\NormalFont\ShortTitle{JEREMIA}

{\MT JEREMIA

\par }{\MTC Jeremias

\par }{\IMT Ekarotopo

\par }{\IP Jeremia urutõme kynexine, tonuruse oturukety mũkurume. Ritonõpo omiry tokaropitose eya jeimamyry 627me oehpyra ro Jezu Kyrixtu ahtao. Tõturuse Jeremia popyra ehtoh enehpory poko Ritonõpo a, Izyraeu tõ poremãkary poko te, toto wãnohtoh poko iirypyrykõ pokoino. Morara toehpitose isene ro Jeremia ahtao. Moroto kynexine ynororo Napukotonozo tooehse ahtao pata Jerusarẽ enahkase, Ritonõpo Tapyĩ zahkase, Juta tõ arose ituisary tõ maro Papironia pona. Morarame tõturuse Jeremia Izyraeu tõ oepyry ropa poko tynonorykõ pona ropa imehxo aehtohkõme ropa tosake exiketõme.

\par }{\IP Izyraeu tõ pyno Jeremia kynexine ipunaka. Ritonõpo omiry Izyraeu tõ wãnopyry poko ekarory se pyra nexiase repe, yrome apoto sã Aomiry nexiase ikurohtao. Naeroro mynyhme ehsaromepyra nexiase (Jer. 20.9). Aomiry etary se pyra tuisa tõ toehse. Jeremia tyyryhmase eya xine, ãpuruhpyry taka tõmase ynororo eya xine.

\par }{\IP {\BK{Jeremia}} ekarõko imeĩpo tõmiry kasenato etapõko Ritonõpo mana typoetory tomo a. Omipona exĩko mã toto Aomiry tymerose exiryke ikurohtao xine.

\par }{\IOT Sero pape ao

\par }{\IO Jeremia kohmatopõpyry urutõme
{\IOR{1.1-19}}

\par }{\IO Ritonõpo omiry Juta tomo a
{\IOR{2.1—25.38}}

\par }{\IO Jeremia ehtopõpyry poko
{\IOR{26.1—45.5}}

\par }{\IO Imeimehnõ wãnohtoh poko
{\IOR{46.1—51.64}}

\par }{\IO Jerusarẽ poremãkatopõpyry
{\IOR{52.1-34}}



\par }\ChapOne{1}{\SH Jeremia menekatopõpyry urutõme
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sero pape Jeremia omihpyryme mana, inyrihpyry poko roropa ekarõko mana. Oturukety Hiukia mũkurume kynexine ynororo. Moroto imehnõ oturuketõ kynexine pata Anatote po, Pẽjamĩ nonory po.

\VS{2}Ritonõpo omiry totapitose Jeremia a 13me jeimamyry taropose ahtao Joxia a tuisame toexiry poko Juta tõ esẽme. Joxia kynexine Amõ mũkurume.

\VS{3}Ritonõpo omiry tooehse ropa Jeremia a Jeoakĩ, Joxia mũkuru tuisame ahtao Juta tõ esẽme. Moromeĩpo tuhke rokẽ tõturuse Ritonõpo Jeremia a Jerusarẽ põkõ arotopõpyry pona tynonorykõ poe Papironia tuisary namotome. Morara toehse nuno 5mã po, jeimamyry 11mã po tuisame Zetekia Joxia mũkuru tuisame ahtao Juta tõ esẽme.


\par }{\SH Jeremia kohmatopõpyry
\par }
{\PP \VS{4}Kuesẽkõ Ritonõpo ynara tykase ya:


\par }{\PP \VS{5}— Enurupyra ro awahtao, asa wakuru ao awahtao ro, kymenekase, kuapiakase urutõme oehtohme imehnõ nonory põkomo a.


\par }{\PP \VS{6}Mame ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Ritonõpo, yna Esemy, jotururu waro pyra ase, poetome ro jexiryke.


\par }{\PP \VS{7}Yrome ynara nase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — “Poetome ro ase,” kara exiko. Ytoko imehnõ zuruta, aaroporyhtao eya xine. Toto zuruko emero ynekarory oya ekarotohme eya xine.

\VS{8}Imehnõ zuno pyra exiko, amaro jexiryke oewomatohme. Ywy ase Ritonõpo, amaro oturukety.


\par }{\PP \VS{9}Mame tomary ke ypotapihpyry tapose Ritonõpo a, ynara nase ya:

\par }{\PP — Eneko ke! Jomiry ekarõko ase oya, imehnõ zurutohme.

\VS{10}Seroae yjamitunuru ekarõko ase oya, orẽpyra oehtohme imehnõ nonory põkõ maro, toto tuisary tõ maro, imity tõ oũko mase, akohnõko mase, enahkãko mase, ipahnõko roropa, tyrĩko roropa mase, arykãko roropa.


\par }{\SH Asakoro enepotoh tonomo
\par }
{\PP \VS{11}Tõturupose Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Oty enẽko mah?

\par }{\PP — Wewe eperytakety amoriry enẽko ase, ase eya.


\par }{\PP \VS{12}— Zae mase, tykase Ritonõpo ya. — Ywy roropa eraseme sã osenuhmãko ase, jomihpyry ae ro emero ehtohme.


\par }{\PP \VS{13}Tõturupose ropa Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Oty ropa enẽko mahno?

\par }{\PP — Oripo enẽko ase inikahpoe, ahnõko, ekuãnõko roropa xiaro, ase eya.


\par }{\PP \VS{14}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Inikahpoe enahkatoh oehnõko mana. Ekuãnõko sã mana tarõkõ pona, emero porehme.

\VS{15}Enara exiryke, inikahpoe imeimehnõ nonory põkõ kohmãko ase emero. Ituisarykõ oehnõko mã toto xiaro, tuisame tapõkõ rĩko mã toto Jerusarẽ omõtoh etonie te, pata apuru tõ zomye roropa te, imehnõ pata tõ zomye roropa Juta nonory po.

\VS{16}Moro pata põkõ wãnohnõko ase popyra toto ehtopõpyry pokoino. Turumekase ywy eya xine, ixtaratu zahkãko mã toto imehnõ neponãmary eahmaryme, tynyrityã tomarykõ ke eahmaryme.

\VS{17}Jeremia, atakimako oytotohme. Oturuta eya xine, ynekarory oya emero zuruko toto jomi poe. Enaromyra exiko, mokaro zuno pyra. Enaromỹke awahtao seromaroro, moro motye enaromỹke orĩko ase mokaro ẽpataka awahtao.

\VS{18-19}Etako pahne Jeremia! Sero nono põkõ emero oepeme pyra exĩko mã toto: Juta tõ tuisary tomo te, kowenu poko erohketomo te, ymaro oturuketomo te, ahno maro. Yrome seroae yjamitunuru ekarõko ase oya orẽpyra oehtohme mokaro ẽpataka. Pata sã exĩko mase tapuruse exikety topu risẽ kaetoko exikety ke. Kurimene sã roropa mase exĩko xikihme exikety samo. Metau risẽ apurume sã exĩko mase Izyraeu tõ apurume porehme. Oporemãkapopyra mã toto amaro jexiryke oewomatohme. Ywy, Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{2}{\SH Zae Izyraeu ehtopõpyry
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame tonyohse exiase Ritonõpo a

\VS{2}tõmiry ekarotohme Jerusarẽ põkomo a ynara kase:

\par }{\Q “Ypoetory tomo, wenikehpyra ase poetome oehtopõpyry poko.

\par }{\Q Zae mexiatose ymaro rokene,

\par }{\Q yse mexiatose erẽnasenãme kuahtao!

\par }{\Q Wenikehpyra ase jekahmatopõpyry poko oya xine ona tonorẽ poro, tupito tõ pyra aexihpyry poro.


\par }{\Q \VS{3}Izyraeu tomo, ypoetoryme rokẽ mexiatose,

\par }{\Q tapiakase mexiatose ymaro rokẽ oehtohme;

\par }{\Q tiriiku samo, tapoise ahtao esemazupurume ekarotohme ya.

\par }{\Q Oryhmahpõkõ tuãnohse ya emero porehme,

\par }{\Q popyra ehtoh enehpoase toto pona.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.”


\par }{\SH Izyraeu tamuru tõ iirypyry
\par }
{\PP \VS{4}Jako pakomotyamo, oxiekyryme matose Izyraeu tomo; etatoko Ritonõpo Kuesẽkõ omiry oya xine.

\VS{5}Ynara ãko mana:

\par }{\Q “Oty popyra jehtoh tonese atamuru tomo a jurumekatohme eya xine?

\par }{\Q Tyneponãmarykõ typahsẽme, isene exiketõ kara toahmase eya xine,

\par }{\Q mame isaaro toehse roropa toh nexiase typahsẽme sã rokene.


\par }{\Q \VS{6}Yse hkopyra toh nexiase;

\par }{\Q Yrome ya tonehse toto Ejitu poe.

\par }{\Q Ya ro tarose toto ona tonorẽ poro, ypy tõ poro, oramã kuroko;

\par }{\Q tuna pyra ehtoh poro, orihmapotoh poro, morotona ahno ytopyra, ahno esary pyra roropa moroto.


\par }{\Q \VS{7}Tonehse toto ya nono kurã pona, kure rokẽ toto otuhtohme tykyrysã poko, wewe epery tõkehko poko roropa.

\par }{\Q Yrome moro pona toytose toto ahtao nuriame ynonory kurã tyrise eya xine;

\par }{\Q ynekarohpyry eya xine esarykõme tyripose eya xine osa nuriame ipunaka.


\par }{\Q \VS{8}Ypoko oturupopyra oturuketõ nexiase:

\par }{\Q ‘Otoko Kuesẽkõ nae?’ kara toh nexiase.

\par }{\Q Ynyripohpyry poko atamorepaketõ juaro toexirykõ se pyra toh nexiase.

\par }{\Q Kowenu poko erohketõ tyyrypyrykõ poko rokẽ toh nexiase, jomipona pyra.

\par }{\Q Urutõ kõ tõturuse toto ritõ Paau omi poe samo,

\par }{\Q tyneponãmarykõ toahmase eya xine, isene pyra aexityamo, ahno anakorehmasaromepyra exiketomo.”


\par }{\SH Typoetory tõ hxirotopõpyry Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{9}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Naeroro ohxirotorỹko ropa ase, ypoetory tomo, opoenomo, apakõ roropa.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\Q \VS{10}Ytotoko ahmõta Xipere pona, xixi omõtoh wino enetohme;

\par }{\Q imepỹ ahno aropoko Ketaa pona, xixi tũtatoh winakoxi, osenuhmatohme.

\par }{\Q Moino ro sero panõ exipitopyra kynexine.


\par }{\Q \VS{11}Imepỹ nonory põkõ tyritõ onymyakãmara tyneponãmary panõ ke, isene pyra exiketõ ke, tynyrihpyrykõ ke, toponãmasã ajohpe exikety ke.

\par }{\Q Yrome ypoetory tomo a tymyakãmase ywy,

\par }{\Q Ritonõpo kurã, Imehxo Exikety tymyakãmase eya xine, toponãmasã panõ ke, tynyrityã ke, isene pyra exiketõ ke, anakorehmara exiketõ ke.


\par }{\Q \VS{12}Morara exiryke, ywy Ritonõpo, kapu tykytyky kamexipõko ase osenuruhkaketyme samo, tõserehse exiketyme sã ipunaka.


\par }{\Q \VS{13}Azahkuru ehtoh asakoro tyrise ypoetory tomo a:

\par }{\Q turumekase ywy eya xine, itunary kurã enatyryme jahtao te,

\par }{\Q pẽkamã tahkase roropa eya xine tutunary ẽme ehtohme, konopo tunary kurãkatohme repe.

\par }{\Q Yrome toto tunary ẽ toerakase mã kehko,

\par }{\Q erurukaneme sã mã toehse kehko.”


\par }{\SH Itunety sã mana Ritonõpo rumekary
\par }
{\Q \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Izyraeu tõ imehnõ namotome pyra mã toto,

\par }{\Q imehnõ namotome enurupyra toh kynexine.

\par }{\Q Naeroro oty katohme tynamotome toto rĩko epetõkara nae?


\par }{\Q \VS{15}Reão tõ sã Izyraeu tõ epetõkara tooehse toto enaroximase.

\par }{\Q Izyraeu nonory tyrise eya xine patãpome,

\par }{\Q ipatary tõ tonahkase eya xine,

\par }{\Q pata põkõ pyra toehse.


\par }{\Q \VS{16}Ejitu põkomo a Izyraeu zupuhpyry tỹmikase samo,

\par }{\Q typoihtose ynororo tonahkase Mẽpi põkomo a te, Tapane põkomo a roropa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Izyraeu tomo, oorypyrykõ pokoino morara toehse oya xine.

\par }{\Q Kurumekatose, Oesẽkomo, Orihpõkomo, oesemarykõ ae aarorykohtao ya.


\par }{\Q \VS{18}Seromaroro otyme kure oya xine oytorykomo Ejitu pona tuna ẽse tuna Niro kuaka?

\par }{\Q Otyme kure roropa oya xine oytorykohtao Axiria pona tuna ẽse tuna Eupyrati kuaka?


\par }{\Q \VS{19}Popyra oehtopõpyrykõ awãnohtorỹko mana,

\par }{\Q Tuãnohsẽme exĩko matose turumekase oya xine jexiryke.

\par }{\Q Tuaro exĩko matose popyra jurumekary ehtoh poko oya xine,

\par }{\Q itunetyme exikety sã mana Oesẽkõ Ritonõpo rumekary oya xine, jomiry omipona pyra oexirykomo, enara.

\par }{\Q Ywy, Oesẽkomo Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, oturũko ase.”


\par }{\SH Ritonõpo eahmary se pyra
\par }
{\PP \VS{20}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Izyraeu tomo, pake jomipona pyra toehse matose.

\par }{\Q Oesẽkõme turumekase ywy oya xine,

\par }{\Q jeahmary se pyra toehse matose.

\par }{\Q Mame ypy kae exiketõ po emero wewe tõ zopikoxi roropa,

\par }{\Q jerutume ahtao zae pyra toehse matose imeimehnõ toponãmasã eahmary poko oya xine.


\par }{\Q \VS{21}Uwa zoko sã mexiatose ya ynymenekahpyry arykatohme, kure eperytatohme.

\par }{\Q Yrome seromaroro eneko ke!

\par }{\Q Otyme mexitou?

\par }{\Q Uwa zoko tonahkase sã matose,

\par }{\Q typahsẽme toehse matose.


\par }{\Q \VS{22}Upo xikuromã sã matose ya.

\par }{\Q Toekurikase awahtao xine sahpau ke itamurume, sahpau jamihme exikety ke, ãtapurohpyrykõ enẽko ro ase;

\par }{\Q iirypyryme oehtohkõ osenẽko ro mana.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, oturuno.


\par }{\Q \VS{23}‘Nuriame ehtoh poko pyra ynanexiase,’ kasaromepyra matose.

\par }{\Q Toponãmasã Paau eahmary poko mexiatose.

\par }{\Q Jakanahmã po oorypyrykõ poko mexiatose,

\par }{\Q enetoko ke onyrihpyrykomo.

\par }{\Q Kamera nohpory wãtasenã sã matose xiaxiake ytokety samo, typoko exikety zupiry poko.


\par }{\Q \VS{24}Jumẽta sã roropa matose, tosẽke pyra exikety, ona pono, typoko exikety zupiryhtao eya:

\par }{\Q mokyro onukuremasaromepyra imehnõ mana.

\par }{\Q Jumẽtu orutua mokyro se exikety,

\par }{\Q mokyro zupiry se pyra mana:

\par }{\Q nuno po, moroto mokyro exĩko mana,

\par }{\Q moroto enẽko mana.


\par }{\Q \VS{25}Izyraeu tomo, tomeseke ehtoko õsetaparykõino, opupurukõ ryhmaryino, imeimehnõ neponãmary ekahmaryke oya xine;

\par }{\Q tomeseke ehtoko roropa oesenarykõ anorypyra ehtohme.

\par }{\Q Yrome ynara matose: ‘Arypyra! Toipe ywy!

\par }{\Q Imehnõ neponãmary eahmary poko penetãko ywy,

\par }{\Q mokaro poko rokẽ ase,’ ãko matose.”


\par }{\SH Izyraeu tõ wãnohtopõpyry
\par }
{\PP \VS{26}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Omato tapoise ahtao ehxirõko mana. Mokyro sã Izyraeu tõ ehxirõko mã toto: amarokõ emero, otuisarykõ maro, tuisa mũkuru tõ maro te, Ritonõpo maro oturuketõ maro te, urutõ kõ maro.

\VS{27}Ehxirõko mã toto, emero ynara kananõ wewe risemy a: “Omoro mase papame” te, ynara kananõ roropa topu a: “Omoro mase ajame.” Morara exĩko mana, toeramase oexirykõke õparykõ ywinakoxi, oẽmytykõ eramara mexiatose ywinakoxi. Yrome popyra ehtoh toehse ahtao oya xine, oetuarimarykohtao oehnõko ya matose opynanohpotohkõme.


\par }{\PP \VS{28}— Otoko na mokaro onyrityamo, oneponãmarykomo? Ah noehno toto oetuarimarykohtao, opynanohtohkõme ãkorehmarykõ waro toto ahtao. Juta tomo, onyrityã oneponãmarykõme tuhke exiry apatary tõ punero.

\VS{29}Ywy, Ritonõpo, ynara ekaropõko ase oya xine:

\par }{\PP — Oty poko ykerekeremãko matou? Amarokõ emero kyriatose oepekõkarame. Jomipona pyra toehse matose, oty katohme?

\VS{30}Kuãnopyatose, yrome anakorehmara nexiase; okurãkarykõ se pyra oexirykõke. Osekato sã mexiatose, reão samo, oekyry tõ, urutõ kõ totapase oya xine.

\VS{31}Amarokomo emero etatoko pahne: Ynara ãko ase, Izyraeu tomo a: Oty sã jekarõko matou? Ona tonorẽ sã jekarõko matou? Nono sã etonatohme saereme pyra ahtao, ewomane pyra ahtao. Naeroro, oty katohme ynara ãko matou: “Yna penetatoh rĩko ynanase. Ritonõpo a ytopyra ropa ynanase,” ãko?

\VS{32}Tõkyry tõ poko wenikehsaromepyra oryximã mana; tupõ kurã poko wenikehpyra niotakety mana. Yrome ypoetory tõ tuenikehse mã toto ypoko tuhke ẽmepyry ae, ikuhpỹme.

\VS{33}Tuarohxo matose imeimehnõ ekahmary poko oximaro oehtohkõme; otarame imeimehnõ poko exiketõ amorepãko matose moro poko.

\VS{34}Oupõkõ tyxikuromase tymõkomokãkara munuru ke oryhmapitopyra exiketõ munuru ke roropa.

\par }{\PP — Yrome ynara ãko mã ypoetory tomo:

\VS{35}“Zae rokẽ ase iirypyryme pyra. Ajohpe pyra, Ritonõpo yzehno pyra toehse mana,” ãko. Yrome ywy, Ritonõpo awãnohtorỹko ase: “Iirypyryme pyra ase,” karyke oya xine.

\VS{36}Oty katohme ytoytõko rokẽ mahno etyorõmatohme popyrahxo oehtohme? Axiria poko oehxirotopõpyry sã ehxirõko roropa mase Ejitu poko.

\VS{37}Oehnõko ropa matose Ejitu poe, tãkye pyra, toehxirose oexirykõke. Ywy ase Ritonõpo. Ya oepe tõ turumekase, ãkorehmananomo; mokaro maro oehtohkõ poko kurãkõ anapoipyra ekurehnõko matose.




\par }\Chap{3}{\SH Aomiry omipona pyra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Typyty turumekase ahtao orutua a, mame mokyro nohpo tyniotase ropa ahtao imepỹ maro, mokyro inio osemazupu pytasaromepyra ropa mana imaro. Morara riryhtao eya nuriame Izyraeu tõ nonory exĩko mana ipunaka. Yrome amarokomo, ypoetory tomo tuhkãkõ maro mexiatose, mame seromaroro ooepyrykõ se ropa matose ya! Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{2}Enetoko ke ypy tõ emory pona, osenuhmatoko: osa enẽko matou, opoko xine imehnõ exipyra ehtopo? Osema ehpio oepe tõ eraximãko mexiase, arape samo, mõkomo aronanõ eraximary samo iporemãkatohme tyya. Nuriame Izyraeu nonory tyripose oya xine imeimehnõ poko oexirykõke, popyra oehtohkõke roropa.

\VS{3}Morara exiryke konopo oehpyra toehse, onenehpopyra jexiryke konopo oehtoh po toehse ahtao. Yrome amarokõ imeimehnõ poko exikety ẽmyty nae matose; ehxiropyra matose.


\par }{\PP \VS{4}— Mame seromaroro ynara ãko mase ya: “Omoro mase, papa; poetome jehtopõpyry poe ypyno mase.

\VS{5}Yzehno exikehnõko mase, jũme pyra yzehno mase.” Izyraeu tomo, morara mase repe; yrome popyra ehtoh poko exikehpyra mexiatose yronymyryme.


\par }{\SH Popyra ehtoh rumekary se
\par }
{\PP \VS{6}Mame tuisame Joxia ahtao ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Izyraeu nyrihpyry enẽko mah? Imeimehnõ poko exiketyme sã mã mokyro. Ypy tõ kae exiketõ emero pona tõnuhse ynororo imehnõ poko toehtohme, wewe tõ myhtokoxi roropa, emero, jerutume ahtao.

\VS{7}Morohne tyrise ahtao eya, ynara ase eya: “Osehko ropa ya.” Yrome oehpyra ropa nexiase. Moro tonese zakorõ Juta a, zae pyra exiketyme roropa ynororo.

\VS{8}Juta tuaro roropa mana Izyraeu rumekatopõpyry poko ya, mokyro aropotopõpyry poko ya, turumekase jehtopõpyryke eya, imeimehnõ poko toehtohme. Yrome Juta, zakorony, zae pyra exiketyme, enaromyra nexiase. Imeimehnõ poko toehse ynororo roropa,

\VS{9}ehxiropyra toehse ynororo. Nuriame tynonory tyripose eya imeimehnõ poko toehtoh ke topu tõ eahmaryke, wewe tõ eahmaryke roropa.

\VS{10}Ynara popyrahxo nase: Juta, Izyraeu akorõ zae pyra exikety, toepyry ropa ya tukuhse sã repe, ajohpe rokene, jenekunohtohme rokene. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\PP \VS{11}Mame ynara tykase Ritonõpo ya: Izyraeu tomo a turumekase jahtao ro, itamurume hkopyra iirypyrykõ mana; Juta zae pyra ehtoh sã pyra.

\VS{12}Mame tonyohse ywy eya jytotohme inikahpozakoxi ynara katohme:

\par }{\PP — Izyraeu tomo zae pyra exiketomo, osehtoko ropa ya. Ywy ase Ritonõpo amaro xine oturukety. Kure ase, naeroro ozehno xine exipyra ase. Jũme pyra tohne exĩko ase. Ywy ase Ritonõpo, amaro xine oturukety.

\VS{13}Zae pyra oehtohkõ enetupuhtoko, Ritonõpo Oesẽkõ omipona pyra oehtopõpyrykõ ekarotoko. Osekarotoko: wewe tõ emero myhto imehnõ neponãmary toahmase oya xine, wewe jerutume ahtao, jomiry omipona pyra mexiatose. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\SH Toto eahmatopõpyry eramatohme ropa
\par }
{\PP \VS{14}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Osehtoko ropa ya, zae pyra exiketomo, ypoetoryme matose, ypytyme sã matose. Ãpoitorỹko ase, toirõ emero pata tõ poe, asakoro apoĩko ase oxiekyry tõ poe; aarotorỹko ropa ase ypy Xião pona.

\VS{15}Tuisa tõ ekarõko ase oya xine, jomipona exiketomo oesẽkõme. Erohnõko mã toto tuaro exiketõ samo, emese kure exiketõ sã roropa ãkorehmarykõ poko.

\VS{16}Mame tuhke toehse awahtao xine moro nono po oturupyra exĩko matose jomihpyry ẽ poko. Moro kaxo poko osenetupuhkehnõko matose. Wenikehnõko matose ipoko; ise pyra exĩko matose. Imepỹ onyripyra exĩko roropa matose.

\VS{17}Morara ahtao esehpatoh toehse ahtao Jerusarẽ esehpãko mã toto “Kuesẽkõ apõme”. Mame imehnõ nonory põkõ emero oximõnõko mã toto jeahmatohme, moroto. Morotoino typenetatohkõ onyripyra exĩko mã toto, zae pyra ehtoh poko pyra exĩko roropa mã toto.

\VS{18}Izyraeu tõ maro oximõnõko Juta tõ mana. Oximaro oehnõko mã toto inikahpoe tosarykõ pona, nono ynekarohpyry pona itamurukomo a.


\par }{\SH Typonãmarykõ eahmary poko
\par }
{\PP \VS{19}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Izyraeu tomo, umũkurume orirykõ se exiase,

\par }{\Q nono kurã ekarory se roropa exiase oya xine, imepỹ nono motye nono kurano ipunaka.

\par }{\Q ‘Papame, ykohmary se exiase oya xine,’ jũme jurumekara ropa oehtohkõme.


\par }{\Q \VS{20}Yrome tynio rumekahpõ sã kurumekase, Izyraeu tomo.

\par }{\Q Ywy ase Ritonõpo, amaro xine oturukety.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ypy tõ emory po panaikato osetãko mana:

\par }{\Q Izyraeu tomo xitãko,

\par }{\Q zae pyra toto ehtopõpyry korokapõko mã toto, iirypyryme toehse toexirykõke, Ritonõpo, Tosẽkõ poko tuenikehse roropa toexirykõke.


\par }{\Q \VS{22}Osehtoko ropa, emero, Ritonõpo rumekahpõkomo,

\par }{\Q zae pyra oehtopõpyrykõ kurãkãko mana.

\par }{\PP Ynara ãko matose:

\par }{\PP — Ỹ! oehnõko ropa sytatose Ritonõpo a, Kuesẽkõme aexiryke.

\VS{23}Imehnõ neponãmary kuakorehmara xine ipunaka toahmase toto ahtao kyya xine, kui kui karyke ypy tõ emory po. Ritonõpo rokẽ, Kuesẽkomo, Izyraeu tõ akorehmary waro mana.

\VS{24}Paau xihpyry eahmary poko kuexirykõke kymõkomorykõ tonahse emero, kytamurukõ napoihpyry toerohtamitukõme moino poetome kuahtao xine ro kaneru tomo te, pui tomo te, kumũkuru komo te, kuẽxiry komo, enara.

\VS{25}Sosekarotone iirypyryme toehse kuexirykõ poko; ehxirõko sytatose yronymyryme. Moino touse kuehtopõpyrykõ poe Ritonõpo a Ejitu poe kyyrypyrykõ poko sexiatose, kytamurukõ maro, Ritonõpo omipona pyra sexiatose.




\par }\Chap{4}{\SH Eramatoh ropa Ritonõpo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Izyraeu tomo, ooepyrykõ se ropa awahtao xine osehtoko ropa ya. Imehnõ neponãmarykõ se pyra ase ipunaka; toto enahkapotoko, jurumekara ropa ehtoko.

\VS{2}Mame ajohpe pyra õmirykõ etaporyhtao oya xine, zae rokẽ awahtao xine: “Ritonõpo netaryme te, Ritonõpo neneryme,” ãko matose. Mame imehnõ nonory põkõ emero kure toto ripõko mã toto ya, jeahmãko roropa mã toto.


\par }{\PP \VS{3}Ynara ãko Ritonõpo mana Juta tõ orutua komo a, Jerusarẽ põkomo a roropa:

\par }{\PP — Nono ahkatoko anarykara ro exikety, arykatohme. Otyro puhturu anarykara ehtoko ãtaryka htaka.

\VS{4}Juta tomo, Jerusarẽ põkõ roropa, õmihpyrykõ onetapohpyrykõ ya omipona ehtoko. Osekarotoko ya Oesẽkomo a; moro onyripyra awahtao xine ozehno xine jehtoh apoto sã zukãko mana popyra ehtoh poko oehtopõpyrykõke. Zahnõko mana apoto samo, mame onezehkasaromepyra exĩko imehnõ mana.


\par }{\SH Juta tõ zehnotokõ oehnõko
\par }
{\Q \VS{5}Rue etotoko Juta nonory po emero!

\par }{\Q Okohtatoko opore tuaro toto ehtohme!

\par }{\Q Ynara kahtoko Juta tomo a Jerusarẽ põkomo a roropa:

\par }{\Q ytotoko tururume pata tõ pona, towomase exiketomo a apuru tõ ke.


\par }{\Q \VS{6}Osema enepotoko Xião pona ytotopo!

\par }{\Q Osewomatoh taka epatoko! Oneraximara ehtoko!

\par }{\Q Inikahpoe, popyra ehtoh enehpõko Ritonõpo mana,

\par }{\Q itamurume tonahkasẽme exĩko.


\par }{\Q \VS{7}Reão tũtary sã tõtonẽtoh tae, imehnõ nonory põkõ enahkane oehnõko Juta tõ enahkase.

\par }{\Q Juta patary tõ tonahkasẽme exĩko,

\par }{\Q patãpome exĩko mana.


\par }{\Q \VS{8}Naeroro upo amurutoko kamisa topuxiximã risẽ ke tãkye pyra oehtohkõ enetupuhpotohme.

\par }{\Q Oxitatoko, ihnamotoko awãnohtohkõ poko, kyzehno xine Ritonõpo ehtoh exikehpyra exiryke taro Juta nonory po.


\par }{\PP \VS{9}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Moro ẽmepyry toehse ahtao tuisa tõ oserehnõko mã toto, kowenu poko erohketõ maro, Ritonõpo maro oturuketõ tykytyky ãko mã toto, urutõ kõ osenuruhkãko mã toto.


\par }{\PP \VS{10}Mame ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Ritonõpo, Jesemy, Jerusarẽ põkõ tonekunohse oya ipunaka! “Towomasẽme exĩko matose, ozehnotokõ pyra exĩko,” mase repe, yrome tapema toehse mana toto esenarykõ pokona.


\par }{\PP \VS{11}Ẽmepyry oehnõko mana ynara katohme Jerusarẽ põkomo a: “Tyryrykane axitunety oehnõko ona tonorẽ poe xiaro Ritonõpo poetory tõ pona. Tyryrykane pohto rokẽ pyra exĩko mana tiriiku pihpyry apiakatoh rokẽ pyra ipuhturu oxinamatohme.

\VS{12}Moro tyryrykane, Ritonõpo nenehpohpyry jamihme exĩko mana. Seromaroro Ritonõpo mã typoetory tõ apiakãko mana, toto wãnohtohme.”


\par }{\SH Juta tõ tapuruse topetõkara a
\par }
{\PP \VS{13}Enetoko ke! Kuepetõkara oehnõko mã toto akurũ samo. Toto kahu tõ osetapaketõ wiriwirikane jamihme exikety sã mã kehko, eky tõ kawaru axĩ sã ytõko, piano axĩ ytory motye. Typoremãse sytatose myhene! Tonahkase sytatose!


\par }{\PP \VS{14}Jerusarẽ põkomo, popyra oehtohkõ ikurikatoko okurohtao xine, typynanohsẽme oehtohkõme. Okynahxo matose oorypyrykõ poko osenetupuhnõko matose. Epo hnae moro poko oehtohkomo.


\par }{\PP \VS{15}Omi enehnanõ pata Tã poe, ypy tõ Eparaĩ poe roropa popyra ehtoh oepyry poko kuurutorỹko mã toto, kuepetõkara oepyry poko.

\VS{16}Imeimehnõ nonory põkõ enaroximapoko, ãko mã toto, Jerusarẽ põkõ zurutoko roropa: kuepetõkara moino oehnõko mã toto, opore kui ãko mã toto Juta patary tõ netaryme, toto maro etonatohme.

\VS{17}Pata Jerusarẽ apurũko mã toto tupito apururu sã erase tomo a tarykase ahtao, Ritonõpo Kuesẽkõ turumekase exiryke kynonorykõ põkomo a.


\par }{\PP \VS{18}Juta tomo, onyrityã emetakame sero popyra ehtoh oehnõko mana, popyra ehtoh poko toehse oexirykõke. Oorypyrykõ pokoino atasamãko matose, sam ãko roropa matose. Ywy, Ritonõpo oturũko ase.


\par }{\SH Jeremia emynyhmatoh tyekyry tõ poko
\par }
{\Q \VS{19}Sam ãko ase!

\par }{\Q Emynyhmãko ase ipunaka ukurohtao!

\par }{\Q Ukurohtao jeano tahtah ãko jamihme sã mana!

\par }{\Q Mynyhme ehsaromepyra ase.

\par }{\Q Rue totase ya exiryke, kui kui katoh tonõ roropa etonatoh poko.


\par }{\Q \VS{20}Popyra ehtoh oehnõko kypona xine atakenaka samo.

\par }{\Q Sero kynonorykõ tytororo tonahkase.

\par }{\Q Axĩ kytapyĩkõ pahnõko mã toto, ikamisã risẽ toexihkase pisarara mã kehko.


\par }{\Q \VS{21}Otara ahtao kuepetõkara kamisã pãteira tõ enekehnõko ha?

\par }{\Q Otara ahtao rue etory etakehnõko roropa ha osetapary poko?

\par }{\Q Epo hnae moro enery, moro etary roropa ya, enara!


\par }{\Q \VS{22}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Ypoetory tõ tuaro pyra mã toto,

\par }{\Q juaro pyra roropa mã toto.

\par }{\Q Poeto pitiko sã mã toto, putupyra rokene,

\par }{\Q onenetupuhpyra mã toto.

\par }{\Q Popyra ehtoh poko tuarohxo mã toto.

\par }{\Q Yrome zae ehtoh poko zuaro pyra mã toto ipunaka.”


\par }{\SH Enahkatopo imeĩpo
\par }
{\Q \VS{23}Mame osenuhmase.

\par }{\Q Sero nono patãpome nexiase tytaõke pyra,

\par }{\Q Kapu ao ezuru pyra nexiase.


\par }{\Q \VS{24}Osenuhmase ypy tõ pokoxi, tykytyky ãko toh nexiase;

\par }{\Q Emorymãkomo roropa kywyh ãko nexiase xia, mya ropa.


\par }{\Q \VS{25}Osenuhmase ro, ahno onenepyra exiase ipunaka.

\par }{\Q Torõ tõ roropa kapu ae ytoketõ toepase toto.


\par }{\Q \VS{26}Osenuhmase ro moro nono kurã tykyrysã zamaro aexihpyry patãpome nexiase.

\par }{\Q Pata tõ roropa typahse Ritonõpo a,

\par }{\Q tonahkase toto eya, toto zehno toexiryke.


\par }{\PP \VS{27}Ynara tykase Ritonõpo: moro nono emero patãpome exĩko mana, yrome emero porehme onenahkapopyra ase.


\par }{\Q \VS{28}Moro nono xitãko mana,

\par }{\Q kapu kohmãnõko mana xinukutume,

\par }{\Q Ritonõpo tõturuse exiryke, onytyoromara mana.

\par }{\Q Tynyriry waro toehse ynororo, ekurehpyra mana.


\par }{\Q \VS{29}Panaikato etaryhtao, kawaru po ytoketomo, pyrou ekomananõ roropa, tũtãko mã toto emero, tururume.

\par }{\Q Toitoine itu htaka ytõko,

\par }{\Q imehnõ topu tõ pona onuhnõko mã toto.

\par }{\Q Pata tõ emero tytaõke pyra exĩko,

\par }{\Q patãpome exĩko mã kehko.


\par }{\Q \VS{30}Pata Jerusarẽ, tuãnohsẽme exĩko mase!

\par }{\Q Oty katoh upo kamiraramã amurũko mah?

\par }{\Q Oty katoh õkyry tõ amurũko,

\par }{\Q oenuru tõ zonohnõko roropa hma?

\par }{\Q Toiparo rokẽ enekure oriry se mase!

\par }{\Q Opoko typenetase aexityã orumekase ropa,

\par }{\Q seromaroro oetapary se mã toto.


\par }{\Q \VS{31}Kui kary etase, nohpo kui kary sã aenururuhtao, nohpo kui kary samo apitorymã enurumaryhtao eya.

\par }{\Q Jerusarẽ põkõ nohpo sã mã toto,

\par }{\Q kui ãko, apotũkehnõko,

\par }{\Q tomary anỹnõko toetuarimaryme ynara ãko:

\par }{\Q “Tonahkasẽme exĩko ase!

\par }{\Q Oehnõko mã toto jetapase, myhene!”




\par }\Chap{5}{\SH Jerusarẽ põkõ rypyry
\par }
{\Q \VerseOne{1}Jerusarẽ põkomo, ytotoko osema tõ ae!

\par }{\Q Osenuhmatoko õmye xine!

\par }{\Q Zupitatoko, osepekahtoh tao!

\par }{\Q Zae ehtoh poko exikety toiro enẽko matou?

\par }{\Q Ritonõpo omipona se, amonohkara exikety?

\par }{\Q Toiro mokyro eneryhtao oya xine,

\par }{\Q Jerusarẽ rypyry korokãko Ritonõpo mana.


\par }{\Q \VS{2}“Ritonõpo eahmãko ynanase,” ãko matose repe.

\par }{\Q Yrome ajohpe rokẽ matose.


\par }{\Q \VS{3}Amonohkara tõmiry omipona exiketõ zupĩko Ritonõpo mana.

\par }{\Q Typipohse mexiatose eya

\par }{\Q yrome otato pyra mexiatose;

\par }{\Q takurihmose mexiatose eya,

\par }{\Q yrome enetuputyry se pyra mexiatose.

\par }{\Q Putupyra exiketõ sã mexiatose,

\par }{\Q oorypyrykõ rumekary se pyra mexiatose.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mame osenetuputyase: “Tuaro pyra exiketõ rokẽ moro sã mã toto.

\par }{\Q Mokaro ajoajohpe sã mã toto.

\par }{\Q Ise Ritonõpo ehtoh waro pyra mã toto.

\par }{\Q Inyripohpyry waro pyra roropa mã toto.


\par }{\Q \VS{5}Seromaroro tamuximãkomo a ytõko ase oturuse imaro xine.

\par }{\Q Mokaro puhko zuaro mã toto ise Kuesẽkõ ehtoh poko,

\par }{\Q Ritonõpo nyripohpyry waro roropa mã toto.”

\par }{\Q Yrome Tosẽkõme Ritonõpo turumekase eya xine porehme,

\par }{\Q Aomiry omipona se pyra mã toto.


\par }{\Q \VS{6}Morara exiryke reão a itu htae tosekasẽme exĩko mã toto;

\par }{\Q kaikuximo ona poe toto esekãko,

\par }{\Q reoparatu tõ otonẽnõko pata põkõ esekase.

\par }{\Q Itũtarykohtao pata poe tosekasẽme exĩko mã toto iirypyrykõ tuhke exiryke,

\par }{\Q tuhke Ritonõpo turumekase roropa eya xine.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ynara ãko Ritonõpo, ekaropõko:

\par }{\Q “Oty katohme ypoetory tõ rypyry korokãko ha?

\par }{\Q Turumekase ywy eya xine.

\par }{\Q Imehnõ neponãmary eahmãko mã toto, ajohpãkomo.

\par }{\Q Ypoetory tõ tonahpase ya, tuesapare toto ehtoh pona.

\par }{\Q Yrome imehnõ poko toehse toh nexiase,

\par }{\Q imeimehnõ poko exiketõ maro toehse toto.


\par }{\Q \VS{8}Kawaru sã kure tynahpase ahtao, imehnõ poko se yronymyryme typãnary pyty poko penetãko nexiase toto.


\par }{\Q \VS{9}Zae pyra oya xine mokaro wãnopyryhtao ya moro poko?

\par }{\Q Zae pyra oya xine tuãnohse Izyraeu tõ porehme iirypyrykõ emetakame?


\par }{\Q \VS{10}Oepetõkara enehpõko ase anarykatyã uwa zoko tõ akohtohme,

\par }{\Q yrome emero porehme onenahkapopyra exĩko ase.

\par }{\Q Jomi poe uwa amoriry tõ kararahnõko oepetõkara mã toto moro amoriry tõ ykyryryme pyra exiryke.


\par }{\Q \VS{11}Yrypome toehse Juta tomo Izyraeu tõ maro jarao, imehnõ neneryme.

\par }{\Q Towokase ywy eya xine.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturũko ase.”


\par }{\SH Typoetory tõ Izyraeu rumekãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{12}Mame Ritonõpo poetory tõ a ajohpe Ritonõpo tokarose. Ynara tykase toto:

\par }{\PP — Ritonõpo kypoko xine pyra mana. Popyra ehtoh onenehpopyra mã ynororo kuãnohtohkõme: etonatoh onenehpopyra mana, omise konõto ehtoh onenehpopyra roropa mana.


\par }{\PP \VS{13-14}Urutõ poko ynara ãko mã toto: “Tyryrykaneme rokẽ mã toto, typoe xine rokẽ oturũko mã toto Ritonõpo omi poe pyra.”

\par }{\PP Ynara tykase Ritonõpo Imehxo Exikety ya:

\par }{\PP — Jeremia, ourũko ase mokaro poko morara karyke eya xine. Jomiry rĩko ase apoto samo, tũtãko õtary ae. Mokaro apotopokõme sã exĩko mã toto, tyahkasẽme exĩko mã toto.


\par }{\PP \VS{15}Etako pahne Izyraeu tomo, ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Ywy, Ritonõpo ahno enehnõko ase moino etonatohme amaro xine. Ahno jamihme exiketomo, pakatokomo, tyoro omiry ae oturuketomo. Aomiry onenetupuhpyra matose ipunaka.

\VS{16}Mokaro soutatu tõ orẽpyra mã toto; typyrekõ ke ahno wõko mã toto, ipyno xine pyra toexirykõke.

\VS{17}Anapyrykõ enahnõko mã toto otupikõ ao, omũkurukõ oẽxirykõ roropa etapãko mã toto. Oekykõ, kaneru tomo te, pui tõ roropa õnõko mã toto. Anarykatyãkõ epery enahnõko mã toto, uwa tomo te, fiku tõ roropa. Apatarykõ pahnõko isoutatu tõ mana tapuruse toto ahtao ro apuru konõto ke, topu risẽ ke, õsewomatohkõme mekaroatose repe.


\par }{\PP \VS{18}— Yrome ywy, Ritonõpo ynara ãko ase oya xine, morara ahtao ro oenahkapopyra xine ase.

\VS{19}Mame ekaroporyhtao oya oty katohme morara tyripose Ritonõpo a, ynara ãko mase, Jeremia: “Ritonõpo turumekase oya xine exiryke, imehnõ neponãmary toahmase oya xine ononorykõ po; seromaroro imehnõ poetoryme exĩko matose imehnõ nonory po.”


\par }{\SH Typoetory tõ enaroximãko Ritonõpo
\par }
{\PP \VS{20}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Jako pakomotyã enaroximako, Juta tõ zuruko:

\VS{21}Otato ehtoko tuaro pyrahme sã exiketomo, amarokomo, tonure matose repe, yrome onenepyra matose, typanare matose repe, yrome otato pyra matose.

\VS{22}Ywy ase Ritonõpo Oesẽkomo. Oty katohme juno pyra hmatou? Oty katoh tykytyky kara hmatou jẽpataka? Isawã rine tuna konõto ehpiryme jũme onymotyẽkara ehtohme. Tuna konõto osemãko, yrome tosae tũtara mana; pohkane tõ aryryãko reão sã repe, yrome ytopyra mã toto tosarykõ poe.

\VS{23}Yrome amarokõ Izyraeu tõ putupyra exiketõ sã matose, ywy, Oesẽkõ omipona se pyra matose, kurumekatose.

\VS{24}Okurohtao xine ynara kara mexiatose: “Kurehxo kyya xine exiry Ritonõpo Kuesẽkõ omipona kuahtao xine, konopo enehpõko mana konopo oehtoh toehse ahtao, eina etyhpyryme ahtao te, eina exipyra ro ahtao roropa. Kurehxo kyya xine exiry Ritonõpo Imehxo Exikety zuno kuahtao xine, jeimamyry ae rokẽ tykyrysã apoitoh enehpõko mana.”

\VS{25}Yrome zae pyra oexirykõke tapiakase matose morohne kurã winoino, kurãkõ anapoipyra matose popyra oexirykõke.


\par }{\PP \VS{26}— Popyra exiketõ nae ypoetory tõ rãnao. Tarãpa rinanõ sã mã toto torõ tõ apoitohme repe; yrome ahno apoitoh rĩko mã toto.

\VS{27}Torõ tõ apoitoh pehme tyriry sã urakanakety a, moro sã tytapyĩkõ pehme mõkomo ke tomatonanohse aexityã ke. Morara exiryke orẽpyra mã toto, tytineruke roropa,

\VS{28}tupune mã toto, kure tynahpase roropa mã toto. Popyra toto ehtoh enahpyra mana; poetõpo tõ onewomara mã toto, oty kara mã toto jamihme pyra exiketõ osanumary eneryhtao tyya xine.


\par }{\PP \VS{29}— Yrome ywy mokaro wãnohnõko ase moro pokoino, epehmapõko ase inyrityã emetakame. Ywy, Oesẽkõ oturũko ase.

\VS{30}Popyra ehtoh konõto exĩko sero nono po seromaroro:

\VS{31}Urutõ kõ ajohpe oturũko mã toto. Mame oturuketõ takorehmase ahtao eya xine ypoetory tõ esẽme osekarõko mã toto. Morara ehtoh ypoetory tõ zamaro mana. Yrome otara tyrĩko toh nae serara tõtyhkase ahtao?




\par }\Chap{6}{\SH Jerusarẽ apurũko epetõkara mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pẽjamĩ tomo pata Jerusarẽ irumekatoko, epatoko osa osewomatoh pona! Rue etotoko Tekoa po, enaroximatoh tyritoko pata Pete-Hakerẽ po. Popyra ehtoh oehnõko mana inikahpoe, tarõkõ esary enahkatohme.

\VS{2}Jerusarẽ, pata kurano, oryxime exikety samo, tonahkasẽme exĩko mana.

\VS{3}Tuisa tõ osesarĩko mã toto tysoutatu tõ maro moroto. Tapyi tõ rĩko mã toto pata zomye tynymenekatyã po.

\VS{4}Ynara ãko mã toto: “Opyrekõ apoitoko õsetapatohkõme, pata põkõ maro! Owõtoko ty oytotohkõme tãxiahtao!” Yrome imeĩpo ynara ãko mã toto: “Kohmãsasaka mana, kohmãnõko rahkene.

\VS{5}Opyrekõ apoitoko! Ehmaropa osetapase sero kohmamyry ae; tapyi jamihmãkõ sykararahtone Jerusarẽ po.”


\par }{\PP \VS{6}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tyripose tuisa tomo a:

\par }{\PP — Wewe tõ akohtoko, opyi tõ tyritoko onuhtohme etonatohme Jerusarẽ põkõ maro.

\par }{\PP Ynara tykase roropa ynororo:

\par }{\PP — Sero pata põkõ wãnohnõko ase imehnõ osanumaryke eya xine ipunaka.

\VS{7}Tuna pẽkamã ae tuna tũtãko mana. Moro sã mã Jerusarẽ poe iirypyry tũtãko mana. Moro pata po oturũko mã toto imehnõ etapary poko, toto enahkary poko; tyrohsẽ rokẽ enẽko ase, apurotopõpyrykõ roropa.

\VS{8}Jerusarẽ põkomo, tuaro ehtoko oetuarimatoh oenaroximatohme; arypyra ahtao orumekatorỹko ase. Apatarykõ ripõko ase patãpome, osa tytaõke pyra exiketyme.


\par }{\SH Awãnohtohkõ popyra ehtoh epehpyryme
\par }
{\PP \VS{9}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase ya:

\par }{\PP — Izyraeu tõ nonory po ahno akoĩpyry exipyra exĩko mana: enahkahpyryme exĩko mã toto uwa zoko samo epery tapoise ropa ahtao asakoro. Uwa epery apoine sã imehnõ ipynanohko emero, ipynanopyry waro awahtao.


