pona; imehnõ kui ãko sam karyke, epãko mã toto Horonaĩ pona.

\VS{6}Iporiry Ninirĩ tonore mana; onahpoty emero tanoryse mana, otyro emero toorihse mana, okyno tõ napyry tonahse ipunaka.

\VS{7}Tosarykõ rumekãko Moape tõ mana, iporiry Saukeiru tõ mõpozakoxi ytõko mã toto. Tymaro xine tykyryrykõ arõko, tymõkomorykõ porehme.

\VS{8}Moape nonory po porehme, kui katoh osetãko, ixitarykomo; ihnamõko mã toto Ekeraĩ po, Peea-Erĩ po roropa panaikato, ixitarykõ osetãko mana.

\VS{9}Pata Tipõ po itunarykõ pehme exĩko munu ke, mame morohne motye etuarimatoh enehpõko Ritonõpo mana Tipõ po: reão tõ enehpõko mana, isene ro exiketõ Moape nonory po tosekasẽme exĩko toh mana.




\par }\Chap{16}{\SH Moape tõ enahkary poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pata Sera poe ona tonorẽ po kaneru poenõ aropõko Moape tõ mana, tynekarorykõme Jerusarẽ tuisary a.

\VS{2}Tuna Aranõ ehpiõ po xiaxiake ytoytõko rokẽ mã toto, torõ tõ samo tymỹkõ poe torehse toto ahtao.


\par }{\PP \VS{3}Juta tomo a ynara ãko mã toto: “Kaxitoko yna a, otara tyrĩko ynanae? Yna akorehmatoko, yna ewomatoko. Wewe konõto sã ehtoko yna a xixi jetũ ahtao, tãxiahtao zerukumãnõko mana, ynanoseremaxi amaro xine jerutume sã oexirykõke yna a. Tosake pyra ynanase, yna zonẽtoko yna onenepyra imehnõ ehtohme.

\VS{4}Epãko ynanase Moape poe; yna zehnotokõ wino yna ewomako, yna onetapara toto ehtohme, ononorykõ po ynanehxi.”

\par }{\PP Tyrohmanohpotoh otyhkãko mana, irohmanohpone tonahsẽme exĩko sero nono po.

\VS{5}Morara ahtao Tawi parỹpyry tuisame exĩko mana. Zae rokẽ tuisame erohnõko mana, typoetory tõ apiakãko zae rokene. Axĩ zae ehtoh rĩko mana, imehnõ zae ehtoh poko ripõko roropa mana.


\par }{\PP \VS{6}Ynara ãko Juta tomo: “Turuse yna Moape tõ epyrypary poko; ahno epyrypaketõme mã toto, typoko xine rokẽ osenetupuhnõko mã toto, imehnõ motye kure osekarõko mã toto. Yrome ajohpe mã toto. Epyrypãko rokẽ mã toto.”


\par }{\PP \VS{7}Morara exiryke Moape tõ xitãko mã toto; toetuarimatohkõ pokoino xitãko mã toto toemynyhmarykõme wenikehpyra toto ahtao tynekarorykõ kurã poko tyneponãmarykomo a, pata Kia-Here po.

\VS{8}Seromaroro tupito tõ, uwa ke arykahpyry tõkehko turumekase mã kehko Hexipõ po te, Xipima po roropa. Pake moro tupito tõ wino eukuru jehnahpyry tõse tuisa tomo a; imehnõ nonory esẽ tomo a tuhkãkõ toetỹse toh nexiase. Morara ahtao uwa zoko esary nae nexiase mya pata Jazea po te, xixi tũtatoh wino uwa zoko esary nae nexiase ona tonorẽ po te, xixi omõtoh wino uwa zoko esary nae nexiase roropa tuna moro mõpoe, tuna konõto Aorikyhpyry mõpoe.

\VS{9}Naeroro xitãko ase pata Jazea poko te, uwa zoko poko roropa Xipima po. Xitãko ase pata Hexipõ poko te, Ereau poko roropa uwa tõkehko apoisẽ pyra exiryke, tãkye ehtoh pyra mã ipunaka.

\VS{10}Tãkye exiketõ pyra toehse nono kurã po; eremiaketõ pyra, kui kui kananõ pyra toehse mana uwa zoko esary tõ po. Eukuru rinanõ pyra toehse; kui katoh tãkye ehtoh poko tymynyhpãkapose Ritonõpo a.

\VS{11}Rira eary samo ukurohtao, pusuh ãko ase jemynyhmaryke Moape tõ poko, Kia-Here põkõ poko.

\VS{12}Apotũkehnõko Moape tõ mana ypy tõ pona tonukurukõ poko tyneponãmarykõ eahmatohme, tõturutohme roropa eya xine repe, yrome toiparo rokẽ moro rĩko mã toto.


\par }{\PP \VS{13}Morara tykase Ritonõpo Moape tõ poko pake.

\VS{14}Yrome seromaroro ynara ãko Ritonõpo mana eya xine:

\par }{\PP — Taroino oseruao jeimamyry taropose ahtao, Moape tõ tuhkãkõ maro jamitunuru tonahsẽme exĩko mana. Ahno akoĩpyry tuhke pyra rokẽ oxinomõko, jamihme pyra roropa exĩko mã toto.




\par }\Chap{17}{\SH Xiria wãnohnõko Ritonõpo mana Izyraeu roropa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Pata Tamaxiku patãpome exĩko mana, ypy tõ typahsẽme rokẽ exĩko mana.

\VS{2}Xiria patary tõ jũme turumekasẽme exĩko mã kehko; pui tõ maro kaneru morotona ytõko mã toto oseremase, onerehpyra roropa mã toto.

\VS{3}Pata tõ jamihmãkõ Izyraeu tõ nonory po tykararahsẽme exĩko mã kehko. Xiria tomo tuisary imehnõ poetoryme exĩko mã toto. Mame Xiria tõ akoĩpyry Izyraeu tõ sã exĩko: isene ro toh mã repe, etuarimãko mã toto. Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, oturuno.


\par }{\PP \VS{4}“Imeĩpo ẽmepyry oehnõko mana: Izyraeu tõ imehxo ehtoh otyhkãko mana, itinerũkõ imõkomorykõ kurã maro tonahsẽme exĩko.

\VS{5}Moro ẽmepyry toehse ahtao tupito sã exĩko Izyraeu mana tykyrysã tapoikehse ahtao, tytaõke pyra exĩko mana jakanahmã Ahno konõto repaĩ samo tiriiku tysahkase ahtao tapoikehse ahtao roropa.

\VS{6}Ahno tuhke pyra oxinamãko mana, wewe oriwera sã Izyraeu tõ exĩko mana epery tapoise ahtao. Imeĩpo oriwera kywyh tykamexipose ahtao toitoine rokẽ epery tõxinamasẽme sã exĩko mana, asakoro, otarame oseruao nae ro amoriry kaehxo exiketõ poko, otarame asakoropane, otarame omame tõxinamasẽme amoriry zopinõ poko. Ywy Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ, oturũko ase.”


\par }{\PP \VS{7}Moro ẽmepyry toehse ahtao eramãko ropa ahno tõ mana Tyrihpõkomo a, takorehmapotohkõme; emero oehnõko ropa mã toto Izyraeu tõ Esẽ Kurano a.

\VS{8}Apoto apõ poko enetupuhkehnõko mã toto, tynyrityãkõ tomarykõ ke, tynaxikatyãkõ tyneponãmarykõme roropa, Asera kuhtoh kehko, ixtaratu zahkatoh roropa.


\par }{\PP \VS{9}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao pata tõ jamihme exiketõ topu ke tapure exiketõ turumekasẽme exĩko mã kehko heweu tõ patary rumekatopõpyry samo, amoreu tõ patary rumekatopõpyry sã roropa Izyraeu tõ ẽpataka inonory pona tomõse Izyraeu tõ ahtao; emero tykararahsẽme exĩko mana.


\par }{\PP \VS{10}Izyraeu tomo, Ritonõpo opynanohnekõ poko tuenikehse matose, oewomanekõ Jamihmehxo Exikety. Otyro tarykase oya xine imehnõ neponãmary tõ eahmatohme oya xine Ritonõpo myakãme repe.

\VS{11}Mãpyra moro anarykahpyry tahtase, tokutase roropa ahtao moro ae ro, epery anapoipyra ekurehnõko matose, etuarimatoh rokẽ apoĩko matose, sam katoh roropa ekurãkara exikety.


\par }{\SH Epetõkara typoremãkase
\par }
{\PP \VS{12}Imehnõ nonory põkõ jamihme exiketõ, imoihmãkõ oxiehno mã toto; panaikato tuna konõto samo te, pohkane konõto sã roropa.

\VS{13}Ahno imoihme osetapase oehnõko mã toto pohkane sã tuna konõto kuao, yrome toto zupokãko Ritonõpo mana, mame epãko mã toto. Taroposẽme exĩko mã toto putoh katoh samo ypy po, tiriiku pihpyry arory sã roropa wiriwirikane a.

\VS{14}Tykohmãse ahtao erehnõko mã toto, yrome tõmehse ropa ahtao pake tonahse toto. Morara exĩko Izyraeu tõ nonory poremãkary se exiketomo a, kymõkomorykõ kurã arory se exiketomo a roropa emero porehme.




\par }\Chap{18}{\SH Etiopia wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sam katoh oehnõko oya xine mana, ahno, Etiopia tunary tõ ehpio exiketomo. Moroto tapararaimo aporiry tõ osetãko mã kehko!

\VS{2}Moro nonory poe omi aronanõ yhtõko tuna Niro kuae tykanarykõ aruma panõ risẽ ae. Omi aronanõ, axĩ sã ytoketomo, omi arose ytotoko ropa atapyĩkõ taka! Ytotoko ononory põkomo a, ahno jamihmãkomo, mosa exiketomo, typihpyke serehme exiketomo; mokaro zuno imehnõ nonory põkõ emero, esarykõ tãtapiakase tuna tõ ke.


\par }{\PP \VS{3}Etatoko pahne isene exiketõ sero nono po porehme! Pãteira enetoko tanỹse ahtao ypy tõ emory po, etatoko rue osetopitory!

\VS{4}Ynara tykase Ritonõpo ya: “Enẽko ase kapu ae, jesary poe, mynyhme xixi saereme ehtoh samo eina toehse ahtao, konopo pitiko xiriri katoh samo aepyryhtao tykyrysã anymyryhtao.”

\VS{5}Uwa tõ anapoipyra ahtao ro, ekuru tõ toepukase ahtao, epery exipyra ro ahtao, epetõkara oehnõko mana Etiopia põkõ enahkatohme tytapemã taere exikety ke uwa amoriry sahkary samo.

\VS{6}Soutatu tõ ekepyry jarao tynomosẽme exĩko; eina ahtao kurumu tõ tõnõko mana, ikonopory ae onokyro tõ tõnõko roropa mana.


\par }{\PP \VS{7}Moro ẽmepyry toehse ahtao, tynekarorykõ enehnõko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety a, ahno jamihmãkomo, mosa exiketomo typihpyke serehme exiketomo; mokaro zuno imehnõ nonory põkõ emero, esarykõ tãtapiakase tuna tõ ke. Tynekarorykõ ekarõko mã toto ypy Xião po, Itapyĩ tao, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety eahmatoh tao.




\par }\Chap{19}{\SH Ejitu wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sero omi mã Ejitu wãnohtoh poko.

\par }{\PP Akurũ po Ritonõpo ytõko mana Ejitu pona axiny. Ejitu põkõ neponãmarykõ tykytyky ãko Ritonõpo ẽpataka, Ejitu põkõ enaromỹke exĩko.

\VS{2}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Osetapatoh tyripõko ase Ejitu põkõ etonatohme imehnõ Ejitu põkõ maro; atakorõ tõ oxiehno exĩko mã toto, tykatonomory tõ oxiehno exĩko roropa mã toto, pata põkõ imepỹ pata põkõ zehno exĩko, tuisa tõ oxiehno exĩko roropa mã toto.

\VS{3}Mame Ejitu põkõ orẽnõko mã toto, tyriry se toto ehtoh onyrisaromepyra toto ripõko ase. Morara ahtao ekaropõko mã toto tyneponãmarykomo a, typyaxiry tomo a, joroko tõ maro oturuketomo a roropa tuaro ehtoh ekarotohme eya xine.

\VS{4}Yrome Ejitu põkõ ekarõko ase tuisa popyra exikety a, toto zehno exikety a toto esẽme ehtohme. Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, oturuno.”


\par }{\PP \VS{5}Mame tuna Niro apaĩko mana; anorỹko mana porehme.

\VS{6}Mame iporiry tõ su ãko popyrahme sã axĩ pyra anoryryhtao. Pyrouimo aremãnõko, sapisapiriimo roropa.

\VS{7}Otyro tarykase aexihpyry tupito tõ po Niro ehpikuroko aremãnõko mã kehko, tarosẽme exĩko mana tyryrykane a.

\VS{8}Mokaro kana anỹnanõ emynyhmãko mã toto xitãko roropa; tarãpa tõ oka tõ roropa toto anakorehmara mã kehko.

\VS{9}Mokaro roropa mauru panõ rinanõ kamisame otupĩko mã toto;

\VS{10}Kamisa riry poko emese kure exiketõ toerohtohke pyra toexirykõke typoremãsẽme exĩko mã toto ipunaka.


\par }{\PP \VS{11}Pata Zoã tuisary tõ putupyra rokẽ mã toto; Tuaro exiketõ, Ejitu tuisary akorehmananõ zae ehtoh ekarory waro pyra mã toto ipunaka. Pake tuisa tõ parỹpyryme osekarõko mã toto, tuaro exiketõ parỹpyryme roropa repe, ajohpe mã toto.

\VS{12}Ejitu tuisary, otoko hnae mokaro tuaro exiketomo ãkorehmananomo? Otarame ourũko mã toto josenetupuhtoh ritoh poko ya Ejitu a! Ywy ase Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety.

\VS{13}Pata Zoã tuisary putupyra mã toto, pata Mẽpi tuisary tõ enekunohtyãme mã toto. Azahkuru Ejitu põkõ amorepãko mã toto zae pyra ehtoh poko toto ehtohme.

\VS{14}Ritonõpo poe otupĩko mã toto; morara exiryke Ejitu põkõ emero rĩko mã toto azahkuru rokene, oseosetapãko mã toto etỹketõ samo, epuepukãko sã mã toto tonarurukõ pona.

\VS{15}Ejitu põkõ akorehmary waro pyra imehnõ mana: tymõkomokamo, tymõkomokãkara roropa, imehxo exiketomo, ime pyra exiketomo, enara.


\par }{\SH Ritonõpo eahmãko Ejitu põkomo axirio tõ maro
\par }
{\PP \VS{16}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao Ejitu põkõ nohpo sã exĩko mã toto: Ritonõpo Jamihmehxo Exikety zuno exĩko mã toto emary tanỹse ahtao toto wãnohtohme.

\VS{17}Enaromỹke exĩko mã toto Juta tõ nonory põkõ poko, mokaro poko etaryhtao zuno exĩko mã toto, osenetupuhnõko mã toto Ritonõpo Jamihmehxo Exikety osenetupuhtoh poko tynyriry poko Ejitu põkomo a.


\par }{\PP \VS{18}Moro ẽmepyry toehse ahtao pata põkõ 5me pata tõ po Ejitu po oturũko mã toto epereu omiry ae. Tõmirykõ etapõko roropa mã toto Ritonõpo Jamihmehxo Exikety omipona toehtohkõme. Toiro pata esety “Xixi Pataryme” exĩko mana.


\par }{\PP \VS{19}Moro ẽmepyry toehse ahtao apoto apõ exĩko Ejitu nonory po Ritonõpo eahmatohme, topu risẽ roropa xikihmã exĩko imehxo Ritonõpo ehtoh enetupuhtohme Ejitu nonory ehpiõ po.

\VS{20}Morohne tyrisẽme exĩko mana Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ehtoh enetupuhpotohme Ejitu nonory po. Mame Ejitu põkomo etuarimaryhtao, otururuhtao Ritonõpo a takorehmapotohme toto ewomane enehpõko mana toto pynanohtohme.

\VS{21}Osenepõko Ritonõpo mana Ejitu põkomo a, enetupuhnõko mã toto. Ritonõpo eahmãko mã toto, mame tynekarorykõ enehnõko mã toto eya, tiriiku tõkehko. Tõmirykõ etapõko mã toto eya, mame tõmirykõ omipona tyrĩko mã toto.

\VS{22}Ejitu põkõ apurõko Ritonõpo mana, yrome toto kurãkãko ropa mana. Tyyrypyrykõ rumekãko mã toto, eramãko ropa mã toto Ritonõpo a, aomipona toehtohkõme; mame toto omiry etãko mana, toto kurãkãko ropa mana.


\par }{\PP \VS{23}Moro ẽmepyry toehse ahtao osema konõto exĩko Ejitu poe Axiria pona: moro ae Ejitu põkõ ytõko toh mana Axiria pona, Axiria põkõ ytõko Ejitu pona roropa, mame oximaro Ritonõpo eahmãko mã toto.

\VS{24}Moro ẽmepyry toehse ahtao Izyraeu tõ maro, Ejitu tõ maro, axirio tõ maro roropa oseruao ahno tomo kure rokẽ Ritonõpo ehtoh enepõko mã toto sero nono põkomo a, enara.

\VS{25}Mame Ritonõpo Jamihmehxo Exikety kure rokẽ mokaro rĩko mana. Ynara ãko mã ynororo: “Kure rokẽ oritorỹko ase Ejitu põkomo, ypoetory tomo; amarokõ roropa Axiria põkomo ynyrityamo; amarokõ roropa Izyraeu tomo, ynymenekatyamo ypoetory tõme.”




\par }\Chap{20}{\SH Ejitu tõ poremãkary poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Sarakão a, Axiria tuisary, tysoutatu tõ taropose pata Axitote poremãkapose, typoremãkase eya.

\VS{2}Apitoryme 3me jeimamyry morara exipyra ahtao ro Izaja turuse Ritonõpo a:

\par }{\PP — Izaja, Amoxi mũkuru, asãtajã tõ touko, oupony roropa, kamisa topuxiximã risemy. Aomi poe morara tyrise eya, toytose ynororo tupoke pyra, tysãtajake pyra, enara.

\VS{3}Morarame Axitote typoremãkase ahtao, ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Oseruao jeimamyry taropose ypoetory Izaja a tupoke pyra ytoytõko, tysãtajake pyra roropa enetupuhpotohme Ejitu ehtoh poko te, Etiopia ehtoh poko roropa.

\VS{4}Ejitu põkõ, Etiopia põkõ roropa arõko Axiria tuisary mana, tynamotome ehtohme, nuasemãkomo te, tamuhpomãkõ maro. Ytõko mã toto tysãtajake pyra te, tupoke pyra ãtykyrykõ jarao, Ejitu põkõ ehxirotohme.

\VS{5}Mokaro Etiopia põkõ enetupuhnanõ takorehmanekõme, Ejitu jamitunuru poko epyrypaketõ roropa osenekunohkehnõko mã toto, typynanopyrykõ ropa oneraximara exĩko mã toto.

\VS{6}Morarame mokaro tuna Metiteraneu ehpio põkõ ynara ãko mã toto: “Enẽko matou mokaro tonetupuhse kyya xine kuewomatohkõme repe, kypoko xine pyra Axiria tuisary ehtohme! Seromaroro otara tyrĩko sytatou epatohme orihpyra kuehtohkõme?”




\par }\Chap{21}{\SH Papironia poremãkatopo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sero omi Ritonõpo nekarohpyry Papironia poko, “ona tonorẽ tuna konõto ehpio”:

\par }{\PP Wiriwirikane konõto sã ona tumehtohme ikurenae, popyra ehtoh oehnõko, ona tonorẽ poe enaroximatoh nonory poe.

\VS{2}Ritonõpo nenepohpyry ya popyra nexiase ipunaka: Enekunopyry poko te, enahkary poko emero rokẽ po!

\par }{\PP Soutatu tõ Erão po, osetapatoko! Soutatu tõ Metia po, pata tõ apurutoko! Papironia nyrityã enahkapõko Ritonõpo mana, imeimehnõ sam kamexipotopõpyry eya xine.


\par }{\PP \VS{3}Moro enepohpyry pokoino enaromỹke toehse ywy, juakuru jetũ toehse, sam ãko exiase nohpo enururu jetũ ehtoh samo. Ypanary otatõkara sã toehse sam karyke ya; jenuru onetõkara sã toehse jamihme pyra toehse jexiryke.

\VS{4}Otupĩko ase, tykytyky ãko roropa, enaromỹke jexiryke; ikohmamyry eraximase repe joserematohme, yrome koko itamurumehxo enaromỹke ywy.


\par }{\PP \VS{5}Inenepohpyry ae otuhtoh konõto enease, tahnose Papironia po; meza po toahmase exiketõ typorohse toh nexiase epehtoh po, otuhnõko toh nexiase eukuru ẽnõko roropa. Mõtoino rokẽ tyripotoh opore osetãko: “Soutatu tuisary tomo! Owõtoko, opyrekõ apoitoko!”


\par }{\PP \VS{6}Mame ynara tykase Ritonõpo ya: “Soutatu tyriko eneneme ehtohme, tynenery emero ekarotohme oya!

\VS{7}Kawaru po ytoketõ oepyry eneryhtao atakenaka asasakorõkõme samo, orutua kõ roropa jumẽtu tõ po, kameru tõ po roropa, Tomeseke sã mokaro enetohme.”


\par }{\PP \VS{8}Mame mokyro erase tykohtase, ynara tykase: “Tuisa, toraximase ywy taro saereme ahtao koko roropa, kokoro rokene.”


\par }{\PP \VS{9}Mõtoino rokẽ, mokaro oehnõko! Kawaru po soutatu tomo, atakenaka asasakorõ komo. Imeĩpo ynara tykase mokyro erasemy: “Typoremãkase! Papironia typoremãkase! Ineponãmarykõ, papironio tõ neahmatyã emero tytahkase kehko, typahse kehko nono pona.”


\par }{\PP \VS{10}Amarokõ, wekyry tomo, tyyryhmase mexiatose tiriiku samo. Yrome omi kurã ekarõko ase oya xine Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ poe.


\par }{\SH Omi Etõ tõ poko
\par }
{\PP \VS{11}Ynara ãko Ritonõpo mana Etõ tõ poko:

\par }{\PP Ahno ykohmãko Etõ nonory poe, ynara ãko: “Erasemy, otãto ise ro ẽmehtoh pona? Erasemy, otãto ise ro ẽmehtoh pona?”


\par }{\PP \VS{12}Mokyro ezuhnõko erase mana, ynara ãko: “Ẽmehnõko mana, yrome kohmãnõko ropa mana. Awãnohtohkõ otyhkasasaka mana seromaroro. Naeroro eramatoko Ritonõpo a, oezuhtohkõ kurã ekarotohme oya xine, awãnohtohkõ oehtohto ropa. Mame osehtoko ropa ekaropotohme ropa.”


\par }{\SH Omi Arapia põkõ poko
\par }
{\PP \VS{13}Sero omi ekarotohme mana Arapia põkõ netaryme:

\par }{\PP Epaketomo Tetã poe otonẽnõko mã toto ona tonorẽ po Arapia po.

\VS{14}Tema põkomo, mokaro Tetã põkõ akorehmatoko, tuna ekarotoko eya xine te, tonahsemy, enara.

\VS{15}Epãko mã toto etonatoh orẽpyra ehtoh poe; topetõkara winoino toeparykõ kuhnõko mã toto, etapary se exiketõ winoino tapema ke, typyrekõ ke roropa, enara.


\par }{\PP \VS{16}Ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Taroino toiro jeimamyry taropose ahtao tytororo, Ketaa tomo orẽpyra ehtoh enahnõko mana.

\VS{17}Toitoine rokẽ mokaro pyrou ke wotõkomo, Ketaa põkõ, orẽpyra exiketõ isene ro exĩko mã toto. Ywy, Ritonõpo Izyraeu tõ Esẽ, oturuno.




\par }\Chap{22}{\SH Ritonõpo omiry Jerusarẽ põkõ poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana Jakanahmã Enepotoh poko:

\par }{\PP Oty katohme zara kaetokõ pona tõnuhse matou?

\VS{2}Kohtãko, oseahmãko matose? Oty katohme apatary põkõ emero panaikato ke atãkyemãko?

\par }{\PP Soutatu tomo, Jerusarẽ põkõ aorihtyamo, etonatoh poko pyra toh nexiase.

\VS{3}Soutatu tõ tuisary toepase toto emero, tapoise toto topetõkara a toiro pyrou onuopyra ahtao ro. Mya aepatyã roropa tapoise toh nexiase.

\VS{4}Morara exiryke morara tykase ywy: “Kurumekako ty; yxitaxi yronymyryme. Jemuhkehkapory onukuhpyra ehtoko, wekyry tõ typoremãkapose exiryke.”

\VS{5}Moro ẽmepyry enehpoase Ritonõpo Jamihmehxo Exikety kyya xine, ẽmepyry oserehtopo, otupitopo, kyporemãkatopo jakanahmã Enepotoh po. Pata apuru tõ tytohkase kehko, moro pata põkõ kui katoh totase ypy tõ po.


\par }{\PP \VS{6}Kawaru po, kahu etonatoh maro soutatu tõ, Erão põkõ, tooehse etonatohme kymaro xine typyrekõ ke. Imehnõ soutatu tõ Kia põkõ roropa tooehse toto tõsewomatohke.

\VS{7}Jakanahmã tõ Juta nonory po typehkase kahu tõ etonatoh ke; epetõkara soutatu tomo kawaru tõ po nexiase, pata Jerusarẽ omõtoh etonie.

\VS{8}Juta tõ osewomasaromepyra toehse toto.

\par }{\PP Moro ẽmepyry ae mytoatose opyrekõ enehse, tukurãkase aexityã tuisa tapyĩ konõto Itu htao,

\VS{9}Tawi Patary apuru tõ meneatose itohkahpyry tõ ikurãkatohme, tuna ke pẽkamã zopino typehkase oya xine pata rãnao.

\VS{10}Tapyi tõ meneatose Jerusarẽ po; toitoine tapyi tõ tykararahse oya xine topu tõ apoitohme oya xine pata apuru tõ kurãkatohme ropa.

\VS{11}Pata apuru tõ asakorõ rãnao tuna ẽ konõto tyrise oya xine, tuna kurãkatohme Pẽkamã Pakatõ poe aepyhpyry. Yrome Ritonõpo a ytopyra mexiatose, senohne poko emero tõsenetupuhse ynororo pake ro; eya senohne tyripose emero porehme, yrome onenetupuhpyra mexiatose.


\par }{\PP \VS{12}Oesẽkomo, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety okohmatorỹko nexiase oxitatohkõme, ihnamotohme, oũsetykõ sahkatohme, upo amurutohme kamisa risẽ topuxiximano, tãkye pyra oehtohkõ enetupuhpotohme.

\VS{13}Yrome moro sã pyra mexiatose, oseahmãko mexiatose atãkyemãko; otuhtoh rĩko mexiatose, pui tõ totapase oya xine kaneru tõ maro. Otuhnõko mexiatose, eukuru ẽnõko tuesapare oehtohkõ pona. Ynara matose: “Sotuhtone, sẽtone roropa kokoro kuorikyrykõke.”


\par }{\PP \VS{14}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase ya:

\par }{\PP — Mokaro popyra ehtoh onykorokara ase; orihnõko mã toto emero porehme, tyyrypyrykõ onykorokara ahtao. Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, oturuno.


\par }{\SH Sepena wãnopyry poko
\par }
{\PP \VS{15}Mame Ritonõpo Jamihmehxo Exikety a tonyohse ywy oturutohme Sepena maro, tuisa tapyĩ konõto tao erohketõ tuisary, ynara katohme eya:


\par }{\PP \VS{16}— Oty rĩko mahno? Onoky omi poe okyryryme aorihtyã ekepyry esary ahkapõko mahno topu ao, ypy emory po?

\VS{17}Otarame tuisamehxo mase repe, yrome Kuesẽkõ Ritonõpo ãpoĩko mana tyjamitunuru ke; mya oemãko mana.

\VS{18}Ãpoĩko mana, pora apoiry samo, mame oemãko mana mya rahkene imepỹ nonory konõto pona. Moroto orihnõko mase akahõ etonaketõ pũto, moro kahu tõ poko epyrypaketyme mexiase. Yrome opokoino ehxirõko oesẽ mana Juta tõ tuisary.

\VS{19}Omoro oũko ropa ase tuisame oehtoh poe oritohme tuisame pyra oehtohme ropa.


\par }{\PP \VS{20}Ynara tykase Ritonõpo Sepena a:

\par }{\PP — Morara toehse ahtao ypoetory Eriakĩ kohmãko ase, Hiukia mũkuru;

\VS{21}oupõ kurã ke mokyro zupohtopõko ase tuisa tapyĩ poko erohketõ tuisary zupõ ke. Ometỹ eary ekarõko ase eya, mame tuisame mokyro rĩko ase oehtopõpyry samo. Papame Eriakĩ exĩko Jerusarẽ põkomo a porehme, Juta tomo a roropa.

\VS{22}Mame soroto tõ ekarõko ase eya Tawi tapyĩ kyryry. Imehnõ motye orẽpyra mokyro rĩko ase. Tuisa konõto rokẽ mokyro motye exĩko mana. Omõtoh etapuruhmakaryhtao eya anapurupyra exĩko imehnõ mana te, omõtoh tapuruse eya ahtao onetapuruhmakara exĩko imehnõ mana.

\VS{23}Mame jamihme mokyro rĩko ase, wewe tũpore exikety samo tosao. Jekyry tõ emero tãkye exĩko mã toto tyekyrykõ tuisame exiry poko.


\par }{\PP \VS{24}Yrome jekyry tõ emero, tuisamehxo exiketomo te, tuisame pyra exiketõ roropa omoxinety sã exĩko mã toto eya, otuhnõko mã toto imaro, yrome typyne sã exĩko mã toto eya. Kopu tõ sã exĩko mã toto, kutehi sã roropa, otytyko tõ sã roropa, tyrise ahtao perẽku pokona.

\VS{25}Morarame wewe tahkary sã omoxinety a, moro sã Eriakĩ otoũko mana, tuisame toehtoh poe. Mame jekyry tõ emero otytyko pyra exĩko mã toto. Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, oturuno.




\par }\Chap{23}{\SH Tiro poko, Xitõ poko roropa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo Tiro põkõ poko:

\par }{\PP Oxitatoko wapu aõkomo, tuna konõto po, pata Tiro tonahkase exiryke! Tapyi tõ pyra toehse, opyi wapu tõ myhtohme, ahno tõ otyritoh tonahkase. Morohne poko metatose ahmõta Xipere po awahtao xine.

\VS{2}Pusuh kahtoko oemynyhmarykõme, amarokomo, tuna ehpio exiketomo, osepekahketõ roropa Xitõ põkomo! Ytoketõ maropoatose tuna konõto akuotyry poko,

\VS{3}wapu ae toytose toto tuna konõto tõ poro. Tiriiku tõkehko tuna Niro poe Ejitu po tokamose oya xine imeimehnõ nonory põkomo a, tineru apoitohme oya xine.


\par }{\PP \VS{4}Ehxirotoko pata Xitõ põkomo, Tiro põkõ roropa! Opoko xine tuna konõto ynara tykase: “Awaro xine pyra ase, ypoenõme pyra matose; tumũkue pyra ase, tõxike pyra roropa ase.”


\par }{\PP \VS{5}Ejitu põkõ ihnamõko roropa mã toto zuaro toehse toto ahtao Tiro tõ enahkatopõpyry poko.


\par }{\PP \VS{6}Penixia põkomo, oemynyhmarykõme oxitatoko! Epatoko Expania pona.

\VS{7}Sero pata yrorome ro nae, pata Tiro tãkye aexihpyry? Pake toehpitose, tuhke jeimamyry taropose eya. Sero pata poe ahno taropose imehnõ nonory pona, moe exiketõ pona?

\VS{8}Tiro pata imehxo exiketyme nexiase; moro põkõ osepekahketõ tuisame sã toh nexiase. Omõkomory poko erohketõ omiry imehnõ zamaro nexiase emero pata tõ po. Onoky tõsenetupuhse serara ehtoh poko, pata Tiro enahkatohme?

\VS{9}Ritonõpo nexiase, Jamihmehxo Exikety, morohne poko tõsenetupuhse, epyrypaketõ ime pyra tyritohme, tuisamehxo exiketõ tosekumurukõ po porohtohme.


\par }{\PP \VS{10}Expania po aosesarityamo, erohtoko otupikõ poko, tuna Niro ehpiõ po tiriiku arykananõ samo, okyryryme opyi wapu tõ myhtoh, tonahse exiryke.

\VS{11}Ritonõpo a tomary tanỹse, tuna konõto wãnohtohme; tuisa tõ nonory tonahkapose eya. Aomihpyry omi poe pata tõ jamihme exiketõ Penixia po tonahkapose toto.

\VS{12}Ynara tykase ynororo Xitõ põkomo a: “Pata Xitõ myhene, tyrohmanohpose exikety. Epo hnae õseahmarykomo! Ahmõta pona Xipere pona oeparykohtao ro osewomara exĩko matose.”


\par }{\PP \VS{13}Sero pata enetoko ke, seromaroro tytohkase mana, nono pona typahse mana! Papironia põkomo a, axirio tõ kara, nono ke opyi tõ tyrise onuhtohme pata apuru pona, etonatohme, tapyi tõ jamihme exiketõ tytohkase, patãpome tyrise onokyro tõ esaryme.


\par }{\PP \VS{14}Oxitatoko wapu ao erohketomo, tuna konõto po! Pata Tiro tonahkase exiryke. Wapu myhtoh kurã pyra toehse matose.


\par }{\PP \VS{15}Okynã pyra ahtao Tiro tuenikehsẽme exĩko mana, 70me jeimamyry taropose ahtao. Moro tuisa isene ehtoh sã mana. Mame nohpo sã Tiro exĩko mana, imehnõ poko aexihpyry samo eremiatoh ao:


\par }{\Q \VS{16}“Imehnõ poko aexihpyry, tuenikehse mase,

\par }{\Q rira apoiko pata poro oytotohme.

\par }{\Q Eremiatoh etoko, oeremiako roropa

\par }{\Q oeremiatoh tonõ ikuhko mokaro enehtohme ropa.”


\par }{\PP \VS{17}Moromeĩpo 70me jeimamyry taropose ahtao, Ritonõpo poe Tiro patame exĩko ropa mana. Osekamõko ropa mana imeimehnõ nonory põkomo a ropa, emero.

\VS{18}Yrome tineru tapoise ahtao eya toerohtamitume tokarosẽme exĩko mana Ritonõpo a. Tytinerũme rokẽ onukurãkara exĩko mana, yrome moro tineru ke tonahsẽ epekahnõko Ritonõpo eahmananõ mana, upo roropa.




\par }\Chap{24}{\SH Sero nono wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Etatoko ke! Sero nono typõke pyra exĩko mana, tonore ona ripõko Ritonõpo mana; popyra sero nono ripõko mana, sapararahme pata tõ põkõ ripõko mana.

\VS{2}Oxisã etuarimãko mã toto emero porehme: oturuketõ etuarimãko emero rokẽ ahno samo, erohketõ etuarimãko tosẽkõ saaro, nohpo tõ tosẽkõ sã roropa; osepekahketõ ekamonanõ samo; axĩtao rokẽ tineru ekaronanõ tineru apoihpõkõ samo, tytineruke exiketomo tytineruke pyra exiketõ samo.

\VS{3}Sero nono atakurohkãko mana tonahkasẽme samo. Morara tykase Ritonõpo exiryke morara exĩko mana.


\par }{\PP \VS{4}Sero nono anorỹko mana, aremãnõko, nono põkõ emero apotũkehnõko mana, sero nono enahnõko mana, kapu roropa.

\VS{5}Sero nono nuriame toehse epõkõ pokoino, Ritonõpo omihpyry omipona pyra toehse toto; inyripohpyry omipona pyra. Aomihpyry inetapohpyry eya xine jũme onytyoromara ehtohme, yrome moro turumekase eya xine.

\VS{6}Morara exiryke popyra ehtoh enehpõko Ritonõpo mana sero nono pona, sero nono enahkapõko mana. Epõkõ tuãnohsẽme exĩko mã toto iirypyrykõ epehpyryme; apoto orẽpyra exikety toto zahkãko mana, tuhke pyra ahno oxinamãko mana.

\VS{7}Uwa zoko tõ aremãnõko mã kehko, euhkehnõko roropa mana. Mokaro tãkye aexityã pusuh ãko mã toto toemynyhmarykõke.

