13
Tiwanga Banabas Ye Saolo Bet La Tiyei Urata Ke Maro
1 Di tooltool yo tigaua ye bareme ke Yesu a tinepe Antiok nga, ngan di tooltool tina ngan pattu ngan ben di Maro koonoo, inbe pattu ngan ben di pannoongoo nga. Di tooltool tina ngan edi nen; Banabas iye Simion yo ene san Niger i, inbe Lusius yo tool ke malala mai Sairini i, inbe Manain yo tool ke tool kuto mai Erot i, inbe Saolo. 2 Ye kene atu in di tooltool tina ngan tisapa ye kaningi so, inbe tisung pang Tool Mai. Motong la Maro Amunu Silene iwete pang di tooltool tina ngan nen, “Nga ole kapootoo Banabas iye Saolo, a nen ngan la yeru tiyeie urata yo awete pang yeru bet la tiyeii i.” 3 Le tisapa ye kaningi, inbe tipaloko bedi lo di suru tina ngan kutodi, inbe tipatarau ye di a imot, motong la titar yeru a tila.
Banabas Ye Saolo Tiwetewete Bingi Dook Mata
Pang Di Tooltool Ke Saipras
4 Maro Amunu Silene iwanga Banabas ye Saolo tina a tidu nga, ngan le du yeru pombe ye malala mai atu yo ene Selusia i. Motong la tiyiri ye ookoo atu a tikooi le du pombe ye motmot yo ene Saipras i. 5 Ngan yeru tidu ngan le du pombe ye malala mai ke Saipras yo ene Salamis i. Motong la yeru tilo ye rumu kidi Yuda ke gaongo ngan lono lo tiwetewete pang di tooltool ye betanga ke Maro. Ngan le Yowan Maka in iye di suru tina ngan tilo a lo ilon di ye urata lapau.
6 Motong la yeru tipa ye malala yo iken ye motmot tani ngan le imot, le la yeru pombe ye malala mai Papos. Ngan tila ngan tipusye tool pidipidana atu kidi Yuda yo inepe i, in ene la Bayesu i. Ngan Bayesu tani in illungu bet ye in Maro koonoo atu. 7 Inbe ye in iye tool kuto mai yo ene Segias Paulus i, in yeru tinepe. Ngan Segias Paulus tani in tool lo galanga ki dook mata. Le nga iwanga pang Banabas ye Saolo bet yeru timan pang ye ngan, yesoo ye in lono bet le ilongo betanga ke Maro lapau. 8 Ngan tool pidipidana tani in tiportaka ene ye di Girik koodi, ngan tikiu ene ye Elimas. Ngan Elimas tani in ikapge bet le irautoo urata ke Banabas ye Saolo, yesoo lono bet tool kuto mai tani yo imugu pang di i, in iportaka lono a itara lono medana pang Yesu be. 9 Bong ngan Saolo yo tikiui ene san ye Paulu i, in Maro Amunu Silene ipaponi, le nga matan kenen ye Elimas tani, inbe iwete panga nen, 10 “Ai, ong in Satan natunu, inbe kuyei koi pang dada dook mata le imot yo noonoonoo nga. Le dada dook tiap matana matana, inbe ke kaplungunu nga, ngan ipon yong. Inbe kanakana ngan ong in kopge bet kugarung dada dook mata ke Tool Mai yo moolmool nga. Le nga gelei, o ke bet kotte dada dook tiap yo nen ngan tiap, too? 11 Kulongo, dookoot nga ole kumata gurana ke Tool Mai bene. Ngan ole iyei ong a matam kis le ke bet kumata ni mulu tiap, inbe ole kunepe nen kasin ngan.”
Ngan Paulu iwete nen, le tina pattu leu inbe matan todotodo a ikis le papabe. Le nga Elimas tani in iso ni, motong la ipa a itongotongorai bet le ipusye tool sa nga, ngan ole iloni a itoko bene, inbe irara ye dada. 12 Ngan yeiso bet tool kuto mai tani yo imugu pang di i, in ikamata so nen pombe, ngan le itara lono medana pang Yesu. Inbe itakrai a lon kaua urata ye betanga ke Tool Mai yo tipatomonai di ye nga.