\par }{\PP \VS{10}Ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Onokãkõ maro oturũko ha? Jotururuhtao enaroximatohme onokãkõ otato exĩko nae? Typanarykõ apurũko mã toto etary se pyra toexirykõke. Onekarohpyry etary se pyra mã toto, eunohnõko mã toto.

\VS{11}Ritonõpo, Jesemy, mokaro zehno oehtoh apoto sã ukurohtao mana; typenekehse ywy toto zehno oehtoh kurãkary rokẽ ya ukurohtao.

\par }{\PP Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Mokaro zehno jehtoh ikuãko poetohti tõ pona osema tao, nuasemãkõ pona roropa oximõme toto ahtao. Inio tõ typyxiãkõ maro tarosẽme exĩko imehnõ namotome, tamuhpomãkõ maro.

\VS{12}Itapyĩkõ imehnõ tapyĩme exĩko, itupikõ maro, ipyxiãkõ maro. Sero nono põkõ wãnohnõko ase. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{13}Mokaro emero tymõkomoke exiketomo te, tymõkomokãkara roropa emero tineru apoiry kuhnõko mã toto imehnõ enekunopyry ke. Urutõ kõ roropa oturuketõ maro ahno enekunohnõko mã toto.

\VS{14}Ypoetory tõ apurotopõpyry poko oty kara mã toto, mynyhme pyra ekarõko mã toto: “Kure rokẽ mana,” ãko mã toto kure pyra emero ahtao.

\VS{15}Ehxirõko mã toto, yzamaro pyra ehtoh poko toehse toto ahtao? Arypyra! Ehxiropyra toh nexiase ipunaka. Ehxirotoh waro pyra mã toto. Morara exiryke epukãko mã toto imehnõ epukatopõpyry samo. Tuãnohse toto ahtao ya emahpyryme exĩko mã toto nono pona. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\SH Ritonõpo esemary se pyra Izyraeu tõ mana
\par }
{\PP \VS{16}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ typoetory tomo a:

\par }{\PP — Xikihme ehtoko osema tõ atakuohtohpo osema kurã enetohme. Osema kurã nymyry enetupuhtoko moro ae oytotohkõme torẽtyke pyra oehtohkõme, tykase.

\par }{\PP Yrome tozuhse eya xine:

\par }{\PP — Ytopyra ynanase moro osema ae!


\par }{\PP \VS{17}Morarame enenanõ tyrise Ritonõpo a oewomananõme rue etatohme! Yrome:

\par }{\PP — Onetara ynanase, tykase toto.


\par }{\PP \VS{18}Naeroro ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Etatoko pahne imeimehnõ nonory põkomo, enetoko ke otara exĩko ypoetory tomo a.

\VS{19}Etako ke nono! Popyra ehtoh enehnõko ase mokaro a, toto nyrityã emetakame, jomiry omipona pyra toehse toexirykõke, tamorepatohkõ se pyra roropa toexirykõke.

\VS{20}Otyme kure ya ixtaratu inenehpyrykõ Sapa poe te, axikaru anusasamã moino tonehse ahtao eya xine? Mokaro nenehtyã tynekarorykõme ya anapoipyra exĩko ase, toto nyahkatyã roropa yzamaro pyra mana.

\VS{21}Naeroro ywy, Ritonõpo, mokaro rĩko ase etonatohme, epukatohme. Jũkõ orihnõko mã toto tumũkurukõ maro, tope tõ maro te, typãnarykõ maro.


\par }{\SH Epetõkara oehtoh inikahpoe
\par }
{\PP \VS{22}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Ahno oehnõko moino, imehnõ nonory poe inikahpoe; ahno jamihme exiketõ typyrekõ rĩko mã toto etonatohme.

\VS{23}Typyreke mã toto: taky tõ ke, pyrou ke, tytapema ke, enara. Imehnõ pyno pyra mã toto, imehnõ nupunato onenepyra mã toto. Kawaru po ytõko mã toto, panaikato rĩko mã toto tuna konõto samo, pohkane konõto samo. Oehsasaka mã toto osetapase Jerusarẽ põkõ maro.


\par }{\PP \VS{24}— Omi totase yna a moro poko, ãko Jerusarẽ põkomo, — mame yna emary jamihme pyra toehse; ataosanumãko ynanase nohpo samo aenururuhtao.

\VS{25}Ytopyra ynanase pata poe itu htaka, osema tõ ae roropa yna epetõkara kurũke, typyreke exiryke, emero rokẽ po erehtoh nae, etapatopo, enahkatopo, orihmapotopo.


\par }{\PP \VS{26}Ynara ãko Ritonõpo typoetory tomo a:

\par }{\PP — Oemynyhmaryme upo amurutoko kamisa topuxiximã risemy, oporohtoko oruno pona. Oxitatoko omũkuru hnamory samo, toirono; xitatoko oehsasaka oenahkaponekõ exiryke.

\VS{27}Jeremia, ypoetory tõ ikuhko metau kukuru samo; eneko kure zuaro oehtohme zae toto ehtoh waro oehtohme.

\VS{28}Mokaro emero jomipona pyra mã toto, ytoytõko mã toto imeimehnõ zuruse ajohpe ehtoh poko rokene. Putupyra mã toto, tũpore metau samo, kurimene sã roropa.


\par }{\PP \VS{29}Apoto ẽ axitũ nymyry ahtao ro parata tuname onyrisaromepyra mana apiakatohme parata rypyry winoino paratame pyra exiryke. Moro sã ypoetory tomo onukurãkara mã toto popynõ otoxie kurãkõ maro ahtao.

\VS{30}Popyra exiketõ tosehpasẽme exĩko: “Parata rypyryme” toto rumekaryke ya, ãko Ritonõpo.




\par }\Chap{7}{\SH Jeremia Ritonõpo Tapyĩ tao
\par }
{\PP \VerseOne{1-3}Mame tonyohse ywy Ritonõpo a Tytapyĩ Kurã omõtoh taka eahmananomo a tõmiry ekarotohme. Ynara tykase ynororo ya, moroto tehme exiko, jomiry ekaroko eya xine, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ omiryme, ynara kaxiko:

\par }{\PP — Etyorõmatoko, zae pyra onyrirykõ ityoromatoko, mame jomi poe taro exĩko ro matose.

\VS{4}Omi zae pyra ehtoh onenetupuhpyra ehtoko, ajohpe exiryke: “Towomase sytatose! Sero Ritonõpo Tapyĩme mana, sero Ritonõpo Tapyĩme mana, sero Ritonõpo Tapyĩme mana!”


\par }{\PP \VS{5}— Etyorõmatoko, zae pyra onyrirykõ poko pyra ehtoko. Zae rokẽ ehtoko imehnomo a.

\VS{6}Imehnõ nonory põkõ onenekunohpyra ehtoko, poetõpo tomo te, pytỹpo tõ roropa. Imehnõ zae exiketõ onetapara ehtoko sero pata po. Imehnõ neponãmary eahmakehtoko, moro poko oexirykõke osenahkãko matose.

\VS{7}Etyorõmaryhtao oya xine, jomi poe taro exĩko ro matose sero nono po, jũme atamuru tomo a ynekarohpyry po.


\par }{\PP \VS{8}— Enetoko ke! Omi ajohpe ehtoh ekarõko matose ajohpe pyra. Osenekunohnõko rokẽ matose.

\VS{9}Ematonanohnõko matose, imehnõ etapãko, imehnõ nohpo poko matose, õmirykõ etapõko matose imehnõ enekunohtohme ajohpe oehtoh poko, onekarorykõ zahkãko matose Paau eahmaryme, imehnõ neponãmary eahmãko roropa matose, mokaro waro pyra mexiatose pake ahtao.

\VS{10}Yzamaro pyra onyrirykõ ipunaka, moromeĩpo jẽpataka oehnõko matose Ytapyĩ Kurã taka ynara kase: “Kure rokẽ sytatose taro, towomase!” ãko matose repe.

\VS{11}Ytapyĩ Kurã omato tõ otonẽtohme ekarõko matou? Onyrirykõ tonese ya. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{12}Ytotoko Xiro pona ynymenekahpyry osemazuhme moroto jeahmatohme, ynyrihpyry moroto enẽko matose popyra Izyraeu tõ ehtopõpyry pokoino, ypoetory tomo.

\VS{13}Morohne oorypyrykõ poko emero toehse matose. Tuhke rokẽ kuenaroximatose repe, yrome jomiry etary se pyra mexiatose; mame okohmarykohtao ya jezuhpyra mexiatose. Ywy, Ritonõpo, oturuno.

\VS{14}Morara exiryke ynyrihpyry Xiro poko tyrĩko roropa ase sero Ytapyĩ Kurã poko, oewomatohkõme ekaroryhtao ro oya xine. Ynyrihpyry Xiro po tyrĩko ase taro ononorykõ po, ynekarohpyry atamurukomo a.

\VS{15}Aaropotorỹko ase jẽpatae oekyry tõ aropotopõpyry samo, Izyraeu tomo. Ywy, Ritonõpo, oturuno.


\par }{\SH Omipona pyra ahno ehtopõpyry
\par }
{\PP \VS{16}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Jeremia, oturupyra exiko ya mokaro poko. Kure ehtoh onekaropopyra exiko; ykohmara exiko toto akorehmatoh poko. “Ajohpãme sã,” kara exiko roropa ya, õtururu onetara jexiryke.

\VS{17}Otarame mokaro nyriry onenepyra mase Juta patary toh tao, Jerusarẽ esemary tõ ae.

\VS{18}Apotopokõ enehnõko poetohti, apoto zukãko orutua komo, wyi panõ ekeĩko nohpo tomo ekarotohme tynekaroryme tyneponãmarykõ nohpome exikety a esety “Nohpo Imehxo Kapu Esemy”. Eukuru kuãnõko roropa mã toto tynekarorykõme imehnõ typonãmarykomo a. Moro sã mã toto jyhtomatohme, toto zehno jehtohme.

\VS{19}Yrome otarame rokẽ jyhtomãko mã toto. “Arypyra! Jyhtomara mã toto,” ãko ase. Atapurõko mã toto, imeĩpo ehxirõko mã toto.

\VS{20}Naeroro ywy, Ritonõpo, tohne jehtoh kuãnõko sã ase sero Ytapyĩ pona. Zehno jehtoh kuãnõko sã ase ahno pona, okyno tõ pona te, wewe tõ pona te, tykyrysã pona. Apoto sã tarõkõ zehno jehtoh exĩko mana, ezehpỹ sã exĩko mana.


\par }{\PP \VS{21}— Toitoine onekarorykõ tyahkasẽme exĩko tytororo apoto apõ po, yrome imehnõ onekarorykõ pũ õnõko matose jomi poe. Yrome ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy, ynara ãko ase oya xine, otara kara ywy moro tõsẽ emero onyryhtao oya xine.

\VS{22}Ejitu poe atamurukõ touse ahtao ya, toto onyripopyra exiase okyno tõ poko, toto nekarorykõme jahkatohme tytororo apoto apõ po te, imehnõ inekarotyã roropa tõsẽme.

\VS{23}Yrome ynyripohpyry ekaroase eya xine, jomiry omipona toto ehtohme, toto Ritonõpome jehtohme, ypoetoryme toto ehtohme. Tyripose toto ya zae rokẽ toto ehtohme jomihpyry omipona, emero kure ehtohme eya xine.

\VS{24}Yrome otato pyra toh nexiase, jomiry omipona pyra. Yrome putupyra exiketõ sã typenetatohkõ xihpyry poko toehse toh nexiase. Naeroro kurãkõ anapoipyra tokurehse toto, popyrahxo toehse toh nexiase.

\VS{25}Moino ro atamurukõ tũtatopõpyry poe Ejitu poe tarona ypoetory tõ, urutõ kõ emero enehpoase oya xine.

\VS{26}Yrome otato pyra mexiatose. Aomirykõ omipona pyra mexiatose. Yrome putupyra exiketõ sã mexiatose. Popyra ehtoh poko mexiatose atamurukõ saaro, imotye xine roropa.


\par }{\PP \VS{27}— Morara exiryke, Jeremia, sero jomiry emero ekaroko ypoetory tomo a, yrome otato pyra exĩko mã toto; toto kohmãko mase repe, yrome onezuhpyra exĩko mã toto.

\VS{28}Mokaro zurũko mase Ritonõpo, Tosẽkõ, omipona pyra toto exiry poko. Ahno ekurãkasaromepyra mã toto tuãnohse toto ahtao ro. Ajohpe pyra ehtoh tonahse; zae nymyry ehtoh poko oturupyra toehse mã toto.


\par }{\SH Toto wãnohtopo tyneponãmarykõ eahmaryke
\par }
{\PP \VS{29}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Oxitatoko, Jerusarẽ põkomo.

\par }{\Q Oũsetykõ isahkatoko ipahtohme;

\par }{\Q Eremiatoko aorihtyã hnamoryme ypy tõ emory po,

\par }{\Q ywy Ritonõpo, ozehno xine jexiryke ypoetory tõ turumekase ya.”


\par }{\PP \VS{30}— Juta tõ nyrihpyry azahkuru mana ya. Tyneponãmarykõ tyrise eya xine Ytapyĩ Kurã taka, moro se pyra ase yronymyryme, nuriame Ytapyĩ tyrise eya xine. Ywy Ritonõpo, oturuno.

\VS{31}Jakanahmã Pẽ-Hinõ po apoto apõ tyrise eya xine, esety Topete, mame moroto typoenõ tyahkase eya xine tynekarorykõme. Moro onyripopyra exiase eya xine, moro ehtoh sã osenetupuhpitopyra exiase ipunaka.

\VS{32}Naeroro etako pahne okynahtao sero pata esety Topeteme pyra exĩko mana, sero jakanahmã Pẽ-Hinõme pyra exĩko roropa mana, yrome “Jakanahmã Etapatopo” me tosehpasẽme exĩko mana. Topete po aorihtyã ekepyry tõ zonẽnõko mã toto imepỹ osa pyra exiryke.

\VS{33}Ahno ekepyry õnõko torõ tõ mana te, onokyro tõ roropa, mokaro onerehpyra roropa imehnõ mana, ahno pyra exiryke.

\VS{34}Mame sero nono patãpome exĩko mana. Kui kui kary tãkye ehtoh enahkapõko ase, oseahmarykõ poko roropa, panaikato roropa oseahmaryme pytatoh poko enahkapõko ase, Juta patary tõ po te, pata Jerusarẽ esemary ae roropa, enara.




\par }\Chap{8}{\PP \VerseOne{1}— Moro sã toehse ahtao aorihtyã ekepyry zonẽtopõpyry ae tuisa tõ zehpyry tousẽme exĩko, Juta tõ tamuximãkõ zehpyry roropa te, oturuketõ zehpyry maro te, urutõ kõ zehpyry maro, imehnõ Jerusarẽ põkõ zehpyry roropa. Ywy Ritonõpo oturũko ase.

\VS{2}Jehpyrykõ typahsẽme exĩko sapararahme xixi zopino, nuno roropa, xirikuato zopino roropa. Morohne sehxo toh nexiase, tynekarorykõ tonehse eya xine, imeĩpo ehtoh poko tõturupose toto a eya xine, toahmase toto eya xine. Jehpyry tõ ananỹpyra exĩko mã toto zonẽtohme. Jarao rokẽ exĩko mã kehko nono po, onokyro ety samo.

\VS{3}Mame mokaro popyra exiketõ akoĩpyry, sapararahme taropose aexityã ya toorikyrykõ sehxo exĩko mã toto. Ywy Ritonõpo Jamihmehxo Exikety oturuno.


\par }{\SH Iirypyry wãnohtopo
\par }
{\PP \VS{4}Mame typoetory tomo a tõturupose Ritonõpo a ya. Ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Ahno toepukase ahtao owõpyra ropa hnae? Tyetohse osema ahtao eramara ropa hnae?

\VS{5}Ypoetory tomo, oty katoh tahxime eramãko matou ywinoino? Amekehxo rokẽ ytõko matose ywinoino, oty katohme? Azahkuru oehtohkõ rumekary se pyra matose oehtohkõme ropa ya.

\VS{6}Otato exiase õmirykõ etatohme repe, yrome zae omi ke oturupyra mexiatose. Emynyhmara mexiatose popyra oehtohkõ poko. “Oty yriase azahkuru?” kara mexiatose. Oesemarykõ ae rokẽ ytõko matose, emero porehme, kawaru samo tururume aytoryhtao etonatoh taka.

\VS{7}Torõ tõ toytotohkõ waro mã toto, urutukue tomo te, akarara tomo te, parapi tõ roropa, imepỹ nono pona toytotohkõ waro mã toto; ruperupewa tõ zuaro mã toto toehtohkõ ropa toehse ahtao. Yrome amarokõ ypoetory tomo, ynyripohpyry oya xine omipona pyra matose.


\par }{\PP \VS{8}— Otãto ehxiropyra exiketõ sã ynara ãko matou: “Tuaro exiketõme ynanase, Ritonõpo Omiry nae yna exiryke?” Yrome enetoko ke! Mokaro, jomiry meronanõ mã azahkuru jomiry tymerose eya xine.

\VS{9}Tuaro exiketõ ehxirõko mã toto; otupĩko mã toto, tamonohse mã toto, Jomiry turumekase eya xine exiryke. Oty moro tuaro ehtoh nae toh nae?

\VS{10}Morara exiryke ipyxiãkõ ekarõko ase imehnomo a, inonorykõ ekarõko ase imehnõ esẽ tomo a. Ynara exiryke: mokaro emero tineru apoiry kuhnõko mã toto, imehnõ enekunopyry ke, tamuximãkomo te, tytineruke pyra exiketomo, enara. Urutõ komo, oturuketõ roropa emero ajohpe mã toto.

\VS{11}Ypoetory tõ apurotopõpyry ekarõko mã toto emikatoh sã rokene. Ynara ãko mã toto: “Kure rokẽ mana,” ãko popyrahxo ahtao.

\VS{12}Morarame morohne poko, yzamaro pyra ehtoh poko ehxirõko toh nae? Arypyra! Ehxiropyra mã toto ipunaka; ehxirosaromepyra mã toto. Naeroro epukãko mã toto imehnõ toepukase aexityã samo; toto wãnopyryhtao ya typahsẽme exĩko mã toto nono pona. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\PP \VS{13}— Ywy Ritonõpo, ypoetory tõ enepyry se exiase oximõme, tupito poko erohkety tonahsẽ apoiry samo. Yrome uwa zoko sã toh nexiase topere pyra, wikeira zoko samo topere pyra; tyaremãse roropa toorihse. Naeroro imehnõ nonory põkõ tonehpose ya sero nono apoitohme eya xine.


\par }{\PP \VS{14}— Oty katohme tehme rokẽ sytatou? ãko Ritonõpo poetory tomo. — Ehmaropa tururume pata tõ pona, tapuruse exiketõ pona, moroto orihtohme. Kuorihmapotorỹko Ritonõpo Kuesẽkõ mana. Tuna tokarose eya kuokurukõme opi orihmato maro tyyrypyhpyke toehse kuexirykõke, aomiry omipona pyra.

\VS{15}Osepeme ehtoh imehnõ maro eraximãko sexiatose, kure kuehtohkõme repe, yrome kure ehtoh oehpyra tokurehse; oserematoh toraximase kyya xine repe, yrome kuerehtohkõ rokẽ toehse.

\VS{16}Kuepetõkara toehse mã toto pata Tã pona; kawaru tõ etãko sytatose oseremãko jamihme ahtao. Mokaro omitaryhtao nono tykytyky kamexipõko mã toto. Kuepetõkara tooehse mã toto sero kynonorykõ enahkase kỹkyryrykõ maro emero porehme, kypatarykomo te, pata tõ põkõ maro.


\par }{\PP \VS{17}— Tomeseke ehtoko! ãko Ritonõpo mana. — Okoi tõ enehpõko ase oya xine orihmatõ komo; mokaro okoi tõ ekuremasaromepyra mã toto, oesekatorỹko mã toto.


\par }{\SH Jeremia emynyhmatopõpyry
\par }
{\Q \VS{18}Emynyhmãko ase ipunaka,

\par }{\Q ekurãkasaromepyra ase;

\par }{\Q ukurohtao jeano kure pyra mana.


\par }{\Q \VS{19}Etatoko ke! Wekyry tõ kui kary etãko ase,

\par }{\Q kohtãko mã toto sero nono po porehme.

\par }{\Q Ynara ãko mã toto:

\par }{\Q “Otarame Ritonõpo Kuesẽkõ Xião po pyra toehse nae?

\par }{\Q Xião Tuisary moroto pyra hnae?”

\par }{\Q Mame Ritonõpo, Ituisarykõ toto ezuhnõko:

\par }{\Q “Oty katoh jyhtomãko matou oneponãmarykõ ke, ritõ panõ eahmaryke oya xine,

\par }{\Q typahsẽme rokẽ mokaro mã toto?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mame ahno kohtãko mã toto:

\par }{\Q “Jeimamyry nenahno,

\par }{\Q tykyrysã apoitoh tonahse,

\par }{\Q yrome kypynanohpyra xine sytatose.”


\par }{\Q \VS{21}Ukurohtao jeano tapurose mana wekyry tõ tapurose exiryke.

\par }{\Q Xitãko ase, tapotũkehse ywy ipunaka.


\par }{\Q \VS{22}Opi pyra hnae Kireate po?

\par }{\Q Opi warõ pyra roropa hnae moroto?

\par }{\Q Morara exiryke oty katohme wekyry tõ onukurãkara toh nae?




\par }\PoetryChap{9}{\Q \VerseOne{1}Jupuhpyry tuna pẽkamãme ehtoh sã se ase repe,

\par }{\Q jenuru soesoekaneme sã se ase roropa repe yxity ke, ywy yxitatohme saereme, koko roropa wekyry tõ hnamoryme, totapase aexityamo.


\par }{\Q \VS{2}Osa se ase jesaryme ahno esao pyra, ameke jehtohme wekyry tõ winoino.

\par }{\Q Imeimehnõ nohpo tõ poko mã toto,

\par }{\Q imehnõ ewokananõme oxikone mã toto.


\par }{\Q \VS{3}Tahxime ajohpe oturũko mã toto imehnomo a.

\par }{\Q Ajohpe rokẽ mã toto sero nono po,

\par }{\Q zae ehtoh poko pyra mã toto.

\par }{\BB \par }
{\PP Ynara ãko Kuesẽkõ mana:

\par }{\Q “Ypoetory tõ popyra ehtoh poko exikehpyra mã toto,

\par }{\Q Ritonõpome jenetupuhpyra mã toto.”


\par }{\Q \VS{4}Tomeseke se mã toto topekõ maro,

\par }{\Q osenekunohpopyra toehtohkõme emero porehme.

\par }{\Q Takorõ tõ zae onekaropyra mã toto,

\par }{\Q zae pyra toto exiryke emero, Jako samo.

\par }{\Q Tope tõ kerekeremãko mã toto ajohpe ehtoh ke.


\par }{\Q \VS{5}Tope tõ enekunohnõko roropa mã toto emero porehme,

\par }{\Q zae ehtoh onekaropyra mã toto.

\par }{\Q Tunurukõ amorepãko mã toto ajohpe ehtohme;

\par }{\Q tyyrypyrykõ poko mã toto,

\par }{\Q iirypyryme toehtohkõ onurumekara mã toto.


\par }{\Q \VS{6}Imehnõ ryhmãko mã toto,

\par }{\Q mame iiryhmazomõko ropa mã toto, enekunohnõko,

\par }{\Q mame enekunohnõko ropa mã toto.

\par }{\Q “Yse pyra ypoetory tõ mã toto Tosẽkõme,” ãko Ritonõpo mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Morara exiryke Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara ãko mana:

\par }{\Q “Ypoetory tõ kurãkãko ase parata kurãkary sã apoto ao.

\par }{\Q Toto kuhnõko ase kure toto ehtoh enepotohme.

\par }{\Q Popyra ehtoh poko toehse ypoetory tõ mana,

\par }{\Q oty ropa tyrĩko ha toto a?


\par }{\Q \VS{8}Inuru pyrou sã mana, topinohse orihmato ke,

\par }{\Q ajohpe oturũko mã toto.

\par }{\Q Typãnary maro kure sã oturũko mã toto, ipyrypãko,

\par }{\Q yrome ahno apoitoh rĩko mã toto typãnary apoitohme tyya.


\par }{\Q \VS{9}Naeroro mokaro wãnohnõko ase toto nyrityã emetakame.

\par }{\Q Moro sã jahtao zae pyra hano oya?

\par }{\Q Zae pyra hano mokaro wãnopyryhtao ya?

\par }{\Q Ywy Ritonõpo, oturuno.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ywy Jeremia, ynara ase:

\par }{\Q “Xitãko ase ypy tõ pokoino, onahpoty pokoino roropa,

\par }{\Q toorihse exiryke,

\par }{\Q ytoketõ moro ae ytopyra mã toto.

\par }{\Q Pui tõ omiry osetara mana moroto;

\par }{\Q torõ tõ roropa, onokyro tõ toepase, mya toytose mã toto.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Pata Jerusarẽ rĩko ase ypyme topu tõ osepona, kaikuxi panõ esaryme.

\par }{\Q Juta patary tõ rĩko ase patãpo tõme, tytaõke pyra exĩko mana.”


\par }{\PP \VS{12}Oturupoase:

\par }{\PP — Ritonõpo Jesemy, oty katohme yna nonory tonahkase nah? Oty katohme tonore toehse, ona tonorẽ samo, tonore exiryke moro ae ytoketõ ytopyra mã toto? Onoky tuarohxo exikety moro enetupuhnõko nae? Onoky tamorepase oya morohne poko, imehnõ amorepatohme eya?


\par }{\PP \VS{13}Mame ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Serara toehse ynamorepatopõpyryme ypoetory tomo a turumekase exiryke eya xine. Jomihpyry omipona pyra toehse toto. Ynyripohpyry onyripyra toh nexiase.

\VS{14}Yrome putupyra sã toehse toh nexiase. Ritõ panõ Paau tõkehko toahmase eya xine, tumykõ namorepatopõpyry ae.

\VS{15}Seromaroro etatoko pahne, ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ ynara tyrĩko ase: Otyro itunety ekarõko ase ypoetory tomo a inapyrykõme, tuna roropa topinohse orihmato ke ekarõko ase eya xine aukurukõme.

\VS{16}Sapararahme ypoetory tõ aropõko ase imeimehnõ nonory pona. Mokaro ehtoh waro pyra toh nexiase. Itamuru tõ mokaro ehtoh poko zuaro pyra roropa toh nexiase. Imehnõ soutatu tõ enehpõko ase etonatohme ypoetory tõ maro toto enahkatoh pona ipunaka.


\par }{\SH Takorehmarykõ se Jerusarẽ põkomo
\par }
{\PP \VS{17}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase:

\par }{\Q “Etatoko pahne!

\par }{\Q Aorihtyã hnamonanõ enehpotoko, nohpo tomo, ekepyry zonẽtoh eremiary waro exiketomo.”


\par }{\PP \VS{18}Ahno ynara ãko:

\par }{\Q “Axĩ ke eremiaketõ enehpotoko, eremiatohme emynyhmatoh poko ynanetaryme,

\par }{\Q yna enuru pehkatohme yna xity ke, tuna tũtatohme yna enuru ae, yna xitaryme!”


\par }{\PP \VS{19}Etatoko Xião põkõ xitary, ynara ãko mã toto:

\par }{\Q “Tonahkase sytatose! Typoremãkase sytatose!

\par }{\Q Kytapyĩkõ tykararahse kehko,

\par }{\Q tomase roropa kehko nono pona.

\par }{\Q Kynonorykõ turumekapose kyya xine.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{20}Ynara tykase ywy:

\par }{\Q “Nohpo tomo, otato ehtoko Ritonõpo Oesẽkõ omiry oya xine,

\par }{\Q Aomiry omipona ehtoko.

\par }{\Q Oẽxirykõ amorepatoko tyxitary waro toto ehtohme;

\par }{\Q oepe tõ amorepatoko toremiarykõ waro emynyhmatoh poko.


\par }{\Q \VS{21}Omato sã kuorikyrykõ tomõse osenuhmatoh ae kytapyĩkõ taka,

\par }{\Q kutuisarykõ tapyĩ konõto taka tomõse;

\par }{\Q poetohti tonahkase osema tõ ae, nuasemãkõ roropa osepekahtoh tao.


\par }{\Q \VS{22}Aorihtyã ekepyry epukãko,

\par }{\Q onokaro ety sã sapararahme typahse ona po,

\par }{\Q tykyrysã tysahkase ahtao samo

\par }{\Q mame aepukaryke tynomose apoinanomo a,

\par }{\Q tonahsemy sã tynomose rokene.

\par }{\Q Moro Ritonõpo nekarohpyry ya ourutohkõme.”


\par }{\PP \VS{23}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Tuaro exiketomo, epyrypara ehtoko tuaro oehtohkõ poko, jamihme exiketomo, epyrypara ehtoko ajamitunurukõ poko, tymõkomoke exiketomo, epyrypara ehtoko tytineruke oehtohkõ poko.

\VS{24}Epyrypary se awahtao epyrypako juaro oehtoh poko, jomiry enetuputyry poko roropa oya. Ywy, Ritonõpo Oesẽkõme ase, opyno xine exikehpyra ase, zae ehtoh rĩko ase zae jexiryke sero nono po. Morohne yzamaro mana. Ywy, Ritonõpo oturũko ase:


\par }{\PP \VS{25-26}— Okynã pyra ahno wãnohnõko ase: Ejitu põkomo te, Juta põkomo te, Etõ põkomo te, Amõ põkomo te, Moape põkomo emero ona põkõ maro; torẽnase toto tũsety sahkary poko mytyhse samo. Mokaro emero aĩkõpotapihpyry tysahkase repe, yrome jomiry omipona pyra mã toto. Ypoetoryme toto ehtoh enetupuhtoh moro, aĩkõpotapihpyry sahkary repe. Yrome mokaro emero Izyraeu tõ roropa ynyripohpyry eya xine turumekase eya xine, ypoetoryme nymyry sã pyra toehse toto.




\par }\Chap{10}{\SH Toponãmasã poko Jeahmary sã pyra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Izyraeu tomo, etatoko ke Ritonõpo Oesẽkõ nekarohpyry oya xine!

\VS{2}Ynara ãko mana:

\par }{\Q “Imehnõ ahno nyrityã onypoenohpyra ehtoko.

\par }{\Q Oserehnõko mã toto kapu poko exiketõ tyoro sã eneryke tyya xine.

\par }{\Q Yrome amarokõ oserehpyra ehtoko.


\par }{\Q \VS{3}Mokaro enetuputyry typahsẽme sã mana ipunaka.

\par }{\Q Wewe akohnõko mã toto itu htao;

\par }{\Q mame ipoko erohkety moro wewe axikãko tytapema ke kehko,

\par }{\Q tyneponãmary rĩko mana.


\par }{\Q \VS{4}Mame emeporyme parata rĩko uuru maro,

\par }{\Q perẽku ke tũpore tyrĩko mã toto apõ po epukara ehtohme, ehmopyra roropa ehtohme.


\par }{\Q \VS{5}Mokaro toponãmasã oturusaromepyra mã toto:

\par }{\Q torõ tõ erehtoh sã mã toto tupito rãnao tarykase ahtao otyro ke.

\par }{\Q Tarorykõ se rokẽ mã toto, ytoytosaromepyra toexirykõke.

\par }{\Q Mokaro zuno pyra ehtoko:

\par }{\Q imehnõ onyryhmasaromepyra mã toto,

\par }{\Q imehnõ kure onyrisaromepyra roropa mã toto.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ritonõpo, yna Esemy, imepỹ asã exikety pyra mana.

\par }{\Q Imehxo mase, jamihme mase,

\par }{\Q oesety jamihme mana.


\par }{\Q \VS{7}Onoky ouno pyra hnae, emero nono põkõ Esẽme mase?

\par }{\Q Kure kuhse mase yna a, imehxo oexiryke.

\par }{\Q Imepỹ pyra mana asã exikety, tuaro exiketõ rãnao, ahno tuisary tõ rãnao.


\par }{\Q \VS{8}Mokaro emero zuaro pyra mã toto,

\par }{\Q putupyra exiketõ sã mã toto.

\par }{\Q Toto anamorepara ineponãmarykõ wewe risẽ mana?


\par }{\Q \VS{9}Mokaro neponãmary tyõtose parata ke Expania poe, uuru ke roropa Upaze poe; ahno nyrityã emero.

\par }{\Q Tupohtose mã kehko upo ke kamisa kurã risẽ ke,

\par }{\Q kamiraramã ke roropa tyrise emese kure exiketomo a.


\par }{\Q \VS{10}Yrome omoro mase Ritonõpo nymyry;

\par }{\Q Ritonõpo isene exikety, Tuisame jũme exikehpyra exiketyme.

\par }{\Q Zehno awahtao sero nono tykytyky ãko mana;

\par }{\Q ahno tõ zehno awahtao enahnõko mã toto.


\par }{\PP \VS{11}Amarokomo, mokaro zurutoko, ynara kahtoko eya xine: “Mokaro toponãmasã sero nono onyripyra exiketomo, kapu onyripyra exiketomo, tonahkasẽme exĩko. Osenepyra exĩko mã kehko ipunaka sero nono po.”


\par }{\SH Eremiatoh kure Ritonõpo riry poko
\par }
{\Q \VS{12}Tyjamitunuru ke sero nono tyrise Ritonõpo Kuesẽkomo a;

\par }{\Q tuaro toehtoh ke sero nono tyrise eya.

\par }{\Q Kapu roropa epozakoxi tyrise eya tõsenetupuhtopõpyry ae ro.


\par }{\Q \VS{13}Tyripose ahtao eya tuna tõ aryryãko kapu ao:

\par }{\Q akurũ tõ onuhmanohpõko mana nono etyhpyry poe.

\par }{\Q Neneneh kamexipõko mana konopo maro,

\par }{\Q tyryrykane tũtanohpõko mana esary poe.


\par }{\Q \VS{14}Morohne eneryke ahno a, tuaro pyrahme sã osekarõko mã toto, putupyra sã ipunaka.

\par }{\Q Tyneponãmary rinanõ ehxirõko mã toto tynyrityã ajohpe rokẽ exiryke, isene pyra exiketyme exiryke.


\par }{\Q \VS{15}Typahsẽme rokẽ mã kehko,

\par }{\Q toiparo rokẽ tyrise mã kehko.

\par }{\Q Tonahkasẽme exĩko mã kehko

\par }{\Q tooehse Kuesẽkõ ahtao toto wãnohtohme.


\par }{\Q \VS{16}Yrome Jako Esẽ mokaro sã pyra mana;

\par }{\Q emero Rihpõme mã ynororo,

\par }{\Q Izyraeu tõ tymenekase eya typoetoryme toto ehtohme.

\par }{\Q Esety mã Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety.


\par }{\SH Ahno taroposẽme exĩko tynonorykõ poe
\par }
{\PP \VS{17}Jerusarẽ põkomo, apatary tapuruse oepetõkara a! Õkyryrykõ akimatoko,

\VS{18}seromaroro oematorỹko Ritonõpo exiryke mya, ononorykõ poe; ãkuhmotorỹko mana tuaro oehtohkõme. Ywy Ritonõpo oturũko ase.


\par }{\PP \VS{19}Jerusarẽ põkõ tykohtase:

\par }{\Q “Tapurose sytatose, myhene!

\par }{\Q Kuapurotopõpyry tõ ekurãkara mana!

\par }{\Q ‘Seanahtoatose,’ tykase kymarokõ repe.


\par }{\Q \VS{20}Yrome kytapyĩkõ tonahkase mã kehko,

\par }{\Q eary tõ imyhtoh tonõ tamohse kehko.

\par }{\Q Kypoenõkõ toytose toto kywinoino xine.

\par }{\Q Tonahse toto ipunaka,

\par }{\Q tapyi rine pyra toehse kuakorehmatohkõme tapyi ritohme ropa,

\par }{\Q apuru tõ kamisa risẽ anỹnanõ pyra toehse sytatose kymaro xine aehtohme rahkene.”


\par }{\PP \VS{21}Ynara tykase ywy:

\par }{\Q “Kutuisarykõ tuaro pyra mã toto;

\par }{\Q onekaropopyra mã toto Ritonõpo Kuesẽkomo a takorehmapotohkõme.

\par }{\Q Morara exiryke torẽse mã toto,

\par }{\Q kuekyrykõ sapararahme toehse roropa mã toto.


\par }{\Q \VS{22}Etatoko pahne! Omi toehse!

\par }{\Q Ahno inikahpoe panaikato ke oximõnõko mã toto.

\par }{\Q Isoutatu tõ oehnõko Juta patary tõ ritohme patãpome, onokyro tõ esaryme.”


\par }{\SH Jeremia otururu Ritonõpo a tyekyry tõ poko
\par }
{\Q \VS{23}Ritonõpo yna Esemy, zuaro ase,

\par }{\Q ahnome rokẽ yna exiryke imeĩpo yna ehtoh waro pyra ynanase;

\par }{\Q imeĩpo ehtoh onytyoromasaromepyra ynanase.


\par }{\Q \VS{24}Ritonõpo, yna ikurãkako zae yna ehtohme,

\par }{\Q yrome onymotyẽkara exiko.

\par }{\Q Yna onuwãnohpyra exiko zehno awahtao, yna enahkaryino.


\par }{\Q \VS{25}Imehnõ nonory põkõ zuãnohko yronymyryme,

\par }{\Q oeahmara exiketomo,

\par }{\Q tosẽkõme oenetuputyry se pyra exiketomo.

\par }{\Q Yna, opoetory tõ totapase eya xine, Jako pakomotyamo.

\par }{\Q Yna nonory patãpome tyrise roropa eya xine, enara.




\par }\Chap{11}{\SH Ritonõpo netapohpyry Izyraeu tomo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ ya:


\par }{\PP \VS{2}— Otato exiko sero omi poko, ynetapohpyry poko. Kaxiko Juta tomo a, Jerusarẽ põkomo a roropa:

\VS{3}Ywy Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy popyra ehtoh enehpõko ase emero ynetapohpyry omipona pyra exiketomo a.

\VS{4}Sero ynetapohpyry yroro mana, ynetapohpyry atamurukomo a toto enepyryhtao ya Ejitu poe; moroto kynexine apoto ẽ kurimene ritoh sã eya xine zemime exikety samo. Toto zurune: “Jomiry omipona awahtao xine emero porehme, ynyripohpyry omipona, ypoetoryme exĩko matose, Oesẽkõme exĩko ase.

\VS{5}Mame jomihpyry ae ro atamurukomo a sero nono kurã ekarõko ase oya xine,” ase eya xine. “Seromaroro ononoryme mana.”

\par }{\PP Ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Yje, Ritonõpo. Ajohpe pyra mase.


\par }{\PP \VS{6}Mame ynara tykase ro Ritonõpo:

\par }{\PP — Ytoko Juta patary tõ pona, Jerusarẽ esemary ae roropa jomiry ekarotohme. Kaxiko Izyraeu tomo a ynetapohpyry etatohme eya xine, morohne tyritohme eya xine.

\VS{7}Toto tamuru tõ touse ahtao ya Ejitu poe tonaroximase toto ya jomiry omipona toto ehtohme, moro sã ypoetory tõ enaroximãko ro ase seroae ro.

\VS{8}Yrome onetara toh nexiase, otato pyra roropa toh nexiase. Popyra toehtohkõ poko ro toh nexiase, putupyra exiketõ samo, moino toto ehtopõpyry samo. Tyripose toto ya ynetapohpyry omipona toto ehtohme repe. Yrome jomiry omipona se pyra toh nexiase. Morara exiryke tuãnohse toto ya toto wãnohtoh ke emero tymerose aexityã ynetapohpyry ao.


\par }{\PP \VS{9}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Juta tomo Jerusarẽ põkõ maro atamorepãko mã toto popyra ehtoh ritohme yyryhmatohme.

\VS{10}Toeramase ropa toto tytamurukõ rypyry poko toto ehtohme, ynyripohpyry omipona se pyra toehse toto, imehnõ neponãmarykõ toahmase roropa eya xine. Izyraeu tomo Juta tõ maro ynetapohpyry omipona pyra toehse mã toto, ynekarohpyry itamurukomo a.

\VS{11}Morara exiryke ywy, Ritonõpo oenaroximãko ase: popyra ehtoh enehpõko ase mokaro pona. Epasaromepyra exĩko mã toto. Mame ykohmaryhtao eya xine takorehmapotohkõme ya onetara exĩko ase.

\VS{12}Mame Juta tomo Jerusarẽ põkõ maro takorehmaporykõ se exĩko mã toto tyneponãmarykomo a, tynekarorykõ tyahkase eya xine exiryke toto eahmaryme. Yrome moro popyra ehtoh toehse ahtao mokaro ineponãmarykõ toto onypynanohsaromepyra exĩko mã toto.

\VS{13}Juta tomo tyneponãmarykõ tuhke nae, typatarykõ punero. Mame tynekarorykõ zahkatohme apoto apõ tyrise Jerusarẽ põkomo a pata esemary tõ punero mokyro toponãmasã nuriame exikety Paau eahmaryme.

\VS{14}Jeremia, oturupyra exiko ya sero ahno poko, toto anakorehmapopyra exiko ya. Toto etuarimarykohtao, ya takorehmaporykohtao onetara exĩko ase.


\par }{\PP \VS{15}Ynara tykase Ritonõpo roropa:

\par }{\PP — Mokaro pyno ase repe, yrome popyra ehtoh poko mã toto. Onoky omi poe ytõko toh nae Ytapyĩ Kurã taka? Otarame ynara osenetupuhnõko mã toto: “Kuãnohtohkõ onenehpopyra sytatose Ritonõpo a okyno tõ zahkaryhtao kynekarorykõme eya, kuomirykõ etaporyhtao roropa eya.” Moromeĩpo atãkyemãko toh nae?

\VS{16}Pake ahtao mokaro poko ynara tykase ywy, Oriwerame nupunato mana, topere sã nexiase azeitona kurã ke, tẽme. Seromaroro panaikato maro konomeru sã apoto zukãko ase zary tõ poko ãmoriry tõ tahkãko ase.


\par }{\PP \VS{17}— Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu arykase Juta maro; yrome seromaroro popyra ehtoh ke toto enaroximãko ase. Eya xine sero popyra ehtoh tonehpose typona xine, zae pyra toehse toto exiryke; tyzehno xine tyripose ywy eya xine tynekarorykõ zahkary poko Paau eahmaryme.


\par }{\SH Jeremia etapary poko atamorepatopo
\par }
{\PP \VS{18}Mame tuaro tyripose ywy Ritonõpo a jetapary se jepetõkara ehtoh poko.

\VS{19}Kaneru mũkuru sã exiase imehnõ zuno pyra tarose ahtao totapasẽme ehtohme. Zuaro pyra exiase ypoko osenetupuhnõko toh nexiase popyra ehtoh ritohme ya. Ynara tykase toto:

\par }{\PP — Ehmaropa, wewe enahkase jamihme ro tahtao. Jeremia setapatone jũme wenikehtohme ipoko emero.


\par }{\PP \VS{20}Mame ynara tõturuse ywy Ritonõpo a:

\par }{\PP — Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, zae yna apiakaneme mase. Yna osenetupuhtoh enẽko mase yna penetatoh roropa. Zae ehtoh tyriko, mokaro zuãnohko, tõsekarose jexiryke oya.


\par }{\PP \VS{21}Mokaro orutua kõ Anatote põkõ jenery se toorihse toh nexiase. Ynara tykase toto: oturukehpyra awahtao Ritonõpo poko oetapãko ynanase.

\VS{22}Naeroro Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase toto poko:

\par }{\PP — Mokaro wãnohnõko ase. Toto poenõ orutua kõ totapasẽme exĩko etonatoh tao. Imehnõ ipoenõ orihnõko mã toto omise konõto toehtohkõke.

\VS{23}Mame popyra ehtoh enehpõko ase Anatote põkõ pona. Moro toehse ahtao tonahsẽme exĩko mã toto. Ahno akoĩpyry exipyra exĩko mã ipunaka.




\par }\Chap{12}{\SH Jeremia oturupotoh Ritonõpo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}— Ritonõpo Jesemy, kure jehtoh poko osezukuruhtao ya, zae rokẽ oehtoh enepõko mase ya. Yrome oya ekaropory se ase zae ehtoh poko: Oty katohme popyra exiketõ tytineruke exĩko nae? Oty katoh ajohpe exiketõ orẽpyra toh nae tynyrirykõ poko?

\VS{2}Otyro sã toto arykãko mase, imity jamihme exĩko; ahtãko mã toto, eperytãko. Oturukehpyra mã toto kure oehtoh poko, yrome ajohpe pyra: oty kara mã toto azamaro ehtoh poko.

\VS{3}Yrome omoro, Ritonõpo juaro mase; ynyriry enẽko mase, ose jehtoh waro mase. Ritonõpo, mokaro itywyhmako kaneru samo etapatoh taka; toto apiakako ikurãkatohme toto etapatoh pona.

\VS{4}Otãto jeimamyry ise ro tonore rokẽ sero yna nonory exĩko nae? Otãto ise ro onahpoty zaremãnõko ona po emero? Onokyro tõ orihnõko mã toto torõ tõ roropa, popyra sero nono põkõ exiryke, ynara karyke eya xine: “Onenepyra Ritonõpo mana, kynyrirykõ onenepyra mana.”


\par }{\PP \VS{5}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Jeremia, tapotũkehse awahtao tururume oytory poko orutua kõ motyẽkary poko, otara exĩko mah tururume oytoryhtao kawaru tõ maro? Tupime oya ahtao owomyry jarao osetapara ahtao, otara tyrĩko mah apotũkehpyra oehtohme itu htao tuna Joatão ehpio?

\VS{6}Oekyry tõ ro, atapyĩ taõkõ oewokaneme toehse mã toto. Oepetõkara maro okerekeremãko mã toto. Osenekunohpopyra exiko eya xine, kure rokẽ aotururukohtao ro amaro osepeme sã repe.


\par }{\SH Ritonõpo emynyhmary typoetory tõ poko
\par }
{\PP \VS{7}Ynara ãko Ritonõpo:

\par }{\Q “Ypoetory tõ Izyraeu turumekase ya;

\par }{\Q ynymenekatyã se pyra toehse ywy.

\par }{\Q Mokaro pyno jexityã ekaroase epetõkara a.


\par }{\Q \VS{8}Ypoetory tõ, ynymenekatyã yzehno toehse mã toto;

\par }{\Q reão samo itu htao aryry tykase toto jerehtohme,

\par }{\Q naeroro toto se pyra ase ipunaka.


\par }{\Q \VS{9}Ypoetory tõ torõ sã mã toto tapuruse ahtao piano tomo a etonatohme.

\par }{\Q Onokyro tõ enehpoko otuhtoh konõto pona!


\par }{\Q \VS{10}Tuhke rokẽ kowenatu tõ a imehnõ nonory poe ynarykahpyry uwa zoko tõ tonahkase,

\par }{\Q utupi tõ tytũtũmase toto,

\par }{\Q ynonory tõ kurã patãpome tyrise eya xine.


\par }{\Q \VS{11}Ynonory kurã tonahkase eya xine,

\par }{\Q turumekase mana yneneryme,

\par }{\Q patãpome toehse, ona tonorẽ samo.

\par }{\Q Yrome ‘otara’ kara mã toto.


\par }{\Q \VS{12}Somohmã poro imoihmãkõ oehnõko mana imehnõ enahkatohme.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo etonatoh enehpoase sero nono enahkatohme;

\par }{\Q ahno osepeme ehsaromepyra mã toto.


\par }{\Q \VS{13}Tiriiku puhturu tarykase ypoetory tomo a, omoxino rokẽ tapoise eya xine;

\par }{\Q toerohse toto itamurume repe,

\par }{\Q yrome epehpyry anapoipyra tokurehse toto.

\par }{\Q Toto zehno yronymyryme jexiryke tonahsẽ anapoipyrahme sã toehse mã toto.”