\VS{8}Panaikato, pãteru tõ etory osetara toehse, rira tõ etory roropa tãkye ehtohme, mokaro oseahmatoh rinanõ, eremiaketõ roropa mynyhme rokẽ mã toto.

\VS{9}Uwa eukuru jehnahpyry onẽpyra mã toto oseahmatoh tao, eukuru nae ahtao itũ mana.

\VS{10}Pata typõke pyra mana, tytohkase mana. Morotõkõ tytapyĩkõ omõtoh apurũko mã toto, omõpyra imehnõ ehtohme.

\VS{11}Uwa eukuru jehnahpyry pyra exiryke ipeneryke kohtãko mã toto osema tao. Tãkye ehtoh tonahse, taropose sã rokẽ moro nono poe.

\VS{12}Moro pata po tapyĩpo tõ rokẽ mana, pata omõtoh apuru tõ tytohkase mã kehko.

\VS{13}Ynara sã exĩko mana: azeitona akoĩpyry tuhke pyra tõxinamase amoriry poko, uwa tõ roropa tuhke pyra oxinamãko zoko poko, tapoikehse ahtao, moro sã mã emero nonory po sero nono po tuhke pyra ahno exĩko mana isene ro.


\par }{\PP \VS{14}Mame mokaro isene ro exiketõ eremiãko mã toto tãkye toexirykõke; mokaro xixi omõtoh wino exiketomo tuisamehxo Ritonõpo ehtoh ekarõko mã toto.

\VS{15}Xixi tũtatoh wino exiketõ eremiãko mã toto Ritonõpo eahmãko. Tuna konõto ehpiõkõ Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ eahmãko mã toto.

\VS{16}Imeimehnõ nonory põkomo moehxo esarykõ exiketomo, aeremiatohkõ etãko sytatose Ritonõpo zae Exikety eahmary poko.

\par }{\PP Yrome ynara tykase ywy: “Popyra ehtoh rokẽ oehnõko ya, myhene! Typoremãse ywy, tapotũkehse! Mokaro onekunohtõkõ ewokãko ro mã toto; ajohpe aexirykõ popyrahxo exĩko mana.”

\VS{17}Etatoko pahne imeimehnõ nonory põkomo! Oekahmatorỹko imehnõ mana onokyro ekahmary sã urakanaketomo a; eutary ahkahpyry ãpoitohkõ roropa oeraximatorỹko mã kehko.

\VS{18}Mame urakanaketõ kurũke aepatyã epukãko mã toto eutary aka. Itũtatyã eutary ae tapoisẽme exĩko mã toto apoitoh ao. Konopo itamurume kapu poe oehnõko mana; sero nono apõ tõ tykytyky ãko mã kehko.

\VS{19}Sero nono kywyh ãko, tyrakasẽme exĩko, tykararahsẽme exĩko mana ipunaka.

\VS{20}Sero nono wazawazame ytõko mana aetymyhpyry samo, kywyh kywyh ãko mana tapyi pitiko samo, tyryrykane jamihme ahtao. Popyra ehtoh poko sero nono põkõ ehtoh omoxinety sã mana; toepukase ahtao owõsaromepyra ropa exĩko mana.


\par }{\PP \VS{21}Moro ẽmepyry toehse ahtao mokaro imehxo exiketõ kapuaõkõ wãnohnõko Ritonõpo mana; tuisa tõ roropa ahno esẽ tõ sero nono po.

\VS{22}Oximõme mokaro enehpõko mana, toto ẽmatohme eutary aka; moro ao tapurusẽme exĩko mã toto okynahxo, moromeĩpo tuãnohsẽme exĩko mã toto.

\VS{23}Nuno ehxirõko sã mana zemime hkopyra exĩko, xixi roropa zemime hkopyra exĩko enaromỹke samo, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety tuisa konõtome aexiryke ypy Xião po, Jerusarẽ po. Imehnõ tamuximãkõ ẽpataka tuisamehxo toehtoh enepõko mana. Saereme toehtoh enepõko roropa mana eya xine.




\par }\Chap{25}{\SH Ritonõpo eahmary
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ritonõpo, Jesẽme mase.

\par }{\Q Imehxo orĩko ase, oesety eahmãko ase,

\par }{\Q onyrityã kure kuhse exiryke;

\par }{\Q pake mosenetuputyase onyriry poko, zae morohne tyrise oya rahkene.


\par }{\Q \VS{2}Yna zehnotokõ patary tõ tykararahse oya,

\par }{\Q pata tõ topu risẽ ke tapuruse exiketõ typipahmase oya.

\par }{\Q Tuisa tapyĩ konõto tõ tonahkase oya,

\par }{\Q jũme moro onyrizomopyra mã toto.


\par }{\Q \VS{3}Morara exiryke ahno jamihmãkõ oeahmãko mã toto,

\par }{\Q imehxo oexiry enetupuhnõko pata tõ põkõ mana, zehnotokõ nonory po.


\par }{\Q \VS{4}Tymõkomokãkara akorehmaneme mexiase,

\par }{\Q omise exiketõ ewomaneme,

\par }{\Q tapyime mexiase tyryrykane jamihmã maro konopo toehse ahtao,

\par }{\Q jerutume mexiase xixi axitũ toehse ahtao.

\par }{\Q Popyra exiketõ imehnõ zehno ehtoh

\par }{\Q tyryrykane jamihmã sã mana, kuenime toehse ahtao,


\par }{\Q \VS{5}axitũ sã mana xixi ao ona tonorẽ po.

\par }{\Q Yrome yna zehnotokõ mynyhpãkapõko mase;

\par }{\Q akurũ sã xixi jetuhkopyra tyriry samo,

\par }{\Q moro sã popyra exiketõ kohtary mynyhme tyripõko mase.


\par }{\SH Otuhtoh konõto poko
\par }
{\PP \VS{6}Ypy Xião po otuhtoh konõto rĩko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety mana, emero nonory põkõ otuhtohme; tonahsẽ rĩko mana, tõsẽ kurãkomo eukuru jehnahpyry kurã roropa.

\VS{7}Mame moroto akurũ sã tãkye pyra ehtoh enahkapõko mana, ahno emero nono põkõ xitary tõkehko.

\VS{8}Orihtoh enahkãko roropa mana jũme, nono põkõ orihpyra exĩko mã toto. Toto xity korokãko Ritonõpo mana toto enuru ae, mame typoetory tõ ehxirotopõpyry enahkãko mana sero nono po. Morara tykase Ritonõpo.


\par }{\PP \VS{9}Morarame moro ẽmepyry toehse ahtao ynara ãko mã toto emero:

\par }{\PP — Kuesẽkõme mokyro mana. Tonetupuhse ynororo kyya xine, mame typynanohse sytatose eya. Ritonõpo Kuesẽkõme enetupuhnõko sytatose. Seremiatone eahmaryme, satãkyematone takorehmase kuexirykõke eya.


\par }{\SH Moape wãnohtoh Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{10}Ypy Xião ewomãko Kuesẽkõ mana, yrome Moape nonory põkõ wãnohnõko mana, tytũtũmasẽme sã exĩko mã toto onahpoty samo pui tõ pupuru zopino.

\VS{11}Tomarykõ anỹnõko mã toto nakuae ytoketõ samo; yrome tõsewomarykõ kukuruhtao ro, osepynanohpyra mã mokaro epyrypaketomo, toto poremãkapõko Ritonõpo mana.

\VS{12}Moape patary jamihmãkõ kararahnõko mana, apuru tõ kaetokohxo exiketõ roropa, typahsẽme exĩko mã toto nono pona.




\par }\Chap{26}{\SH Juta tõ eremiatoh Ritonõpo poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao eremiãko Juta tõ mana, ynara ãko mã toto:

\par }{\Q Typatake sytatose jamihmã ke!

\par }{\Q Ritonõpo Kuewomanekõme mana, kypatarykõ apurume,

\par }{\Q Kypynanohnekõme mã ynororo.


\par }{\Q \VS{2}Pata omõtoh etapuruhmakatoko Ritonõpo poetory tõ omõtohme, aomipona exiketomo te, zae ehtoh poko exiketomo, enara.


\par }{\Q \VS{3}Õmiry omipona se exiketõ rĩko mase torẽtyke pyra, oenetuputyryke eya xine.


\par }{\Q \VS{4}Kokoro rokẽ Ritonõpo enetupuhtoko,

\par }{\Q jũme Kuewomanekõme mana.


\par }{\Q \VS{5}Imehnõ motye kure osekaroketõ typoremãkase eya,

\par }{\Q ipatarykõ kaetokohxo exikety tykararahse eya,

\par }{\Q apuru tõ pipahme tyripose eya nono pona.


\par }{\Q \VS{6}Seromaroro tymõkomokãkara te, omise exiketõ roropa apatary ikararapyhpyry poro itũtũmãko mã toto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Zae ehtoh poko exiketõ esemary tupime pyra mana;

\par }{\Q Omoro, Ritonõpo, zae exiketõ esemary rĩko mase amimome.


\par }{\Q \VS{8}Ritonõpo, õmihpyry omipona ehtoh poko ynanase,

\par }{\Q oeraximãko ynanase; opyno rokẽ ynanase

\par }{\Q awaro sehxo ynanase, opoko yna osenetuputyry se.


\par }{\Q \VS{9}Yronymyryme amaro se ase ukurohtao koko;

\par }{\Q yronymyryme ise oehtoh waro jexiry se ase.

\par }{\Q Ynara exiryke, sero nono põkõ apiakaryhtao oya,

\par }{\Q tuãnohse roropa toto ahtao oya,

\par }{\Q zae ehtoh waro exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{10}Kure ehtoh riryhtao oya popyra exiketomo a,

\par }{\Q zae ehtoh riry anamorepara ekurehnõko mã toto.

\par }{\Q Taro roropa zae exiketõ nonory po toto ahtao ro

\par }{\Q popyra ehtoh poko exikehpyra mã toto, Ritonõpo Imehxo Exikety poko oty kara mã toto.

\par }{\Q Tosẽkõme oenetupuhpyra mã toto.


\par }{\Q \VS{11}Ritonõpo, oemary tanỹse mana ozehnotokõ wãnohtohme, yrome onenepyra mã toto.

\par }{\Q Mãpyra opoetory tõ pyno yronymyryme oexiry eneryhtao eya xine ehxirõko mã toto.

\par }{\Q Ah netuarimã toto, zuãnohko toto, popyra exiketõ wãnohtoh ke.

\par }{\Q Opoetory tõ pyno yronymyryme oehtoh enepoko eya xine.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ritonõpo, kure rokẽ yna rĩko mase yna emãtohme,

\par }{\Q ynanyrityã emero tyrise oya.


\par }{\Q \VS{13}Ritonõpo, yna Esemy, tyrohmanohpose ynanexiase imehnõ ahno tomo a, toto ritõ tomo a roropa,

\par }{\Q yrome omoro rokẽ mase yna Esẽme nymyry.


\par }{\Q \VS{14}Mokaro ahno toorihse mã toto,

\par }{\Q oehpyra ropa mã toto isene toehtohkõme ropa;

\par }{\Q zuzenume rokẽ mã toto ẽsemãpyra ropa.

\par }{\Q Tuãnohse toto oya, tonahkase toto,

\par }{\Q ipoko xine tuenikehse imehnõ mana emero porehme.


\par }{\Q \VS{15}Ritonõpo, Izyraeu tõ tomãkapose oya,

\par }{\Q yna nonory roropa zumohxo tyrise oya,

\par }{\Q moro pokoino imehxo oehtoh enetupuhnõko imehnõ mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ritonõpo, opoetory tõ tuãnohse oya;

\par }{\Q yna etuarimaryhtao ynanoturuase oya.


\par }{\Q \VS{17}Nohpo tonururuhtao kui ãko mana jetũ toexiryke;

\par }{\Q moro sã ynanexiase opokoino, Ritonõpo.


\par }{\Q \VS{18}Poetoẽme exikety sã sam tykase ynanexiase,

\par }{\Q yrome arypyra, poeto enurupyra nexiase.

\par }{\Q Sero nono põkõ onypynanohpyra ynanexiase.

\par }{\Q Ahno onemãkapopyra roropa ynanexiase.


\par }{\Q \VS{19}Izyraeu tõ aorihtyã ẽsemãnõko ropa mã toto;

\par }{\Q ekepyrykõ owõnõko ropa mã toto.

\par }{\Q Nono ao aorihtyã ekepyry tõ pakãko roropa,

\par }{\Q atãkyemãko mã toto, eremiãko roropa mã toto.

\par }{\Q Axitaku onenehpohpyry otyro ehxikãko,

\par }{\Q ahtanohpõko roropa mana.

\par }{\Q Moro sã aorihtyã ẽsemãkapõko ropa mase, Ritonõpo, nono ae itũtatohkõme ropa.


\par }{\SH Zuãnohtopo, Ipynanohtopo
\par }
{\PP \VS{20}Wekyry tomo, atapyĩkõ taka omõtoko, omõtoh apurutoko, ikiritihmatoko; otonẽtoko axĩtao rokene, zehno Ritonõpo ehtoh otyhkatãne.

\VS{21}Tosary poe kapu ao Ritonõpo Kuesẽkõ oehnõko mana sero nono põkõ wãnohse iirypyrykõ epehpyryme. Tokare pyra ahno etapatyã ononẽpyra exĩko sero nono po mana, imehnõ etapahpõkõ sero nono po emero osenepõko mana.




\par }\Chap{27}{\PP \VerseOne{1}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao, tytapemã apoĩko Ritonõpo mana, tytapemã konõto, jamihme, omoxĩ roropa, mame onokyroimo Rewiatã, okoimo konõto apurõko mana, eiomakety, wazawazame ytokety; mokyro Rewiatã etapãko Ritonõpo mana tuna konõto kuao exikety.


\par }{\PP \VS{2}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao ynara ãko Ritonõpo mana: “Oeremiatoko ynarykahpyry poko, uwa zoko tõ kurã poko!

\VS{3}Ywy, Ritonõpo, ipynanohnõko ase, tuna ke ehxikãko ase; eraseme ase enẽko saereme ahtao koko roropa, onyryhmara imehnõ ehtohme.

\VS{4}Utupi zehno pyra toehse ropa ase; omoxino tõkehko ãtarykahme ahtao ynarykahpyry wiripitanopyryhtao, morohne poremãkãko ase, jahkãko ase moro ãtaryka enahkatohme.

\VS{5}Ypoetory tõ epetõkara tõsewomarykõ se ahtao ya, ah noehno toto ya jepeme tõsekarotohkõme, yje, ah noehno toto ya tõsekarotohkõme ya jepeme toehtohkõme.”


\par }{\PP \VS{6}Ẽmepyry oehnõko: Izyraeu tõ wewe tymise exikety sã exĩko mana, ahtãko, ekutãko, eperytãko mã toto, moro epery ke sero nono pehkãko mana.


\par }{\PP \VS{7}Izyraeu tõ tuãnohse Ritonõpo a itamurume hkopyra, itamurumehxo toto zehnotokõ tuãnohse eya; tuhke hkopyra Izyraeu tõ totapase Ritonõpo a, yrome tuhkehxo toto etapahpõkõ totapase eya.

\VS{8}Typoetory tõ tuãnohse ahtao Ritonõpo a tonyohse toto eya imehnõ namotome imeimehnõ nonory pona. Taropose toto eya puu karyke jamihme samo, tyryrykane jamitu ke xixi tũtatoh winoino.

\VS{9}Yrome Izyraeu tõ rypyry tykorokasẽme exĩko, popyra toto ehtopõpyry tousẽme exĩko mana apoto apõ tomo, ahno neponãmary eahmatoh tonahkase ahtao, ikyryry topu tõ tapose ahtao tawa samo te, ixtaratu zahkatoh tonõ tonahkase ahtao roropa tyneponãmarykõ Asera kyryry maro emero.


\par }{\PP \VS{10}Pata ewomahpyry apuru tõ jamihmãkõ ke tytaõke pyra mana; ahno pyra moro pata po, turumekase ona tonorẽ samo. Patãpome mana pui tõ esaryme, moroto onahpoty enahnõko okyno tõ mana, ona po mã toto oseremãko.

\VS{11}Wewe amoriry tõ toorihse mã kehko, toetahtahkase mã kehko; morohne anỹnõko apotopokõme nohpo tõ mana. Putuhtome exiketõ sã Izyraeu tõ exiryke toto pyno pyra Ritonõpo exĩko mana, toto wãnopyryhtao onewomara mana.


\par }{\PP \VS{12}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao typoetory tõ enehnõko Ritonõpo mana imeimehnõ ahno tõ wino tuna Eupyrati poe Ejitu nonory ehpiõ pona. Tiriiku puhturu apiakary sã ipihpyry htae, moro saaro Izyraeu tõ tapiakasẽme exĩko mã toto toitoine.


\par }{\PP \VS{13}Mame moro ẽmepyry toehse ahtao rue konõto osetõko mana, mame Izyraeu tõ itahtyã Axiria nonory po te, mokaro roropa arotyã Ejitu tõ namotome oehnõko ropa mã toto tynonorykõ pona. Mame Ritonõpo Tosẽkõ eahmãko mã toto ypy kurã po, Jerusarẽ po.




\par }\Chap{28}{\SH Popyra ehtoh oehnõko Izyraeu tomo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Popyra ehtoh oehnõko Samaria pona, typatarykõ kurã poko epyrypãko Izyraeu tõ etỹketomo. Pata kurã potu myhene jakanahmã kurã epoe! Apatary põkõ toetỹse mã toto, pata enekure ehtoh enahnõko mana ekuru aremamyry samo.

\VS{2}Orutua jamihmã enehpõko Ritonõpo mana, orẽpyra exikety; konopoimo topuxikirime exikety sã oehnõko mana, tyryrykane jamihmã samo, emero enahkane sã roropa. Konopo jamihmã samo, tuna tukumase ahtao zueme exikety samo. Emero enahkapõko mokyro mana!

\VS{3}Moro pata kurã Samaria, epyrypatopõpyry tuisa tõ etỹketomo a Eparaĩ po tytũtũmasẽme exĩko mana.

\VS{4}Pata kurã potu, jakanahmã kurã epoe, kure potu aexihpyry enahnõko mana, ekuru aremamyry samo. Fiku epery apitorymã sã exĩko, eina toehse ahtao: ahpirãsasaka ahtao, apoĩko imehnõ mana, enahtohme.


\par }{\PP \VS{5}Moro ẽmepyry toehse ahtao Ritonõpo Jamihmehxo Exikety parimã sã exĩko mana ekuru kurã risemy typoetory isene ro exiketomo a.

\VS{6}Apiakananomo a zae toehtoh se toto ehtoh ekarõko mana. Soutatu tomo pata ewomananomo a topetõkara wino orẽpyra toto ehtoh ekarõko mana.


\par }{\SH Omi Juta tõ netaryme
\par }
{\PP \VS{7}Yrome imehnõ nae rowohpã sã ytoytoketomo eukuru jehnahpyry tõse itamurume tyya xine exiryke. Xikihme ehsaromepyra mã toto eukuru pokoino: Ritonõpo maro oturuketõ mokaro, urutõ kõ roropa. Moroto ehse toto toetỹse rokene, rowohpã samo. Mokaro urutõ kõ Ritonõpo enepotoh apoiryhtao, toetỹse mã toto; morararo Ritonõpo Tapyĩ tao erohketomo, ahno apiakaryhtao eya xine apiakatoh tao.

\VS{8}Meza tõ otuhtoh nuriame mã kehko; tonarutase exiryke, osa kurã pyra toehse ipunaka.


\par }{\PP \VS{9}Ykerekeremãko mã toto, ekaropõko roropa; ynara ãko: “Onoky amorepary se mokyro nae? Ritonõpo nekarohpyry ekarõko hnae kyya xine? Poeto pitikome kymarokõ ekarõko nae, pake pyra suhsu rumekahpõkomo?

\VS{10}Poetohti amorepary sã kuamoreparykõ se mana: a, e, i, pa, pe, pi, tõkehko.”


\par }{\PP \VS{11}Jomiry etary se pyra awahtao xine, ourutorỹko Ritonõpo mana imehnõ omiry ae.

\VS{12}Pake pixo oturuase amaro xine, ynara ase: “Oserematoh ekarõko Ritonõpo mana oya xine; oewomatorỹko mana.” Yrome jomiry etary se pyra mexiatose.

\VS{13}Morara exiryke ãmorepatorỹko Ritonõpo mana: a, e, i, pa, pe, pi tõkehko poetome awahtao xine samo. Mame oytorykõ kuhnõko matose yrome osetapãko matose, tyyryhmasẽme exĩko, epukãko matose apoitoh taka, ãpuruhpyry taka omõnõko matose.


\par }{\SH Topu kurã Xião apõme
\par }
{\PP \VS{14}Jerusarẽ tuisaryme exiketomo, kowenume erohketomo, epyrypaketomo, Ritonõpo Kuesẽkõ omiry etatoko pahne!

\VS{15}Ynara ãko matose epyrypãko: “Orihtoh maro osepeme toehse ynanase, yna omihpyry totapose yna a aorihtyã esary a. Naeroro popyra ehtoh konõto toehse ahtao etuarimara exĩko ynanase,” ãko matose. Yrome enaromyra matose ajohpe ehtoh etaryke oya xine; õsewomarykõ kuhnõko matose, zae pyra ehtoh poko exiketõ enetuputyryke oya xine.

\VS{16}Naeroro ynara ãko Ritonõpo mana: “Topu rĩko ase Xião po ynyriry apõme, ynymenekahpyry jamihme ehtohme tũpore roropa. Ipokona ynara tymerose mana: ‘Jenetupuhnanõ enaromyra mã toto.’

\VS{17}Zae ehtoh rĩko ase tyrinanõ kyryryme, ajohpe pyra ehtoh ykyryryme exĩko mana, ikuhtohme.”

\par }{\PP Atapyĩkõ õsewomatohkõme ekarõko matose repe. Yrome morohne arõko konopoimo mana topuxikiri maro, tarosẽme exĩko mana tuna zueme toehse exiryke.

\VS{18}Mame oorihtohkõ maro osepeme oehtopõpyrykõ tonahkasẽme exĩko mana. Aorihtyã esary a õmihpyrykõ typahsẽme exĩko. Popyra ehtoh konõto toehse ahtao tuna ikumahpyry samo typoremãkasẽme exĩko matose.

\VS{19}Popyra ehtoh konõto toehse ahtao aarotorỹko mana; ẽmepyry ae rokẽ oehzomõko mana. Saereme ahtao, koko roropa eanahtõko matose. Ritonõpo omiry etaryke oya xine, oserehnõko matose.

\VS{20}Mokyro orutua sã exĩko matose, ahno omihpyry samo: “Nyhtoh mytyhse exiryke nyhpyra mana, ãty pitiko exiryke ipune pyra mana.”

\VS{21}Kuesẽkõ owõnõko mana, pake aowomyhpyry sã ypy Perazĩ po; Zehno exĩko mana pake zehno toehtopõpyry sã jakanahmã Kipeão po. Tyriry se toehtoh rĩko mana, tyoro sã ahtao ro. Aerohtoh otyhkãko mana tuaro pyra kuahtao xine ro.


\par }{\PP \VS{22}Morara exiryke onuropyra ehtoko; Oneunohpyra ehtoko oenaroximarykõ poko oepatohkõ tupimehxo exĩko oya xine mana. Ynara totase ya Ritonõpo Jamihmehxo Exikety omiryme: “Sero nono porehme tonahkasẽme exĩko mana.”


\par }{\SH Tuaro Ritonõpo Ehtoh poko
\par }
{\PP \VS{23}Etatoko ke jotururu oya xine! Otato ehtoko ynekarory poko.

\VS{24}Tupito poko erohkety nono ahkary poko rokẽ pyra mana.

\VS{25}Takorokakehse ahtao oseosehta ipuhturu arykãko mana.

\VS{26}Zae rokẽ emero arykãko mana tamorepase toexiryke Ritonõpo a.

\VS{27}Mame apoitoh toehse ahtao tykyrysã anỹnõko mana, apoĩko mana, ikararahnõko mana tomeseke samo.

\VS{28}Tiriiku ahtao morararo, tomeseke sã apoĩko mana, ipoko erohnõko mana.

\VS{29}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety poe tuaro exĩko sytatose. Tuaro toexiryke tomeseke sã tõsenetupuhtopõpyry ae tyrĩko mana. Tuaro kuhse mã ynororo emero riryhtao eya.




\par }\Chap{29}{\SH Jerusarẽ põkõ ehtopo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Popyra ehtoh oehnõko Jerusarẽ pona, Ritonõpo wahtory apõ, esaryme; moroto tuisa Tawi tõsesarise typoetory tõ maro! Ah jeimamyry aropõ toto, otarame asakoro motye, otuhtoh konõto poko tõseahmarykõme,

\VS{2}Moromeĩpo popyra ehtoh enehpõko Ritonõpo mana sero pata: “Ritonõpo wahtory apõ,” pona. Pata põkõ xitãko mã toto, ihnamõko; sero pata apoto apõ sã osenẽko, munuhpe.

\VS{3}Soutatu tõ tuhke enehpõko Ritonõpo mana etonatohme sero pata põkõ maro; pata zomyehmãko epetõkara soutatu tomo, apurũko mã toto. Nono ke opyi tõ rĩko mã toto tonuhtohkõme apuru tõ tohkatohme.

\VS{4}Pata tonahkasẽme exĩko, epõkõ tomasẽme exĩko mã nono pona; zuzenu sã tõtururukõ kuhnõko mã toto, puti puti ãko, pusuh ãko roropa moe nono zopino akuaryhpo samo.


\par }{\PP \VS{5-6}Yrome mõtoino rokẽ, tokare pyra oepetõkara maro osetapãko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety mana. Mokaro imoihmãkõ imeimehnõ nonory põkõ aropõko mana konomeru ke, nenenehkane ke te, nono tykytyky karyke, tyryrykane konõto ke, apoto konõto ke, topetõkara rĩko mana putoh katohme; arexi pihpyryme sã exĩko mã toto tyryrykane narory samo.

\VS{7}Mame epetõkara emero, Ritonõpo wahtory apõ patary põkõ maro osetapaketomo, soutatu tõ emero pata apuruhpõkomo, opyi tõ maro, emero osenepyra exĩko osenehtoh samo, osenehtopõpyry sã roropa.

\VS{8}Mokaro imeimehnõ nonory põkõ emero ypy Xião maro osetapaketõ ahno aemitapãtyã sã exĩko, tõsenety ae otuhnõko sã mana, yrome typakase tahtao omise ro mana. Tutunase zehnase exikety sã exĩko roropa mã toto, tõsenety ae tuna ẽnõko sã mã repe, yrome typakase tahtao tuna sero mana.


\par }{\SH Jerusarẽ põkõ tuarõmatopo
\par }
{\PP \VS{9}Putuhtome exiketõ sã rokẽ ehtoko, ise awahtao xine! Tonurãkara sã roropa ehtoko ise awahtao xine! Eukuru jehnahpyry onẽpyra awahtao xine etỹtoko, rowohpã sã ytoytotoko!

\VS{10}Ritonõpo poe wetukene matose yronymyryme, oupuhpyrykõ tyõtose eya, oenurukõ tapuruse roropa eya. Moro enurukõ urutõ kõme mã toto, Ritonõpo poe enetohme repe, yrome Ritonõpo nenepohpyry onenepyra mã toto.

\VS{11}Seromaroro, Ritonõpo nenepohpyry oya xine pape tymerose sã mana tapuruse ikyritihmatoh ke. Moro pape aroryhtao isekeremary waro exikety a isekerematohme ynara ãko mana: “Onysekeremasaromepyra ase tapuruse exiryke ikyritihmatoh ke.”

\VS{12}Mame moro pape ekaroryhtao isekeremary waro pyra exikety a, ynara ãko mã ynororo: “Isekeremary waro pyra ase,” ãko.


\par }{\PP \VS{13}Ynara tykase Ritonõpo: “Moxiamo oturũko mã toto ya tỹtarykõ ke rokene, jeahmãko mã toto typotapihpyrykõ ke rokẽ roropa, yrome ikurohtao xine ameke mã toto ywinoino, yse nymyry pyra mã toto. Jeahmãko sã mã toto, yrome ahno nyripohpyry poko rokẽ mã toto.

\VS{14}Naeroro yjamitunuru ke ynyriry mokaro rãnao oserehnõko mã toto, osenuruhkãko mã toto. Moro eneryke tyya xine tuarohxo exiketõ zuaro pyra exĩko mã toto, mokaro roropa amorepatyamo amorepatopõpyrykõ anakorehmara xine mana.”


\par }{\PP \VS{15}Popyra ehtoh oehnõko oya xine mana: Ritonõpo winoino õsenetupuhtohkõ zonemyryke oya xine. Koko, xinukutumao zae pyra ehtoh poko matose, mame ynara ãko: “Kuenepyra xine imehnõ mana, kynyrirykõ waro pyra imehnõ mana, emero.”

\VS{16}Yrome azahkuru matose: oripo rihpõ motye orino ekarõko matose! Oripo ynara kasaromepyra mana tyrihpono a: “Jyripyra mexiase.” Tumeri ynara kasaromepyra mana tyrihpono a: “Zuaro pyra mase onyriry poko.”


\par }{\SH Imeĩpo opynanohtorỹko ase
\par }
{\PP \VS{17}Okynã pyra itu tupitome exĩko kehko. Tupito tõ roropa itume exĩko ropa mana.


\par }{\PP \VS{18}Moro ẽmepyry toehse ahtao, otato pyra exiketõ pape sekeremary etãko mã toto, pape apuruhpyry ikyritihmatoh ke, tonurãkara roropa ikohmamyry poe saereme ehtoh enepitõko, osenuhmãko mã toto.

\VS{19}Tymõkomokãkara tãkye exĩko mã toto Ritonõpo poe, Izyraeu tõ Esẽ Kurã nyrihpyry ke atãkyemãko mã toto.

\VS{20}Typoetory tõ rohmanohponanõ enahkapõko Ritonõpo mana; typoihtonanõ enahkapõko mana. Osenetupuhketõ imehnõ ryhmatoh poko tonahkasẽme exĩko mã toto.

\VS{21}Ajohpe imehnõ hxironanõ enahkapõko Ritonõpo mana, apiakananõ enekunopyry se exiketõ enahkapõko Ritonõpo mana, ajohpe toehtohkõke imehnõ zae exiketõ tuãnohpose ahtao, mokaro enahkapõko Ritonõpo mana.


\par }{\PP \VS{22}Naeroro ynara ãko Ritonõpo, Aparão pynanohne, Izyraeu tõ poko: “Ypoetory tõ onyporemãkapopyra exĩko imehnõ mana, jũme ehxirozomopyra exĩko matose.

\VS{23}Opoenõ eneryhtao, ynekarohpyry oya xine, kure rokẽ jekarõko matose, Ritonõpo Kurãme jenetupuhnõko matose, Izyraeu tõ Esemy. Yronymyryme jomipona exĩko matose.

\VS{24}Mame tuaro pyra aexityã tuaro exĩko mã toto, ykerekeremary sato kõ tãkye atamorepãko mã toto jomiry poko.”




\par }\Chap{30}{\SH Osepeme ehtoh Ejitu tuisary maro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Popyra ehtoh oehnõko ypoenõ jomipona pyra exiketomo a. Osenetupuhnõko mã toto tynyrirykõ poko, yrome onekaropopyra mã toto ya. Tõmirykõ etapõko mã toto imehnomo a: ‘Moro riry kure,’ kara jahtao! Iirypyrykõ emãnõko mana.

\VS{2}Onekaropopyra ro toto ahtao ya, Juta tõ tuisary toytose Ejitu pona takorehmatohkõ ekaropose Ejitu tuisary a. Ejitu tõ jamitunuru Juta tõ ewomãko mana, ekarõko mã toto.

\VS{3}Yrome ãkorehmasaromepyra xine exĩko mana, oewomara xine Ejitu tõ ekurehnõko mana, iporemãtyãme rokẽ exĩko matose.

\VS{4}Juta tuisary naropotyã toeporehkase toto Ejitu pona, pata Zoã pona te, pata Hane pona roropa,

\VS{5}yrome ehxirõko rokẽ mã toto, anakorehmara Ejitu põkõ exiryke ipunaka; akorekehkãko mã toto, naeroro ehxirõko mã toto, typoremãse toexirykõke.”


\par }{\PP \VS{6}Ynara ãko Ritonõpo mana onokyro tõ poko ona po ikurenae: “Nono tupimã akuohnõko mã mokaro Juta tuisary naropotyamo, moroto reão tõ nae, okoi tomo te, okoimo tõ roropa taporirykõ ke ytoketomo. Jumẽtu tõ po, kameru tõ po roropa mõkomo kurã arõko mã toto tynekarorykõme ahno a, anakorehmasaromepyra exiketomo a.

\VS{7}Imehnõ anakorehmasaromepyra Ejitu mana ipunaka, naeroro Ejitu esehpãko ase ‘Zakareimo ikuremahpyry.’ ”


\par }{\SH Ritonõpo omipona pyra exiketomo
\par }
{\PP \VS{8}Mame ynara tykase Ritonõpo ya: “Ynara imeroko pape pokona, jũme ehtohme, zae pyra ypoetory tõ ehtoh waro imehnõ ehtohme.

\VS{9}Jomiry omipona pyra exiketõ mokaro, ajohpe exiketomo, Ritonõpo nyripohpyry etary se pyra exiketõme roropa mã toto.

\VS{10}‘Mynyhme ehtoko,’ ãko mã toto enenanomo a; urutõ komo a roropa: ‘Zae ehtoh poko etary se pyra ynanase. Yna zuruko yna zamaro ehtoh poko. Osenehtoh poko rokẽ yna zuruko.

\VS{11}Otũtatoko yna esemary ae! Yna anakorekehkara exiko! Yna onuruzomopyra ropa ehtoko Ritonõpo kurã, Izyraeu tõ Esẽ poko,’ ãko mã toto!”


\par }{\PP \VS{12}Morara exiryke Ritonõpo kurã, Izyraeu tõ Esẽ, ynara ãko typoetory tomo a: “Jomiry rumekãko matose, mame zehnotokõ rĩko matose oepekõme, ajohpe ehtoh ekarõko matose kure rokene.

\VS{13}Popyra matose, mame popyra oehtohkõ oenahkatorỹko mana; itohkapitory sã exĩko mana apuru kae exikety ao: irakapitõko, mame axĩ epukãko mana nono pona.

\VS{14}Tonahkasẽme rokẽ exĩko matose, oripo samo tytohkase ahtao, zokonaka oxinamara mana ikarã anỹtohme apoto htae, tuna anỹtohme roropa pẽkamã kuae.”


\par }{\PP \VS{15}Ynara ãko Ritonõpo Kurano, Izyraeu tõ Esemy, typoetory tomo a: “Oepyry ropa awahtao xine ya, tehme roropa awahtao xine typynanohsẽme exĩko matose; jenetuputyryhtao oya xine towomasẽme exĩko matose orẽpyra oritorỹko ase. Yrome jomipona se pyra matose.

\VS{16}Mãpyra oeparykõ poko osenetupuhnõko matose kawaru axĩ exiketõ po oepetõkara winoino. Ajohpe pyra matose, oeparykõ kuhnõko matose kawaru po, yrome oepetõkara eky kawaru tõ axihxo mã toto.

\VS{17}Miume awahtao xine epãko matose toiro rokẽ oepekõkara tooehse ahtao oetapase xine, 5me oepetõkara oenepanohpotorỹko mã toto emero porehme. Tonahkasẽme exĩko matose, ãkoĩpyrykõ kamisa apoitoh mara sã exĩko ypy emory po.”


\par }{\SH Kure typoetory rĩko ropa Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{18}Oeraximatorỹko ro Ritonõpo mana, kure orirykõ se toexiryke, opynanopyrykõ se roropa mana; Ritonõpome mana, zae ehtoh rineme. Tãkye exiketõ mokaro aenetupuhnanomo.

\VS{19}Jerusarẽ põkomo, Xião põkomo, xitara exĩko matose. Ritonõpo Oesẽkõ kohmaryhtao oya xine ãkorehmatohkõme, nupunato oenetorỹko mana; opyno xine exĩko, õmirykõ etãko, ãkorehmatorỹko roropa mana.

\VS{20}Oetuarimatohkõ ekarõko Ritonõpo oya xine mana, yrome amaro xine exĩko mã ynororo ãmorepatohkõme, osẽpatakamãko matose imaro ise awahtao xine.

\VS{21}Oesemarykõ rumekaryhtao oya xine ãpotunuru wino te, opozery wino, aomiry etãko matose õkae xine, ynara ãko: “Oesemary zaenato seny; seroae ytotoko.”