Banabas Ye Saolo Tiraia Bingi Dook Mata
Antiok Ke Tana Mai Pisidia
13 Paulu iye di tooltool yo tiyei ene a tiye tipa nga, ngan tigege malala mai Papos, inbe tikooi ye ookoo a tila ngan le la pombe ye malala mai san Pega yo iken ye tana mai Pampilia i. Motong la Yowan Maka in igege di sila tinepe nango, inbe imulu a ilo pang Yerusalem. 14 Inbe Paulu ye Banabas tina ngan tigege Pega, inbe tipa le la pombe ye malala mai Antiok yo iken ye tana mai Pisidia i. Le nga tinepe le lal kidi Yuda ke sungunu in pombe, motong la yeru tilo rumu kidi Yuda ke gaongo in lono lo tiwur ye sungunu. 15 Tilo tiwur, motong la di kuto maimai ke rumu tani in tikinkat rau ke Wer ke Maro inbe ke di Maro koonoo a imot, motong la tiwanga tool atu la iwete pang Paulu iye ene tani nen, “Di diemam nga, kumata le bet kamu betanga sa bet kawete pang di tooltool nga bet kapamede lodi ye nga, ngan dook mata bet lo kaweta.”
16 Le nga Paulu imadit lo ikodo, inbe iyei tomonai pang di ye bene a ilele di bet tiwetewete be. Motong la iwete pang di nen, “Ang tooltool ke Isrel, inbe ang tooltool yo kapa ye rara kidi Yuda tiap bong kasung pang Maro nga, ngan katar talngamu dook a kalongo betanga yo bet awete nga. 17 Maro yo idi tooltool ke Isrel tasung panga i, in ipootoo di sasa kiidi bet tiyei ben di tooltool ki ye taunu nga. Le ye kene yo tila tinepe tana kidi Isip ye in nga, ngan iyei di a tiwurere le alunu san. Motong la ye Maro ye taunu gurana ki, ngan ikap di mulu ke Isip, a timan nga. 18 Timan, ngan le la tipa ye ni soorookoonoo ye rai sangaul pai. Ngan ye rai sangaul pai tina yo tinepe ye nga, ngan tisak noonoongoo ke Maro, bong lono bet katen malmal pang di tiap, le ilon di dook mata san. 19 Motong la di sasa kiidi tina ngan tipa le la pombe Kenan nga, ngan Maro ilon di le tigarung di tooltool budanga limi be ru yo mugu ngan tinepe ye tana Kenan nga, inbe ikaua tana kidi tani in pang di Isrel tina ngan le iyei ben tana kidi tapdi nga. 20 Ngan panga kidi yo tila tinepe Isip motong tigege Isip inbe tipa a timulu a timan le man tikaua tana Kenan ye i, in ikan so ben rai 450.
“Ngan rai tina yo 450 nga, ngan iman a ila, motong la Maro itar di tooltool maimai pang di ke karatanga betanga, a nen ngan matadi kala di Isrel tina le lo ye lal ke Maro koonoo yo Saumel i. 21 Motong la ye kene tani in di tooltool tina ngan titoro Saumel a timangmang ye bet titara tool atu a iyei kuto mai bet matan kala di tooltool ke Isrel le imot. Le nga Maro itara Saolo yo Kis natunu inbe ipa ye rara ke Bensamen i, in bet matan kala di. Ngan le Saolo tani in iyei kuto mai a matan kala di ye rai sangaul pai. 22 Motong la Maro inganga, inbe itara Dawiti a ikoli bet iyei tool kuto mai yo bet matan kala di tooltool ke Isrel le imot i. Motong la Maro iwete betanga dook mata pang di tooltool ye Dawiti tani nen, ‘Au i akamata Dawiti yo Yesi natunu, in oo. Ye in tool tani yo au i lok ponana ye i, inbe ye in ole iyei so le imot yo lok bet iyei nga.’