\par }{\SH Imehnõ nonory põkõ Izyraeu tõ pũto
\par }
{\PP \VS{14}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Seromaroro oturũko ase popyra exiketõ poko Izyraeu tõ zomye, moro nono popyra tyrise eya xine, ynekarohpyry ypoetory tomo a. Mya mokaro arõko ase inonorykõ poe, otyro samo touse ahtao. Juta tõ roropa pynanohnõko ase mokaro winoino.

\VS{15}Yrome, imeĩpo tarose toto ahtao mya, toto pyno exĩko ropa ase. Toto enehnõko ropa ase inonorykõ pona ropa.

\VS{16}Mame mokaro emero amorepapory se ase jenetupuhtohme ypoetory tõ samo juaro toto ehtohme, ypoko ynara katohme: “Ritonõpo Isene Exikety kuakorehmatorỹko mana,” katohme eya xine ypoetory tõ tamorepase sã eya xine Paau poko. Moro sã toto ahtao ypoetoryme exĩko mã toto. Kure rokẽ toto rĩko ase.

\VS{17}Yrome jomihpyry omipona se pyra exiketõ oũko ropa ase porehme otyro samo imity tõ maro toto enahkatohme. Ywy, Ritonõpo, oturuno.




\par }\Chap{13}{\SH Upo tymotase
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame upo epekahse jenyokyase Ritonõpo Kuesẽkomo, upo zopinono kasenato, amurutohme. Yrome moro upo onukurikapopyra aporo nexiase ya.

\VS{2}Moro tyrise ya Ritonõpo omihpyry omipona: upo zopinono epekatyase, mame amuruase.

\VS{3}Imeĩpo ynara tykase Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{4}— Ytoko tuna Eupyrati nakuataka oupõ, zonẽtohme oramã aka topu ao.


\par }{\PP \VS{5}Ytoase, mame moro jupõ tonẽse ya tuna Eupyrati pũto Ritonõpo omihpyry omipona.

\VS{6}Moromeĩpo okynahxo tonyohse ropa ywy Ritonõpo a nakuataka ropa juponỹpyry apoise ropa, aomi poe ynonemyhpyry.

\VS{7}Morotona toytose ropa ywy, zupiase, juponỹpyry zonẽtopõpyry enease ropa. Yrome tymotase nexiase, typahsẽme rokẽ toehse.


\par }{\PP \VS{8}Mame tõturuse ropa Ritonõpo ya, ynara tykase:


\par }{\PP \VS{9}— Moro saaro Juta tõ epyrypatoh enahkapõko ase, Jerusarẽ põkõ epyryparykõ enahkapõko roropa ase.

\VS{10}Mokaro popyra exiketõme mã toto, jomiry etary se pyra mã toto, moino ro putupyra exiketõ sã mã toto. Imehnõ neponãmarykõ eahmãko mã toto. Morara exiryke moro upo typahsẽme sã rokẽ exĩko mã kehko.

\VS{11}Mame ahno metỹ sã tymyhse exikety rary sã Izyraeu tõ se exiase Juta tõ maro tymyhse sã ypokona, ameke pyra toto ehtohme. Ypoetoryme toto se exiase jeahmatohme, kure rokẽ jyritohme; yrome jomiry omipona se pyra nexiase toto.


\par }{\SH Oripo eukuru ke pehme
\par }
{\PP \VS{12}Ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Jeremia, mokaro Izyraeu tõ zuruko, ywy Ritonõpo ynara ãko ase: eukuru ẽ emero pehme ehtoh se mã toto eukuru ke. Ynara ãko mã toto ezuhnõko: zuaro sytatose eukuru ẽ emero pehme ehtoh se mã toto eukuru ke.

\VS{13}Mame toto zuruko: ywy, Ritonõpo sero nono põkõ rĩko ase pehme eukuru ke, toto etỹtoh pona: tuisa tomo, Tawi pakomotyamo te, oturuketomo te, urutõ komo roropa te, Jerusarẽ põkõ maro emero.

\VS{14}Mame toto akuhmõko ase emero oripo tõ samo osepokona, tamuhpomãkomo poetohti tõ maro. Toto pyno pyra exĩko ase, nupunato onenepyra exĩko ase, toto enahkapõko ase, toto onewomara exĩko ase ipunaka.


\par }{\SH Epyrypary poko enaroximatopo
\par }
{\Q \VS{15}Izyraeu tomo, ynara Ritonõpo oturũko mana:

\par }{\Q Epyrypara ehtoko,

\par }{\Q imehnõ motye kure osekaropyra ehtoko,

\par }{\Q otato ehtoko.


\par }{\Q \VS{16}Oorypyrykõ ekarotoko Ritonõpo Oesẽkomo a, onykohmãnohpopyra ynororo ahtao ro,

\par }{\Q tykohmãse ahtao osetapãko matose ypy tõ pona.

\par }{\Q Ẽmepyry saereme ehtoh eraximãko matose repe,

\par }{\Q yrome xinukutume moro tyripõko mana koko samo,

\par }{\Q saereme pyra tyripõko mana ipunaka.


\par }{\Q \VS{17}Otato pyra awahtao xine, xitãko ase tokare pyra opoko xine oepyryparykõke.

\par }{\Q Xitãko ase yronymyryme,

\par }{\Q yxity kuãnõko ase Ritonõpo poetory tõ tarose exiryke imehnõ namotome.


\par }{\PP \VS{18}Tõturuse ro Ritonõpo ya, ynara tykase:

\par }{\PP — Tuisa zuruko jẽ maro toto yhtotohme tuisa apõ poe iparimã uuru risẽ tuisa kyryry kurã toepukase exiryke zupuhpyrykõ poe.

\VS{19}Juta patary tõ ikurenae tapuruse mã toto epetõkara a, ytosaromepyra imehnõ mana morotona eya xine. Juta tõ emero tarose nexiase imehnõ namotome, tarose toto emero tynonorykõ poe imepỹ nono pona.


\par }{\PP \VS{20}— Enetoko ke Jerusarẽ põkomo! Oepetõkara oehnõko inikahpoe! Otoko hnae mokaro, tokarose aexityã oya xine ipynanohtohme? Otoko hnae mokaro ahno, ipoko xine epyrypãko mexiatose?

\VS{21}Otara ãko matou mokaro poko, oepekõme toto mekaroatose repe yrome Ritonõpo a oesẽkõme tyrise toto, otuisarykõme? Sam ãko matose nohpo samo aenururuhtao.

\VS{22}Jerusarẽ, oya rokẽ ekaropõko mase: “Oty katoh serara toehse ya? Oty katoh jupõ touse eya xine? Oty katoh ypoko toehse roropa toh nae?” Tuaro ehtoko, morohne toehse oorypyrykõ tuhke toehse exiryke.


\par }{\PP \VS{23}— Ahno xinukutumã typihpyry onytyoromasaromepyra mana, kaikuxi onahtaono typihpyry onytyoromasaromepyra roropa mana. Mororo saaro matose; popyra ehtoh rokẽ waro exiketõme matose. Kure ehtoh onyrisaromepyra matose ipunaka.

\VS{24}Sapararahme aaropotorỹko Ritonõpo mana tiriiku pihpyry aropory sã tyryrykane a ona tonorẽ poe.

\VS{25}Moro sã exĩko oya xine onyrityã emetakame, ãko Ritonõpo mana. Moro ripõko Ritonõpo mana ipoko tuenikehse oexirykõke te, toponãmasã, Paau eahmary poko toehse roropa oexirykõke.

\VS{26}Ritonõpo ro oupõ oũko mana, toehxirose oritorỹko mana.

\VS{27}Onyrityãkõ xihpyry tonese Ritonõpo a; moro se pyra mana ipunaka. Amarokõ, tonese eya oytorykohtao toponãmasã eahmatohme somohmã poro te, jakanahmã poro roropa, orutua kõ typãnarykõ pyxiã poko penetakety samo te, kawaru sã roropa tynohpory poko penetakety samo. Jerusarẽ põkomo, tuãnohsẽme exĩko matose! Otara ahtao oorypyrykõ rumekãko matou, okurãkapotohkõme ropa?




\par }\Chap{14}{\SH Tonorẽ konõto
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo ya tonore konõto poko:


\par }{\Q \VS{2}“Juta tõ ihnamõko mana, xitãko.

\par }{\Q Ipatarykõ orihnõko mã kehko,

\par }{\Q ahno tapotũkehse mã toto,

\par }{\Q imihme nono pona, ihnamoryme,

\par }{\Q Jerusarẽ põkõ takorehmanekõ kohmãko mã toto.


\par }{\Q \VS{3}Typoetory tõ aropõko tytineruke exiketõ mana tuna enehse repe.

\par }{\Q Pẽkamã tõ pona ytõko mã toto,

\par }{\Q yrome tuna onenepyra ekurehnõko mã toto.

\par }{\Q Oehnõko ropa mã toto ẽ tõ maro, tuna maro pyra ipunaka.

\par }{\Q Ehxirõko mã toto, otupĩko,

\par }{\Q tupuhpyrykõ zõtõko mã toto ihnamoryme.


\par }{\Q \VS{4}Tupito poko erohketõ roropa tupuhpyrykõ zõtõko mã toto ihnamoryme,

\par }{\Q torẽtyke mã toto yronymyryme, konopo oehpyra exiryke, nono tonore exiryke roropa.


\par }{\Q \VS{5}Ona po kapau tõ typoenõ nomõko mã toto onahpoty pyra exiryke.


\par }{\Q \VS{6}Jumẽtu tõ tosẽke pyra exiketõ etypohnõko mã toto somohmã emory po.

\par }{\Q Oserematoh pyra exiryke erohnõko mã toto oserematohme kaikuxi tõ samo.

\par }{\Q Popyrahme sã osenuhmãko mã toto onahpoty pyra exiryke.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ypoetory tõ ynara ãko mã toto:

\par }{\Q “Ritonõpo, yna Esemy, yna hxirõko yna rypyry tõ mana,

\par }{\Q yrome: ‘yna akorehmako õmihpyry ae ro yna a.’

\par }{\Q Tuhke rokẽ kurumekatose,

\par }{\Q yna rypyry poko toehse yna oneneryme.


\par }{\Q \VS{8}Omoro rokẽ mase Izyraeu tõ pynanohneme,

\par }{\Q yna pynanohnõko mase popyra ehtoh toehse ahtao yna pona.

\par }{\Q Oty katohme katonõme sã rokẽ mahno Izyraeu tõ nonory po, imehnõ nonory põ samo?

\par }{\Q Oty katoh ytokety sã mahno toiro rokẽ ẽmehnõko yna esary po?


\par }{\Q \VS{9}Oty katohme osenuruhkãko sã mahno, soutatu samo tapotũkehse ahtao imehnõ onewomasaromepyra ynororo ahtao?

\par }{\Q Yrome omoro Ritonõpo yna maro mase, opoetoryme ynanase.

\par }{\Q Yna onurumekara exiko!”


\par }{\PP \VS{10}Ynara tykase Ritonõpo sero põkõ poko:

\par }{\PP — Toytorykõ se rokẽ mã toto typenetatohkõ poko, zae ehtoh poko se pyra mã toto. Morara exiryke yzamaro pyra mã toto, tãkye pyra ase ipoko xine. Wenikehpyra exĩko ase popyra toto ehtopõpyry poko, toto wãnohnõko ase iirypyrykõ emetakame.


\par }{\PP \VS{11}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Mokaro anakorehmapopyra exiko ya.

\VS{12}Otuhpyra toto ahtao ro tõtururukõme ya aomirykõ onetara exĩko ase. Okyno tõ etaparyhtao eya xine tynekaroryme ya tiriiku tõkehko maro, morohne se pyra exĩko ase. Osepeme exipyra ekurehnõko ase, yrome mokaro enahkãko ase etonatoh ke te, omise konõto ehtoh ke te, tyrohsẽ ke, enara.


\par }{\PP \VS{13}Mame ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Ritonõpo, Jesemy, tuaro mase: urutõ kõ nae ynara ãko ahno a: “Etonatoh exipyra mana, omise konõto ehtoh exipyra roropa mana. Õmihpyry omi poe, osepeme ehtoh exĩko mana sero nono po,” ãko mã toto.


\par }{\PP \VS{14}Yrome ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Mokaro urutõ kõ ajohpe oturũko mã toto jomi poe samo. Toto anaropopyra exiase: “Ynara kahtoko,” kara exiase eya xine. Oturupyra exiase imaro xine ipunaka. Toto nenepohpyrykõ ajohpe rokẽ mana. “Ynara exĩko mã,” karyhtao eya xine, typoe xine rokẽ morara ãko mã toto; typahsẽme rokẽ aomirykõ mana; oturũko mã toto onekunohto ehtohme rokene.

\VS{15}Ywy, Ritonõpo ynara ãko ase oya: ynara tyrĩko ase mokaro urutõ komo a, jomi poe pyra aehtyamo a, yrome tõturuse toto jomi poe sã repe, ynara ãko toto: “Etonatoh exipyra mana te, omise konõto ehtoh oehpyra mana sero nono po.” Mokaro etapãko ase etonatoh tao te, omise konõto ehtoh ke, enara.

\VS{16}Mame mokaro, ajohpe urutõ kõ omiry etahpõkõ orihnõko roropa mã toto etonatoh tao te, omise konõto ehtoh ke, enara. Mokaro ekepyry tõ tomasẽme exĩko osema tao Jerusarẽ po; ahno pyra exĩko mã moroto mokaro ekepyry tõ zonẽtohme, ipyxiãkõ maro, imũkuru tõ maro, ẽxiry tõ maro. Moro popyra ehtoh ekarõko ase eya xine iirypyrykõ emetakã epehmatohme.


\par }{\PP \VS{17}Mame tonyohse ywy Ritonõpo a jemynyhmary ekarotohme ahno a. Ynara ase:

\par }{\Q “Saereme, koko roropa jenuru tõ poe yxity kuãnõko mana.

\par }{\Q Yxitakepyry se pyra ase, itamurume wekyry tõ tyyryhmase exiryke,

\par }{\Q tyhtomase mã toto yronymyryme.


\par }{\Q \VS{18}Ona pona jytoryhtao, ahno ekepyry tõ enẽko ase,

\par }{\Q orutua komo totapase aexityamo etonatoh tao;

\par }{\Q pata tõ taka jytoryhtao ahno enẽko ase orihnõko omise konõto toexirykõke.

\par }{\Q Erohnõko ro urutõ komo te, oturuketõ roropa,

\par }{\Q yrome tynyrirykõ waro pyra mã toto.”


\par }{\SH Tyyrypyrykõ ekarõko Ritonõpo a
\par }
{\Q \VS{19}“Ritonõpo, yna Esemy, Juta tõ turumekase oya yronymyryme?

\par }{\Q Xião põkõ se pyra mexino ipunaka?

\par }{\Q Oty katohme yna tyhtomase oya itamurumehxo, ekurãkasaromepyra yna ehtohme?

\par }{\Q Osepeme kuehtohkõ eraximãko ynanexiase repe.

\par }{\Q Yrome kure ehtoh oehpyra tokurehse;

\par }{\Q ekurãkãko sytatose tõsenetupuhse yna repe.

\par }{\Q Yrome erehtoh rokẽ toehse.


\par }{\Q \VS{20}Ritonõpo iirypyryme toehse ynanase oneneryme:

\par }{\Q yna rypyry ekarõko ynanase oya, yna tamuru tõ rypyhpyry roropa.


\par }{\Q \VS{21}Õmihpyry poko wenikehpyra exiko,

\par }{\Q typahsẽme rokẽ yna onekaropyra exiko,

\par }{\Q Jerusarẽ onyporemãkapopyra exiko, onymenekahpyry Tuisa Konõtome oehtoh apõ esaryme exiryke.

\par }{\Q Omihpyry onetapohpyry yna a omipona exikehpyra exiko.


\par }{\Q \VS{22}Imehnõ nonory põkõ neponãmarykõ emero konopo onenehposaromepyra mã toto;

\par }{\Q tamoreme kapu tuna onemasaromepyra mana nono pona.

\par }{\Q Oeraximãko ynanase Ritonõpo yna Esemy, omoro rokẽ morohne riry waro oexiryke.”




\par }\Chap{15}{\SH Juta tõ wãnohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Moeze maro Samueu tõ xikihme tooehse ahtao jẽpataka oturutohme ya mokaro pynanohtohme, toto pyno pyra jexiry. Aropoko toto taroino, mya toto ytotohme ywinoino.

\VS{2}Ekaroporyhtao oya aza yna ytõko nae? Kaxiko eya xine ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Zokonaka matose tapiakase aorihtohme tyrohsẽ ke;

\par }{\Q moro sã exĩko mana!

\par }{\Q Imehnõ tapiakase orihtohme etonatoh tao;

\par }{\Q moro sã exĩko!

\par }{\Q Zokonaka tapiakase orihtohme omise ehtoh ke;

\par }{\Q moro sã exĩko mana!

\par }{\Q Imehnõ tapiakase arotohme imehnõ namotome;

\par }{\Q moro sã exĩko mana!”


\par }{\PP \VS{3}— Ywy, Ritonõpo, tõsenetupuhse moro asakoropane orihmapotoh xihpyry poko: orihnõko mã toto etonatoh tao te, ekepyry tõ tywyhmãko kaikuxi tõ mana; torõ tõ toto õnõko mana, onokyro tõ roropa akoĩpyry õnõko mã toto.

\VS{4}Imehnõ nonory põkõ emero tõsenuruhkase ripõko ase morohne eneryke tyya xine, Manase, Ezekia mũkuru nyrihpyry pokoino Jerusarẽ po Juta tõ tuisaryme ynororo ahtao.


\par }{\PP \VS{5}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Onoky opyno xine exĩko nae Jerusarẽ põkomo?

\par }{\Q Onoky torẽtyke exĩko nae opoko xine?

\par }{\Q Onoky etypohnõko nae ekaropotohme oya xine:

\par }{\Q ‘Otãto pãna mã repe?’


\par }{\Q \VS{6}Kurumekatose,

\par }{\Q toeramase mexiatose õparykõ ywino.

\par }{\Q Naeroro jemary anymyase,

\par }{\Q kuakurihmoatose typenekehse jexiryke awãnohpyra xine jehtoh poko.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, oturũko ase:


\par }{\Q \VS{7}Pata tõ po emero sero nono po kuematose kakoxi tyryrykane aka tiriiku emary samo, ipihpyry apiakatohme ipuhturu winoino.

\par }{\Q Kuenahkapoatose, ypoetory tomo, opoenõ etapase, popyra onyrirykõ onurumekara oexirykõke.


\par }{\Q \VS{8}Pytỹpo tõ tyripose ya amaro xine isawã motye tuna konõto ehpio.

\par }{\Q Omũkurukõ etapase nuaseme ro toto ahtao,

\par }{\Q jẽkõ sam tykamexipose ya.

\par }{\Q Mõtoino rokẽ tyrohmanohpose toto ya te, tonaroxitapãse toto ya.


\par }{\Q \VS{9}Imũkuru tõ 7me toorihse ahtao jẽkõ toepukase toorihse samo, tapotũkehse.

\par }{\Q Eya saerehkara toehse, tykohmãse;

\par }{\Q tãkye pyra toehse mana ipunaka.

\par }{\Q Kure ehtoh oneraximasaromepyra mana.

\par }{\Q Oepetõkara enehpõko ase oetapatohkõme emero isene ro exiketomo.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.”


\par }{\PP \VS{10}Ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Tupime ya isene jehtopo! Oty katohme aja jenurumase sero nono po isene jehtohme? Ywy oseosezuhtoh ripõko mase imehnõ ahno maro emero sero nono po. Axĩtao rokẽ tineru anapoipyra exiase imehnomo a, axĩtao rokẽ tineru onekaropyra roropa exiase imehnomo a; morara ahtao ro popyra jyripõko mã toto emero porehme.

\VS{11}Ritonõpo, Jesemy, õmiry omipona pyra toehse jahtao, oturupyra jahtao oya jepetõkara akorehmatohme etuarimaryhtao, takuruhtase roropa toto ahtao, ah mokaro nyripohpyry nexino ya.

\VS{12}Kurimene onytahkasaromepyra ahno mana, kurimene tooehse ahtao inikahpoe, otoxie metau maro.


\par }{\PP \VS{13}Ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Jeremia, ypoetory tõ epetõkara enehpõko ase imõkomorykõ kurã arotohme, toto wãnohtohme iirypyrykõ pokoino, inyrityã sero nono po porehme.

\VS{14}Epetõkara namotome toto ripõko ase imehnõ nonory po, zuaro pyra ro exikety po, toto zehno jehtoh apoto sã exiryke, ezehpỹme exikety samo.


\par }{\PP \VS{15}Mame ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Ritonõpo, zuaro mase. Wenikehpyra exiko ypoko, kuakorehmako roropa. Yyryhmananõ poe kymỹpoko. Jepetõkara pyno pyra exiko jetaparyino eya xine. Tuaro mase õmiry omipona jexiryke ykerekeremãko mã toto.

\VS{16}Moturuase ya. Otato exiase õmiry poko emero. Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, opoetoryme ase. Morara exiryke õmiry tãkye jyrĩko mana ukurohtao, atãkyemãko ase ipunaka.

\VS{17}Kohmãpyra exiase imehnõ maro exianãko, oseahmãko roropa. Õmiry omi poe jerohtoh tupimã poko exiase toiroro, tyenonohse exiase.

\VS{18}Oty katohme sam ãko ro hano? Oty katoh jyyryhmatopõpyry jetũ exikehpyra nae? Oty katoh etyhpyra nae? Ypynanopyry oneraximasaromepyra hano? Amonohnõko mah iporiry tãpaise exikety samo eina toehse ahtao.


\par }{\PP \VS{19}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Ooepyry se ropa awahtao ya, ose exĩko ropa ase, ypoetoryme orĩko ropa ase. Atakirimara awahtao, yrome zae jomiry ekaroryhtao oya imehnõ netaryme urutõme exĩko ropa mase. Mame ahno oehnõko ropa mã toto oya, omoro ytopyra exĩko mase eya xine oturutohme.

\VS{20}Orĩko ase apurume samo, jamihme exikety, metau risẽ samo. Osetapãko mã toto amaro repe yrome oporemãkasaromepyra exĩko mã toto, amaro exĩko ase oewomatohme, opynanohtohme roropa.

\VS{21}Popyra exiketõ winoino omoro anỹnõko ase, oetapary se exiketõ winoino opynanohnõko ase. Ywy Ritonõpo, oturuno.




\par }\Chap{16}{\SH Jeremia ehtoh mokaro enaroximatohme
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Ritonõpo tõturuse ropa ya, ynara tykase ynororo:


\par }{\PP \VS{2}— Pytara exiko, emũkuara roropa exiko sero pata po.

\VS{3}Ourũko ase poeto tõ aenurutyã poko taro, jẽkõ poko roropa jũkõ maro.

\VS{4}Orihnõko mã toto tyrohsẽ ke popyra ipunaka. Toto onyhnamopyra exĩko imehnõ mana, ekepyry ononẽpyra exĩko mã toto. Typahse rokẽ exĩko mã toto sapararahme nono poro okyno ety samo. Orihnõko mã toto etonatoh tao te, omise ehtoh konõto ke roropa, ekepyrykõ tõsẽme exĩko mã toto torõ tomo a, onokyro tomo a roropa.


\par }{\PP \VS{5}— Imehnõ tapyĩ taka omõpyra exiko xitaketõ nae ahtao moro tao. Emynyhmara exiko, xitara roropa exiko imehnõ poko. Kure rokẽ mokaro ypoetory tõ onyripyra ropa exĩko ase osepeme toto ehtoh ke; toto pyno pyra exĩko ase, toto onewomara roropa exĩko ase. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{6}Oxisã orihnõko tytineruke exiketomo, tymõkomokãkara roropa sero nono po. Ekepyrykõ ononẽpyra exĩko mã toto, aorihtyã onyhnamopyra roropa exĩko mã toto. Typihpyrykõ onysahkara exĩko mã toto aorihtyã hnamoryme, tũsetykõ onysahkara roropa exĩko mã toto toemynyhmarykõme.

\VS{7}Imepỹ ekyry toorihse ahtao imehnõ otuhpyra exĩko mã toto imaro, eukuru onẽpyra roropa exĩko mã toto imaro emuhkehkatohme. Onemuhkehkara exĩko mã toto imepyny a jumy toorihse ahtao te, jeny toorihse ahtao roropa.


\par }{\PP \VS{8}— Imehnõ tapyĩ taka omõpyra exiko roropa oseahmatoh nae ahtao moro tao. Porohpyra exiko mokaro maro, otuhpyra exiko, eukuru onẽpyra roropa exiko toto maro.

\VS{9}Etako pahne ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ oturũko ase. Tãkye exiketõ kui kary enahkapõko ase, atãkyematoh panaikato otuhtoh poko, pytatoh poko. Sero pata po morohne emero enẽko matose.


\par }{\PP \VS{10}— Mame mokaro zururuhtao oya morohne poko, ekaropõko mã toto oty katohme toto wãnopyry se toehse ywy moro saaro. Ynara ãko mã toto: “Oty popyra ehtoh tyrise yna a? Oty poko iirypyryme toehse ynanae Ritonõpo, yna Esemy a?”

\VS{11}Mame toto zurũko mase Ritonõpo oezuhtoh ynara mana: “Atamuru tomo a turumekase ywy, imehnõ neponãmary tokahmase eya xine, tynekarorykõ tyahkase eya xine tyneponãmarykõ eahmaryme, toahmase roropa toto eya xine. Jurumekase toto, ynamorepatyã eya xine omipona pyra toehse toh nexiase.

\VS{12}Yrome atamurukõ motye popyra mexiatose. Putupyra exiketõ sã matose. Popyra matose ipunaka, jomiry omipona se pyra matose.

\VS{13}Naeroro sero nono poe aaropotorỹko ase, imepỹ nonory pona oematorỹko ase, zuaro pyra oehtohkõ pona, moro nono waro pyra atamurukõ roropa toh kynexine. Moroto imehnõ neponãmary eahmãko matose saereme koko, enara, moroto opynanohpyra xine jexiryke.”


\par }{\SH Oehtoh ropa ononory pona ropa
\par }
{\PP \VS{14}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkomo:

\par }{\PP — Ẽmepyry oehnõko mana, imehnõ otururuhtao ypoko: “Ritonõpo isene Exikety, Izyraeu tõ Enehpone Ejitu poe,” kara exĩko mã toto.

\VS{15}Yrome ypoko ynara ãko mã toto: “Ritonõpo isene Exikety, Izyraeu tõ Enehpone nono Inikahpoe, imehnõ nono tõ poe roropa.” Morotona sapararahme typahse toh nexiase ya, mokaro enehnõko ropa ase inonorykõ pona ropa, ynekarohpyry pona itamurukomo a. Ywy, Ritonõpo oturũko ase.


\par }{\SH Toto wãnohtoh tyneponãmarykõ pokoino
\par }
{\PP \VS{16}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Kana anỹnanõ enehpõko ase tuhke, mokaro anỹtohme. Imeĩpo urakanaketõ tuhke enehpõko ase mokaro zupitohme ypy tõ po te, somohmã po te, oramã kõ ao topu tõ ao. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{17}Inyrirykõ enẽko ase emero porehme. Otonẽpyra mã toto ywinoino. Inyrihpyrykõ enẽko ase emero porehme.

\VS{18}Mokaro epehmapõko ase asakoro inyrityãkõ emetakame, iirypyrykõ epehpyryme. Nuriame ynonory tyrise eya xine tyneponãmary ke, toorihse aexityã ke ahno ekepyry samo; pehme ynonory tyrise eya xine tyneponãmarykõ ajohpãkõ ke.


\par }{\SH Jeremia otururu Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{19}Ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Ritonõpo Jesemy, Jewomaneme mase, yjamitunuru ekarõko mase ya; jakorehmãko mase popyra ehtoh toehse ahtao ya. Sero nono etyhpyry tõ poe imehnõ ahno oehnõko oya ynara kase: “Yna tamuru tõ tyneponãmarykõ ajohpe rokẽ nae nexiase; tyneponãmarykõ typahsẽme rokẽ nae toh nexiase.

\VS{20}Tyritõkõ riry waro ahno nae? Arypyra! Tyriryhtao eya xine ritõme nymyry pyra toh exiry mana.”


\par }{\PP \VS{21}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Morara exiryke yjamitunuru waro toto tyripõko ase, orẽpyra jehtoh waro exikehpyra toto ehtohme. Mame jesety waro exĩko mã toto, ywy ase Ritonõpo.




\par }\Chap{17}{\SH Juta tõ wãnohtopo iirypyrykõ poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Juta tomo oorypyrykõ tymerose mana kurimene suime exikety ke; tymerose okurohtao xine oeanokõ pokona topu potyry tũporemã ke samo, okyryrykõ apoto apõ potyry pokona roropa.

\VS{2}Opoenõ roropa wenikehpyra mã toto oneponãmary kyryry apoto apõ tõ poko, wewe xikihme exiketõ roropa oneponãmary Asera eahmatohme wewe tõ myhtokoxi te, somohmã emory po,

\VS{3}ypy tõ po te, jakanahmã po roropa. Ynara tyripõko ase, otinerũkõ ematonanohpõko ase oepetõkara a, omõkomory kurã maro oorypyrykõ pokoino, onyrityã popyra tyrise oya xine emero rokẽ po.

\VS{4}Ononorykõ rumekapõko ase oya xine, ynekarohpyry oya xine. Oepetõkara namotome oripotorỹko ase imepỹ nonory po, zuaro pyra oehtohkõ po, ozehno xine jehtoh apoto sã exiryke, jũme ezehpyra exiketyme mana.


\par }{\SH Tuaro ehtoh poko osenetupuhnõko
\par }
{\PP \VS{5}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Popyra ehtoh enehpõko ase jurumekary se exiketomo a, ahno rokẽ ritohme takorehmaneme, orihketõ jamitunuru se rokẽ exiketomo a.


\par }{\Q \VS{6}Otyro sã exĩko mokyro mana, ahtãko ona tonorẽ po, nono sãme exikety ao,

\par }{\Q moroto tyoro otyro ahtara mã kehko ipunaka.

\par }{\Q Kure ehtoh oehpyra eya mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Yrome kure ehtoh enehpõko ase jenetupuhneme exikety a, jenetupuhneme exikety Tosẽme.


\par }{\Q \VS{8}Wewe sã exĩko mã ynororo tarykase tuna pũto,

\par }{\Q tymise exikety mosahxo ahtãko iporiry pona.

\par }{\Q Axitũ toehse ahtao enaromyra mana zary tõ aremãpyra exiryke.

\par }{\Q Konopo oehpyra ahtao torẽtyke pyra mana;

\par }{\Q eperytãko ro mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}“Kukurohtao xine iirypyryme sytatose ipunaka.

\par }{\Q Imehnõ enekunohnõko sytatose.

\par }{\Q Kuosenetupuhtohkõ waro pyra imehnõ mana.

\par }{\Q Onukurãkasaromepyra sytatose popyra exiryke ipunaka.


\par }{\Q \VS{10}Ywy, Ritonõpo, okurohtao xine enẽko ase,

\par }{\Q õsenetupuhtohkõ kuhnõko ase.

\par }{\Q Ahno emero epehmãko ase inyrityã emetakame,

\par }{\Q zae toto epehmãko ase inyrityã epehpyryme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Tineru apoiryhtao ahno a imehnõ enekunohtamitume torõ sã mana typorohse ahtao imepỹ ihmo tõ po;

\par }{\Q Isene ro tahtao tytineruke pyra exĩko mana.

\par }{\Q Mame tõsenekunohtopõpyry waro exĩko mana.


\par }{\Q \VS{12}Kuesẽkõ Tapyĩ Kurã tuisa konõto apõ sã mana,

\par }{\Q saerehkanemehxo mana;

\par }{\Q apitorymã poe, ypy kae exikety emory po mana.


\par }{\Q \VS{13}Ritonõpo yna Esemy, omoro mase Izyraeu tõ pynanohneme,

\par }{\Q oeraximãko mã toto;

\par }{\Q orumekananõ ehxirõko mã toto emero porehme.

\par }{\Q Osenepyra exĩko mã toto esetykõ tymerose ahtao sã isawã po turumekase oexiryke eya xine, yna Esemy, tuna kurã enatyry samo.


\par }{\SH Ritonõpo a takorehmapotoh Jeremia a
\par }
{\PP \VS{14}Ritonõpo, kukurãkako ropa, mame tukurãkasẽme exĩko ase; kypynanohko, mame typynanohsẽme exĩko ase, eremiãko ase imehxo oehtoh poko oeahmaryme.


\par }{\PP \VS{15}Imehnõ ynara ãko ya mana: “Otoko nae moro yna enaroximatoh tonomo Ritonõpo poe? Ah morohne nexino seromaroro!”


\par }{\PP \VS{16}Yrome, Ritonõpo, popyra ehtoh onenehpopyra exiase oya mokaro wãnohtohme; mokaro tuarimapotoh onekaropyra exiase. Ritonõpo, moro waro mase; jomihpyry eya xine waro mase.

\VS{17}Jerehpyra exiko; jesary kurã jewomatohme mase, popyra ehtoh toehse ahtao.

\VS{18}Mokaro poremãkapoko yyryhmary se exiketõ ehxirotohme, yrome kypynanohko, Ritonõpo. Enaromỹke toto tyriko yrome jerehpyra exiko. Popyra ehtoh enehpoko mokaro pona; enahkako toto ipunaka.


\par }{\SH Oserematopo
\par }
{\PP \VS{19}Ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Jeremia, ytoko jomiry ekarose Ahno Omõtoh pona, moro ae tuisa tõ omõnõko, tũtãko roropa mã toto pata pona; moromeĩpo ytoko imehnõ omõtoh pona, emero Jerusarẽ omõtoh tonõ pona.

\VS{20}Oturuko imehnõ netaryme emero jomiry etatohme eya xine; moro kaxiko tuisa tõ netaryme te, Juta tõ emero netaryme, Jerusarẽ põkõ netaryme emero aomomyrykohtao moro omõtoh tonõ ae.

\VS{21}Kaxiko eya xine: isene ro toexirykõ se toto ahtao mõkomo onupuimara ehtoko oserematoh ae. Moro ae otytyko onenehpyra ehtoko omõtoh ae Jerusarẽ pona,

\VS{22}otytyko anaropyra roropa ehtoko atapyĩkõ tae. Kaxiko eya xine erohpyra toto ehtohme oserematoh ae. Oserematoh ikurãkapoko eya xine ẽmepyry kurãme ehtohme, ynyripohpyry ae ro itamuru tomo a.

\VS{23}Otato pyra itamurukõ nexiase, jomihpyry omipona pyra. Putupyra exiketõ sã toh nexiase; jomiry omipona se pyra toh nexiase, tamoreparykõ se pyra roropa toh nexiase.


\par }{\PP \VS{24}— Oturuko mokaro a jomiry omipona toto ehtohme yronymyryme, mame oserematoh ae otytyko anaropyra toto ehtohme omõtoh ae pata pona! Oserematoh ikurãkapoko eya xine, moro ae erohpyra toto ehtohme.

\VS{25}Mame ituisary tõ, tuisa mũkuru tõ roropa omõnõko mã toto omõtoh ae pata Jerusarẽ pona. Orẽpyra exĩko mã toto tuisa Tawi ehtopõpyry samo. Oximaro Juta tõ maro, Jerusarẽ põkõ maro kahu ae ytõko mã toto, kawaru tõ po roropa; pata Jerusarẽ põkõ exikehpyra exĩko roropa mana.

\VS{26}Oehnõko mã toto Juta patary tõ poe, pata tõ pisarara poe roropa Jerusarẽ zomye; Pẽjamĩ nonory poe oehnõko mã toto somohmã poe, ypy tõ poe, Juta nonory poe ikurenae. Okyno tõ enehnõko mã toto Ytapyĩ Kurã taka jahkatohme tynekarorykõme, tiriiku maro, ixtaratu maro, “Kure mase,” katoh tonõ maro.

\VS{27}Yrome jomiry omipona toto tyripoko; oserematoh ikurãkapoko eya xine. Otytyko onypuimapopyra exiko eya xine omõtoh ae pata Jerusarẽ pona moro ae. Mãpyra jomiry omipona pyra toehse toto ahtao apoto zukãko ase moro omõtoh tonõ zahkatohme, tuisa tapyĩ konõto zahkãko roropa mana Jerusarẽ po. Mame moro apoto onezehkasaromepyra exĩko mã toto.




\par }\Chap{18}{\SH Oripo orino risemy
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ ya:


\par }{\PP \VS{2}— Yhtoko oripo rine tapyĩ taka, orino risemy, mame moroto jomiry ekarõko ase oya.


\par }{\PP \VS{3}Naeroro ytoase oseporyse oripo rine maro, erohnõko nexiase wewe risẽ tymerehmã po oripo riry poko orino risemy.

\VS{4}Moro oripo riryhtao eya tapurose ahtao moro orino tapoise eya imepỹ ritohme.


\par }{\PP \VS{5}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{6}— Ekaropoxi oya, Izyraeu tõ onyrisaromepyra hano mokyro oripo rine samo orino poko? Amarokõ jemary ao matose, orino mokyro emary ao samo. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{7}Ynara karyhtao ya ahno poko: mokaro oũko ase, toto emãko ase nono pona, toto enahkãko ase,

\VS{8}yrome popyra toehtohkõ rumekaryhtao eya xine, ywy roropa etyorõmãko ase; toto onuãnohpyra exĩko ase.

\VS{9}Tyoro roropa, ynara karyhtao ya ahno poko: tuhkãkõme toto emãkapõko ase, ipatarykõ kurãme tyrĩko ase karyhtao roropa ya,

\VS{10}yrome mokaro popyra ehtoh poko toehse ahtao jomiry omipona pyra, ywy roropa etyorõmãko ase; kure toto onyripyra exĩko ase.

\VS{11}Naeroro, Jeremia, oturuko Juta tomo a, Jerusarẽ põkomo a roropa, osenetupuhnõko ase ynara tyritohme eya xine, toto wãnohnõko ase. Kaxiko eya xine: popyra oehtohkõ irumekatoko zae ehtoh poko rokẽ oehtohkõme.

\VS{12}Ynara ãko mã toto oezuhnõko: “Toiparo rokẽ mana; oty katohme moro rĩko ynanae? Yna penetatoh poko onurumekara ynanase. Ise yna ehtoh tyrĩko ro ynanase putupyra exiketõ samo, popyra yna ahtao ro yna kurohtao.”


\par }{\SH Ritonõpo rumekãko ahno
\par }
{\PP \VS{13}“Naeroro ywy, Ritonõpo, ynara ãko:

\par }{\Q Ekaropoko imehnõ nonory põkomo a emero:

\par }{\Q moro panõ toehse ineneryme?

\par }{\Q Arypyra, moro panõ exipitopyra mana.

\par }{\Q Izyraeu tõ nyrihpyry popyra mana ipunaka!


\par }{\Q \VS{14}Ypy tõ topuimo emory Ripano po newe pyra exĩko nae?

\par }{\Q Arypyra. Tuna kuenimã iporiry tõ kuao ypy tõ poko apaipyra mã kehko.


\par }{\Q \VS{15}Yrome ypoetory tomo a tuenikehse ywy,

\par }{\Q ixtaratu zahkãko mã toto tyneponãmarykõ eahmaryme.

\par }{\Q Osema tõ ae zae ehtoh poko osetapãko mã toto.

\par }{\Q Osema tõ pakatokõ po zae ehtoh poko toytorykõ se pyra mã toto,

\par }{\Q imehnõ osema ae onymeropyra exiketõ ae rokẽ ytõko mã toto.


\par }{\Q \VS{16}Sero nono tyrise eya xine osa popyra ipunaka, jũme ise pyra imehnõ ehtohme.

\par }{\Q Moro rãnakuroko ytoketõ osenuruhkãko mã toto,

\par }{\Q tupuhpyrykõ kywyh ãko eunohnõko roropa mã toto.


\par }{\Q \VS{17}Sapararahme ypoetory tõ aropõko ase tokahmase epetõkara a, putoh katoh arory sã tyryrykane a xixi tũtatoh wino.

\par }{\Q Eramãko ase ỹpary toto wino;

\par }{\Q popyra ehtoh toehse ahtao toto anakorehmara exĩko ase.”


\par }{\SH Jeremia etapary se mã toto
\par }
{\PP \VS{18}Mame ynara tykase ahno:

\par }{\PP — Ehmaropa Jeremia mynyhme tyripotohme! Oturuketõ nae ro, exikehpyra mã toto kuamorepatohkõme, tuaro exiketõ roropa zae ehtoh poko kuakorehmatohkõme te, urutõ kõ roropa Ritonõpo omiry ekarotohme kyya xine. Ehmaropa ihxirotohme, aomiry etakehtohme kyya xine.


\par }{\PP \VS{19}Mame ynara oturuase Ritonõpo a:

\par }{\PP — Ritonõpo Jesemy, jomiry etako: Mokaro jepetõkara otururu etako pahne, jyhxirõko mã toto.

\VS{20}Popyra ehtoh ke zae jehtoh epehmãko toh nae? Mãpyra orame tahkase eya xine ywy epukatohme zaka. Wenikehpyra exiko jotururu poko oya mokaro akorehmaneme; ekaropoase oya toto onuãnohpyra oehtohme zehno awahtao.

\VS{21}Yrome, seromaroro, Ritonõpo, ah mokaro poenõ norihno toto omise ehtoh ke te, etonatoh tao roropa. Ah mokaro nohpo tõ nio tõ norihno toto, ah ipoenõ roropa norihno toto. Ah mokaro orutua kõ tyrohsẽ ke norihno toto, ah mokaro wãtasenãkõ norihno toto etonatoh ke.

\VS{22}Ah kui nykã toto tytapyĩkõ tao, torehse tahtao xine omato tomo a, tokare pyra tooehse toto ahtao, orame tahkase exiryke eya xine jepukatohme zaka. Ahno apoitoh tyrise roropa eya xine japoitohme repe.

\VS{23}Yrome zuaro mase, Ritonõpo, mokaro osenetupuhtohkõ emero porehme jetapatohme. Mokaro popyra ehtoh anakorokara exiko, iirypyrykõ onykorokara exiko. Mokaro emako nono pona typoremãse toto ahtao. Toto zuãnohko zehno oehtoh ke.




\par }\Chap{19}{\SH Oripo ehmotoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Ritonõpo a tonyohse ywy oripo epekahse, orino risemy.

\par }{\PP Tamuximãkõ taropose eya ymaro toto ytotohme oturuketõ tamuhpomãkõ tuhkã kara maro,

\VS{2}jakanahmã Pẽ-Hinõ pona Omõtoh Oripõpo tahkahpyry pũtokoxi. Moroto opore sã Ritonõpo nekarory zurutohme taropose exiase.

\VS{3}Tonyohse ywy Ritonõpo a ynara oturuse:

\par }{\PP — Juta tõ tuisary tomo, Jerusarẽ põkõ maro etatoko ke, ywy Oesẽkõ Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ otururu. Popyra ehtoh konõto enehpõko ase sero pata pona. Moro poko omi etaryke tyya xine osenuruhkãko mã toto, tõserehsẽme exĩko roropa yronymyryme popyrahxo exiryke.

\VS{4}Moro rĩko ase turumekase jexiryke ypoetory tomo a, sero nono nuriame tyripose roropa eya xine, ixtaratu zahkãko sero po imehnõ neponãmary eahmary poko. Yrome mokaro neponãmary poko zuaro pyra sero ahno nexiase, itamuru tõ roropa mokaro waro pyra toh kynexine, Juta tuisary tõ mokaro waro pyra toh kynexine ipunaka. Sero ahno a sero osa typehkase ahno kurã munuru ke,

\VS{5}apoto apõ tyrise roropa eya xine tyneponãmary Paau kyryryme typoenõ zahkatohme apoto ao tynekaroryme. Morohne onyripopyra exiase, oturupyra exiase ipoko, osenetupuhpitopyra roropa moro poko exiase.

\VS{6}Morara exiryke ywy, Ritonõpo, ynara ãko ase: okynahtao sero pata esety Topeteme pyra exĩko mana, sero jakanahmã Pẽ-Hinõme pyra exĩko roropa mana, yrome “Jakanahmã Etapatopo” me tosehpasẽme exĩko mana.

\VS{7}Sero po Juta tõ osenetupuhtoh emero Jerusarẽ põkõ tyriry se ehtoh roropa enahkapõko ase. Epetõkara a toto poremãkapõko ase; toto etapãko mã toto etonatoh tao. Ekepyry tõ ekarõko ase kurumu tõ zohme onokyro tõ zohme roropa.

\VS{8}Sero pata enahkapõko ase popyra ehtoh ke ipunaka. Sero pata kuroko ytoketõ osenuruhkãko mã toto, oserehnõko roropa mã toto morohne eneryke tyya xine.

\VS{9}Epetõkara pata apurũko mã toto, pata põkõ etapary kuhnõko mã toto. Itamurume popyra exĩko moro pata po tapuruse ahtao. Ahno imehnõ ahno õnõko mã toto, typoenõ õnõko roropa Jerusarẽ põkõ mana.


\par }{\PP \VS{10}Mame moro oripo tyhmopose Ritonõpo a ya mokaro ymaro aytotyã ẽpataka.

\VS{11}Ynara tykase Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ekarotohme eya xine:

\par }{\PP — Sero ahno itahkãko ase, sero pata roropa, sero oripo sã tyhmosẽme exĩko mã toto, onukurãkasaromepyra ropa exĩko mã toto. Aorihtyã ekepyry tonẽsẽme exĩko mã toto Topete po imepỹ osa pyra exiryke toto zonẽtohme.

\VS{12}Ynara tyrĩko ase sero pata poko, sero pata põkõ maro: toto tyripõko ase Jakanahmã Topete samo. Ywy Ritonõpo oturũko ase.

\VS{13}Tapyi tõ Jerusarẽ po, Juta tõ tuisary tapyĩ tõ maro nuriame exĩko mã toto Jakanahmã Topete samo. Emero tapyi tõ roropa nuriame exĩko, moro tao ixtaratu tyahkase ahtao xirikuato eahmaryme te, eukuru tukuãse ahtao tynekaroryme imehnõ neponãmary eahmaryme.


\par }{\PP \VS{14}Mame ytoase ropa Topete poe. Morotona tonyohse exiase Ritonõpo a aomiry ekarotohme. Ytoase Ritonõpo Tapyĩ taka, zara pona, moroto xikihme toehse ywy, oturuase ahno a emero

\VS{15}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy nekarohpyry:

\par }{\PP — Putupyra exiketõme sã matose, jomiry etary se pyra roropa matose; morara exiryke popyra ehtoh emero enehpõko ase sero pata pona, pata tõ pisarara exiketõ pona roropa Jerusarẽ zomye awãnohtohkõme jomihpyry ae ro.




\par }\Chap{20}{\SH Jeremia maro oturukety Pasua
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Pasua, Imea mũkuru oturuketyme nexiase, erohketõ tuisaryme Ritonõpo tapyĩ tao. Jotururu totase eya morohne poko,

\VS{2}naeroro typipohpose ywy eya, tymyhse roropa exiase keti ke ãpuruhpyry tao Omõtoh Pẽjamĩ pũto Ritonõpo tapyĩ tao.

\VS{3}Yrokokoro tymyhpokase ropa jahtao Pasua a ynara ase eya:

\par }{\PP — Ritonõpo a oesety tymyakãmase, Pasuame pyra mana; “Iiryhmane emero rokẽ po!” me mana.

\VS{4}Ritonõpo ro ynara tykase: “Pasua, iiryhmaneme orĩko ase oya ro; oepe tomo a roropa. Toto etapary enẽko mase emero porehme epetõkara a. Juta tõ emero ekarõko ase Papironia tuisary a ipoetoryme toto ehtohme; zokonaka arõko mana tynamotome tynonory pona, imehnõ etapãko mana.

\VS{5}Sero pata mõkomory kurã aropõko ase emero, oepetõkara a Papironia pona. Juta tõ tuisary tõ kyryry kurã maro, emero arõko mã toto Papironia pona.

\VS{6}Omoro, Pasua, oekyry tõ maro emero tapoisẽme exĩko matose. Tarosẽme exĩko matose Papironia pona. Moroto orihnõko mase, tonẽsẽme exĩko mase oepe tõ maro emero, eya xine ajohpe ehtoh mekaroase tuhke rahkene.”