\VS{22}Onyrityã, oneponãmarykõ apoĩko matose, parata risemy te, uuru risẽ roropa ipahtohme nuriame aexityã samo. Eya xine ynara ãko matose: “Ytotoko taroino!”


\par }{\PP \VS{23}Mame otyro puhturu arykaryhtao oya xine otupikõ po konopo enehpõko Ritonõpo mana, kure anapyrykõ apoitohme oya xine. Itamurume onahpoty nae exĩko pui tõ napyryme.

\VS{24}Mame oekykõ jumẽtu tomo, pui tõ roropa aerokurukohtao otupikõ ahkary poko tonahsã kurã enahnõko mã toto, toximase sautu maro.

\VS{25}Morarame moro ẽmepyry toehse ahtao, oepetõkara totapase ahtao itapyĩ tõ jamihmãkõ tonahkase roropa ahtao, iporiry tõ tuna maro yhtõko mã kehko ypy tõ poe emero, somohmã emory tõ poe roropa.

\VS{26}Mame typoetory tõ apurotopõpyry topinohse ahtao Ritonõpo a, toto ryhmatopõpyry tukurãkase ahtao roropa eya toto wãnohtopõpyry eya, nuno saereh ãko mana xixi saerehkatoh samo te, xixi roropa jamihmehxo saereh ãko mana 7me, 7me ẽmepyry saerehkatoh sã exĩko toiro ẽmepyry ae.


\par }{\SH Axiria wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{27}Enetoko ke! Ritonõpo Kuesẽkõ moino oehnõko mana. Zehno exiketyme oehnõko mana akurũ ao, orexĩtome. Oturũko mana, aomiry apoto sã mana, jahkatohme.

\VS{28}Ritonõpo puu katoh tuna zueme ehtoh sã mana, tukumase ahtao ahno pymyry pona. Ahno, imehnõ nonory põkõ ahpĩko sã mana tiriiku samo, ipihpyry sã toto pahnõko mana. Etypohkapotoh rĩko mana ĩtarykõ aka toto arotohme azahkuru esemary ae.

\VS{29}Yrome atãkyemãko matose, eremiãko Ritonõpo eahmaryme oseahmatoh poko ẽmepyryhtao sã oya xine; tãkye exĩko matose ytoketõ samo, rue tõ etoryme onuhnõko mã toto ypy kurã pona, Ritonõpo eahmatohme, Izyraeu tõ ewomane, jamihme Exikety.


\par }{\PP \VS{30}Ritonõpo Imehxo Exikety omiry osetãko imehnomo a emero, zehno toehtoh enepõko mana. Apoto zahkatõ sã exĩko, konopo itamurume, tyryrykane jamihme, konopoimo topuxikirime; tomary jamihmã anỹnõko mana toto wãnohtohme.

\VS{31}Axirio tõ oserehnõko mã toto Ritonõpo omiry etaryke tyya xine, sam katoh toto wãnohtoh toehse exiryke.

\VS{32}Tãpoa tõ etoryhtao rira tõ maro, axirio tõ etaetapãko Ritonõpo mana tykaparu ke; ynororo osetapãko mana axirio tõ maro.

\VS{33}Moino ro osa tukurãkase apoto konõto ritohme, axirio tõ tuisary zahkatohme. Moroto zumo mana, mosa roropa, apotopokõ nae itamurume jahkatohme. Ritonõpo puu katoh ke topu zahkasẽ sã apoto zukãko mana.




\par }\Chap{31}{\SH Jerusarẽ ewomãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Popyra ehtoh oehnõko mokaro a, Ejitu pona ytoketõ takorehmapotohkõme! Osepeme ahno maro toexirykõ se mã toto kawaru tõ tuhke nae toexirykõke, kahu tõ tuhke nae roropa toexirykõke, soutatu tõ orẽpyra exiketõ kawaru po ytoketõ nae roropa repe, yrome Izyraeu tõ Esẽ Kurã onenetupuhpyra mã toto, Ritonõpo a atakorehmapopyra mã toto.

\VS{2}Yrome Ritonõpo tuaro mana, popyra ehtoh enehpory waro roropa mana; tõmihpyry ae ro tyrĩko mana. Naeroro popyra ehtoh poko exiketõ wãnohnõko mana, popyra exiketõ akorehmananõ roropa wãnohnõko mana.

\VS{3}Ejitu põkõ ahnome rokẽ mã toto, ritõme pyra; eky tõ kawaru tõ okyno orihketõme roropa mã toto, zuzenume pyra. Mame tomary tanỹse ahtao Ritonõpo a toto wãnohtohme orihnõko mã toto oximaro, Ejitu tõ jamihmãkomo, Juta tõ saaro jamihme pyra exiketomo.


\par }{\PP \VS{4}Ritonõpo tõturuse ymaro, ynara tykase ya: “Reão a kaneru tosekase ahtao, oserehpyra mana, epara roropa mana kui karyhtao kaneru pyno exiketomo a, tuhke toto ahtao ro, opore kui karyhtao roropa. Moro saaro ywy Ritonõpo Jamihmehxo Exikety oserehpyra ase tyhtose jahtao etonatohme Ypy Xião põkõ ewomatohme.

\VS{5}Torõ samo, tymỹ epoe ytoytõko typoenõ ewomaryme. Moro saaro ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Jerusarẽ ewomãko ase; moro pata pynanohnõko ase, ypoetory tõ ewomãko ase.”


\par }{\PP \VS{6}Izyraeu tomo, Ritonõpo turumekase oya xine; yrome seromaroro oorypyrykõ irumekatoko, eramatoko ropa eya aomiry omipona oehtohkõme ropa.

\VS{7}Moro ẽmepyry toehse ahtao oneponãmarykõ parata risemy, uuru risẽ roropa pahnõko matose, emero porehme, oorypyrykõ rumekatohme.

\VS{8}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Axirio tõ typoremãkasẽme exĩko, totapasẽme exĩko mã toto aetonarykohtao. Yrome ahno kara toto etapãko mana. Epãko mã toto etonatoh poe, mame ipoenõ nuasemãkõ imehnõ namotome exĩko mã toto.

\VS{9}Axirio tõ esẽkõ epãko mana tõserehse, ipoetory tõ soutatu tõ tuisary tõ enaromỹke toexirykõke kamisa pãteira tõ rumekãko mã toto.” Morara tykase Ritonõpo, toahmase exikety Jerusarẽ po, iwahtory apõ moroto mana apoto maro, ahno nekarory zahkatohme.




\par }\Chap{32}{\SH Tuisa zae Exikety
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame ẽmepyry oehnõko mana zae Exikety mã Tuisame exĩko, zae erohnõko mana tuisame toexiry poko, imaro kowenu poko erohketõ roropa zae rokẽ erohnõko mã toto.

\VS{2}Ahno ewomãko mã toto tapyi samo konopome ahtao tyryrykane maro; iporiry tõ sã roropa exĩko mã toto nono tonorẽ po, jerutume sã exĩko mã toto topu konõto myhto ona tonorẽ po.

\VS{3}Mame kure osenuhmãko mã toto, ise ahno ehtoh etãko mã toto.

\VS{4}Penekehpyra exĩko mã toto tuaro exiketõ samo, kure enetupuhnõko mã toto, topohme tõtururu waro exĩko mã toto.

\VS{5}Mame putuhtome exikety onekaropyra mã toto tuaro exiketyme. Ajohpe exikety onekaropyra mã toto tuisamehxo exiketyme.

\VS{6}Ynara exiryke: putuhtome exikety ajohpe oturũko mana. Tahxime osenetupuhnõko mana popyra ehtoh riry poko. Inekarory Ritonõpo poko ajohpe rokẽ mana; inyriry roropa Ritonõpo zamaro pyra mana: omise exiketomo a tonahsẽ onekaropyra mana, tutunazehnase exiketomo a tuna onekaropyra roropa mana.

\VS{7}Ajoajohpe exikety zae pyra ehtoh rĩko mana popyra toexiryke. Osenetupuhnõko mana tymõkomokãkara enekunohtohme ajohpe ehtoh ke, zae ehtoh anapoipyra toto ehtohme.

\VS{8}Yrome zae ehtoh poko exikety osenetupuhnõko mana zae ehtoh riry poko, ajohpe pyra toehtohme, emero poko tahtao.


\par }{\SH Omi nohpo tomo a Jerusarẽ po
\par }
{\PP \VS{9}Nohpo tomo, kure rokẽ osekaroketomo, etatoko pahne jomiry; otato ehtoko, torẽtyke pyra exiketomo!

\VS{10}Tuesapare matose seromaroro yrome taroino toiro jeimamyry motye pitiko, etuarimatoh oehnõko oya xine mana, uwa tõ apoitoh pyra exiryke.

\VS{11}Tupime pyra nexiase oya xine, torẽtyke pyra mexiatose; yrome seromaroro tykytyky kahtoko enaromỹke oehtohkõke! Ometỹkõ toutoko, kamisãpo amurutohme ometỹkõ myakãme.

\VS{12}Amanatyrykõ etaetapatoko oemynyhmarykõme otupikõ kurã tonahkase exiryke, uwa zoko tõ anarykatyãkõ maro.

\VS{13}Mame omoxino, ãtaryka roropa ahtãko ypoetory tõ nonory po. Oxitatoko pata põkõ poko, tãkye toh nexiase. Tapyi tõ poko roropa, pehme toh nexiase ahno ke, tãkye exiketõ ke!

\VS{14}Tuisa tapyĩ kurã turumekasẽme exĩko mana. Pata roropa turumekasẽme exĩko. Tapyi tõ jamihmãkõ, soutatu tõ pata ewomananõ esary tõ tykararahsẽme exĩko, typahsãme kaetokohxo ehtohme jũme. Jumẽtu tõ tosẽke pyra exiketõ moroto ytoytõko rokẽ mã toto, kaneru tõ onahpoty enahnõko roropa moroto.


\par }{\PP \VS{15}Yrome Tuzenu enehpõko ropa Ritonõpo mana kypona xine; tupi tõ po tõ mã kurãkõ tarykasã zamaro exĩko ropa, itamurume tykyrysã ahtãko tupito tõ po.

\VS{16}Emero osa po Izyraeu nonory po zae ehtoh poko exĩko mã toto; zae rokẽ imehnõ rĩko roropa mã toto.

\VS{17}Mame zae ehtoh poko toehse emero exiryke osepeme exĩko mã toto, osetapara exĩko, jũme towomasẽme exĩko mã toto.

\VS{18}Ritonõpo poetory tõ towomasẽme exĩko mã toto; itapyĩkõ tao osepeme exĩko, osewomãko roropa mã toto.

\VS{19}(Konopoimo topuxikirime itu enahkãko mana, pata kararahnõko roropa mana.)

\VS{20}Amarokõ emero tãkye exĩko matose; tuna itamurume nae exĩko anarykatyãkõ ehxikatohme, onahpoty ewomahpyry ipune exĩko oeky tõ napyryme, jumẽtu tomo, pui tõ roropa.




\par }\Chap{33}{\SH Etuarimatopo, Ipynanohtopo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Popyra ehtoh oehnõko oya myhene, imehnõ enahkapone, yrome oenahkara ro imehnõ mana! Popyra ehtoh oehnõko oya, ewokane yrome oewokara ro imehnõ mana! Imehnõ tonahkakehse ahtao oya, tonahkasẽme exĩko mase; imehnõ towokakehse ahtao oya towokasẽme exĩko mase.


\par }{\PP \VS{2}Ritonõpo yna Esemy, yna pyno exiko, yna akorehmako, oeraximãko ynanase. Kokoro rokẽ yna ewomaneme exiko, yna ipynanohko popyra ehtoh toehse ahtao yna a.

\VS{3}Yna akorehmaneme Ritonõpo osetaparyhtao ahno tõ mã epãko aomiry konomeru sã etaryke tyya xine, sapararahme exĩko mã toto.

\VS{4}Ahno tomo, omõkomory emero arõko oepetõkara mana, taparara tuhkãkõ akurũ sã toehse toto ahtao.


\par }{\PP \VS{5}Ritonõpo, tuisamehxo mase, kae oesary mana; Pata Xião pehkãko mana zae ehtoh ke, ajohpe pyra ehtoh ke roropa.

\VS{6}Moroto typoetory tõ ewomãko mana, toto pynanohnõko mana, tuaro toto ripõko mana, emero ehtoh poko zuaro toto ripõko roropa mana. Ritonõpo imehxo enetuputyry typoetory tomo a, tineru motye kure mana eya xine.


\par }{\PP \VS{7}Soutatu tõ orẽpyra exiketõ takorehmanekõ kohmãko mã toto, tuisa konõto naropotyã osepeme tyripotohme xitãko mã toto yronymyryme.

\VS{8}Osema konõto tao popyra ehtoh kurũke ytoytoketõ pyra mana. Tõmihpyrykõ totapose repe, yrome aomipona pyra toehse toto; enenanõ onetara mã toto, kure imehnõ onyripyra mã toto emero.

\VS{9}Tupito tõ poko pyra mã toto, turumekase eya xine; itu tõ ypy Ripano tõ po tonore toehse kehko. Jakanahmã Sarõ oname tonorẽ toehse. Pasã po, ypy Karameru po roropa wewe ary ohpahnõko rokẽ mana.


\par }{\SH Topetõkara enaroximãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{10}Ynara ãko Ritonõpo ahno tomo a: “Seromaroro owõnõko ase; yjamitunuru enepõko ase, imehxo jehtoh roropa.

\VS{11}Õsenetupuhtohkõ ritohme tiriiku pihpyry sã rokẽ mana; onyrirykõ roropa toiparo rokẽ mana, ypoe puu katoh apoto sã oenahkatorỹko mana.

\VS{12}Orunome exĩko matose; omoxino tyahkasẽ samo, tomase ahtao apoto htaka.

\VS{13}Amarokõ emero, ameke exiketomo, ameke pyra exiketõ roropa, ynyrihpyry poko etatoko pahne, yjamitunuru enetupuhtoko!”


\par }{\PP \VS{14}Pata Xião po, iirypyrymãkõ tykytyky ãko mã toto. Ynara ãko mã toto enaromỹke toexirykõke: “Otãto orihpyra exĩko sytatou moro apoto enahkatoh pũto kuahtao xine, jũme ezehpyra exikety pũto kuahtao xine? Onoky osewomãko nae zahpyra toehtohme?”

\VS{15}Osewomãko mana zae ehtoh poko rokẽ ahtao te, ajohpe pyra tõmiry ahtao roropa, epehpyryje onepehmapopyra ahtao jamihme pyra exiketomo a te, tineru anapoipyra ahtao zae pyra toehtamitume, oximõpyra tahtao imehnõ etapary se exiketõ maro, ỹme pyra tahtao zae pyra exiketõ maro.

\VS{16}Moro sã ahtao towomasẽme exĩko mana, tapyi jamihme exikety tao sã exĩko mana, topu risẽ tao; tonahsẽ nae exikehpyra mana, tuna roropa enahpỹme aukurume exĩko.


\par }{\SH Kure ehtoh oehnõko mana
\par }
{\PP \VS{17}Morarame tuisa konõto enẽko ropa matose, tuisa imehxo exikety, nono konõto esemy.

\VS{18}Osenetupuhnõko matose enaromỹke oehtopõpyrykõ poko, mame ekaropõko: “Otoko hnae mokaro tineru epehmaponanomo kowenu tinerũme, tynepehmapory epehmaponanomo? Otoko hnae mokaro tapyi jamihmã erase tomo?”

\VS{19}Mokaro ahno epyrypaketõ onenepyra ropa exĩko matose, tyoro omiry ae oturuketomo, omi tupime enetuputyry.

\VS{20}Pata Xião enetoko, moro pata po oseahmatoh rĩko sytatose! Jerusarẽ pata ewomahpyryme exĩko kuesarykõme. Tapyi sã mã moro toehse, jũme esyryhmara mana. Ixikihmatyã onoupyra exĩko, eary tõ anamohpyra roropa mana.

\VS{21}Moroto saeremehxo Exiketyme osenepõko Kuesẽkõ mana kyya xine. Jerusarẽ po tuna konõto tõ nae exĩko, iporiry tõ roropa, yrome epetõkara kanary tõ ytopyra exĩko mã kehko morohne ae, wapu konõto tõ roropa ytopyra exĩko morohne ae.

\VS{22}Ritonõpo mã zae Kuapiakanekõme, Kutuisarykõme roropa mana, ynororo mã kypynanohtorỹko roropa.

\VS{23}Wapu tõ eary sarasarame mã kehko tymyhpokase mana. Mame itamĩ apõ xikihme exikety tũpore pyra toehse, itaminy ananỹpyra mana. Morarame kuepetõkara kyryry kurã apoĩko sytatose; imõkomory tõkehko, itamurume mõkomo apoĩko sytatose, ahmitahpyry tõ roropa mõkomo apoĩko mã toto.

\VS{24}Jerusarẽ põkõ tyrohsẽ anapoipyra exĩko mã toto, iirypyrykõ emero tykorokase exiryke.




\par }\Chap{34}{\SH Ahno wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Osehtoko, imeimehnõ nonory põkomo, etatoko pahne, oximõtoko, ahno tomo, otato ehtoko! Sero nono põkõ emero porehme etatoko, otato ehtoko isene exiketomo porehme!

\VS{2}Ahno tõ zehno Kuesẽkõ mana emero porehme, isoutatu tõ maro; toto wãnohnõko mana toto enahkapotoh ke.

\VS{3}Aorihtyã ekepyryme moroto exĩko mã toto aepukatopõpyrykõ po, motãko, suu ãko mã toto nono po porehme; munu yhtõko ypy tõ poe iporiry tõ samo.

\VS{4}Xixi te, nuno roropa, xirikuato tõ roropa enahnõko mana, kapu amẽnõko mana pape samo tamẽse ahtao. Xirikuato tõ epukãko mã kehko kapu ae, uwa ary epukary samo, wikeira ary sã roropa.


\par }{\PP \VS{5}Kuesẽkõ tapemã taehtose sã mana, eraximãko kapu ao. Etõ tõ wãnohnõko Ritonõpo mana toto enahkatoh ke; tytapemã ke Etõ tõ etapãko mana.

\VS{6}Moro tapema munuhpe exĩko imunurukõ ke ikaseryhpe roropa, kaneru tõ etapatopõpyry samo, poti tõ roropa jahkatohme tynekaroryme. Etõ tõ etapãko Ritonõpo mana, mame toto ekarõko mana tynekaroryme pata Posora po.

\VS{7}Mokaro ahno maro, pui tõ ikuremahnõ totapasẽme exĩko mã toto, pui poenõ maro, pui wãtasenã maro; munu ke pehme sã nono exĩko mana, ikasery ke toxiõtose nono exĩko roropa mana.

\VS{8}Moro ẽmepyry ae Ritonõpo Kuesẽkõ emỹpõko mana, moro jeimamyry ae Xião epetõkara epehmapõko mana.


\par }{\PP \VS{9}Iporiry tõ Etõ po azawame exĩko, nono ẽxofereme exĩko roropa mana; moro nono Etõ esary porehme zahnõko mana azawa samo.

\VS{10}Moro apoto onezehkara exĩko mana, erexĩtory onuhkehpyra exĩko roropa mana. Moro nono jũme zahketyme exĩko mana, typahse nono pona, ikuroko jũme ytoytoketõ ytopyra exĩko mana.

\VS{11}Torõ tõ moro nono esẽme exĩko, tymỹkõ rĩko mã toto moroto, emero rokẽ po. Patãpome moro nono rĩko Kuesẽkõ mana, ahno pyra ipunaka, pake ehtopõpyry samo sero nono ripitoryhtao.

\VS{12}Tuisa pyra exĩko mã Etõ nonory po, kowenume erohketõ pyra, tamuximãkõ pyra roropa.

\VS{13}Omoxino tõ tuisa tapyinỹpyry tõ tao, pata ãpuruhpyry tao ãtarykahme exĩko roropa. Onokyro tõ esaryme Etõ exĩko mana, raposa tõ esaryme, awexituruze tõ esaryme roropa.

\VS{14}Kaikuxi tõ itu htaõ komo, imehnõ onokyro tõ roropa, moroto exĩko mã toto; joroko tõ kohtãko mã toto oseya, onokyroimo koko ytoketõ moroto oseremãko mana.

\VS{15}Moroto suhsuku tõ tymỹkõ rĩko mã toto, ehmokãko, emũkuãko, typoenõ ewomãko mã toto taporiry tõ zopino. Moroto kurumu tõ oximõnõko mã toto, orutua komo typyxiãkõ maro.


\par }{\PP \VS{16}Zupitoko Ritonõpo papẽ ao isene exiketõ poko, isekerematoko: mokaro onokyro tõ emero porehme moroto exĩko typyxiãkõ maro. Moro tyripose Ritonõpo a; mame Zuzenu morohnome tyrĩko mana.

\VS{17}Moro nono apiakãko Ritonõpo mana toto esaryme, tosake toto ehtohme emero porehme. Moroto exĩko mã toto, tuhke jeimamyry, jũme toto esaryme moroto exĩko mana.




\par }\Chap{35}{\SH Jerusarẽ põkõ tãkye ehtoh ropa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ona tonorẽ atãkyemãko mana,

\par }{\Q ekutãko ropa mana nono tonorẽ po;


\par }{\Q \VS{2}Otyro ekuru tõ ke pehme, ona tonorẽ eremiãko mana tãtãkyemaryke.

\par }{\Q Kure potu moro ona rĩko Ritonõpo mana ypy tõ Ripano samo,

\par }{\Q otyro zamaro moro nono rĩko roropa mana ypy Karameru samo, jakanahmã Sarõ sã roropa.

\par }{\Q Emero saeremehxo Ritonõpo ehtoh enẽko mã toto,

\par }{\Q tuisamehxo Kuesẽkõ enẽko roropa mã toto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Jamihmehxo oemarykõ tyritoko totaehse toto ahtao, oesekumurukõ roropa jamihme pyra aexityamo.


\par }{\Q \VS{4}Kaxiko typoremãse exiketomo a:

\par }{\Q “Enaromyra ehtoko; jamihme ehtoko,

\par }{\Q Ritonõpo Kuesẽkõ oehnõko mana.

\par }{\Q Kypynanohse xine oehnõko mana,

\par }{\Q kuepetõkara wãnohse oehnõko mana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mame tonurãkara osenuhmãko ropa,

\par }{\Q otato pyra exiketõ otatõme exĩko ropa;


\par }{\Q \VS{6}ahmitatyamo pyhsekyhme ytõko te,

\par }{\Q wãko roropa mã toto,

\par }{\Q tõmire pyra exiketõ eremiãko mã toto tãtãkyemarykõme.

\par }{\Q Tuna enatyry tõ soesoekaneme exĩko nono tonorẽ po,

\par }{\Q iporiry tõ axĩ serere ãko mã kehko nono tonorẽ kuroko.


\par }{\Q \VS{7}Isawã axitunety ona tonorẽ po ikuhpome exĩko,

\par }{\Q tuhke tuna enatyry nae exĩko ona tonorẽ po.

\par }{\Q Onokyro tõ esaryme mã nono tahxikure exĩko, pyrou tõ ahtãko, muzua tõ sã roropa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Moroto osema konõto nae exĩko,

\par }{\Q tosehpase “Ritonõpo Kurã Esemaryme.”

\par }{\Q Moro ae popyra ehtoh poko exiketõ ytopyra exĩko,

\par }{\Q Ritonõpo poetory tõ moro osema ae ytõko mã toto.

\par }{\Q Tuamekaro exiketõ moro ae aytorykohtao tahpyra exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{9}Moro osema po reão tõ pyra exĩko mana,

\par }{\Q onokyro tõ ytoytopyra mã toto moro ae;

\par }{\Q mokaro ipynanohtyã rokẽ Ritonõpo a moro osema ae ytõko mã toto.


\par }{\Q \VS{10}Toremiarykõme pata Jerusarẽ pona omõnõko mã toto,

\par }{\Q kohtãko mã toto tãkye rokene.

\par }{\Q Tãkye exikehpyra exĩko mã toto jũme, atasamara,

\par }{\Q emynyhmara, xitara mã toto.




\par }\Chap{36}{\SH Jerusarẽ põkõ enaroximãko axirio tomo
\par }
{\R (2 Tuisa 18.13—19.37; 2 Koronika 32.1-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Morarame 14me jeimamyry taropose tuisa Ezekia ahtao Juta tõ esẽme ehtoh poko, Axiria tuisary, Senakeripe, tooehse Juta tõ nonory pona. Juta patary tõ tapuruse exiketõ põkõ maro totonase ynororo. Typoremãkase toto eya.

\VS{2}Moromeĩpo soutatu tõ tuisary tonehpose Axiria tuisary a ytotohme pata Rakixi poe Jerusarẽ pona soutatu tõ maro tuhke, Ezekia poremãkapose. Mame toeporehkase toto ahtao Jerusarẽ pona osema tao toh nexiase, kamisa zonohnanõ erohtoh esary pũto, nono ahkahpyry tuna esemary pũto, tuna enehtohme kaino pẽkamã poe.

\VS{3}Oseruao Ezekia poetory esã toytose oseporyse imaro: tuisa tapyĩ erase Eriakĩ, Hiukia mũkuru; omi merone Sepena; tuisa akorehmane Joa, Asape mũkuru, enara.

\VS{4}Mame Axiria soutatu tõ esẽ ynara tykase eya xine:

\par }{\PP — Sero omi arotoko Ezekia a, tuisa konõto Axiria esẽ omiryme: “Onoky enetupuhnõko mah ãkorehmaneme enaromyra oehtohme?

\VS{5}Omi yna motye ekarõko mah? Torẽnase yna imehnõ poremãkapory poko, yna soutatu tõ orẽpyra mã toto. Onoky ekarõko mah ãkorehmanekõme, orẽpyra oehtohkõme, Axiria tuisary poetoryme pyra oehtohkõme?

\VS{6}Otarame Ejitu tuisary eraximãko mase ãkorehmatohme, yrome morara awahtao aruma apoiry sã exiry omyxiryme, etahkãko mana, oemary wasakãko. Moro sã Ejitu esẽ Parao mana, ãkorehmaneme tyrise ynororo ahtao.


\par }{\PP \VS{7}“Otarame Ritonõpo Oesẽkõ enetupuhnõko mase ãkorehmaneme? Yrome ikyryry tykararahse Ezekia a; okyno zahkatoh tõkehko, eahmatoh roropa. Morara tyrise eya Jerusarẽ po, toiro Ritonõpo eahmatoh tyripose ahtao eya.

\VS{8}Ynara ãko ase oya yna tuisary omi poe: ‘Asakoro miu kawaru tõ ekarõko ase oya epona orutua kõ tyripory waro awahtao.

\VS{9}Yna soutatu tõ esẽ putuhtome ahtao ro, omotye aexiry mana. Morara ahtao ro Ejitu tõ eraximãko matose kahu tõ etonatoh enehpotohme kawaru po soutatu tõ maro!

\VS{10}Toiroro, Ritonõpo maro pyra, ononory typoremãkase ya, ekarõko matou? Arypyra, Ritonõpo a tonehpose ywy etonatohme, ononory enahkatohme.’ ”


\par }{\PP \VS{11}Mame ynara tykase Eriakĩ, Sepena, Joa maro, mokyro a:

\par }{\PP — Tuisa, oturuko aramaiku omiry ae, ajohpãme samo, enetupuhnõko ynanase. Epereu omiry ae oturupyra exiko, mokaro pata apuru po exiketomo a oetarykõ ino.


\par }{\PP \VS{12}Ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Tonyohse exiase Tuisa konõto a, senohne poko oturuse oya xine, otuisarykõ maro, mokaro netaryme roropa, pata apuru po typorohse exiketõ netaryme. Jetykõ enahnõko mã toto, isukurukõ ẽnõko roropa mã toto, amarokõ roropa morara exĩko matose.


\par }{\PP \VS{13}Mame toexikihmase ynororo tykohtase epereu omiry ae:

\par }{\PP — Etatoko pahne tuisa konõto Axiria esẽ omiryme oya xine!

\VS{14}Ynara ãko oya xine mana: “Osenekunohpopyra ehtoko Ezekia a. Opynanohsaromepyra xine mana.

\VS{15}Aomiry onetara ehtoko: ‘Ritonõpo Oesẽkõ opynanohtorỹko mana,’ karyhtao. Tuaro ehtoko, opynanohpyra xine Ritonõpo mana, apatarykõ onewomara mana. Apatarykõ poremãkãko axirio tõ soutatu tõ mã rahkene.

\VS{16}Ezekia omiry onetara ehtoko. Axiria tuisary omi poe otũtatoko apatarykõ poe õsekarotohkõme. Morara awahtao xine uwa epery enahnõko matose anarykahpyrykomo, fiku epery enahnõko matose otupikõ pono. Tuna ẽnõko matose otunary eutary aono,

\VS{17}aarorykõ ponãmero, tuisa konõto a, imepỹ nono pona sero ononorykõ saaro. Moroto uwa tõkehko nae eukuru ritohme te, tiriiku nae roropa pão ritohme.

\VS{18}Osenekunohpopyra ehtoko Ezekia a: ‘Ritonõpo opynanohtorỹko mana,’ karyhtao oya xine. Imehnõ neponãmarykõ ahno tõ onypynanohpyra tokurehse. Axiria esemy a typoremãkase toto emero porehme.

\VS{19}Otoko na Hamate neponãmary tomo, Arapate neponãmary tõ roropa seromaroro? Otoko na Separawaĩ neponãmary tomo? Samaria põkõ towomase toh nae ineponãmarykomo a, yjamitunuru winoino?

\VS{20}Otara ahtao pata põkõ typynanohse ineponãmarykomo a, toto onyporemãkapopyra Axiria esẽ ehtohme? Oty pokoino: ‘Jerusarẽ pynanohnõko Ritonõpo,’ ekarõko matou?”


\par }{\PP \VS{21}Yrome mynyhme rokẽ toh kynexine, tuisa Ezekia omihpyry omipona; omitara toh nexiase.

\VS{22}Morarame Eriakĩ a, Sepena a, Joa a roropa tupõkõ tyxihkase, toemynyhmarykõke. Mame toytose toto tuisa zuruse mokyro Axiria soutatu tõ tuisary oturutopõpyry poko.




\par }\Chap{37}{\SH Ezekia omihpyry Izaja a
\par }
{\R (2 Tuisa 19.1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}Morarame mokaro omiry etaryke tyya tãtasamaryme tupõ tyxihxihkase tuisa Ezekia a, upo topuxiximã rokẽ tamuruse eya tokozeremy, toemynyhmaryke, mame Ritonõpo Tapyĩ taka toytose ynororo.

\VS{2}Mame typoetory tõ taropose eya oturuse urutõ Izaja maro, Amoxi mũkuru mokyro. Upo topuxiximã rokẽ tamuruse eya xine.

\VS{3}Ynara tykase toto Izaja a Ezekia omiryme:

\par }{\PP — “Seroae etuarimatoh mana; kyhxirotorỹko mã toto, Axiria põkomo, ehxirõko sytatose. Nohpo enurukety sã sytatose tonurutoh po toehse ahtao, yrome jamihkehnõko sã mana.

\VS{4}Mokyro Axiria esemy a typoetory, soutatu tõ esẽ tonehpose Ritonõpo Imehxo Exikety eunohtohme. Kure exiry mokyro omiry etaryke tyya mokyro wãnopyry Ritonõpo a. Naeroro oturuko Ritonõpo a kypoko xine, enepanohtyã poko.”


\par }{\PP \VS{5}Mame Ezekia naropohpyry totase ahtao Izaja a,

\VS{6}ynara tykase ynororo Ezekia ezuhtohme:

\par }{\PP — Ynara ãko Kuesẽkõ mana: “Enaromyra exiko onetahpyry poko, Axiria tuisary poetory omihpyry poko, opynanohsaromepyra Ritonõpo mana, katopõpyry poko.

\VS{7}Ritonõpo poe imehnõ nekarohpyry etaryhtao eramãko ropa mã ynororo tosaka ropa. Mame moroto esao etapãko imehnõ mana,” ãko mã Ritonõpo, tykase Izaja.


\par }{\SH Axirio tõ naropotopõpyry
\par }
{\R (2 Tuisa 19.8-19)

\par }{\PP \VS{8}Morarame mokyro Axiria soutatu tõ tuisary zuaro toehse Rakixi turumekase ẽperatu Axiria esemy a, etonatohme Ripina põkõ maro. Naeroro toytose ynororo morotona oturuse imaro.

\VS{9}Omi totase Axiria tuisary a Ejitu tõ soutatu tõ poko, toto tuisary Tiraka, Etiopia pono. Aepyry poko totase eya, etonase tymaro. Moro poko tuaro toehse axirio tõ tuisary ahtao pape tymerose eya tuisa Ezekia, Juta esẽ, neneryme.

\VS{10}Ynara tykase: “Oesemy Ritonõpo oewomanekõme enetupuhnõko mase repe: ‘Oewomatorỹko ase, pata Jerusarẽ onyporemãkara ehtohme,’ ãko ynororo oya repe; yrome osenekunohpopyra exiko eya.

\VS{11}Orẽpyra Axiria tuisary ehtoh poko zuaro mase. Imehnõ nonory poremãkapory se ynororo ahtao, iporemãkapõko mana. Osepynanohsaromepyra mase.

\VS{12}Pake ahtao pata tõ typoremãkapose ytamuru tomo a, Kozã te, Harã te, Rezepe te, Etẽ põkõ totapase eya xine, Terasaa patary ponõpo tomo. Toto onewomasaromepyra ineponãmarykõ kynexine.

\VS{13}Otoko na mokaro pata tõ esã seromaroro? Hamate esemy te, Arapate esemy, Separawaĩ te, Hena te, Iwa esemy, enara? Tonahse mã toto.”


\par }{\PP \VS{14}Moro pape enexĩpo, toytose Ezekia Ritonõpo Tapyĩ taka. Moro tao moro pape tyrise eya Ritonõpo ẽpataka.

\VS{15}Mame tõturuse ynororo Ritonõpo a, ynara tykase:


\par }{\PP \VS{16}— Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy. Ãpõ po mase moroto taporihke exiketõ epoe! Omoro rokẽ mase tuisa tõ Esẽme, Kapu Rihpõme mase, nono Rihpõme roropa.

\VS{17}Yna omiry etako, Ritonõpo, yna etuarimatoh eneko. Mokyro Senakeripe omiry etako, oeunohnõko mana, Ritonõpo, isene Exikety.

\VS{18}Ajohpe pyra tuhke pata põkõ typoremãkase Axiria tuisary tomo a, toto nonory tyyryhmase eya xine.

\VS{19}Ineponãmarykõ wewe risã typahse eya xine apoto htaka toto enahkapotohme, asã pyra toto exiryke. Tyrityãme rokẽ exiryke, wewe risã rokene, topu risamo, enara.

\VS{20}Seromaroro yna Esẽme mase, Ritonõpo. Naeroro yna ipynanohko yna onyporemãkapopyra Axiria põkõ ehtohme. Mame imehnõ pata põkõ emero awaro exĩko mã toto. Omoro rokẽ Ritonõpome mase yna Esẽme, tykase, tõturuse Ezekia Ritonõpo a.


\par }{\SH Izaja omihpyry Ezekia a
\par }
{\R (2 Tuisa 19.20-34)

\par }{\PP \VS{21}Mame omi taropose Izaja a Ezekia netaryme. Ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Turuse Ritonõpo Izyraeu tõ Esemy a oexiryke,

\VS{22}ynara ãko Ritonõpo mana: “Pata Jerusarẽ põkõ oeunohnõko mã toto, Senakeripe, opoihtõko roropa mã toto.

\VS{23}Onokyme jekarõko mah ykerekeremaryhtao oya? Onoky poihtõko mexiase? Ritonõpo orẽpyrahxo Exiketyme jekaropyra mexiase, ywy ase Izyraeu tõ Esẽ kurano.

\VS{24}Opoetory tõ tonehpose oya oepyrypatohme orẽpyra oehtoh poko; okyryry tuhke kahu tõ ke ypy tõ kaehxo exiketõ Ripano po typoremãkase oya. Moroto wewe konõto takohse oya, apupari tõkehko kaetokohxo exiketomo, xipirexite tõ kurã roropa, mya wewe htaka oytotopõpyry poko toepyrypase omoro.

\VS{25}Tuna pẽkamã ahkatopõpyry poko oya tuna ẽtohme imehnõ nonory po toepyrypase omoro. Opoetory tõ soutatu tõ tuhke exiry poko toepyrypase roropa omoro, ipupurukõ ke tuna Niro tonore tyripose.


\par }{\PP \VS{26}“Otarame zuaro pyra mase moino ro tõsenetupuhse ywy senohne ripory poko, seromaroro morohne tyrise ya rahkene. Ajamitunuru ekaroase oya pata tõ, tapuruse exiketõ, kararahtohme oya.