23 “Maro iwete nen, motong la iyei so ben tina yo mugu ngan ipamede betanga medana pang di ye nga. Ngan le Dawiti tani in sasa ki atu la Maro iwanga bet si ikau idi a ipamulidi ye so dook tiap yo bet igarungidi i. Ngan le tool tani, in la Yesu i. 24 Ngan kene tani yo Yesu tani in ipamaditi urata ki tiao nga, ngan Yowan yo tool ke rriungu di tooltool i, in iwetewete pang di tooltool ke Isrel le imot bet tiportak lodi, a nen ngan irriu di. 25 Le nga Yowan tani in iyei urata ki a potai bet imot, motong la itor di tooltool tina ngan nen, ‘Ai, ang nga lomu tarau bet au i sei? Au i tool tani yo bet kanamu, in tiap. Bong kalongo, tool yo bet kanamu i, in ole ipa mur yau a isi. Ye in ene mai le illosau, le au i akamatau ben au i tool dook mata ke bet aloni ben poranga ki a aruku ooroo ye loningi ke kene tiap.’✡ ”
26 Motong la Paulu tani in iyei ne, “Di diek yo sasa ke Awaram nga, ngan kaye di tooltool yo tipa ye rara kiidi Yuda tiap, bong titoo dada kiidi Yuda le tinepe la Maro parmana nga, ngan katar talngamu dook a kalongo betanga kiau. Ngan betanga ke tool yo bet si ikap di tooltool a ipamulu di ye so dook tiap yo bet igarung di i, in Maro ye taunu la iyawari paidi a isi i. 27 Bong ngan di tooltool ke Yerusalem tiye di kuto maimai yo matadi kala di Yuda nga, ngan lodi galanga dook ye tool tani, in tiap. Inbe lodi kaua urata dook ye betanga kidi Maro koonoo yo kanakana ngan tikinkat ye lal kidi Yuda ke sungunu, ngan tiap lapau. Ngan nen le tiwete bet nen ngan ole tiraumata tool tani in a imata. Ngan tina tiyei dada nen nga, ngan le lo iyei betanga kidi Maro koonoo yo mugu ngan tiwete nga, ngan le kanono pombe moolmool. 28 Di ngan tipusye toko dada dook tiap sa yo ikapsap ye a nen ngan tiraumate ye, ngan tiap. Bong titoro Pailot a bet imalum pang di nga, ngan tiraumate le imata. 29 Di tooltool tina ngan tiyei so tina le imot pang tool tani in ben betanga tina yo mugu ngan di Maro koonoo tiwete bet ole tiyei panga nga. Motong la tiyunu bobono ke kai palasingi kaini a isi tana, inbe tikauu la titaru lo iken ye agoro atu kidi matenge. 30 Bong ngan Maro ipamaditi mulu ye ni ke matenge. 31 Motong la ye ke alunu la di tooltool ki yo iye di tipa ke Galili a tilo pang Yerusalem nga, ngan tikamata yo imadit mulu koot nga. Le dookoot nga di tooltool tina ngan la tiwetewete pang di Yuda ye so yo tikamata nga.
32 “Ngan la am nga amman bet man amwetewete pang ye bingi dook mata nen. Mugu ngan Maro ipamede betanga medana pang di sasa kiidi bet ole iwanga tool atu yo bet ikau idi a ipamulidi i, 33 ngan la le dookoot nga iyeie betanga medana tani yo ipamede in le kanono pombe moolmool pam ye Yesu yo ipamaditi mulu ye ni ke matenge i. Le betanga ke so tina nga, ngan iken ye rau ke Woungu tarkatingi ru. Ngan betanga tina ngan iwete nen,
‘Ong i au Natuk,
inbe dookoot nga Tamam la au i.’✡
34 Ngan Maro ipamaditi tool tani in mulu ye ni ke matenge, le dookoot nga ke bet imulu a idu ye ni ke matenge mulu a nen ngan ibi, ngan tiap. Ngan nen le ben tina yo Maro iwete pang di Isrel nga. Iyei ne,
‘Au i ole ayei urata dook mata pang moolmool, inbe akap so dook mata ki taunu pang,
dawa ben tina yo mugu ngan au tauk apamede betanga medana pang Dawiti ye nga.’✡
35 Inbe betanga san mulu yo iken ye rau ke Maro in iwete nen,
‘Ong in ke bet kugegau, Tool Tani Yo Kupootoo Pong Ong Taum I,
a sila akino a bobok ibi tiap.’✡
36 “Ngan lod galanga nen, ye kene yo Dawiti inepe matana rerene go nga, ngan itoo Maro lono le lo imata. Motong la tikelmaii dawa ben di sasa ki yo tikelmai di nga, le bobono in ikino a ibi. 37 Bong tool yo Maro ipamaditi mulu ye ni ke matenge i, in bobono ke bet sila ikino a ibi tiap. 38 Ngan nen le ang di diek nga, ngan au i lok bet awetewete pang, a bet nen ngan lomu galanga nen, Yesu yo isi i, in ikarata dada pang Maro bet igiri sennene kiidi ye urata yo iyeii i. 39 Ngan wer ke Maro yo iwete pang Mose a iwodo nga, nga sa ke bet igiri sennene kiidi, a nen ngan Maro ikamatidi ben idi nga tooltool noonoodoo ye matana, ngan tiap. Bong ye urata ke tool tani in la Maro ke bet igiri sennene kidi tooltool le imot yo titara lodi medana panga nga, ngan la bet ikamata di ben di ngan tooltool noonoodi ye matana nga. 40 Ngan nen le ken ang tapmu kakamatang dook leu, le so yo mugu ngan di Maro koonoo tiweta i, in kanono pombe pang yang be. Ngan di Maro koonoo tina ngan tiwete nen,
41 ‘Kapalongo! Ang di tooltool ke kan pasemenge nga,
ole katakrai yo bet tigarungang nga.