\par }{\SH Ritonõpo kerekeremãko Jeremia
\par }
{\Q \VS{7}Ritonõpo, kuenekunopyase,

\par }{\Q tonekunohse exiase rahkene.

\par }{\Q Jamihme mase ymotye,

\par }{\Q typoremãkase ywy oya.

\par }{\Q Jeunohnõko mã toto emero porehme,

\par }{\Q ypoihtory poko kohmãnõko mã toto.


\par }{\Q \VS{8}Tahxime jotururuhtao kohtanohpõko mase ya,

\par }{\Q “Oryhmatorỹko! Oenahkatorỹko!”

\par }{\Q Ritonõpo, ypoihtõko mã toto, jeunohkehpyra mã toto õmiry ekaroryke ya.


\par }{\Q \VS{9}Yrome ynara karyhtao ya:

\par }{\Q “Wenikehnõko ase Ritonõpo poko, oturupyra ase exĩko aomiryme,”

\par }{\Q õmiry tapurusẽme exĩko ukurohtao mana,

\par }{\Q apoto sã mana tukase mya ukurohtao.

\par }{\Q Etaehnõko ase ikurãkary poko tũtara ehtohme repe,

\par }{\Q yrome mynyhme ehsaromepyra ase.


\par }{\Q \VS{10}Imoihmãkõ omiry etãko ase puti puti ãko:

\par }{\Q “Emero rokẽ po erehtoh nae, enahkatopo!

\par }{\Q Eropa, Jeremia sekarotone tuisa tomo a!” ãko.

\par }{\Q Jepe tõ roropa josetapary eraximãko. Ynara ãko:

\par }{\Q “Otarame ahno apoitoh taka omõnõko mana;

\par }{\Q mame apoĩko sytatose, emỹpõko sytatose,” ãko.


\par }{\Q \VS{11}Yrome omoro, Ritonõpo, ymaro mase, jamihme mase, orẽpyra exiketymano.

\par }{\Q Yyryhmary se exiketõ osetapãko mã toto,

\par }{\Q torẽsẽme exĩko mã toto.

\par }{\Q Ehxirõko mã toto typoremãse toexirykõke

\par }{\Q jũme otupikehpyra exĩko mã toto,

\par }{\Q moro poko wenikehpyra exĩko imehnõ mana.


\par }{\Q \VS{12}Yrome, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, zae rokẽ yna kuhnõko mase.

\par }{\Q Yna osenetupuhtoh enẽko mase, yna kurohtao roropa.

\par }{\Q Ajohpãme sã jepetõkara wãnopyry enery se ase,

\par }{\Q osekaroase oya jexiryke.


\par }{\Q \VS{13}Eremiatoko Ritonõpo netaryme!

\par }{\Q Kuesẽkõ eahmatoko, tymõkomokãkara, typynanohse eya oexirykõke popyra exiketõ jamitunuru winoino.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Popyra moro ẽmepyry tyripoko jenurutopõpyry!

\par }{\Q Owenikehtoko moro ẽmepyry poko, aja a tonuruse jehtopõpyry!


\par }{\Q \VS{15}Popyra mokyro tyripoko papa zuruhpono atãkyemapory se exikety moro omi ekaroryke eya:

\par }{\Q “Orutuame mana! Tumũkue mase!”


\par }{\Q \VS{16}Mokyro ripory se ase moro pata tõ samo,

\par }{\Q Ritonõpo a tonahkase aexityã sã ipunaka.

\par }{\Q Ah pusuhkatoh netano ẽmepyryhtao, sam katopo,

\par }{\Q ah kui kui katoh netano osetapary poko tãxiahtao,


\par }{\Q \VS{17}jetapara tokurehse aexiryke enurupyra ro jahtao!

\par }{\Q Ahtao aja wakuru ao jekepyry zonẽtoh toehse exiry,

\par }{\Q ywy enurupyra exiry.


\par }{\Q \VS{18}Oty katoh jenuruase?

\par }{\Q Otarame tãkye pyra jehtohme rokene, jetũ roropa jehtohme, orihtohme roropa yporemãkatopõpyry ke.




\par }\Chap{21}{\SH Jerusarẽ tonahkasẽme exĩko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame tuisa Zetekia, Juta tõ esemy a, Pasua, Maukia mũkuru, tonyohse ya oturukety Sowonia, Maaseia mũkuru maro, ynara ekaropose:


\par }{\PP \VS{2}— Jeremia, oturuko Ritonõpo Kuesẽkomo a yna akorehmatohme, ynara exiryke: tuisa Napukotonozo Papironia esẽ tooehse, tysoutatu tõ maro, osetapase kymaro xine. Otarame Ritonõpo tyjamitunuru ke kuakorehmatorỹko mana, Napukotonozo aropõko ropa mana kywinoino xine.


\par }{\PP \VS{3}Mame turuse ywy Ritonõpo a ynara katohme:

\VS{4}Ezuhtoh arotatoko tuisa Zetekia a Ritonõpo poe, Izyraeu tõ Esemy:

\par }{\PP — Typoremãkasẽme exĩko opoetory tomo, Zetekia, soutatu tõ onyriry etonatohme tuisa Papironia esẽ maro isoutatu tõ maro. Jarao mokaro mã toto pata Jerusarẽ apururu tõ zomye. Opyre tõkehko kaetokohme tyrĩko ase pata rãnao.

\VS{5}Ywy roro osetapãko ase yjamitunuru ke oporemãkatohme ozehno xine jehtoh ke, tohne jehtoh ke, orẽpyra jehtoh ke, enara.

\VS{6}Sero pata po isene exiketõ aorihmapõko ase; ahno tomo okyno tõ roropa orihnõko mã toto tyrohsẽ xihpyrymã ke.

\VS{7}Tuisa Zetekia, tamuximãkõ maro, imehnõ isene exiketõ tõxinamase ahtao etonatoh poe, omise konõto ehtoh poe te, tyrohsẽ poe roropa, emero tapoisẽme exĩko tuisa Napukotonozo a, imehnõ epetõkara a roropa toto etapary se exiketomo a. Toto orihmapõko Napukotonozo mana; toto pyno pyra exĩko mana, nupunato toto onenepyra xine exĩko mana. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\PP \VS{8}Morarame ynara turupose Ritonõpo a ya mokaro ahno netaryme:

\par }{\PP — Etatoko ke! Ywy, Ritonõpo, imenekatoh ekarõko ase oya xine: isene ehtoh esemary te, orihtoh esemary, enara.

\VS{9}Tehme rokẽ exiketõ taro, pata po orihnõko mã toto etonatoh tao, omise konõto ehtoh ke, tyrohsẽ ke, enara. Yrome otũtarykohtao eya xine, osekaroryhtao Papironia põkomo a, sero pata apurunanomo a orihpyra exĩko matose; osepynanohnõko matose isene rahkene.

\VS{10}Ynara tõsenetupuhse ywy, sero pata onewomara exĩko ase, enahkapõko ase. Tokarosẽme exĩko mana Papironia tuisary a, mame jahkãko mana porehme. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Ritonõpo omiry Juta tõ tuisary ekyry tomo a
\par }
{\PP \VS{11-12}— Jeremia, oturuko tuisa Tawi pakomotyamo a, Juta tuisary ekyry tomo a, ywy Ritonõpo omiry etatohme eya xine: “Zae ehtoko kokoro rokene. Iiryhmatyã ewomatoko iiryhmananõkõ wino. Toto onewomara awahtao xine awãnohtorỹko ase popyra oehtohkõ emetakame, ozehno xine jehtoh apoto sã zukãko mana, ezehpỹme exikety.

\VS{13}Pata Jerusarẽ, kae oesary mana, jakanahmã tõ epoe, topu konõto sã ona kuraraximã epoe. Yrome ywy Ritonõpo etonãko ase oporemãkatohme. Imehnõ emero ouno xine ekarõko matose, oetapasaromepyra xine mã toto, apatarykõ apoitohme tyya xine.

\VS{14}Yrome ywy, Ritonõpo, awãnohtorỹko ase onyrityã emetakame. Apoto zukãko ase otuisary tapyĩ konõto zahkatohme, emero zomye exiketõ maro tyahkasẽme exĩko mana. Ywy Ritonõpo oturuno.”




\par }\Chap{22}{\SH Ritonõpo omiry Juta tõ tuisary ekyry tomo a
\par }
{\PP \VerseOne{1-2}Mame Ritonõpo a tonyohse exiase Juta tõ tuisary tapyĩ taka, Tawi parỹpyryme nexiase ynororo, oturuse eya tamuximãkõ maro, Jerusarẽ põkõ maro aomiry etatohme eya xine, ynara tykase ynororo:


\par }{\PP \VS{3}— Ywy Ritonõpo ynara ãko ase oya xine: zae ehtoh tyritoko, ajohpe pyra ehtoko. Tyyryhmase exiketõ ewomatoko iiryhmananõ wino. Imehnõ nonory poe exiketõ onyryhmara ehtoko, toto onenekunohpyra ehtoko, poetõpo tomo te, pytỹpo tõ roropa; ahno zae exiketõ onetapara ehtoko sero pata kurã po.

\VS{4}Sero jomiry omipona awahtao xine otuisarykõme Tawi pary tõ exikehpyra exĩko mã toto. Oehkehpyra mã toto sero tapyi konõto omõtoh ae, typorohse kahu tõ ao te, kawaru tõ po roropa, takorehmananõ maro, typoetory tõ maro.

\VS{5}Yrome jomiry omipona pyra awahtao xine, ywy roro ynara etapõko ase oya xine, sero tapyi konõto tykararahsẽme exĩko, topu tõ kaetokohxo exĩko mana. Ywy Ritonõpo oturũko ase.


\par }{\PP \VS{6}— Sero tapyi, Juta tõ tuisary tapyĩ konõto enekure mana Kireate nonory samo, ypy tõ Ripano sã roropa, yrome ona tonorẽ sã moro rĩko ase, patãpome tyrĩko ase roropa.

\VS{7}Orutua kõ enehpõko ase sero enahkatohme. Wywy tõ enehnõko mã toto, tapyi manatyry kurã, apupari xikihme exiketõ akohnõko mã toto apoto htaka ematohme.


\par }{\PP \VS{8}— Moromeĩpo imehnõ nonory põkõ tuhke moro kuroko ytõko mã toto, ekaropõko mã toto oseya rokene, oty katohme morohne tyrise Ritonõpo a sero pata konõto pokona?

\VS{9}Mame ynara ezuhnõko mã toto, Ritonõpo omihpyry turumekase oya xine exiryke, onetapohpyrykõ roropa ya, Ritonõpo Oesẽkomo, imehnõ neponãmary eahmatohme oya xine.


\par }{\SH Ritonõpo omiry Joakaze poko
\par }
{\Q \VS{10}Juta tomo, xitara ehtoko tuisa Joxia poko,

\par }{\Q onyhnamopyra ehtoko aorihtopõpyry poko.

\par }{\Q Yrome imũkuru, Joakaze poko oxitatoko yronymyryme.

\par }{\Q Mokyro arõko mã toto,

\par }{\Q jũme oehpyra ropa mana,

\par }{\Q jũme tonurutopõpyry onenepyra ropa exĩko mana.


\par }{\PP \VS{11}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkõ mana Joakaze, Joxia mũkuru poko, tumy myakãme Juta tõ tuisaryme:

\par }{\PP — Toytose mã ynororo taroino jũme, oehpyra ropa ehtohme.

\VS{12}Orihnõko mokyro mana moroto inarotopõpyry po, jũme sero nono onenepyra ropa exĩko mana.


\par }{\SH Ritonõpo omiry Jeoakĩ poko
\par }
{\Q \VS{13}Popyra ehtoh oehnõko mokyro a myhene, tytapyĩ riryhtao zae pyra ehtoh ke, imehnõ enekunopyry ke,

\par }{\Q topehke pyra typãnary tõ rohmanohpõko,

\par }{\Q aerohtamitu onepehmara ynororo!


\par }{\Q \VS{14}Tuãnohsẽme exĩko mokyro, ynara kahpono:

\par }{\Q “Tapyi amõko ase, inunomo, nyhtoh ke zumo pohto roropa zara po kae!”

\par }{\Q Mame osenuhmatoh rĩko mã ynororo,

\par }{\Q apupari rĩko apuru tõ pokona, tonohse kamirarame.


\par }{\Q \VS{15}Tuisame osekarõko mah tapyi tyrise oya exiryke apupari ke, imehnõ tapyĩ tõ motye kure?

\par }{\Q Omy Joxia tynahke nexiase tõkuke roropa;

\par }{\Q zae exikehpyra nexiase, ajohpe pyra ipunaka.

\par }{\Q Inyrihpyry emero kure toehse nexiase.


\par }{\Q \VS{16}Zae rokẽ nexiase tymõkomokãkara poko, etuarimaketõ poko roropa,

\par }{\Q naeroro emero kure toehse eya.

\par }{\Q Moro riryhtao ahno a enetupuhnõko mase,

\par }{\Q juaro mokyro mana.

\par }{\Q Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\Q \VS{17}Yrome omoro ise oehtoh rokẽ enẽko mase,

\par }{\Q openetatoh poko mase.

\par }{\Q Ahno kurã etapãko mase,

\par }{\Q oekyry tõ ryhmãko mase jamihme oexiryke.


\par }{\PP \VS{18}Morara exiryke ynara ãko Ritonõpo mana Jeoakĩ, Juta tuisary, Joxia mũkuru poko:

\par }{\Q “Xitara exĩko mã toto emero Jeoakĩ orihtopõpyry poko,

\par }{\Q ynara kara mã toto:

\par }{\Q ‘Popyra ehtoh toehse oya myhene!

\par }{\Q Popyra ehtoh moro, jepe!’

\par }{\Q Onyhnamopyra mã toto,

\par }{\Q ynara kara mã toto:

\par }{\Q ‘Yna tuisary! Yna Esemy!’


\par }{\Q \VS{19}Ekepyry tonẽsẽme exĩko jumẽtu zonẽtoh samo toorihse ahtao;

\par }{\Q tytywyhmasẽme exĩko ematohme jarãnaka pata Jerusarẽ omõtoh ae.”


\par }{\SH Jerusarẽ ynara exĩko mana
\par }
{\Q \VS{20}Jerusarẽ põkomo, ytotoko Ripano pona kohtase,

\par }{\Q Pasã nonory pona ytotoko kohtase opore.

\par }{\Q Okohtatoko ypy tõ poe Moape nonory po,

\par }{\Q oepe tõ nonory emero typoremãkase!


\par }{\Q \VS{21}Tõturuse Ritonõpo oya kure ro awahtao etuarimara awahtao,

\par }{\Q yrome etary se pyra mexiase.

\par }{\Q Moro sã mexiase moino ro poetome awahtao,

\par }{\Q toipe mexiase Ritonõpo omipona pyra.


\par }{\Q \VS{22}Otuisary tõ taroposẽme exĩko sapararahme tyryrykane a,

\par }{\Q oepe tõ tarosẽme exĩko mã toto imehnõ namotome tapoisẽme etonatoh tao.

\par }{\Q Apatary typoremãkasẽme exĩko,

\par }{\Q ehxiroketyme sã exĩko roropa mana popyra ehtoh tyrise oya exiryke.


\par }{\Q \VS{23}Omoro, towomase exikety, torẽtyke pyra mase apupari risẽ tao,

\par }{\Q Ripano poe tonehse aexihpyry;

\par }{\Q yrome pusuh ãko mase myhene, takarah katoh toehse ahtao, jetũ toehse ahtao nohpo samo aenururuhtao!


\par }{\SH Joakĩ wãnohtopo
\par }
{\PP \VS{24}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ, Juta tuisary Joakĩ a, Jeoakĩ mũkuru:

\par }{\PP — Jomiry etapõko ase oya, ywy ase Ritonõpo, Isene Exikety. Jemahtao awahtao jemary poko apotunuru wino, omoro oũko ase.

\VS{25}Oekarõko ase oetapary se exiketomo a, mokaro zuno mase, tuisa Napukotonozo a, Papironia esemy, isoutatu tõ maro.

\VS{26}Oemãko ase asa maro imepỹ nonory pona, moroto enurupyra mexiatose, moroto orihnõko matose.

\VS{27}Ononorykõ poko omuhpe exĩko matose repe, yrome morotona oehpyra ropa matose.


\par }{\PP \VS{28}Mame ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Otarame tuisa Joakĩ oripo sã toehse, tyhmose aexihpyry, typahse aexihpyry, ise pyra toehse aexihpyry? Oty katohme tarose ynororo ipoenõ maro tomase roropa imepỹ nono pona, zuaro pyra aexihpyry pona?


\par }{\Q \VS{29}Nono, nono, nono! etako ke Ritonõpo omiry:


\par }{\Q \VS{30}“Mose tuãnohsẽme exĩko mana tumũkue pyra ehtohme,

\par }{\Q orẽnõko mana.

\par }{\Q Typakõke pyra exĩko mana tuisame ehtohme, Tawi ehtopõpyry samo, Juta tõ tuisaryme.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturũko ase.”




\par }\Chap{23}{\SH Kure ehtoh eraximary poko
\par }
{\PP \VerseOne{1-2}Ynara tykase Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy typoetory tõ tuisary tõ poko:

\par }{\PP — Awãnohtorỹko ase tuisa tomo popyra onyrityã poko. Ypoetory tõ pyno pyra toehse mexiatose, tynomose toto aorihtohme, taropose toto sapararahme oya xine mya. Naeroro popyra ehtoh ke awãnohtorỹko ase! Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{3}Ypoetory tõ akoĩpyry enehpõko ase imehnõ nonory tõ poe. Morotona toto taropose ya, inonorykõ pona toto enehnõko ropa ase. Emũkuãko mã toto tuhke, emãnõko mã toto.

\VS{4}Tuisa tõ menekãko ase toto pyno ehtohme. Ypoetory tõ enaromyra exĩko mã toto; oserehpyra exĩko roropa mã toto. Toto onuwãnohpyra ropa exĩko ase. Ywy Ritonõpo oturũko ase.


\par }{\PP \VS{5}Ynara ãko roropa Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Imeĩpo zae exikety menekãko ase, Tawi paryme tuisame ehtohme. Mokyro tuisa tuaro exiketyme exĩko mana. Zae ehtoh rĩko mana ajohpe pyra ipunaka sero nono po porehme.

\VS{6}Tuisame mokyro ahtao Juta tõ towomasẽme exĩko, Izyraeu tõ maro osepeme exĩko mã toto. Tosehpasẽme exĩko mana: “Kuesẽkomo, Kypynanohnekomo”.


\par }{\PP \VS{7}— Imeĩpo, ãko Ritonõpo mana, — tõmirykõ etapory se ahno ahtao ynara kara exĩko mã toto ypoko: “Ritonõpo Isene Exikety, Izyraeu tõ Enehpono Ejitu nonory poe.”

\VS{8}Yrome ypoko ynara ãko mã toto: “Ritonõpo Isene Exikety, Izyraeu tõ Enehpono ropa inikahpoe, imeimehnõ nonory poe roropa, morotona inaropotyã poe. Mame moroto exĩko ropa mã toto tynonorykõ po.”


\par }{\SH Urutõ kõ ajohpe exiketõ poko
\par }
{\Q \VS{9}Urutõ kõ poko ynara tykase ywy:

\par }{\Q “Tãtasamase ywy ukurohtao jemynyhmaryme,

\par }{\Q tykytyky ãko ase.

\par }{\Q Ritonõpo Kuesẽkõ pokoino, aomiry kurã pokoino,

\par }{\Q toetỹse exikety sã ase,

\par }{\Q orutua sã ase eukuru itamurume tõse ahtao eya.


\par }{\Q \VS{10}Sero nono pehme mana imeimehnõ nohpo poko ehtoh ke, Ritonõpo omipona pyra;

\par }{\Q tyyrypyrykõ poko rokẽ mã toto,

\par }{\Q tyjamitunurukõke zae pyra ehtoh poko rokẽ mã toto.

\par }{\Q Popyra ehtoh enehporyke Ritonõpo a sero nono xitãko mana,

\par }{\Q onahpoty tyaremãse, toorihse sã mana.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{11}Ynara ãko Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Urutõ kõ, oturuketõ roropa ya tuaro pyra mã toto;

\par }{\Q tyyrypyrykõ poko tapoise toto ya Ytapyĩ Kurã tao ro.


\par }{\Q \VS{12}Mokaro esemary iserehmã sã exĩko, ikohmamyry sã roropa;

\par }{\Q Ynara toto tyripõko ase:

\par }{\Q osetapãko mã toto, epukãko roropa.

\par }{\Q Popyra ehtoh enehpõko ase toto pona,

\par }{\Q toto wãnohtoh oehnõko mana.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{13}Samaria põkõ urutõ kõ rypyry enease:

\par }{\Q tõturuse toh nexiase tyneponãmary Paau omiryme, azahkuru ypoetory tõ Izyraeu arotohme.


\par }{\Q \VS{14}Yrome mokaro popyra ehtoh motye Jerusarẽ põkõ urutõ kõ enease:

\par }{\Q imehnõ nohpo poko mã toto,

\par }{\Q ajohpe oturũko mã toto,

\par }{\Q imehnõ akorehmãko mã toto tyyrypyrykõ poko toto ehtohme.

\par }{\Q Naeroro etypohpyra mã toto popyra ehtoh riry poko.

\par }{\Q Ya popyra mã toto emero Sotoma põkõ ehtopõpyry samo, Komora põkõ popyra ehtopõpyry sã roropa.


\par }{\Q \VS{15}Naeroro ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, ynara ãko ase Jerusarẽ põkõ urutõ kõ poko:

\par }{\Q Toto nahpãko ase otyro itunety ke,

\par }{\Q tuna toximase orihmatõ ke toto auhpãko ase

\par }{\Q jenetupuhpyra imehnõ tyripose eya xine exiryke sero nono po porehme.”


\par }{\PP \VS{16}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara ãko Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\PP — Urutõ kõ omiry onetara ehtoko, oenekunohtorỹko mã toto: “Kure rokẽ exĩko mana,” karyke oya xine. Typoe xine rokẽ ourutorỹko mã toto, jomiry onekaropyra mã toto.

\VS{17}Oturukehpyra mã toto jomiry se pyra exiketomo a: “Kure rokẽ exĩko mana.” Putupyra exiketomo a: “Popyra ehtoh oehpyra exĩko oya xine mana,” ãko mã toto.


\par }{\PP \VS{18}Mame ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Mokaro urutõ kõ Ritonõpo osenetupuhtoh tokare pyra aexityã waro exipitopyra mã toto. Aomiry onetapitopyra mã toto. Onenetupuhpyra roropa mã toto. Otato pyra nexiase toto, aomiry omipona pyra.


\par }{\PP \VS{19}Oturuase ro:

\par }{\PP — Zehno Ritonõpo ehtoh konopoimo sã mana, tyryrykane jamihme exikety mana wiriwirikane samo, popyra exiketõ zupuhpyry epoe.

\VS{20}Mame moro zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra exĩko mana tyriry se toehtoh onyripyra ro ahtao. Morohne rĩko mana tõsenetupuhtopõpyry ae ro. Imeĩpo moro enetupuhnõko ipoetory tõ mana kure rokẽ rahkene.


\par }{\PP \VS{21}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Mokaro urutõ kõ onenyohpyra exiase, jomiry onekaropyra exiase eya xine. Yrome typoe xine rokẽ tururume toytose toto oturuse jomiryme samo.

\VS{22}Josenetupuhtoh tokare pyra aexityã waro toto ahtao, jomiry ekarory waro toto exiry, ypoetory tõ takorehmase exiry eya xine azahkuru toto ehtoh rumekatohme eya xine, popyra toto ehtoh rumekary roropa eya xine.


\par }{\PP \VS{23}— Ywy ase Ritonõpo emero osa po Exikety, toiro osa po rokẽ pyra. Ywy Ritonõpo oturũko ase.

\VS{24}Otonẽsaromepyra matose oenepyra jehtohme. Zuaro pyra hmatou, emero osa po ase, kapu ao te, nono po roropa, enara?

\VS{25}Mokaro urutõ kõ nekarohpyry waro ase, ajohpe oturũko mã toto jomihpyryme samo, jomiry ekaroase eya xine aosenetykõ ae ekarõko mã toto ajohpe.

\VS{26}Otara ahtao ypoetory tõ enekunohkehnõko mokaro urutõ kõ nae ajohpe tõsenetupuhtohkõ ke?

\VS{27}Osenetupuhnõko mã toto, tõsenehtohkõ ekaroryke eya xine ypoetory tõ wenikehkapõko mã toto ypoko, itamuru tõ ypoko wenikehtopõpyry sã tyneponãmarykõ Paau pokoino.

\VS{28}Urutõ tõsenehse ahtao, ah tõsenety nekarono aosenetyme rokẽ rahkene. Yrome jomiry etaryhtao urutono a zae moro ekarory ripõko ase imehnõ netaryme. Otyme kure tiriiku pihpyry, jomiry tiriiku puhturu nymyry sã mana?

\VS{29}Jomiry apoto sã mana, mate konõto sã roropa mana, topuimo akuhmotoh samo. Ywy Ritonõpo oturũko ase.

\VS{30}Mokaro urutõ kõ epeme pyra ase imehnõ omiry apoiryhtao eya xine zurutohme imehnõ netaryme jomiryme samo.

\VS{31}Urutõ kõ epeme pyra ase roropa typoe xine otururuhtao, yrome ypoe tõmirykõ ekarõko mã toto ajohpe.

\VS{32}Etatoko ke ywy, Ritonõpo, ynara ãko ase: urutõ kõ epeme pyra ase tõsenehtohkõ ekaroryhtao pehme ajohpe ehtoh ke. Tõsenehtohkõ ekarõko mã toto, ajohpe ehtoh maro, epyrypãko mã toto, ypoetory tõ azahkuru ehtoh poko tyripõko mã toto. Mokaro onenyohpyra exiase, toto anaropopyra exiase, ypoetory tõ anakorehmara mã toto ipunaka. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.


\par }{\SH Omoxinety sã Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{33}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Jeremia, imehnõ ekaroporyhtao oya, ypoetory tomo, urutõ komo, oturuketõ roropa: “Otara ãko Ritonõpo omiry nae?” ynara ezuhko: “Amarokõ matose omoxinety sã Ritonõpo a, naeroro oenahkapotorỹko mana.”

\VS{34}Ynara karyhtao urutono te, oturuketomo te, imepỹ ahno roropa: “Ritonõpo omiry omoxinety sã mana,” mokyro wãnohnõko ase jekyry tõ maro.

\VS{35}Kurehxo ynara karyhtao tope tomo a, tyekyry tomo a roropa: “Otara ezuhnõko Ritonõpo nae? Otara tykase ynororo?”

\VS{36}Yrome taroino jũme ynara kamexipopyra ase eya xine: “Ritonõpo omiry omoxĩ sã mana.” Ynara exiryke, moro karyhtao ahno a jomiry ripõko ase omoxĩ sã eya xine. Mokaro a Ritonõpo omiry tytyoromase, Ritonõpo Isene Exikety, Jamihmehxo Exikety.

\VS{37}Jeremia, ekaropoko imeimehnõ urutõ komo a: “Otara tozuhse mexiase Ritonõpo a? Otara tykase ynororo?”

\VS{38}Mame ynara karyhtao eya xine oezukuruhtao: “Ritonõpo nekarohpyry omoxinety sã mana, tupime,” mokaro wãnohnõko ase moro katopõpyryke eya xine: “Morara kara ehtoko,” tykase jexiryke.

\VS{39}Mokaro apoĩko ase, mya toto emãko ase ywinoino ipatarykõ maro, ynekarohpyry eya xine itamurukõ maro.

\VS{40}Mame toto hxirõko ase jũme samo. Jũme moro ehxirotoh wenikehpyra exĩko mã toto.




\par }\Chap{24}{\SH Ruto tõ asakoro pehme fiku epery ke
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame enepotoh tonepose ya Ritonõpo a ruto tõ asakoro pehme fiku epery ke, Itapyĩ Kurã ẽpataka. Moro enepotoh toehse imeĩpo tuisa Joakĩ, Jeoakĩ mũkuru, Juta esẽ tarose ahtao Papironia tuisary Napukotonozo a, tynamotome Jerusarẽ poe, tynonory pona. Izyraeu tõ tarose eya, Juta tõ tamuximãkõ maro, wewe poko erohketõ maro, imehnõ emese kure toerokuru waro exiketõ maro.

\VS{2}Moro enepotoh ao ruto apitorymã ao fiku epery nexiase kurãkõ rokene, ahpirãsasaka exiketomo. Zakorõ ruto ao fiku epery nae nexiase popyra aexityamo, tonahsẽme ise pyra aexityã ipunaka.

\VS{3}Mame tõturupose Ritonõpo ya, ynara tykase:

\par }{\PP — Jeremia, oty enẽko mah?

\par }{\PP — Fiku epery! tykase ywy. — Moro kurãkõ kure nymyry mã kehko. Yrome moro popyra aexityã popyra mã kehko ipunaka, onenahsaromepyra ahno mana.


\par }{\PP \VS{4}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{5}— Ywy, Ritonõpo Izyraeu tõ Esẽ ourũko ase, mokaro Izyraeu tõ tarose aexityã Papironia pona moro fiku epery kurã sã mã toto, kure rokẽ mokaro rĩko ase.

\VS{6}Mokaro pyno exĩko ase. Mame toto enehnõko ropa ase sero nono pona ropa. Tapyi riry sã kure toto rĩko ase, toto onenahkapopyra exĩko ase; toto arykãko ase, onoupyra ropa exĩko ase.

\VS{7}Ikurohtaka xine jenetuputyry se toto ehtoh rĩko ase, Ritonõpo Tosẽkõme. Mame ypoetoryme exĩko mã toto, ywy toto Esẽme exĩko ase, yronymyryme toepyrykõ se exĩko mã toto ya, jomipona toehtohkõme.


\par }{\PP \VS{8}— Yrome ywy Ritonõpo mokaro rĩko ase fiku epery popyra onenahpyra aexityã samo: tuisa Zetekia Juta tõ esemy te, tamuximãkõ kowenu poko erohketomo te, Jerusarẽ põkõ akoĩpyry maro, sero nono po aexityamo te, Ejitu pona aytotyã roropa.

\VS{9}Popyra ehtoh konõto enehpõko ase toto pona. Moro eneryke imehnõ nonory põkomo a osenuruhkãko mã toto emero porehme. Mokaro kerekeremãko mã toto, toto poihtõko mã toto, eunohnõko roropa mã toto. Mame emero nono po toto aropotopõpyry po ya, toto esehtõko imehnõ mana popyra ehtoh enehpotohme topetõkara pona.

\VS{10}Etonatoh enehpõko ase eya xine te, omise konõto te, tyrohsẽ roropa toto enahkatohme sero nono po, ynekarohpyry eya xine, itamuru tomo a, enara.




\par }\Chap{25}{\SH 70me jeimamyry Papironia po
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame asakoropane jeimamyry taropose ahtao tuisame Jeoakĩ a, Joxia mũkuru, Juta esẽme, Ritonõpo omiry toehse ya Juta tõ poko. Moro nexiase jeimamyry apitorymã po tuisame Napukotonozo toehse ahtao Papironia po.

\VS{2}Oturuase Juta tõ netaryme, Jerusarẽ põkõ netaryme roropa emero, ynara tykase ywy eya xine:


\par }{\PP \VS{3}— 23me jeimamyry taropose ya, 13me jeimamyry poe tuisame Joxia, Amõ mũkuru ahtao Juta po tarona, Ritonõpo Kuesẽkõ omiry etary poko te, aomiry ekarory poko roropa oya xine. Yrome otato pyra mexiatose.

\VS{4}Onetara mexiatose, otato pyra rokẽ mexiatose, typoetory tõ urutõ kõ onenyohkehpyra Ritonõpo ahtao ro oya xine.

\VS{5}Tõturuse toh nexiase oya xine popyra ehtoh poko oehtohkõ irumekatohme oya xine, zae pyra onyrirykõ rumekatohme roropa oya xine. Moro sã awahtao xine okynahxo exĩko matose sero nono po, Ritonõpo nekarohpyry po oya xine, atamurukomo a roropa, jũme oesarykõme ehtohme.

\VS{6}Mokaro urutõ kõ tõturuse oya xine imehnõ neponãmary onupipyra oehtohkõme toto oneahmara roropa oehtohkõme, Ritonõpo a ehtomapopyra roropa oehtohkõme ineponãmarykõ riry poko oya xine. Ritonõpo omipona awahtao xine awãnohpyra xine aexiry.

\VS{7}Yrome Ritonõpo ro ynara tokarose, aomiry etary se pyra mexiatose. Mãpyra Oesẽkõ tyhtomapose oya xine oneponãmarykõ eahmary poko oexirykõke, morara exiryke tuãnohse mexiatose.


\par }{\PP \VS{8}— Morarame aomiry etary se pyra oexirykõke, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase:

\VS{9}“Ahno tõ enehpõko ase emero inikahpoe ypoetory, tuisa Napukotonozo maro Papironia poe. Mokaro enehnõko ase etonatohme sero põkõ, Juta tõ maro, imehnõ nonory põkõ maro, ononorykõ zomye exiketõ maro. Mokaro enahkapõko ase ipunaka; nono pona jũme tomasẽme exĩko mã toto. Morohne eneryke osenuruhkãko imehnõ mana, enaromỹke exĩko mã toto. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{10}Kui katoh tãkye exiryke enahkapõko ase atãkyematoh roropa te, panaikato roropa oseahmatoh poko, pytatoh poko, enara. Tynahke pyra exĩko matose azeite pyra roropa, nãparina eukuru.

\VS{11}Sero nono emero typahsẽme exĩko mana, enenanõ osenuruhkãko mã toto. Mokaro ahno tõ emero Papironia tuisary poetoryme exĩko mã toto 70me jeimamyry pona.

\VS{12}Moromeĩpo Papironia tuisary wãnohnõko ase ipoetory tõ maro iirypyrykõ emetakame. Moro nono enahkãko ase, jũme typahse inonorykõ nomõko ase. Ywy, Ritonõpo, oturũko ase.

\VS{13}Moro nono põkõ wãnohnõko ase, toto enaroximatopõpyry ae ro ya, emero tymerose aexihpyry ae ro sero pape poko, Jeremia nekarohpyry ae ro nono tõ põkõ wãnopyry poko.

\VS{14}Imeimehnõ nonory põkõ namotome exĩko mã toto, tuisa tõ jamihme exiketõ poetoryme exĩko roropa mã toto, morara ahtao jepehmãko mã toto tynyrityãkõ emetakame.”


\par }{\SH Imeimehnõ nonory põkõ wãnopyry poko
\par }
{\PP \VS{15}Mame Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase ya:

\par }{\PP — Seny, eukuru ẽ pehme eukuru jehnahpyry ke, zehno jehtoh ke. Sero eukuru ẽ apoiko mokaro ahno tõ ohpatohme, emero, eya xine aaroporyhtao ya.

\VS{16}Moro eukuru enyryhtao eya xine, kywyh kywyh ãko mã toto, rowohpe exĩko mã toto etonatoh aroporyke ya eya xine.


\par }{\PP \VS{17}Naeroro moro eukuru ẽ apoiase Ritonõpo nekarohpyry ya, moro eukuru ke ahno tõ tauhpase ya, eya xine taropose jahtao Ritonõpo a.

\VS{18}Jerusarẽ te, Juta patary tõ maro, ituisary tõ maro kowenu poko erohketõ maro tauhpapose toh nexiase. Tõse eya xine tosarykõ ona tonorẽme ehtohme, osa xihpyryme enepopyra ehtohme, enenanomo osenuruhkatohme. Mame esetykõ esehtõko imehnõ mana, popyra ehtoh enehpotohme. Seroae ro morararo mana.


\par }{\PP \VS{19-26}Ynara mã mokaro esetykõ auhpapohpyryme moro eukuru ke, zehno Ritonõpo ehtoh ke:

\par }{\Q Ejitu tuisary te, imaro tamuximãkomo, kowenu poko erohketomo;

\par }{\Q Ejitu põkõ maro emero,

\par }{\Q imehnõ nonory põkõ aepyhpyã Ejitu pona;

\par }{\Q tuisa tõ Uze nonory po exiketomo;

\par }{\Q tuisa tõ roropa pirixteu tõ patary tõ po:

\par }{\Q Axikerõ te, Kaza te, Ekorõ te, Axitote akoĩpyry;

\par }{\Q Etõ põkomo, Moape tomo te, Amõ tõ maro;

\par }{\Q tuisa tõ emero Tiro po te, Xitõ po roropa;

\par }{\Q tuisa tõ emero nono esamo tuna konõto Metiteraneu ehpio;

\par }{\Q pata tõ Tetã te, Tema te, Puze roropa;

\par }{\Q mokaro emero tũsety mytyhse sã isahkananomo;

\par }{\Q Arapia tuisary tõ emero;

\par }{\Q ahno tõ ona tonorẽ põkõ tuisary tõ emero;

\par }{\Q tuisa tõ roropa Ziniri po, Erão po, Metia po;

\par }{\Q tuisa tõ emero inikahpoe moemoẽkomo te, ameke pyra exiketomo atakenaka.

\par }{\PP Ahno tõ emero sero nono po tauhpapose toh nexiase. Mame etyhpyryme Papironia tuisary tauhpasẽme exĩko mana.


\par }{\PP \VS{27}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Kaxiko ahno a ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy toto ohpapõko ase toto etỹtoh pona, enarutatoh pona, aepukatoh pona owõsaromepyra ropa toto ehtohme etonatoh pokoino, ynaropohpyry eya xine.

\VS{28}Mame moro eukuru ẽ apoiry se pyra toto ahtao oemary winoino, Jeremia, moro eukuru se pyra toto ahtao, kaxiko eya xine, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ẽpõko mana oya xine.

\VS{29}Enahkapitõko ase taro ypatary po. Otarame osenetupuhnõko mã toto typoko xine, onuãnohpopyra osekarõko toh nae? Arypyra! Tuãnohsẽme exĩko mã toto, etonatoh aropõko ase emero ahno a sero nono po. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{30}— Omoro, Jeremia, jomiry emero ekaroko eya xine, ynara kaxiko eya xine:

\par }{\Q “Konomeru rĩko Ritonõpo mana moroto kapu ao

\par }{\Q oturũko mana osa kurã poe, tosary poe.

\par }{\Q Konomeru rĩko mana typoetory tõ pona,

\par }{\Q kohtãko mana mokaro uwa epery amuhnanõ samo, uwa eukuru riryhtao.

\par }{\Q Mokyro etãko mã toto sero nono põkõ emero.


\par }{\Q \VS{31}Moro panaikato totasẽme exĩko sero nono etyhpyry po, ahno tõ hxirory se Ritonõpo exiryke.

\par }{\Q Ahno emero apiakãko mana,

\par }{\Q popyra exiketõ etapãko mana.

\par }{\Q Ritonõpo Oesẽkõ, noturuno.”


\par }{\PP \VS{32}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety oturũko mana, popyra ehtoh ytõko mana ahno nonory poe imepỹ pona, tyryrykane konõto jamihmehxo exĩko nono etyhpyry po.

\VS{33}Moro ẽmepyry ae ahno ekepyry tõ, Ritonõpo netapatyã sapararahme exĩko mã toto sero nono po porehme. Toto onyhnamopyra exĩko mã toto. Okepy tõ ananỹpyra exĩko mã toto, ononẽpyra roropa exĩko mã toto: typahse rokẽ exĩko mã toto nono po okyno ety samo.


\par }{\PP \VS{34}Amarokomo, tuisamãkomo, kui kahtoko! Ypoetory tõ pynanohneme exiketomo kui kahtoko opore! Oxitatoko, osẽtorimatoko oruno htaka! Oetapatohkõ toehse: epukãko matose toorihse kaneru imenekatyãme aexityã samo.

\VS{35}Ahno tuisary tõ epasaromepyra exĩko mã toto; osepynanohpyra exĩko mã toto.

\VS{36-37}Kui ãko mã toto, pusuh ãko roropa sam karyke, toto zehno Ritonõpo exiryke mokaro nonory põkõ tonahkase eya; toto nonory tytahkase eya, towomase aexihpyrỹpyry.

\VS{38}Typoetory tõ turumekase Ritonõpo a, tosary rumekatopõpyry sã reão a. Osetapatoh popyra ehtoh te, zehno Ritonõpo ehtoh roropa sero nono tyripose patãpome, nono tonorẽme rokẽ toehse rahkene.




\par }\Chap{26}{\SH Jeremia tonaroximase aorihmapotoh ke
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Jeoakĩ, Joxia mũkuru tuisame toehse ahtao, Juta tõ esẽme,

\VS{2}ynara tykase Ritonõpo ya:

\par }{\PP — Xikihme exiko moroto zara po Ytapyĩ tao, ahno zurutohme emero ynekarohpyry oya, Juta patary tõ poe morotona aepyhpyamo a jeahmatohme. Zuruko toto emero ynyripohpyry poko oya.

\VS{3}Otarame otatõme exĩko mã toto, mame popyra toehtohkõ rumekãko mã toto. Moro sã toehse ahtao, ywy roropa etyorõmãko ase, popyra ehtoh onenehpopyra exĩko ase toto pona, toto wãnohtohme popyra toto ehtoh emetakame.


\par }{\PP \VS{4}Ritonõpo a turuse ywy ynara toto zurutohme:

\par }{\PP — Ywy, Ritonõpo kuuruatose jomiry omipona oehtohkõme, ãmorepatopõpyrykõ ya omipona oehtohkõme.

\VS{5}Otato ehtoko ypoetory tõ, urutõ kõ omiry poko. Toto enyohkehpyra exiase, yrome aomirykõ omipona pyra mexiatose.

\VS{6}Otato pyra awahtao xine, sero Ytapyĩ Kurã rĩko ase Xiro ritopõpyry sã ya. Mame imeimehnõ nonory põkõ sero pata esehtõko mã toto, popyra ehtoh enehpory se toto ahtao.


\par }{\PP \VS{7}Morohne ekarory ya totase oturuketomo a, urutõ komo a, ahno a roropa emero moroto zara po Ritonõpo Tapyĩ tao.

\VS{8}Mame Ritonõpo nekarohpyry poko tõturukehse jahtao, tapoise exiase oturuketomo a, urutõ komo a, ahno a roropa, opore tykohtase toto:

\par }{\PP — Orihnõko mase moro pokoino!

\VS{9}Oty katohme morohne myka Ritonõpo Kuesẽkõ omiryme, sero Tapyi Kurã Xiro ehtopõpyry sã exĩko, sero pata roropa tonahkasẽme exĩko te, pata põkõ tonahsẽme exĩko roropa mã toto?

\par }{\PP Mame tõximõse toto jomye moroto zara po Ritonõpo Tapyĩ tao.


\par }{\PP \VS{10}Mame moro poko zuaro toehse Juta tõ kowenu poko erohketõ ahtao tutũtase toto tuisa tapyĩ konõto tae, toytose toto porohse tosarykõ po omõtoh kasenato tao Ritonõpo Tapyĩ tao.

\VS{11}Mame ynara tykase oturuketomo, urutõ kõ maro, tuisa tomo a, ahno a roropa:

\par }{\PP — Mose orihmapory se ynanase popyra tõturuse exiryke kypatarykõ poko. Aomiry metatou apanarykõ ke.


\par }{\PP \VS{12}Mame ynara ase eya xine:

\par }{\PP — Ritonõpo Kuesẽkõ nurupotopõpyry rokẽ ekarono onetarykõme sero Tapyi poko, sero pata poko roropa.

\VS{13}Kurehxo oya xine exiry oetyorõmarykõ Ritonõpo omiry omipona oehtohkõme. Moro sã toehse awahtao xine, etyorõmãko mana. Popyra ehtoh onenehpopyra exĩko mana: “Enehpõko ase,” tykase ahtao ro eya osemazuhme.

\VS{14}Ywy tapoise oya xine, jamihmehxo matose ymotye. Kyritoko zae ehtoh oya xine.

\VS{15}Yrome tuaro ehtoko sero poko: jetaparyhtao oya xine awãnohtorỹko Ritonõpo mana, amarokomo, sero pata põkõ maro, zae exikety totapase oya xine exiryke, tonyohse jexiryke Ritonõpo a senohne emero oturuse oya xine.


\par }{\PP \VS{16}Mame tuisa tõ, kowenu poko erohketõ maro ahno maro ynara tykase oturuketomo a urutõ komo a roropa:

\par }{\PP — Mose orutua anaorihmapopyra ynanase tõturuse exiryke Ritonõpo Kuesẽkõ nekarohpyry rokene.


\par }{\PP \VS{17}Mame toitoine tamuximãkõ towõse roropa oturuse imoihmãkomo a, ynara tykase:


\par }{\PP \VS{18}— Ezekia tuisame ahtao Juta esẽme, urutõ Mikeja, Moresete pono tõturuse ahno a emero Kuesẽkõ, Jamihmehxo Exikety omiryme. Ynara tykase ynororo:

\par }{\Q “Jerusarẽ ypyme exĩko topu tõ rokẽ kaetokohxo,

\par }{\Q ypy Xião tahkasẽme exĩko tupito samo,

\par }{\Q Ritonõpo Tapyĩ esary itume exĩko mana.”


\par }{\PP \VS{19}Tõturuse ro mokaro tamuximãkomo:

\par }{\PP — Morarame urutõ Mikeja etapary se Ezekia tõ kynexine Juta tõ maro? Arypyra ipunaka! Ritonõpo zuno Ezekia toehse, aomiry omipona se toehse ynororo. Mame Ritonõpo toetyorõmase. Popyra ehtoh onenehpopyra toehse ynororo: “Enehpõko ase,” tykase ahtao eya osemazuhme. Seromaroro otara ãko sytatou? Popyra ehtoh enehpõko sytatou Ritonõpo a kuãnohtohkõme?


\par }{\PP \VS{20}— Imepỹ ropa urutõ tõturuse Ritonõpo omiryme. Uria nexiase Semaia mũkuru, pata Kiriate-Jearĩ pono. Tõturuse ynororo sero pata wãnohtoh poko Juta tõ wãnopyry poko roropa, Jeremia nekarohpyry saaro.

\VS{21}Uria nekarohpyry waro toehse tuisa Jeoakĩ ahtao, soutatu tõ maro, kowenu poko erohketõ maro taorihmapose ynororo tuisa a repe. Yrome moro waro Uria ahtao zuno toehse, mame toepase ynororo Ejitu pona.

\VS{22}Yrome Eunatã, Akapoa mũkuru, tonyohse tuisa Jeoakĩ a imehnõ maro Ejitu pona Uria apoitohme.

\VS{23}Uria tonehse Ejitu poe ekarotohme Jeoakĩ a. Mame totapapose ynororo eya ekepyry tõmase emero rokẽ zonẽtoh taka.


\par }{\PP \VS{24}Yrome towomase jexiryke Aikã, Sapã mũkuru a jekaropyra toh nexiase ahno a jetapatohme.




\par }\Chap{27}{\SH Kãka wewe risemy
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Zetekia, Joxia mũkuru tuisame toehse ahtao, Juta tõ esẽme, Ritonõpo Kuesẽkõ a ohpetu tyripose ya:

\VS{2}Wewe tyripose ya kãkame, imyhtoh ke pui pihpyry risemy, tyritohme ypymyry pona.

\VS{3}Mame Ritonõpo a turuse ywy omi aropotohme nono tuisary tomo a: Etõ esemy a te, Moape esemy a roropa, Amõ esemy a te, Tiro esemy a te, Xitõ esemy a, enara, toto nenyohtyamo ae Jerusarẽ pona omi aronanõme, ẽpaixatoame tuisa Zetekia enese.

\VS{4}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy jaropoase mokaro ẽpaixatoa tomo a, tõmiry aropotohme eya xine tutuisary tomo a, ynara katohme:


\par }{\PP \VS{5}— Ywy, yjamitunuru ke, tyriry waro jexiryke sero nono rine, ahno maro onokyro tõ maro okyno tõ maro isene exiketõ emero sero nono po; morohne ekarory se jahtao ekarõko ase imehnomo a.

\VS{6}Ywy exiase ahno tõ emero ekarohpono ypoetory Napukotonozo a, Papironia pono, ypoe onokyro tõ roropa erohnõko ekyme.