\VS{27}Moro pata taõkõ tyjamihkehse toh nexiase, enaromỹke toh nexiase, toehxirose toto. Onahpoty sã toehse toh nexiase ona po, ãtarykahme sã roropa tapyi po, axĩ anorỹko tyryrykane axitũ toehse ahtao, xixi tũtatoh wino.


\par }{\PP \VS{28}“Yrome awaro ase ipunaka; onyriry waro ase, aza rokẽ oytory waro roropa ase. Yzehno oehtoh waro ase.

\VS{29}Turuse ywy yzehno oehtoh poko, imehnõ motye imehxo oehtoh poko oepyrypary poko roropa, naeroro seromaroro oeunary ao oka rĩko ase, õtaka kurimene rĩko ase, kawaru mytaka kurimene riry sã tosẽ omipona ehtohme. Mame aaropõko ropa ase oesemary ae, oehtopõpyry ae ropa.”


\par }{\PP \VS{30}Mame ynara tykase Izaja tuisa Ezekia a:

\par }{\PP — Ynara zae Ritonõpo omiry ehtoh enetupuhpotoh ripõko Ritonõpo mana: sero jeimamyry ae, moae roropa, tamoreme ahtatyã enahnõko matose, anarykahpyrykõ kara. Yrome moromeĩpo otyro arykãko matose tiriiku tõkehko, mame otyro apoĩko roropa matose, uwa zoko arykãko roropa matose, uwa epery enahnõko roropa.

\VS{31}Morarame mokaro Juta tõ, enepanohtyã ekurãkãko mã toto, otyro samo, tymise exiketõ samo, mya imity nono aka tomõse, eperytãko mana.

\VS{32}Jerusarẽ po ahno tõ exĩko mana, ypy Xião po roropa. Morara se Ritonõpo Jamihmehxo Exikety exiryke tyripõko mã ynororo.


\par }{\PP \VS{33}— Mame ynara ãko Ritonõpo mokyro Axiria esẽ poko: “Sero pata pona omõpyra mana. Pyrou onuopyra roropa mana sero pata po. Isoutatu tõ, tõsewomatohke oehpyra exĩko pata pũtokoxi. Nono onupuimara exĩko mã toto opyime pata apuru pokona, pata poremãkapotohme.

\VS{34}Toehtopõpyry ae ytõko ropa Axiria tuisary mana, tosaka ropa, omõpyra ahtao sero pata pona. Ywy, Ritonõpo, morara ãko ase.

\VS{35}Ywy sero pata pynanohnõko ase, ewomãko ase imehxo jehtoh waro imehnõ ehtohme, jomihpyry totapose ya exiryke roropa ypoetory Tawi a. Ywy, Ritonõpo, oturuno.”


\par }{\SH Axiria poremãkatopõpyry
\par }
{\PP \VS{36}Mame moro kohmamyry ae ro Ritonõpo nenyokyhpyry toytose axirio tõ osesaritoh pona, soutatu tõ taorihmapose eya 185 miumãkomo. Mame tõmehse ahtao aorihtyã ekepyry rokẽ nexiase moroto nono po.

\VS{37}Mame Senakeripe, Axiria esẽ tõtouse ropa, tosaka toytose ropa ynororo Niniwe pona ropa.

\VS{38}Morarame tyneponãmary eahmaryhtao eya, Nixiroke, eahmatoh tao, totapase ynororo imũkuru tomo a, asakorõkomo a, Ataramereke a te, Sarezea a, enara. Tytapemã ke tumykõ totapase eya xine. Mame toepase toto Ararate nonory pona. Imepỹ imũkuhpyry, Esaa-Hatõ, tuisame toehse tumy myakãme.




\par }\Chap{38}{\SH Tuisa Ezekia kurãkatopõpyry
\par }
{\R (2 Tuisa 20.1-11; 2 Koronika 32.24-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Morarame tuisa Ezekia takuruhtase yronymyryme, orikyĩse kynexine. Mame urutõ Izaja, Amoxi mũkuru, toytose mokyro enese, ynara tykase eya:

\par }{\PP — Ynara ãko Ritonõpo mana: “Okyryry tõ ikurãkako emero, ekurãkara ropa oexiryke. Orihnõko mase.”


\par }{\PP \VS{2}Naeroro tõmyty torimase Ezekia a apuru winakoxi, tõturuse ynororo Ritonõpo a, ynara tykase:


\par }{\PP \VS{3}— Ritonõpo, wenikehpyra exiko opoetoryme jehtoh poko, omihpyry omipona exiase yronymyryme, onyripohpyry ya tymoise ya ipunaka kokoro rokene. Mame tyxitase tãtasamaryke.


\par }{\PP \VS{4}Tutũtase Izaja tuisa nyhtoh tae, yrome turuse ynororo Ritonõpo a:


\par }{\PP \VS{5}— Eramako ropa Ezekia zuruta, ynara kaxiko eya: Ywy, Ritonõpo, atamuru Tawi Esemy, õmiry etano, oxity eneno. 15me jeimamyry ekarõko ase oya isene ro oehtohme.

\VS{6}Opynanohnõko ase sero apatary Jerusarẽ maro Axiria tuisary winoino, sero pata ewomãko ase.

\par }{\PP (v 21) Ynara tykase Izaja tuisa akorehmananomo a:

\par }{\PP — Opime fiku epery risẽ tyriko jetunety pona, tuisa erukoimory pona, mame ekurãkãko ropa mana. (v 22) Mame tuisa Ezekia tõturupose eya:

\par }{\PP — Oty rĩko Ritonõpo nae, tukurãkase ropa jahtao, zuaro jehtohme jytotohme Ritonõpo Tapyĩ taka?


\par }{\PP \VS{7}— Zae toehtoh enetupuhpotoh ekarõko Ritonõpo oya mana, tõmihpyry ae tynyriry enetupuhtohme oya.

\VS{8}“Eneko ke, xixi zuzenu onuhmapõko ropa ase 10me onuhtoh opyi Akaze nyrihpyry pokona tyhtose ahtao.” Mame xixi zuzenu tõnuhse ropa 10me onuhtoh pona ropa.


\par }{\PP \VS{9}Morarame toekurãkase ropa tuisa Ezekia ahtao eremiatoh tymerose eya Ritonõpo eahmatohme, ynara tymerose eya:


\par }{\Q \VS{10}Nuaseme jahtao ro orihnõko ase, tamuhpõme pyra,

\par }{\Q osekaroase repe, aorihtyã esaka ytõko ase,

\par }{\Q moro sã enetupuhnõko exiase repe.


\par }{\Q \VS{11}Taroino, sero nono po, isene exiketõ rãnao, Ritonõpo onenepyra ropa exĩko ase;

\par }{\Q imehnõ isene exiketõ onenepyra ropa exĩko ase.


\par }{\Q \VS{12}Isene jehtoh tonahse rahkene, kaneru pyno exikety tapyinỹpyry samo,

\par }{\Q tykararahse ropa ahtao,

\par }{\Q kamisa sã roropa tapopohse ahtao.

\par }{\Q Saereme ahtao, koko roropa jorihmanohpõko Ritonõpo mana,

\par }{\Q moro sã ekaroase repe.


\par }{\Q \VS{13}Koko kui kary poko tõmehse ywy jetũ jexiryke,

\par }{\Q yzehpyry akuhmory sã reão a nexiase.

\par }{\Q Saereme ahtao, koko roropa jorihmanohpõko Ritonõpo mana,

\par }{\Q moro sã ekaroase repe.


\par }{\Q \VS{14}Jetũ jexiryke pusuh tykase ywy jamihme pyra samo, parapi omiry samo;

\par }{\Q pusuh ãko exiase utuku omiry samo.

\par }{\Q Kakoxi josenuhmary poko jenuru totaehse, kapu enery poko.

\par }{\Q Ritonõpo, etuarimãko ase! Kypynanohko!


\par }{\Q \VS{15}Ritonõpo a senohne tyrise ahtao ya,

\par }{\Q onykerekeremasaromepyra ase.

\par }{\Q Jũme epyrypara ase ypoko

\par }{\Q sam tykase jexiryke sero samo ukurohtao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ritonõpo, onyrityã pokoino isene ynanase emero porehme;

\par }{\Q ywy roropa isene ase onyrityã pokoino.

\par }{\Q Tukurãkase ropa ywy oya isene jehtohme!


\par }{\Q \VS{17}Kure jehtohme morohne ke toetuarimase ywy, zuaro ase.

\par }{\Q Yrome kypynanopyase orihpyra jehtohme,

\par }{\Q yyrypyry tõ emero tykorokase oya.


\par }{\Q \VS{18}Aorihtyã esao, “Kure mase,” kasaromepyra mã toto,

\par }{\Q morotõkõ oeahmasaromepyra mã toto;

\par }{\Q typynanopyrykõ oya onenetupuhsaromepyra mã toto.


\par }{\Q \VS{19}Isene exiketõ oeahmãko mã toto,

\par }{\Q ya oeahmary sã seromaroro.

\par }{\Q Mame jũkõ typoenõ zurũko mã toto zae oehtoh poko,

\par }{\Q typynanohnekõme oenetupuhtohme eya xine.


\par }{\Q \VS{20}Typynanohse ywy oya, Ritonõpo.

\par }{\Q Morara exiryke haapa tõ etõko,

\par }{\Q eremiãko roropa ynanase oeahmaryme;

\par }{\Q isene ro yna ahtao oeahmãko ynanase Atapyĩ kurã tao.

\VS{21-22}(-)




\par }\Chap{39}{\SH Papironia poe omi enehnanomo
\par }
{\R (2 Tuisa 20.12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mame morara ahtao Papironia tuisary, Merotake-Paratã, Paratã mũkuru zuaro toehse Ezekia kure pyra ehtopõpyry poko, yrome seromaroro kure ropa toehse. Naeroro tynymerohpyry tonehpose eya Ezekia neneryme, tynekarory maro.

\VS{2}Mokaro omi enehnanõ toahmase Ezekia a tytapyĩ taka toto omõtohme. Mame eya xine tykyryry tõ kurã emero tonepose eya, parata te, uuru roropa, tonahsã kurãkõ roropa, ixtaratu te, typyre tõkehko etonatoh mõkomory. Emero tykyryry tõ, mõkomo kurãkatoh tao, imehnõ tapyĩ tao roropa tonepose eya xine.

\VS{3}Morarame urutõ Izaja toytose tuisa Ezekia a ekaropose, ynara tykase:

\par }{\PP — Otokoino tooehse mokaro nahe? Otara nykã toh oya? tõturupose Izaja Ezekia a.

\par }{\PP — Moe nono poe tooehse toh nexiase, Papironia poe, tykase Ezekia.


\par }{\PP \VS{4}— Oty tonese eya xine atapyĩ konõto tao? tykase, tõturupose Izaja.

\par }{\PP — Tonese emero porehme, tykase Ezekia. — Emero enepoase eya xine mõkomo kurãkatoh tao.


\par }{\PP \VS{5}Mame ynara tykase Izaja tuisa a:

\par }{\PP — Ynara ãko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety oya:

\VS{6}“Imeĩpo ynara exĩko mana, omõkomory emero atapyĩ konõto tao exiketõ, atamuru tõ nukurãkatyã, emero tarosẽme exĩko Papironia pona. Arypyra exĩko mana.

\VS{7}Toitoine opoenomo, apakõ roropa tarosẽme exĩko mã toto namotome, mame tomukase toto ahtao erohnõko mã toto Papironia tuisary tapyĩ tao.”


\par }{\PP \VS{8}Morara kary etaryke tyya, tuisa Ezekia ynara tõsenetupuhse, etonara exĩko isene ro jahtao, jorikyry ponãmero. Naeroro tozuhse ynororo, ynara tykase:

\par }{\PP — Ritonõpo nekarohpyry oya jurutohme kure mana.




\par }\Chap{40}{\SH Omi emuhkehkatohme
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ mana:

\par }{\Q “Emuhkehkatoko! Yje, ypoetory tõ emuhkehkatoko!


\par }{\Q \VS{2}Oturuko ipynanopyryme Jerusarẽ põkomo a, toto eahmaryme zuruko toto,

\par }{\Q tonahse mana imehnõ namotome toto ehtopõpyry,

\par }{\Q iirypyrykõ tykorokase mã kehko.

\par }{\Q Tuãnohse toto ya asakoro popyra toto ehtopõpyry emetakame.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Opore ahno oturũko mana, ynara ãko:

\par }{\Q “Kuesẽkõ oehsasaka mana;

\par }{\Q ona tonorẽ po\FTNT{*}{{\FR 40:3 }{\FT{Oesẽkõme enetupuhtoko. Oorypyrykõ ikorokapotoko topohme aytotohme okurohtaka xine.
}}} esemary tyritoko!

\par }{\Q Esemahtotoko Ritonõpo esemaryme!


\par }{\Q \VS{4}Jakanahmã emero tynonotosẽme exĩko osepune aehtohme,

\par }{\Q somohmã tõkehko ypy tõ maro tahkasẽme exĩko osepune ehtohme.

\par }{\Q Nono somokyhmã ke jakanahmã roropa amimome exĩko mã kehko,

\par }{\Q ypy tõ osepune amimome exĩko mana.


\par }{\Q \VS{5}Morarame saeremehxo toehtoh enepõko Ritonõpo mana,

\par }{\Q moro enẽko sero nono põkõ mana emero.

\par }{\Q Morohne rĩko ase, tykase Ritonõpo Kuesẽkomo.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Imepỹ kohtãko mana, ynara ãko:

\par }{\Q “Omi ekaroko imehnõ netaryme!”

\par }{\Q “Otara ekarõko ywy omime?” ãko ase ekaropõko.

\par }{\Q “Kaxiko: ahno emero onahpoty sã mana,

\par }{\Q ijamitunurukõ ona ekuru sã rokẽ nase.


\par }{\Q \VS{7}Onahpoty anorỹko mana,

\par }{\Q ekuru tõ ohpahnõko tyryrykane tonehpose ahtao Ritonõpo a toto pona.

\par }{\Q Ajohpe pyra, onahpoty sã axĩtao rokẽ ahno mana.


\par }{\Q \VS{8}Onahpoty anorỹko mana, ekuru ohpahnõko,

\par }{\Q yrome Ritonõpo Kuesẽkõ omiry jũme exikehpyra mana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Omoro, omi kurã ekaroneme mase Jerusarẽ põkomo a,

\par }{\Q onuhko ypy kaetoko ehtoh pona;

\par }{\Q omoro, omi kurã ekaroneme Xião põkõ netaryme,

\par }{\Q opore omi kurã ekaroko.

\par }{\Q Ihximyra exiko Juta patary põkõ zuruko,

\par }{\Q ynara kaxiko opore: “Ritonõpo Oesẽkõ oehnõko mana.”


\par }{\Q \VS{10}Ritonõpo Kuesẽkõ oehnõko mana tuisamehxo ehtohme;

\par }{\Q tyjamitunuru ke topetõkara poremãkãko mana.

\par }{\Q Tymaro typynanohse aexityã enehnõko mana.


\par }{\Q \VS{11}Kaneru tõ pyno exikety sã, typoetory tõ pyno Kuesẽkõ mana;

\par }{\Q kaneru poenõ pisarara oximõme tyripõko mana,

\par }{\Q tonao toto arõko mana,

\par }{\Q taporykõ po tomeseke sã jẽkõ suhsu ẽnanõ arõko mana.


\par }{\SH Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ Imehxo ehtoh poko
\par }
{\Q \VS{12}Onoky a tuna konõto tukuhse tomary ke?

\par }{\Q Onoky a kapu tukuhse tomahxikyry tõ ke?

\par }{\Q Onoky paxiha ke nono itamurume ehtoh kukuru waro nae?

\par }{\Q Onoky a ypy tõ omoxĩ ehtoh tukuhse somokyhmã roropa ikuhtoh ke?


\par }{\Q \VS{13}Ritonõpo osenetupuhtoh waro pyra ahno mana.

\par }{\Q Kuesẽkõ anamorepasaromepyra roropa sytatose.


\par }{\Q \VS{14}Onoky a Ritonõpo tamorepase zuarohxo ehtohme?

\par }{\Q Onoky a Ritonõpo tamorepase zaehxo ahno apiakatohme?

\par }{\Q Onoky Ritonõpo amorepãko nae itamurumehxo zuaro aehtohme, tuarohxo aehtohme roropa?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ritonõpo a ahno tõ emero sero nono po toiro tuna pitahkatoh sã mã toto poketi ao,

\par }{\Q putoh katoh sã rokẽ mã toto omoxinety kuhtoh po;

\par }{\Q ahmõta tõ moe aexityã puimãko mana,

\par }{\Q yrome eya isawã pisarara puimary samo.


\par }{\Q \VS{16}Ripano po wewe tõ emero porehme ipune pyra exiry jahkatohme kynekarorykõme Ritonõpo a emero motye imehxo aexiryke.

\par }{\Q Okyno tõ roropa emero ahtao ipune pyra exiry kynekarorykõme eya.


\par }{\Q \VS{17}Ritonõpo a ahno tõ emero sero nono po arypyra sã mana;

\par }{\Q Ritonõpo ẽpataka typahsãme sã rokẽ mã toto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Onoky sã Ritonõpo nae?

\par }{\Q Onoky panõme nae ynororo?


\par }{\Q \VS{19}Ahno nyrihpyry sã pyra mana,

\par }{\Q uuru apuhsẽ sã pyra, parata risẽ sã pyra roropa.


\par }{\Q \VS{20}Uuru onepekahsaromepyra exikety a parata roropa,

\par }{\Q wewe kurã epekahnõko mana.

\par }{\Q Mame wewe axikane emese kure exikety zupĩko mana tyneponãmary axikatohme, esaka tyritohme apõ pona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Zuaro pyra hmatou?

\par }{\Q Onetapitopyra hmatou sero poko?

\par }{\Q Onekaropyra ro toh nexiase oya xine pake sero nono ritopõpyry poko?


\par }{\Q \VS{22}Ritonõpo mokyro exikety mã tapõ po iporotyhpyry sero nono epoe,

\par }{\Q ahno enẽko mana pisarara, maikuato samo.

\par }{\Q Ynororo mokyro kapu rihpono;

\par }{\Q kamisa samo kapu tytywyhmase eya,

\par }{\Q tapyi sã roropa tyrise eya, moro tao toehtohme.


\par }{\Q \VS{23}Tuisa tõ jamihme exiketõ tuisame pyra tyrĩko ropa mã ynororo jamihme pyra toto ehtohme.


\par }{\Q \VS{24}Otyro ẽxihtary sã mã toto, imity tõ pisarara samo.

\par }{\Q Mame tyryrykane tonehpose ahtao Ritonõpo a toto pona,

\par }{\Q anorỹko mã toto,

\par }{\Q mame wirikane toto arõko mya tiriiku pihpyry samo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Onoky sã Ritonõpo nae?

\par }{\Q Onoky sã jekarõko matou? ãko Ritonõpo Kure Exikety.


\par }{\Q \VS{26}Enetoko ke kakoxi kapu poko xirikuato tomo.

\par }{\Q Onoky kynexine mokaro rihpono?

\par }{\Q Mokyro ynororo, toto tũtanohpone atakenaka, soutatu tõ samo;

\par }{\Q tuhke toto exiry waro mana, toto esehtõko mana toto esety ae.

\par }{\Q Ijamitunuru itamurumehxo exiryke aomipona exikehpyra mã kehko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Izyraeu tomo, oty katohme ykerekeremãko matou?

\par }{\Q Ynara ãko: “Kuetuarimatohkõ poko oty kara Ritonõpo mana.

\par }{\Q Kyyryhmatopõpyrykõ zae pyra exiketomo a:

\par }{\Q moro poko oty kara mana.”


\par }{\Q \VS{28}Zuaro pyra hmatou?

\par }{\Q Onetapitopyra hmatou sero poko?

\par }{\Q Kuesẽkõme mã Ritonõpo, jũme exikehpyra Exikety.

\par }{\Q Tytororo sero nono rihpõme mã ynororo.

\par }{\Q Etaehpyra mã ynororo, apotũkehpyra roropa;

\par }{\Q tuaro aexiry onukuhsaromepyra imehnõ mana.


\par }{\Q \VS{29}Totaehse exiketõ jamihtanohpõko ropa mana,

\par }{\Q tyjamihkehse exiketomo a tyjamitunuru ekarõko mana.


\par }{\Q \VS{30}Poetome ro exiketõ etaehnõko mã toto, apotũkehnõko;

\par }{\Q nuasemãkõ osetapãko, epukãko roropa mã toto.


\par }{\Q \VS{31}Yrome Ritonõpo enetupuhnanõ mã jamihme exĩko ropa.

\par }{\Q Onuhnõko mã toto kakoxi piano tõ samo;

\par }{\Q tururume ytõko mã toto yrome apotũkehpyra exĩko;

\par }{\Q pupu po ytoytõko mã toto, mame etaehpyra exĩko.




\par }\Chap{41}{\SH Izyraeu tõ pynanohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Mynyhme ehtoko, jomiry etatoko, moe nono põkomo!

\par }{\Q Ajamitunurukõ ikurãkatoko ropa,

\par }{\Q mame osehtoko jẽpataka õsewomatohkõme ynetaryme.

\par }{\Q Oximõme sehtone kuoturutohkõme zae ehtoh enetupuhtohme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Onoky a mokyro tuisa tonehse xixi tũtatoh wino imehnõ poremãkaponeme?

\par }{\Q Onoky poe orẽpyra mã ynororo emero rokẽ nono poremãkapory poko, tuisa tõ poremãkapory poko roropa?

\par }{\Q Typyre ke tytapema ke roropa toto etapãko mana putoh katoh riry samo,

\par }{\Q sapararahme toto aropõko tiriiku pihpyry arory sã tyryrykane a.


\par }{\Q \VS{3}Toto ekahmãko mana, orẽpyra sã ytõko ynororo;

\par }{\Q axĩ roropa ytõko mana ipupuru nono epozakuroko samo.


\par }{\Q \VS{4}Onoky morohne poko tõsenetupuhse emero tyripotohme?

\par }{\Q Onoky moino ro apitorymã poe morohne poko tõsenetupuhse morara ehtohme seromaroro?

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, moroto exine apitoryme,

\par }{\Q morarame ywy, Ritonõpo, moroto exĩko ase sero etyhpyry po.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Ynyrihpyry tonese moero nono põkomo a,

\par }{\Q enaromỹke toehse, tykytyky tykase toto.

\par }{\Q Naeroro oximõnõko mã toto tooehtohkõme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}“Tyneponãmarykõ rinanõ atakorehmãko mã toto,

\par }{\Q tykatonomorykõ maro oseahmãko mã toto.


\par }{\Q \VS{7}Morarame mokyro wewe axikane ynara ãko uuru poko erohkety a: ‘onyrihpyry kure mana.’

\par }{\Q Mokyro kurimene etapane mate ke ynara ãko osexihmapone a:

\par }{\Q ‘Emese kure mase, moro onyrihpyry kure mana!’ ãko.

\par }{\Q Tyneponãmary rĩko mã toto esaka exixihmãko epukara ehtohme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yrome ynara ãko Ritonõpo Izyraeu tomo a:

\par }{\Q “Ypoetoryme mase, ynymenekatyãme matose;

\par }{\Q jepe Aparão pakomotyãme matose.


\par }{\Q \VS{9}Kuenepyatose moino, sero nono etyhpyry poe, imeimehnõ nonory poe,

\par }{\Q mame ynara ase oya xine: ‘Ypoetoryme matose.’

\par }{\Q Tymenekase matose ya, orumekara xine exiase.


\par }{\Q \VS{10}Enaromyra ehtoko amaro xine jexiryke;

\par }{\Q oserehpyra ehtoko, Oesẽkõme jexiryke.

\par }{\Q Ajamihtanohtorỹko ase, ãkorehmatorỹko roropa;

\par }{\Q oewomatorỹko ase, opynanohtorỹko ase japotunuru ke.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}“Mokaro ozehnotokõ emero typoremãkasẽme exĩko,

\par }{\Q epyrypakehnõko mã toto;

\par }{\Q mame osetapaketõ amaro xine emero tonahkasẽme exĩko,

\par }{\Q orihnõko mã toto.


\par }{\Q \VS{12}Ozehnotokõ zupiryhtao oya xine onenepyra exĩko matose,

\par }{\Q mokaro emero arypyra exĩko tonahse exiryke.


\par }{\Q \VS{13}Ywy ase Ritonõpo Oesẽkomo;

\par }{\Q oemary apoĩko ase, ynara ãko ase oya xine:

\par }{\Q ‘Enaromyra ehtoko, ãkorehmatorỹko ase.’ ”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo mana typoetory tomo a:

\par }{\Q “Pisarara matose jamihme pyra roropa,

\par }{\Q yrome enaromyra ehtoko;

\par }{\Q ywy ase Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ kurano,

\par }{\Q Opynanohnekõme ase, oewomatorỹko ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Makina tiriiku ipikatoh sã oritorỹko ase,

\par }{\Q tyere exikety kurimene risemy, pohsuime exikety ke:

\par }{\Q ypy tõ akuhmõko matose toto enahkatohme;

\par }{\Q emorymãkõ poro ytõko matose,

\par }{\Q putoh katoh sã exĩko mã kehko.


\par }{\Q \VS{16}Typahse kehko kakoxi ahtao oya xine,

\par }{\Q tarosẽme exĩko mana tyryrykane a,

\par }{\Q mame wirikane a sapararahme typahsẽme exĩko mã kehko.

\par }{\Q Morarame moro sã toehse ahtao tãkye exĩko matose ywy, Ritonõpo Oesẽkõme jexiryke.

\par }{\Q Mame jeahmãko matose, Izyraeu tõ Esẽ kurano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Mame ypoetory tõ etuarimaryhtao tuna zupiryhtao tutunazehnase toexirykõke,

\par }{\Q yrome onenepyra;

\par }{\Q esenary tonore toehse ahtao tuna se toexirykõke,

\par }{\Q ywy, Ritonõpo toto omiry etãko ase,

\par }{\Q ywy, Izyraeu tõ Esẽ jũme toto onurumekara exĩko ase.


\par }{\Q \VS{18}Tuna enatyry tõ ripõko ase jakanahmã tõ po,

\par }{\Q emorymãkõ rãnakuroko serere kane tõ rĩko ase, iporiry tõ roropa.

\par }{\Q Mame ona tonorẽ tyripõko ase ikuhpome,

\par }{\Q nono tonorẽ tuna pẽkamã ke exĩko tuhke.


\par }{\Q \VS{19}Wewe tõ arykãko ase ona tonorẽ po:

\par }{\Q apupari tomo, akaxia tõ roropa te, murta tomo, oriwera tõ roropa;

\par }{\Q nono tonorẽ po pinieiro tõ ahtanohpõko ase, zĩporo tõ maro te, xipirexite tõ maro, enara.


\par }{\Q \VS{20}Morohne enẽko ahno tõ emero,

\par }{\Q zuaro exĩko mã toto morohne tyrise ya, Oesẽkomo a.

\par }{\Q Kure osenetupuhnõko mã toto tuaro exĩko mã toto,

\par }{\Q morohne emero rihpõme mã Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ kurano.”


\par }{\SH Ahno neponãmary otyme kure?
\par }
{\Q \VS{21}Ynara ãko Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy:

\par }{\Q “Imeimehnõ neponãmary eahmananomo, osehtoko osekarotohme, osewomatohkõme.


\par }{\Q \VS{22}Oneponãmarykõ enehtoko xiaro yna zurutohme:

\par }{\Q otara exĩko nae taroino?

\par }{\Q Zurutoko roropa õmihpyrykõ poko,

\par }{\Q zuaro yna ehtohme õmihpyrykõ zae exiry poko,

\par }{\Q morohne toehse ahtao õmihpyrykõ ae ro.

\par }{\Q Yna zurutoko seromaroro,

\par }{\Q otara exĩko nae taroino?

\par }{\Q Morarame zuaro exĩko ynanase õmirykõ zae exiry poko te, zae pyra exiry poko, enara.


\par }{\Q \VS{23}Kahtoko yna a, otara exĩko nae taroino?

\par }{\Q Zuaro yna ehtohme ritõme nymyry oehtohkõ poko!

\par }{\Q Kurãkõ riry se awahtao xine tyritoko,

\par }{\Q popyra ehtoh riry se awahtao xine roropa,

\par }{\Q enaromỹke yna ehtohme, yna osenuruhkatohme roropa!


\par }{\Q \VS{24}Yrome ritõme pyra matose!

\par }{\Q Tyriry waro pyra matose ipunaka!

\par }{\Q Oneahmarykõ se pyra ase ipunaka, nuriame mã toto ya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}“Ya orutua tymenekase, xixi tũtatoh wino nono pono.

\par }{\Q Jenetupuhne mokyro, enehpõko ase inikahpoe etonatohme topetõkara maro.

\par }{\Q Ikurepato pona sã tuisa tõ pona itũtũmãko mana, oripo apuhne sã orino tũtũmary sã tupupurukõ ke.


\par }{\Q \VS{26}Onoky a morohne mekaroatose: ‘ynara exĩko mana,’

\par }{\Q zae oexiry waro yna ehtohme?

\par }{\Q Morara kara mexiatose emero.

\par }{\Q Õmirykõ onetapitopyra imehnõ mana moro poko.


\par }{\Q \VS{27}Ywy, Ritonõpo, apitorymãme exiase Jerusarẽ põkõ zuruneme,

\par }{\Q omi arone tonyohse ya Jerusarẽ pona ynara kase:

\par }{\Q ‘Oekyrykõ oehnõko ropa, tosaka xine,

\par }{\Q oehnõko ropa mã toto!’


\par }{\Q \VS{28}Zupiase ahno neponãmary rãnao

\par }{\Q yrome jezuhsaromepyra toh nexiase.

\par }{\Q Ekaropoase repe, yrome jezukuru waro pyra toh nexiase.


\par }{\Q \VS{29}Mokaro ahno neponãmary tõ otyme kure?

\par }{\Q Arypyra ipunaka, tyriry waro pyra mã toto!

\par }{\Q Mokaro ahno naxikahpyry tõ isene pyra mã toto

\par }{\Q tyjamihke pyra mã toto ipunaka.”




\par }\Chap{42}{\SH Ritonõpo poetoryme exikety
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ mana:

\par }{\Q “Ypoetory mose ro, tyjamihtanohse ynororo ya,

\par }{\Q ynymenekahpyryme mana, yzamaro Exikety!

\par }{\Q Juzenu ekaroase eya;

\par }{\Q zae ehtoh enehnõko mana imeimehnõ nonory põkomo a emero porehme.


\par }{\Q \VS{2}Kohtara exĩko mã ynororo,

\par }{\Q opore oturupyra exĩko roropa mana.

\par }{\Q Tõtururu opore onetapopyra exĩko mana jarao osema taõkõ netaryme.


\par }{\Q \VS{3}Amoriry etahkasẽ onemapopyra exĩko mana,

\par }{\Q ezuru aryry ezehsasaka ahtao onezehkapopyra exĩko ynororo mana.

\par }{\Q Tyyrypyrykõke iporemãtyã pitiko zemime exikety sã mana;

\par }{\Q mokaro pynanohnõko mana.

\par }{\Q Etuarimaketõ pynanohnõko roropa mana pitiko rokẽ enetuputyryhtao ro eya xine,

\par }{\Q toto zehno pyra exĩko mana,

\par }{\Q toto akorehmãko roropa mana itamurumehxo tonetupuhtohme toto a.


\par }{\Q \VS{4}Apotũkehpyra exĩko mana,

\par }{\Q orẽpyra exikehpyra exĩko roropa mana,

\par }{\Q zae pyra ehtoh enahkapõko mana.

\par }{\Q Imeimehnõ nonory põkõ eraximãko mã toto inamorepatary etatohme, Tosẽkõme mokyro enetupuhtohme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kapu tyrise Ritonõpo a, myahxo rahkene;

\par }{\Q sero nono tyrise roropa eya itaõkõ maro emero porehme,

\par }{\Q isene ahno tyrise eya oserematohme.

\par }{\Q Seromaroro ynara ãko mã ynororo typoetory a:


\par }{\Q \VS{6}“Ywy, Ritonõpo, kykohmase,

\par }{\Q yjamitunuru ekaroase oya zae ehtoh ripotohme sero nono po,

\par }{\Q sero nono põkõ pynanohtohme oya.

\par }{\Q Kuenehpoase ynetapohpyry ae ro ypoetory tõ Izyraeu tomo a,

\par }{\Q imeimehnõ nonory põkõ emero juaro ehtohme oenetuputyryke eya xine;


\par }{\Q \VS{7}tonurãkara enuru etapuruhmakãko mase,

\par }{\Q ãpuruhpyry taõkõ myhpokãko mase,

\par }{\Q tapuruse aexityã xinukutumao tũtanohpõko ropa mase.


\par }{\Q \VS{8}Ywy ro rokẽ Ritonõpome ase:

\par }{\Q morome jesety mana!

\par }{\Q Imehxo jehtoh onekaropyra ase imehnomo a;

\par }{\Q imehnõ neponãmary oneahmapopyra ase ipunaka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}“Jomihpyry ae ro emero toehse,

\par }{\Q seromaroro tyrisenã ehtoh poko ourutorỹko ase,

\par }{\Q morohne waro oehtohkõme exipyra ro ahtao.”


\par }{\SH Eahmatopo
\par }
{\Q \VS{10}Eremiatoh kasenato ke eremiatoko Ritonõpo eahmaryme!

\par }{\Q Imehxo ynororo ehtoh poko eremiatoko, sero nono po porehme:

\par }{\Q eahmatoko wapu ae ytoketomo tuna konõto poro ytoketomo eahmatoko inyrityã emero tuna konõto kuao,

\par }{\Q ahno a roropa moe imeimehnõ nonory põkõ porehme!


\par }{\Q \VS{11}Ona tonorẽ po, ipatary tõ po roropa ah Ritonõpo eahmã toto,

\par }{\Q ah pata Ketaa põkõ neahmã toto!

\par }{\Q Amarokõ pata Sera põkõ, atãkyematoko,

\par }{\Q eremiatoko ypy tõ emory po!


\par }{\Q \VS{12}Ah Ritonõpo toahmase nexino,

\par }{\Q ah mokaro moe nono põkõ saeremehxo Ritonõpo ehtoh poko nekarõ toto!


\par }{\Q \VS{13}Ritonõpo ytõko mana etonakety samo,

\par }{\Q emero tyrikehse eya etonatoh taka toytotohme.

\par }{\Q Kohtãko mana toetonatohme,

\par }{\Q topetõkara poremãkapõko mana tyjamitunuru ke.


\par }{\SH Typoetory tõ akorehmãko mana
\par }
{\PP \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Okynahxo oturupyra exiase,

\par }{\Q mynyhme rokẽ exiase, ypoetory tõ onezuhpyra;

\par }{\Q yrome seromaroro kohtãko ase nohpo samo tonururuhtao,

\par }{\Q jetũ toehse ahtao xitãko mana pusuh ãko.


\par }{\Q \VS{15}Emorymãkõ tohtohkãko ase

\par }{\Q toto enahkãko ase ypy tõ maro,

\par }{\Q jomi poe otyro emero anorỹko mã kehko wewe tõ maro.

\par }{\Q Tuna tõ maro jakanahmã tõ rĩko ase ona tonorẽme,

\par }{\Q tuna pẽkamã tõ emero tonore tyripõko ase.


\par }{\Q \VS{16}Tonurãkara arõko ase imepỹ osema ae,

\par }{\Q moro ae ytopitopyra ro toh nexiase.

\par }{\Q Toto kohmamyry myakamãko ase saerehkatoh ke.

\par }{\Q Osema tupimãkõ tupime pyra tyrĩko ase toto esemaryme.

\par }{\Q Morara tyrĩko ase, totapose ya exiryke.

\par }{\Q Morara tyrĩko ase rahkene, ekurehpyra ase.


\par }{\Q \VS{17}Yrome tyneponãmarykõ eahmananõ te,

\par }{\Q tynaxikatyã riryhtao tosẽkõme,

\par }{\Q mokaro typoremãsẽme exĩko,

\par }{\Q ehxirõko mã toto, ynara kananomo tyneponãmarykomo a:

\par }{\Q Omoro mase yna rihpono.”


\par }{\SH Izyraeu tõ onenetupuhpyra
\par }
{\PP \VS{18}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Etatoko pahne, otato pyra exiketomo!

\par }{\Q Enetoko ke, tonure pyra exiketomo!


\par }{\Q \VS{19}Ypoetory tõ Izyraeu motye tonurãkara nae?