Ngan dookoot kanepe nga, ngan au i ole ayeie so atu a pombe kataunu yang.
Ngan kumata le bet tool atu iwete pang ye so tani in nga,
ngan o ke bet katara lomu medana ye tiap.’✡ ”
42 Ngan Paulu iwete nen a imot, motong la bet iye Banabas tigege rumu kidi Yuda ke gaongo a bet tidu pang tana, ngan di tooltool tina ngan tiwete pang di nen, “Ai, ngan le bet lal kidi Yuda ke sungunu san mulu bet pombe nga, ngan angru kamulu a kaman man kawetewete pam ye betanga tina ngan mulu.” 43 Ye kene tani in di tooltool tina ngan tiparmayiri a tidu tana, motong la di Yuda, inbe di tooltool rara san yo tigaua lodi le atu pang Maro a tigege momo kidi, inbe man tigaua ye sungunu kidi Yuda nga, ngan di alunu la titoo Paulu iye Banabas nga. Motong la yeru tiwetewete pang di, inbe tipamede di bet titoo dada dook mata yo Maro lono bet titoo nga le ikenen leu, a bet nen ngan Maro lono pang di a iyei dada dook mata pang di.
44 Motong la tinepe le lo lal kidi Yuda ke sungunu san mulu pombe, ngan le kasin leu be di tooltool ke malala mai tani in di le imot la man tigaua, inbe tilongo betanga ke Maro yo Paulu iye Banabas tiwetewete nga. 45 Bong ngan ye kene tani in di Yuda kapala tikamata ben di tooltool malala mai la man tigaua nga, ngan le lodi dook tiap. Le nga tikapge bet tirautoo betanga yo ke Paulu nga, inbe tigarungu ye betanga dook tiap lapau.
46 Motong la Paulu iye Banabas tina ngan titattadai tiap, bong timadit tina le tiwete pobe pang di nen, “Ai! Ngan moolmool, amru nga bet amwete betanga ke Maro pang ang tooltool ke Yuda mugu, bong ngan la kawala murimu pang betanga tani nga. Nga gelei, ang tapmu ngan o lomu tar bet ang ngan tooltool dook mata ke bet Maro ikaua nepongo dook mata yo taukan motingi i, in pang tiap, too? Ngan nanga, dookoot nga ole amgegang si kanepe nen, inbe la amwetewete betanga ke Maro pang di tooltool yo tipa ye rara kidi Yuda tiap nga. 47 Ngan nen, yesoo betanga i la Tool Mai iwete tootoo pam ye a iyei ne,
‘Au i ole ayei ong le kuyei ben sul loloana pang di tooltool yo tipa ye rara kidi Yuda tiap nga,
a bet nen ngan kuwete pang di tooltool ke ni mai i le imot ye dada yo bet akap di a apamulu di ye so dook tiap yo bet igarung di i.’✡ ”
48 Ye kene tani in di tooltool yo tipa ye rara kidi Yuda tiap nga, ngan tilongo betanga nen, le nga lodi ponana, inbe tiwete lo ponana kidi pang Tool Mai ye betanga ki. Inbe di tooltool le imot yo Maro ipootoo di bet tikaua nepongo dook mata yo taukan motingi in nga, ngan di lapau titara lodi medana ye betanga ke Yesu.
49 Motong la di tooltool tina ngan tikaua betanga ke Tool Mai tani in la tiraii le ingaua ni tani in le imot. 50 Bong ngan di Yuda tina ngan tisokkara di garup yo edi maimai nga, ngan tiye di tamoto kuto maimai ke malala mai tani, in lodi. Le nga timadit a tiyei dada dook tiap pang Paulu iye Banabas, inbe tinganga di yeru a bet tikoo ye malala kidi. 51 Ngan nen le yeru titaurai gauru ke kedi du tana, a bet nen tipapos di tooltool tina ye dada dook tiap kidi yo tiyeii pang di i. Motong la Paulu iye Banabas tina ngan tigege Antiok, inbe tila pang malala mai Aikoniam nga. 52 Bong Yesu di galiunu yo ke Antiok nga, ngan Maro Amunu Silene ipapon di le lodi ponana mai san.
✡ 13:25 Maka (Mak) 1:7; Luka (Luk) 3:16; Yowan (Jon) 1:27 ✡ 13:33 Rau ke Woungu (Buk Song) 2:7 ✡ 13:34 Esai (Aisaia) 55:3 ✡ 13:35 Rau ke Woungu (Buk Song) 16:10 ✡ 13:41 Abakuk (Habakuk) 1:5 ✡ 13:47 Esai (Aisaia) 49:6