\VS{7}Ahno tõ emero ipoetoryme exĩko mã toto, imũkuru poetoryme, ipary poetoryme roropa, Papironia poremãkatoh pona. Morarame Papironia typoremãkasẽme exĩko imehnõ ahno poetoryme exĩko mã toto ituisary tõ jamihmãkõ maro.


\par }{\PP \VS{8}— Yrome ahno nae ahtao Papironia tuisary poetoryme toexirykõ se pyra ahtao, aomiry omipona se pyra roropa toto ahtao, mokaro wãnohnõko ase etonatoh ke, omise konõto ehtoh ke, tyrohsẽ ke, enara. Mame etyhpyryme mokaro ahno enahkapõko ase Napukotonozo a. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{9}Imehnõ urutõ kõ omiry onetara ehtoko, imeĩpo ehtoh waro exiketõ omiry roropa: tõsenehtopõpyry ke te, tõtururuke aorihtyã zuzenu tomo a te, pyaxiã maro tõtururuke roropa. Mokaro emero ourutorỹko mã toto osekaropyra oehtohkõme Papironia tuisary a.

\VS{10}Oenekunohtorỹko mã toto, ynara oritorỹko mã toto: taroposẽme exĩko matose ononorykõ poe, mya tarosẽme exĩko, mame tonahkasẽme exĩko matose.

\VS{11}Yrome emero ahno Papironia tuisary omipona toehse ahtao, ipoetoryme toehse ahtao, mokaro nomõko ase tynonorykõ po, tutupikõ poko erohtohme moroto toto ehtohme. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{12}Moro saaro tuisa Zetekia Juta tõ esemy a oturuase, ynara ase eya:

\par }{\PP — Osekaroko Papironia tuisary a. Ipoetoryme exiko papironio tõ poetoryme roropa, mame isene exĩko mase.

\VS{13}Oty katohme omoro, opoetory tõ maro oorikyrykõ se etonatoh tao, omise ehtoh konõto ke, tyrohsẽ ke roropa? Ynara exiryke, Ritonõpo Kuesẽkõ kuruatose moro sã exĩko ahno a emero Papironia tuisary poetoryme exipyra ahtao.

\VS{14}Imehnõ urutõ kõ omiry onetara exiko, Papironia tuisary poetoryme pyra oriporykõ se toto ahtao. Oenekunohtorỹko mã toto.

\VS{15}Ritonõpo ro Kuesẽkõ ynara tykase toto poko: mokaro anaropopyra exiase; ajohpe oturũko mã toto Ritonõpo omiryme samo. Imeĩpo ynara exĩko: ononorykõ poe aaropotorỹko mana, mame amarokõ maro urutõ kõ ajohpe exiketõ orihnõko matose.


\par }{\PP \VS{16}Mame oturuase oturuketomo a, ahno a roropa, Ritonõpo Kuesẽkõ omiryme, ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Otato pyra ehtoko mokaro urutõ komo a: “Okynã pyra Ritonõpo Tapyĩ mõkomory kurã tonehsẽme exĩko ropa Papironia poe,” ãko. Ajohpe mana!

\VS{17}Mokaro omiry onetara ehtoko! Papironia tuisary poetoryme ehtoko, orihpyra oehtohkõme! Oty katohme sero pata itahkapõko sytatou, ypyme ehtohme typahsẽme?

\VS{18}Mokaro urutõ kõme nymyry ahtao jomiry nae toto ahtao, ah noturũ toto ya, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Ytapyĩ mõkomory akoĩpyry tuisa tapyĩ mõkomory roropa Jerusarẽ po anaropopyra ehtohme Papironia pona.


\par }{\PP \VS{19-20}Juta tõ tuisary Joakĩ, Jeoakĩ mũkuru tarose ahtao tuisa Napukotonozo a imehnõ tamuximãkõ maro Juta poe, Jerusarẽ poe roropa Papironia pona, xikihme exiketõ metau risẽ anaropyra nexiase, paxiha konõto te, apõ tõ maro, imepỹ mõkomo maro Ritonõpo Tapyĩ tae.


\par }{\PP \VS{21}Otato ehtoko jomiry poko, ywy ase Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy. Moro mõkomo tynomose aexihpyry Ytapyĩ tao, tuisa tapyĩ tao roropa Jerusarẽ po,

\VS{22}morohne tarosẽme exĩko Papironia pona moroto ehtohme josenetupuhtoh ropa pona ipoko. Mame morohne enehnõko ropa ase tarona tyritohme ropa esaka. Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{28}{\SH Jeremia maro urutõ Hanania
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame nuno 5mã po moro jeimamyry ae ro, 4me jeimamyry taropose ahtao Zetekia a tuisame toexiry poko, urutõ Hanania, Azua mũkuru tõturuse ymaro zara po, Ritonõpo Tapyĩ tao. Kipeão põme Hanania nexiase. Ynara tykase ynororo ya oturuketõ netaryme, ahno netaryme roropa,

\VS{2}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara ãko:

\par }{\PP — Papironia tuisary jamitunuru tytahkase ya.

\VS{3}Taroino asakoro jeimamyry otyhkara ro ahtao Ytapyĩ mõkomory enehnõko ropa ase tarona, tuisa Napukotonozo narotyã Papironia pona.

\VS{4}Juta tõ tuisary roropa enehnõko ropa ase Joakĩ, Jeoakĩ mũkuru imehnõ ahno maro emero tarose aexityã Juta nonory poe Papironia pona. Yje, Papironia tuisary jamitunuru enahkapõko ase. Ywy Ritonõpo oturuno, tykase.


\par }{\PP \VS{5}Mame oturuketõ netaryme imoihmãkõ maro zara po Ritonõpo Tapyĩ tao, ynara ase Hanania a:


\par }{\PP \VS{6}— Kure kuhse exiry moro toehse ahtao! Morohne se ase Ritonõpo a. Õmihpyry ae ro, Ritonõpo nyriry enery se ase, Itapyĩ mõkomory emero enehpory ropa eya Papironia poe ahno maro emero, toto narotyã tynamotokõme.

\VS{7}Yrome etako pahne jomiry oya, moxiamo a roropa:

\VS{8}Moino ro urutõ kõ tõturuse, exipyra ro jahtao, arypyra awahtao roropa, etonatoh oepyry poko tõturuse toto te, omise konõto ehtoh poko te, tyrohsẽ oepyry poko roropa tuhke ahno nonory pona, ahno jamihmãkõ pona roropa.

\VS{9}Yrome urutõ ynara karyhtao: “Emero kure rokẽ exĩko mana, torẽtyke pyra ehtoko,” karyhtao, Ritonõpo a tonyohse aexiry enetupuhnõko sytatose, moro toehse ahtao rokene aomihpyry ae ro.


\par }{\PP \VS{10}Mame moro kãka, ynyrihpyry wewe risẽ ypymyry pokona, tapoise Hanania a, tytahkase eya,

\VS{11}mame imoihmãkõ netaryme ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Ritonõpo Kuesẽkomo a ynara turuse: “Sero sã Napukotonozo kyryry, kãkame itahkãko Ritonõpo mana inyrihpyry imeimehnõ nonory põkõ pymyry pokona emero. Moro rĩko mã ynororo asakoro jeimamyry otyhkara ro ahtao.”

\par }{\PP Mame ywy ytoase ropa.


\par }{\PP \VS{12}Moromeĩpo okynã pitiko ahtao Ritonõpo a tonyohse ywy Hanania zuruse, ynara tykase ywy:


\par }{\PP \VS{13}— Ritonõpo ynara tykase: “Kãka tytahkase oya, wewe risemy, yrome imepỹ rĩko ase imyakãme, kurimene risẽme.”

\VS{14}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy kãka rĩko mana imeimehnõ nonory põkõ pona emero porehme, kurimene risemy, typoremãkasẽme exĩko mã toto tuisa Napukotonozo a, Papironia pono. Ritonõpo ynara tykase: onokyro tõ roropa ripõko ase Napukotonozo akorehmananõme.


\par }{\PP \VS{15}Ynara tykase roropa ywy:

\par }{\PP — Etako pahne, Hanania! Omoro enyohpyra Ritonõpo Kuesẽkõ nexiase; mokaro enekunohnõko mase, ajohpe ehtoh ekaroryke eya xine.

\VS{16}Morara exiryke Ritonõpo oenahkapõko mana: sero jeimamyry ae ro orihnõko mase, ahno turuse oya exiryke Ritonõpo omihpyry omipona pyra toto ehtohme.


\par }{\PP \VS{17}Mame urutõ Hanania toorihse nuno 7mã po moro jeimamyry ae.




\par }\Chap{29}{\SH Jeremia nymerohpyry juteu tõ neneryme Papironia po
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame pape meroase juteu tõ neneryme, Napukotonozo narotyã tynamotome Jerusarẽ poe Papironia pona: tuisa tomo, oturuketomo, urutõ komo, ahno maro emero.

\VS{2}Moro pape tymerose ya moromeĩpo Jerusarẽ poe tuisa Joakĩ tarose ahtao, jeny maro, tuisa akorehmananõ maro itapyĩ tao te, Juta tõ tuisary tõ maro te, Jerusarẽ tuisary tõ maro te, tapyi rinanõ maro te, imehnõ emese kure exiketõ maro toerokurukõ poko, enara.

\VS{3}Mame Erasa, Sapã mũkuru taropose tuisa Zetekia a, Juta tõ esemy, Kemaria, Hiukia mũkuru maro ynymerohpyry arotohme tuisa Napukotonozo a, Papironia esemy. Ynara tykase:


\par }{\PP \VS{4}“Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara ãko juteu tomo a emero tynaropotyã Napukotonozo a arotohme tynamotome Jerusarẽ poe Papironia pona:

\VS{5}‘Tapyi tõ amotoko morohne tao oehtohkõme. Wewe tõ eperytaketõ arykatoko epery enahtohme oya xine.

\VS{6}Opytatoko, emũkuatoko roropa, opoenõ pytatohme roropa emũkuatohme roropa, oemãtohkõme tuhkehxo oehtohkõme.

\VS{7}Erohtoko kure rokẽ apatarykõ ehtohme, morotona taropose ya oexirykõke imehnõ namotome. Oturutoko ya kure rokẽ moro pata ripotohme ya, kure rokẽ moro pata ahtao amarokõ roropa kure exĩko.

\VS{8}Ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ourutorỹko ase: osenekunohpopyra ehtoko urutõ komo a amarõkomo te, imeĩpo ehtoh poko zuaro ase, kananomo a roropa. Toto omiry onetara ehtoko mokaro osenehtohkõ poko roropa.

\VS{9}Ajohpe ourutorỹko mã toto jomiryme sã repe. Mokaro onenyohpyra exiase. Ywy Ritonõpo oturuno.’


\par }{\PP \VS{10}“Ritonõpo Kuesẽkõ tõturuse ro, ynara tykase: ‘Imeĩpo 70me jeimamyry taropose oya xine ahtao Papironia po opyno xine jehtoh enepõko ropa ase oya xine. Mame jomihpyry ae ro oenehtorỹko ropa ase ononorykõ pona ropa.

\VS{11}Ywy ro rokẽ josenetupuhtoh waro ase opoko xine: kure rokẽ oritohkõme, oporemãkapopyra xine roropa jehtohme, imeĩpo kure rokẽ oehtohkõ ekarõko ase oya xine, morohne eraximãko matose. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{12}Mame ykohmãko matose, oturũko roropa matose ya, mame ywy oezuhtorỹko ase.

\VS{13}Morarame jupĩko matose, jenẽko roropa matose jupiryhtao oya xine yronymyryme.

\VS{14}Yje! Ourutorỹko ase, jeporỹko matose, mame aarotorỹko ropa ase ononorykõ pona ropa. Oximõme oenehtorỹko ase imeimehnõ nono tõ poe emero, aaropotopõpyrykõ poe. Mame aarotorỹko ropa ase ononorykõ pona ropa, moro poe kuaropoatose imehnõ namotome. Ywy Ritonõpo oturuno.’


\par }{\PP \VS{15}“ ‘Urutõ kõ tokarose Ritonõpo a yna a Papironia po,’ ãko matose.

\VS{16}Etatoko ke Ritonõpo nekarory mokyro tuisame exikety poko, Tawi myakãme te, pata Jerusarẽ põkõ poko roropa, oekyry tõ mokaro, anaropyra aexityã amaro xine imehnõ namotome.

\VS{17}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara ãko: ‘Eya xine etonatoh aropõko ase te, omise konõto ehtoh te, tyrohsemy, enara; mokaro rĩko ase fiku epery imotahpyry samo, popyra ipunaka enapyry se pyra aexityã samo.

\VS{18}Mokaro ekahmãko ase etonatoh ke, omise ehtoh konõto ke, tyrohsẽ ke, enara; toto eneryke tyya xine osenuruhkãko imeimehnõ nono põkomo mana. Mame emero nono po, morotona taropose toto ahtao ya, osenuruhkãko mã toto. Xẽ! jam! ãko mã toto mokaro ehtoh eneryke tyya xine. Eunohnõko mã toto, mokaro esehtõko mã toto popyra ehtoh enehpotohme.

\VS{19}Moro exĩko mana jomiry omipona pyra toto exiryke tonyohse ahtao ya ypoetory tõ urutõ komo a ekarotohme eya xine. Otato toexirykõ se pyra toh nexiase.

\VS{20}Yrome seromaroro amarokõ emero, ynaropotyã Papironia tuisary a arotohme Jerusarẽ poe tynamotome, etatoko ke jomiry oya xine.’


\par }{\PP \VS{21}“Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy tõturuse Akape, Koraia mũkuru poko, Zetekia, Maaseia mũkuru poko roropa, ajohpe oturũko mã toto aomiryme samo. Ynara ãko Ritonõpo mana, mokaro ekarõko ase Napukotonozo, Papironia tuisary a, mame toto etapãko mana onenerykõme.

\VS{22}Morarame mokaro, tarose aehtyã imehnõ namotome, Jerusarẽ poe Papironia pona, popyra ehtoh enehpory se toto ahtao imepỹ pona, ynara ãko mã toto: Ritonõpo a oripory se ase inyrihpyry sã Zetekia a Akape maro tupuruse toto ahtao Papironia tuisary omi poe isene ro toto ahtao.

\VS{23}Moro toehse Zetekia a Akape maro tyyrypyrykõ xihpyry poko toehse toexirykõke, imehnõ nohpo poko toehse toh nexiase, ajohpe toh nexiase roropa Ritonõpo omiry ekaroneme samo. Mokaro nyrihpyry waro Ritonõpo mana, tonese eya exiryke. Ritonõpo noturuase.”


\par }{\SH Semaia nymerohpyry
\par }
{\PP \VS{24-25}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy a taropose ywy Semaia zuruse, pata Neerão pono, ynara kase:

\par }{\PP — Pape tõ tymerose oya, opoe rokene, ahno a emero Jerusarẽ po te, oturukety Sowonia a, Maaseia mũkuru te, imehnõ oturuketomo a roropa emero. Moro pape onymerohpyry ae ynara mase Sowonia a:

\VS{26}“Ritonõpo Kuesẽkõ oriase oturuketyme, Joiata myakãme. Seromaroro tuisame mase Ritonõpo Tapyĩ poko erohketõ tuisaryme porehme. Naeroro oerohtoh nase rowohpe exiketõ apoipory, urutõme osekarokety ahtao imyhtohme keti ke, osenao kurimene risẽ maro ipymyry pokona.

\VS{27}Morara exiryke oty katohme Jeremia, Anatote põ anapoipyra ro mexiase urutõme aotururuhtao ynororo ahno a?

\VS{28}Jeremia apoipoko ynara turuse ynororo exiryke Papironia põkõ narotyamo a tynamotome: Okynahxo exĩko mã toto moroto, morara exiryke kure tapyi tõ amory eya xine tosarykõme, eperytaketõ arykary eya xine inapyrykõ enahtohme.”


\par }{\PP \VS{29}Mame moro pape tysekeremase oturukety Sowonia a ynetaryme.

\VS{30-32}Mame Ritonõpo a tõmiry tonyohpose ya papironio tõ narotyamo a emero Semaia poko, ynara tykase: “Ywy Ritonõpo, Semaia wãnohnõko ase ipoenõ maro, ipakomotyã maro. Mokyro onenyohpyra exiase, yrome typoe rokẽ tõturuse ynororo urutõ samo ajohpe ehtoh etapotohme oya xine. Morara exiryke typakõke pyra exĩko mana arãnao xine. Jomiry omipona pyra aarorykõ se toehse ynororo, naeroro ynyriry kurã ypoetory tomo a onenepyra ekurehnõko mana. Ywy Ritonõpo oturuno.”




\par }\Chap{30}{\SH Ritonõpo omiry kure Izyraeu tõ riry poko
\par }
{\PP \VerseOne{1-3}Mame Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase ya:

\par }{\PP — Jeremia, ynekarohpyry oya imeroko pape pokona emero, ynara exiryke, okynã pyra ypoetory tõ enehpõko ropa ase, Izyraeu tomo te, Juta tõ roropa. Mokaro enehnõko ropa ase moro nono pona ropa ynekarohpyry itamuru tomo a. Moro nono esẽme exĩko ropa mã toto. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{4}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase Izyraeu tõ poko Juta tõ maro:


\par }{\Q \VS{5}“Kui katoh totase ya, tonaroxitapãse, kui katoh enaromỹke, torẽtyke roropa ipunaka.


\par }{\Q \VS{6}Apoaporo, osenetupuhtoko!

\par }{\Q Orutua poeto enurũko nae? Nary!

\par }{\Q Naeroro oty katohme mokaro orutua kõ enẽko

\par }{\Q ywy emero tuakurukõ apoĩko, nohpo,

\par }{\Q poetoẽme exikety samo, enurusasaka ahtao?

\par }{\Q Oty katohme ẽmytykõ tytyorõtase nae?


\par }{\Q \VS{7}Moro ẽmepyry, popyrahxo ehtoh oehnõko mana!

\par }{\Q Imepỹ ẽmepyry moro ẽmepyry sã pyra mana ipunaka.

\par }{\Q Jako pakomotyã etuarimãko yronymyryme,

\par }{\Q yrome typynanohsẽme exĩko mã toto moro poe.”


\par }{\PP \VS{8}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase:

\par }{\PP — Moro ẽmepyry toehse ahtao ipymyrykõ winoino irohmanohpotohkõ hmõko ase, imyhtoh tonõ keti tõ oũko roropa ase. Mame imehnõ namotome exipyra ropa exĩko mã toto.

\VS{9}Yrome, ywy Ritonõpo, toto Esemy omipona exĩko mã toto, Tawi pary poetoryme roropa exĩko mã toto, ynekarohpyry eya xine toto esẽme.


\par }{\Q \VS{10}“Ypoetory tomo, Jako pakomotyamo, enaromyra ehtoko!

\par }{\Q Izyraeu tomo, oserehpyra ehtoko!

\par }{\Q Opynanohtorỹko ase moro nono moe exikety poe,

\par }{\Q moro nono põkõ namotome oehtohkõ poe.

\par }{\Q Oehnõko ropa matose, Jako pakomotyamo.

\par }{\Q Towomasẽme exĩko matose;

\par }{\Q oenaroximara xine exĩko imehnõ mana.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{11}Amaro xine exĩko ase opynanohtohkõme.

\par }{\Q Imeimehnõ nonory enahkapõko ase, emero

\par }{\Q aaropotopõpyrykõ ya, yrome oenahkara xine ase.

\par }{\Q Tuãnohsẽme exĩko matose repe;

\par }{\Q yrome, awãnopyrykohtao ya,

\par }{\Q zae rokẽ awãnohtorỹko ase; onymotyẽkara ase.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.”


\par }{\MM \VS{12}Ynara tykase Ritonõpo pata Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\Q “Popyra oehtohkõ kurãkatoh pyra mana,

\par }{\Q ãpurotopõpyrykõ etyhpyra mana.


\par }{\Q \VS{13}Ahno pyra mana opyno exiketyme.

\par }{\Q Opi pyra mana ãpurotoh tonõ epityme.

\par }{\Q Ekurãkasaromepyra osekarõko matose.


\par }{\Q \VS{14}Opyno aexityã emero tuenikehse mã toto opoko,

\par }{\Q opoko penetara toehse mã toto.

\par }{\Q Amaro tõsetapase ywy, jepekarame awahtao samo.

\par }{\Q Awãnohtopõpyry jetuhxo nexiase oya oorypyry tuhke exiryke, popyra oehtoh itamurume exiryke roropa.


\par }{\Q \VS{15}Atakirimara exiko ãpurotopõpyry poko, okurãkatoh pyra exiryke.

\par }{\Q Kuãnopyase moro saaro oorypyry tuhke exiryke, popyra oehtoh itamurume exiryke roropa.


\par }{\Q \VS{16}Yrome seromaroro mokaro emero oenahkananõ tonahkasẽme exĩko,

\par }{\Q oepetõkara emero tarosẽme exĩko mã toto imehnõ namotome.

\par }{\Q Orohmanohponanõkõ tyrohmanohposẽme exĩko mã toto,

\par }{\Q omõkomory ematonanohnanõ tomatonanohsẽme exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{17}Oepetõkara ynara ãko mã toto opoko xine:

\par }{\Q ‘Xião typahsẽme rokẽ toehse,

\par }{\Q ise pyra toehse mã toto!’

\par }{\Q Yrome kure rokẽ orĩko ropa ase,

\par }{\Q ãpurotoh kurãkãko ropa ase.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Jako pakomotyã enehnõko ropa ase inonorykõ pona ropa.

\par }{\Q Emero tapyi taõkõ pynanohnõko ase.

\par }{\Q Jerusarẽ tyrisẽme ropa exĩko mana,

\par }{\Q tuisa tapyĩ konõto tao ahno exĩko ropa.


\par }{\Q \VS{19}Moro põkõ eremiãko mã toto Ritonõpo eahmãko,

\par }{\Q kohtãko mã toto tãkye toexirykõke.

\par }{\Q Toto emãkapõko ase,

\par }{\Q aomirykõ etary se exĩko imehnõ mana imehxo exiketõ samo.


\par }{\Q \VS{20}Jamihme exĩko ropa mã toto pake toto ehtopõpyry samo.

\par }{\Q Jekyry tõ maro orẽpyra exĩko ropa mã toto.

\par }{\Q Toto ryhmananõ wãnohnõko ase emero.


\par }{\Q \VS{21-22}Mame mokaro kowenatume jekyry tõ exĩko mana,

\par }{\Q ynarorome ro exĩko mana.

\par }{\Q Mokyro eahmaryhtao ya oehnõko ya mana.

\par }{\Q Imehnõ ya oehsaromepyra exĩko oneahmara ahtao.

\par }{\Q Ypoetoryme exĩko mã toto.

\par }{\Q Toto Esẽme exĩko ase.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.”


\par }{\PP \VS{23-24}Zehno Ritonõpo ehtoh tyryrykane konõto sã mana, tyryrykane jamihme exikety tyryry ãko popyra exiketõ zupuhpyry pona. Moro zehno Ritonõpo ehtoh enahpyra mana aosenetupuhtoh ritoh pona Ritonõpo a emero. Imeĩpo kure rokẽ morohne enetupuhnõko ipoetory tõ mana.




\par }\Chap{31}{\SH Izyraeu tõ oepyry ropa tosaka xine
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Imeĩpo ẽmepyry oehnõko mana: Izyraeu ekyry tõ emero Esẽme exĩko ase, ypoetoryme exĩko roropa mã toto.

\VS{2}Ona tonorẽ po, mokaro pyno exiase, tõsepynanohse aexityã aorikyrykõ wino. Tõserematoh se toehse Izyraeu tõ ahtao,

\VS{3}moino tooehse ywy, osenepose eya xine. Moino ro opyno xine exiase, naeroro opyno xine jehtoh enepõko ro ase oya xine, jũme opyno xine jehtoh exikehpyra mana.

\VS{4}Izyraeu tomo, oritorỹko ropa ase tynonoke ahnome. Tãporĩ tõ apoĩko ropa matose watohme tãkye oehtohkõke.

\VS{5}Uwa zoko tõ arykãko ropa matose ypy tõ po Samaria po. Uwa zoko arykananõ epery apoĩko roropa mã toto.

\VS{6}Ẽmepyry oehnõko mana, erase tõ imehnõ kohmãko mã toto ypy tõ po Eparaĩ po: “Osehtoko! Ehmaropa ypy Xião pona, moroto Ritonõpo Kuesẽkõ exiryke,” ãko mã toto.


\par }{\Q \VS{7}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Oeremiatoko tãkye oexirykõke Izyraeu poko, imehxo exiketyme tynonoke ahno tõ rãnao.

\par }{\Q Oeremiatoko eahmaryme sero:

\par }{\Q ‘Typoetory tõ typynanohse Ritonõpo a,

\par }{\Q Izyraeu tõ akoĩpyry typynanohse eya.’


\par }{\Q \VS{8}Toto enehnõko ase inikahpoe, imehnõ nono tõ poe, moino sero nono etyhpyry poe.

\par }{\Q Imaro xine tonurẽkara oehnõko mã toto, ahmitatyã roropa, nohpo tõ poetoẽme exiketõ maro enurusasaka exiketõ roropa.

\par }{\Q Oehnõko ropa mã toto imoihmãkomo, tynonoke imehxo exiketõme.


\par }{\Q \VS{9}Mokaro enepyryhtao ya, oehnõko mã toto xitãko,

\par }{\Q oturũko roropa ya.

\par }{\Q Toto arõko ase tuna ehpikoxi iporiry tõ pona, osema kuraraximã poro,

\par }{\Q moroto osetapara exĩko mã toto.

\par }{\Q Izyraeu tõ zũme ase,

\par }{\Q Eparaĩ umũkurume mana osemazuhme aenuruhpyryme.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ynara ãko ro Ritonõpo mana:

\par }{\Q “Ahno tomo, etatoko ke, jotururu, jomihpyry ekarotohme imehnomo a ahmõta tõ po te, nono moe etyhpyry po roropa.

\par }{\Q Izyraeu tõ sapararahme aropoase,

\par }{\Q yrome toto muhxihmapõko ropa ase,

\par }{\Q toto ewomãko ase, kaneru pyno exikety toky tõ pynanopyry samo.


\par }{\Q \VS{11}Izyraeu pakomotyã tymyhpokase ropa ya,

\par }{\Q typynanohse toto ya ahno jamihmehxo exiketõ wino.


\par }{\Q \VS{12}Oehnõko mã toto eremiase tãkye toexirykõke ypy Xião pona;

\par }{\Q atãkyemãko mã toto ynekarory tõ poko eya xine, tiriiku tõkehko, uwa eukuru, azeite, pui tomo te, kaneru tomo, enara.

\par }{\Q Tupito tarykasãme exĩko mã toto tuna itamurume nae ahtao,

\par }{\Q emero ise toto ehtoh nae exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{13}Mame oryxiamo wãko mã toto

\par }{\Q atãkyemãko roropa,

\par }{\Q nuasemãkomo, tamuhpomãkõ roropa oseahmãko mã toto.

\par }{\Q Emuhkehkapotorỹko ase,

\par }{\Q ixitarykõ myakamãko ase tãkye ehtoh ke,

\par }{\Q aemynyhmarykõ myakamãko ase atãkyematoh ke.


\par }{\Q \VS{14}Oturuketõ nahpãko ase inapyrykõ kurã ke,

\par }{\Q ypoetory tomo a emero ise toto ehtoh ekarõko ase.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.”


\par }{\SH Typoetory tõ pyno Ritonõpo exĩko mana
\par }
{\PP \VS{15}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Panaikato osetãko mana Rama po, ixitary yronymyryme.

\par }{\Q Rakeu xitãko mana tumũkuru tõ poko;

\par }{\Q tõsemuhkehkary se pyra mana,

\par }{\Q toorihse toto exiryke emero.


\par }{\Q \VS{16}Xitara exiko, oxity ikorokako ropa.

\par }{\Q Onyrihpyry emero opoenõ poko topehmasẽme exĩko mana;

\par }{\Q oehnõko ropa mã toto epetõkara nonory poe.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{17}Kure ehtoh oeraximãko mana,

\par }{\Q moro apoĩko mase imeĩpo;

\par }{\Q opoenõ oehnõko ropa mã toto atapyĩ taka.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}“Ypoetory tõ, Izyraeu tõ kerekeremary etãko ase:

\par }{\Q Ynara ãko mã toto: ‘Ritonõpo, pui mũkuru sã ynanexiase, ekuremara ro exiketõ samo.

\par }{\Q Yrome tamorepase ynanexiase oya, õmiry omipona yna ehtohme.

\par }{\Q Yna enehpoko ropa oya, Ritonõpo,

\par }{\Q mame oehnõko ropa ynanase oya, yna Esẽme oexiryke.


\par }{\Q \VS{19}Turumekase yna a omoro,

\par }{\Q yrome okynã pyra yna rypyhpyry rumekary se toehse ropa ynanexiase.

\par }{\Q Tuãnohse yna ahtao oya,

\par }{\Q tupue toehse yna emynyhmaryke popyra ynanyrihpyry pokoino nuaseme ro yna ahtao.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“Izyraeu tomo, amarokõ matose umũkurume nupunato,

\par }{\Q opyno xinehxo ase ipunaka.

\par }{\Q Oesehtoryhtao ya opoko osenetupuhnõko ase, opyno jexiryke.

\par }{\Q Ukurohtao oeahmary se ase,

\par }{\Q awãnohpyra exĩko ase rahkene.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{21}Osema esety menuru tyritoko osema tõ po;

\par }{\Q oesemarykõ enetoko kure, oytorykohtao.

\par }{\Q Osehtoko ropa, Izyraeu tomo, apatarykõ pona,

\par }{\Q atapyĩkõ taka osehtoko ropa, onurumekahpyry pona ropa.


\par }{\Q \VS{22}Jẽxiryme jomiry omipona pyra exikety sã matose.

\par }{\Q Otara ahtao jenetupuhpyra oehtohkõ rumekãko matou?

\par }{\Q Ywy Ritonõpo tyorõ sã yriase sero nono po,

\par }{\Q orutua ewomãko nohpo mã rahkene.”


\par }{\SH Kure rokẽ Ritonõpo poetory tõ ehtopo
\par }
{\PP \VS{23}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ ynara ãko:

\par }{\PP — Izyraeu tõ enepyry ropa ahtao ya inonorykõ pona ropa, ynara ãko ropa mã toto Juta tõ nonory po, ipatary tõ po roropa:

\par }{\Q “Ritonõpo a kure rokẽ oripory se ase,

\par }{\Q ypy kurã Jerusarẽ esary,

\par }{\Q moroto mã Ritonõpo Zae Exikety esaryme!”


\par }{\MM \VS{24}Moroto Juta po, ipatarykõ po emero, ahno exĩko; tupito poko erohketomo, kaneru tõ poko erohketõ roropa.

\VS{25}Totaehse exiketõ sekese toto ripõko ropa ase, tonahsẽ ekarõko ase omise exiketomo a roropa emero.


\par }{\PP \VS{26}Mame typakase ywy tõseremase, kure nexiase jynyhtopõpyry ya.


\par }{\SH Ynara tyrĩko ase, katopõpyry Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{27}— Ywy Ritonõpo ynara ãko ase, imeĩpo ahno emãkapõko ase, okyno tõ roropa Izyraeu nonory pehme ehtohme, Juta nonory roropa.

\VS{28}Morarame tomeseke jehtopõpyry sã, toto mity ouru poko, toto akotyry poko, toto ryhmary poko te, toto itahkary poko, toto enahkary poko roropa, moro saaro tomeseke sã toto emãkapõko ase tupito arykary samo te, tapyi amory sã toto rĩko ropa ase. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{29}Morarame moro ẽmepyry toehse ahtao ynara kara exĩko mã toto:

\par }{\Q “Uwa tõ exipyra ro exiketõ tonahse jũkomo a,

\par }{\Q yrome ipoenõ zery jetũ toehse.”


\par }{\MM \VS{30}Mãpyra mokyro uwa tõ exipyra ro exiketõ enapyryhtao, ynororo zery jetũ exĩko mana; ahno emero tyyrypyry poko rokẽ tuãnohsẽme exĩko, toorikyry ke epehmãko mana.


\par }{\PP \VS{31}Ritonõpo ynara tykase:

\par }{\PP — Imeĩpo ẽmepyry oehnõko mana, jomiry kasenato etapõko ase Izyraeu tomo a, Juta tomo a roropa.

\VS{32}Sero jomiry jomihpyry pakato sã pyra exĩko mana, ynekarohpyry itamuru tomo a emarykõ tapoise ahtao ya, toto tarose ahtao roropa ya Ejitu nonory poe. Mokaro pyno exiase, typyty pyno inio ehtoh saaro, yrome jomihpyry omipona pyra toh nexiase.

\VS{33}Moro ẽmepyry toehse ahtao ynara tyrĩko ase Izyraeu tomo a, jomiry kasenato etapõko ase eya xine: jomiry merõko ase ikurohtaka xine, eanokõ pokona samo. Toto Esẽme exĩko ase, ypoetoryme exĩko mã toto. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{34}Typãnarykõ anamorepara exĩko mã toto, tyekyrykõ roropa anamorepara exĩko mã toto, ynara kary se pyra exĩko mã toto: “Ritonõpo enetupuhko oesẽme.” Juaro exĩko mã toto emero porehme, tamuximãkomo, poeto tõ roropa. Popyra toto nyrihpyry korokãko ase, jũme zae pyra toto ehtopõpyry wenikehnõko ase. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{35}Xixi tyrise Ritonõpo a saerehkatohme ẽmepyryme ahtao,

\par }{\Q nuno tyrise eya xirikuato tõ roropa saerehkatohme koko.

\par }{\Q Tuna konõto tyripõko mana zehno exikety samo, panaikato, pohkane roropa;

\par }{\Q esety Ritonõpo Jamihmehxo Exiketyme.


\par }{\Q \VS{36}Tõmiry etapõko mana:

\par }{\Q morohne inyrityã enahpyra ahtao, moro saaro Izyraeu tõ enahpyra mana,

\par }{\Q tynonoke ahnome exikehpyra mã toto.


\par }{\Q \VS{37}Zuaro toehse ahno ahtao,

\par }{\Q kapu zumo ehtoh kukuru waro toehse ahno ahtao,

\par }{\Q nono apõ enery waro toehse toto ahtao,

\par }{\Q morara ahtao rokẽ Izyraeu tõ rumekãko Ritonõpo mana, popyra inyrityã pokoino.

\par }{\Q Ritonõpo Oesẽkõ oturũko mana.


\par }{\PP \VS{38}— Ẽmepyry oehnõko mana, ãko Ritonõpo mana. — Sero pata tyrisẽme exĩko ropa mana, tapyi kae exikety Hananeu poe Omõtoh Wazahmatoh pona.

\VS{39}Moro poe apiakatoh eary ytõko ypy Karepe pona, morotoino ytõko Koa pũtokoxi.

\VS{40}Mame jakanahmã porehme: aorihtyã ekepyry tõ maro, oruno maro, tupito tõ maro emero iporiry Keterõ moinakoxi Omõtoh Kawaru pona xixi tũtatoh wino jesary kurãme exĩko mana. Mame Jerusarẽ etahkara ropa exĩko, onenahkara ropa mana jumãme.




\par }\Chap{32}{\SH Tupito epekahtopõpyry Jeremia a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame jeimamyry 10mã po Zetekia tuisame ahtao Juta tõ esẽme, Ritonõpo Kuesẽkõ tõturuse ya. Moro jeimamyry 18mã nexiase Napukotonozo tuisame ehtoh poko Papironia po.

\VS{2}Morarame Jerusarẽ tapuruse nexiase Papironia tuisary a soutatu tõ maro; ywy ãpuruhpyry tao exiase zara po tuisa tapyĩ konõto tao.

\VS{3}Tuisa Zetekia a tapoipose ywy. Tyhxirose ywy eya, ynara tokarose ya exiryke Ritonõpo omiryme: “Sero pata ekarõko ase Papironia tuisary a. Iporemãkãko mana.

\VS{4}Tuisa Zetekia epara ekurehnõko mana Papironia põkõ winoino, yrome tokarosẽme exĩko mana toto tuisarykomo a. Papironia tuisary enẽko Zetekia mana osẽpataka; oturũko imaro mana.

\VS{5}Mame tarosẽme exĩko mana Papironia pona, moroto ehtohme, zae mokyro epehmatoh pona ya. Osetaparyhtao ro papironio tõ maro toto onyporemãkasaromepyra mana. Ywy Ritonõpo oturuno.”


\par }{\PP \VS{6}Mame Ritonõpo tõturuse ya,

\VS{7}Hanameu, eo Sarũ mũkuru, oepyry poko tutupi epekahpotohme ya, Anatote po. Moro se nexiase jekyryme jexiryke, naeroro epekatyry ya kure exiry, ise jahtao.

\VS{8}Morarame Ritonõpo omihpyry ae ro ya wekyry Hanameu tooehse oseporyse ymaro zara pona, ãpuruhpyry tao. Ynara tykase:

\par }{\PP — Utupi epekahko Anatote po, Pẽjamĩ nonory po. Wekyryme oexiryke epekatyry oya zae exiry mana ononoryme ehtohme.

\par }{\PP Morara exiryke zuaro exiase, Ritonõpo omi poe moro nexiase.

\VS{9}Morara exiryke moro tupito epekatyase Hanameu wino, eo mũkuru, Anatote pono. Tineru tukuhse ya parata 200 karamame.

\VS{10}Morohne tymerose pape pokona, jesety ymeroase roropa moro pape pokona, tapuruse roropa ya apuhtoh ke. Moromeĩpo enenanõ tykohmase ya parata kuhtohme omoxinety kuhtoh po, toto neneryme.

\VS{11}Mame moro pape tõ asakoro tapoise ya, toiro tapuruse exikety apuhtoh ke, tymerose moro nono epekatyry poko emero, zakorõ pape kuhsemy anapurupyra exikety rokene;

\VS{12}asakoro ro ekarotohme Paruke a, Neria mũkuru, Maaseia pary. Moro yriase Hanameu ẽpataka mokaro enenanõ ẽpataka roropa moro pape po tosetykõ tymerose exiryke eya xine, imehnõ juteu tõ neneryme roropa, moroto typorohse exiketõ zara po.

\VS{13}Mokaro ẽpataka emero, ynara tykase ywy Paruke a:


\par }{\PP \VS{14}— Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara tyripõko mana oya: sero pape tõ apoiko moro tupito epekahtoh papẽ kehko, toiro tapuhse aexihpyry apuhtoh ke, zakorõ anapurupyra exikety maro oripo aka tyritohme ikurãkatohme tuhke jeimamyry.

\VS{15}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara ekarõko mana: sero nono po tapyi tõ topekahsẽme exĩko ropa mana, tupito tõ roropa te, uwa zoko roropa ahno narykahpyry tomo.


\par }{\SH Jeremia otururu Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{16}Morarame moro pape tõ tokarose ahtao ya Paruke a, Neria mũkuru, tupito epekahtoh pape tomo, oturuase Ritonõpo a, ynara tykase ywy:


\par }{\PP \VS{17}— Ritonõpo Jesemy, ajamitunuru ke kapu tyrise oya nono roropa. Emero tupime pyra mana oya.

\VS{18}Kure mexiase tuhke miumãkomo a, yrome imũkuru tõ tuãnohse roropa oya jũkõ rypyhpyry pokoino. Ritonõpo Imehxo mase, Jamihmehxo Exikety roropa; oesety Kuesẽkõme mana, Jamihmehxo Exikety.

\VS{19}Zumo mã toto õsenetupuhtoh tonõ ritohme oya, onyrityã kurã osenuruhkatohme mana. Ahno nyriry enẽko mase emero porehme, toto epehmãko mase inyrityãkõ emetakame, emero porehme.

\VS{20}Ajamitunuru tonepose oya Ejitu nonory po onyrityã eneporyke eya xine. Moro saaro tyrĩko ro mase seroae ro Izyraeu nonory po imehnõ nonory po roropa emero. Morara exiryke awaro toehse mã toto seromaroro emero nono po.

\VS{21}Ajamitunuru ke Izyraeu tõ touse oya Ejitu nonory poe. Onyrityã kurã ajamitunuru ke enaromỹke yna epetõkara tyripose oya.

\VS{22}Izyraeu tomo a sero nono kurã mekaroase, õmihpyry ae ro itamuru tomo a.

\VS{23}Yrome tomõse toto ahtao sero nono pona, tapoise ahtao eya xine tosarykõme õmiry omipona pyra toh nexiase. Toto amorepatopõpyrykõ oya omipona pyra toehse toto. Onyripohpyry eya xine onyripyra tokurehse toh nexiase. Naeroro senohne popyra ehtoh tonehpose oya toto pona.


\par }{\PP \VS{24}— Nono ke opyi tõ tyrise papironio tomo a onuhtohme, pata apuru zomye, omõtohme, seromaroro osetapãko mã toto. Osetapatoh ke, omise ehtoh konõto ke, tyrohsẽ ke roropa typoremãkasẽme exĩko sero pata mana. Enẽko mase õturutopõpyry ae ro emero toehse.

\VS{25}Morara ahtao ro, Ritonõpo Jesemy, tupito epekahpõme mase ya enenanõ ẽpataka, sero pata apoisasaka ahtao papironio tomo a.


\par }{\SH Ezuhtopõpyry Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{26}Mame ynara tykase Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{27}— Ywy ase Ritonõpo, ahno tõ emero Esẽme. Emero tupime pyra mana ya.

\VS{28}Morara exiryke sero pata ekarõko ase tuisa Napukotonozo Papironia esemy a, isoutatu tõ maro; iporemãkãko mã toto

\VS{29}apoto zukãko mã toto. Tapyi tõ zahkãko mã toto, moro tapyi tõ tao taosanumase ywy ixtaratu tyahkase ahtao eya xine ritõ panõ Paau eahmaryme zara tõ po. Eukuru tukuãse roropa eya xine tynekaroryme imehnõ neponãmary tomo a.

\VS{30}Moino ro apitotopõpyry poe Izyraeu tomo Juta tõ roropa yzamaro pyra toh nexiase tynyrityã popyra ehtoh ke. Mame mokaro popyra ehtoh eneryke ya toto zehno toehse ywy.

\VS{31}Sero pata põkomo a tasamase ywy, toto zehno jehtohme moino ro pata tyrise ahtao. Naeroro tõsenetupuhse ywy mokaro enahkapory poko

\VS{32}popyra Izyraeu tõ ehtopõpyry poko, Juta tõ popyra ehtopõpyry poko roropa, ituisary tõ nyrityã popyra te, oturuketõ roropa te, urutõ komo te, ahno tomo roropa Jerusarẽ po.

\VS{33}Toeramase toto ymaroino. Tamorepase toto ahtao ro ya onetara toh nexiase; atamorepara toh nexiase, otato pyra nexiase toto tonaroximase toto ahtao ro.

\VS{34}Tyneponãmarykõ xihpyry tyrise roropa eya xine Ytapyĩ Kurã tao; tyrise Ytapyĩme ehtohme repe, yrome nuriame tyrise eya xine.

\VS{35}Jakanahmã Pẽ-Hinõ po apoto apõ tyrise eya xine tyneponãmarykõ Paau kyryryme, moroto typoenõkõ zahkatohme tõxirykõ roropa tynekarorykõme tyneponãmarykõ Moroke eahmatohme. Morohne onyripopyra exiase eya xine. Moro poko osenetupuhpitopyra roropa exiase. Morohne poko toto ehtoh nuriame ya ipunaka, moro sã Juta tõ tarose tyyrypyrykõ poko toto ehtohme.


\par }{\SH Kure ehtoh eraximary ropa
\par }
{\PP \VS{36}Moromeĩpo Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase:

\par }{\PP — Jeremia, ahno ynara ãko mã toto: etonatoh ke, omise konõto ehtoh ke, tyrohsẽ ke roropa sero pata poremãkãko Papironia tuisary a. Seromaroro etako pahne jomiry!

\VS{37}Oximõme mokaro enehnõko ropa ase; toto zehno jehtopõpyryke ipunaka sapararahme typahse toto ya. Mokaro enehnõko ropa ase tarona, kure rokẽ toto ehtohme enaromyra toto ehtohme.

\VS{38}Ypoetoryme exĩko mã toto. Ywy Ritonõpo, toto Esẽme exĩko ase.

\VS{39}Mame toiro rokẽ ise toto ehtoh ekarõko ase eya xine: Tosẽkõme imehxo jyriry se exĩko mã toto, kure rokẽ toehtohkõme ipoenõ maro te, ipakomotyã maro.

\VS{40}Jomiry etapõko ase eya xine: jũme kure rokẽ toto onyrikehpyra ase; toto rĩko ase juno toto ehtohme yronymyryme, jũme jurumekara ropa toto ehtohme.

\VS{41}Tãkye exĩko ase kure rokẽ toto riry poko. Otyro sã toto arykãko ase sero nono pona jũme toto esaryme sero nono ehtohme.


\par }{\PP \VS{42}— Mame popyra ehtoh enehtopõpyry sã ya toto pona, kure ehtoh ekarõko ase roropa eya xine jomihpyry ae ro.

\VS{43}Jeremia, mokaro ynara ãko repe: sero nono patãpome exĩko, ahno pyra, okyno pyra, papironio tõ nonoryme exĩko. Yrome ynara ãko ase: sero nono po tupito tõ topekahsẽme exĩko ropa mana.

\VS{44}Nono epekahnõko ropa mã toto, tosetykõ merõko mã toto pape pokona enenanõ maro. Moro sã exĩko Pẽjamĩ nonory po te, pata pisarara tõ po Jerusarẽ zomye, pata tõ po Juta po te, pata tõ po ypy tõ po, nono jakuraramã po imuae. Mokaro enehnõko ropa ase tynonorykõ pona ropa. Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{33}{\SH Ritonõpo netapohpyry kurãkõ eraximatohme
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãpuruhpyry tao ro jahtao erase tõ zarã po, tõturuse ropa Ritonõpo ymaro. Ynara tykase:


\par }{\PP \VS{2}— Ywy Ritonõpo, oturũko ase amaro, sero nono rihpono, sero nono aputyhpono, esaka tyrihpõme roropa. Jesety Ritonõpome mana.


\par }{\PP \VS{3}— Jeremia, ykohmaryhtao oya oezuhnõko ase, ourũko ase zuaro pyra oehtoh poko, kurãkõ poko, zuaro exipitopyra aehtyamo.

\VS{4}Ywy Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy ourũko ase, tapyi tõ Jerusarẽ po typahsẽme exĩko, tuisa tapyĩ konõto roropa Juta po typahsẽme exĩko, opyi tõ riryhtao papironio tomo a nono ke, etonatohme sero pata põkõ maro.

\VS{5}Orutua kõ osetapãko papironio tõ maro, yrome tapyi tõ pehkãko mã mokaro ynetapatyã ekepyry ke, toto zehno jexiryke, typenekehse jexiryke. Sero pata turumekase ya popyra ehtoh poko sero pata põkõ exiryke.

\VS{6}Yrome sero pata, epõkõ maro kurãkãko ropa ase, kure rokẽ toto ehtohme ropa. Osepeme toto ripõko ase, torẽtyke pyra toto ehtohme, towomase roropa toto ehtohme.

\VS{7}Tymõkomoke Juta tõ rĩko ase Izyraeu tõ maro, tapyi tõkehko rĩko ropa ase, osemazuhme toto ehtopõpyry samo.

\VS{8}Iirypyrykõ korokãko ase emero, popyra toto nyrityã roropa, jurumekatopõpyry roropa eya xine.

\VS{9}Jerusarẽ poko tãkye exĩko ase, imehxo jyrĩko mã toto, epyrypãko ase toto poko. Imeimehnõ nonory põkõ enaromỹke exĩko, tykytyky ãko mã toto Jerusarẽ põkõ kurãkary poko ya etaryke tyya xine te, tymõkomoke toto riry poko ya etaryke roropa tyya xine.