\par }{\Q Jomiry aroneme ynaropohpyry motye otato pyra exikety nae?

\par }{\Q Arypyra;


\par }{\Q \VS{20}Izyraeu tomo, itamurume meneatose repe,

\par }{\Q yrome onenetupuhpyra mexiatose;

\par }{\Q omi tuhke totase oya xine repe

\par }{\Q yrome zuaro pyra sã mexiatose.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ritonõpo Oesẽkõ mã typoetory tõ pynanohneme Exikety,

\par }{\Q morara exiryke tynyripohpyry tokarose eya,

\par }{\Q toto amorepatohme, tõmiry waro toto ehtohme,

\par }{\Q omipona se toto ehtohme.


\par }{\Q \VS{22}Yrome ipoetory tõ tyyryhmase,

\par }{\Q imõkomory tomatonanohse, tõmase toto ãpuruhpyry taka,

\par }{\Q moro tao tymyhse toh nexiase.

\par }{\Q Epetõkara a tarose toto tynamotokõme,

\par }{\Q typynanohneke pyra toh nexiase.


\par }{\Q \VS{23}Sero jomiry etary se exikety sehxo ase.

\par }{\Q Taroino tomeseke sã jomiry etane sehxo ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Onoky a Izyraeu tõ tokarose epetõkara a?

\par }{\Q Onoky omi poe tomatonanohse toh nexiase?

\par }{\Q Ritonõpo poe nexiase,

\par }{\Q ineneryme yna rypyry poko toehse ynanexiase.

\par }{\Q Zae ehtoh poko se pyra sexiatose,

\par }{\Q aomiry omipona se pyra sexiatose tamorepase kuahtao xine eya.


\par }{\Q \VS{25}Naeroro kyzehno xine toehtoh ke tuãnohse sexiatose,

\par }{\Q toetuarimase roropa sexiatose etonatoh tao.

\par }{\Q Kyzehno xine aexiry apoto sã nexiase

\par }{\Q zahnõko Izyraeu tõ rãnao.

\par }{\Q Yrome zuaro pyra sexiatose.

\par }{\Q “Otara exĩko nae?” tykase,

\par }{\Q onenetupuhpyra sexiatose ipunaka.




\par }\Chap{43}{\SH “Opynanohtorỹko ase,” ãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yrome seromaroro Ritonõpo, Orihpono, ynara ãko Izyraeu a:

\par }{\Q “Enaromyra exiko, opynanohnõko ase;

\par }{\Q kykohmase oesety ae, ypoetoryme mase.


\par }{\Q \VS{2}Tuna zuemã rãnakuroko oytoryhtao, amaro ase,

\par }{\Q nerypyra exĩko mase.

\par }{\Q Apoto rãnakuroko oytoryhtao zahpyra exĩko mase.


\par }{\Q \VS{3}Ritonõpo Oesẽkõme jexiryke, Izyraeu tõ Rihpono kurano, Opynanohnekomo.

\par }{\Q Ejitu ekaroase, Etiopia roropa, Sepa maro, oepehpyryme ypoetoryme oehtohme.


\par }{\Q \VS{4}Imehnõ nonory põkõ, ahno tytororo ekarory opynanohtohme, typynehxo oexiryke ya,

\par }{\Q opyno jexiryke, imehxo oriry se roropa jexiryke.


\par }{\Q \VS{5}Enaromyra exiko; amaro jexiryke!

\par }{\BB \par }
{\Q “Moino xixi tũtatoh wino te, moino roropa xixi omõtoh wino oekyry tõ enehnõko ropa ase inonorykõ pona.


\par }{\Q \VS{6}Inikahpoẽkomo a ynara tyripõko ase: ‘Ah mokaro nytõ toto,’

\par }{\Q Ikurenaẽkomo a roropa: ‘Mokaro anapoipyra ehtoko.’

\par }{\Q Moino nono moe exiketõ poe ah umũkuru tõ noehno ropa toto, jẽxiry tõ roropa tosaka xine!


\par }{\Q \VS{7}Mokaro emero ypoetoryme mã toto;

\par }{\Q toto tyrise ya isene toto ehtohme, imehxo jehtoh enepotohme imehnomo a.”


\par }{\SH Izyraeu tõ Ritonõpo zae ehtoh enenanõme
\par }
{\PP \VS{8}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara ãko:

\par }{\Q “Ypoetory tõ enehtoko toto apiakatohme.

\par }{\Q Tonure ro toh mã repe, yrome tonurãkara sã mã toto.

\par }{\Q Typanare toh mã repe,

\par }{\Q yrome otato pyra exiketõ sã mã toto.


\par }{\Q \VS{9}Imeimehnõ nonory põkõ ahno tõ emero enehpotoko oximõme toto ehtohme Apiakatoh tao.

\par }{\Q Onoky neponãmary imeĩpo ehtoh ekarory waro nae?

\par }{\Q Onoky a tokarose pake serara ehtoh poko seromaroro?

\par }{\Q Ah mokyro enenanõ noehno toto

\par }{\Q xiaro zae toehtohkõ waro imehnõ ehtohme,

\par }{\Q ajohpe pyra aomirykõ waro roropa imehnõ ehtohme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ritonõpo ynara ãko: “Izyraeu tomo, omoro jeneneme mase;

\par }{\Q kymenekase ypoetoryme oehtohme, juaro oehtohme,

\par }{\Q jenetupuhtohme, ywy ro rokẽ Ritonõpome jehtoh waro oehtohme.

\par }{\Q Osemazuhme imepỹ ritõ pyra kynexine.

\par }{\Q Ymaro imepỹ ritõ pyra mana,

\par }{\Q imeĩpo jũme imepỹ ritõ exipyra roropa exĩko mana.


\par }{\Q \VS{11}Ywy ro rokẽ Ritonõpome ase,

\par }{\Q ywy rokẽ opynanopyrykõ waro ase.


\par }{\Q \VS{12}Jomihpyry etapoase oya xine: ‘Imeĩpo opynanohtorỹko ase.’

\par }{\Q Mame kypynanopyatose jomihpyry ae ro.

\par }{\Q Moro poko eneneme matose,

\par }{\Q morara onyripitopyra imepỹ ritõ nexiase amaro xine.


\par }{\Q \VS{13}Ywy Ase Ritonõpo, jũme exikehpyra exĩko ase.

\par }{\Q Ahno tõ emero epasaromepyra mã toto yjamitunuru wino.

\par }{\Q Tyriryhtao ya onytyoromasaromepyra imehnõ mana.”


\par }{\SH Papironia poremãkatopõpyry
\par }
{\PP \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo, Opynanohnekomo, Izyraeu tõ Esẽ Kurano, typoetory tomo a:

\par }{\Q “Opyno xine jexiryke soutatu tõ tuhkãkõ enyohnõko ase Papironia poremãkase.

\par }{\Q Ahno atãkyemary ikohtary myakamãko mana ixitarykõke.


\par }{\Q \VS{15}Ywy ase Ritonõpo Oesẽkõ kurano,

\par }{\Q Orihpõkõme ase, Otuisarykõme ase.


\par }{\Q \VS{16}Pake ahtao osema tyrise Ritonõpo a tuna konõto rãnakuroko,

\par }{\Q oesemarykõ tuna zueme exikety rãnakuroko.


\par }{\Q \VS{17}Soutatu tõ jamihmãkõ typoremãkase eya, tuhkãkomo, kahu tõ osetapaketõ maro te, kawaru tõ maro.

\par }{\Q Toepukase toto jũme owõpyra ropa ehtohme;

\par }{\Q tozehse toto nãparina ezetyry samo!”


\par }{\PP \VS{18}Yrome seromaroro ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ mana typoetory tomo a:

\par }{\Q “Wenikehtoko pake ehtopõpyry poko,

\par }{\Q emynyhmara ehtoko pake ynyrityã poko.


\par }{\Q \VS{19}Seromaroro ynyriry tyrisenã sã tyrĩko ase,

\par }{\Q okynã pyra morara exĩko mana,

\par }{\Q mame mõtoino rokẽ moro enẽko matose.

\par }{\Q Osema rĩko ase ona rãnakuroko,

\par }{\Q iporiry tõ ekarõko ase oya xine ona tonorẽ po.


\par }{\Q \VS{20}Onokyro tomo a toahmasẽme exĩko ase, kaikuxi tomo a, torõimo awexituruze tomo a roropa,

\par }{\Q soesoekane rĩko ase ona tonorẽ po,

\par }{\Q iporiry tõ serere ãko nono tonorẽ poro, tuna ekarotohme aukurukõme ynymenekatyamo a ypoetory tõme exiryke.


\par }{\Q \VS{21}Mokaro ynyrityãme mã toto ypoetoryme toto ehtohme jeahmatohme.”


\par }{\SH Iirypyryme Izyraeu tõ toehse
\par }
{\PP \VS{22}Ynara ãko Ritonõpo mana typoetory tomo a:

\par }{\Q “Amarokõ typenekehse mexiatose ypoko,

\par }{\Q mame jeahmara mexiatose.


\par }{\Q \VS{23}Okyno tõ kaneru tõ onenehpyra mexiatose jahkatohme onekarorykõme ya,

\par }{\Q imehxo jyripyra mexiatose onekarorykõ ke.

\par }{\Q Orohmanohpopyra xine exiase tiriiku tõkehko enehporyke oya xine:

\par }{\Q ‘Ixtaratu jahkatoko’ kara exiase.


\par }{\Q \VS{24}Ixtaratu onepekahpopyra exiase oya xine ekarotohme ya,

\par }{\Q oeky tõ kasery roropa onekaropopyra exiase oya xine tãkye jyritohme.

\par }{\Q Mãpyra totaehse kyriatose oorypyrykõ ke,

\par }{\Q tapotũkehse tykamexipose ywy oya xine azahkuru ehtoh poko oexirykõke.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}“Yrome ywy, ywy roro, Ritonõpo Oesẽkõme ase,

\par }{\Q naeroro oorypyrykõ korokãko ase,

\par }{\Q oorypyrykõ poko wenikehnõko roropa ase.


\par }{\Q \VS{26}Ypoetory tomo, yhxirotoh nae awahtao xine, ehmaropa Apiakane ẽpataka;

\par }{\Q yhxirotoh enepotoko!

\par }{\Q Tuaro ehtoh enehtoko zae oexirykõ waro kuehtohkõme!


\par }{\Q \VS{27}Atamurukõ tyyrypyhpyke toehse;

\par }{\Q urutõ kõ roropa iirypyryme toehse toh kynexine yneneryme,


\par }{\Q \VS{28}Ytapyĩ Kurã nuriame tyripose otuisarykomo a.

\par }{\Q Morara exiryke Izyraeu tõ tonahkapose ya,

\par }{\Q ypoetory tõ typoremãkapose ya.”




\par }\Chap{44}{\SH Kuesẽkõ toiroro Ritonõpome mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkomo:

\par }{\Q “Etako pahne, Izyraeu, ypoetoryme mase, ynymenekahpyry.


\par }{\Q \VS{2}Ywy, Ritonõpo, Orihpõkõme ase;

\par }{\Q takorehmase mexiase ya oenurutopõpyry poe.

\par }{\Q Izyraeu, ypoetorymano, enaromyra exiko opyno jexiryke,

\par }{\Q ynymenekahpyryme mase ymaro oehtohme.


\par }{\Q \VS{3}Konopo enehpõko ase ona tonorẽ po,

\par }{\Q iporiry tõ rĩko ase serere katohme nono tonorẽ poro.

\par }{\Q Moro saaro Juzenu kuãnõko ase opoenõ pona, apakõ pona roropa,

\par }{\Q kure ehtoh ekarõko roropa ase apakomo a.


\par }{\Q \VS{4}Kure rokẽ emãnõko mã toto onahpoty samo

\par }{\Q konopo itamurume toehse ahtao,

\par }{\Q saukeiru tõ sã roropa ahtaketõ iporiry tõ ehpio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Imeimehnõ Izyraeu tõ maro oximaro exĩko mã toto.

\par }{\Q Toitoine ynara ãko: ‘Ywy ase Ritonõpo poetoryme;’

\par }{\Q imepỹ Jakome osesehpãko mana;

\par }{\Q imepỹ ropa imerõko mana tomary pokona:

\par }{\Q ‘Ritonõpo Jesẽme mana;’

\par }{\Q imepỹ roropa esehpãko mana Izyraeume tosetyme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ynara ãko Ritonõpo mana Izyraeu tõ tuisary, Izyraeu tõ Ewomane, Jamihmehxo Exikety:

\par }{\Q “Ywy ase Apitorymano te, Etyhpyrymãme roropa,

\par }{\Q toiroro Ritonõpome ase, imepỹ ritõ pyra mana.


\par }{\Q \VS{7}Imepỹ ysã exikety pyra mana,

\par }{\Q ynyrihpyry riry waro exikety pyra.

\par }{\Q Zuaro awahtao kaxiko ya emero Izyraeu ehtopõpyry poko,

\par }{\Q apitotopõpyry poe orẽpyra Izyraeu tyrise ahtao ya tarona,

\par }{\Q kaxiko roropa Izyraeu ehtoh poko taroino sero etyhpyry pona.


\par }{\Q \VS{8}Ypoetory tomo, enaromyra ehtoko, oserehpyra ehtoko!

\par }{\Q Zuaro matose, moino ro pake ehtopõpyry poe,

\par }{\Q oturuase senohne ehtoh poko.

\par }{\Q Eneneme matose ajohpe pyra jomiry ehtoh poko.

\par }{\Q Imepỹ ritõ nae? Arypyra! Imepỹ oewomane pyra mana;

\par }{\Q onenepitopyra exiase.”


\par }{\SH Imehnõ neponãmary eahmary popyra
\par }
{\PP \VS{9}Mokaro tyneponãmarykõ rinanõ popyra mã toto. Inyrityã roropa isehxo aexityã popyra mã toto. Tynyrityã eahmananõ tuaro pyra mã toto, tonure pyra roropa mã toto, naeroro ehxirõko mã toto.

\VS{10}Popyra mana tyneponãmarykõ riryhtao, metau risemy, eahmatohme ritõme samo.

\VS{11}Mokaro eahmananõ emero ehxirõko mã toto. Tykyryry axikananõ ahnome rokẽ mã toto; ime pyra. Ah oximõme noehno toto, osenepose Apiakane ẽpataka! Moroto oserehnõko mã toto, ehxirõko mã toto.


\par }{\PP \VS{12}Metau poko erohkety metau zokonaka apoĩko, ipoko erohnõko mana apoto po tapory jamihmã ke, mate ke etaetapãko mana, isene exikety panõme ehtohme. Mame aerokuruhtao omise exĩko mana, tuna se, etaehnõko roropa.


\par }{\PP \VS{13}Mokyro wewe poko erohkety wewe kuhnõko mana eary ke, imerotoh ke ikuhtoh rĩko mana wewe pokona. Imeĩpo tykyryry ke, tapema tõkehko ke ahno panõ enekure exikety axikãko mana, nuasemã panono, ritõ eahmatoh taka tyritohme.

\VS{14}Itu htaka ytõko wewe axikane mana wewe akohse; otarame apupari menekãko mana, otarame wewe xipirexite, otarame karawario. Arypyra ahtao otarame pinieiro arykãko mana ahtatohme tohxikase ahtao konopo a.


\par }{\PP \VS{15}Moro wewe zokonaka apotopokõme tyrĩko mana; jahkãko mana axitũ potu ehtohme, wyi ekeitohme roropa. Wewe zokonaka akoĩpyry axikãko mana tyneponãmary ritohme; mame tosekumuru po tynaxikahpyry eahmãko mana.

\VS{16}Moro sã wewe zokonaka apotopokõme exĩko apoto zukatohme; tõsẽ purũko mokyro mana, otuhnõko mana tuesapare exĩko. Axitũ exĩko roropa mana, mame ynara ãko: “Apoto kurã sero! Axitũ potu toehse ywy!”

\VS{17}Moro wewe zokonaka akoĩpyry ke ahno panõ axikãko mã ynororo, tyneponãmaryme. Imeĩpo tosekumuru po porohnõko mana mokyro eahmaryme. Oturũko mana eya: “Omoro mase yritõme; kypynanohko!” ãko.


\par }{\PP \VS{18}Morara exiketõ mã tuaro pyra mã toto ipunaka. Tonuru apurũko mã toto, mame tonurãkara sã osenuhmasaromepyra mã toto; tõsenetupuhtohkõ apurũko roropa mã toto; onenetupuhpyra mã toto.

\VS{19}Mokyro wewe axikane tuaro pyra mã ipunaka. Ynara kary tyya waro ehsaromepyra mana: “Moro wewe ke zokonaka apoto zukano; wyi ekeino te, tõsẽ puruno te, otuhno. Mame wewe zokonaka akoĩpyry ke ynaxikahpyry xihpyry yrino. Taro ase seromaroro wewe akoĩpyry eahmãko!”


\par }{\PP \VS{20}Ahno naxikahpyry eahmary toiparo rokẽ mana; oruno enapyry sã mana. Mokyro wewe eahmaneme exikety zae osenetupuhpyra mana, tonekunohse rokẽ mana, osepynanohsaromepyra. Ynara kasaromepyra mana: “Sero ynaxikahpyry jemah po ajohpe rokẽ mana, ritõ kara mose ro,” kasaromepyra mana.


\par }{\SH Ritonõpo Kypynanohnekomo
\par }
{\PP \VS{21}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Izyraeu tomo, wenikehpyra ehtoko sero poko!

\par }{\Q Wenikehpyra ehtoko ypoetoryme oehtohkõ poko.

\par }{\Q Kyriatose ypoetoryme oehtohkõme,

\par }{\Q jũme wenikehpyra exĩko ase opoko xine.


\par }{\Q \VS{22}Popyra oehtohkõ ykorokase, oorypyrykõ roropa emero;

\par }{\Q osenepyra toehse mã kehko akurũ esahpyry samo.

\par }{\Q Osehtoko ropa ya Opynanohneme jexiryke.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Okohtatoko oseahmarykõme, kapuaõkomo!

\par }{\Q Okohtatoko nono ao exiketomo!

\par }{\Q Okohtatoko atãkyemarykõme ypy tomo te, wewe tõ te, emero itu htaõ kõ maro!

\par }{\Q Imehxo toexiry tonepose Ritonõpo a typoetory tõ Izyraeu tõ pynanopyryke eya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kuesẽkõ, Izyraeu tõ Pynanohne, ynara ãko:

\par }{\Q “Ypoetory tomo, ywy ase Orihpõkomo;

\par }{\Q enurupyra ro awahtao xine kyriatose.

\par }{\Q Toiroro, senohne emero Rihpõme ase;

\par }{\Q myahxo kapu yrine te, sero nono yrine roropa, takorehmaneke pyra.


\par }{\Q \VS{25}Imeĩpo ehtoh ekaronanõ tyrĩko ase putupyra exiketõme,

\par }{\Q urutõ ajohpãkõ omiry ae onyripopyra ase.

\par }{\Q Tuaro exiketõ omiry tyrĩko ase zae pyra,

\par }{\Q zuaro toto ehtoh enepõko ase zuaro pyra ehtoh samo.


\par }{\Q \VS{26}Yrome ypoetory ynara karyhtao:

\par }{\Q ‘Taroino ynara exĩko mana,’ karyhtao te,

\par }{\Q jomiry aroporyhtao josenetupuhtoh enepotohme,

\par }{\Q morohne ripõko ase rahkene zae jehtoh waro imehnõ ehtohme.

\par }{\Q Ynara ãko ase, pata Jerusarẽ pona ahno tõ oehnõko ropa tosahpyrykõ pona ropa,

\par }{\Q Juta patary tõ tyrisẽme ropa exĩko mã kehko,

\par }{\Q patãpo tõ ipahtyã poe patame exĩko ropa mana.


\par }{\Q \VS{27}Jomiry ke rokẽ tyripose ahtao ya tuna konõto anorỹko mana,

\par }{\Q tuna tõ roropa apaĩko emero.


\par }{\Q \VS{28}Ywy ase ynara ãko Xiro a:

\par }{\Q ‘Jomi poe tuisame erohnõko mase kowenume,

\par }{\Q ise jehtoh tyrĩko mase.

\par }{\Q Pata Jerusarẽ ripõko ropa mase te,

\par }{\Q Ytapyĩ apõ kehko ripõko roropa mase.’ ”




\par }\Chap{45}{\SH Ritonõpo a Xiro tymenekase
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ritonõpo a Xiro tymenekase tuisame ehtohme.

\par }{\Q Eya tyjamihtanohse ynororo imehnõ nonory põkõ poremãkatohme, tuisa tõ jamitunuru enahkapotohme.

\par }{\Q Pata tõ omõtoh etapuruhmakãko Ritonõpo mana Xiro omõtohme,

\par }{\Q imehnõ moro omõtoh anapurusaromepyra ropa mana.

\par }{\Q Ynara ãko mã ynororo Xiro a:


\par }{\Q \VS{2}“Ywy roro osemazuhme ytõko ase,

\par }{\Q ypy tõ pipahmãko ase oesemaryme, emorymãkõ roropa;

\par }{\Q pata tõ omõtoh tonõ metau risẽ tahkãko ase te, kurimene risẽ roropa.


\par }{\Q \VS{3}Oya mõkomo kurã ekarõko ase, tonẽse aexityamo,

\par }{\Q uuru tõkehko tukurãkase aexityã zonẽtoh tao,

\par }{\Q zuaro oehtohme ywy ase Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy, okohmahpono oesety ae.


\par }{\Q \VS{4}Okohmãko ase ypoetory Izyraeu tõ akorehmatohme oya, ynymenekatyamo.

\par }{\Q Mame juaro pyra ro awahtao imehxo oehtoh ekarõko ase oya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Ywy ro rokẽ ase Ritonõpome;

\par }{\Q imepỹ ritõ pyra mana, ywy rokene.

\par }{\Q Ajamitunuru ekarõko ase oya etonatohme juaro pyra ro awahtao.


\par }{\Q \VS{6}Morara tyrĩko ase, nono etyhpyry poe xixi tũtatoh wino mya etyhpyry pona xixi omõtoh wino sero nono põkõ porehme zuaro ehtohme ywy ase Ritonõpo, imepỹ ritõ pyra mana.


\par }{\Q \VS{7}Saerehkatoh rihpõme ase, ikohmamyry roropa,

\par }{\Q kurãkõ ekaroneme ase, popyra ehtoh tyriponeme roropa ase;

\par }{\Q ywy Ritonõpo morohne rĩko ase emero porehme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}“Konopo enehpory sã ya kaino, orẽpyrahxo jehtoh enehpõko ase kapu poe.

\par }{\Q Nono etapuruhmakãko ase moro zae ehtoh apoitohme,

\par }{\Q ekutãko sã mana ahno pynanohtoh ke, zae ehtoh ke roropa.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, morara tyrĩko ase.”


\par }{\SH Emero Esẽme Ritonõpo mana
\par }
{\Q \VS{9}Tumeri riryhtao orino risemy tyrine maro oseosezuhpyra tyrine maro mana.

\par }{\Q Orino onekaropopyra tyrine a: “Oty rĩko mahno?”

\par }{\Q Ynara kara roropa mana: “Emese popyra mase,” kara mana.


\par }{\Q \VS{10}Ahno mũkuru ynara kara tumykomo a:

\par }{\Q “Oty katoh kuenurumatose?”


\par }{\Q \VS{11}Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ kurano, Orihpõkomo, ynara ãko:

\par }{\Q “Zae pyra matose ekaroporyhtao ya ypoenõ pynanopyry poko ya,

\par }{\Q jamorepary se roropa awahtao xine ynyriry poko.


\par }{\Q \VS{12}Ywy ase sero nono Rihpono porehme,

\par }{\Q ahno tyrise ya isene ehtohme sero nono po.

\par }{\Q Jemary ke kapu yrine mya,

\par }{\Q xixi tyripose ya, nuno roropa, xirikuato tõ maro aosenetohme.


\par }{\Q \VS{13}Ywy roro Xiro ripõko ase jomipona aerohtohme,

\par }{\Q jomihpyry ae ro orẽpyra exĩko mana.

\par }{\Q Esemary tõ kurãkãko ase aytotohme.

\par }{\Q Ypatary, Jerusarẽ rĩko ropa mana,

\par }{\Q ypoetory tõ, imehnõ namoto tõ myhpokãko ropa mana,

\par }{\Q toto tũtanohpõko ropa mana, namotome pyra toto ehtohme,

\par }{\Q topehke pyra morara tyrĩko mã ynororo.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, morara ãko ase.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo Izyraeu tomo a:

\par }{\Q “Ejitu mõkomory kurã, Etiopia mõkomory roropa okyryryme exĩko mana.

\par }{\Q Mokaro Sepa põkõ, ahno mosa exiketõ, anamotome exĩko mã toto;

\par }{\Q oekahmatorỹko mã toto tymyhse keti ke.

\par }{\Q Tosekumurukõ po porohnõko mã toto oẽpataka xine ynara katohme:

\par }{\Q ‘Ritonõpo amaro xine mana, ynoro rokẽ Ritonõpome mana,

\par }{\Q imepỹ ritõme pyra mana.’ ”


\par }{\Q \VS{15}Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ mã typoetory tõ pynanohneme exikety,

\par }{\Q ahno wino otonẽnõko mana.


\par }{\Q \VS{16}Mokaro tyneponãmarykõ axikananomo ehxirõko mã toto, emero porehme.


\par }{\Q \VS{17}Yrome Izyraeu tõ mã typynanohse Ritonõpo a;

\par }{\Q jumãme typynanohse mã toto,

\par }{\Q jũme toto onyporemãkapopyra ropa exĩko mã toto,

\par }{\Q jũme ehxiropyra exĩko mã toto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ritonõpo a kapu tõkehko tyrise,

\par }{\Q ynororo rokẽ Ritonõpome mana.

\par }{\Q Sero nono tyrise roropa eya, tapuhse eya sero samo,

\par }{\Q mame esaka tyrise eya.

\par }{\Q Typõke pyra ehtohme sero nono onyripyra kynexine,

\par }{\Q yrome ahno esaryme tyrise eya moroto toto ehtohme.

\par }{\Q Ritonõpo Kuesẽkõ ynara ãko mana:

\par }{\Q “Ywy ase Ritonõpo, imepỹ ritõ pyra mana.


\par }{\Q \VS{19}Tokare pyra oturupyra exiase,

\par }{\Q otonẽpyra exiase xinukutumao,

\par }{\Q ynara kara exiase Izyraeu tomo a:

\par }{\Q ‘Kuupitoko ahno esao pyra.’

\par }{\Q Ywy Ritonõpo, zae rokẽ oturuase,

\par }{\Q jomiry zae ehtoh enetupuhtoko zae rokẽ exiryke.”


\par }{\SH Imehnõ neponãmary ajohpe
\par }
{\PP \VS{20}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Osehtoko oximõme imeimehnõ nono põkomo isene ro exiketomo,

\par }{\Q osenepotoko apiakatoh tao!

\par }{\Q Tuaro pyra mã toto ipunaka, oturuketomo tyneponãmarykomo a,

\par }{\Q osepynanohposaromepyra exiketomo, ahno oximõme ytoytoketomo tynaxikatyã wewe risẽ puimananomo.


\par }{\Q \VS{21}Osekarotoko apiakatoh tao;

\par }{\Q oturutoko oseya ise awahtao xine.

\par }{\Q Onoky a tokarose pake, senohne poko?

\par }{\Q Ywy exiase, Ritonõpo, typoetory tõ pynanohne;

\par }{\Q imepỹ ritõ pyra mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Ahno tomo, sero nono põkõ emero, eramatoko ropa ya seromaroro typynanohsẽme oehtohkõme,

\par }{\Q ywy ro rokẽ Ritonõpome ase, imepỹ pyra mana.


\par }{\Q \VS{23}Jomihpyry totapose ya, onytyoromara ase;

\par }{\Q ynara tyripõko ase jomihpyry ae ro:

\par }{\Q ahno tõ emero tosekumurukõ po porohnõko mã toto jẽpataka, osekarotohme ya, jomipona toehtohkõme.


\par }{\Q \VS{24}Zurũko mã toto, ynara ãko:

\par }{\Q Ritonõpo rokẽ mã tyjamitunuru ekarõko kyya xine orẽpyra kuehtohkõme.

\par }{\Q Yzehno aexityã emero toehxirosẽme exĩko mã toto,

\par }{\Q ehxirõko mã toto jẽpataka.


\par }{\Q \VS{25}Yrome ywy, Ritonõpo, Jako pakomotyã emero pynanohnõko ase,

\par }{\Q mame jeahmãko mã toto.”




\par }\Chap{46}{\SH Papironia põkõ neponãmary
\par }
{\Q \VerseOne{1}“Papironia põkõ neponãmarykõ Peu te,

\par }{\Q Nepo maro toahmase aexityã toepuise, nono pona toepukase.

\par }{\Q Moro ineponãmarykõ takimase tyritohme jumẽtu tõ pona;

\par }{\Q omoxĩ mã kehko okyno tõ ipuimananõ totaehse ahtao.


\par }{\Q \VS{2}Moxiã neponãmary toepuise, epukãko mã toto;

\par }{\Q osepynanohsaromepyra mã toto,

\par }{\Q tarosẽme exĩko mya epetõkara a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}“Izyraeu tomo, etatoko pahne,

\par }{\Q Jako pakomotyã emero isene ro exiketomo!

\par }{\Q Moino ro oenurutopõpyry poe ro tupuimase mexiase ya,

\par }{\Q opyno xine exikehpyra exiase.


\par }{\Q \VS{4}Ywy Ritonõpo Oesẽkõme ase,

\par }{\Q opyno xine exikehpyra ase tamuhpõme oehtohkõ pona,

\par }{\Q oũsetykõ karimutume ehtoh pona.

\par }{\Q Kyriatose, aarotorỹko ase;

\par }{\Q ãkorehmatorỹko ase opynanohtorỹko ase roropa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“ ‘Onoky sã jekarõko matou?’ ãko Ritonõpo.

\par }{\Q ‘Onoky nae ysã exikety?’


\par }{\Q \VS{6}Ahno nae tytineru apoĩko mã toto,

\par }{\Q uuru pitiko rokẽ pyra, parata itamurume roropa,

\par }{\Q mame tyrine epehmãko mã toto

\par }{\Q moro uuru ke moro parata maro tyneponãmary ritohme.

\par }{\Q Mame porohnõko mã toto

\par }{\Q tosekumurukõ po tyneponãmarykõ eahmatohme.


\par }{\Q \VS{7}Mame tyneponãmarykõ anỹnõko mã toto

\par }{\Q tymotary pona ipuimatohme, esaka tyrĩko mã toto;

\par }{\Q moroto rokẽ exĩko, ytosaromepyra mana tosary poe.

\par }{\Q Eya ahno otururuhtao onezuhsaromepyra mana;

\par }{\Q ahno onypynanohsaromepyra mana

\par }{\Q popyra ehtoh toehse ahtao eya xine.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}“Wenikehpyra ehtoko sero poko, iirypyrymãkomo:

\par }{\Q osenetupuhtoko ynyrihpyry poko tuaro oehtohkõme.


\par }{\Q \VS{9}Wenikehpyra ehtoko pake ynyrihpyry poko,

\par }{\Q mame enetupuhtoko ywy rokẽ Ritonõpome ase,

\par }{\Q imepỹ ypanõ pyra mana.


\par }{\Q \VS{10}Apitory poe kuruatose sero etyhpyry poko.

\par }{\Q Pake ahtao oturuase senohne emero ehtoh poko.

\par }{\Q ‘Josenetupuhtoh emero exĩko mana, ekurehpyra,

\par }{\Q tyriry se jehtoh tyrĩko ase emero porehme,’ tykase ywy.


\par }{\Q \VS{11}Orutua kohmãko ase xixi tũtatoh wino aehtohme;

\par }{\Q moe nono poe, piano yhtory sã axĩ oehnõko mana ynyripohpyry ritohme emero porehme.

\par }{\Q Jomihpyry ae ro emero tyrĩko ase;

\par }{\Q josenetupuhtoh rĩko ase rahkene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Putuhtome exiketomo, etatoko pahne!

\par }{\Q Ynara osenetupuhnõko matose:

\par }{\Q okynahxo opynanohtohkõ oehpyra ekarõko matou?


\par }{\Q \VS{13}Yrome ameke hkopyra opynanohtohkõ enehpõko ase jomihpyry ae ro;

\par }{\Q okynã pyra orẽpyra exĩko ase.

\par }{\Q Okynã pyra Jerusarẽ põkõ pynanohnõko ase, morarame imehxo jehtoh enepõko ase Izyraeu tomo a.”




\par }\Chap{47}{\SH Papironia typoremãkase
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Papironia põkomo, oyhtoko tuisa apõ poe,

\par }{\Q nono pona oporohko.

\par }{\Q Pake oryximã sã mexiase, orutua poko exipitopyra exikety samo,

\par }{\Q pata onyporemãkapỹme mexiase;

\par }{\Q yrome oryximã sã pyra mase toehse,

\par }{\Q opihpyry amiamime pyra toehse.

\par }{\Q Imehnõ namotome toehse mase!


\par }{\Q \VS{2}Topu konõto, tiriiku apotoh ikirĩmako; apoko!

\par }{\Q Kamisa oẽmyty apuru touko! Oupõ kurã roropa touko!

\par }{\Q Omety anỹko iporiry tõ akuohtohme!


\par }{\Q \VS{3}Tupoke pyra oenẽko imehnõ mana,

\par }{\Q toehxirosẽme oehtoh enẽko,

\par }{\Q epyrypara oehtoh enẽko mã toto.

\par }{\Q Omỹpõko ase, opynanohsaromepyra exĩko imehnõ mana.”


\par }{\Q \VS{4}Kypynanohnekõme Ritonõpo mana, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ kurano.


\par }{\PP \VS{5}Papironia põkomo a ynara ãko Kuesẽkõ mana:

\par }{\Q “Mynyhme oporohko, ytoko ikohmamyry aka,

\par }{\Q taroino Nohpo Tuisamã, Ahno tõ Esẽme oesehtopyra ropa exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{6}Ypoetory tõ poko tyekĩtapãse exiase, ynymenekatyã poko;

\par }{\Q morara exiryke typoremãkase toto ya,

\par }{\Q toto ekaroase oya xine. Yrome toto pyno pyra mexiatose;

\par }{\Q tytamuhpopãse exiketõ tyrohmanohpose oya xine yronymyryme.


\par }{\Q \VS{7}Jũme tuisame oexiry poko tõsenetupuhse mexiase repe,

\par }{\Q ynyriry poko osenetupuhpyra mexiase,

\par }{\Q sero etyhpyry poko osenetupuhpyra roropa mexiase.


\par }{\Q \VS{8}Etako pahne, zae pyra ehtoh poko penetakety,

\par }{\Q torẽtyke pyra mase,

\par }{\Q popyra ehtoh oepyry zuno pyra roropa mase.

\par }{\Q Okurohtao ynara ãko mase: ‘Ywy ase tuisame;

\par }{\Q imepỹ ypanõ pyra mana.

\par }{\Q Pytỹpome exipyra ase,

\par }{\Q ypoenõ orihpyra mã toto,’ ãko mase repe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}“Yrome seromaroro jomiry etako pahne:

\par }{\Q axiny, toiro saereme ahtao morohne asakoro exĩko oya,

\par }{\Q onio orihnõko mana opoenõ roropa,

\par }{\Q oneponãmarykõ poko awahtao ro,

\par }{\Q pyaxi tõ poko roropa awahtao ro.


\par }{\Q \VS{10}Orẽpyra mosekaroase oorypyry poko awahtao,

\par }{\Q imehnõ onyriry onenepyra mekaroase repe.

\par }{\Q Yrome tuarohxo oehtoh ke mosenekunopyase.

\par }{\Q Ynara tõsenetupuhse omoro: ‘Ywy imehxo ase,

\par }{\Q imehnõ ysã pyra mã toto.’


\par }{\Q \VS{11}Naeroro popyra ehtoh oehnõko oya,

\par }{\Q pyaxi poko oehtoh anakorehmara moro popyra ehtoh oehpyra ehtohme.

\par }{\Q Oenahkatoh oehnõko mana,

\par }{\Q mame epasaromepyra exĩko mase.

\par }{\Q Moro oryhmatoh kehko onenepitopyra ro mase,

\par }{\Q oehnõko oya mana tuamekaro awahtao.


\par }{\Q \VS{12}Pyaxime oehtoh poko ehtoh ikuhko;

\par }{\Q opoetoae ro ipoko oehtoh torẽnase mase.

\par }{\Q Otarame ãkorehmãko mã kehko,

\par }{\Q otarame morohne ke oepetõkara erehnõko mase.


\par }{\Q \VS{13}Tyjamitunuru ke pyra mase ipunaka,

\par }{\Q imehnõ tuaro exiketõ omiry etaryhtao ro oya epasaromepyra mase.

\par }{\Q Ah mokaro xirikuato poko atamorepaketõ noehno toto opynanohtohme!

\par }{\Q Kapu poko atamorepãko mã toto,

\par }{\Q xirikuato tõ onenekehpyra mana,

\par }{\Q ekarotohme emero nuno punero: otara exĩko oya.


\par }{\Q \VS{14}Onahpoty tonore sã mã toto;

\par }{\Q toto zahkãko apoto mana,

\par }{\Q osepynanohsaromepyra exĩko mã toto.

\par }{\Q Zemimehxo moro apoto exĩko mana, osũtoh sã pyra.


\par }{\Q \VS{15}Morara exĩko mana,

\par }{\Q mokaro xirikuato poko atamorepaketomo,

\par }{\Q eya xine mekaropoase moino ro tarona.

\par }{\Q Yrome orumekãko mã toto, toytotohkõme tosemarykõ ae rokene;

\par }{\Q opynanohsaromepyra exĩko mã toto, emero.”




\par }\Chap{48}{\SH Imeĩpo ehtoh poko
\par }
{\Q \VerseOne{1}Etatoko pahne, Izyraeu tomo!

\par }{\Q Juta pakomotyã, etatoko!

\par }{\Q Õmirykõ etapõko matose Ritonõpo netaryme repe:

\par }{\Q “Izyraeu Esẽ eahmãko ase,” ãko roropa matose repe,

\par }{\Q yrome ajohpe matose, õmirykõ zae pyra mana.


\par }{\Q \VS{2}Pata kurã põkõme osekarõko matose, Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ enetupuhnanõme roropa,

\par }{\Q mokyro esety Jamihmehxo Exiketyme mana.


\par }{\PP \VS{3}Ynara ãko Ritonõpo mana oya xine:

\par }{\Q “Pake kuruatose imeĩpo ehtoh poko,

\par }{\Q jarao morohne poko kuruatose exipyra ro ahtao, zuaro oehtohkõme.

\par }{\Q Mõtoino rokẽ tyrise ya,

\par }{\Q morohne toehse rahkene ynekarohpyry ae ro.


\par }{\Q \VS{4}Putupyra oehtohkõ poko tuaro exine,

\par }{\Q opymyry kurimene sã tũpore mana,

\par }{\Q opery metau sã roropa tũpore mana.


\par }{\Q \VS{5}Morara exiryke morohne poko kuruatose pake;

\par }{\Q exipyra ro ahtao tõturuse ywy oya xine.

\par }{\Q Naeroro ynara kasaromepyra matose:

\par }{\Q ‘Ynaneponãmary tomo a serara tyripose;

\par }{\Q ynanaxikahpyry a, ynanyrihpyry a, uuru risẽ tõkehko.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}“Emero toehse jomihpyry ae ro, morohne enẽko matose.

\par }{\Q Naeroro zae jomihpyry ehtopõpyry enetupuhtoko.

\par }{\Q Yrome seromaroro kasenato ehtoh poko ourutorỹko ase:

\par }{\Q tokare pyra exiketomo, ipoko zuaro pyra ro matose.


\par }{\Q \VS{7}Seromaroro rokẽ senohne tyripõko ase;

\par }{\Q senohne poko onetapitopyra ro matose,

\par }{\Q naeroro ynara kasaromepyra matose:

\par }{\Q ‘Morohne waro exiase moino ro.’


\par }{\Q \VS{8}Ajohpe oehtohkõ waro exiase;

\par }{\Q onekunohtõme mexiatose oenurutopõpyry poe ro.

\par }{\Q Morara exiryke sero poko onetapitopyra mexiatose,

\par }{\Q moino ro zuaro pyra mexiatose senohne ehtoh poko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}“Awãnopyrykõ se jahtao tuãnohse oexirykõ ya,

\par }{\Q oenahkaporykõ se jahtao pake tonahkase mexitory ya,

\par }{\Q yrome morara ahtao jeahmara sero nono põkõ exiry.

\par }{\Q Mãpyra penekehpyra exiase opoko xine,

\par }{\Q Ritonõpome jexiryke jeahmary oya xine zae mana.


\par }{\Q \VS{10}Kukukuatose apoto ao samo,

\par }{\Q parata zatyry sã apoto htao kurehxo ehtohme,

\par }{\Q sam mykamexipoatose ya.

\par }{\Q Yrome parata sã pyra matose, popyra rokẽ matose.


\par }{\Q \VS{11}Ypokoino rokẽ tyrĩko ase;

\par }{\Q ywy nuriame kamexipopyra ase imehnomo a,

\par }{\Q imehxo jehtoh onekaropyra ase imepyny a,

\par }{\Q imehxo jehtoh anapiakara ase imepỹ eahmatohme ysamo. Ywy ro rokẽ imehxo ase.”


\par }{\SH Izyraeu tõ pynanohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\Q \VS{12}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Etatoko pahne Izyraeu tomo, ynymenekatyamo!

\par }{\Q Ywy ase Ritonõpo, apitorymano te, etyhpyrymano.

\par }{\Q Ywy ro rokẽ ase Ritonõpome.


\par }{\Q \VS{13}Jemary ke sero nono esaka yrine,

\par }{\Q kapu mya yrine roropa.

\par }{\Q Tyripose ya, mame senohne emero toehpitose rahkene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Oximõtoko amarokõ emero jomiry etatohme!

\par }{\Q Oneponãmarykõ emero ourusaromepyra toh nexiase ynyriry poko:

\par }{\Q orutua tymenekase ya,

\par }{\Q yjamitunuru ke osetapãko mana pata Papironia maro,

\par }{\Q ypenetatoh tyrĩko mana.


\par }{\Q \VS{15}Ya ro tykohmase ynororo; tonehpose ya,

\par }{\Q mame toehse ynororo.

\par }{\Q Inyriry emero zae tyripõko ase orẽpyra mokyro ehtohme.


\par }{\Q \VS{16}Seromaroro, osehtoko xiaro jomiry etatohme:

\par }{\Q apitorymã poe jarao oturuase,

\par }{\Q otonẽpyra, tokare pyra oturupyra exiase.

\par }{\Q Mame emero tyrise ya jomihpyry ae ro.”

\par }{\BB \par }
{\MM (Seromaroro Tuzenu tokarose Ritonõpo a ya, mame tonyohse ywy.)


\par }{\SH Ritonõpo osenetupuhtoh typoetory tõ poko
\par }
{\Q \VS{17}Ynara ãko Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ kurano, toto Pynanohnekomo, typoetory tomo a:

\par }{\Q “Ywy ase Ritonõpo Oesẽkomo.

\par }{\Q Ãmorepatorỹko ase kure rokẽ oehtohkõme, zae ehtoh ritohme oya xine.


\par }{\Q \VS{18}Pake otato awahtao xine ynyripohpyry omipona, kure rokẽ ehtoh oehkehpyra exiry iporiry samo, jũme apaipyra exikety samo,

\par }{\Q orẽpyra oehtohkõ exikehpyra exiry pohkane sã tuna konõto kuao.


\par }{\Q \VS{19}Opoenõ te, apakomotyã maro ikuhpỹme exiry isawã samo tuna konõto ehpiõ po;

\par }{\Q jũme toto wenikehpyra jexiry,

\par }{\Q mame ywy roro toto ewomaneme exiry, jũme jẽpataka toto ehtohme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ytotoko Papironia poe, epatoko moro poe!

\par }{\Q Okohtatoko tãkye oehtohkõke

\par }{\Q omi kurã ekãtotoko emero pata tõ poro:

\par }{\Q “Typoetory tõ Izyraeu typynanohse Ritonõpo a!”


\par }{\Q \VS{21}Typoetory tõ tarose ahtao Ritonõpo a ona tonorẽ rãnakuroko tuna zehnara toh nexiase;

\par }{\Q topu ae tuna tutũtanohpose aukurukõme,

\par }{\Q topu tyrakase xororokatohme tuna tũtatohme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Yrome popyra ehtoh poko exiketomo a ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Amaro xine osewomatoh pyra mana.”




\par }\Chap{49}{\SH Izyraeu saerehkaneme ahno tõ rãnao
\par }
{\Q \VerseOne{1}Etatoko ke, ahno tomo moe nono põkomo,

\par }{\Q ywy ase Ritonõpo poetoryme, jomiry etatoko;

\par }{\Q otato ehtoko imeimehnõ nonory põkõ emero!

\par }{\Q Jenurutopõpyry poe tymenekase ywy Ritonõpo a,

\par }{\Q aja wakuru ao ro jahtao jesety ae tykohmase ywy eya.


\par }{\Q \VS{2}Jomiry taere exikety sã tyrise eya, tapema aehtohpyry samo,

\par }{\Q towomase ywy tomary ke eya.

\par }{\Q Pyrou sã tyrise ywy eya pohsuime exikety samo

\par }{\Q tukurãkase typyre ẽ ao, tõsẽ wotoh eraximatohme samo.


\par }{\Q \VS{3}Ynara tykase ynororo ya:

\par }{\Q “Izyraeu, ypoetoryme mase,

\par }{\Q amaro jehtoh eneryke tyya xine tuhkãkõ jeahmãko mã toto,” tykase.


\par }{\Q \VS{4}Yrome ynara tykase ywy:

\par }{\Q “Toiparo rokẽ erokuase;

\par }{\Q yjamitunuru tonahkase,

\par }{\Q yrome jerohtoh otyhkara ro mana.”

\par }{\Q Morara ahtao ro jerohtoh ewomãko Ritonõpo mana,

\par }{\Q moro enetupuhnõko ase,

\par }{\Q zae jepehmãko mana jerohtamitume.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Enurupyra ro jahtao tymenekase ywy Ritonõpo a typoetoryme jehtohme,

\par }{\Q Jako pakomotyã enehtohme ropa tyya, Izyraeu tõ sapararahme exiketõ enehtohme tyya.

\par }{\Q Imehxo exiketyme jekarõko Kuesẽkõ mana;

\par }{\Q Ritonõpo poe jamihme ase.


\par }{\Q \VS{6}Ynara ãko mã ynororo ya:

\par }{\Q “Pitiko rokẽ oerohtoh oya nae?

\par }{\Q Ypoetoryme orĩko ase Izyraeu tõ enehtohme ropa isene ro exiketomo,

\par }{\Q toto kurãkatohme ropa inonorykõ po.

\par }{\Q Moro motye oekarõko ase juteutõkara ezurume roropa oehtohme,

\par }{\Q imeimehnõ pynanohneme oehtohme sero nono etyhpyry ponãmero.”


\par }{\Q \VS{7}Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ Kurano, Ipynanohnekõ roropa,

\par }{\Q ynara ãko typoetory a, tyhtomase aexihpyry a,

\par }{\Q ise pyra aexihpyry ahno a, pata tõ esẽ namoto a:

\par }{\Q “Tuisa tõ ajamitunuru enẽko;

\par }{\Q xikihme owõnõko mã toto:

\par }{\Q ‘Tuisamehxo Mase,’ katohme.

\par }{\Q Tuisa tõ poenõ tosekumuru po porohnõko mã toto oẽpataka:

\par }{\Q ‘Imehxo Mase,’ katohme.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, zae rokẽ ase, emero tyrĩko ase jomihpyry ae ro;

\par }{\Q ywy, Izyraeu tõ Esẽ Kurano, kymenekase ypoetoryme oehtohme.”


\par }{\SH Pata Jerusarẽ tyrisẽme exĩko ropa mana
\par }
{\Q \VS{8}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ typoetory tomo a:

\par }{\Q “Opynanohtohkõ toehse ahtao õmirykõ etãko ase,

\par }{\Q oezuhtorỹko ase, ãkorehmatorỹko ase.

\par }{\Q Oewomatorỹko ase.

\par }{\Q Mame amaro xine jomiry etapõko ase imeimehnõ ahno tomo a osepeme ehtohme.

\par }{\Q Ononorykõ rĩko ropa ase kure,

\par }{\Q oesarykõme moro nono ekarõko ropa ase oya xine typahse aexihpyry.


\par }{\Q \VS{9}Ãpuruhpyry taõkomo a ynara ãko ase:

\par }{\Q ‘Otũtatoko ropa ãpuruhpyry tae!’

\par }{\Q Ikohmamyry ao aexityamo a ynara ãko ase:

\par }{\Q ‘Tymyhpokase matose oytotohkõme ropa saeremãka!’ ãko.

\par }{\BB \par }
{\Q “Kaneru sã exĩko mã toto onahpoty enapyryhtao osema ehpio, emorymã po roropa.


\par }{\Q \VS{10}Emitapãpyra, tuna zehnara exĩko mã toto.

\par }{\Q Toto onyryhmara xixi exĩko mana tyryrykane axitunety roropa nono tonorẽ poe, toto pyno jexiryke,

\par }{\Q zae toto arõko ase tuna enatyry tõ pona.


\par }{\Q \VS{11}Osema konõto rĩko ase ypy tõ rãnakuroko,

\par }{\Q osema amimomã poro ypoetory tõ ytotohme.


\par }{\Q \VS{12}Oehnõko ropa mã toto moino,

\par }{\Q imehnõ nonory poe, inikahpoe te,

\par }{\Q xixi omõtoh wino te, Asuã poe roropa ikurenaino.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kapu tomo, oeremiatoko!

\par }{\Q Nono tomo, atãkyematoko!

\par }{\Q Ypy tomo, okohtatoko tãkye oehtohkõke!

\par }{\Q Typoetory tõ emuhkehkapõko Ritonõpo mana;

\par }{\Q typoetory tõ etuarimaketõ pynanohnõko mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Yrome Jerusarẽ põkõ ynara tykase:

\par }{\Q “Kuesẽkomo a turumekase sytatose;

\par }{\Q kypoko xine tuenikehse Ritonõpo mana.”


\par }{\Q \VS{15}Ynara ãko Ritonõpo, toto ezuhnõko:

\par }{\Q “Poeto ẽ tumũkuru poko wenikehnõko nah?

\par }{\Q Tumũkuru nymyry pyno exikehsaromepyra mana.

\par }{\Q Morarame tumũkuru poko tuenikehse nohpo ahtao ro,

\par }{\Q jũme wenikehpyra exĩko ase opoko.


\par }{\Q \VS{16}Jerusarẽ, jũme owenikehpyra ase!

\par }{\Q Jemary tõ pokona oesety tymerose ya mana.


\par }{\Q \VS{17}Orinanõ ropa axĩ oehnõko mã toto,

\par }{\Q oryhmahpõkõ orumekãko, epãko mã toto.


\par }{\Q \VS{18}Osenuhmako omye enetohme,

\par }{\Q oekyry tõ oximõnõko mã toto;

\par }{\Q oehnõko ropa mã toto tosaka xine!

\par }{\Q Ywy Ritonõpo, isene Exikety, ynara etapõko ase:

\par }{\Q mokaro emero õkyry uuru risẽ sã mã toto,

\par }{\Q epyrypãko matose oekyry tõ poko,

\par }{\Q niotakety tõkyry poko epyrypakety samo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}“Ononorykõ typahse nexiase, turumekase roropa,

\par }{\Q yrome seromaroro pitikohxo exĩko mana oehketõ pune pyra;

\par }{\Q mokaro oryhmahpõkõ mya tarosẽme exĩko mana.


\par }{\Q \VS{20}Mame oekyry tõ imehnõ aenurutyã imepỹ nonory po ynara ãko oya imeĩpo:

\par }{\Q ‘Sero nono pitikohxo nase;

\par }{\Q osa zumohxo se sytatose kuesarykõme!’


\par }{\Q \VS{21}Morarame ynara ãko mase oseya:

\par }{\Q ‘Onoky a tumũkuase moxiã emero ypoenõme?

\par }{\Q Ywy, nohpo toemũkuakehse aexihpyry, turumekase, tynomose,

\par }{\Q ãpuruhpyry tao tapuruse - onoky a moxiã tuãtanohpose ypoenõme?

\par }{\Q Toiroro exiase - otokoino toehse moxiã emero nah?’ ”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara ãko typoetory tomo a:

\par }{\Q “Jemary anỹnõko ase imehnõ nonory põkõ neneryme,

\par }{\Q opoenõ enehtohme ropa Jerusarẽ pona, opoenomo,

\par }{\Q oẽxiry tõ roropa tonao xine toto puimãko tymota po roropa.


\par }{\Q \VS{23}Tuisa tõ jũkõ sã opoenõkõ pyno exĩko mã toto,

\par }{\Q ipyxiãkõ opoenõ pyno ehtoh poko erohnõko mã toto.

\par }{\Q Tosekumuru po porohnõko mã toto oẽpataka tõmytykõ po nono pokoxi.

\par }{\Q Erohnõko mã toto opoetoryme.

\par }{\Q Morara ahtao zuaro exĩko matose ywy ase Ritonõpo,

\par }{\Q jenetupuhnanõ jũme emynyhmara exĩko mã toto.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Soutatu wino imõkomory anapoisaromepyra imepỹ mana etonakehxĩpo.

\par }{\Q Tuisa jamihme exikety winoino inamoto tõ onupuxihkasaromepyra ropa imehnõ mana.


\par }{\Q \VS{25}Yrome ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Ywy soutatu tõ winoino inapoityãkõ puxihkãko ropa ase;

\par }{\Q tuisa jamihmã winoino inamoto tõ apoĩko ropa ase.

\par }{\Q Etonãko ase ozehno exiketõ maro,

\par }{\Q opoenõ pynanohnõko ase.


\par }{\Q \VS{26}Mame oepetõkara tõsenahkarykõ poko toto ripõko ase.

\par }{\Q Aetỹtyã exĩko mã toto imehnõ etapary poko,

\par }{\Q zehno toexirykõ poko roropa.

\par }{\Q Morarame ahno emero zuaro exĩko mã toto

\par }{\Q ywy, Ritonõpo, Opynanohnekõme ase;

\par }{\Q ãpuruhpyry tae otũtanohponekomo.

\par }{\Q Zuaro exĩko mã toto

\par }{\Q ywy, Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ Jamihmehxo ase.”




\par }\Chap{50}{\SH Iirypyryme Izyraeu tõ ehtopõpyry
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Taropose ropa ya ekarõko matou, typyty aropory sã inio a?

\par }{\Q Morara ahtao otoko na apapeny, ypyty aropotoh papeny?

\par }{\Q Otarame ynara ekarõko matose:

\par }{\Q Imehnõ namotome kuekaroatose tineru apoitohme ya, ynepehmary epehmatohme.

\par }{\Q Arypyra! Tarose mexiatose imehnõ namotome oorypyrykõ pokoino;

\par }{\Q kuaropoatose popyra ehtoh poko oexirykõke.


\par }{\Q \VS{2}Oty katoh ypoetory tõ oehpyra osẽpatakãmase ymaro toytose jahtao toto pynanohse?

\par }{\Q Oty katoh jezuhpyra toh nexiase tykohmase toto ahtao ya?

\par }{\Q Seromaroro opynanohsaromepyra jekarõko matou?

\par }{\Q Tyjamihkehse jekarõko matou? Arypyra!

\par }{\Q Toiro tyripõko ase, mame tuna konõto anorỹko mana.

\par }{\Q Tuna tõ rĩko ase ona tonorẽme.

\par }{\Q Morara ahtao tuna pyra exiryke

\par }{\Q kana orihnõko mã toto tuna peneryke,

\par }{\Q tymoke exipitõko mana.


\par }{\Q \VS{3}Kapu kohmãkapory waro ase xinukutume aehtohme,

\par }{\Q xinukutume tupokẽ sã tyekyry tõ hnamone mana.”


\par }{\SH Ritonõpo poetory zae exikety
\par }
{\Q \VS{4}Ritonõpo Imehxo Exikety a tamorepase ywy jotururu waro jehtohme

\par }{\Q totaehse exiketõ jamihtanohpotohme ya.

\par }{\Q Ẽmepyry ae rokẽ aomiry etary se jyrĩko mana

\par }{\Q aomiry etatohme jamoreparyhtao.


\par }{\Q \VS{5}Tuaro jehtoh ekarose Ritonõpo ya,

\par }{\Q ỹme exiase, aomiry omipona exikehpyra exiase,

\par }{\Q epara exiase ewinoino.


\par }{\Q \VS{6}Ỹpary ekaroase jypipohnanomo a,

\par }{\Q jẽmyty ekaroase otypo mukanomo a.

\par }{\Q Otonẽpyra exiase typoihtose jahtao eya xine,

\par }{\Q ituh tykase toto ahtao, jẽmyty pona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yrome ehxiropyra ase Ritonõpo Kuesẽkomo a jakorehmaryke.

\par }{\Q Morara exiryke esyryhmara ase topu samo,

\par }{\Q zuaro ase ehxiropyra exĩko ase,


\par }{\Q \VS{8}jewomane ameke pyra exiryke,

\par }{\Q azahkuru pyra jehtoh enepõko mana.

\par }{\Q Onoky jyhxirory se hnae?

\par }{\Q Ahtao eropa oximaro apiakane ẽpataka.

\par }{\Q Onoky zae pyra jekarõko nae?

\par }{\Q Ah mokyro noehno jyhxirotohme!


\par }{\Q \VS{9}Ritonõpo Kuesẽkõ mã jewomãko,

\par }{\Q naeroro jyhxirosaromepyra imehnõ mana.

\par }{\Q Jepetõkara emero tonahkasẽme exĩko mã toto;

\par }{\Q kamisa samo tonahse ahtao nuko a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Etatoko pahne, Ritonõpo Imehxo Exikety enetupuhnanomo,

\par }{\Q ipoetory omiry omipona exiketomo:

\par }{\Q oesemarykõ tykohmãse ahtao xinukutumã samo,

\par }{\Q saerehkatoh pyra ahtao ipunaka,

\par }{\Q Ritonõpo enetupuhtoko,

\par }{\Q Oesẽkomo a ãkorehmarykõ eraximatoko.


\par }{\Q \VS{11}Enetoko ke amarokomo imehnõ enahkapory poko atamorepaketomo,

\par }{\Q osenahkapõko rokẽ matose onyrihpyrykomo a.

\par }{\Q Ynara tyripõko Ritonõpo mana awãnohtohkõme;

\par }{\Q sam katoh konõto oeraximatorỹko mana.




\par }\Chap{51}{\SH Jerusarẽ põkõ oseanahtotohme
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Jomiry etatoko, tõsepynanopyry se exiketomo, ya oehketomo tãtakorehmapotohkõme!

\par }{\Q Moro topu poko osenetupuhtoko ewino taxikase mexiatose,

\par }{\Q topu ahkatoh esary poe touse mexiatose.


\par }{\Q \VS{2}Atamurukõ Aparão poko osenetupuhtoko, Sara poko roropa onotykomo.

\par }{\Q Tumũkue pyra ro Aparão ahtao tykohmase ynororo ya,

\par }{\Q yrome kure rokẽ tyrise ynororo ya tumũkue, typakõke roropa aehtohme tuhke.


\par }{\Q \VS{3}Ywy, Ritonõpo, Jerusarẽ põkõ emuhkehkapõko ase,

\par }{\Q etuarimaketõ pynanohnõko ikararahtyã taõkomo emero.

\par }{\Q Inonorykõ tonore toehse ahtao ro, tupito kurãme tyrĩko ropa ase, ynarykahpyry sã Etẽ po.

\par }{\Q Tãkye exĩko moro põkõ mana, oseahmãko toto;

\par }{\Q eremiãko mã toto jeahmaryme, ‘Kure mase,’ ãko mã toto ya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}“Etatoko pahne, ypoetory tomo, otato ehtoko jomiry poko:

\par }{\Q Ynyripohpyry tõ ekarõko ase imeimehnõ nonory põkomo a,

\par }{\Q jomihpyry saerehkaneme exĩko eya xine mana.


\par }{\Q \VS{5}Okynã pyra oehnõko ase toto pynanohse,

\par }{\Q moro ẽmepyry oehsasaka mana tuisame imehxo jehtohme,

\par }{\Q sero nonory põkõ emero tuisaryme exĩko ase.

\par }{\Q Moe nono põkõ joepyry eraximãko, jeraximãko mã toto,

\par }{\Q jenetupuhnõko mã toto typynanohnekõme.


\par }{\Q \VS{6}Osenuhmatoko kakoxi kapu enetoko,

\par }{\Q nono enetoko roropa.

\par }{\Q Kapu osenepyra exĩko mana orexĩto samo,

\par }{\Q sero nono osenahkãko mana upo samo pakatome toehse ahtao,

\par }{\Q ahno epõkõ orihnõko mã toto moromoro samo.

\par }{\Q Yrome tuisame imehxo jehtoh osenahkara mana jũme,

\par }{\Q yjamitunuru jũme enahpyra exĩko mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Etatoko pahne zae ehtoh waro exiketomo,

\par }{\Q ãmorepatohkõ ya tukurãkase okurohtao xine mana!

\par }{\Q Enaromyra ehtoko ohtomarykohtao imehnomo a,

\par }{\Q opoihtorykohtao roropa eya xine penekehpyra ehtoko.


\par }{\Q \VS{8}Mokaro osenahkãko mã toto upo samo nuko a tonahse ahtao!

\par }{\Q Yrome tuisame imehxo jehtoh osenahkara mana jũme.

\par }{\Q Yjamitunuru enahpyra, jũme exĩko mana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Apakako Ritonõpo, yna akorehmako!

\par }{\Q Ajamitunuru ke yna ipynanohko,

\par }{\Q onyrihpyry sã pake ahtao, yna tamuru tõ isene ahtao.

\par }{\Q Oya ihpory Raape tysahsahkase tuna konõto kuao,

\par }{\Q mokyro totapase oya.


\par }{\Q \VS{10}Oya tuna konõto tonore tyripose, tuna tõ zueme aexityamo.

\par }{\Q Osema tyrise oya tuna konõto rãnakuroko,

\par }{\Q opoetory tõ, typynanohse exiketõ akuohtohme.


\par }{\Q \VS{11}Naeroro onypynanohtyã ytõko ropa mã toto Jerusarẽ pona tytapyĩkõ taka,

\par }{\Q eremiãko, atãkyemãko, kohtãko tãtãkyemarykõme.

\par }{\Q Jũme tãkye exĩko mã toto, atasamara exĩko mã toto,

\par }{\Q onyhnamozomopyra exĩko mã toto.


\par }{\PP \VS{12}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Ywy ase ajamihtanohneme.

\par }{\Q Naeroro ahno zuno pyra ehtoko, axĩtao rokẽ mã toto, onahpoty samo.


\par }{\Q \VS{13}Wenikehnõko matose ywy Orihpõkõ poko;

\par }{\Q ya kapu tyrise myahxo, sero nono roropa.

\par }{\Q Enaromyra ehtoko ozehno xine orohmanohponanõkõ poko,

\par }{\Q oenahkaporykõ se exiketõ poko.

\par }{\Q Oryhmapozomosaromepyra xine toehse ozehnotokõ mana.


\par }{\Q \VS{14}Okynã pyra ãpuruhpyry taõkõ tutũtanohposẽme ropa exĩko mã toto;

\par }{\Q orihpyra exĩko mã toto,

\par }{\Q tonahsẽ nae ropa exĩko mã toto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Ywy ase Ritonõpo Oesẽkomo.

\par }{\Q Tuna konõto axikyhmãko ase, pohkane tomo,

\par }{\Q panaikato konõto rĩko ase.

\par }{\Q Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety jesetyme mana.


\par }{\Q \VS{16}Kapu tyrise ya taunuhmapose roropa, sero nono tyrise ya roropa.

\par }{\Q Ynara ãko ase Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\Q ‘Ypoetoryme matose, jomihpyry ekaroase oya xine,

\par }{\Q jemary ke oewomatorỹko ase.’ ”


\par }{\SH Jerusarẽ põkõ etuarimatoh otyhkãko
\par }
{\Q \VS{17}Apakatoko, Jerusarẽ põkomo.

\par }{\Q Apakatoko owõtohkõme!

\par }{\Q Eukuru sã awãnohtohkõ tõse oya xine,

\par }{\Q Ritonõpo nekarohpyry, ozehno xine aehtopo;

\par }{\Q tõse oya xine porehme, toetỹse exikety sã osetapãko matose.


\par }{\Q \VS{18}Opoenõ maro, atapyĩ taõkõ maro, toiro oemary apoine pyra mana aarotohme, ãkorehmatohme oytory poko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Popyra ehtoh asakoro toehse oya xine:

\par }{\Q ononorykõ tonahkase oepetõkara a etonatoh ke te,

\par }{\Q apatary põkõ emitapãnõko, orihnõko mã toto.

\par }{\Q Yrome opyno exikety pyra mana, oemuhkehkane pyra.


\par }{\Q \VS{20}Osema tõ ae oekyry tõ epukãko mã toto

\par }{\Q tapotũkehse tomirykõke toexirykõke;

\par }{\Q kapau sã mã toto tapoise ahtao apoitoh ke apoinanomo a.

\par }{\Q Toepukase toto tyehno xine Ritonõpo exiryke,

\par }{\Q tuãnohse roropa toexirykõke eya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Jerusarẽ põkõ myhene!

\par }{\Q Aetỹtyã sã matose,

\par }{\Q yrome eukuru jehnahpyry ke pyra.


\par }{\Q \VS{22}Seromaroro etatoko pahne Ritonõpo Oesẽkõ omiry oya xine, typoetory tõ ewomane:

\par }{\Q “Enetoko ke oemah poe xine moro eukuru apoĩko ropa ase, ozehno xine jehtopõpyry,

\par }{\Q ike toetỹse mexiatose.

\par }{\Q Moro poe onẽzomopyra exĩko matose, jũme.


\par }{\Q \VS{23}Moro kasana eukuru maro ekarõko ase oepekõkara a,

\par }{\Q ynara kahpõkomo a oya xine:

\par }{\Q ‘Imihme ehtoko nono pona yna a otũtũmatohkõme.

\par }{\Q Imihme mexiatose nono po,

\par }{\Q moroto tytũtũmase mexiatose nono samo osema tao.’ ”




\par }\Chap{52}{\SH Jerusarẽ pynanohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Apakako, Jerusarẽ, apakako ajamihtako ropa.

\par }{\Q Pata kurã põkomo, oupõkõ kurãkõ amurutoko,

\par }{\Q Ritonõpo se pyra exiketõ mokaro ahno

\par }{\Q nuriame aexityã oehpyra ropa mã toto jumãme oesaka xine.


\par }{\Q \VS{2}Jerusarẽ, pata kurano, typorohse exikety nono po,

\par }{\Q emyhpokako keti tõ ikyryko;

\par }{\Q owõko ropa ty nono poe, oupõ isasakako,

\par }{\Q oporohko tuisa apõ pona, ãpuruhpyry taõkomo, Xião põkomo!


\par }{\PP \VS{3}Ritonõpo Oesẽkõ ynara ãko typoetory tomo a:

\par }{\PP — Tarose awahtao xine imehnõ nonory põkomo a tynamoto tõme mya tosaka xine, tineru onepehmara toh kynexine topehpyrykõme; moro saaro onepehmara exĩko ase omyhpokarykõ ropa ahtao ya.

\VS{4}Ritonõpo Oesẽkõ ynara ãko:

\par }{\PP — Apitoryme Ejitu pona ypoetory tõ toytose nexiase; tamoreme xine toytose toto ise toexirykõke. Imeĩpo, axirio tomo a tarose toto tynamotokõme, onepehmara roropa toh nexiase.

\VS{5}Seromaroro oty enẽko ywy? Papironio tõ morara tyrĩko roropa mã toto: ypoetory tõ tarose eya xine tynamotokõme, yrome onepehmara toh nexiase. Ypoetory tõ poremãkananõ kohtãko, epyrypãko roropa mã toto orẽpyra toexirykõ poko, jyhtomakehpyra mã toto.

\VS{6}Yrome imeĩpo ẽmepyry oehnõko mana, ypoetory tõ jesety waro exĩko, ywy ase Ritonõpo, oturuase oya xine senohne poko!


\par }{\Q \VS{7}Kure kuhse mã omi enehne tururume aepyry eneryhtao ypy tõ kuroko, omi enepyry etonara ehtoh poko,

\par }{\Q omi kurã kypynanopyrykõ poko!

\par }{\Q Ynara ãko mana Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\Q “Ritonõpo Oesẽkõ Tuisame mana!” ãko.


\par }{\Q \VS{8}Etatoko ke, pata omõtoh erase tõ kohtãko!

\par }{\Q Tãtãkyemarykõme kohtãko mã toto oximõme,

\par }{\Q tonuru tõ ke enẽko mã toto,

\par }{\Q Kuesẽkõ oepyry ropa pata Jerusarẽ pona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Jerusarẽ typahse aexihpyry, oeremiako ãtãkyemaryme,

\par }{\Q nupunato typoetory tõ enẽko Kuesẽkõ mana,

\par }{\Q Jerusarẽ pynanohnõko mana.


\par }{\Q \VS{10}Imeimehnõ nonory põkõ neneryme porehme tyjamitunuru kurã enepõko Ritonõpo mana.

\par }{\Q Typoetory tõ pynanohnõko Kuesẽkõ mana,

\par }{\Q moro enẽko sero nono põkõ porehme.


\par }{\Q \VS{11}Ypoetory tomo, Papironia poe otũtatoko!

\par }{\Q Irumekatoko emero porehme,

\par }{\Q mame nuriame aexityã anapopyra ehtoko.

\par }{\Q Ekurãkatoko amarokomo, Ritonõpo Tapyĩ mõkomory kurã aronanomo.


\par }{\Q \VS{12}Seromaroro oytorykohtao axĩ pyra tũtãko matose,

\par }{\Q oeparykõ se pyra exĩko matose, Ritonõpo aarorykõ ke.

\par }{\Q Oewomatorỹko Izyraeu tõ Esẽ omye xine mana.


\par }{\SH Ritonõpo poetory etuarimary poko
\par }
{\Q \VS{13}Ynara ãko Kuesẽkõ mana:

\par }{\Q “Ypoetory nyriry emero zae exĩko mana;

\par }{\Q toahmasẽme exĩko mana,

\par }{\Q tuisamehxo ynororo exĩko mana, ekãtõko mã imoihmãkomo.


\par }{\Q \VS{14}Tuhkãkõ tõsenuruhkase mokyro eneryke tyya xine,

\par }{\Q itamurume tyyryhmase aexiryke

\par }{\Q onenetupuhpyra epe tõ nexiase,

\par }{\Q ahnome pyra tokarose ynororo eya xine.


\par }{\Q \VS{15}Yrome tuhkãkõ imeimehnõ nonory põkõ kurãkãko mana;

\par }{\Q mokyro eneryke tyya xine ynara ãko mã toto ipoko:

\par }{\Q ‘To, tuisamehxo mana,’ ãko.

\par }{\Q Tuisa tõ osenuruhkãko roropa mã toto.

\par }{\Q Mokyro eneryke zurupitopyra exiketõ enẽko mã toto,

\par }{\Q enetupuhnõko mã toto onetapitopyra ro aexityã ipoko.”




\par }\Chap{53}{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko mã toto:

\par }{\Q “Tupimehxo nase yna omiry zae ehtoh enetuputyry,

\par }{\Q Ritonõpo nyrihpyryme moro enetuputyry.


\par }{\Q \VS{2}Ritonõpo omi poe otyro ahtary sã mokyro wãtãko mana,

\par }{\Q otyro mity ahtary samo tonore nono ahtao.

\par }{\Q ‘Enekurã mokyro,’ kara ipoko toh nexiase.

\par }{\Q ‘Nuaseme potu mose ro,’ kara sytatose eneryhtao kyya xine.


\par }{\Q \VS{3}‘Ahno kahpyry mokyro, surumekatone,’ tykase toto ipoko.

\par }{\Q ‘Toetuarimase ynororo, sam kakehpyra nexiase,

\par }{\Q yrome toanahtose eya toemynyhmaryme.’

\par }{\Q Aytory tonese ahtao kyya xine toeramase rokẽ sexiatose enery se pyra kuexirykõke.

\par }{\Q ‘Ahno kahpyryme rokẽ mokyro,’ sekaroatose.

\par }{\Q ‘Kure mokyro mana,’ kara sexiatose.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}“Yrome ahnome toehse ynororo sam katohme kymyakãkõme,

\par }{\Q kuetuarimatohkõ toanahtose eya kukurãkatohkõme,

\par }{\Q sam kara kuehtohkõme.

\par }{\Q Yrome: ‘Mokyro wãnohnõko Ritonõpo mana iirypyry epehpyryme,

\par }{\Q morara exiryke etuarimãko mana,

\par }{\Q tyyryhmase Ritonõpo a exiryke,’ tokarose kyya xine repe.