\par }{\PP \VS{10}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkomo:

\par }{\PP — Ynara ãko imehnõ mana: “Sero pata patãpome toehse, ahno pyra, okyno pyra roropa.” Ajohpe pyra pata tõ Juta po, Jerusarẽ esemary roropa tytaõke pyra toehse, ahno pyra, okyno pyra roropa. Yrome sero pata tõ po etãko ropa matose:

\VS{11}kui katoh tonõ tãkye exiketõ omiry, atãkyemaketõ panaikato roropa otuhtoh riry poko, pytary poko roropa. Ahno eremiaketõ etãko roropa matose, tynekarorykõ enehnõko Ytapyĩ taka, “Kure mase,” katohme ya. Ynara ãko mã toto eremiãko:

\par }{\Q “ ‘Kure mase,’ kahtoko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety a, kure aexiryke,

\par }{\Q kypyno xine exikehpyra mana, jũme.”

\par }{\PP Sero nono po tymõkomoke toto ripõko ase, osemazuhme toto ehtopõpyry samo. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{12}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase:

\par }{\PP — Sero nono, patãpome exikety ahno pyra okyno pyra roropa, onahpoty nae exĩko ropa mana, morotona kaneru tõ aronanõ toky tõ arotohme.

\VS{13}Imeĩpo toky tõ kuhnõko aronanõ mana pata tõ po ypy tõ rãnao te, pata tõ po ona jakuraramã po Juta po imuae, Pẽjamĩ nonory po, pata pisarara tõ po Jerusarẽ zomye, Juta patary tõ po, enara. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{14}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Imeĩpo moro kurã rĩko ase Juta tomo a Izyraeu tomo a roropa ynetapohpyry ae ro eya xine.

\VS{15}Moro ẽmepyry toehse ahtao Tawi paryme nymyry enehpõko ase, zae ehtoh rokẽ tyrĩko mana, zae imehnõ apiakãko roropa mana.

\VS{16}Moro ẽmepyry toehse ahtao Juta tomo typynanohsẽme exĩko mã toto, Jerusarẽ põkõ roropa towomasẽme exĩko. Mame Jerusarẽ esehpãko mã toto: “Ritonõpo, Kypynanohnekomo.”

\VS{17}Ywy Ritonõpo, jomiry etapõko ase: jũme Tawi pary tuisame exikehpyra exĩko mana Izyraeu tõ esẽme.

\VS{18}Oturuketõ roropa Rewi pakomotyã enahpyra exĩko mã toto jẽpataka, tynekarorykõ enehnõko jahkatohme tytororo tiriiku tõkehko maro, okyno tõ maro.


\par }{\PP \VS{19}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase ya:


\par }{\PP \VS{20}— Ẽmepyry tyripose ya, ikohmamyry roropa oehkehpyra toto ehtohme. Morohne onytyoromasaromepyra matose.

\VS{21}Moro saaro ynetapohpyry ypoetory Tawi a onytyoromasaromepyra ase. Naeroro ipary exikehpyra exĩko tuisame, jũme. Ynetapohpyry roropa urutõ komo, Rewi ekyry tomo a, onytyoromasaromepyra ase, jũme erohkehpyra mã toto ypoetoryme Ytapyĩ tao.

\VS{22}Ypoetory Tawi pakomotyã emãkapõko ase, oturuketõ Rewi pakomotyã roropa emãkapõko ase, tuhke toto ehtoh onukuhsaromepyra exĩko mã toto, xirikuato tõ kuhsaromepyra ehtoh samo, isawã kuhsaromepyra ehtoh sã roropa tuna ehpio.


\par }{\PP \VS{23}Mame tõturupose Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{24}— Jeremia, zuaro hma ynara ãko mã toto: Izyraeu tomo Juta tõ roropa turumekase Ritonõpo a asakoro oxiekyry tomo, ynymenekatyamo? Naeroro ypoetory tõ htomãko mã toto: “Tynonoryke pyra ahnome pyra toehse mã toto,” ãko mã toto ypoetory tõ poko.

\VS{25}Yrome ywy Ritonõpo jomiry ke ẽmepyry rine ikohmamyry roropa, jomiry ke sero nono yrine sero samo, kapu roropa.

\VS{26}Moro saaro kapu ritopõpyry sã ya nono roropa, jomihpyry ae ro tyrĩko ase Jako pakomotyamo a, ypoetory Tawi a roropa. Tuisame Tawi pary menekãko ase, Aparão pakomotyã esẽme, Izake te, Jako roropa pakomotyã esẽme. Kure rokẽ ypoetory tõ rĩko ropa ase toto emãtohme ropa, toto pynanohnõko ase, enara.




\par }\Chap{34}{\SH Ritonõpo omiry Zetekia a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tuisa Napukotonozo, Papironia esemy, tysoutatu tõ maro etonãko toh nexiase, Jerusarẽ poremãkary poko. Imaro imeimehnõ nonory põkõ soutatu tõ nexiase, tuhkãkomo, typoremãkase aexityã eya. Morarame Ritonõpo tõturuse ya,

\VS{2}tonyohse ywy eya, tõmiry arotohme tuisa Zetekia a, Juta esemy. Ynara tykase:

\par }{\PP — Ywy Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy sero pata ekarõko ase Papironia esemy a, mame sero enahkãko mana apoto ke.

\VS{3}Epara exĩko mase; yrome tapoisẽme exĩko mase, tokarosẽme exĩko mase eya. Napukotonozo enẽko mase, oturũko mase imaro osẽpataka. Imeĩpo ytõko mase Papironia pona.

\VS{4}Tuisa Zetekia, etako ke, ywy Ritonõpo omiry oya: oetapara exĩko mã toto etonatoh po.

\VS{5}Yrome torẽtyke pyra orihnõko mase. Ixtaratu zahkãko mã toto oekepyry tonẽse ahtao, atamuru tõ tuisãpo tõ ekepyry zonẽtopõpyry samo. Ime oehtopõpyry poko oturũko mã toto. Xitãko mã toto, ohnamõko: “Kutuisarykõ norihno!” ãko mã toto. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{6}Mame moro emero ekaroase tuisa Zetekia a, Jerusarẽ po,

\VS{7}Papironia tuisary soutatu tõ osetaparyhtao pata Jerusarẽ poremãkapory poko. Osetapãko roropa isoutatu tõ nexiase Rakixi po, Azeka po roropa, pata tõ tapuruke exiketõ etyhpyrymãkomo Juta po.


\par }{\SH Ritonõpo omiry ahno a
\par }
{\PP \VS{8}Mame tõmiry totapose ahtao Zetekia tomo a Jerusarẽ põkõ maro tynamoto tõ myhpokatohme tyya xine, tõturuse ropa Ritonõpo ymaro.

\VS{9}Epereume toto ahtao tymyhpokase toto eya xine, orutua komo, nohpo tõ roropa. Morarahtao epereu tõ tynamotoke pyra epereume toehse toh nexiase.

\VS{10}Atae toh nexiase tuisa tõ maro tamuximãkõ maro tynamoto tõ myhpokary ropa poko. Tõmirykõ totapose roropa eya xine jũme topehke pyra typoetoryme epereu tõ onyripyra ropa toto ehtohme. Tynamoto tõ tymyhpokase eya xine repe.

\VS{11}Yrome imeĩpo tytyorõtase ropa toto, tonehpose ropa toto eya xine tynamotome toto ehtohme ropa.


\par }{\PP \VS{12-13}Mame Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy a tonyohse ywy ahno zuruse, ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Atamuru tõ touse ahtao ya Ejitu poe, tymyhpokase toto ahtao ya, jomihpyry totapose ya eya xine. Ynara tykase ywy eya xine:

\VS{14}emero 7me jeimamyry taropose ahtao, oekyry tõ epereume ahtao topekahse oya xine ahtao imyhpokatoko toto, anamotome toerohse toto ahtao, 6me jeimamyry etyhpyry pona. Yrome atamurukõ otato pyra toh toehse, jomiry omipona pyra nexiase toto.

\VS{15}Yrome pake hkopyra tytyorõmase mexiatose, mame onyrihpyrykõ yzamaro nexiase. Atae mexiatose opoetory tõ epereu tõ myhpokary poko, mame õmirykõ totapose oya xine jẽpataka, Ytapyĩ tao, onyrihpyrykomo jeahmatohme.

\VS{16}Yrome imeĩpo tytyorõmase ropa mexiatose, nuriame kyriatose. Opoetohpyry tõ tonehpose ropa oya xine, toto myhpokaxĩpo, anamotome toto ehtohme ropa topehke pyra.

\VS{17}Naeroro ywy Ritonõpo ynara ãko ase: jomiry omipona pyra mexiatose, opoetory tõ epereu tõ onymyhpokara tokurehse mexiatose, toto ytotohme. Kure! Etatoko ke omyhpokatorỹko ase: oorihtohkõme etonatoh tao te, oorihtohkõme tyrohsẽ ke te, oorihtohkõme omise konõto ehtoh ke, enara. Aaropotorỹko ase imeimehnõ nonory pona oetuarimatohkõme. Mame ynyrihpyry oya xine eneryke tyya xine oserehnõko imeimehnõ nono põkõ mã toto yronymyryme.

\VS{18-19}Juta tõ tuisary tomo a tõmirykõ totapose ya, Jerusarẽ tamuximãkõ maro, tuisa tapyĩ tao kowenu poko erohketõ maro, oturuketõ maro, ahno tõ emero maro. Pui zoko tyrakase eya xine zokonaka asakoro kuroko toto ytotohme. Yrome tõmihpyrykõ omipona pyra toehse toh nexiase: “Morohne rĩko ynanase,” kaxĩpo jẽpataka, onyripyra tokurehse toh nexiase. Naeroro toto rĩko ase inyrihpyrykõ saaro pui mũkuru a.

\VS{20}Morara exiryke mokaro ekarõko ase epetõkara a, etapary se exiketomo a; ekepyrykõ tõsẽme exĩko torõ tomo a te, onokyro tomo a, enara.

\VS{21}Tuisa Zetekia, Juta tõ esemy, akorehmananõ maro ekarõko ase epetõkara a, etapary se exiketomo a. Papironia tuisary soutatu tomo a toto ekarõko ase, tãtatapoikehse toh mã repe, owinoino xine toeramase toh mana.

\VS{22}Yrome toto enehpõko ropa ase, jomi poe oehnõko ropa mã toto. Osetapãko mã toto, pata poremãkãko mã toto, apoto ke pata zahkãko mã toto. Juta tõ patary tõ ripõko ase patãpo tõme, ona tonorẽ samo, ahno esary kara samo. Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{35}{\SH Jeremia rekapita tõ maro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Jeoakĩ, Joxia mũkuru tuisame ahtao Juta tõ esẽme, ynara tykase Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{2}— Jeremia, ytoko rekapita tõ tapyĩ taka oturuse toto maro. Imeĩpo toto aroko osa taka Ytapyĩ tao uwa eukuru jehnahpyry ekarotohme eya xine.


\par }{\PP \VS{3-4}Mame ytoase rekapita tõ enehse; toto aroase emero Ritonõpo Tapyĩ taka: Jazania, imepỹ Jeremia mũkuru, Hapazinia mũkurume exikety, zakorõ tõ maro emero toto poenõ maro roropa. Mokaro aroase Ritonõpo Tapyĩ taka, urutõ Hanã, poetoryme exiketõ esaka. Hanã, Ritonõpo poetoryme exikety, Jikitaria mũkurume nexiase. Moro osa tamuximãkõ esary pũto nexiase, Maaseia, Sarũ mũkuru, esary epoe nexiase. Tamuximehxo Maaseia nexiase Ritonõpo Tapyĩ tao.

\VS{5}Mame uwa eukuru jehnahpyry yriase mokaro rekapita tõ ẽpataka kopu tõ maro aukurukõme.

\par }{\PP — “Eukuru pitiko ẽtokose,” ase eya xine repe.


\par }{\PP \VS{6}Yrome tozuhse ywy eya xine, ynara tykase toto:

\par }{\PP — Uwa eukuru, jehnahpyry onẽpyra ynanase yna tamuru Jonatape, Rekape mũkuru, omihpyry omipona. Ynara tyripose ynororo yna a: “Jũme uwa eukuru jehnahpyry onẽpyra ehtoko, opoenõ roropa, apakomotyã roropa, enara.

\VS{7}Tapyi tõ onyripyra ehtoko, tupito tõ anarykara roropa ehtoko. Uwa zoko tõ anarykara ehtoko, imehnõ narykatyã onepekahpyra roropa ehtoko. Pata tõ onyripyra ehtoko oesarykõme. Tapyi pisarara ao rokẽ ehtoko oesarykõme jũme samo, okynahxo oehtohkõme sero nono po.”

\VS{8}Mame Jonatape, Rekape mũkuru, nyripohpyry yna a omipona toehse ynanase. Jũme eukuru jehnahpyry onẽpyra toehse ynanase, yna pyxiã maro, yna poenõ roropa, enara.

\VS{9-10}Tapyi tõ onyripyra ynanase yna esaryme: tapyi pitiko tao rokẽ ynanase. Uwa zoko tõ esẽme pyra ynanase, tupito tõ onyripyra ynanase, tiriiku tõkehko esẽme pyra roropa ynanase. Yna tamuru Jonatape nyripohpyry omipona toehse ynanase emero porehme.

\VS{11}Yrome tuisa Napukotonozo, Papironia esẽ, toehse ahtao etonase, kurehxo nexiase yna a Jerusarẽ pona yna ytory papironio tõ soutatu tõ kurũke xirio tõ soutatu tõ kurũke roropa. Morara exiryke tarõme ynanase.


\par }{\PP \VS{12-13}Mame Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy a tonyohse ywy oturutohme Juta tomo a, Jerusarẽ põkomo a roropa, ynara tykase:

\par }{\PP — Ywy Ritonõpo ekaropõko ase: oty katohme jomiry etary se pyra hmatou, ynyripohpyry omipona se pyra roropa hmatou?

\VS{14}Mokaro Jonatape pakomotyã tytamurukõ nyripohpyry omipona toh nexiase uwa eukuru jehnahpyry onẽpyra ehtoh poko. Seroae ro eukuru jehnahpyry onẽpyra mã toto emero, tytamurukõ nyripohpyry omipona. Yrome ywy oturukehpyra exiase oya xine, mame ynyripohpyry omipona pyra mexiatose.

\VS{15}Ypoetory tõ urutõ kõ aropoase oya xine ourutohkõme popyra oehtohkõ rumekatohme oya xine zae ehtoh poko oehtohkõme. Tonaroximase mexiatose eya xine imehnõ neponãmarykõ oneahmara oehtohkõme, ritõ panõ poko pyra oehtohkõme ipunaka, okynahxo oehtohkõme ononorykõ po ynekarohpyry po oya xine atamuru tomo a roropa. Yrome otato pyra mexiatose jomiry omipona pyra roropa mexiatose.

\VS{16}Jonatape poenõ, ipakomotyã roropa tytamurukõ omipona exikehpyra toh nexiase; yrome amarokõ, ypoetory tõ jomiry omipona pyra matose.

\VS{17}Naeroro, ywy, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy, oenahkapotorỹko ase Juta tomo, Jerusarẽ põkõ roropa jomihpyry ae ro. Moro rĩko ase jomiry omipona se pyra oexirykõke turuse awahtao xine ya, Jezukuru se pyra ropa oexirykõke tykohmase awahtao xine ya.


\par }{\PP \VS{18}Mame rekapita tõ turuse ya, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy nekarohpyry, ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Atamurukõ Jonatape nyripohpyry omipona mexiatose, tomeseke mexiatose aomihpyry omipona oehtohkõme emero porehme.

\VS{19}Naeroro ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy, jomiry etapõko ase oya xine: Jonatape, Rekape mũkuru, typakõke jũme enahpỹme exĩko jẽpataka, ypoetoryme. Jomipona exikehpyra exĩko mã toto.




\par }\Chap{36}{\SH Jeremia papẽ tysekeremase Paruke a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame jeimamyry 4me ehtoh po Jeoakĩ, Joxia mũkuru tuisame ahtao Juta tõ esẽme, ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ ya:


\par }{\PP \VS{2}— Jeremia, pape apoiko, jomihpyry merotohme ipokona: ynekarohpyry Izyraeu tõ poko te, Juta tõ poko roropa te, imehnõ nonory põkõ poko roropa emero. Ynekarohpyry emero imeroko joturupitotopõpyry poe oya, Joxia tuisame ahtao, seromaroro pona.

\VS{3}Juta tõ zuaro exĩko mã toto josenetupuhtoh poko toto enahkary poko. Otarame popyra toehtohkõ rumekãko mã toto, mame popyra toto ehtoh korokãko ase, toto rypyry roropa.


\par }{\PP \VS{4}Naeroro Paruke, Neria mũkuru ykohmase imerotohme emero Ritonõpo nekarohpyry ya. Moro tymerose eya pape pokona.

\VS{5}Mame ynara tykase ywy eya:

\par }{\PP — Ywy ytosaromepyra ase Ritonõpo Tapyĩ taka.

\VS{6}Yrome aaropory se ase moro taka ahno moro tao ahtao otuhpyra toto ahtao tururukohtao Ritonõpo a. Moro pape isekeremako opore samo, toto netaryme, emero Ritonõpo nekarohpyry ya imeropotohme oya. Morohne isekeremako morotõkõ emero netaryme, Juta patary tõ poe aehtyã netaryme roropa.

\VS{7}Otarame moro etaryke tyya xine oturũko mã toto Ritonõpo a, otarame tyyrypyrykõ rumekãko mã toto, mokaro zehno Ritonõpo exiryke popyra toto ehtoh pokoino.


\par }{\PP \VS{8}Naeroro Paruke a Ritonõpo omiry tysekeremase Ritonõpo Tapyĩ tao, jomi poe.


\par }{\PP \VS{9}Morarame nuno 9mã po, jeimamyry 5mã po tuisame Jeoakĩ, Joxia mũkuru ahtao, Juta tõ esẽme, ahno imoihme otuhpyra toh nexiase Ritonõpo eahmaryke. Jerusarẽ põkomo te, Juta patary tõ patary poe aehtyã maro.

\VS{10}Naeroro imoihmãkõ netaryme moro pape tysekeremase Paruke a ynekarohpyry eya emero. Moro tyrise eya zara po Ritonõpo Tapyĩ tao Kemaria, Sapã mũkuru esary po, tuisa papẽ meroneme. Mokyro esary kae nexiase zara po, Omõtoh Kasenato pũto Ritonõpo Tapyĩ tao.


\par }{\SH Tamuximãkõ netaryme moro pape tysekeremase ropa
\par }
{\PP \VS{11}Moro omi sekeremary Paruke a Ritonõpo omiryme totase Mikaia a Kemaria mũkuru, Sapã pary.

\VS{12}Mame tyhtose ynororo tuisa tapyĩ taka, pape merone esaka, tamuximãkõ moroto tõximõse ahtao. Moroto nexiase Erisama, tuisa papẽ merone te, Teraia, Semaia mũkuru te, Eunatã, Akapoa mũkuru te, Kemaria, Sapã mũkuru te, Zetekia, Hanania mũkuru te, imehnõ tamuximãkõ maro.

\VS{13}Turuse toto Mikaia a emero tynetatyã, Paruke nysekeremahpyry ahno netaryme.

\VS{14}Mame Jeuti, Netania mũkuru, Seremia pary, Kuxi pary mũkuru tonyohse eya xine Paruke zuruse, ynara kase:

\par }{\PP — Osehko xiaro, moro pape enehko onysekeremahpyry mokaro netaryme.

\par }{\PP Mame moro pape tapoise Paruke a; toytose tuisa tapyĩ taka.

\VS{15}Toeporehkase ahtao ynara tykase toto eya:

\par }{\PP — Ajohpame sã oporohko, moro isekeremako ynanetaryme.

\par }{\PP Mame Paruke a tysekeremase toto netaryme.

\VS{16}Moromeĩpo emero totase ahtao eya xine tonese toto oseya torẽtyke toehse toto. Ynara tykase toto Paruke a:

\par }{\PP — Senohne ynanekaroxi emero tuisa konõto a.


\par }{\PP \VS{17}Mame tõturupose Paruke a:

\par }{\PP — Otãto sero tymerose oya? Nekaroase Jeremia oya imerotohme?


\par }{\PP \VS{18}Ynara tykase Paruke:

\par }{\PP — Jeremia a tõmiry tokarose ya axĩ pyra. Ywy pape ymeroase inekarohpyry emero pape pokona pape merotoh ke.


\par }{\PP \VS{19}Mame ynara tykase toto eya:

\par }{\PP — Omoro, Jeremia maro otonẽtoko, oesary waro pyra imehnõ ehtohme.


\par }{\SH Pape zahkatopõpyry tuisa a
\par }
{\PP \VS{20}Moro pape tynomose mokaro tamuximãkomo a Erisama esao, tuisa akorehmane pape merotoh poko. Mame toytose toto tuisa esaka, eya tokarose emero.

\VS{21}Mame Jeuti tonyohse tuisa a moro pape enehtohme tyya. Toytose ynororo Erisama esaka, moro pape tonehse eya, mame tysekeremase eya tuisa Jeoakĩ netaryme, imaro emero tamuximãkõ netaryme roropa.

\VS{22}Ikonoporyme nexiase, kuenime, tytapyĩ ikonoporyme ehtoh tao tuisa nexiase, typorohse apoto pũto.

\VS{23}Tuhke pyra pape ary tysekeremase ahtao Jeuti a, moro pape ary tysahkase tuisa a tyratõ pitiko ke ematohme apoto htaka. Moro tyrizomose eya moro pape emero tyahkase ehtoh pona.

\VS{24}Yrome mokyro tuisa, imaro tamuximãkõ enaromyra toh nexiase moro omi etaryhtao tyya xine. Enaromyra toh nexiase, emynyhmara popyra toehtohkõ poko Ritonõpo neneryme.

\VS{25}Moro pape onyahkapopyra Eunatã tõ nexiase, Teraia maro, Kemaria maro repe, yrome otato pyra tuisa nexiase.

\VS{26}Mame typoetory tõ tonyohse eya: tuisa mũkuru Jerameeu te, Seraia maro, Azarieu mũkuru te, Seremia maro, Apateu mũkuru, enara, jakorehmane Paruke apoitohme tyya xine ymaro repe. Yrome tonẽse ynanexiase Ritonõpo a.


\par }{\SH Imepỹ pape ropa
\par }
{\PP \VS{27}Moromeĩpo moro pape tyahkase ahtao tuisa Jeoakĩ a, ynymeropohpyry Paruke a, ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ ya:


\par }{\PP \VS{28}— Imepỹ pape apoiko imerotohme emero onymerohpyry samo apitoryme tuisa nyahkahpyry samo.

\VS{29}Mame ynara tykamexipose ropa ywy Ritonõpo a ynara kase:

\par }{\PP — Tuisa Jeoakĩ, moro pape tyahkase oya; mekaropoase roropa: “Oty katohme morohne tymerose Jeremia a, Papironia tuisary oehnõko mana, sero nono enahkãko mana, ahno etapãko, okyno tõ roropa?”

\VS{30}Morara exiryke, ywy Ritonõpo ynara ãko ase oya, tuisa Jeoakĩ, apakomotyã tuisame exipyra ekurehnõko mã toto, Tawi myakãme. Oekepyry typahsẽme exĩko mana xixi ao saeremã po, kuenimao tykohmãse ahtao roropa.

\VS{31}Awãnohtorỹko ase, opoenõ maro, apakomotyã maro, ãkorehmananõ maro emero, oorypyrykõ pokoino. Otato pyra mexiatose, Jerusarẽ põkõ maro Juta tõ maro tonaroximase awahtao xine ya. Morara exiryke popyra ehtoh enehpõko ase opona xine jomihpyry ae ro oya xine.


\par }{\PP \VS{32}Mame imepỹ pape apoiase ekarotohme jakorehmane Paruke a, moro pokona emero ynekarohpyry tymerose eya, emero tymerose aexihpyry sã pape apitorymã pokona, tuisa Jeoakĩ nyahkahpyry pona. Moro motye omi ekaroase eya, morohne saaro imerotohme ropa eya.




\par }\Chap{37}{\SH Zetekia nekaropohpyry
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame tuisa Napukotonozo, Papironia esemy a Zetekia, Joxia mũkuru, tuisame tyrise Juta tõ esẽme, Joakĩ, Jeoakĩ mũkuru myakãme.

\VS{2}Yrome Zetekia tõ, imaro tuisame exiketõ, imehnõ ahno roropa Ritonõpo omiry omipona pyra toh nexiase, ywy, urutõ Jeremia, ynekarohpyry eya xine omipona pyra toh nexiase.


\par }{\PP \VS{3}Mame Jukau, Seremia mũkuru, oturukety Sowonia maro, Maaseia mũkuru tonehpose tuisa Zetekia a oturuse ymaro. Ynara tykase toto ya:

\par }{\PP — Ajohpãme sã, Jeremia, oturuko Ritonõpo Kuesẽkomo a, yna poko.


\par }{\PP \VS{4}Morara ahtao omõpyra ro exiase ãpuruhpyry taka. Ytoytõko ro exiase ahno rãnakuroko.

\VS{5}Jerusarẽ tapuruse papironio tõ soutatu tomo a. Yrome Ejitu tõ soutatu tõ tutũtase Ejitu nonory poe Izyraeu tõ akorehmatohme. Moro waro toehse papironio tõ ahtao Jerusarẽ turumekase eya xine.

\VS{6-7}Mame Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy, jenyokyase Zetekia, Juta tõ esẽ zuruse, ynara kase:

\par }{\PP — Mokaro Ejitu tõ soutatu tõ oehnõko ãkorehmase repe, yrome ytõko ropa mã toto Ejitu pona ropa.

\VS{8}Mame papironio tõ oehnõko ropa mã toto osetapase ropa, sero pata pona. Sero pata poremãkãko mã toto, apoto zukãko roropa mã toto.

\VS{9}Ywy Ritonõpo, ourutorỹko ase zuaro oehtohkõme: osenekunohpyra ehtoko papironio tõ poko: “Oehpyra ropa mã toto,” kara ehtoko. Oehnõko ropa mã toto.

\VS{10}Mokaro Papironia soutatu tõ typoremãkase ahtao oya xine, etonaketomo, tapurose exiketõ rokẽ tõxinamase ahtao, tohrame tynyhtohkõ tao toto ahtao, ekurehpyra exĩko, owõnõko ropa mã toto sero pata zahkatohme.


\par }{\SH Jeremia ãpuruhpyry tao
\par }
{\PP \VS{11}Mame papironio tõ soutatu tõ toesyryhmase Jerusarẽ poe Ejitu tõ soutatu tõ oepyryke.

\VS{12}Mame moro toehse ahtao jytory se exiase Jerusarẽ poe Pẽjamĩ nonory pona, ynonory apoise wekyry tõ nonory maro exikety.

\VS{13}Yrome toeporehkase jahtao Omõtoh Pẽjamĩ pona, erase tõ tuisary, Jeria, Seremia mũkuru, Hanania pary moroto nexiase. Totypohkapose ywy eya, ynara tykase ynororo ya:

\par }{\PP — Epãko mase papironio tõ maro oehtohme!


\par }{\PP \VS{14}— Ajohpe! tykase ywy. — Epara ase, papironio tõ maro jexiry se pyra ase!

\par }{\PP Yrome jomiry etary se pyra Jeria nexiase. Tapoise ywy eya, jaroase tuisa tomo a.

\VS{15}Tohne toehse toh nexiase, yzehno. Typipohse ywy eya xine, mame tapuruse ywy eya xine Jonata tapyĩ tao, tuisa papẽ meroneme exikety. Itapyiny ãpuruhpyryme tyrise nexiase.

\VS{16}Mame osa pitiko aka tyrise ywy, nono ahkahpyry aka. Moro tao exiase okynahxo.


\par }{\PP \VS{17}Imeĩpo tonehpose ywy tuisa Zetekia a. Toeporehkase jahtao itapyĩ konõto taka, tõturupose ywy eya tokare pyra:

\par }{\PP — Jeremia, Ritonõpo otururu totase oya, Kuesẽkõ omiry yna poko?

\par }{\PP — Ỹ, totase ya! Omoro, tuisa, tokarosẽme exĩko Papironia tuisary a.


\par }{\PP \VS{18}Mame ekurehpyra jehtohme ekaropoase eya:

\par }{\PP — Tuisa Zetekia, oty popyra yriase opoko, oty yriase tuisa tõ poko erohkety ryhmaryme, ahno ryhmaryme, ãpuruhpyry taka jẽmatohme?

\VS{19}Otoko hnae mokaro opoetory tõ, aoturutyamo: “Papironia tuisary oehpyra mana osetapase amaro, ononory põkõ maro,” kahpõkomo?

\VS{20}Morara exiryke, tuisa, ajohpãme sã jaropopyra ropa exiko apapẽ merone, Jonata tapyĩ taka. Jytory ropa ahtao moro taka orihnõko ase.


\par }{\PP \VS{21}Mame tyripose ywy tuisa Zetekia a erase tõ zarã pona. Kokoro rokẽ wyi tokarose ya wyi ekeitoh poe, enatyry pona pata po. Naeroro moroto ehse exiase erase tõ zarã po.




\par }\Chap{38}{\SH Jeremia tyrise eutary aka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame jotururu ahno a totase Sepatia a, Matã mũkuru te, Ketaria a, Pasua mũkuru te, Jukau a, Seremia mũkuru te, Pasua a roropa, Maukia mũkuru, enara. Ynara ãko exiase:

\VS{2}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Taro pata po tehme exiketõ orihnõko mã toto etonatoh ke te, omise ehtoh ke te, tyrohsẽ ke, enara. Yrome pata poe tũtaketõ osekarotohme papironio tomo a orihpyra exĩko mã toto; osepynanohnõko mã toto isene ro.


\par }{\PP \VS{3}Ynara ãko roropa exiase: Ritonõpo omihpyry ynara mana:

\par }{\PP — Sero pata ekarõko ase Papironia tuisary a, isoutatu tõ maro, iporemãkãko mã toto.


\par }{\PP \VS{4}Mame mokaro tamuximãkõ toytose tuisa a, ynara tykase toto:

\par }{\PP — Mokyro orihmapory se ynanase. Moro sã aotururuhtao soutatu tõ konehmãko mana sero pata po; ahno emero jamihkehnõko mã toto. Mose imehnõ akorehmary se pyra mana, toto poremãkapory se rokẽ mana emero porehme.


\par }{\PP \VS{5}Ynara tykase tuisa Zetekia:

\par }{\PP — Kure! Jeremia tyritoko ise oehtohkõ ae. “Ipoko pyra ehtoko,” kara exĩko ase oya xine.


\par }{\PP \VS{6}Mame tapoise ywy eya xine, tõmase ywy eya xine tuisa mũkuru, Maukia pẽkamã aka, tapyi konõto erase tõ zarã rãnao. Eary tõ ke tonyhtose ywy moro aka. Tuna pyra nexiase, ikurepato rokene; moro aka tyhtose ywy.


\par }{\PP \VS{7-8}Mame Epete-Mereke, Etiopia pono, erohkety tuisa tapyĩ tao, zuaro toehse jẽmatopõpyry poko pẽkamã aka. Toytose ynororo tuisa tapyĩ tae oturuse tuisa maro, imehnõ apiakãko tuisa nexiase Omõtoh Pẽjamĩ po. Ynara tykase Epete-Mereke eya:


\par }{\PP \VS{9}— Tuisa, mokaro nyrihpyry popyra mã ipunaka. Jeremia tõmase eya xine pẽkamã aka. Moro ao orihnõko mana tonahsẽ pyra exiryke pata po.


\par }{\PP \VS{10}Naeroro Epete-Mereke taropose tuisa a orutua kõ 30mãkõ arotohme janỹtohme moro pẽkamã ae joorikyry ino.

\VS{11}Mame mokaro orutua kõ tarose Epete-Mereke a mõkomo esaka tuisa tapyĩ tao. Kamisãpo tapoise eya upõpo roropa yhtotohme ya pẽkamã ao eary ke.

\VS{12}Ynara tykase ya:

\par }{\PP — Jeremia, senohne kamisãpo tyriko ãpory tõ zopikoxi jetũ pyra eary tõ ehtohme ãnymyryhtao.

\par }{\PP Moro tyrise ya aomi poe.

\VS{13}Mame tanỹse ywy eya xine eary tõ ke. Touse ropa ywy eya xine moro pẽkamã ae. Moromeĩpo moroto tapuruse exiase erase tõ zarã po.


\par }{\SH Zetekia zae ehtoh waro se Jeremia a
\par }
{\PP \VS{14}Mame tuisa Zetekia a tonehpose ywy tyya, Omõtoh oseruaõ pona Ritonõpo Tapyĩ tao. Ynara tykase ynororo ya:

\par }{\PP — Jeremia, ekaropory se ase oya, zuaro oehtoh onẽpyra exiko ywinoino.


\par }{\PP \VS{15}Ynara ase eya:

\par }{\PP — Ajohpe pyra jotururuhtao oya, jetapãko mase; zae ehtoh poko turuse ya awahtao, otato pyra exĩko mase.


\par }{\PP \VS{16}Mame Zetekia a tõmiry totapose ya tokare pyra ynara tykase:

\par }{\PP — Ritonõpo Kuesẽkõ netaryme, isene Exikety, isene Kyrihpõkomo, oetapara exĩko ase, oekaropyra roropa ase oetapary se exiketomo a.


\par }{\PP \VS{17}Mame Zetekia a tõturuse ywy: Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase:

\par }{\PP — Tuisa Zetekia, osekaroryhtao oya Papironia tuisary akorehmananomo a oetapara exĩko mã toto, sero pata onyahkara exĩko roropa mã toto. Omoro, atapyĩ taõkõ maro isene exĩko matose.

\VS{18}Yrome osekaropyra awahtao, sero pata typoremãkasẽme exĩko papironio tomo a, apoto zukãko roropa mã toto. Oepatoh pune pyra exĩko mana.


\par }{\PP \VS{19}Mame tuisa Zetekia ynara tykase:

\par }{\PP — Yrome mokaro juteu tõ zuno ase, yna rumekahpõkomo Papironia põkõ maro ehtohme. Otarame jekarõko papironio tõ mana eya xine, mame yyryhmãko mã toto.


\par }{\PP \VS{20}Ynara tykase ywy eya:

\par }{\PP — Oekaropyra mã toto mokaro juteu tomo a. Ajohpãme sã Ritonõpo nekarohpyry omipona exiko, ynekarohpyry ae ro. Mame kure rokẽ exĩko mana, oorihpyra exĩko mase.

\VS{21}Yrome Ritonõpo a tuaro tyripose ywy, osekaropyra awahtao eya xine ynara exĩko mana:

\VS{22}Nohpo tõ emero Juta tõ tuisary tapyĩ konõto tao aexityã arõko mã toto Papironia tuisary akorehmananomo a. Mame mokaro nohpo tõ ynara ãko mã toto aytorykohtao:

\par }{\Q “Tonekunohse tuisa nexiase epe tõ kurano a,

\par }{\Q typoremãkase ynororo eya xine.

\par }{\Q Naeroro seromaroro tomõse ynororo ikurepato htaka exiryke,

\par }{\Q turumekase mã ynororo epe tomo a.”


\par }{\PP \VS{23}Ynara ase roropa eya:

\par }{\PP — Tuisa Zetekia opyxiã emero opoenõ roropa tokarosẽme exĩko mã toto papironio tomo a, omoro roropa epara exĩko mase mokaro winoino. Tynamotome aarõko Papironia tuisary, mame sero pata tonahkasẽme exĩko mana apoto ke.


\par }{\PP \VS{24}Mame ynara tykase Zetekia ya:

\par }{\PP — Jeremia, sero onekarohpyry ya onumakara exiko imehnomo a; oetaparyino.

\VS{25}Mokaro tamuximãkõ zuaro toehse ahtao amaro tõturuse jehtopõpyry poko oehnõko mã toto oya oturupose: “Oty poko moturutou? Oetapara ynanase ekaroryhtao emero,” ãko mã toto.

\VS{26}Ynara rokẽ kaxiko eya xine: “Ajohpãme sã jaropopyra ropa exiko Jonata tapyĩ taka jorikyryino,” kaxiko.


\par }{\PP \VS{27}Mame mokaro tamuximãkõ tooehse ekaropose. Oturuase tuisa nekaropohpyry rokene. Naeroro turumekase ywy eya xine. Ypoko pyra toh nexiase, yna omihpyry onetara toh exiryke.

\VS{28}Mame moroto rokẽ toehse ywy, erase tõ zara po, Jerusarẽ poremãkatoh pona.




\par }\Chap{39}{\SH Jerusarẽ poremãkatopõpyry
\par }
{\R (2 Tuisa 25.1-21; 2 Koronika 36.17-21; Jeremia 52.3-30)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mame jeimamyry 9me ehtoh po nuno 10mã po Zetekia tuisame ehtoh poko Juta tõ esẽme, tuisa Napukotonozo, papironio tõ esẽ, tooehse tysoutatu tõ maro Jerusarẽ poremãkapose.

\VS{2}Mame jeimamyry 11mã po Zetekia tuisame ehtoh poko, nuno 4mã po ẽmepyry 9me ehtoh po pata apuru tyhmose eya xine.


\par }{\PP \VS{3}Jerusarẽ typoremãkase ahtao Papironia tuisary akorehmananõ, tamuximãkõ emero tooehse, typorohse toto tapõkõ pona Omõtoh Irãnaõ taka. Mokaro maro nexiase Nerekau-Sarezea te, Sãkaa-Nepo te, Sarasekĩ te, imepỹ Nerekau-Sarezea, enara.


\par }{\PP \VS{4}Mame morohne tonese ahtao tuisa Zetekia a, isoutatu tõ maro, toepapitose toto koko pata poe. Tutũtase toto tuisa tupi esemary ae, omõtoh ae asakoro apuru rãnao. Toepase toto Joatão jakanahmae.

\VS{5}Yrome tuisa Zetekia tokahmase papironio tõ soutatu tomo a. Tapoise ynororo eya xine ona po Jeriko pũto. Tarose ynororo eya xine tymyhse Napukotonozo a, pata Ripira po ynororo ahtao, Hamate nonory po. Moroto Zetekia tuãnohpose Napukotonozo a.

\VS{6}Moroto Ripira po Zetekia mũkuru tõ totapapose eya jũkõ ẽpataka. Zetekia akorehmananõ, Juta tõ tamuximãkõ totapase roropa eya.

\VS{7}Moromeĩpo Zetekia enuru tõ typosohkapose Napukotonozo a, keti ke metau risẽ ke tymyhse ynororo arotohme Papironia pona.

\VS{8}Morara ahtao tuisa tapyĩ konõto tyahkase Papironia põkomo a, ahno tapyĩ tõ roropa tyahkase eya xine, pata Jerusarẽ apuru tõ tytahkase roropa eya xine.

\VS{9}Mame papironio tõ soutatu tõ tuisary Nepuzaratã nexiase. Eya Juta tõ akoĩpyry tarose tynamotome Papironia pona, epaketõ maro papironio tõ epeme ehtohme.

\VS{10}Yrome ahno tynomose eya, tymõkomoke pyra exiketomo tutupike pyra exiketõ roropa, eya xine tupito tõ tokarose eya uwa zoko esary tõ roropa.


\par }{\SH Jeremia tymyhpokase ropa
\par }
{\PP \VS{11}Mame ynara tykase Napukotonozo, Papironia esẽ, typoetory Nepuzaratã a tyritohme ya:


\par }{\PP \VS{12}— Ytoko Jeremia enehse, ipyno exiko. Tomeseke exiko ipoko, ise ynororo ehtoh ekaroko eya.


\par }{\PP \VS{13}Naeroro Nepuzaratã imehnõ tamuximãkõ maro, Nepusazapã te, Nerekau-Sarezea te, imehnõ tuisa Papironia esẽ akorehmananõ maro,

\VS{14}eya xine tonehpose ywy erase tõ zarã poe. Tokarose ywy Ketaria a, Aikã mũkuru, Sapã pary, jarotohme tytapyĩ taka. Mame moroto exiase Jerusarẽ po, ahno rãnao.


\par }{\SH Ritonõpo Omiry Epete-Mereke a
\par }
{\PP \VS{15}Moroto ro tymyhse jahtao erase tõ zarã po, Ritonõpo Kuesẽkõ tõturuse ya. Ynara tyripose ya:


\par }{\PP \VS{16}— Oturuko Epete-Mereke, Etiopia pono a, Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase:

\par }{\PP — Jomihpyry ae ro popyra ehtoh enehpõko ase sero pata Jerusarẽ pona. Moro toehse ahtao moroto exĩko mase, morohne enẽko mase.

\VS{17}Yrome ywy Ritonõpo, oewomãko ase, oekaropyra exĩko ase ozehno exiketomo a, mokaro zuno oehtyã winoino

\VS{18}opynanohnõko ase. Oetapara exĩko imehnõ mana. Isene exĩko mase tonetupuhse jexiryke oya. Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{40}{\SH Jeremia kowenatu maro
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame Ritonõpo tõturuse ropa ya, tymyhpokase ropa jahtao soutatu tõ tuisary a, Nepuzaratã a pata Rama po. Moroto exiase tarose jexiryke tymyhse keti ke Jerusarẽ põkõ maro, imehnõ Juta põkõ maro; mokaro arõko toh nexiase tynamotokõme Papironia põkomo a pata Papironia pona.

\VS{2}Soutatu tõ tuisary a tykohmase ywy, oturuse ya imehnõ netaryme pyra. Ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Ritonõpo Oesẽkomo a tonaroximase sero nono enahkary poko.

\VS{3}Seromaroro tyrise eya emero tõmihpyry ae ro. Morohne tyrise eya iirypyryme toehse ipoetory tõ exiryke. Aomiry omipona pyra toehse toto exiryke.

\VS{4}Seromaroro omyhpokãko ase, keti oũko ase omekũ tõ poe, oytotohme ise oehtoh pona. Oytory se awahtao ymaro Papironia pona, eropa, kure rokẽ opyno exĩko ase. Yrome oytory se pyra awahtao ytopyra exiko. Taro oesary menekãko mase oesaryme ehtohme. Ytoko ise oehtoh pona, kure oya ahtao.


\par }{\PP \VS{5}Yrome axĩ pyra imenekary poko jexiryke, onezuhpyra exiase. Naeroro ynara tykase Nepuzaratã ya:

\par }{\PP — Ytoko Ketaria tapyĩ taka, Aikã mũkuru, Sapã pary, moroto oehtohme imaro. Kowenatume, Juta patary tõ esẽme Ketaria tyrise Papironia tuisary a. Imaro exiko ise awahtao ahno rãnao, mame ytoytõko mase ise oehtoh pona.

\par }{\PP Mame tonahsẽ ekaroase Nepuzaratã ya tynekarory maro, mame ytoase morotoino.

\VS{6}Mame ytoase Ketaria tapyĩ taka, Mixipa pona moroto exiase imaro. Ahno morotõkõ maro ytopyra aexityã maro Papironia pona, Juta nonory po.


\par }{\SH Kowenatu Ketaria ehtoh poko
\par }
{\R (2 Tuisa 25.22-24)

\par }{\PP \VS{7}Toitoine Juta põkõ tamuximãkõ tysoutatu kõ maro ona po toexirykõke osekaropyra tokurehse toh nexiase papironio tomo a. Tuaro toehse toh nexiase Ketaria poko, Aikã mũkuru; Papironia tuisary a Ketaria ritopõpyry kowenatume nono esẽme, emero ytopyra exiketõ Papironia pona esẽme roropa. Tymõkomokãkara exiketõ tõxinamase moroto Izyraeu tõ nonory po.

\VS{8}Naeroro Iximaeu, Netania mũkuru te, Joanã, Karea mũkuru te, Seraia, Tanumete mũkuru te, Epai mũkuru tomo, pata Netopa põkomo te, Jezania maro, Maaka pono toytose toto tysoutatu tõ maro Mixipa pona oturuse Ketaria maro.

\VS{9}Mame Ketaria ynara tykase eya xine:

\par }{\PP — Jomiry etapõko ase oya xine: enaromyra ehtoko; osekarotoko Papironia põkomo a. Osesaritoko sero nono po, Papironia tuisary poetoryme oehtohkõme. Kure rokẽ exĩko oya xine mana.

\VS{10}Ywy roro Mixipa po exĩko ase. Mame papironio tõ tooehse ahtao, oturũko ase toto maro ãkorehmatohkõme. Epery tõkehko apoĩko matose, ikurãkatohme, eukuru kurãkãko roropa matose azeite maro. Moroto pata tõ po exĩko matose anapoityãkõ po.


\par }{\PP \VS{11}Morararo imehnõ juteu tõ zuaro toehse Moape po toto ahtao te, Amõ po te, Etõ po te, imehnõ nonory tõ po roropa, Papironia tuisary a juteu tõ nomotopõpyry poko Juta tõ nonory po. Zuaro toehse roropa toto kowenatume Ketaria ritopõpyry poko eya.

\VS{12}Mame tutũtase juteu tomo osa tõ poe imeimehnõ nonory po toehtohkõme ropa Juta nonory pona ropa. Mixipa pona toytose toto Ketaria esaka; eukuru tyrise eya xine itamurume, epery tõ tapoise roropa eya xine itamurume.


\par }{\SH Ketaria etapatopõpyry
\par }
{\R (2 Tuisa 25.25-26)

\par }{\PP \VS{13}Moromeĩpo Joanã, Karea mũkuru toytose soutatu tõ tuisary tõ maro, osekaropyra aexityamo papironio tomo a, Mixipa pona Ketaria esaka.

\VS{14}Ynara tykase toto eya:

\par }{\PP — Zuaro hma, Iximaeu, Netania mũkuru tonyohse Paari, Amõ tuisary a oetapatohme?

\par }{\PP Yrome moro ajohpe tokarose Ketaria a.

\VS{15}Mame ynara tykase Joanã eya rokene, imehnõ netaryme pyra:

\par }{\PP — Kuaropoko Iximaeu etapatohme; imehnõ tuaro pyra exĩko onoky a mokyro totapase. Oty katoh oetapapõko ynanae eya? Morara toehse ahtao juteu tõ emero amaro exiketõ atahpahnõko mã toto. Mame tarõkõ Juta nonory põkõ ehxirõko mã toto.


\par }{\PP \VS{16}Yrome tozuhse ynororo Ketaria a:

\par }{\PP — Iximaeu onetapara exiko! Ajohpe moro omi mana mokyro poko.




\par }\Chap{41}{\PP \VerseOne{1}Mame moro jeimamyry ae ro, nuno 7mã po, Iximaeu, Netania mũkuru, Erisama pary, tuisa ekyry, toytose Mixipa pona orutua kõ 10mãkõ maro oseporyse Ketaria maro. Moroto toto ahtao aotukurukohtao oximaro,

\VS{2}Iximaeu tõ orutua kõ 10mãkõ maro tytapemãkõ tapoise, mame Ketaria totapase eya xine. Moro saaro Papironia tuisary nyrihpyry kowenatume totapase eya xine.

\VS{3}Juteu tõ roropa Ketaria maro exiketõ Mixipa po totapase Iximaeu tomo a. Papironia soutatu tõ moroto exiketõ totapase roropa eya xine.


\par }{\PP \VS{4}Yrokokoro zuaro pyra ro imehnõ ahtao Ketaria etapatopõpyry poko,

\VS{5}orutua kõ 80mãkõ toeporehkase toto. Xikẽ poe tooehse toh ynaroro te, Xiro poe roropa te, Samaria poe, enara. Tõtypotykõ tysahkase eya xine, tupõkõ tyxihxihkase te, typihpyrykõ tokotokose eya xine. Tiriiku tõkehko tonehse eya xine, ixtaratu maro tynekarorykõme Ritonõpo Tosẽkomo a Itapyĩ tao.

\VS{6}Naeroro Iximaeu toytose pata Mixipa poe oseporyse mokaro maro. Xitãko nexiase toytoryme. Toeporehkase ynororo ahtao, ynara tykase ynororo:

\par }{\PP — Omõtoko, ehmaropa Ketaria enese, tykase.


\par }{\PP \VS{7}Yrome tomõse toto ahtao pata pona, Iximaeu tomo a totapase ynaroro ipoetory tõ maro; ekepyrykõ tõmase eya xine tuna eutary aka.