\par }{\Q \VS{5}Mãpyra tyyryhmase ynororo kyyrypyrykõ epehpyryme,

\par }{\Q tuãnohse ynororo popyra kuehtopõpyrykõ pokoino.

\par }{\Q Yrome tuãnohse ynororo kukurãkatohkõme osepeme kuehtohkõme Ritonõpo maro.

\par }{\Q Totapase ynororo exiryke tukurãkase sytatose iiryhmatopõpyry ke.


\par }{\Q \VS{6}Kaneru itatyhpyry sã sexiatose Ritonõpo omipona pyra kuexirykõke;

\par }{\Q kypenetatohkõ poko rokẽ sexiatose.

\par }{\Q Yrome typoetory tuãnohse Ritonõpo a;

\par }{\Q tyrohmanohpose ynororo kyyrypyrykõ epehpyryme iirypyryme pyra kuehtohkõme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Tyyryhmase ynororo yronymyryme,

\par }{\Q yrome onykerekeremara nexiase,

\par }{\Q tõseanahtose rokẽ ynororo.

\par }{\Q Mynyhme rokẽ nexiase,

\par }{\Q kaneru mũkuru sã tarose ahtao etapatoh pona,

\par }{\Q kaneru tuhpokaryhtao, mynyhme rokẽ nexiase.

\par }{\Q Mokyro sã mã tyyryhmaryhtao oty kara.


\par }{\Q \VS{8}Tapoise ynororo, tutuarimanohpose, pohnomo a tapiakase,

\par }{\Q tarose aorihtohme, oty kara sexiatose ipoko.

\par }{\Q Tumũkue pyra ro ahtao taorihmapose eya xine,

\par }{\Q wekyry tõ rypyry epehpyryme taorihmapose ynororo.


\par }{\Q \VS{9}Mame tonẽse ekepyry iirypyrymãkõ ekepyry tõ esaka,

\par }{\Q tymõkomokã maro tonẽse ynororo toorihse ahtao,

\par }{\Q imehnõ onyryhmara ynororo ahtao ro,

\par }{\Q ajohpe pyra zae rokẽ aomiry ahtao roropa.”


\par }{\Q \VS{10}Mame ynara tykase Ritonõpo: “Kure ya iiryhmary,

\par }{\Q sam tykamexipose ynororo ya.

\par }{\Q Tõsekarose ynororo toorihtohme iirypyrymãkõ rypyry epehpyryme,

\par }{\Q typakomotyã enẽko mana,

\par }{\Q jumanatome isene exĩko mana.

\par }{\Q Ipokoino Ritonõpo osenetupuhtoh zae exĩko mana.


\par }{\Q \VS{11}Morarame etuarimakehxĩpo tãkye exĩko ropa mana yronymyryme.

\par }{\Q Ynara zuaro mana: toiparo rokẽ pyra toetuarimase ynororo.

\par }{\Q Ypoetory iirypyryme pyra mana,

\par }{\Q yrome tuãnohse ynororo tuhkãkõ rypyhpyry epona tyrise ahtao ya,

\par }{\Q toto kurãkãko ase,

\par }{\Q iirypyry korokãko ase ypoetory orikyry ke.


\par }{\Q \VS{12}Naeroro imehxo exiketõ maro osa kurã ekarõko ase eya,

\par }{\Q epehpyry apoĩko mana toerohtamitume, orẽpyrahxo exiketõ maro,

\par }{\Q tamoreme tõsekarose aexiryke toorihtohme iirypyrymãkõ maro.

\par }{\Q Pohnõ rypyhpyry wãnohtoh tapoise eya,

\par }{\Q mame: ‘Mokaro rypyry ikorokako, Papa, ajohpãme samo,’ tykase ynororo.”




\par }\Chap{54}{\SH Jerusarẽ pyno Ritonõpo ehtopo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Jerusarẽ, nohpo emũkuapitopỹ sã mexiase,

\par }{\Q yrome seromaroro oeremiako, okohtako ãtãkyemaryme,

\par }{\Q ynara ãko Ritonõpo exiryke:

\par }{\Q “Mose nohpo, inio nurumekahpyry tuhkehxo emũkuãko mana, tynioke exikety motye.”


\par }{\Q \VS{2}Atapyĩ zumohxo tyriko, oesary zumo ehtohme,

\par }{\Q omomỹke pyra exiko moro poko.

\par }{\Q Eary tõ mosa xine tyriko,

\par }{\Q atapyĩ kyryry wewe inepuru tõ ixixihmako nono aka!


\par }{\Q \VS{3}Mame ononory sorohme ro exĩko mana xixi tũtatoh wino te,

\par }{\Q xixi omõtoh wino, inikahpozakoxi te, ikurenaka roropa;

\par }{\Q moro nono esẽme exĩko ropa oekyry tõ mana,

\par }{\Q oepetõkara nupuxihkahpyry owinoino xine,

\par }{\Q pata tõ irumekatyã pehme exĩko ropa mã kehko ahno ke.


\par }{\Q \VS{4}Enaromyra exiko, ehxiropyra roropa exiko;

\par }{\Q oserehpyra exiko, iiryhmazomopỹme exĩko mase.

\par }{\Q Wenikehnõko mase ohtomatopõpyry poko oryxime awahtao, omuhpe oehtopõpyry poko roropa pytỹpome toehse awahtao.


\par }{\Q \VS{5}Orihpono, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety oniome exĩko mana;

\par }{\Q Izyraeu tõ Esẽ kurã, sero nono põkõ emero Esemy, opynanohnõko mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}“Izyraeu, nohpo sã mexiase, inio nurumekahpyry samo,

\par }{\Q sam ãko mexiase, yrome okohmãko ropa Ritonõpo mana ooehtohme ropa.

\par }{\Q Ynara ãko mana:

\par }{\Q ‘Typyty aropõko ropahxo ke nae anaroposaromepyra inio mana

\par }{\Q imaro torẽnase toexiryke nuaseme ro tahtao?


\par }{\Q \VS{7}Axĩtao rokẽ kurumekase,

\par }{\Q yrome seromaroro opyno jexiryke yronymyryme ãpoĩko ropa ase.


\par }{\Q \VS{8}Ozehno toehse jexiryke otonemyase owinoino, axĩtao rokene;

\par }{\Q yrome taroino jũme opyno jehtoh enepõko ase oya,’ ”

\par }{\Q ãko Ritonõpo, Opynanohnekomo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Noe ehtopõpyry ahtao jomiry etapoase eya:

\par }{\Q ‘Zomory tuna konõto onenehpopyra ropa exĩko ase nono pona;’

\par }{\Q Moro saaro seromaroro jomiry etapõko ase:

\par }{\Q ‘Taroino ozehno exipyra ropa exĩko ase, jũme

\par }{\Q oupokara, jũme awãnohpyra roropa exĩko ase.


\par }{\Q \VS{10}Otarame ypy tõ ohpahnõko mã kehko emorymã tõ roropa,

\par }{\Q yrome opyno jehtoh jũme exikehpyra exĩko mana,

\par }{\Q omi ynetapohpyry ae ro jũme osepeme exikehpyra exĩko sytase.’ ”

\par }{\Q Morara ãko Ritonõpo mana opynoto.


\par }{\SH Jerusarẽ tyrisenano
\par }
{\PP \VS{11}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Pata Jerusarẽ, etuarimãko mase,

\par }{\Q tuãnohse tyryrykane a, oemuhkehkananõ pyra mã amaro.

\par }{\Q Orĩko ropa ase topu kurã ke, ãpõ tõ rĩko ase sapira tõkehko ke.


\par }{\Q \VS{12}Soutatu tõ tapyĩ tõ pata apuru po rupi tõ risẽme tyrĩko ase,

\par }{\Q omõtoh tonõ rĩko ase periro risẽme,

\par }{\Q pata apuru tõ topu kurãkõ rĩko ropa ase.


\par }{\Q \VS{13}Ywy roro apatary põkõ amorepãko ase,

\par }{\Q torẽtyke pyra exĩko mã toto, typynanohneke roropa.


\par }{\Q \VS{14}Zae ehtoh poko oexiryke orẽpyra exĩko mase.

\par }{\Q Towomaneke exĩko mase oryhmary se exiketõ winoino,

\par }{\Q orohmanohponanõ winoino roropa,

\par }{\Q enaromyra exĩko mase popyra ehtoh oehpyra exiryke oya.


\par }{\Q \VS{15}Imehnõ etonase aytorykohtao oya,

\par }{\Q ypoe pyra tamoreme xine rokẽ ytõko mã toto.

\par }{\Q Mame mokaro toetonary sato kõ amaro typoremãsẽme exĩko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}“Kurimene poko erohkety Rihpõme ase,

\par }{\Q apoto zukãko mana, soutatu pyre tõ rĩko mana.

\par }{\Q Soutatu Rihpõme roropa ase,

\par }{\Q typyre ke imehnõ wõko mana, etapãko roropa mana,


\par }{\Q \VS{17}yrome toto pyre owosaromepyra exĩko mã kehko,

\par }{\Q mame ihxironanõ ẽpataka tarose awahtao

\par }{\Q ohxironanõ poremãkãko mase.

\par }{\Q Ypoetory tõ ewomãko ase,

\par }{\Q orẽpyra toto rĩko ase tyehnotokõ poremãkapotohme.”

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{55}{\SH Ahno tõ pynanopyry se Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Etatoko pahne,

\par }{\Q tuna se exiketomo, osehtoko tuna ẽtokose!

\par }{\Q Amarokõ roropa tytineruke pyra exiketomo:

\par }{\Q tonahsẽ epekahtoko, otuhtokose!

\par }{\Q Osehtoko suhsu epekahtokose, uwa eukuru jehnahpyry roropa,

\par }{\Q topehke pyra mana!


\par }{\Q \VS{2}Oty katoh otinerũkõ ke epekahnõko matou

\par }{\Q ise pyra oehtoh poko, tonahsẽ kara poko?

\par }{\Q Oerohtamitukõ enahkãko matose,

\par }{\Q yrome omise ro matose.

\par }{\Q Etatoko pahne, otato awahtao xine tõsẽ kurã õnõko matose,

\par }{\Q kure otuhnõko roropa matose.


\par }{\Q \VS{3}Etatoko pahne ya osehtoko,

\par }{\Q otato ehtoko isene oehtohkõme!

\par }{\Q Jomiry etapõko ase oya xine, jũme exiketyme:

\par }{\Q kure rokẽ oritorỹko ase, jomihpyry ae ro Tawi a.


\par }{\Q \VS{4}Tuisame Tawi tyrise ya, ahno tõ esẽme,

\par }{\Q mame imaro yjamitunuru enepoase eya xine.


\par }{\Q \VS{5}Seromaroro imehnõ nonory põkõ kohmãko matose,

\par }{\Q apitoryme awaro xine pyra aexityamo,

\par }{\Q mame tururume oehnõko mã toto õmirykõ omipona toehtohkõme.

\par }{\Q Morara exĩko ywy, Ritonõpo Oesẽkomo, Izyraeu tõ Esẽ kurano jamihmehxo oritorỹko ase, imehxo oehtohkõme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ãkorehmatohkõ ekaropotoko Ritonõpo a enery waro awahtao xine;

\par }{\Q oturutoko eya, ameke pyra ynororo ahtao.


\par }{\Q \VS{7}Ah iirypyryme exiketõ zae pyra toehtohkõ rumekã toto,

\par }{\Q ah zae pyra exiketõ tõsenetupuhtohkõ rumekã toto!

\par }{\Q Eramatoko ropa Ritonõpo a, Kuesẽkomo a,

\par }{\Q enupunãko mã opoko xine emero, oorypyrykõ korokãko mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Josenetupuhtoh tonõ õsenetupuhtohkõ sã pyra mã kehko,

\par }{\Q ynyriry onyrirykõ sã pyra roropa mana.


\par }{\Q \VS{9}Kapu kae ehtoh sã sero nono epoe,

\par }{\Q moro sã mã josenetupuhtoh tonõ õsenetupuhtohkõ motye mã kehko,

\par }{\Q ynyriry roropa onyrirykõ motye mana.


\par }{\Q \VS{10}Konopo sã jomiry mana axitaku sã roropa.

\par }{\Q Oehnõko mã kehko kaino kapu poe sero nono ehxikatohme,

\par }{\Q otyro tõkehko ahtanohpõko mã kehko,

\par }{\Q aekutatohme, ipuhturu exitohme arykatohme tonahsẽ ekarotohme roropa ahno a.


\par }{\Q \VS{11}Moro sã mã jomihpyry: ekurehpyra mana,

\par }{\Q tyriry se jehtoh rĩko mana emero porehme.

\par }{\Q Emero exĩko mana jomihpyry ae ro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Tãkye rokẽ esyryhmãko ropa matose Papironia poe,

\par }{\Q tarosẽme ropa exĩko matose kure rokẽ ononorykõ pona.

\par }{\Q Ypy tomo te, emorymã tõ roropa eremiãko mã kehko tãtãkyemaryke;

\par }{\Q wewe tõ emero tahtah ãko sã mã kehko.


\par }{\Q \VS{13}Omoxino tõkehko esary po xipirexite tõ ahtãko mana,

\par }{\Q Murta tõ ahtapitõko ãtaryka esary po.

\par }{\Q Morara exĩko jũme enetupuhpotohme ynyrihpyry poko,

\par }{\Q moro eneryke jũme wenikehpyra oehtohkõme.”




\par }\Chap{56}{\SH Imehnõ nono põkõ pynanopyry
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana typoetory tomo a: “Zae ehtoh poko rokẽ ehtoko, imehnõ onenekunohpyra ehtoko, ynara exiryke okynã pyra opynanohtorỹko ase zae jehtoh enepotohme.

\VS{2}Tãkye exĩko matose ynyripohpyry omipona awahtao xine oserematoh riryhtao kure oya xine! Tãkye matose exĩko popyra ehtoh poko pyra awahtao xine!”


\par }{\PP \VS{3}Imehnõ nonory pono a Tosẽme Ritonõpo enetuputyryhtao, ynara kamexipopyra ehtoko eya: “Taroposẽme ropa myhe exĩko ywy Ritonõpo a typoetory toh tae.”

\par }{\PP Mokyro emukahpyry a roropa ynara kamexipopyra ehtoko: “Emũkuasaromepyra jexiryke Ritonõpo poetory tõ maro ehsaromepyra ase.”

\VS{4}Ynara ãko Ritonõpo mana emukatyamo a: “Ynyripohpyry omipona ehtoko joserematoh poko, yzamarõ imenekatoko tyritohme oya xine, ynetapohpyry onurumekara ehtoko.

\VS{5}Moro riryhtao emukahpyry a, tumũkue ehtoh motye kurehxo ehtoh ekarõko ase eya. Esety merõko ase Ytapyĩ Kurã tao, jũme ypoetory tõ maro aehtohme; jũme esety poko wenikehpyra imehnõ ehtohme.”


\par }{\PP \VS{6}Imehnõ nonory põkomo a roropa Tosẽkõme Ritonõpo enetuputyryhtao, ipyno toto ahtao, aomipona toto ahtao roropa ynara ãko mana: “Ynyripohpyry omipona awahtao xine joserematoh poko, ynetapohpyry onurumekara roropa awahtao xine,

\VS{7}aarotorỹko ase jesaka ypy kurã pona, tãkye exĩko matose ymaro oturutoh tao. Onekarorykõ yzamaro exĩko mã kehko apoto apõ po. Ytapyiny esehtõko mã toto: ‘Ritonõpo maro Oturutohme’ imeimehnõ nonory põkomo a roropa.


\par }{\PP \VS{8}“Ritonõpo Imehxo Exikety a Izyraeu tõ tonehse ropa inonorykõ pona ãpuruhpyry tae imeimehnõ nonory poe. Ynara ãko mã ynororo: ‘Imehnõ ahno enehnõko ase roropa Izyraeu tõ nonory pona ypoetory tõ maro toto ehtohme.’ ”


\par }{\SH Izyraeu tuisary tõ wãnohtopo
\par }
{\PP \VS{9}Imehnõ nonory põkõ turuse Ritonõpo a, ynara tykase: “Osehtoko, onokyro tomo, ypoetory tõ enahkase.

\VS{10}Ypoetory tõ erase tonure pyra sã mã toto; tuaro pyra mã toto. Kaikuxi mynyhme exiketõ sã mã toto tapyi erase, yrome hoho kara mã toto; tohrame rokẽ mã toto, nyhnõko; akĩme mã toto, tynykyry se rokene, osenehnõko rokẽ mã toto.

\VS{11}Mokaro kaikuxi sã tyamene se mã toto, tynapyrykõ poko. Mokaro jeky kaneru tõ pyno exiketõ tuaro pyra mã toto; typenetatohkõ poko rokẽ mã toto, tyamene se rokẽ mã toto.

\VS{12}Ynara ãko mã toto oseya rokene: ‘Ehmaropa, uwa eukuru jehnahpyry zupise, moro ẽtohme tuesapare ehtoh pona, etỹtohme! Kokoro sero syritone ropa seroae ehtoh saaro, yrome kurehxo exĩko mana!’ ” ãko mã toh repe.




\par }\Chap{57}{\PP \VerseOne{1}“Ahno, zae ehtoh poko exiketõ orihnõko, yrome imehnõ otara kara mã toto tukurohtao xine; kurãkõ tarose mã toto, yrome onenetupuhpyra imehnõ mana. Mokaro tarose popyra ehtoh winoino, toto onyryhmara ropa imehnõ ehtohme.

\VS{2}Zae ehtoh poko exiketõ torẽtyke pyra exĩko mã toto; toorihse ahtao oseremãko mã toto tyzehnotokõ maro pyra.”


\par }{\SH Neponãmary eahmatoh popyra
\par }
{\PP \VS{3}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Osehtoko xiaro tapiakase oehtohkõme, iirypyryme exiketomo, joroko poko exiketomo, imeimehnõ nohpo poko exiketomo, imeimehnõ orutua poko exiketõ roropa!

\VS{4}Onoky poihtõko matou? Onoky eunohnõko? Popyra matose; imehnõ hxirõko matose ajohpe oexirykõke.

\VS{5}Wewe kurã jerutumã zopino imeimehnõ poko matose, oneponãmarykõ eahmaryme oya xine. Oramao topuimo myhto, iporiry tõ ehpio, opoenõ etapãko matose onekarorykõme oneponãmarykõ eahmatohme.

\VS{6}Topu serehmã kõ apoĩko matose iporiry kuae, oneponãmarykõme ehtohme, eahmatohme; anapyrykõ eukuru roropa rĩko matose toto ẽpataka onekarorykõme eya xine. Moro yzamaro ekarõko matou?

\VS{7}Ypy tõ kae exiketõ pona ytõko matose, onekarorykõ zahkatohme oneponãmarykõ eahmaryme te, imeimehnõ poko oehtohkõme, enara.

\VS{8}Oneponãmarykõ xihpyry rĩko matose atapyĩkõ omõtoh mykae. Wenikehnõko matose ypoko, oupõkõ oũko matose tohrame oehtohkõme onyhtohkõ po opoko se exiketõ maro, toto epehmãko matose amaro toto ehtohme. Moroto openetatoh poko matose, tupoke pyra mokaro poko matose.

\VS{9}Azeite tapoise oya xine ixtaratu maro pitiko rokẽ pyra mokyro Moroke eahmatohme. Omi aronanõ maropoatose mya, imehnõ neponãmary zupitohme, toto eahmatohme, mame toytose toto mya, aorihtyã ekepyry esaka roropa.

\VS{10}Totaehse mexiatose oytorykõ poko, yrome penekehpyra mexiatose. Oneponãmarykõ nuriamã ajamihtanohpõko toh nexiase, naeroro apotũkehpyra mexiatose.


\par }{\PP \VS{11}“Oneponãmarykõ zuno matose! Onokãkõ mokaro, ajohpe õturutohkõme ya? Mame ypoko tuenikehse matose ipunaka. Otarame mynyhme toehse jexiryke moino ro juno pyra matose, jomipona pyra.

\VS{12}Zae ehtoh poko osekarõko matose repe; yrome onyrityã enepõko ase imehnomo a emero porehme, onyrityã toiparo rokẽ mana, typahsẽme sã rokene.

\VS{13}Mame ãkorehmanekõ kohmaryhtao oya xine oneponãmarykõ tuhkãkõ ãkorehmara xine mã kehko. Tyryrykane mokaro arõko mana mya rahkene, toiro puu katoh toto enahkapõko mana. Yrome jenetupuhnanõ nono kurã po exĩko mã toto; jesary ypy kurã toto esaryme exĩko mana.”


\par }{\SH Typoetory tõ pyno Ritonõpo ehtopo
\par }
{\PP \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Osema tyritoko, itopohmatoko osepune ehtohme kure esemarykõ ehtohme ypoetory tõ oehtohme ropa ya.


\par }{\PP \VS{15}“Ywy ase Kapuaono, Ritonõpo Kurano, Jũme isene Exikety, ynara ãko ase: Jesary kae exiketyme mana, osa kurãme mana, yrome jesary roropa mana epyrypara exiketõ esaryme, tyyrypyrykõ poko emynyhmaketõ esaryme roropa, toto akorehmatohme jenetupuhtohme roropa apotũkehpyra toto ritohme roropa.

\VS{16}Ypoetory tõ zupokakehnõko ase, jũme pyra toto zehno exĩko ase; toto zehno exikehpyra jahtao orikyry toto, yrome isene ypoetory tõ tyrise ya, toto orikyry enery se pyra jexiryke.

\VS{17}Iirypyryme ypoetory tõ toehse exiryke tyamene se roropa toto exiryke toto zehno toehse ywy, tuãnohse toto ya. Toto zehno jahtao turumekase toto ya, yrome morara ahtao ro putupyra toh nexiase, typenetatohkõ poko rokẽ toh nexiase.


\par }{\PP \VS{18}“Mokaro popyra ehtoh poko enease, yrome toto kurãkãko ropa ase, zae esemarykõ ae toto arõko ase; toto akorehmãko ase, toto emuhkehkãko ase. Ixitarykohtao

\VS{19}eremiatoh rĩko ase ĩtarykõ aka jeahmatohme. Osepeme kuehtohkõ ekarõko ase eya xine: ameke exiketomo a, ameke pyra exiketomo a roropa; toto kurãkãko ropa ase.

\VS{20}Yrome popyra ehtoh poko exiketõ tuna konõto pohkane sã mana mynyhme pyra pohkane tõ ahtao, ikurepato xikurome onenehkehpyra mana, nuriame ehtoh maro nono pona.

\VS{21}Oserematoh pyra oya xine mana,” ãko Ritonõpo mana popyra ehtoh poko exiketomo a.




\par }\Chap{58}{\SH Zae otuhpyra ehtoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Okohtako opore samo, mynyhme pyra exiko. Okohtako rueimo samo! Ypoetory tõ zuruko, Jako pakomotyamo, iirypyryme toto ehtoh poko, zae pyra toto ehtoh poko.

\VS{2}Kokoro rokẽ jeahmãko toh mã repe, ise jehtoh waro se toexirykõ ekarõko toh mã repe jomiry omipona exiketõ samo, zae ehtoh poko exiketõ sã roropa repe. Zae ynyripohpyry tõ ekaropõko mã toto, tahxime jeahmary se mã toto jomiry omipona exiketõ sã repe.”


\par }{\PP \VS{3}Ynara ãko ahno ekaropõko Ritonõpo a: “Oty katohme amotyryae rokẽ otuhnõko ynanae yna onenepyra awahtao? Toiparo rokẽ otuhpyra ynanase, oty kara awahtao.”

\par }{\PP Ynara ãko ezuhnõko Ritonõpo mana: “Ynara ajohpe pyra mana, moro ẽmepyry ae otuhpyra awahtao xine openetatohkõ poko ro matose, opoetory tõ rohmanohpõkohxo matose.

\VS{4}Otuhpyra awahtao xine oxiehno exĩko ro matose, oseosezuhnõko, atatapoĩko roropa. Morara awahtao xine, otuhpyra awahtao xine õtururukohtao ya, õmirykõ etary se jekarõko matou?

\VS{5}Oty se ywy oya xine otuhpyra awahtao xine õtururukohtao ya? Omise oehtohkõ yzamaro pyra nase, tupuehme oexirykõ jẽpataka, kurumuri samo yzamaro pyra, upo amururu topuxiximã risẽ ke, oruno po imihme oehtohkõ yneneryme yzamaro pyra. Morara oehtohkõ ikohmamyry pona yzamaro pyra mana.


\par }{\PP \VS{6}“Ynara se hano oya xine: opoetory tõ sam kamexipopyra ehtoko, keti ke sã zae exiketõ tymyhse ahtao imyhpokatoko, zae pyra ehtoh irumekatoko, tapuruse exiketõ zae pyra ehtoh ke itũtanohpoko ropa toto, imehnõ namotome ahno onyripyra ehtoko ipunaka.

\VS{7}Anapyrykõ apiakatoko ekarotohme omise exiketomo a, osa ekarotoko atapyĩkõ tao tytapyĩke pyra exiketomo a, upo ekarotoko tupoke pyra exiketomo a, oekyry tõ roropa akorehmatoko.


\par }{\PP \VS{8}“Mame opyno xine jehtoh xixi ẽmepyry sã saereh ãko opona xine mana, tukurãkasẽme exĩko matose. Aarotorỹko ase Opynanohnekõme, oewomatorỹko ase õmye xine.

\VS{9}Õtururukohtao ya oezuhtorỹko ase. Ykohmaryhtao oya xine: ‘Taro ase!’ ãko ase.

\par }{\PP “Mame sam kamexipopyra awahtao xine imehnomo a, imehnõ onenaroximara roropa awahtao xine, omi xihpyry poko pyra roropa awahtao xine;

\VS{10}tonahsẽ ekaroryhtao omise exiketomo a, etuarimaketõ akorehmaryhtao oya xine tãkye toto ehtohme, opyno xine jehtoh saereh ãko sã opona xine mana, koko xinukutume ehtoh myakamãko ase saerehkatoh ke xixime ehtoh sã tãxiahtao.

\VS{11}Ywy Ritonõpo, zae ehtoh poko aarotorỹko ase; ynekarory kurã ke tuesapare exĩko matose konopo oehpyra ro ahtao, jamihme oritorỹko ase, kure rokẽ rahkene. Tupito arykahpyry sã exĩko matose ekurehpyra konopo ahtao, iporiry enatyry sã exĩko matose anorypyra exikety samo.

\VS{12}Pata tõ typahse aexityã tyrĩko ropa matose, esahpyry tõ pona ropa. Awaro xine exĩko imehnõ mana: ‘Pata apuru rihpõkõme ropa,’ oesehtõko mã toto. ‘Tapyĩpo tõ rihpõkõme ropa,’ oesehtõko roropa mã toto.”


\par }{\SH Kure oserematoh riry poko
\par }
{\PP \VS{13}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Ynyripohpyry omipona ehtoko oserematoh poko; moro ẽmepyry kurãme ya exiryke openetatohkõ poko, osepekahtoh poko erohpyra ehtoko. Moro ẽmepyry ae otuhtoh konõto tyritoko, ẽmepyry kurano jeahmatohme. Moro ae mya ytopyra ehtoko, erohpyra ehtoko, oserematoko, emero rokẽ poko oturupyra ehtoko.

\VS{14}Jomiry omipona awahtao xine tãkye ehtoh soesoekaneme exĩko ase oya xine, orẽpyra oritorỹko ase tupime ehtoh toehse ahtao oya xine. Tãkye rokẽ exĩko roropa matose ononorykõ po, ynekarohpyry atamurukõ Jako a. Ywy Ritonõpo, oturuase.”




\par }\Chap{59}{\SH Ahno rypyry popyra ipunaka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo jamihme pyra toehse, kypynanopyrykõ waro pyra mana, ekarõko matou? Otarame otato pyra mana, kuotururukõ onetasaromepyra mana.

\VS{2}Yrome oorypyrykõ pokoino õmirykõ onetara mana. Popyra ehtoh poko oexirykõke otonẽnõko mana owinoino xine, õtururukõ onezuhpyra roropa mana.

\VS{3}Popyra matose: imehnõ etapãko matose, imehnõ ryhmãko matose, ajohpe matose, popyra ehtoh poko oturukehpyra matose.


\par }{\PP \VS{4}Ahno apiakatoh taka ytõko matose repe, yrome zae ehtoh se pyra matose, apiakane ẽpataka ajohpe rokẽ oturũko matose. Torẽnase matose imehnõ enekunopyry poko. Atamorepãko matose imehnõ ryhmary poko, mame morohne ke imehnõ ryhmãko matose.

\VS{5}Õsenetupuhtohkõ popyra mã toto okoi orihmato kõ samo: moro okoi ihmo enapyryhtao ahno a orihnõko mana, aehmoryhtao okoi orihmato tũtãko mana. Õsenetupuhtohkõ otyme kure? Popyra rokẽ mã kehko, arakaku nyrihpyry sã rokene;

\VS{6}upome tyrise ahtao, moro upo anamurusaromepyra ahno mana. Onyrityã emero popyra mana, imehnõ ryhmãko rokẽ matose.

\VS{7}Osenetupuhkehpyra matose popyra ehtoh riry poko, atarypõko matose ahno kurã etapatohme oya xine; imehnõ ryhmary poko osenetupuhnõko matose, oytorykohtao tykararahsẽme exĩko te, tonahkasẽme, enara.

\VS{8}Osepeme ehtoh waro pyra matose, oxiehno rokene, onyrityã zae pyra mã kehko emero. Zae pyra ehtoh poko sehxo matose, naeroro osewomasaromepyra matose.


\par }{\SH Osekarõko toto iirypyryme toehtohkõ poko
\par }
{\PP \VS{9}Kypynanohpyra xine ro Ritonõpo mana iirypyryme kuexirykõke. Saerehkatoh zupĩko sytatose repe, yrome ikohmamyry rokẽ enẽko sytatose; ẽmepyry eraximãko sytatose yrome xinukutumao ytoytõko sã sytatose.

\VS{10}Apuru tõ apoapõko sytatose tonurãkara samo tonure pyra exiketõ samo; tãxiahtao osetapãko sytatose, koko ahtao samo, poetome ro kuahtao xine aorihtyã sã ytoytõko sytatose.

\VS{11}Aryryãko sã sytatose uuso tõ samo torehse ahtao, pusuh ãko sytatose utuku tõ samo; kypynanopyrykõ eraximãko sytatose, yrome okynahxo oehpyra mana; Ritonõpo a kuakorehmarykõ se sytatose repe, yrome kypoko xine pyra mana.


\par }{\PP \VS{12}Iirypyryme ynanase õmihpyry omipona pyra, Ritonõpo, yna rypyry yna hxirõko mã kehko. Wenikehsaromepyra ynanase zae pyra yna ehtopõpyry poko; iirypyryme yna ehtoh enetupuhnõko ynanase.

\VS{13}Tamonohse yna a, õmihpyry omipona pyra toehse, omoro, Ritonõpo, turumekase yna a, yna Esemy. Tãtamorepase yna imehnõ ryhmary poko, yna tuisary tõ rumekary poko yna a te, imehnõ enekunopyry poko roropa.

\VS{14}Zae ehtoh turumekase yna a, kure ehtoh onyripyra ynanase. Ajohpe rokẽ ynanase imehnõ maro yna otururuhtao, zae ehtoh poko pyra ynanase.

\VS{15}Zae omi ehtoh tonahkase, osenepyra toehse, ajohpe pyra toexiry se exiketõ tyyryhmasẽme exĩko mã toto.

\par }{\SH Typoetory tõ pynanohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP Moro eneryke Ritonõpo a, zae ehtoh pyra exiry jamaro pyra mana ipunaka.

\VS{16}Typoetory tõ akorehmane pyra eneryke tyya tõsenuruhkase Ritonõpo kynexine. Morara exiryke tyjamitunuru ke rokẽ toto pynanohnõko mana, zae exiketyme toexiryke Tuisame Imehxo exĩko mana.

\VS{17}Soutatu sã tupuropuru apurutoh ke zae ehtoh ripõko mana. Soutatu zupuhpyry ewomatoh amururu sã ipynanohnõko roropa mana. Imỹponeme sã zae pyra exiketõ wãnohnõko mana, zehno exikety sã zae pyra ehtoh kurãkãko roropa mana.

\VS{18}Ahno emero wãnohnõko mana toto nyrihpyry emetakame. Zehno toexiryke topetõkara wãnohnõko mana, imehnõ nonory põkõ tyyrypyrykõ epehpyry apoĩko mã toto.

\VS{19}Ahno emero, xixi tũtatoh wino xixi omõtoh pona Kuesẽkõ zuno exĩko mã toto, ijamitunuru roropa. Ynara exiryke: tuna zueme exikety sã oehnõko mana tyryrykane jamihme exikety a taropose ahtao.


\par }{\PP \VS{20}“Opynanohnekõ oehnõko Xião pona ypoetory tõ, tyyrypyrykõ rumekahpõkõ, pynanohse,” ãko Ritonõpo mana.


\par }{\PP \VS{21}“Ynara jomiry etapõko ase oya xine,” ãko Ritonõpo mana: “Juzenu, amaro xine exikety te, jomiry roropa ynekarohpyry oya xine, jũme amaro xine exikehpyra exĩko. Morohne poko opoenõ amorepãko matose te, apakomotyã roropa jũme orumekara xine ehtohme,” ãko Ritonõpo mana.




\par }\Chap{60}{\SH Pata Jerusarẽ imehxo exiry
\par }
{\Q \VerseOne{1}Owõko, pata Jerusarẽ!

\par }{\Q Ah oẽmyty saerehkatoh sã nexino tãkye oehtoh ke, tõmehse exiryke opona xine.

\par }{\Q Ritonõpo saerehkaneme sã saereh ãko mana opona xine.


\par }{\Q \VS{2}Imehnõ nonory toxiõtose sã mana ikohmamyryke,

\par }{\Q koko sã nase imeimehnõ nonory põkomo a,

\par }{\Q yrome opona xine Ritonõpo imehxo Ehtoh saereh ãko mana;

\par }{\Q opoe xine Ritonõpo saerehkatoh osenẽko mana.


\par }{\Q \VS{3}Mapetekere tõ oepyry sã saerehkatoh pona,

\par }{\Q moro sã Jerusarẽ exĩko mana,

\par }{\Q sero nono põkõ oehnõko mã toto oya;

\par }{\Q orẽpyra oexiryke tuisa tõ oehnõko mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Jerusarẽ, eneko ke õmye, ahno tõ oximõnõko toehtohkõme ropa!

\par }{\Q Opoenõ oehnõko ropa mã toto,

\par }{\Q eporehkãko mã toto.

\par }{\Q Moino oehnõko mã opoenomo,

\par }{\Q oẽxiry tõ roropa enehnõko jẽkõ mana, poetohti samo.


\par }{\Q \VS{5}Moro eneryke oya xine atãkyemãko matose yronymyryme;

\par }{\Q tykytyky ãko oeanokõ mana jamihme samo tãkye oehtohkõke.

\par }{\Q Moe nono põkõ tuna konõto akuohnõko mã toto

\par }{\Q tymõkomorykõ kurã enepyryme oya xine.


\par }{\Q \VS{6}Mitiã nonory poe, Epa poe roropa ahno oehnõko toky tõ,

\par }{\Q kameru tõ tuhkãkõ maro;

\par }{\Q imehnõ oehnõko roropa Sapa nonory poe

\par }{\Q ixtaratu tõkehko uuru roropa enehnõko mã toto.

\par }{\Q Mokaro emero omi kurã Ritonõpo Imehxo Exikety

\par }{\Q nyrityã ekarõko mã toto.


\par }{\Q \VS{7}Ketaa nonory poe te, Nepaiote poe roropa

\par }{\Q kaneru tõ enehnõko oya xine jahkatohme

\par }{\Q onekarorykõme apoto apõ po Ritonõpo eahmaryme.

\par }{\Q Mame Tytapyĩ kurã rĩko Ritonõpo mana enekurehxo rahkene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Otara mokaro wapu tomo, akurũ sã ytõko,

\par }{\Q utuku tõ sã oehnõko ropa tosaka xine?


\par }{\Q \VS{9}Wapu tõ moro, moe nono tõ poe oehnõko;

\par }{\Q inunõ osemazuhme Ritonõpo poetory tõ enehnõko mã toto tosaka xine.

\par }{\Q Uuru enehnõko parata roropa ekarotohme

\par }{\Q Ritonõpo Izyraeu tõ Esẽ Kurano a tynekarorykõme.

\par }{\Q Kure rokẽ typoetory tõ ripõko mana imeimehnõ nonory põkomo a.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{10}Ynara ãko Ritonõpo Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\Q “Imehnõ nonory põkõ apatary apuru rĩko ropa mã toto,

\par }{\Q ituisary tõ erohnõko mã toto opoetorykõme.