\par }{\PP \VS{8}Yrome mokaro maro orutua kõ 10mãkõ nae nexiase, ynara tykase toto Iximaeu a:

\par }{\PP — Yna onetapara exiko! Tiriiku tõkehko nae ynanase, azeite te, ano zeni roropa tonẽse ona po.

\par }{\PP Naeroro mokaro 10mãkõ onetapara tokurehse ynororo.

\VS{9}Moro pẽkamã zumo nexiase zaka ahno ekepyry ẽmatopõpyry Iximaeu a tynetapatyamo. Tuisa Asa nahkapohpyry nexiase; tuisa Paasa, Izyraeu esẽ zuno toexiryke moro tahkapose eya. Moro oramã typehkase ahno ekepyry ke Iximaeu a.

\VS{10}Mame Iximaeu toytose Amõ nonory pona, typoetoryme tuisa ẽxihpyry tõ tarose eya imehnõ ahno Mixipa põkõ akoĩpyry maro. Mokaro nexiase tuisa Nepuzaratã nynomotyamo Ketaria maro toto pynanohtohme.


\par }{\PP \VS{11}Mame Joanã, Karea mũkuru, imehnõ soutatu tõ tuisary tõ maro zuaro toehse Iximaeu nyrihpyry xihpyry poko.

\VS{12}Naeroro tysoutatu tõ tykohmase eya oximõtohme. Toytose toto etonase Iximaeu tõ maro. Toporyse ynororo eya xine pẽkamã konõto pũto Kipeão po.

\VS{13}Morarame Joanã tõ imaro soutatu tõ tuisary tõ tonese ahtao Iximaeu narotyamo a tãkye toehse toto.

\VS{14}Mame mokaro Iximaeu narotyã Mixipa poe, toeramase toto, tururume toytose toto Joanã maro toehtohkõme.

\VS{15}Yrome Iximaeu tõ toepase 8mãkõ maro Joanã tõ winoino. Amõ nonory pona toepase toto.


\par }{\PP \VS{16}Mame Joanã tõ soutatu tuisary tõ maro tõximõse toto soutatu tõ maro te, nohpo tomo te, poeto tomo te, tomukase aexityã maro, emero Iximaeu narotyamo Mixipa poe typoetoryme, Ketaria etapaxĩpo. Moro sã tõximõse toto Joanã napoityã Iximaeu wino Kipeão po,

\VS{17}mame toytose toto Kerute-Kimã pona aporo Perẽ pũto. Toytorykõ se toh nexiase Ejitu pona

\VS{18}papironio tõ poe toeparykõme. Mokaro zuno toh nexiase Ketaria totapase Iximaeu a exiryke, tyrise kowenatume ahtao Papironia tuisary a.




\par }\Chap{42}{\SH Jeremia oturupotopõpyry Ritonõpo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mame soutatu tõ tuisary tõ emero toehse, Joanã, Karea mũkuru maro te, Azaria, Hosaia maro, ahno maro, emero rokene

\VS{2}oturuse ymaro. Ynara tykase toto:

\par }{\PP — Jeremia, ajohpame sã yna omiry imoiko: oturuko Ritonõpo Kuesẽkomo a yna poko, mokaro akoĩpyry tõ poko roropa, aoxinamatyã akoĩpyry poko. Tuhke ynanexiase repe, yrome seromaroro tuhke pyra toehse ynanase. Moro enẽko mase.

\VS{3}Oturuko Ritonõpo Oesemy a yna esemary enepotohme zae rokẽ yna ytotohme, zae ehtoh poko rokẽ yna ehtohme roropa.


\par }{\PP \VS{4}Ynara ezukuase:

\par }{\PP — Ỹ, kure! Oturũko ase Ritonõpo Oesẽkomo a, õmirykõ moĩko ase. Imeĩpo aomihpyry ekarõko ase oya xine. Inekarory ononẽpyra ase, emero ekarõko ase oya xine.


\par }{\PP \VS{5}Mame ynara tykase toto:

\par }{\PP — Ah Ritonõpo Kuesẽkõ yna eneneme nexino, zae exiketyme mana ajohpe pyra roropa: Inekarory oya omipona exĩko ynanase ipunaka.

\VS{6}Ise yna ahtao, inyripory se pyra yna ahtao roropa, Ritonõpo Kuesẽkõ omipona exĩko ynanase, imaro õtururuke yna poko. Ritonõpo omipona yna ahtao emero kure exĩko yna a.


\par }{\SH Ezuhtopõpyry Ritonõpo a
\par }
{\PP \VS{7}Mame 10me ẽmepyry taropose ahtao Ritonõpo noturuase ya.

\VS{8}Naeroro Joanã, Karea mũkuru ykohmase soutatu tõ tuisary tõ maro, imaro exiketomo te, emero rokẽ ahno maro.

\VS{9}Ynara ase:

\par }{\PP — Oturuase Ritonõpo, Izyraeu tõ Esemy a õmihpyrykõ omi poe. Ynara nase ynororo:

\VS{10}“Taro oexirykõ se ro awahtao xine, sero nono po ahnome oritorỹko ropa ase, oenahkapopyra xine exĩko ase; aarykatorỹko sã ase, amarokõ omukara xine roropa ase. Oenahkapotopõpyrykõ pokoino ya toemynyhmase ywy ipunaka.

\VS{11}Papironia tuisary zuno pyra ehtoko amaro xine jexiryke. Opynanohtorỹko ase, oewomatorỹko ase opoko xine pyra aehtohme. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{12}Opyno xine exĩko ase, opyno xine mokyro rĩko ase roropa, taro onomotohkõme sero nono po.”


\par }{\PP \VS{13-15}— Yrome amarokomo, tehme exiketõme taro Juta po, Ritonõpo Oesẽkõ omipona rokẽ ehtoko. Aomiry poe tehme ehtoko sero nono po. Ynara kara ehtoko: “Ytõko ynanase Ejitu pona, moroto yna ehtohme. Moroto osetapara exĩko ynanase te, rueimo etory etonatohme onetara ynanase exĩko, omise konõto ehtoh pyra roropa moroto.” Moro sã õtururukohtao ynara ãko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy: “Ejitu pona oytorykõ se awahtao xine moroto oehtohkõme,

\VS{16}moroto etonatoh exĩko mana, moro etonatoh zuno oehtopõpyrykomo. Moroto omise konõto ehtoh oekahmatorỹko, moro omise konõto zuno oehtopõpyrykomo, oorihnõko roropa matose moroto Ejitu po.

\VS{17}Emero Ejitu pona toytory se exiketõ orihnõko mã toto etonatoh poko te, omise konõto ehtoh poko te, tyrohsẽ poko, enara. Akoĩpyry exipyra exĩko mana; osewomara exĩko matose popyra ehtoh toehse ahtao, ynenehpohpyry opona xine.”


\par }{\PP \VS{18}— Ritonõpo Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ ynara nase: “Ejitu pona oytorykohtao ozehno xine jehtoh awãnohtorỹko mana Jerusarẽ põkõ wãnohtopõpyry samo. Xihpyryme oehtohkõ eneryke imehnomo a osenuruhkãko mã toto, oserehnõko mã toto. Imehnõ eunohnõko mã toto opoko xine, oesehtotorỹko mã toto popyra ehtoh ripotohme imehnõ pona. Mame jũme oehpyra ropa matose tarona.”


\par }{\PP \VS{19}Oturuase ro:

\par }{\PP — Ritonõpo Kuesẽkõ ynara nase: amarokõ, Juta põkõ anaropopyra ase Ejitu pona. Morara exiryke seromaroro oenaroximatorỹko ase.

\VS{20}Azahkuru matose exĩko, mame oorikyrykõ ke epehmãko matose. Tonyohse ywy oya xine oturuse Ritonõpo a Kuesẽkomo a. Ynara matose ya: “Oturuko Ritonõpo a yna poko. Imeĩpo yna zuruko emero inyripohpyry yna a, tyrĩko ynanase aomiry omipona.”

\VS{21}Seromaroro ekaroase emero oya xine, yrome Ritonõpo Kuesẽkõ omiry omipona pyra exĩko matose ipunaka.

\VS{22}Morara exiryke wenikehpyra ehtoko: orihnõko matose etonatoh poko te, omise konõto ehtoh ke te, tyrohsẽke roropa moro nono po oytorykõ se oehtohkõ po, moroto oehtohkõke.




\par }\Chap{43}{\SH Jeremia tarose Ejitu pona
\par }
{\PP \VerseOne{1}Morarame tõturukehse jahtao mokaro a, Ritonõpo, mokaro Esẽ nekaropohpyry poko emero,

\VS{2}tozuhse ywy Azaria a, Hosaia mũkuru, Joanã, Karea mũkuru maro imehnõ orutua kõ, epyrypaketõ maro, ynara tykase toto ya:

\par }{\PP — Ajohpe mase, Jeremia. Ritonõpo Kuesẽkõ yna onurupopyra nexiase oya ytopyra yna ehtohme Ejitu pona, moroto ehtohme.

\VS{3}Paruke, Neria mũkuru moĩko rokẽ mase yna poremãkatohme yna ekarotohme Papironia põkomo a yna etapatohme te, yna arotohme roropa Papironia pona.


\par }{\PP \VS{4}Naeroro Joanã tõ, soutatu tõ tuisary tõ maro, ahno tõ maro Ritonõpo nyripohpyry omipona se pyra toh nexiase. Tehme toexirykõ se pyra toh nexiase Juta po.

\VS{5}Ahno emero Juta po aoxinamatyã tarose Joanã tomo a Ejitu pona soutatu tõ tuisary tomo a roropa. Juta nonory põkõ tarose eya xine imehnõ nonory poe aehtyã roropa:

\VS{6}orutua komo te, nohpo tomo te, poetohti tõ roropa tuisa ẽxiry tõ maro. Tarose toto emero tuisa Nepuzaratã nynomotyã kowenatu Ketaria maro. Paruke te, ywy roropa tarose eya xine tymaro xine.

\VS{7}Moro sã Ritonõpo omipona pyra toytose toto Ejitu pona. Toeporehkase toto pata Tapane pona.


\par }{\PP \VS{8}Moroto Tapane po ynara tykase Ritonõpo ya:


\par }{\PP \VS{9}— Jeremia, topu tõ apoiko, zumo exiketomo zonẽtohme orino aka zara ao, tuisa tapyĩ konõto ẽpataka sero pata po. Moro tyriko juteu tõ neneryme.

\VS{10}Moromeĩpo ynara kaxiko eya xine: “Ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy, ypoetory Napukotonozo, papironio tõ Esẽ enehpõko ase. Moro topu tõ pona tapõ rĩko mã ynororo, tytapyĩ konõto kamisa risẽ rĩko roropa ynororo moroto.

\VS{11}Napukotonozo oehnõko mana Ejitu poremãkapose. Tymenekase aexityã orihtohme tyrohsẽ ke, tyrohsẽ ke orihnõko mã toto; tymenekase aexityã inamotome tarosẽme, tarosẽme exĩko Papironia pona papironio tõ namotome; tymenekase aexityã orihtohme etonatoh poko, etonatoh poko orihnõko mã toto.

\VS{12}Ejitu põkõ neponãmary tapyĩ tõ zahkapõko ase. Mokaro neponãmary zahkapõko ase Papironia tuisary a, toitoine toto neponãmary arõko roropa mana tymaro. Kaneru tõ pynanohne samo, azamo apoiry sã eya tupõ poe azamo pyra ehtohme, moro sã mõkomo kurã enahkapõko Papironia tuisary mana Ejitu po, mame orẽpyra ytõko ropa mana.

\VS{13}Topu risẽ xikihme exiketõ pata Heriopori po, Ejitu po enahkapõko mana Ejitu tõ neponãmarykõ eahmatoh zahkapõko mana roropa, enara.”




\par }\Chap{44}{\SH Ritonõpo omiry juteu tomo a Ejitu po
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo tõturuse ya juteu tõ poko Ejitu po: pata Mikitou po te, pata Tapane po te, Mẽpi po te, nono ikurenae po, enara.

\VS{2}Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase:

\par }{\PP — Pata Jerusarẽ enahkatopõpyry tonese oya xine, imehnõ pata tõ roropa emero Juta nonory po. Seromaroro patãpome ro mã kehko, tytaõke pyra,

\VS{3}popyra ehtoh poko moro pata tõ põkõ toehse exiryke, toto zehno jehtohme. Tynekarory tõ tyahkase eya xine tynekarorykõme imehnõ neponãmary tomo a. Imehnõ neponãmary tõ toahmase eya xine; apitoryme mokaro oneahmara nexiase toto; amarokõ mokaro oneahmapitopyra mexiatose; atamurukõ roropa mokaro oneahmapitopyra toh kynexine.

\VS{4}Ypoetory tõ, urutõ kõ onenyohkehpyra exiase oya xine ourutohkõme moro oorypyrykõ xihpyry poko pyra oehtohkõme, moro se pyra jexiryke ipunaka.

\VS{5}Yrome onetara mexiatose, otato pyra mexiatose. Oorypyrykõ xihpyry onurumekara mexiatose; onekarorykõ onyahkakehpyra mexiatose onekarorykõme, oneponãmarykõ eahmatohme.

\VS{6}Morara exiryke tohne jehtoh ke Juta patary tõ tonahkapose ya, Jerusarẽ esemary roropa tyahkapose ya. Tonahkase toh ya. Moro eneryke osenuruhkãko enenanõ mana popyra exiryke ipunaka.


\par }{\PP \VS{7}— Morara exiryke ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy, ekaropõko ase seromaroro: Oty katohme sero popyra ehtoh konõto poko matou? Oxiryhmãko matose. Osenahkapory se hmatou: orutua komo, nohpo tõ maro, poetohti, enurusenã kõ maro, akoĩpyry oxinomopyra ehtohme ipunaka?

\VS{8}Oty katoh jyhtomãko matou ritõ panõ poko, onekarorykõ zahkãko onekarorykõme imehnõ ritõ tõ eahmaryme, taro Ejitu po, tõsesarise oehtohkõ po? Otarame senohne rĩko matose osenahkapotohme, imeimehnõ nonory põkõ oeunohtohme. Oesetykõ esehtõko mã toto popyra ehtoh enehpory se toto ahtao.

\VS{9}Owenikehtou, atamuru tõ popyra ehtopõpyry poko, Juta tõ tuisary popyra ehtopõpyry poko, ipyxiã popyra ehtopõpyry poko amarokõ popyra ehtopõpyry poko opyxiãkõ maro Juta patary tõ po Jerusarẽ esemary tõ ao roropa?

\VS{10}Yrome seroae ro oorypyrykõ onurumekara ro matose, oesekumuru po porohpyra ro matose osekarotohme ya, jomiry etary se pyra matose; jomihpyry ynyripohpyry roropa oya xine omipona pyra matose, ynekarohpyry oya xine, atamuru tomo a roropa.


\par }{\PP \VS{11}— Naeroro ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy oenahkapotorỹko ase, Juta põkõ enahkapõko roropa ase, emero porehme.

\VS{12}Juta põkõ enahkapõko ase porehme: tynonorykõ po tehme toh nexiase aporo, mame imeĩpo toytorykõ se toh nexiase Ejitu pona. Mokaro emero tamuximãkomo, ime pyra exiketõ maro orihnõko mã toto Ejitu po: etonatoh po orihnõko mã toto, omise konõto ehtoh ke roropa. Mokaro eneryke osenuruhkãko imehnõ mana. Enaromỹke exĩko mã toto. Imehnõ mokaro eunohnõko mã toto; esetykõ esehtõko mã toto popyra ehtoh enehpotohme.

\VS{13}Mame Ejitu po exiketõ wãnohnõko ase, Jerusarẽ põkõ wãnohtopõpyry sã ya; etonatoh ke te, omise konõto ehtoh ke te, tyrohsẽ ke, enara.

\VS{14}Mokaro Juta nonory po aexityã, imeĩpo toehse toh nexiase Ejitu pona ehse, osewomara, orihnõko mã toto; isene oxinamara mã toto. Toytorykõ se ropa exĩko mã toto Juta nonory pona ropa repe. Yrome ytosaromepyra exĩko mã toto. Toitoine epaketõ rokẽ ytõko mã toto morotona.


\par }{\PP \VS{15}Mame ahno tuhke tooehse oturuse ymaro. Orutua kõ nexiase, zuaro exiketõ typyxiãkõ poko: tynekarorykõ tyahkase eya xine imehnõ neponãmarykõ eahmaryme te, nohpo tõ roropa morotõkõ emero te, juteu tõ roropa ikurenaẽkomo Ejitu po. Ynara tykase toto:


\par }{\PP \VS{16}— Otato pyra exĩko ynanase onekarohpyry poko yna a Ritonõpo Kuesẽkõ omiryme.

\VS{17}Mãpyra emero tyrĩko ynanase yna omihpyry ae ro. Yna nekarory tõ zahkãko ynanase yna neponãmary eahmatohme: Nohpo Imehxo Kapu Esemy. Eukuru ekarõko ynanase eya ynanekaroryme, yna tamuru tõ nyrihpyry samo, yna maro yna tuisary tõ tamuximãkõ nyrihpyry sã roropa Juta patary tõ po, Jerusarẽ esemary po roropa. Moro sã yna ahtao yna napyry enahpỹme nexiase, kure rokẽ yna erohtoh nexiase, popyra ehtoh exipyra nexiase.

\VS{18}Yrome morohne tyrikehse ahtao yna a, ynanekarory onyahkara yna ahtao ynanekaroryme Nohpo Imehxo a Kapu Esemy te, eukuru roropa eya onekaropyra tokurehse ahtao yna a, tonahsẽ pyra toehse, toorihse ynanexiase osetapary poko, omise konõto roropa yna ehtoh ke.


\par }{\PP \VS{19}Nohpo tõ ynara tykase roropa:

\par }{\PP — Kure nexiase yna nio tomo a wyi panõ tyrise ahtao yna a Nohpo Imehxo Kapu Esẽ panono te, ynanekarory tõ tyahkase ahtao roropa yna a te, eukuru roropa tukuãse ahtao yna a ynanekaroryme eya.


\par }{\PP \VS{20}Moro ezuhtoh etaryke ya ynara tykase ywy eya xine emero, orutua komo a te, nohpo tomo a roropa:


\par }{\PP \VS{21}— Moro ixtaratu tyahkase ahtao oya xine Juta patary tõ po, Jerusarẽ esemary tõ ao oya xine, atamurukomo a, otuisarykomo a, tamuximãkomo a moro põkomo a roropa, moro poko zuaro pyra Ritonõpo ekarõko matou? Moro poko tuenikehse ynororo, ekarõko matou?

\VS{22}Seroae ro ononorykõ tonahkase mana, patãpome toehse mana typõke pyra roropa toehse mana ipunaka. Moro eneryke tyya xine osenuruhkãko imehnõ mana oserehnõko roropa mã toto. Moro esehtõko imehnõ mana popyra ehtoh ripotohme, typenekehse Ritonõpo exiryke popyra ehtoh poko oexirykõke, zae pyra oexirykõke roropa.

\VS{23}Sero popyra ehtoh toehse oya xine, onekarorykõ tyahkase oya xine exiryke imehnõ neponãmary tõ eahmatohme, iirypyryme matose Ritonõpo a aomiry omipona pyra oexirykõke, inyripohpyry onyripyra roropa oexirykõke.


\par }{\PP \VS{24-25}Oturuase ro ahno a emero, nohpo tomo a roropa Ritonõpo Jamihmehxo Exikety nekarohpyry ya ekarotohme mokaro Juta põkomo a, tosake exiketomo Ejitu po. Ynara tokarose ynororo ya oturutohme eya xine:

\par }{\PP — Õmirykõ totapose oya xine opyxiãkõ maro Nohpo Imehxo Kapu Esemy a, onekarorykõ zahkatohme onekarorykõme eya, eukuru maro. Morohne tyrise oya xine. Kure! Morohne tyritoko õmihpyrykõ ae ro! Anamonohpyra ehtoko!

\VS{26}Yrome seromaroro etatoko ke, jomiry etaporyhtao oya xine: Ywy, Ritonõpo, yjamitunuru ke ynara tyripõko ase oya xine juteu tomo a Ejitu po. Taroino jesety onesehtopyra ropa ehtoko õmirykõ etaporyhtao ynara samo: “Jomiry etapõko ase Ritonõpo Isene Exikety, Kuesẽkõ netaryme.”

\VS{27}Tãkye ehtoh onenehpopyra ropa ase oya xine, yrome ehxirotoh rokẽ ekarõko ase oya xine. Amarokõ emero Juta tomo Ejitu po orihnõko matose etonatoh poko, tyrohsẽ poko roropa oenatyrykõ ponãmero.

\VS{28}Yrome toitoine matose epãko Ejitu poe Juta pona orihpyra ehtohme. Mame mokaro isene exiketõ Juta po zuaro exĩko mã toto: jomiry zae nexiase, mokaro omiry zae pyra nexiase.

\VS{29}Ywy, Ritonõpo, zae jomiry ehtoh enetupuhpotoh ekarõko ase oya xine zuaro oehtohkõme: tarõkõ wãnohnõko ase sero nono po, toto enahkapõko ase jomihpyry ae ro.

\VS{30}Moro enetupuhpotohme ynara mana: tuisa Hopora Ejitu esẽ ekarõko ase epetõkara a, etapary se exiketomo a, Zetekia, Juta tõ esẽ ekarotopõpyry sã ya tuisa Napukotonozo a, Papironia esemy a. Epekara, mokyro etapary se exiketyme kynexine.




\par }\Chap{45}{\SH Ritonõpo omiry Paruke a
\par }
{\PP \VerseOne{1-2}Morarame jeimamyry asakoropane taropose ahtao Jeoakĩ a, Joxia mũkuru, tuisame toexiry poko, Juta tõ esẽme, Paruke, Neria mũkuru pape meroase emero ynekarohpyry eya. Mame ekaroase Paruke a, ynara mã Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ nekarohpyry ya:

\par }{\PP — Paruke,

\VS{3}ynara ãko mase: “Typenekehse ywy! Ritonõpo, Jesemy a jemynyhmatoh tomãkapose, jetuarimary roropa. Tapotũkehse ywy pusuh kary poko, oseremasaromepyra ase!”


\par }{\PP \VS{4}Mame ynara tykase Ritonõpo ya Paruke zurutohme:

\par }{\PP — Ynyrihpyry enahkapõko ase; ynarykahpyry mukãko ropa ase. Moro rĩko ase sero nono po porehme.

\VS{5}Imehnõ motye kurehxo oripory se hma ya? Moro oneraximara exiko. Popyra ehtoh enehpõko ase ahno pona emero porehme, sero nono põkõ pona. Yrome oewomãko ase, isene oehtohme, ynekarohpyryme oya emero rokẽ pona oytoryhtao. Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{46}{\SH Ejitu poremãkatopo Karakemi po
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo Kuesẽkõ tõturuse ya ahno tõ poko.

\VS{2}Tõturuse ya Neko tõ poko, Ejitu tuisary, isoutatu tõ maro, typoremãkase aexityã poko Karakemi po, tuna Eupyrati pũto. Tuisa Napukotonozo a Papironia tuisary a typoremãkase Neko tomo. Moro toehse asakoropane jeimamyry taropose ahtao Jeoakĩ a, Joxia mũkuru, Juta põkõ esemy. Ejitu poko ynara tykase Ritonõpo:


\par }{\Q \VS{3}“Ejitu põkõ soutatu tõ tuisary ynara kohtãko mã toto:

\par }{\Q ‘Osewomatoh apoitoko arotohme oytorykõme etonatoh taka!


\par }{\Q \VS{4}Kawaru tõ kyryry tyritoko oekykõ pona õtyritohkõme epona xine!

\par }{\Q Atakenaka ytotoko,

\par }{\Q kapasete tõ tyritoko opuhpyrykõ pona!

\par }{\Q Awaratãkõ aehtotoko.

\par }{\Q Soutatu zupõ amurutoko!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Yrome oty enẽko ywy?”

\par }{\Q ãko, ekaropõko Ritonõpo mana.

\par }{\Q “Ejitu põkõ soutatu tõ epãko mã toto, enaromỹke toexirykõke.

\par }{\Q Torehse toto, tururume ytõko toto axiny,

\par }{\Q tỹkakoxi xine osenuhmara mã toto.

\par }{\Q ‘Emero rokẽ po omye xine erehtoh nae,

\par }{\Q etapatopo, enahkatopo, orihmapotopo!’ ãko Ritonõpo mana.


\par }{\Q \VS{6}Mokaro axĩ tururume ytoketõ epasaromepyra mã toto;

\par }{\Q soutatu tõ mã osewomasaromepyra mã toto.

\par }{\Q Inikahpozakoxi, tuna Eupyrati pũto osetapãko mã toto,

\par }{\Q epukãko mã toto.


\par }{\Q \VS{7}Onoky mokyro, onuhkety, tuna Niro samo, zueme tuna exiryhtao pehme toehse ahtao, ehpio tyneryse ahtao.


\par }{\Q \VS{8}Ejitu mokyro, onuhnõko Niro samo zueme ahtao, tuna samo ehpio kõ tyneryse ahtao.

\par }{\BB \par }
{\Q “Ejitu ynara ãko mana:

\par }{\Q ‘Onuhnõko ase zueme tuna ehtoh samo, sero nono pehkatohme;

\par }{\Q pata tõ enahkãko ase epõkõ maro.


\par }{\Q \VS{9}Ejitu põkomo, kawaru tõ aropotoko, kahu tõ roropa axĩ toto ytotohme etonatoh taka!

\par }{\Q Soutatu tõ aropotoko etonatoh taka, orutua komo Etiopia poe Ripia poe roropa, osewomatoh aronanomo, Rute põkõ roropa, emese kure pyrou ekomananomo tytakykõ ke.’ ”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Sero ẽmepyry ahno apiakatohme Ritonõpo a, Kuesẽkõ Jamihmehxo Exiketyme mana!

\par }{\Q Seroae, emỹpõko mana;

\par }{\Q seroae, topetõkara wãnohnõko mana.

\par }{\Q Itapemã mokaro enahnõko mana tuesapare toehtoh pona,

\par }{\Q imunurukõ ẽnõko mana ise pyra toehtoh pona.

\par }{\Q Seroae, tynetapatyã zahkãko Ritonõpo Jamihmehxo Exikety mana inikahpozakoxi, tuna Eupyrati pũto.


\par }{\Q \VS{11}Ejitu põkomo, ytotoko Kireate pona opi zupise!

\par }{\Q Oepitykõ toiparo rokẽ mana,

\par }{\Q popyra oehtoh ekurãkasaromepyra mana.


\par }{\Q \VS{12}Imeimehnõ nonory po tokãtose oehxirotopõpyry poko, oporemãkatopõpyry poko.

\par }{\Q Oxitarykõ totase ahno a ononorykõ poro porehme.

\par }{\Q Imepỹ pona soutatu tõsetapase,

\par }{\Q oximaro toepukase toto nono pona.


\par }{\SH Napukotonozo oehtopõpyry poko
\par }
{\PP \VS{13}Papironia tuisary, Napukotonozo tooehse ahtao Ejitu tõ nonory poremãkapose, Ritonõpo tõturuse ya, ynara tykase:


\par }{\Q \VS{14}“Ynara kahtoko pata tõ po, Ejitu po:

\par }{\Q Mikitou po te, Mẽpi po te, Tapane po, enara:

\par }{\Q ‘Opyrekõ apoitoko õsewomatohkõme;

\par }{\Q okyryrykõ emero tonahkasẽme exĩko etonatoh tao!


\par }{\Q \VS{15}Oty katohme oneponãmarykõ jamihme exikety toepukase?

\par }{\Q Tomase ynororo exiryke Ritonõpo a nono pona.’


\par }{\Q \VS{16}Ejitu põkõ soutatu tõ tõsetapase; toepukase toto.

\par }{\Q Ynara tykase toto oseya:

\par }{\Q ‘Ehmaropa axiny!

\par }{\Q Ehmaropa tapyi taka kuesaka xine ropa, osewomatohme, orihpyra kuehtohkõme, epatohme kuepetõkara winoino!’


\par }{\Q \VS{17}Ejitu esẽ esehpatoko sero esety kasenato ke:

\par }{\Q ‘Panaikato ke epyrypakety, tokurehse exikety.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}“Ywy, tuisame Exikety oturũko ase.

\par }{\Q Ywy ase Ritonõpo, Isene Exikety.

\par }{\Q Jesety mã Oesẽkomo, Jamihmehxo Exikety.

\par }{\Q Ypy Tapoa imehnõ ypy tõ motye kaehxo mana.

\par }{\Q Ypy Karameru roropa kaehxo mana tuna konõto epoe,

\par }{\Q morohne sã mokaro aehtyã osetapase amaro xine

\par }{\Q omotye xine jamihme mã toto, Ejitu põkomo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}“Ejitu põkomo, atakimatoko tarose oehtohkõme imehnõ poetoryme!

\par }{\Q Pata Mẽpi patãpome exĩko,

\par }{\Q tomasẽme exĩko nono pona,

\par }{\Q tytaõke pyra exĩko mana.


\par }{\Q \VS{20}Pui ẽxiry sã Ejitu mana kurano, tupurusẽme moromoroimo a inikahpoe aehtyamo a.


\par }{\Q \VS{21}Soutatu tõ epehmãko mã toto takorehmatohkõme repe,

\par }{\Q yrome pui mũkuru tõ sã rokẽ mã toto.

\par }{\Q Osetapara mã toto.

\par }{\Q Toeramase rokẽ mã toto emero epatohme, toto ehxirotoh toehse exiryke,

\par }{\Q toto enahkatoh toehse mana.


\par }{\Q \VS{22}Ejitu põkõ epãko mã toto,

\par }{\Q etakinãko mã toto okoi samo, soutatu tõ epetõkara oepyryke.

\par }{\Q Wywy ke osetapãko mã toto apotopokõ akohnanõ samo.


\par }{\Q \VS{23}Itu akohnõko mã toto, tupime moro taka omomyry ahtao ro;

\par }{\Q isoutatu tõ tuhke mã toto, ikuhpỹme, taparara tõ tuhke exiry motye.


\par }{\Q \VS{24}Ejitu põkõ toehxirose mã toto,

\par }{\Q typoremãkase toexirykõke ahno a inikahpoe exiketomo a.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.”


\par }{\PP \VS{25}Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase:

\par }{\PP — Amõ wãnohnõko ase, Tepa põkõ neponãmarykõ, Ejitu tõ roropa te, toto neponãmarykõ roropa te, ituisary tõ maro. Ejitu tuisary wãnohnõko ase, ahno roropa emero, mokyro enetupuhnanõ towomanekõme.

\VS{26}Mokaro ekarõko ase toto etapary se exiketomo a, tuisa Napukotonozo a hkotano, Papironia esemy ipoetory tõ maro. Yrome imeĩpo mokaro ahno oehnõko ropa mã toto Ejitu nonory pona ehse. Ywy, Ritonõpo, oturuno.


\par }{\SH Typoetory tõ pynanohnõko Ritonõpo mana
\par }
{\Q \VS{27}“Ypoetory Jako pakomotyamo, enaromyra ehtoko!

\par }{\Q Izyraeu tomo oserehpyra ehtoko!

\par }{\Q Opynanohtorỹko ase moro nono poe, moe otũtatohkõme ropa,

\par }{\Q moroto imehnõ poetoryme matose.

\par }{\Q Oehnõko ropa matose oesaka xine kure rokẽ ehse,

\par }{\Q torẽtyke pyra, towomase.

\par }{\Q Mame imehnõ oerehpyra xine exĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{28}Amaro xine exĩko ase opynanohtohkõme.

\par }{\Q Imeimehnõ nonory põkõ enahkapõko ase

\par }{\Q emero porehme moro pona taropose matose ya,

\par }{\Q yrome amarokõ oenahkapopyra exĩko ase.

\par }{\Q Tuãnohsẽme exĩko matose roropa repe,

\par }{\Q yrome awãnopyrykohtao ya,

\par }{\Q zae rokẽ awãnohtorỹko ase;

\par }{\Q onymotyẽkara ase.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.”




\par }\Chap{47}{\SH Ritonõpo nekarohpyry pirixteu tõ poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Osetapara ro Ejitu tuisary ahtao pata Kaza põkõ maro, tõturuse Ritonõpo Kuesẽkõ ya pirixteu tõ poko.


\par }{\Q \VS{2}Ynara tykase ynororo: “Enetoko ke!

\par }{\Q Tuna onuhnõko inikahpozakoxi,

\par }{\Q tururume ytõko mana opotunety samo, tuna zueme exikety sã roropa.

\par }{\Q Nono emero nerỹko mana, pata tõ maro, ahno maro pata põkomo.

\par }{\Q Kohtãko mã toto takorehmane se toexirykõke,

\par }{\Q sero nono põkõ xitãko mã toto emero porehme.


\par }{\Q \VS{3}Kawaru tõ pupuru etãko mã toto, kahu tõ panaikato, ipupuru tõ panaikato.

\par }{\Q Typoenoke exiketõ eramara ropa mã toto typoenõ zupitohme,

\par }{\Q emary tõ jamihme pyra toehse exiryke, tapotũkehse toto.


\par }{\Q \VS{4}Tõmehse moro ẽmepyry pirixteu tõ nonory enahkatopo.

\par }{\Q Tõmehse moro ẽmepyry pata Tiro tõ akorekehkapotohme tope tomo a, Xitõ maro, enara.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo, pirixteu tõ enahkapõko ase, ahmõta Kereta poe aepyhpyamo emero.


\par }{\Q \VS{5}Kaza põkõ ihnamõko mã toto toemynyhmarykõme,

\par }{\Q Axikerõ põkõ emynyhmãko mã toto.

\par }{\Q Oty pona xitakehpyra mã mokaro pirixteu tõ akoĩpyry?


\par }{\Q \VS{6}Ynara kohtãko matose, pirixteu tomo:

\par }{\Q ‘Ritonõpo, otara ahtao yna etapakehnõko mah?

\par }{\Q Atapemã ikurãkako ropa ẽ aka;

\par }{\Q moroto rokẽ tehme ehtohme!’


\par }{\Q \VS{7}Yrome moro tapema oseremasaromepyra mana,

\par }{\Q erohtoh tokarose ahtao ya aerohtohme.

\par }{\Q Mokyro aropoase osetapase pata Axikerõ tõ maro,

\par }{\Q ahno maro roropa tuna konõto ehpio po.”




\par }\Chap{48}{\SH Moape enahkatoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo Jamihmehxo, Izyraeu tõ Esemy ynara tykase Moape tõ poko:

\par }{\Q “Emynyhmatoko pata Nepo põkõ poko, ipatarykõ tonahkase exiryke!

\par }{\Q Pata Kiriataĩ tapoise nexiase,

\par }{\Q isoutatu tõ tapyĩ jamihme exikety tytahkase,

\par }{\Q tomase nono pona, epõkõ typoremãkase.


\par }{\Q \VS{2}Imehxo Moape tõ ehtopõpyry tonahse.

\par }{\Q Hexipõ po, epetõkara osenetupuhnõko mã toto tynyrirykõ poko:

\par }{\Q ‘Ehmaropa, Moape tõ enahkase!’

\par }{\Q Soutatu tõ ytõko mã toto pata Matamẽ poremãkase;

\par }{\Q mynyhme rokẽ exĩko moro pata põkomo.


\par }{\Q \VS{3}Pata Horonaĩ põkõ kohtãko mã toto:

\par }{\Q ‘Yna etapãko mã toto!

\par }{\Q Yna esary enahkãko mã toto!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}“Moape nonory tonahkase mana;

\par }{\Q poetohti xitãko mana.


\par }{\Q \VS{5}Etatoko ke ixitarykomo, osema tao pata Ruite pona,

\par }{\Q etatoko roropa kui kui katoh moro,

\par }{\Q sam karyke osema tao ikurenaka pata Horonaĩ pona.


\par }{\Q \VS{6}‘Axiny! Tururume ytotoko osepynanohtohme!’

\par }{\Q ãko mã toto, kui ãko mã toto.

\par }{\Q ‘Epatoko jumẽtu samo, ona po exiketomo, tosẽke pyra exiketomo!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Moape tomo ajamitunuru ipune mekaroatose omõkomory roropa oewomatohkõme repe,

\par }{\Q yrome seromaroro typoremãkasẽme exĩko mase.

\par }{\Q Oritõ Kemo tarosẽme exĩko imepỹ nono pona, otuisary poenõ maro oritõ poko oturuketõ maro.


\par }{\Q \VS{8}Apatary tõ emero osewomara exĩko,

\par }{\Q tonahkasẽme exĩko mã toto; jakanahmã tomo,

\par }{\Q ona maro somohmã tõ maro typahsẽme exĩko mã toto.

\par }{\Q Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{9}Topu imenekatoko aorihtyã ekepyry zonẽtohme, Moape tõ kyryryme, ynara exiryke,

\par }{\Q okynã pyra sero nono tonahkasẽme exĩko;

\par }{\Q ipatary tõ patãpome exĩko, tytaõke pyra.

\par }{\Q Ahno pyra exĩko mã moroto.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Popyra ehtoh enehpoko mokyro ajoajohpe rokẽ Ritonõpo nyripohpyry poko exikety!

\par }{\Q Popyra ehtoh oehnõko mokyro a soutatume ahtao

\par }{\Q yrome onuopyra ynororo ahtao!


\par }{\SH Moape tõ patary tõ enahkatoh poko
\par }
{\PP \VS{11}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Moino ro Moape tõ osetapara toh nexiase, towomase toh nexiase, epetõkara a anaropyra toh nexiase imehnõ poetoryme, inonory poe. Uwa eukuru sã mã Moape tomo tukurãkase ahtao, onywyrywyrymara ahtao, anarykara roropa ahtao imepỹ ẽ aka. Tomepore aexihpyry atahnikara nexiase, onytyoromara nexiase.


\par }{\PP \VS{12}— Naeroro etatoko pahne, imeĩpo, ãko Ritonõpo mana, imehnõ ahno enehpõko ase Moape tõ enahkatohme, uwa eukuru kuamyry sã nono pona ipoko erohketomo a. Moape tõ kuãnõko sã mã toto, ẽ tõ akuhmõko mã toto.

\VS{13}Mame Moape tõ ehxirõko mã toto tyneponãmarykõ Kemo poko, Izyraeu tõ ehtopõpyry samo toehxirose toto ahtao Peteu poko towomanekõme enetupuhxĩpo eya xine.


\par }{\Q \VS{14}Orutua komo, Moape põkomo, ynara kasaromepyra matose:

\par }{\Q Orẽpyra ynanase, jamihme ynanase osetapary poko,

\par }{\Q kasaromepyra matose.


\par }{\Q \VS{15}Moape tomo, ipatary tõ maro tonahkase mã toto;

\par }{\Q ipoenõ, nuasemãkõ totapase mã toto.

\par }{\Q Ywy ase Tuisa, oturũko ase.

\par }{\Q Jesety Oesẽkõme mana, Jamihmehxo Exikety.


\par }{\Q \VS{16}Sero ahno poremãkatoh ameke pyra oehnõko mana;

\par }{\Q okynã pyra oenahkatoh oehnõko mana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Emynyhmatoko Moape tõ poko, ameke pyra exiketomo; mokyro esety waro exiketomo.

\par }{\Q Ynara kahtoko:

\par }{\Q “Orẽpyra oehtohkõ tonahse,

\par }{\Q imehxo oehtopõpyry nenahno.”


\par }{\Q \VS{18}Amarokõ, Tipõ põkomo, yhtoko tuisame exiketõ esary poe;

\par }{\Q oporohtoko nono pona, putoh katoh pona.

\par }{\Q Moape poremãkane tooehse mana;

\par }{\Q soutatu tõ tapyĩ tõ jamihme exiketõ tahkãko mana.


\par }{\Q \VS{19}Pata Aroea põkomo, osema ehpiõ po eraximatoko;

\par }{\Q ekaropotoko mokaro epaketomo a: “Otara toehse?”


\par }{\Q \VS{20}Ynara ãko ezuhnõko mã toto:

\par }{\Q “Moape nonory põkõ typoremãkase mã toto.

\par }{\Q Ixitatoko mokaro poko tonahkase toto exiryke.

\par }{\Q Zuruko toto tuna Aranõ ehpikuroko Moape poremãkatopõpyry poko.”


\par }{\PP \VS{21}Ona po pata tõ wãnohtoh toehse mana: Horõ wãnohtoh te, Jasa te, Mepaate te,

\VS{22}Tipõ te, Nepo te, Pete-Tipirataĩ te,

\VS{23}Kiriataĩ te, Pete-Kamuu te, Pete-Meão te,

\VS{24}Keriote te, Posora, enara. Moape tõ patary tõ porehme moe exiketomo moe pyra exiketõ roropa emero tuãnohsẽme exĩko mã toto.

\VS{25}Moape orẽpyra ehtoh takurihmose, ajamitunuru tonahkase mana. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Moape ehxirotoh sero
\par }
{\PP \VS{26}Ynara ãko ro Ritonõpo mana:

\par }{\PP — Toetỹse Moape tõ tyripotoko, turumekase jexiryke eya xine, Ritonõpo, toto Esẽkomo. Tonarutatopõpyry aka omõnõko Moape tõ mana. Toto zurõko imehnõ mana.

\VS{27}Moape tomo, wenikehpyra hma Izyraeu tõ zurotopõpyry oya xine? Mokaro tyrise oya xine omato kõ samo tapoise ahtao.


\par }{\PP \VS{28}— Moape põkomo, apatarykõ irumekatoko, ytotoko osesarise topu tõ rãnaka. Utuku sã ehtoko. Tymỹkõ rĩko mã toto topu emory ehpiõ po.

\VS{29}Moape tõ epyrypaketõme mã toto. Imehnõ motye kure osekarõko mã toto. Typoko xine rokẽ osenetupuhnõko mã toto.

\VS{30}Ywy Ritonõpo, imehnõ zehno Moape tõ ehtoh waro ase. Epyrypãko mã toto toiparo rokẽ tynyrirykõ poko. Okynã pyra tonahse mã toto.

\VS{31}Morara exiryke xitãko ase Moape põkõ poko emero, Kia-Here põkõ poko roropa.

\VS{32}Xitãko ase itamurumehxo Xipima põkõ poko, Jazea põkõ poko roropa, yrome itamurume hkopyra. Pata Xipima, uwa zoko sã mase; ãmoriry tõ ahtãko tuna konõto Aorikyhpyry epozakoxi mya pata Jazea pona. Yrome seromaroro oepetõkara a anarykatyã tonahkase tiriiku tõkehko, uwa zoko tõ roropa.

\VS{33}Tãkye ahno ehtoh tonahse, atãkyematoh roropa tonahse Moape nonory kurã po. Uwa eukuru onyripyra toehse mã toto. Eukuru rinanõ pyra mana, kui kananõ pyra roropa mana tãkye ehtoh ke.


\par }{\PP \VS{34}— Mokaro pata Hexipõ põkomo te, pata Ereau põkõ roropa kui ãko mã toto, toto kui katoh etãko imehnõ mana Jasa po. Osetãko roropa pata Zoa põkomo a te, mya roropa Horonaĩ põkomo a, pata Tyrisenã Ekerate põkomo a roropa. Iporiry Ninirĩ roropa tãpaise.

\VS{35}Moape põkomo a tynekarorykõ zahkakehpõko ase ypy tõ emory po. Inekarorykõ zahkakehpõko ase eya xine toto ritõ tõ eahmaryme. Ywy ase Ritonõpo, oturuno oya xine.


\par }{\PP \VS{36}— Morara exiryke emynyhmãko ase, xitãko ase ukurohtao Moape tõ poko, pata Kia-Here põkõ poko roropa, rue etone sã ase ahno hnamoryme ekepyry zonẽtoh poko; ikyryrykõ emero tonahkase exiryke.

\VS{37}“Zũsetykõ tysahkase emynyhmaryme, tõsetypokase roropa mã toto. Typihpyrykõ tysahsahkase ihnamoryme eya xine tomarykõ poko, upo topuxiximã tamuruse eya xine.

\VS{38}Zara po emero tapyi tao, xitãko mã toto, pata esemary tõ ae roropa, Moape tyhmose ya exiryke oripõpo samo yzamaro pyra toehse ahtao,” ãko Ritonõpo mana.

\VS{39}Ihnamõko mã toto: Moape tõ tytahkase sã mã toto! Ehxirõko mã toto! Inonory tonahkase mana, eunohnõko mã toto imehnõ nonory põkomo, zomye exiketomo. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Osewomasaromepyra Moape tõ exĩko
\par }
{\PP \VS{40}— Ywy Ritonõpo ekaroase: Imepỹ ahno oehnõko osetapase Moape tõ maro. Piano sã oehnõko mana yhtose Moape pona, taporihke.

\VS{41}Ipatarykõ tapoisẽme exĩko mã kehko soutatu tõ tapyĩ jamihmãkõ maro. Moro toehse ahtao Moape tõ soutatu tõ oserehnõko mã toto nohpo samo jetũ toehse ahtao enururuhtao.

\VS{42}Moape tonahkasẽme exĩko, tynonoryke pyra exĩko mã toto, turumekase jexiryke eya xine.

\VS{43}Enaromỹke ehtopo, eutary tõ nono ao, ahno apoitoh roropa Moape tõ eraximãko. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{44}Epaketõ enaromỹke eutary aka epukãko mã toto, eutary ae tutũtase exiketõ apoitoh taka omõnõko mã toto, Moape tõ enahkatoh tymenekase Ritonõpo a exiryke, Moape tõ enahkapotohme.

\VS{45}Imehnõ epãko mã toto, tapotũkehse, osewomatoh zupĩko pata Hexipõ po repe. Yrome Hexipõ, tuisa Seõ patahpyry zahnõko mana. Moape nonory ehpio tyahkase, ypy tõ emory roropa, osetapary se exiketõ esary.

\VS{46}Moape tomo myhene! Tyneponãmarykõ Kemo eahmananõ tonahkase; imũkuru tomo, ẽxiry tõ roropa tarose imehnõ poetoryme.

\VS{47}Yrome imeĩpo Moape tõ enehpõko ropa ase, apitoryme toto ehtopõpyry sã toto ehtohme ropa.

\par }{\PP Moro sã Moape tõ wãnohpõko Ritonõpo Kuesẽkõ mana.




\par }\Chap{49}{\SH Amonita tõ wãnohtoh poko Ritonõpo a
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ amonita tõ poko:

\par }{\PP — Otoko hnae Izyraeu tõ orutua komo? Sero nono, Ritonõpo nekarohpyry Izyraeu tõ esaryme ehtohme ewomananõ pyra hnae? Oty katoh ritõ Moroke a Kate tõ nonory tapoise, eahmananõ toytose roropa moro pona osesarise?

\VS{2}Yrome imeĩpo etonatoh enehpõko ase pata Rapa põkomo a, panaikatõ etãko mã toto. Moro amonita tõ patary enahkãko mã toto, nono pona emãko mã toto. Pata tõ pisarara moro zomye exiketõ apoto ke tonahkasẽme exĩko mã kehko. Mame tynonorykõ puxihkãko ropa Izyraeu tõ mana moro apoityã wino. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{3}Ihnamoko, kui kahtoko Hexipõ põkomo! Pata Ae tonahkase mana! Oxitatoko nohpo tomo, Rapa põkomo! Upo amurutoko kamisa topuxiximã risemy, ihnamotoko. Tururume ytotoko, wazawazame rokene. Oneponãmarykõ, Moroke tarosẽme exĩko mya imehnõ nonory pona, ipoko oturuketõ maro, tuisame exiketõ maro.

\VS{4}Jurumekahpõkomo, oty katoh epyrypãko matou? Orẽnõko matose. Oty katoh jamihme ro osekarõko matou? Imehnõ etonasaromepyra mã toto amaro xine, ouno toexirykõke, ekarõko matose repe.

\VS{5}Emero rokẽ poe oerehtoh enehpõko ase opona xine, epãko matose emero porehme. Tururume ytõko matose osepynanohtohme, orihpyra ehtohme. Ahno pyra oxinamãko, soutatu pyra exĩko, osetapasaromepyra exĩko matose. Ywy ase Oesẽkomo, Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, oturuno.