\par }{\Q Ozehno xine jehtopõpyryke kuãnopyatose,

\par }{\Q yrome opyno xine ase, awãnohpyra ropa exĩko ase.


\par }{\Q \VS{11}Saereme ahtao koko roropa apatary omõtoh totapuruhmakasẽme exĩko mã kehko,

\par }{\Q imeimehnõ nonory põkõ tuisary tõ tymõkomory kurã enehtohme oya xine.


\par }{\Q \VS{12}Imehnõ nonory põkõ opoetoryme exipyra ahtao tonahkasẽme exĩko mã toto.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}“Mame wewe kurã: xipirexite, pinieiro te,

\par }{\Q zĩporo roropa Ripano poe, tonehsẽme exĩko oya, pata Jerusarẽ pona,

\par }{\Q Ytapyĩ kurãkatohme ropa, enekure ehtohme ropa, upupuru esaryme kurano.


\par }{\Q \VS{14}Mame orohmanohponanõ tuisary tõ poenõ oehnõko mã toto,

\par }{\Q tosekumurukõ po porohnõko mã toto nono pokoxi oẽpataka:

\par }{\Q ‘Imehxo mase,’ katohme oya.

\par }{\Q Mokaro emero oryhmahpõkõ, oehnõko mã toto oya,

\par }{\Q tõmytykõ rĩko nono pokoxi.

\par }{\Q Ritonõpo pataryme oesehtõko mã toto,

\par }{\Q Xiãome, Izyraeu tõ Esẽ kurã pataryme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Pata turumekase mexiase, ose pyra toh nexiase;

\par }{\Q arãnakuroko toytory se pyra ytoketõ nexiase.

\par }{\Q Yrome moro sã exipyra ropa exĩko mase;

\par }{\Q pata kurã potume orĩko ase, pata orẽpyrahxo exikety,

\par }{\Q tãkye exiketõ esaryme orĩko ase,

\par }{\Q jũme moro sã exikehpyra oehtohme.


\par }{\Q \VS{16}Poeto ẽ suhsu ekarory sã tumũkuru a,

\par }{\Q moro sã imehnõ nonory põkõ,

\par }{\Q ituisarykõ roropa opyno xine exĩko mã toto.

\par }{\Q Mame zuaro exĩko matose,

\par }{\Q ywy Ritonõpo Opynanohnekõme ase,

\par }{\Q Jamihmehxo Exiketyme, Izyraeu tõ Esemy, Omyhpokanekomo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Metau myakãme uuru enehnõko ase oya xine,

\par }{\Q parata enehnõko ase kurimene myakãme;

\par }{\Q metau enehnõko ase wewe myakãme,

\par }{\Q kurimene roropa topu tõ myakãme.

\par }{\Q Otuisary tõ orohmanohpopyra ropa tyripõko ase,

\par }{\Q zae ehtoh ke erohnõko mã toto kowenume,

\par }{\Q osepeme erohnõko roropa mã toto.


\par }{\Q \VS{18}Osetapara ropa exĩko matose ononorykõ po;

\par }{\Q panaikato etonatoh poko onetara ropa exĩko matose

\par }{\Q ononorykõ po, onypahpyra ropa exĩko mana.

\par }{\Q Apatary apuru esehtõko mase ‘Typynanohse’,

\par }{\Q omõtoh tonõ esehtõko mase ‘Ritonõpo eahmatohme’.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}“Xixi oezurume pyra exĩko saereme ahtao,

\par }{\Q nuno roropa oezurume pyra exĩko koko;

\par }{\Q ywy, Ritonõpo, jũme oezurume exĩko ase,

\par }{\Q saereh ãko ase xixi sã opona.


\par }{\Q \VS{20}Ywy roro oezurume exĩko ase, xixi samo, nuno sã roropa,

\par }{\Q xixime jehtoh jũme kohmãpyra exĩko,

\par }{\Q nunome jehtoh jũme osenekehpyra exĩko.

\par }{\Q Saereh ãko ase opona jũme rahkene,

\par }{\Q mame oemynyhmatopõpyry otyhkãko mana.


\par }{\Q \VS{21}Apatary põkõ zae ehtoh poko exĩko mã toto,

\par }{\Q jũme sero nono ynekarohpyry esẽme exĩko matose.

\par }{\Q Ynarykahpyryme matose; jemary ke,

\par }{\Q toto tyrise ya imehxo jehtoh enepotohme imehnomo a emero porehme.


\par }{\Q \VS{22}Atapyĩ taõkõ tuhke pyra toto ahtao ro tuhkehxo exĩko mã toto;

\par }{\Q sero ahno imoihme exĩko, imehnõ nonory põkõ motyehxo.

\par }{\Q Moro tyritoh toehse ahtao, tyrĩko ase rahkene axiny.

\par }{\Q Ywy ase Ritonõpo.”




\par }\Chap{61}{\SH Izyraeu tõ pynanopyry poko
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ritonõpo Imehxo Exikety a Tuzenu tokarose ya,

\par }{\Q tymenekase jexiryke eya omi kurã arotohme tymõkomokãkara a.

\par }{\Q Tonyohse ywy eya typoremãkase aexityã ãkyematohme.

\par }{\Q Tonyohse ywy eya imehnõ namoto tõ myhpokatoh ropa ekarotohme,

\par }{\Q ãpuruhpyry taõkõ tũtatoh ekarotohme roropa.


\par }{\Q \VS{2}Tonyohse ywy ynara katohme:

\par }{\Q Ritonõpo poetory tõ pynanohtoh toehse mana.

\par }{\Q Typoetory tõ zehno exiketõ poremãkapõko mana.

\par }{\Q Tonyohse ywy xitaketõ emero emuhkehkatohme,


\par }{\Q \VS{3}tãkye ehtoh ekarotohme parimã samo xitaketomo a Xião po.

\par }{\Q Ihnamotoh myakamãko ase eremiatoh ke.

\par }{\Q Zae ehtoh poko rokẽ exĩko mã toto;

\par }{\Q wewe karawario sã exĩko mã toto Ritonõpo Kuesẽkõ narykatyamo.

\par }{\Q Imehxo Ritonõpo ehtoh enepõko mã toto.


\par }{\Q \VS{4}Tapyi tõ rĩko ropa mã toto aepukatyamo,

\par }{\Q patãpo tõ roropa okynahxo typahse aehtyamo,

\par }{\Q tuhke jeimamyry turumekase aehtyamo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ypoetory tomo, imehnõ nonory põkõ oehnõko mã toto erohse oeky tõ kaneru tõ pynopyry poko,

\par }{\Q otupikõ arykary poko te, uwa tõ kurãkary poko, enara.


\par }{\Q \VS{6}Mame Ritonõpo maro oturuketõme oesehtotorỹko imehnõ mana, Kuesẽkõ poetoryme roropa.

\par }{\Q Mame imehnõ nonory põkõ mõkomohpyry omõkomorykõme exĩko mana,

\par }{\Q atãkyemãko matose epyrypãko mõkomo itamurume esẽme oexirykõ poko.


\par }{\Q \VS{7}Ohxirotopõpyrykõ tonahse, oporemãkatopõpyrykõ roropa,

\par }{\Q toanahtose oya xine asakoro oorypyrykõ epehpyryme;

\par }{\Q yrome seromaroro ononorykõ pona oehnõko matose,

\par }{\Q asakoro omõkomohpyrykõ apoĩko ropa matose

\par }{\Q omõkomorykõme, jũme tãkye exĩko roropa matose.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{8}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Zae imehnõ riry yzamaro mana,

\par }{\Q ematonanopyry se pyra ase ipunaka, imehnõ ryhmary roropa.

\par }{\Q Anamonohpyra ase, kurã ke rokẽ ypoetory tõ epehmãko ase,

\par }{\Q jũme jomiry etapõko ase roropa eya xine.


\par }{\Q \VS{9}Apakomotyã imehxo exĩko mã toto imeimehnõ nonory po emero;

\par }{\Q toto eneryhtao imehnomo a zuaro exĩko mã toto

\par }{\Q kure rokẽ mokaro tyrise mã toto ya.”


\par }{\SH Jerusarẽ põkõ eremiatopo
\par }
{\Q \VS{10}Atãkyemãko Jerusarẽ põkõ mana,

\par }{\Q eremiãko mã toto Ritonõpo nyrihpyry poko.

\par }{\Q Niotakety sã pytakety sã roropa

\par }{\Q upo kurã ke tõtupohtose toto typynanopyrykõke,

\par }{\Q orẽpyra toehtohkõke roropa.


\par }{\Q \VS{11}Mame wewe ahtary sã nono po, ipuhturu ahtary sã roropa tupito po,

\par }{\Q moro sã typoetory tõ pynanohnõko Ritonõpo Imehxo Exikety mana.

\par }{\Q Mame imeimehnõ nonory põkõ eremiãko.

\par }{\Q Mokyro eahmãko mã toto emero porehme.




\par }\Chap{62}{\SH Ritonõpo pytyme Jerusarẽ exiry
\par }
{\Q \VerseOne{1}Jerusarẽ põkõ pyno ase ipunaka,

\par }{\Q morara exiryke jarao oturukehpyra ase;

\par }{\Q oseremara ase ozehnotokõ poremãkary eraximaryme,

\par }{\Q orẽpyra oehtohkõ saerehkatohme xixi samo,

\par }{\Q opynanopyrykõ saerehkatohme aritu zatyry samo, koko.


\par }{\Q \VS{2}Jerusarẽ, imehnõ nonory põkõ orẽpyra oehtoh enẽko mã toto emero porehme.

\par }{\Q Tuisa tõ emero osenuruhkãko mã toto oryxime oehtoh eneryke tyya xine.

\par }{\Q Imepỹ oesetyme exĩko mana;

\par }{\Q Ritonõpo nekarohpyry oesetyme exĩko.


\par }{\Q \VS{3}Parimã kurã sã exĩko mase, Ritonõpo Oesẽ kyryryme.


\par }{\Q \VS{4}Taroino “Turumekasẽme,” oesehtopyra ropa exĩko mã toto.

\par }{\Q Ononory roropa jũme esehtopyra ropa “Patãpome.”

\par }{\Q Oesehtõko mã toto “Ritonõpo zamaro” me.

\par }{\Q Ononory roropa esehtõko “Torẽnase” me,

\par }{\Q tãkye Ritonõpo exiryke opoko xine,

\par }{\Q ononory roropa ipytyme sã exĩko mana.


\par }{\Q \VS{5}Nuasemã tynymenekahpyry maro erẽnary samo,

\par }{\Q moro sã mã Orihpõkõ amaro xine pytãko mana.

\par }{\Q Tãkye erẽnakety sã typyty maro,

\par }{\Q moro sã mã Ritonõpo atãkyemãko opoko xine.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Jerusarẽ, apatary apuru po erase tõ tyrise ya.

\par }{\Q Ah mynyhme pyra nexĩ toto saereme ahtao, koko ahtao, enara.

\par }{\Q Ah noturũ toto Ritonõpo a aomihpyry poko,

\par }{\Q jũme wenikehpyra tyripotohme ynororo moro poko.


\par }{\Q \VS{7}“Ah Ritonõpo oseremara nexino,

\par }{\Q Jerusarẽ kurãkatoh ropa ponãmero eya,

\par }{\Q sero nono põkõ emero ripotohme Ritonõpo a Jerusarẽ patary eahmatohme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Typoetory tomo a tõmiry totapose Ritonõpo a onytyoromara ehtohme.

\par }{\Q Tyjamituruke ynara tyrĩko mana:

\par }{\Q “Anarykahpyry tiriiku tõkehko ozehno exiketõ napyryme exikehnõko mana.

\par }{\Q Imeimehnõ nonory põkõ õkuru onẽpyra exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{9}Yrome amarokomo, oya xine tiriiku tarykase exiryke,

\par }{\Q tapoise roropa oya xine exiryke, otuhnõko matose,

\par }{\Q mame jeahmãko roropa matose.

\par }{\Q Oya xine uwa zoko tarykase, ipyno mexiatose,

\par }{\Q tapoise roropa uwa tõ oya xine,

\par }{\Q amarokõ uwa eukuru ẽnõko matose Ytapyĩ kurã zarã po.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Jerusarẽ põkomo, pata poe ytotoko osema konõto ritohme oekyry tõ oehtohme ropa.

\par }{\Q Osema osepune tyritoko, topu tõ toutoko!

\par }{\Q Kamisa anỹtoko pãteirame imehnomo a enetupuhpotohme.


\par }{\Q \VS{11}Ynara ãko Ritonõpo mana sero nono põkomo a emero porehme:

\par }{\Q “Ynara kahtoko Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\Q ‘Oesẽkõ oehnõko mana opynanohse xine.

\par }{\Q Tymaro imehnõ enehnõko mana,

\par }{\Q typynanohse aexityamo.’ ”


\par }{\Q \VS{12}Mame oesehpãko mã toto: “Ritonõpo poetory kurãme,”

\par }{\Q “Ahno, Ritonõpo a typynanohse aexityamo.”

\par }{\Q Pata Jerusarẽ esehtõko roropa mã toto,

\par }{\Q “Moro pata, Ritonõpo ipyno mana,”

\par }{\Q “Moro pata onurumekara Ritonõpo nexiase.”




\par }\Chap{63}{\SH Ahno wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Onoky mose oehnõko Etõ nonory poe, pata Posora poe? Onoky mose ro tupoke kurã ke, kamiraramã ke, tuisamehxo exikety sã ytõko, jamihme, orẽpyra exiketyme?”

\par }{\PP “Ywy ase,” ãko Ritonõpo mana “Orẽpyra ase, yjamitunuru ke Opynanohnekõme ase.”


\par }{\PP \VS{2}“Yrome oty katohme oupõ tahpire nae? Oty katohme uwa tũtũmane zupõ sã oupõ nae?”


\par }{\PP \VS{3}Ynara ãko Kuesẽkõ mana: “Uwa epery tũtũmary sã euhkatohme ẽ ao moro sã imeimehnõ ahno tõ tytũtũmase ya, toiroro takorehmaneke pyra exiase. Toto zehno jexiryke tytũtũmase ya; toto munuru ke jupõ tysỹsỹmase, tahpirẽ ke.

\VS{4}Tõsenetupuhse ywy, ypoetory tõ pynanohtoh tooehse mana: ‘Toto zehnotokõ emỹpotoh toehse rahkene.’

\VS{5}Zupiase repe, yrome jakorehmane pyra nexiase, tõsenuruhkase ywy moro eneryke, takorehmaneke pyra jehtoh eneryke ya. Naeroro toiroro yjamitunuru ke rokẽ yzehnotokõ typoremãkase ya, toto zehno jehtoh ke tyjamihtase jexiryke.

\VS{6}Toto zehno jexiryke ahno tõ imehnõ nonory põkõ tytũtũmase ya; toto zehno jehtoh ke takurihmose toto ya, imunurukõ tukuãse ya nono pona.”


\par }{\SH Kure Ritonõpo ehtoh Izyraeu tõ poko
\par }
{\Q \VS{7}Kypyno xine Ritonõpo Kuesẽkõ ehtoh ourutorỹko ase:

\par }{\Q “Kure mase,” ãko ase eya inyrityã pokoino emero;

\par }{\Q Kure rokẽ kyriatose, kure toexiry poko typoetory tomo a tonepose eya,

\par }{\Q toto pyno toexiryke, kure toto riry se roropa.


\par }{\PP \VS{8}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Ypoetoryme mã toto, umũkurume roropa mana, jũme jenekunohpyra mã toto.” Naeroro typynanohse toto eya

\VS{9}toto etuarimatoh wino. Eya nymyry typynanohse toto, inenyokyhpyry kara, imepỹ urutõ a pyra roropa. Toto pyno toexiryke toto wãnopyry se pyra toexiryke roropa typynanohse toto eya; kokoro rokẽ tanỹse toto eya, tonao tanỹse roropa toto eya, jeimamyry punero.

\VS{10}Yrome morara ahtao ro ewinoino toeramase toto, Ritonõpo Zuzenu kurã tyhtomase eya xine. Morara exiryke Ritonõpo toeramase, mokaro epeme pyra toehse ynororo, tãtatapoipitose ynororo toto zehnotokõ akorehmatohme.


\par }{\PP \VS{11}Mame pake ehtopõpyry poko wenikehpyra toehse toh nexiase, Ritonõpo poetory Moeze poko wenikehpyra toehse, ynara tõturupose toto: “Otoko Ritonõpo Kuesẽkõ nae? Eya typoetory tõ typynanohse tuna konõto wino, kaneru tõ sã toh nexiase typynanohse toto ahtao, toto pyno exikety Moeze kynexine. Otoko na mokyro Tuzenu Kurã ekarohpono Moeze a,

\VS{12}tyjamitunuru ke tynyrityã kurã tyripose Moeze a? Tuna konõto tapiakase eya typoetory tõ neneryme imehxo toehtoh poko zuaro imehnõ ehtohme jũme.

\VS{13}Osema ae typoetory tõ tarose eya tuna zuemã poro.

\par }{\PP “Towomase toto aytorykohtao; emese kure toytose toto kawaru ona poro ytoketõ samo, osetapara aexityã samo,

\VS{14}pui tõ arory sã roropa taryporyke pyra jakanahmã poro.” Ritonõpo Zuzenu Kurã toto arõko kynexine oserematoh taka. Moro sã typoetory tõ tarose Ritonõpo a, imehxo toehtoh poko imehnõ zuaro tyripose roropa eya.


\par }{\SH Oturutoh Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{15}Ritonõpo, yna eneko kapu poe, oesary kurã poe. Otoko hnae ajamitunuru, yna pyno oehtoh roropa? Yna pyno exikehpyra exiko, yna onurumekara exiko,

\VS{16}Papame oexiryke yna a. Yna tamuru Aparão te, Jako roropa yna onenetupuhpyra exiry repe, yrome omoro Ritonõpo yna zũme mase, yna Pynanohneme moino exikehpyra oesety mana.

\VS{17}Ritonõpo, oty katohme azahkuru yna ripõko mah, õmiry omipona pyra toehse yna, otato pyra toehse, onyripohpyry turumekase yna a? Ritonõpo, osehko ropa yna a, opoetoryme yna exiryke, ahno rãnao onymenekatyãme ynanase.

\VS{18}Axĩtao rokẽ yna, opoetory tõ kurã Atapyĩ esẽme ynanexiase; yrome seromaroro yna zehnotokõ Atapyĩ kurã tũtũmãko mã toto.

\VS{19}Yna rĩko mase yna kowenatume exipitopyra exiketyme oexiry samo, opoetoryme yna exipitopyra ehtoh sã roropa.




\par }\Chap{64}{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo, kapu xihkary oya enery se ynanase oyhtotohme, ypy tõ tykytyky kamexipory oya oẽpataka!

\VS{2}Tuna sã morohne exiry kurokuro karyhtao apoto zemimã po. Imehxo oehtoh enetuputyry oepetõkara a; ouno toexirykõke tykytyky ãko toto exiry oẽpataka.

\VS{3}Pake ahtao ajamitunuru ke onyrityã tyrise ahtao oya tõsenuruhkase yna; tyhtose mexiase kapu poe, mame ypy tõ tykytyky tykase oẽpataka.

\VS{4}Imepỹ ritõ onenepitopyra te, onetapitopyra roropa ynanase asã exikety, omoro rokẽ Ritonõpome mase, senohne rihpõme, oenetupuhnanõ akorehmaneme.

\VS{5}Mokaro pynanohnõko mase tãkye exiketõ zae ehtoh poko toexirykõ poko, wenikehpyra exiketõ õmipona toto ehtohme. Yna zehno toehse mexiase, yrome yna rypyry poko ro ynanexiase; yna zehno awahtao ro yna rypyry onurumekara ynanexiase moino ro. Otãto osepynanohnõko ynanae?

\VS{6}Yna emero tyyrypyhpyke toehse, nuriame ynanase oya ipunaka kure osekaroryhtao ro yna a. Wewe ary sã ynanase taremãse ahtao; yna rypyry tyryrykane sã yna arõko mana.

\VS{7}Oya oturupyra ynanase, yna anakorehmapopyra ynanase oya. Yna rypyry pokoino otonẽnõko mase yna winoino, yna turumekase roropa oya.


\par }{\PP \VS{8}Yrome omoro papame mase, Ritonõpo yna Esemy. Orinome ynanase, oripo rineme mase, yna emero onyrityãme ynanase,

\VS{9}naeroro yna zehno exikehko, yna rypyry poko owenikehko. Wenikehpyra exiko opoetoryme yna ehtoh poko.

\VS{10}Apatary kurã patãpome toehse ona tonorẽ samo, Jerusarẽ typahse mana, ypy Xião turumekase mana.

\VS{11}Ynanyrihpyry Atapyĩme kurano, oeahmatoh potu, yna tamuru a oeahmatohme, moro tyahkase apoto ke. Yna kyryry kurã emero typahse mana, ipyno yna ehtopõpyry.

\VS{12}Moro eneryke oya, oty rĩko mah, Ritonõpo? Teh ãko rokẽ mahno? Mynyhme rokẽ exĩko mahno, yna wãnohnõko ro mahno?




\par }\Chap{65}{\SH Tyzehno exiketõ wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Ypoetory tõ akorehmary se exiase repe, yrome onekaropopyra toh nexiase ya; jenery se exiase eya xine repe, yrome jupipyra toh nexiase. Oturupyra ahno ahtao ro ya, ynara kary se exiase: ‘Taro ase! Ãkorehmary se ase!’

\VS{2}Kokoro rokẽ ypoetory tõ toraximase ya, toto eahmatohme repe, yrome putuhto sã, zae pyra ehtoh riry se rokẽ mã toto, typenetatohkõ poko rokẽ mã toto.

\VS{3}Ihximyra mã toto jyhtomary poko. Imeimehnõ neponãmary eahmaryke tynekarory tõ zahkãko mã toto tynarykahpyry esao te, ixtaratu zahkãko roropa mã toto apoto apõ po mokaro eahmaryme.

\VS{4}Koko ytõko mã toto aorihtyã zonẽtopõpyry pona tõturupotohkõme aorihtyã zuzenu a, ahno esao pyra ẽmehnõko mã toto osenepotoh apoitohme tyya xine. Poinokoimo pũ õnõko mã toto; tuma nuriamã ẽnõko roropa mã toto oripo ao pehme, tynekarorykõme tyneponãmarykomo a.

\VS{5}Moromeĩpo ynara ãko mã toto imehnomo a: ‘Apoaporo! Yna anapopyra exiko, kurãme toehse yna exiryke, omotye xine.’ Yrome morara karyhtao zekĩtapãnõko ase toto poko; zehno jehtoh apoto sã mana ezehpyra exikety samo.


\par }{\PP \VS{6}“Inyrityã emero tymerose ypapẽ pokona; mame oseremara ase toto onuãnohpyra ro jahtao. Toto epehmapõko ase iirypyhpyrykõ emetakame,

\VS{7}itamuru tõ rypyry epehpyryme roropa. Ixtaratu tyahkase eya xine apoto apõ po imehnõ neponãmary eahmaryme ypy tõ po te, tyhtomase ywy eya xine emory tõ po. Morara exiryke toto wãnohnõko ase iirypyhpyrykõ epehpyryme emero porehme.”


\par }{\PP \VS{8}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Toitoine uwa kurã eneryhtao ahno a popyra exiketõ maro: ‘Onypahpyra sehne, kure ehtoh nae ro mana, euhkãko sytase, eukuru ritohme,’ ãko mana. Moro sã ypoetory tõ pyno jexiryke, emero onenahkapopyra exĩko ase.

\VS{9}Kure rokẽ Izyraeu pakomotyã rĩko ase, Juta tõ tuhke emãnõko roropa mã toto, ynonory esẽme exĩko mã toto ypy tõ maro. Ynymenekatyã ynekarohpyry esẽme exĩko mã toto, jomihpyry ae ro, jũme moroto exĩko mã toto.

\VS{10}Mame jomihpyry omipona se ypoetory tõ ahtao toto eky, kaneru tõ onahpoty enahnõko mã toto ona Sarõ po te, jakanahmã Ehxirotoh po toto eky tõ, pui tõkehko onahpoty enahnõko mana.


\par }{\PP \VS{11}“Yrome toitoine jurumekãko matose; jesary ypy kurã poko wenikehnõko roropa matose: anapyrykõ ekarõko matose eukuru maro oneponãmarykomo a, onekarorykõme ‘ohkato’ eahmaryme, ‘kuropõme’ roropa, enara.

\VS{12}Naeroro ynara exĩko oya xine mana: totapasẽme exĩko matose ozehno xine exiketomo a. Oesekumurukõ po oetapapotorỹko ase emero. Ynara exiryke, kykohmatose repe, yrome jezuhpyra mexiatose; oturuase oya xine repe, yrome otato pyra mexiatose. Yzamaro pyra ehtoh tyrise oya xine, ise pyra jehtoh tymenekase oya xine.”

\VS{13}Morara exiryke ynara tykase Ritonõpo: “Jomiry omipona exiketõ tonahsẽ nae exĩko, eukuru roropa, yrome amarokõ emitapãnõko matose, tuna zehnãko roropa matose; tãkye exĩko ypoetory tõ mana, yrome typoremãkasẽme exĩko matose;

\VS{14}eremiãko ypoetory tõ mana, atãkyemãko roropa, yrome pusuh ãko matose oemynyhmarykõme, xitãko matose ohtomaryme okurohtao xine.

\VS{15}Ywy, Ritonõpo, oorihmapotorỹko ase, yrome ypoetory tõ, ynymenekatyã oesetykõ ke rokẽ popyra ehtoh enehpõko mã toto. Yrome esety kasenato ke ypoetory tõ esehpãko ase.

\VS{16}Mame ahno, Ritonõpo nonory põkõ kure ehtoh ekaropory se ahtao, Ritonõpo a morohne ekaropõko mana, tõmihpyry anamonohpyra Exiketyme exiryke; imehnomo a tõmiry etapory se ahtao: ‘Ritonõpo neneryme morara tyrĩko ase,’ ãko mã toto.”

\par }{\SH Kapu kasenato nono kasenato roropa
\par }
{\PP Ynara ãko Ritonõpo mana typoetory tomo a: “Wenikehnõko matose oetuarimatopõpyrykõ poko, ywy roropa morohne poko wenikehnõko ase.

\VS{17}Kapu tyrisenã rĩko ase, nono kasenato roropa; Pakatokõ poko tuenikehse, morohne poko osenetupuhpyra ropa exĩko matose.

\VS{18}Atãkyematoko, jũme tãkye ehtoko ynyriry tõ poko; pata Jerusarẽ pehkãko ase tãkye ehtoh ke, moro pata põkõ tãkye kuhse exĩko mã toto.

\VS{19}Ywy atãkyemãko ase Jerusarẽ poko, moro pata põkõ poko roropa tãkye exĩko ase. Jũme xitara ropa exĩko mã toto moroto, kui kara roropa exĩko mã toto toetuarimatohkõ poko.

\VS{20}Poetohti tõ orihpyra exĩko mã toto poetome ro toto ahtao; tamuhpõme toehse ahtao rokene, kunumuxime toehse ahtao roropa orihnõko mã toto. 100me jeimamyry nae exikety toorihse ahtao: ‘Poetome ro nexiase,’ ekarõko mã toto ipoko. 100me jeimamyry pyra ro exikety toorihse ahtao: ‘Tuãnohse mokyro Ritonõpo a,’ ekarõko matose.

\VS{21}Tapyi tõ amõko matose moro tao ehtohme, uwa tõ arykãko matose, eukuru ẽnõko matose roropa.

\VS{22}Tapyĩ onyripyra exĩko matose imehnõ tapyĩme ehtohme, uwa zoko tõ anarykara matose imehnõ okurume. Okynahxo orihpyra exĩko ypoetory tõ mana, wewe samo, amarokõ emero tãkye exĩko matose onyrihpyrykõ poko.

\VS{23}Oerohtohkõ emero kure rokẽ exĩko mana, opoenõ roropa osenahkara exĩko mã toto; kure rokẽ opoenõ rĩko ase, apakomotyã maro jũme.

\VS{24}Oturukehpyra ro toto ahtao ya, toto akorehmãko ase; ikurãkãko roropa ase aotururuhtao ro ya.

\VS{25}Kaikuxi tõ itu htaõ kõ, kaneru tõ maro otuhnõko mã toto, reão tõ onahpoty enahnõko mã toto pui tõ samo, okoi tõ onesekara exĩko mana. Xião po ypy jesary kurã po ryhmato pyra exĩko mana, popyra ehtoh pyra exĩko roropa mana ipunaka,” ãko Ritonõpo mana.




\par }\Chap{66}{\SH Ahno apiakãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Kapu jesaryme mana, japõme mana; sero nono upupuru apõme mana. Oty amõko matou ytapyĩme? Otãto ytapyĩ rĩko matou moro tao jehtohme?

\VS{2}Ya ro kapu tyrise, nono roropa, senohne emero esẽme ase. Tymõkomokãkara pyno ase, tyyrypyry rumekary se exiketõ roropa, Tosẽkõme jenetupuhnanõ yzamaro mana, jomihpyry omipona exiketomo.


\par }{\PP \VS{3}“Yrome ahno nae typenetatoh poko rokẽ exiketomo, pui mũkuru etapãko tynekaroryme ya, mame ahno etapãko roropa mã toto; ahno nae kaneru etapãko tynekaroryme ya, mame kaikuxi etapãko roropa mã toto; ahno nae tiriiku enehnõko tynekaroryme ya, mame poinokoimo munuru enehnõko roropa tynekaroryme ya; ahno nae ixtaratu zahkãko jeahmatohme, yrome imehnõ neponãmary eahmãko roropa. Atãkyemãko mã toto tynyrirykõ nuriame ehtoh poko.

\VS{4}Morara exiryke, popyra ehtoh enehpõko ase toto wãnohtohme, emero zuno toto ehtoh enehpõko ase eya xine. Ynara exiryke tykohmase ya repe, yrome jezuhpyra toh nexiase; tõturuse ywy repe, yrome otato pyra toh nexiase. Mãpyra, yzamaro pyra ehtoh tyrise eya xine, ise pyra jehtoh tymenekase eya xine.”


\par }{\SH Zuãnohtopo, Ipynanohtopo
\par }
{\PP \VS{5}Ritonõpo omipona exiketomo, aomiry etatoko pahne, ynara ãko Ritonõpo oya xine mana: “Imehnõ oekyry tõ ose xine pyra mã toto, amaro xine osepeme se pyra exĩko mã toto jomiry omipona oexirykõke. Ynara ãko oya xine mã toto: ‘Ah Ritonõpo tyjamitunuru enepono oya xine, opynanohtohkõme, tãkye oehtohkõme ynaneneryme!’ Yrome mokaro ehxirõko mã toto.

\VS{6}Etatoko pahne, panaikato konõto pata po, panaikato Ytapyĩ tao! Ritonõpo Oesẽkõ moro panaikato rĩko mana, tyzehnotokõ wãnohnõko mana toto nyrityã emetakame.


\par }{\PP \VS{7}“Ypatary kurã nohpo sã mana axĩ tonuruse ahtao jetũ exipyra ahtao ro.

\VS{8}Moro panõ onetapitopyra mexiatose, onenepyra roropa mexiatose, sero nono po toiro ẽmepyry ae ahno nonory tytororo enurũko mana, ahno imoihmãkõ emãnõko axĩ samo. Yrome moro saaro Xião toehse mana: okynã pyra jetũ toehpitose ahtao toemũkuase ipoenomo.

\VS{9}Ywy Ritonõpo, jetunety enehpõko ase poeto tõ enurutohme. Oenurumapopyra jekarõko matou? Ywy Ritonõpo Oesẽkõ, oturũko ase.”


\par }{\Q \VS{10}Atãkyematoko Jerusarẽ põkõ maro,

\par }{\Q eremiatoko imaro jeahmaryme, ipyno exiketõ emero.

\par }{\Q Atãkyematoko Jerusarẽ põkõ maro, tyhnamose ipoko aexityã emero.


\par }{\Q \VS{11}Enurusenã eny suhsu ekarory sã tumũkuru a,

\par }{\Q moro sã Jerusarẽ tymõkomory kurã ekarõko oya xine mana,

\par }{\Q mame tãkye exĩko matose.


\par }{\PP \VS{12}Ywy, Ritonõpo, ynara ãko ase Jerusarẽ põkomo a: “Kure ehtoh enehpõko ase oya xine iporiry samo, imeimehnõ nonory poe mõkomo kurã oehnõko oya xine tuna zueme exikety samo, jũme anorypyra exiketyme samo. Mame Jerusarẽ poeto ẽ sã exĩko mana; suhsu ekarõko sã oya xine mana, opuimatorỹko mana syhryme, tomahpo oeahmatorỹko roropa mana.

\VS{13}Typoenõ emuhkehkapory sã jeny a, ywy oemuhkehkapotorỹko ase Jerusarẽ po.

\VS{14}Moro eneryhtao oya xine tãkye exĩko matose, jamihme exĩko ropa matose otyro samo kure ahtaryhtao. Morarame zuaro exĩko matose ywy, Ritonõpo, jomiry omipona exiketõ pynanohnõko ase, yrome tyekĩtapãse jahtao yzehnotokõ wãnohnõko ase.”


\par }{\PP \VS{15}Kuesẽkõ oehnõko mana apoto maro; ikyryry tõ, etonatoh kahu tõ tyryrykane konõto sã mã kehko; topetõkara wãnohtohme, toto zehno toehse toexiryke.

\VS{16}Apoto ke tytapemã ke roropa, sero nono põkõ wãnohnõko Kuesẽkõ mana emero zae pyra exiketomo, tuhkãkõ etapãko mana.


\par }{\PP \VS{17}Ynara ãko Kuesẽkõ mana:

\par }{\PP — Ahno nae ekurikãko omõtohme oximõme tynarykahpyry pona tyneponãmarykõ eahmatohme urutõ maro. Mame poinokoimo pũ õnõko mã toto te, mũpo tomo te, imepỹ nuriame aexityã roropa. Mokaro orihnõko mã toto,

\VS{18}inyrirykõ waro jexiryke aosenetupuhtohkõ roropa.

\par }{\PP — Oehnõko ase imeimehnõ nonory põkõ emero oximõme enehpotohme. Tõximõse toto ahtao saereme jehtoh enẽko mã toto.

\VS{19}Toto rãnaka tuisamehxo jehtoh enetupuhpotoh rĩko ase.

\par }{\PP — Mame tapiakase toto ahtao ya, isene ro exiketõ aropõko ase, emero pyra, imeimehnõ nonory põkomo a, moe exiketõ pona juaro exipitopyra exiketomo a, yjamitunuru onenepitopyra exiketomo a roropa. Toto aropõko ase Expania pona, Ripia pona, Ritia pona roropa, emese kure pyrou ekomananõ moroto mana. Ytõko roropa mã toto Tupau pona te, Kerexia pona roropa. Mokaro ahno a emero yjamitunuru poko toto zurũko mã toto.

\VS{20}Oekyry tõ emero enehnõko ropa mã toto tymaro xine tynekarorykõme ya. Oehnõko mã toto ypy kurã pona, jesary kurã pona Jerusarẽ pona kawaru tõ po te, mura tõ po, kameru tõ po, kahu tõ ao te, kaheta tõ ao roropa. Mokaro oekyry tõ tokarosẽme exĩko mã toto tynekarorykõme ya, Izyraeu tõ nekarotyã enepyry sã Ytapyĩ taka, tiriiku tõkehko, ẽ tukurãkase exiketõ ao.

\VS{21}Toitoine mokaro menekãko ase oturuketõme toto ehtohme te, imehnõ menekãko ase rewita tõme toto ehtohme.


\par }{\PP \VS{22}Ynara ãko Ritonõpo mana: “Kapu tyrisenano te, nono tyrisenã roropa yjamitunuru poe jũme exikehpyra exĩko mã kehko. Moro saaro opoenomo te, oesetykõ roropa jũme exikehpyra exĩko mana.

\VS{23}Mame emero otuhtoh konõto Nuno Kasenato po, emero oserematoh po roropa ahno oehnõko imeimehnõ nonory põkomo, jeahmase, Ytapyĩ kurã taka.

\VS{24}Moromeĩpo tutũtase ropa toto ahtao pata poe aorihtyã ekepyry enẽko mã toto, toorihse aexityã jomihpyry omipona pyra toehse toexirykõke. Mokaro ekepyry onenahkehpyra moromoro exĩko mana, orihpyra roropa mã toto, moroto apoto mokaro zahkatoh ezehpyra roropa mana. Moro eneryke: ‘Xe! Jam,’ ãko mã toto, nuriame eya xine exiryke.” Ywy, Ritonõpo, oturuase.

\par }