\par }{\PP \VS{6}— Yrome imeĩpo amonita tõ enehpõko ropa ase apitoryme toto ehtopõpyry sã toto ehtohme ropa. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Etõ tõ wãnohtopõpyry poko
\par }
{\PP \VS{7}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase Etõ tõ nonory põkõ poko:

\par }{\PP — Pata Temã po tuaro exiketõ pyra mã toto. Tuaro toto ehtoh tonahse.

\VS{8}Tetã põkomo, eramatoko, tururume ytotoko! Otonẽtoko! Ezau pakomotyã enahkapõko ase, toto wãnohtoh toehse exiryke.

\VS{9}Uwa epery apoiryhtao ahno a, toitoine uwa tõ oxinomõko mã kehko zoko poko; omato tõ oepyryhtao koko ematonanohse, ise toto ehtoh rokẽ arõko mã toto.

\VS{10}Yrome Ezau pakomotyã mõkomory emero tapoise ya, aotonẽtohkõ tonahkapose ya. Naeroro otonẽsaromepyra toehse mã toto. Mokaro Etõ põkõ tonahkase toto, jekyry tõ maro, ikatonõ maro. Epara mã toto, emero.

\VS{11}Opoenõpo tõ inomoko ymaro, toto pynanohnõko ase. Oekyry tõ pytỹpo tõ ewomãko ase. Ah jenetupuhno toto.


\par }{\PP \VS{12}Tõturuse ro Ritonõpo nexiase:

\par }{\PP — Mokaro zae ehtoh poko exiketõ tuãnohse ahtao imehnõ samo, awãnohpyra xine osekarõko matou? Tuãnohsẽme exĩko matose roropa.

\VS{13}Ywy roro oturuase pata Posora põkõ poko, ynara totapose ywy: Posora põkõ enatyry osenuruhkatohme exĩko, ipatarykõ patãpome exĩko mana; imehnõ moro pata eunohnõko mã toto, moro pata esehtõko mã toto popyra ehtoh enehpotohme. Pata tõ pisarara moro pata zomye exiketõ tonahkasẽme exĩko jũme. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{14}Naeroro ynara tykase ywy:

\par }{\PP — Ritonõpo Kuesẽkõ omiry totase ya. Tõmiry arone tonyohse eya imeimehnõ ahno zurutohme ynara katohme: “Osoutatu tõ oximõpotoko etonatohme, Etõ poremãkatohme!

\VS{15}Etõ tomo, jamihme pyra ononorykõ põkõ rĩko Ritonõpo mana. Ouno xine pyra exĩko imehnõ mana, emero.

\VS{16}Imehnõ motye orẽpyra mosekaroatose, yrome tõsenekunohse mexiatose. Topu tõ rãnao tõsesarise matose, ypy tõ emory po. Yrome kaehxo awahtao xine ro piano samo oporemãkapotorỹko Ritonõpo mana. Ywy, Ritonõpo, oturuno.”


\par }{\PP \VS{17}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Etõ tõ poremãkatoh popyrahxo exĩko mana. Moro kuroko ytoketõ osenuruhkãko mã toto, enaromỹke exĩko mã toto moro eneryke tyya xine.

\VS{18}Etõ exĩko Sotoma tõ ehtopõpyry samo, Komora maro tonahkase toto ahtao, pata tõ pisarara tomye exiketõ maro. Moroto patãpome exĩko, ahno esaryme pyra, axĩtao rokẽ tosarykõ onyripyra moroto mã toto. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{19}Reão samo, tũtaryhtao itu htae, tuna Joatão ehpikuroko onuhtohme onahpoty pona, moro sã oehnõko ase Etõ põkõ erehtohme. Epãko mã toto tynonorykõ poe. Mame tuisame ynymenekahpyry mokaro esẽme exĩko mana. Onoky nae ysã exikety? Onoky orẽpyra nae ymaro tõsetapary zuno pyra? Otoko kowenatu nae tõmiry omipona jyrĩko?

\VS{20}Naeroro etatoko pahne: ywy Ritonõpo osenetupuhno ynara tyritohme Etõ tomo a. Etatoko ke, ynara Temã põkõ rĩko ase: ipoenõ syryhmãko imehnõ mana, tamuhpomãkõ roropa. Oserehnõko mã toto, moro popyra ehtoh eneryke tyya xine.

\VS{21}Etõ typoremãkase ahtao panaikatõ konõto exĩko, nono tykytyky ãko, ahno kui kary osetãko moe, tuna konõto Akapa po.

\VS{22}Pata Posora põkõ maro osetapãko epetõkara mana piano samo, taporihke yhtõko kaino axiny ikarimotatohme. Moro toehse ahtao Etõ tõ soutatu tõ enaromỹke exĩko ipunaka, nohpo samo jetũ toehse ahtao enururuhtao.


\par }{\SH Tamaxiku wãnohtoh poko
\par }
{\PP \VS{23}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ pata Tamaxiku poko:

\par }{\PP — Pata Hamate põkõ, pata Arapate põkõ roropa torẽtyke mã toto, enaromỹke mã toto, popyra ehtoh oepyry poko turuse toto exiryke. Enaromỹke toto ehtoh pohkane konõto sã tuna konõto kuao oehnõko mana toto pona, toto nerymatoh samo. Oseremara mã toto.

\VS{24}Tamaxiku põkõ jamihme pyra mã toto. Toeramase mã toto epatohme enaromỹke. Sam ãko mã toto. Ihtomãko nohpo samo jetũ toehse ahtao enururuhtao.

\VS{25}Moro pata kurã potu, tãkye aexihpyry, seromaroro patãpome toehse, tytaõke pyra ipunaka.

\VS{26}Naeroro moro ẽmepyry toehse ahtao nuasemãkõ, soutatu tõ maro emero totapasẽme exĩko pata esemary tõ ae. Ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, oturuno.

\VS{27}Pata Tamaxiku apuru tõ zahkãko ase. Moro apoto Pẽ-Hatate tapyĩ tõ konõto enahkãko mana.


\par }{\SH Ketaa wãnohtopo, Hazoa roropa
\par }
{\PP \VS{28}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ ahno Ketaa tõ poko, pata Hazoa tuisary tõ poko roropa, typoremãkase aexityã tuisa Napukotonozo a, Papironia esemy a:

\par }{\PP — Otũtatoko Ketaa põkõ poremãkatohme; mokaro enahkatoko xixi tũtatoh wino aexityamo.

\VS{29}Itapyĩkõ apoitoko, eky tõ maro kaneru tõkehko, ikyryry tõ emero kamisa tõkehko itapyĩ tõ tae, kameru tõ maro. Ynara kahtoko: “Emero rokẽ po õmye xine iiryhmatoh nae, etapatopo, enahkatopo, orihmapotopo!”


\par }{\PP \VS{30}— Hazoa põkomo, ywy, Ritonõpo ynara ãko ase, oenaroximatorỹko ase: Epatoko mya, otonẽtoko. Tuisa Napukotonozo, Papironia esemy tõsenetupuhse oporemãkarykõ poko, ynara tykase:

\VS{31}“Ehmaropa! Mokaro syporemãkatatose, orẽpyra osekarõko mã toto, towomase! Ipatary tõ ameke mã toto imehnõ wino. Omõtoh apuru pyra mã toto isorotohto pyra roropa.” Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{32}— Jeky tõ tarosẽme exĩko mã kehko, kameru tomo, pui tõkehko! Mokaro ahno sapararahme aropõko ase emero rokẽ pona, mytyhse tũsetykõ sahkananomo, mokaro a popyra ehtoh enehpõko ase emero rokẽ poe. Ywy Ritonõpo oturuno.

\VS{33}Hazoa ahno esaryme pyra exĩko mana. Jũme patãpome exĩko, kaikuximo tõ itu htaõ kõ esaryme rokene.


\par }{\SH Erão wãnohtoh poko
\par }
{\PP \VS{34}Okynã pyra Zetekia tuisame toehse ahtao Juta tõ esẽme, Ritonõpo tõturuse ya Erão poko.

\VS{35}Ynara tykase Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety:

\par }{\PP — Orẽpyra toehse Erão soutatu tõ pokoino pyrou ekomary poko emese kure exiketomo. Yrome mokaro emero etapãko ase.

\VS{36}Tyryrykane enehpõko ase emero rokẽ poe Erão pona. Erão põkõ sapararahme aropõko ase imeimehnõ nonory pona. Imehnõ nonory pona epãko mã toto.

\VS{37}Mame topetõkara zuno Erão põkõ ripõko ase, toto etapary se exiketomo. Mame toto zehno jexiryke toto enahkapõko ase. Imehnõ nonory põkõ soutatu tõ enehpõko ase toto poremãkatohme, toto enahkatoh pona. Ywy Ritonõpo oturũko ase.

\VS{38}Erão tuisary tõ, tamuximãkõ maro enahkapõko ase, moroto tuisame jehtoh apõ tyritohme.

\VS{39}Yrome imeĩpo Erão ehtopõpyry sã tyripõko ropa ase. Ywy Ritonõpo oturuno.




\par }\Chap{50}{\SH Papironia poremãkatoh poko
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo Kuesẽkõ tõturuse ya Papironia poko, epõkõ poko roropa. Ynara tykase ynororo:


\par }{\Q \VS{2}“Imeimehnõ nonory põkõ zurutoko!

\par }{\Q Oturutoko eya xine!

\par }{\Q Zuaro toto tyripotoko jarao, imehnõ netaryme!

\par }{\Q ‘Papironia tapoise!

\par }{\Q Mokaro neponãmarykõ Peu-Maatuke tytahkase!

\par }{\Q Papironia neponãmarykõ toehxirose mã toto.

\par }{\Q Toto neponãmary nuriamã tytahkase mã toto!’ ”


\par }{\PP \VS{3}— Ahno tooehse inikahpoe osetapase Papironia maro. Patãpome tyrĩko mã toto. Ahno epãko mã toto okyno tõ roropa epãko. Arypyra exĩko moroto mana.


\par }{\SH Izyraeu tõ oehnõko ropa
\par }
{\PP \VS{4}Ynara tykase Ritonõpo Kuesẽkõ mana:

\par }{\PP — Moro ẽmepyry toehse ahtao, Izyraeu tõ oehnõko ropa Juta tõ maro tyxitarykõme, jupĩko roropa mã toto, Tosẽkõme.

\VS{5}Ekaropõko mã toto: “Otoko osema nae Xião pona?” Mame ytõko mã toto xiaro, Xião winakoxi. Ynara ãko mã toto: “Ehmaropa oximaro kuehtohkõme Ritonõpo maro, Kuesẽkomo a. Kuomirykõ setapotone eya, jũme wenikehpyra ropa kuehtohkõme.”


\par }{\PP \VS{6}— Ypoetory tõ kaneru tõ sã mã toto, tytahse ypy tõ poro, azahkuru toehse ipyno exiketõ exiryke, erase tomo. Taropose toto eya xine ypy tõ po. Mame kaneru tõ sã toytose toto ypy tõ poro, somohmã poro roropa. Mame tuenikehse toh nexiase tosarykõ poko.

\VS{7}Tyyryhmase toto imeimehnomo a nexiase, tonese ahtao eya xine. Epetõkara ynara tykase: “Iirypyryme toehse mã toto Ritonõpo a. Naeroro toto ryhmary kyya xine azahkuru pyra mana. Zaehxo mokaro exiry anamonohpyra toto ahtao Ritonõpo Tosẽkõ omiry omipona, tytamuru tõ ehtopõpyry samo.”


\par }{\PP \VS{8}— Izyraeu tomo, epatoko Papironia poe! Moro nono irumekatoko! Moro poe ytoketõ osemazuhme ehtoko!

\VS{9}Ynara exiryke: Inikahpoe imehnõ nonory põkõ oximõpõko ase jamihme exiketomo ytotohme etonatohme papironio tõ maro. Osetapãko mã toto pata Papironia poremãkatoh pona. Isoutatu tõ pyrou wõko mã toto, emese kure urakanaketõ samo. Amonohpyra mã toto.

\VS{10}Papironia mõkomory kurã apoĩko mã toto, typenetatohkõ emero arotohme tymaro xine. Ywy, Ritonõpo, oturuno.


\par }{\SH Papironia poremãkatoh poko
\par }
{\PP \VS{11}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Papironia põkomo, mõkomo kurã maroatose emero ypoetory tõ nonory poe. Seromaroro tãkye matose pui poenõ samo, tymyhpokase exikety sã onahpoty po, kawaru sã roropa, ekuremara exikety.

\VS{12}Yrome apatarykõ typoremãkasẽme exĩko; ehxirõko mã Papironia põkõ mana. Ime pyra exĩko mã toto ipunaka. Patãpome exĩko, ona sã tonore, tuna maro pyra.

\VS{13}Mokaro zehno jexiryke Papironia ipapyhpyryme exĩko mana, typahse nono pona. Ahno pyra exĩko moroto mã rahkene. Moro kuroko ytoketõ: “To!” ãko mã toto, osenuruhkãko mã toto. Enaromỹke exĩko moro eneryke tyya xine.


\par }{\PP \VS{14}— Typyreke exiketomo, ytotoko etonatoh pona Papironia maro. Pata zomye ytotoko. Pyrou ke tuotoko opyre tõ ke emero, iirypyryme toehse toexirykõke ya, Ritonõpo.

\VS{15}Kui kahtoko osetapary poko pata zomye porehme! Seromaroro Papironia tõsekarose. Apuru tõ tytahkase. Tomase mã toto nono pona. Ywy Ritonõpo emỹpõko ase papironio tomo a. Amarokõ roropa emỹpotoko. Papironia põkõ tyritoko imehnõ ritopõpyry sã eya xine.

\VS{16}Otyro puhturu anarykapopyra ehtoko moro nono po, tykyrysã anapoipopyra ehtoko roropa Papironia po. Katonõ emero imeimehnõ nonory poe aepyhpyã morotona enaromỹke exĩko topetõkara soutatu tõ poko. Ytõko ropa mã toto tynonorykõ pona ropa.


\par }{\SH Izyraeu tõ oepyry ropa poko
\par }
{\PP \VS{17}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Izyraeu tõ kaneru tõ sã mã toto tyyryhmase ahtao reão tomo a, sapararahme taropose ahtao roropa eya xine. Osemazuhme Izyraeu tõ typoremãkase Axiria tuisary a, imeĩpo jehpyry tonahse tuisa Napukotonozo a, Papironia esemy.

\VS{18}Morara exiryke ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esemy tuisa Napukotonozo wãnohnõko ase ipoetory tõ maro, axirio tõ esẽ wãnohtopõpyry sã ya.

\VS{19}Izyraeu tõ arõko ropa ase inonorykõ pona. Tykyrysã poko otuhnõko mã toto ypy Karameru po, Pasã po roropa. Kure rokẽ otuhnõko mã toto emero ipenetatohkõ poko Eparaĩ nonory po, Kireate nonory po roropa.

\VS{20}Moro ẽmepyry toehse ahtao Izyraeu tõ onyhxiropyra exĩko imehnõ mana iirypyry poko, Juta tõ roropa onyhxiropyra imehnõ mana popyra ehtoh poko. Mokaro emero tõxinamase exiketõ rypyry korokãko ase. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Papironio tõ wãnohtopõpyry poko
\par }
{\PP \VS{21}Ritonõpo ynara tykase:

\par }{\PP — Ytotoko osetapase Merataĩ põkõ maro, Pekote põkõ maro. Mokaro etapatoko, toto enahkatohme jũme rokene. Ynyripohpyry oya xine tyritoko, emero porehme.

\VS{22}Moro panaikatõ osetapary poko osetãko mana moro nono po. Itamurume tonahkasẽme exĩko mana.

\VS{23}Maheta ke sã sero nono põkõ tytahkase Papironia a, seromaroro moro maheta tytahkase sã rahkene! Imehnõ nonory põkõ emero tõsenuruhkase toto Papironia poremãkatoh eneryke tyya xine.

\VS{24}Amarokõ Papironia põkõ tuaro pyra awahtao xine tomõse matose ynyrihpyry taka, ãpoitohkõ aka. Tapoise matose, ãpuruhpyry aka tõsetapase oexirykõke ymaro.

\VS{25}Ywy Ritonõpo Oesẽkõ Jamihme Exikety a ypyre tõ esary totapuruhmakase. Ypyre tõ touse ya, zehno toehse jexiryke, erohtoh nae jexiryke roropa Papironia po.

\VS{26}Emero rokẽ poe osetapatoko Papironia poremãkatohme! Tiriiku tõkehko ẽ ikararahtoko! Mõkomo enehpotoko kaetokohxo tyritohme tiriiku tõkehko kaetokohxo ehtoh samo! Sero nono enahkatoko porehme. Akoĩpyry onynomopyra ehtoko ipunaka.

\VS{27}Isoutatu tõ etapatoko emero. Toto enahkatoko! Papironia põkõ enatyry toehse myhene! Toto wãnohtoh toehse rahkene!


\par }{\PP \VS{28}Epaketõ Papironia poe toeporehkase mã toto Xião pona. Ekarõko mã toto Ritonõpo Kuesẽkõ emỹpotoh poko; Papironia põkõ wãnohtopõpyry poko Itapyĩ Kurã enahkatopõpyry emetakame.


\par }{\PP \VS{29}— Pyrou ekomananõ enehpotoko oximõme Papironia põkõ wotohme. Pyrou ekomary waro exiketõ emero enyohtoko morotona. Pata zomyehmapotoko epara toto ehtohme. Papironia põkõ epehmatoko inyrityã imehnomo a emetakame, imehnõ motye kure osekaroryke eya xine yneneryme. Ywy ase Ritonõpo, Izyraeu tõ Esẽ Kurano.

\VS{30}Morara exiryke imũkuru tõ nuasemãkõ totapasẽme exĩko osema tao, soutatu tõ emero tonahkasẽme exĩko moro ẽmepyry ae. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{31}— Papironia, imehnõ motye kure osekarõko matose. Naeroro ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, oepekara ase! Awãnohtohkõ toehse mana.

\VS{32}Omoro, ahno epyrypaketomo, osetapãko mase, epukãko mase, imehnõ ãkorehmara exĩko mã toto owõtohme ropa. Apatary tõ zahkãko ase. Toto zomye exiketõ emero tonahkasẽme exĩko mana.


\par }{\PP \VS{33}Ritonõpo Jamihmehxo Exikety ynara tykase:

\par }{\PP — Izyraeu tõ etuarimãko mã toto, Juta tõ maro. Toto rohmanohpõko imehnõ mana, ãpuruhpyry tao samo. Toto onymyhpokara mã toto, aytotohkõme ropa.

\VS{34}Yrome mokaro pynanohne jamihme mana; esety mã Ritonõpo Jamihmehxo Exikety. Mokaro ewomãko mana. Osetapara moro nono põkõ tyripõko mana. Yrome Papironia põkõ orẽnõko mã toto, otupĩko mã toto.


\par }{\Q \VS{35}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\Q “Ah norihno toto Papironia põkomo, osetapary poko!

\par }{\Q Ah norihno toto, ahno maro ituisary tomo, tuaro exiketõ maro!


\par }{\Q \VS{36}Ah norihno toto ipyaxiãkõ, ajohpe exiketomo, putuhtome exiketomo!

\par }{\Q Ah norihno toto soutatu tomo, tõserehse exiketomo.


\par }{\Q \VS{37}Ah tonahkase kawaru tõ nexĩ toto, kahu tõ maro etonatoh kyryry!

\par }{\Q Ah norihno toto soutatu tomo torẽse exiketomo, topehmase exiketomo etonatohme!

\par }{\Q Imõkomory kurã enahkapotoko!

\par }{\Q Itinerũ apoitoko arotohme amaro xine!


\par }{\Q \VS{38}Ah nenahno itunarykomo, nono tonore rokẽ ehtohme.

\par }{\Q Papironia nonory pehme mana tyneponãmarykõke, ahno naxikatyamo;

\par }{\Q mokaro pokoino rowohpe sã toehse mã toto.”


\par }{\PP \VS{39}— Naeroro onokyro tõ esaryme Papironia nonory exĩko mana, kaikuximo tõ esaryme, suhsuku tõ maro, enara. Ahno esaryme pyra exĩko mana, patãpome rokẽ exĩko mana jũme.

\VS{40}Mame Papironia exĩko Sotoma ehtopõpyry samo Komora maro. Moro pata tõ tonahkapose ya pata tõ pisarara, moro zomye exiketõ maro. Jũme ahno esaryme pyra moroto toehse. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\Q \VS{41}“Ahno imoihmãkõ oehnõko moinõ, nono poe inikahpoe;

\par }{\Q ahno orẽpyra exiketõ, tuisa tõ tuhkãkõ maro, tykyryrykõ rĩko mã toto etonatohme.


\par }{\Q \VS{42}Typyreke mã toto, tytakyke, tytapemake roropa.

\par }{\Q Imehnõ ryhmãko mã toto,

\par }{\Q imehnõ pyno pyra mã toto.

\par }{\Q Ipanaikatõ tuna konõto pohkane sã mana kawaru po aytorykohtao.

\par }{\Q Papironia põkõ maro osetapary eraximãko rokẽ mã toto.


\par }{\Q \VS{43}Papironia tuisary turuse mokaro oepyry poko.

\par }{\Q Emary jamihme pyra toehse.

\par }{\Q Atasamãko mana yronymyryme, nohpo samo jetũ toehse ahtao aenururuhtao.”


\par }{\PP \VS{44}— Enetoko ke, reão samo itũtaryhtao itu htae tuna Joatão ehpio ino onuhtohme onahpoty pona, moro sã oehnõko ase Papironia põkõ erehtohme. Epãko mã toto typatarykõ poe. Mame ynymenekahpyry tuisame mokaro esẽme exĩko mana. Onoky nae ysã exikety? Onoky orẽpyra exiketyme ymaro osetapary zuno pyra? Onoky kowenatume exikety tõmiry omipona jyrĩko nae?

\VS{45}Naeroro etatoko pahne. Ywy, Ritonõpo ynara osenetupuhno Papironia põkõ wãnohtohme. Etatoko ke ynara toto rĩko ase: ipoenõ roropa tytywyhmasẽme exĩko mana. Oserehnõko mã toto moro popyra ehtoh eneryke tyya xine.

\VS{46}Papironia typoremãkase ahtao panaikato konõto osetãko mana. Nono tykytyky ãko mana. Ahno kui kary osetãko mana moe imeimehnõ nonory po.




\par }\Chap{51}{\SH Papironia wãnohnõko ro Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Tyryrykane konõto enehpõko ase, enahkapotoh konõto Papironia pona, ahno pona, enara.

\VS{2}Imeimehnõ nonory põkõ enehpõko ase Papironia põkõ enahkatohme tyryrykane konõto samo tiriiku akamuru mya arory samo. Morohne enahkatoh ẽmepyry toehse ahtao osetapãko mã toto emero rokẽ poe. Moro nono patãpome rokẽ inomõko mã toto.

\VS{3}Pyrou onekomapopyra ehtoko Papironia soutatu tomo a, osewomatoh anamurupopyra ehtoko roropa; nuasemãkõ onypynanohpyra ehtoko; isoutatu tõ enahkatoko!

\VS{4}Tapurosẽme exĩko mã toto, orihnõko mã toto osema tao pata tõ po.

\VS{5}Izyraeu tõ onurumekara Ritonõpo Kurã nexiase. Juta tõ roropa onurumekara nexiase iirypyryme toehse toto ahtao ro Izyraeu tõ Esẽ neneryme.

\VS{6}Epatoko Papironia poe! Osepynanohtoko osepynanopyrykõ waro awahtao xine! Orihpyra ehtoko, iirypyryme Papironia ehtoh pokoino. Seromaroro emỹpõko ase Papironia nyrihpyry poko. Mokaro wãnohnõko ase inyrihpyrykõ emetakame.

\VS{7}Jemary ao Papironia nexiase kopu samo, uuru risemy, toetỹse sero nono põkõ emero tyripose eya. Moro eukuru moro kopu ao tõse ahtao imehnõ nonory põkomo a tyrowotase toh nexiase.

\VS{8}Mõtoino rokẽ Papironia toepukase, tonahkase! Ihnamotoko! Opi enehpotoko apurohpyry tõ epinohtohme. Moro ke otarame ekurãkãko ropa mana.

\VS{9}Imeimehnõ nonory poe aepyhpyã morotona osesarise ynara tykase: “Papironia põkõ akorehmary se ynanexiase repe, yrome tonahkase toto exiryke anakorehmasaromepyra ynanexiase. Ehmaropa emero kynonorykõ pona ropa. Papironia tuãnohse Ritonõpo a tyjamitunuru ke. Tonahkase mana ipunaka.”


\par }{\PP \VS{10}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Ypoetory tomo ynara okohtatoko: “Zae kuehtohkõ tonepose Ritonõpo a. Ehmaropa Jerusarẽ pona morotõkõ zurutohme Ritonõpo Kuesẽkõ nyrihpyry poko.”


\par }{\PP \VS{11}Ritonõpo poe etonary se Metia tuisary tomo Papironia põkõ maro, Papironia enahkapory se Ritonõpo exiryke. Itapyĩ Kurã enahkatopõpyry papironio tomo a Jerusarẽ po emỹpõko Ritonõpo mana.

\par }{\PP Soutatu tõ tuisary ynara ãko:

\par }{\PP — Pyrou potyry ikurãkatoko suime ehtohme! Õsewomatohkõ ikurãkatoko roropa!

\VS{12}Soutatu tõ aropotoko pata Papironia apuru tõ tahkatohme! Erase tõ akorehmananõ tyritoko! Enenanõ tyritoko roropa! Orutua kõ tõtonẽse exiketõ tyritoko epaketõ apoitohme!

\par }{\PP Tyriry se Ritonõpo ehtoh emero tyrise eya; Papironia põkõ enaroximatopõpyry ae ro Ritonõpo a tyrise roropa eya.

\VS{13}Tuna tõ tuhke nae Papironia nonory po, mõkomo kurã typyne exikety nae roropa mana. Yrome aenatyry toehse mana, aorihmapotoh toehse.

\VS{14}Tõmiry totapose Ritonõpo a, Jamihmehxo Exikety orutua kõ tuhke enehtohme etonatohme Papironia põkõ maro. Eporehkãko mã toto taparara tõ samo ikuhpỹme, akurume sã toto ahtao. Kohtãko mã toto orẽpyra.


\par }{\SH Eremiatoh Ritonõpo eahmaryme
\par }
{\Q \VS{15}Tyjamitunuru ke sero nono tyrise Ritonõpo Kuesẽkomo a.

\par }{\Q Zuarohxo toexiryke emero tyrise eya sero nono po.

\par }{\Q Tuarohxo toexiryke kapu tyrise eya tapyi riry samo.


\par }{\Q \VS{16}Ritonõpo omipona aryryãko tuna mana kapu ao.

\par }{\Q Akurũ tõ onuhmanohpõko mana nono etyhpyry tõ poe.

\par }{\Q Neneneh kamexipõko mana konopo ae,

\par }{\Q tyryrykane tũtanohpõko mana tymõkomory kurãkatoh tae.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Morohne eneryke tyya xine ahno tõ emero putuhtome sã,

\par }{\Q tuaro pyra exiketõ sã osekarõko mã toto.

\par }{\Q Mokaro neponãmary rinanõ tãkye pyra exĩko mã toto tynyrityã ajohpãkõ, isene pyra exiryke.


\par }{\Q \VS{18}Mokaro neponãmarykõ typahsẽme rokẽ mã kehko.

\par }{\Q Toiparo rokẽ tyrise mã kehko.

\par }{\Q Tonahkasẽme exĩko mã kehko Kuesẽkõ oepyry ropa ahtao toto wãnohse.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ritonõpo, Jako Esemy, mokaro sã pyra mana.

\par }{\Q Emero Rihpõme mana.

\par }{\Q Izyraeu tymenekase eya typoetoryme toto ehtohme.

\par }{\Q Esety Kuesẽkõme mana, Jamihmehxo Exikety.


\par }{\SH Papironia, mahetame Ritonõpo emahpo
\par }
{\Q \VS{20}Ynara ãko Ritonõpo Kuesẽkomo:

\par }{\Q “Papironia, omoro mase maheta sã jemah po etonatohme.

\par }{\Q Jomi poe imehnõ nonory põkõ typoremãkase oya,

\par }{\Q tonahkase toto oya.


\par }{\Q \VS{21}Kawaru tõ tonahkase oya, epo xine ytoketõ maro.

\par }{\Q Kahu tõ etonatoh kyryry tonahkase oya, aroponanõ maro.


\par }{\Q \VS{22}Jomi poe orutua kõ totapase oya nohpo tõ roropa, tamuhpomãkomo te, poetohti tõ roropa,

\par }{\Q nuasemãkõ totapase oya, oryximãkõ roropa.


\par }{\Q \VS{23}Erase tõ totapase oya jeky tõ kaneru roropa.

\par }{\Q Tupito poko erohketõ totapase oya jeky tõ kawaru roropa, kowenatu tomo te, kowenu poko erohketõ maro.”


\par }{\SH Papironia wãnohtopo
\par }
{\PP \VS{24}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara ãko:

\par }{\PP — Papironia põkõ wãnopyry ya enẽko matose, toto epehpyryme Jerusarẽ ryhmatopõpyry emetakame.

\VS{25}Papironia, ypy sã mase, sero nono emero porehme enahkaponeme mase, yrome ywy, Ritonõpo, oepekara ase. Papironia apoĩko ase, esary pipahmãko ase. Nono pona emãko ase. Orunome toto rĩko ase.

\VS{26}Ikyryry tõ topu tõ onyripyra ropa tapyime, patãpome jũme exĩko, ona tonorẽ sã rokene. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\PP \VS{27}— Osetapapotoko! Rue tõ etotoko ahno tõ netaryme! Typyreke toh tyripotoko imehnõ nonory põkomo a etonatohme Papironia poremãkatohme! Tuisa tõ ahno maro oximõpotoko etonatohme Ararate tomo te, Mini tomo te, Axikenaze tõ maro. Toiro orutua imenekatoko soutatu tõ aroneme etonatoh pona. Kawaru tõ enehtoko tuhke rahkene taparara tõ tuhke exiry samo, akurũ sã toto ahtao.

\VS{28}Typyreke toh tyripotoko. Metia tuisary tõ enehpotoko, kowenu poko erohketomo te, tuisa tomo te, inonory põkõ maro emero oximõtohme etonatohme Papironia põkõ poremãkary poko.

\VS{29}Nono tykytyky ãko, kywyh ãko roropa ynara exiryke: Tyriry se toehtoh rĩko Ritonõpo mã rahkene. Patãpome Papironia rĩko mana ona tonorẽ samo, ahno esaryme pyra rahkene.

\VS{30}Papironio tõ soutatu tõ tãtatapoikehse toh mana. Tehme rokẽ mã toto tytapyĩkõ jamihme exiketõ tao. Torẽse toehse mã toto, otupĩko rokẽ mã toto. Pata omõtoh apuru tõ tytahkase toto, tapyi tõ tyahkase mã kehko.

\VS{31}Omi aronanõ atakenaka ytõko tururume Papironia tuisary zuruse: Apatary aka tomõse epetõkara emero rokẽ poe.

\VS{32}Tuna akuohtoh tapoise epetõkara a, kysoutatu tõ tapyĩ jamihmãkõ tyahkase roropa eya xine. Soutatu tõ papironio tõ tõserehse mã toto.

\VS{33}Okynã pyra toto sahkãko epetõkara, itũtũmãko mã toto, tiriiku samo itũtũmatoh po. Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, Izyraeu tõ Esẽ noturuno.


\par }{\Q \VS{34}Papironia tuisary a Jerusarẽ tysahkase, tõse eya.

\par }{\Q Pata tytaõke pyra tyripose eya tuna ẽ kuamyry samo;

\par }{\Q zakareimo samo kuih tykase, tõse eya.

\par }{\Q Tuesapare toehse ynororo typenetatoh ke.

\par }{\Q Mame akoĩpyry typahse eya.


\par }{\Q \VS{35}Ynara kahtoko, Xião põkomo:

\par }{\Q “Papironia põkõ epehmako yna ryhmatopõpyry emetakame!”

\par }{\Q Kaxitoko roropa, Jerusarẽ põkomo:

\par }{\Q “Papironia põkõ zuãnohko yna ryhmatopõpyry emetakame!”


\par }{\SH Izyraeu tõ akorehmãko Ritonõpo mana
\par }
{\PP \VS{36}Ynara tykase Ritonõpo Jerusarẽ põkomo a:

\par }{\PP — Oewomatorỹko ase. Omỹpõko roropa ase! Ypoe Papironia tunary enatyry tõ anorỹko mana. Itunarykõ anorymapõko ase.

\VS{37}Mame Papironia topu tõ typahsẽme exĩko kaetokohxo, onokyro tõ esaryme. Moro eneryke osenuruhkãko mã toto. Patãpome exĩko mana. Moro enenanõ oserehnõko mã toto aenatyhpyry eneryke tyya xine.

\VS{38}Papironia põkõ emero aryryãko reão tõ samo, omiãko roropa reão poenõ samo.

\VS{39}Tyamene se rokẽ toh nae? Otuhtoh konõto ekarõko ase eya xine. Toetỹse toto ripõko ase tãkye roropa. Mame nyhnõko mã toto jũme pakara ropa ehtohme.

\VS{40}Mokaro arõko ase aorihmapotoh pona, kaneru poenõ samo, poti tõ maro, kaneru inunõ sã roropa. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Papironia poremãkatoh poko
\par }
{\PP \VS{41}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\PP — Papironia, pata kurã potu, sero nono põkõ zamaro aexihpyry, typoremãkase! Popyra ehtoh toehse eya. Moro eneryke osenuruhkãko mã toto, oserehnõko roropa mã toto, imehnõ nonory põkomo.

\VS{42}Tuna konõto tooehse Papironia epozakoxi, tyneryse pohkane konõto kuao.

\VS{43}Pata tõ typahse mã nono pona; ona sã toehse mã kehko tonore, tuna maro pyra, ahno esaryme pyra; moro kuroko ytopyra roropa mã toto.

\VS{44}Ritõ panõ Peu wãnohnõko ase, Papironia põkõ neponãmary. Imehnõ mõkomory tomatonanohse eya aexihpyry ipuxihkãko ropa ase. Imeimehnõ ahno tõ mokyro eahmakehnõko mã toto.

\par }{\PP — Pata Papironia apuru tõ toepukase mã kehko.

\VS{45}Izyraeu tomo epatoko moro poe. Axĩ ke ytotoko osepynanohtohme zehno jehtoh winoino.

\VS{46}Oserehpyra ehtoko, enaromyra ehtoko imehnõ omiry etaryhtao oya xine. Jeimamyry ae imehnõ omiry etãko matose tyorono. Imehnõ etapary poko moro nono po te, tuisa etonary poko imepỹ tuisa tõ maro.

\VS{47}Morarame okynã pyra Papironia neponãmarykõ wãnohtoh oehnõko mana. Papironia põkõ toehxirosẽme exĩko mã toto, orihnõko roropa mã toto, emero porehme.

\VS{48}Typoremãkase Papironia ahtao, tonahkase ahtao aepyhpyamo a inikahpoe, eremiãko mã kapuaõkomo. Nono põkõ roropa emero eremiãko mã toto tãkye toehtohkõke.

\VS{49}Ahno totapase Papironia põkomo a emero rokẽ po sero nono po, seromaroro typoremãkasẽme exĩko mã toto Izyraeu tõ totapase eya xine exiryke tuhke. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Ritonõpo omiry juteu tomo a Papironia po
\par }
{\PP \VS{50}Ynara tykase Ritonõpo:

\par }{\PP — Ypoetory tomo, Papironia po, typynanohse matose, orihpyra mexiatose! Seromaroro ytotoko! Tehme rokẽ pyra ehtoko, oneraximara ehtoko! Moe awahtao xine ro atapyĩkõ htae, ypoko osenetupuhtoko, Ritonõpo Oesẽkomo. Wenikehpyra ehtoko Jerusarẽ poko.

\VS{51}Ynara ãko matose: “Ehxirõko ynanase tounohse yna exiryke. Toehxirose ynanase imehnõ ahno tomõse exiryke osa kurã taka Ritonõpo Tapyĩ taka.”

\VS{52}Morara exiryke ynara ãko ase: Papironia põkõ neponãmary wãnohtoh oehnõko mana. Toto wãnohnõko ase. Mame tapurose exiketõ pusuh ãko mã toto, sapararahme nono poro.

\VS{53}Tonukuru waro Papironia põkõ ahtao kapu aka, moroto itapyĩ jamihmã ritohme, ahno aropory ya ikyryry enahkapotohme. Ywy Ritonõpo oturuno.


\par }{\SH Papironia enahkatopõpyry
\par }
{\Q \VS{54}Ritonõpo Kuesẽkõ ynara tykase:

\par }{\Q “Etatoko ke, kui katoh Papironia po,

\par }{\Q ahno xitãko tynonorykõ tonahkase exiryke.


\par }{\Q \VS{55}Papironia enahkapõko ase mynyhme ehtohme.

\par }{\Q Pohkane tõ konõto sã ahno soutatu tõ oehnõko mokaro nonory pona osetapase kui katoh ke opore.


\par }{\Q \VS{56}Toehse mã toto Papironia enahkase;

\par }{\Q isoutatu tõ tapoise mã toto,

\par }{\Q taky tõ tytahkase mã kehko.

\par }{\Q Ywy ase Ritonõpo, popyra exiketõ wãnohne,

\par }{\Q Papironia põkõ epehmãko ase inyrityã emetakame.


\par }{\Q \VS{57}Ituisary tõ toetỹse tyripõko ase, tuaro exiketomo te, tuisa tomo, soutatu tomo, enara.

\par }{\Q Nyhnõko mã toto jũme owõpyra ropa ehtohme.

\par }{\Q Ywy Tuisa oturuno.

\par }{\Q Ywy ase Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety.


\par }{\Q \VS{58}Papironia apuru tõ typahsẽme exĩko mã nono po.

\par }{\Q Omõtoh apuru tõ kaehxo exiketõ tyahkasẽme exĩko apoto ke.

\par }{\Q Ahno tõ erohtopõpyry toiparo rokẽ toehse mana.

\par }{\Q Inyrityã tyahkasẽme rokene.”

\par }{\Q Ywy Ritonõpo, Jamihmehxo Exikety, oturuno.


\par }{\SH Jeremia nymerohpyry taropose Papironia pona
\par }
{\PP \VS{59}Seraia, Neria mũkuru, Maaseia pary, tuisame nexiase, tuisa Zetekia akorehmane Juta esemy. Asakoropane jeimamyry taropose ahtao Zetekia a Juta po, Seraia ytõko nexiase Papironia pona. Naeroro ynyripohpyry tõ ekaroase eya.

\VS{60}Pape imeroase Papironia enahkary poko, imeĩpo ehtoh poko roropa emero.

\VS{61}Ynara ase Seraia a:

\par }{\PP — Toeporehkase awahtao pata Papironia pona ekurehpyra exiko: Sero pape, ynymerohpyry isekeremako emero, jarao, inetarykõme.

\VS{62}Imeĩpo oturuko Ritonõpo a ynara samo: “Ritonõpo, yna Esemy, õmiryme sero nono emero enahkapõko mase, ahno maro okyno tomo, onokyro tõ roropa. Patãpome exĩko sero pata mana jũme rahkene.”

\VS{63}Mame sero pape tysekeremakehse ahtao mokaro netaryme topu imyhko ipokona ematohme tuna Eupyrati kuaka.

\VS{64}Mame ynara kaxiko: “Sero sã exĩko Papironia, nerỹko mana. Jũme onuhpyra ropa exĩko mana, enahkapõko mã Ritonõpo exiryke.”

\par }{\PP Epo, Jeremia omiry tonahse tarona.




\par }\Chap{52}{\SH Jerusarẽ poremãkatopõpyry
\par }
{\R (2 Tuisa 24.18—25.7; 2 Koronika 36.11-21; Jeremia 39.1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}21me jeimamyry nae Zetekia nexiase tuisame toehse ahtao Juta tõ esẽme. 11me jeimamyry taropose ynororo tuisame ehtoh poko Jerusarẽ po. Jeny esety Hamutau kynexine, imepỹ Jeremia ẽxiry Ripina pono.

\VS{2}Tuisa Zetekia iirypyryme nexiase Ritonõpo neneryme, azahkuru ehtoh tyrise eya tuisa Jeoakĩ samo.

\VS{3}Tyekĩtapãse Ritonõpo exiryke Jerusarẽ tõ poko, Juta tõ poko roropa toto taropose eya tywinoino.

\par }{\PP Morarame Napukotonozo omipona pyra toehse Zetekia.

\VS{4}Naeroro Napukotonozo tooehse tysoutatu tõ maro Jerusarẽ poremãkapose. Morara toehse jeimamyry 9mã po nuno 10mã po ẽmepyry 10me ehtoh po Zetekia tuisame ehtoh poko. Mame tosarykõ tyrise Papironia soutatu tomo a jarãnao, pata pũto. Apuru tyrise roropa eya xine Jerusarẽ poremãkatohme.

\VS{5}Mame moroto onurumekara toh nexiase jeimamyry 11me ehtoh pona Zetekia tuisame ehtoh poko.

\VS{6}Mame nuno 4mã po, ẽmepyry 9mã po, tynahke pyra toehse moro taõkõ ahtao,

\VS{7}pata apuru tytahkase papironio tõ soutatu tomo a omõtohme pata pona. Morara ahtao Juta tõ soutatu tõ toepase, koko, pata poe, soutatu tomo a tomyehmase pata ahtao ro. Tutũtase toto tuisa tupi kuroko, omõtoh ae asakoro apuru rãnakuroko. Toepase toto Joatão jakanahmã pona.

\VS{8}Yrome tuisa Zetekia tokahmase papironio tõ soutatu tomo a. Tapoise ynororo eya xine ona po, Jeriko pũto. Turumekase ynororo ipoetory tomo a emero.

\VS{9}Mame Zetekia tarose eya xine Napukotonozo ẽpataka, Ripira po ynororo ahtao, Hamate nonory po. Moroto Zetekia wãnohtoh tokarose eya.

\VS{10}Moroto Ripira po Zetekia mũkuru tõ totapase eya jũkõ ẽpataka. Zetekia akorehmananõ, Juta tõ tamuximãkõ totapase roropa eya.

\VS{11}Mame enuru typosohkase Napukotonozo a, keti ke tymyhse ynororo. Mame Papironia pona tarose ynororo.


\par }{\SH Ritonõpo tapyĩ enahkatopõpyry
\par }
{\R (2 Tuisa 25.8-17; 2 Koronika 36.17-21)

\par }{\PP \VS{12}Morarame jeimamyry 19mã po, nuno 5mã po, ẽmepyry 7mã po Napukotonozo tuisame ehtoh poko, Papironia esẽme, akorehmane Nepuzaratã, soutatu tõ tuisary, tomõse Jerusarẽ pona.

\VS{13}Ritonõpo Tapyĩ Kurã tyahkase eya te, tuisa tapyĩ konõto roropa te, tamuxime exiketõ tapyĩ tõ roropa emero tyahkase eya.

\VS{14}Pata apuru tytahkase ipoetory tomo a, soutatu tomo a.

\VS{15}Morarame ahno akoĩpyry tarose Nepuzaratã a, Papironia pona, emese kure erohketõ akoĩpyry maro, mokaro maro tõsekarose aexityã papironio tomo a.

\VS{16}Yrome tymõkomokãkara tynomose eya Juta nonory po, tutupike pyra exiketomo. Mokaro tyrohmanohpose eya tupito poko te, uwa esary poko, enara.


\par }{\PP \VS{17}Mame metau risẽ asakoro, xikihme exiketõ tytahkase papironio tomo a, kahu tõ roropa, Ritonõpo Tapyĩ tao, tuna ẽ konõto roropa te, Papironia pona moro metau tarose eya xine emero.

\VS{18}Ritonõpo tapyĩ mõkomory tarose roropa eya xine: pa tomo te, oruno eny tõkehko oruno puimatohme apoto apõ poe te, nãparina kyrytopo te paxiha tõ munu eny, okyno tõ totapase ahtao tynekarorykõme te, ixtaratu ẽ tõ roropa ixtaratu zahkatohme te, tyoro metau risẽ kyryry roropa Ritonõpo tapyĩ tao exiketomo.

\VS{19}Uuru risẽ emero parata risẽ roropa tarose eya xine, paxiha pitiko tomo, paratu tõ roropa ikarany puimatohme te, paxiha tõ munu ẽme aexityamo okyno tõ totapase ahtao te, oruno ẽ roropa te, nãparina apõ tomo te, ixtaratu ẽ tomo te, paxiha tõ eukuru ẽme tynekaroryme ahtao, enara.

\VS{20}Moro metau risẽ, tuisa Saromão nyrityamo Ritonõpo kyryryme; moro xikihme exiketõ asakoro te, kahu tomo te, tuna ẽ konõto te, pui orutua 12mãkõ ẽ apõme, enara omoxihxo toh nexiase. Naeroro omoxĩ toto ehtoh onukuhpyra tokurehse toh nexiase.

\VS{21-22}Moro asakoro xikihme exiketõ oxisã toh nexiase, 8me meturu kae toto ehtoh nexiase. 5,35 meturume toto zomye ehtoh nexiase. Tytaõke pyra toh nexiase, topuxixime moro metau 10 sẽtimeturume nexiase. Zupuhpyry emepory nexiase moro xikihmã asakorõ pokona metau risẽ 2,20 meturume kae exiry. Moro zupuhpyry zomye emepory kurã nexiase tarãpa sã metau risemy romã panõ maro tuhke. Morohne emero metau risẽ nexiase.

\VS{23}96me romã toh nexiase toiro xikihme exikety zupuhpyry pokona, zakorõ isaaro nexiase; 100me romã tõ nexiase toiro xikihmã ahtao yrome 96me tonesẽme nexiase toto nono poe.


\par }{\SH Juta põkõ tarose \newline  Papironia pona
\par }
{\R (2 Tuisa 25.18-21,27-30)

\par }{\PP \VS{24}Morarame Seraia, Ritonõpo maro Oturukety imehxo exikety tarose tynamotome Nepuzaratã a, soutatu tõ tuisary a. Sowonia, oturukety ime hkopyra exikety tarose roropa eya imehnõ oturuketõ maro oseruao.

\VS{25}Mame pata poe soutatu tõ tuisary tarose, 7me tuisa akorehmananõ maro Jerusarẽ poro exiketomo te, soutatu tuisary akorehmane, soutatu tõ esetykõ merone te, 60me tamuximãkõ maro.

\VS{26}Mokaro tarose Nepuzaratã a Papironia esemy a, Ripira po ynororo ahtao,

\VS{27}Hamate nonory po. Moroto typipohpose toto tuisary a, mame totapapose toto eya.

\par }{\PP Moro sã tarose toto, Juta põkõ, tosae xine imepỹ pona Papironia põkõ namotome.

\VS{28}Mame Napukotonozo narotyã Papironia pona tynamotome ynara nexiase tuhke toto exiry: jeimamyry 7mã po tuisame ynororo ahtao 3.023mãkõ tarose eya.

\VS{29}Jeimamyry 18mã po 832me ahno tarose eya Jerusarẽ poe.

\VS{30}Jeimamyry 23mã po, 745me ahno tarose Nepuzaratã a. Atapona 4.600me ahno tarose nexiase.


\par }{\SH Joakĩ tũtary ropa ãpuruhpyry tae
\par }
{\PP \VS{31}Morarame Ewiu-Merotake tuisame toehse ahtao Papironia esẽme tuisa Joakĩ Juta tõ esẽ typynanohse eya. Tutũtanohpose ynororo ãpuruhpyry tae. Morara toehse jeimamyry 37mã po, nuno 11mã po, 25me ẽmepyrymã po Joakĩ arotopõpyry poe papironio tõ poetoryme.

\VS{32}Mame Ewiu-Merotake kure nexiase eya. Imehnõ tuisary tõ motye tamuximehxo tyrise ynororo eya moroto Papironia po.

\VS{33}Naeroro Joakĩ a tupõ, ãpuruhpyry taõ zupony turumekase eya, upo kurã amurutohme, autuhtohme tuisa otuhtoh po toorikyry ponãmero.

\VS{34}Mame kokoro rokẽ isene ro ahtao tonahsẽ tokarose eya tineru pitiko maro ise toehtoh epekahtohme eya.

\par }